Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Максат жана каражаттар (саясатта)

Максат жана каражаттар (саясатта) - саясий ишмердүүлүктүн эффективдүүлүгүн аныктай турган маанилүү структуралык элементтери.

Саясий максат каалаган натыйжанын саясаттын субъектисинин талаптары жана кызыкчылыгы менен аларды канааттандыруунун шарттарына болгон катышынын
элеси катары берилет. Максат - ар бир айкын саясий ишмердүүлүктүн башталышы эмес, эпицентри, ал анын жөнгө салуу функциясын аткарып, саясаттын субъектилеринин талаптары жана кызыгууларына ылайык иштелип чыккан келечектеги социалдык-саясий кубулуштардын моделин калыптандырат. 

Максат өзү негизги үч компоненттен турат: 
 а) саясаттын субъектисин кызыктыруучу объекттердин маңызы жөнүндө билүү; 
 б) өзүнүн негизи катары саясий проблеманы кабылдоо; 
 в) саясий ишмердүүлүктүн натыйжасында келечек жөнүндө болжолдоо.

Бир да саясий максаттын белгилүү каражаттарысыз ишке ашуусу мүмкүн эмес. Саясий каражаттар саясаттын субъектиси, саясий процесстин жүрүшүн текшерүү жана максатка жетүү үчүн колдонгон ишмердүүлүктүн куралы. 

Саясаттын субъектиси алдына койгон максатка жетүү үчүн пайдалануучу каражаттардын маанилүүлөрү болуп: 
 а) саясий милдеттерди чечүүгө жөндөмдүү ресурстар (материалдык, адам, маалыматтык, маданий ж.б.); 
 б) субъект тарабынан саясий системага, жалпысынан коомго жана анын түрдүү бөлүктөрүнө мамлекет, саясий партиялар ж.б. таасир кылуунун эффективдүүлүгүн жогорулатуу максатында түзүлгөн саясий уюмдар жана мекемелер; 
 в) укуктук жана башка саясий нормалар;
 г) жалпы саясий максатка карата каражат болуучу жеке саясий максаттар; 
 д) түрдүү саясий билим (кырдаалды билүү, профессионалдык даярдык), саясий тил, саясий сөз өзүнө мүнөздүү болгон белгилер - фразеология, терминология, саясий риторика, саясий символика ж.б. менен; 
 е) массалык маалымат каражаттары (пресса, радио, телекөрсөтүү), искусствонун (театр, кинематограф, көркөм чыгармачылык искусство) мүмкүнчүлүктөрү, бардык түрдөгү үгүттөө; 
 ж) коомдук кыймылдар, агымдар жана алардын чыгуулары - массалык саясий акциялар, митингдер, манифестациялар, чогулуштар ж.б. 

Саясаттын каражаты болуп аң-сезимдүү түрдө саясий күрөшкө тартылып жана ошого ылайык саясаттын субъекттери тарабынан белгилүү саясий максаттарына жетүү үчүн бурмаланган ар бир социалдык кубулуш, ар бир факт эсептелет. Максат менен каражат бирин-бири өз ара толуктайт. Бирде максат болгон нерсе, экинчисинде каражат жана тескерисинче болушу мүмкүн. Мис., саясий бийлик саясий ишмердүүлүктүн негизги максаты катары чыкса, ага жетишүүнүн каражаттары болуп шайлоо, массалык жарандык акциялар ж.б. эсептелет. Бирок саясий бийлик ошол эле учурда саясаттын субъектилеринин милдеттерин (социалдык-экономикалык ж.б. кызыкчылыктарын) камсыз кылуу каражаттарынын кызматын аткарат.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Либералдык партиялар

Либералдык партиялар - инсанга карата болгон мамлекеттик жана коомдук мажбурлоонун деңгээлин азайтуу максатында, саясий жана экономикалык программаларды, идеялык-саясий көрсөтмөлөрдү корутундулаганда түзүлөт. 

Ушул идеялык негизде XIX к. бир катар саясий партиялар түзүлгөн. Алар өз программаларын адам укугун инсандын баалуулугун, бийлик системасында бийликти бөлүштүрүүнүн, иш тандоо эркиндигин жана атаандаштык эркиндигин таанууга негиздешкен. Саясий либерализм агартуучулуктун идеяларына - коомдук келишим, адамдын табигый абалы, адамдын укуктарынын «тубасалыгы» жөнүндөгү окууга (Дж. Локктун саясий философиясы, И.Канттын этикасы жана укуктук философиясы) негизделген. Бирок либерализм логикасына ылайык, эркин инсан моралдык жоопкерчиликке да ээ. Ошондуктан индивиддин эркиндиги жана анын социалдык
жоопкерчилиги ажырагыс болушат. Инсандын эркиндигинин ушундай түшүнүүсүндө укуктук мамлекет ылайык келет. Мамлекет өзүнүн ишмердүүлүгүн инсандын экономикасына (А.Смит), рынок экономикалык ишмердүүлүгүнө (М.Бентам, Дж.С. Милль, Т.Спенсер) кийлигишүүсүз укуктук мейкиндикти сактап калуу менен чектейт. Ушул абалда алардын консерватордук жол менен идеологиялык айырмачылыгы байкалат. Себеби алар коомдук жашоонун «индивидуалдуулуктан жогорку» баалуулуктарынын маанилүүлүгүн жана жашоонун адатта калыптанган формаларынын биринчилигин белгилеп турушат.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Конъюнктура

Конъюнктура , саясий (лат. conjungere - байланыштырган, бириктирген) - жалпы маанисинде «Конъюнктура » термини шарттардын жана аларды түзгөн аракеттердин жыйындысын, бардыгын камтыган буюмдардын өз ара байланышы жана кайсы бир тармактагы алар менен болгон операцияларды билдирет. 

XIX к. ортосунда Ф.Лассал жазган: «Бул коомдук өз ара карым-катнаштарды байланыштырган тасма, белгилүү жана белгисиз шарттарды оз ара байланыштырган
чынжыр». К. феноменин изилдөөчүлөрдүн бардыгы болгон байланыштарды жана таасирлерди алдын-ала айтууга, эсептөөгө болбостугун көрсөтөт. Ошол эле учурда белгилүү максаттарды ишке ашырууга багыт алуу зарылчылыгын белгилешет. Ошону менен Конъюнктура түшүнүгү болгон шарттар жана факторлорду гана эмес, аларды кайра түзүү боюнча, белгилүү тобокелге салуу элементтери бар кыймылдарды да эсепке алуу зарылдыгын көрсөтүүнү камтыйт. Конъюнктура термини астрологияда пайда болгон. XVII к. тартып коммерциялык ишмердүүлүктүн практикасында («жагымдуу» жана «оңтойсуз» Конъюнктура ) XVIII к. тартып айрым социалдык-тарыхый шарттарда кайра өндүрүп чыгуу процессин жана анын коомго тийгизген таасирин көрсөтүү үчүн экономикалык теорияда пайдалана башталат. Андан ары саясий-экономиянын, саясат таануунун жана социологиянын дисциплина аралык проблемаларын иштеп чыгарышкан окумуштуулардын (Т.Веблен, В.Зомбарт ж.б.) эмгектеринен улам Конъюнктура термини саясаттын теориясына жайгаша баштады. 

Ал түрдүү типтеги саясий жана социалдык күчтөрдүн бирге өкүм сүрүү моменттерин жана анын өзгөрүү тенденциясын билдире баштады. Бирок саясий Конъюнктура экономикалык Конъюнктурага активдүү таасир көрсөткөн факторлордун табигый, экологиялык, улуттук менен катар түшүндүрүү үстөмдүк кылды. Бул учурда саясий Конъюнктура - маанилүү даражада метафоралык чагылдыруу. Конъюнктуранын эсеби - башкы чечимдерди кабыл алуунун саясий стратегиясын иштеп чыгуунун милдеттүү элементин кадимки саясий сөздүктө эскини - кулатуу аркылуу өзгөртүү учуру (ар дайым эле жакшы жакка эмес). Ал эми конъюнктурщик (конъюнктурачы) - жалаң гана өзүнүн максаттары үчүн жагымдуу кырдаалды, шартты колдонууга, жаңычылыкка активдүү багытталган адам жана саясатчы.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Консервативдик партиялар

Консервативдик партиялар - тарыхта мамлекеттик жана коомдук турмуштун
формаларын биринчи кезекте улут, дин, үй-бүлө, менчик, никеде чагылдырган анын моралдык - укуктук негиздерин сактоого жана колдоого багыт алган саясий идеологияга негизделет. 

Биринчи жолу «консерватизм» терминин француз жазуучусу Ф.Р. Шатобриан Улуу
Француз революциясына (1789-1793) катышкан белгилүү саясий топтордун идеологиясына мүнөздөмө берүүдө колдонгон. Консерватизм туура келген уюмдардын негизи катары либерализмге жана социализмге карты күрөштө туулган. Биринчисин ал адаттагы тартиптерди сындоону алып жүргөн рационалисттик пафосунун бардыгынан улам жаратпаса, экинчисин - социализмге жана анын саясий уюмдарга таандык революциячыл умтулууларынан улам кабыл алган эмес. Саясий консерватизм - реакция эмес; анда реакциячыл идеологиянын элементтери бар. Бирок ага азыркы 

Консервативдик партиялардын саясатында «консервативдик революцияга» айлануучу реформисттик потенциал көбүрөөк таандык: келечекте сактап калууга татыктуу болгон өткөндүн бөлүгүн калыбына келтирүү. Ушунун негизинде азыркы Консервативдик партиялар кабыл алган неоконсерватизм идеологиясы келип чыккан. Коомдун жана инсандын негизги органикалык баалуулуктарын сактоого багыт алган Консервативдик партиялар (мис., Улуу Британиянын Консервативдик партиясы) коомдун түрдүү катмарларында кеңири социалдык базасына ээ. Ал адамдардын жашоо жол-жобосунун жана ой-жүгүртүүлөрүнүн туруктуулугуна умтулуусу жана объективдүү өзгөрүүлөрдүн социалдык-маданий жана моралдык-этикалык натыйжаларын кабыл албоосу менен шартталган. «Калкты башкаруу - бул профессионалдык топтордун иши болуш керек» - деген терең ишенүүсү Консервативдик партияларга туруктуулукту берет. 

Неоконсерватизм идеологиясын өздөштүргөн бүгүнкү күндөгү Консервативдик партиялардын либералдык жана неолибералдык партияларга, алардын саясий жана идеологиялык көрсөтмөлөрү менен жакындоо байкалууда. Либералдык рыноктук принциптер кабыл алынып, тартипти жана мыйзамдуулукту кармоонун каражаты катары этатизмцин жогорулашы байкалат. Өкүм сүрүп жаткан дүйнөлүк тартиптин
этикалык аспектисине, мектеп, чиркөө, үй-бүлө сыяктуу социалдык институттардын бекемделишине, инсан жана мамлекеттин ортосундагы байланыштыруучу тизмек жана авантюризм жана адам укуктарын басып алууга тоскоолдук катары турмуштун ассоциациялык формаларына чоң басым жасалат.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Компетенция

Компетенция (лат. competentia - укуктуу ээ болуу) - бул адамдын белгилүү бир чөйрөдө (иш, билим) же жөндөм боюнча, талаптарга жооп берүүчү сапаттарынын жана жөндөмдөрүнүн жыйындысы. Компетенция термини көпчүлүк учурда адистик жана профессионалдык контекстте колдонулат, бирок ал кеңири жана ар кандай тармактарда, анын ичинде билим берүү, менеджмент, психология жана социологияда да колдонулат. 

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Заманачылар

Заманачылар - XIX к. ортосу - XX к. башында кыргыз коомундагы саясий жана философиялык ойдун өнүгүшүндөгү өзгөчө бир агым. 

Сулайман Бакырган менен Кожо Акмат бул агымдын негиздөөчүлөрүнөн болгон деген
пикир бар. 3аманачылардын курамы ойчул-акындардан турган. Өз ырларында акыр заман, кыямат кайым, зар-заман маселелерин чагылдыргандыгына байланыштуу алар Заманачылар деп аталышат.

Заманачылардын негизги ырлары, ой-чабыттары өз мезгилиндеги коомдук, саясий турмушту, андагы карама-каршылыктарды ачып көрсөтүүгө жана жакынкы жана алыскы келечекке көз жүгүртүп, келечектеги коомдук түзүлүштү, андагы кыргыздардын ээлей турган ордун, ролун сүрөттөп, ачып берүүгө арналган. Ошондой эле Заманачылардын чыгармаларынан өнөргө, илим-билимге, улууну кадырлоого, жакшы каада-салттарды унутпай сактоого жана улантууга, эмгекчилдикке үндөгөн, ач көздүктү, залимдикти айыптаган мүнөздөгү ой-мурасты көрүүгө болот. Заманачылар жалпы эле Борбордук Азия жана Чыгыш Түркстандагы мусулман калктарынын жазма жана оозеки адабиятына, саясий философиялык нугуна мүнөздүү чыгармаларды жаратышкан. 

Заманачылардын өздөрүнүн акындык өнөрү, философиялык ой мурасы менен Токтогул, Барпы, Тоголок Молдо ж. б. демократ акындарга олуттуу таасир тийгизген. 3-дын көрүнүктүү өкүлдөрүнө Калыгул Бай уулу (1785-1855), Арстанбек Буйлаш уулу (1824-1878), Молдо Кылыч Шамыркан уулу (1868-1917), Нур-молдо, Молдо Нияз, Жеңижок, Алдаш-молдо ж.б. кирет.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Жаматтык коопсуздук жөнүндө келишим уюму

Жаматтык коопсуздук жөнүндө келишим уюму (ЖККУ), - келишимдин негизинде бир нече Евразия мамлекеттери тарабынан түзүлгөн согуштук-саясий союз. 
thumb
КМШнын жамааттык коопсуздук системасын түзүү зарылдыгы келип чыккан. Бул эң маанилүү маселе КМШнын алты мамлекетинин - Армениянын, Казакстандын, Кыргызстандын, Орусиянын, Тажикстандын жана Өзбекстандын башчылары 1992-ж. 15-мартта ЖККУ кол коюшкандыгынын аркасында чечилген. Ага ылайык кол койгон тараптар өздөрүнүн ортосундагы жана башка мамлекеттер менен пикир келишпестиктерин жалаң тынчтык каражаттары менен чечүүгө милдеттенишкен. 

1993-ж. Келишимге Азербайжан, Грузия жана Беларусь кошулган. ЖККУ Бириккен Улуттар Уюмунун катчылыгында 1995-ж. 1-ноябрда катталган. 

Келишимге ылайык катышкан мамлекеттердин башчыларынан, тышкы иштер жана коргонуу министрлеринен жана жамааттык коопсуздук кеңешинин Башкы катчысынан турган курамдагы - Жамааттык коопсуздук кеңеши түзүлгөн. Кеңеш келишимге катышуучулардын кызматгаштык ишин координациялайт жана камсыз кылат деп айтылган. 

Бирок, 1999-ж. апрелде үч мамлекет - Азербайжан, Грузия жана Өзбекстан Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишимди Узартуу жөнүндөгү протоколго кол коюшкан эмес, алар де-факто анын курамынан чыгып кетишкен. 

ЖККУнун максаты: келишимдин катышуучу өлкөлөрүнүн территориалдык-экономикалык мейкиндигин армиялардын жана жардамчы бөлүктөрдүн биргеликтеги күчү менен тышкы согуштук-саясий агрессорлордон, эл аралык террористтерден, ошондой эле чоң масштабдагы жаратылыш кырсыктарынан коргоо. 

 Курамы 

 Армения (15-май, 1992-ж.)
 Казакстан (15-май, 1992-ж.)
 Кыргызстан (15-май, 1992-ж.)
 Орусия Федерациясы (15-май, 1992-ж.)
 Тажикистан (15-май, 1992-ж.)
 Беларусь (31-декабрь, 1993-ж.)

 Парламенттик ассамблея алдында байкоочу-мамлекеттер 

 Сербия (11-апрель, 2013-ж.)
 Ооганстан (11-апрель, 2013-ж.)

 Мүчөлүгүн токтоткон мамлекеттер 
 Азербайжан (24-сентябрь 1993-ж. - 2-апрель 1999-ж.)
 Грузия (9-сентябрь 1993-ж. - 2-апрель 1999-ж.)
 Өзбекстан (15-май 1992-ж.-2-апрель 1999-ж., 6-август 2006-ж.-28-июнь 2012-ж.)

 Колдонулган адабияттар 
 Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8

Категория:КМШ
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Жалпы байгерлик

Жалпы байгерлик - байыркы саясий теория тарабынан жарыяланган (Аристотелдин «Саясат» эмгеги) саясаттын максаттарынын бири. 

Жалпы байгерлик тууралуу ой ото эле мазмундуу, ал өзүнө адилеттүүлүктүн, теңдиктин, биримдиктин, коом жана бийлик тарабынан эң маанилүү жалпы максаттарды тандоону жана аларды аткарууну түшүнүү идеяларын камтыйт. Жалпы байгерлик идеясына ар тараптуу саясий ойчулдар, анын ичинде христиандык жана светтиктер да көңүл бурушкан. Ж.б. идеясы XVII-XVIII кк. жарандык коомдун жана укуктук мамлекеттик долбоорлору даярдалган жана коомдук байгерлик урааны менен биринчи буржуазиялык революциялар башталган мезгилде толугу менен ийгиликтүү ишке ашкан. 

XIX к. Жалпы байгерлик концепциясы идеологдордун либерализмди жана демократияны изилдөөлөрүндөгү предмети болгон. XX к. Жалпы байгерлик концепциясы кеңири илимий (саясий, экономикалык, социалдык) жана философиялык изилдөөлөрдүн предмети болуп калган.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Демократиянынн түрлөрү

Демократиянынн түрлөрү - элдин мамлекетти башкарууга катышуусуна, бийлик иштерин кимдин кандай аткараарына жараша демократия - түз, б.а. плебисцитардык жана өкүлдүк болуп экиге бөлүнөт.

Түз Демократия жарандардын чечимдерди даярдоого, талкуулоого жана кабыл алууга түздөн-түз катышуусун шарттайт. Ал кабыл алынуучу чечимдер жөнөкөй жана атайын адистерди жана дасыгууну талап кылбай турган учурда, анча чоц эмес жамааттарда болушу мүмкүн. Түз Демократия ишканаларда, уюмдарда, жергиликтүү өзүн-өзү
башкаруу деңгээлинде (мис., айылдык жана шаардык жыйындар, жарандардын жашаган жерлериндеги чогулуштар ж.б.) жүргүзүлүшү ыктымал.

Жарандардын бийлик жүргүзүүгө катышуусунун негизги каналы болуп плебисцитардык Демократия эсептелет. Бирок, плебисцитардык Демократия учурунда жарандардын чечим кабыл алуу жүрүшүнө тийгизе ала турган таасири чектелүү: аларга президент, о кмот тарабынан даярдалган мыйзам долбоорун же башка чечимдерди добуш берүү
аркылуу колдоо же четке кагуу укугу берилген. Референдумдар жана сурамжылоолор сыяктуу жарандардын катышуу түрү башкаруунун ар кандай деңгээлдеринде кеңири пайдаланылат. Түз жана плебисцитардык Демократия нын ортосундагы айырмачылык дайыма эле жүргүзүлө бербейт. Элдин саясий катышуусунун негизги түрү болуп өкүлдүк Демократия эсептелет, анда жарандар бийлик мекемелерине өздөрүнүн кызыкчылыктарын билдирүүчү жана мыйзам кабыл алуучу оз өкүлдөрүн шайлап алышат. Өкүлдүк Демократия ны ишке ашыруунун түрү болуп парламент эсептелет.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Группа

Группа (топ) - 

1) элдердин бирикмеси, анын негизинде жалпы кызыкчылык, максат жатат. Эң байыркы аныктама Аристотелге тиешелүү. 

Достук мамиле, туугандык, анын кызыкчылыгы бир деп билет: 
 1. Батышта, социалдык, баштапкы биригүү; 
 2. аймактык, өндүрүштүк, конфессионалдык; 
 3. микротоптор.

Группанын архаикалык формасына - диада, триада кирет (2-3 адам). Бул жарым феодалдык, патриархалдык коомго мүнөздүү. Батышта адамдар ишмердүүлүгүнө жараша да бөлүнөт: экономикалык, саясий, маданий. Уюшулушуна жараша: уюшулган, уюшулбаган жана структуралаштырылган - структурасы жок ж.б. Саясат таанууда Группа - социалдык структуранын элементи, күчтүү саясий окуяларга таасир бере
алган субъекттер. Өзүнүн экономикалык, саясий кызыкчылыктарын ишке ашыруу үчүн
күрөшкөн, мамлекеттик структурасы кирбеген субъекттердин тобу Группа деп аталат. Эгерде Группа бийлик органдарын өз чечимин аткарууга мажбурласа, анда ал «басым көрсөтүү группасына» айланат; 

2) формалдуу, формалдуу эмес өзүнчө санкцияланган максаты, нормасы, - ишмердүүлүк эрежелери жок топтордун категориялары. Формалдуу категорияга - лидерди шайлоо, ж.б. нормативдүү документтерде, инструкцияларда бекемделген, тартиптүү топтор кирет. Ал эми формалдуу эмес Группа - кичинекей, институтташылбаган топтор кирет, жеке кызыкчылык, мүчөлөрүнүн керектөөлөрүнө,
мамилелерине негизделет. Чет өлкөлөрдө формалдуу Группа изилдөөлөр ар тараптан жүргүзүлүп турат.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Волонтёрлук ишмердүүлүк

Волонтёрлук ишмердүүлүк (лат. voluntarius - өз эрки менен) - өз ара жардамдашуунун жана өзүнө-өзү жардам берүүнүн салттык формаларын, расмий кызматтарды көрсөтүүнү жана жарандык катышуунун ар кандай формаларын камтыган ишмердүүлүктүн кеңири чөйрөсү. 

Коомчулуктун байгерлиги учун кайтарымсыз өз эрки менен ишке ашырылат. Бул ишмердүүлүк биринчи кезекте калктын абдан мажбур болгон, өзүнө-өзү жардам бере албаган (карылык, багуусуздук, майыптык, жаратылыш кырсыктары, социалдык катаклизмдер) катмарына багытталган. Волонтёрлук ишмердүүлүк - айлана-чөйрөнү
жашылдандыруу; - атуулдардын төмөндөгүдөй социалдык категорияларына жардам берүү: карылар, багуусуз калган балдар, жаштар жана студенттер, үйсүздөр, мүмкүнчүлүгү чектелгендер (майыптар), мигранттар, качкындар, мурдагы соттолгондор ж.б.; - короолорду, участокторду, шаар көчөлөрүн тазалоо, жакшыртуу жана куруу; - жаныбарларга жардам берүү, зоопарк жана коруктарга оз эрки менен жардам көрсөтүү; - наркомания, тамеки чегүү, алкоголизм, СПИД, өспүрүмдөрдөн кылмыштуулугун алдын-алуу максатында кеңештерди берүү; - кайрымдуулук концерттер жана театрдык көрсөтмөлөр; - экологиялык марштар, таштандыларды жана суулардын булганычтарын тазалоо; - сергек жашоо мүнөзүнө үгүттөө;

 - интернет-кайрымдуулук (мис., Википедия);
 - техникалык колдоодогу иштер; - тартип сактоо органдарына, пенсионерлерге, медиктерге колдон келген жардамдарды берүү ж.б. Волонтёрлук ишмердүүлүк - кол акы төлөнбөйт. Волонтёрлор тажрыйба топтоо, атайын көндүмдөргө жана билимдерге ээ болуу, жеке байланыштарды түзүү үчүн иштешет. Эгемендиктин алгачкы жылдарында өлкөнүн райондорунда жашап келишкен орустар менен орус тилдүүлөрдүн басымдуу көпчүлүгү борбор шаарга, андан ары Орусияга жер которуп кетишкен. Айылдык мектептер чет тилдерден сабак берген мугалимдерсиз калышканда жүздөгөн англис тилдүү волонтёрлор Кыргызстандын мектептерине, өзгөчө айыл жергесине жардамга келишкен. Көпчүлүк учурда Волонтёрлук ишмердүүлүк - бул акы төлөнүүчү жумушка жол болуп саналат, бул жерде адам өзүн-өзү иш жүзүндө жакшы көрсөтүп алууга, ар кандай тармактарда иштеп көрүүгө мүмкүнчүлүк алат.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Блеф

Блеф (англ, bluff - алдоо, коркутуу) - көбүнчө жүрүм-турумдун (анын ичинде саясий) инсандык линиясы дегенге дал келет. 

«Блеф» түшүнүгү карта оюнунун тажрыйбасынан киргизилген; ал ошондой эле ар түрдүү саясий күчтөрдүн - топтордун, партиялардын, союздардын чоң күчтөрдү демонстрациялоо же мурдагыга салыштырмалуу көбүрөөк таасир этүү аракеттерин белгилөө үчүн дагы колдонулушу мүмкүн. Саясий сөздүктөрдө, бирок адатта метафоралык мааниде көп учурайт. Ошол эле учурда саясатчылар менен саясий
психологдордун айланасында Блефтин стратегиялары саясий таасир этүүнүн каражаттарынын бири катары иштелип чыгат. Алдоо менен козутуудан айырмаланып, Блеф өзүнүн тууралыгына ишенимдүүлүктүн жетишээрлик жогорку деңгээли, каалаган натыйжанын «ачыктыгы» менен мүнөздөлөт. 

Ошентип, Чехословакиядагы советтик элчиликке жогорку советтик аскер начальниктеринин «алдоосу» туурасындагы немец чалгынчылары тарабынан ташталган каттар - козутуу; вермахттын жеңилбестиги жөнүндөгү Гитлердин мактаныч сөздөрү - Блефтин элементтери Хайек (биринчи кезекте «социалдык» деп аталган сын атоочту талдоо менен, андан дагы тереңи - бул «социалисттик» деген сын атоочко мүнөздүү, өзгөчө «социалисттик эмгек», «социалисттик тандоо» ж.б. сөз айкаштарында) «виляющий» деп атаган сөздөр менен сөз айкаштарын колдонууда көрүнөт. Бул өңдөнгөн сөздөр каалаган идеологиялык конструкцияда жана ага ылайык келген саясий риторикада бар. Күнүмдүк саясий сөздүктө «Блеф» термини көбүнчө ылайыксыз маанидеги саясий партияларды көрсөтүү үчүн колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Бирнштейн Борис Иосифович

Бирнштейн Борис Иосифович (1947-жылы Вильнюс, Литва ССРи) — «Сиабеко-Кыргызстан» мамлекеттик-жеке корпорациясынын президенти (1991-ж. 13-октябрь), Израилдин жана Канаданын жараны. 

Дүйнөлүк масштабдагы машыккан аферист-бизнесмен, илимдин доктору, профессор, БУУнун алдындагы Түндүк америкалык маалымат таануу академиясынын академиги, Нью-Йорк Илимдер Академиясынын академиги, Орусия, Украина, Молдова жана Кыргызстан мамлекеттеринин президенттеринин экономика боюнча кеңешчиси, Бнай Брит-16 масондор тактысынын мүчөсү.

1972-ж. Вильнюстагы текстиль фабрикасынын директору, 1977-ж. Израилге эмиграцияланган, андан Батыш Европа өлкөлөрүнө өтүп бизнес кыла баштаган. 1982-ж. Швейцарияда «Сиабеко» (балдары Симон менен Алекстин баш тамгалары жана «Бирштейн жана компани» сөз айкалыштарынан турат) фирмасын түзүп, ишмердиги СССРден чыккан чийки заттарды сатууда ортомчулук кызмат көрсөтүү болгон.

Бирнштейн 1991-жылы Кыргызстандын ал учурдагы президенти А. Акаевдин чакыруусу менен Бишкекке келип Сиабеко-Кыргызстан» деген мамлекеттик-менчик корпорация түзгөн жана А.Акаевдин мамлекеттик кеңешчиси деген бийик даражага ээ болгон. 1991-ж. Кыргыз Республикасынын экономикасын реконструкциялоо жана өнүктүрүү боюнча Комитет түзүлүп, анын курамына «Сиабеко-Групп» чет өлкөлүк фирмалардын бирикмесинин кызматкерлери киргизилген. «Сиабеко-Групп» корпорациясынын далдалчылыгы менен канадалык «Камеко» корпорациясы «Кумтөр» алтын кенин иштетүү укугун алган. «Кумтөр» долбоорун ишке ашыруу укугу ачык-айкын эмес жана атаандашсыз механизмдер аркылуу уран казуу чөйрөсүнө адистешкен «Камеко корпорациясына» берилген. Алтынды казууга адистешкен башка компаниялардын (мис., Грайберг Продакшн Корп., Англо Америкэн, Ньюмонт ж.б.) көбүрөөк пайдалуу шарттардагы сунуштарынан Кыргыз Республикасынын ошондогу жогорку бийлиги баш тарткан. Кумтөрдүн Бирнштейн А.Акаев менен бирдикте түзүп жана баштап кеткен коррупциялык схемалары, анын укуктук чиеленишкен негиздери бүгүнкү күндөрү да жалаң эле өкмөттүн эмес, бүтүндөй кыргыз журтунун көйгөйү катары кала берүүдө.

 Булактар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика