Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Амбулатория

thumb|Амбулатория XIX-кылымдын экинчи жарымында(Хабаровск, Балдардын оору канасы)Амбулатория (лат. ambulare — жүрүү, басуу) — келген жана үйүндө жаткан сыркоолорго медициналык жардам көрсөтүп, дарылоо жана оорунун алдын алуу иштерин жүргүзүүчү мекеме. Амблаториянын поликлиникадан айырмасы негизги адистер (терапевт, хирург, педиатр, тиш догдур) гана медициналык жардам көрсөтөт. Медициналык жардамдын башка түрлөрүнө муктаж адамдарды башка дарылоо мекемелерине жиберет. Амбулаторияда аймактык-участок принцибинде, башкача айтканда жашаган жана иштеген жери боюнча медициналык жардам көрсөтүлөт. Мында дарылоо иштеринен тышкары оорунун алдын алуу жана санитария-гигиеналык чаралар жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Бациллалар

thumb|upright=1.5|Көп түрдүү формалары бар.
Бациллалар (лат. Bacillus) — өөрчүү учурунда спора пайда кылуучу таякча түрүндөгү бактериялар. Алар башка микроорганизмдерге караганда айлана чөйрөнүн түрдүү шарттарына (кургакчылык, жогорку температура, химиялык заттар жана башкаларга) туруктуу, чыдамдуу болуп, көп жашайт. Ыңгайлуу шартка жолукканда анын вегетативдик түрү өнүгүп, өсүп чыгат да тиешелүү ооруну козгошу мүмкүн (мисалы, күйдүргү бацилласынын спорасы жерде 100 жылга чейин сакталат, ал чөп, же суу аркылуу адамга, малга жукса ооруну пайда кылат). Жаратылышта кеңири таралган, көпчүлүгү сапрофиттер. Бациллалар (217 жакын түрү бар) органикалык заттарды минералдаштыруу процессине катышат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Бактериялар‎
Категория:Ден соолук
Витамин дары-дармектери

Витамин дары-дармектери — ар түрдүү витамин жетишсиздигин дарылоодо жана алдын алууда колдонулуучу каражаттар. Витамин сууда эрүүчү (тиамин бромиди, рибофлавин, пиридоксин гидрохлориди, аскорбин, никотин кислоталары жана башка) жана майда эрүүчү (ретинол, эргокальциферол, токоферол жана башка) болуп эки топко бөлүнөт.
Сууда эрүүчү Витамин дары-дармектер витамин жетишсиздигинде гана эмес, көп ооруларды: куяң, невралгия, неврит, полиневрит, жүрөк оорулары, көз оорулары, пеллагра, четки кан тамырлардын спазмы менен мүнөздөлгөн оорулар, карын жана он эки эли ичегинин жара оорусун, атеросклероз, тери ооруларын, аз кандуулук, ошондой эле кан уюу начарлаганда, боор оорулары, уулануу, геморрагиялык диатез, нур оорусу жана балдарды дарылоодо колдонулат.

Майда эрүүчү Витамин дары-дармекери түрдүү жугуштуу оорулар, күйүк, тамак сиңирүү органдарынын оорулары, итий, тетания, остеопороз, түрдүү тери оорулары жана балдарды дарылоодо, ошондой эле сынык бүтпөгөндө, миастенияда, бойдон түшөрдө жана эркек менен аялдардын жыныс бездеринин функциясы бузулганда жана башка сунуш кылынат

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Категория:Витаминдер
Гематома

200px|thumb|right|Гематома
Гематома (байыркы грек. αἷμα — кан + ōma) — кырсыктардан же оорунун кесепетинен кан тамыр жабыркаганда ткандарда кандын чогулушу. 

Гематома тери алдында, сөөк кабыгында, булчуң, былжыр чел, ички орган жана башкаларда пайда болушу мүмкүн. Анча чоң эмес гематома үстүңкү жумшак ткань урунганда болот, анда тери көгөрүп, шишип калат. Эгерде урунган, кокустаган жерге туура медициналык жардам көрсөтүлсө, ал жерде гематома болбойт. Жашоодо өтө маанилүү мээ, боор жана башка сыяктуу органдар кокустаганда тезирээк врачка кайрылуу керек, болбосо алардын гематомасы өтө оор кабылдап, өмүргө коркунуч туудурат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Оорулар
Даам

Даам — ооз көңдөйүндө түрдүү азык жана азык эмес заттар (мисалы, дарылар, айрым химиялык заттар) түшкөндө болуучу сезим. Даам сезимин эригич же эриген заттар пайда кылат. Кургак азык зат үчүн шилекей эриткич болуп эсептелет. Эрибеген заттар (кум, таш, жыгач жана башка) даам сезимин пайда кылбайт. Ал сезим эриген заттар Даам рецепторлорун дүүлүктүргөндө пайда болот. Даам рецепторлору тилде, жумшак таңдайда, бадам сымал безде, кулкунда жайгашкан.

Кишинин оозунда 2000дей даам рецепторлору болуп, алардын ар бирине бир нече сезгич нерв талчалар келет. Сезгич клеткалар дүүлүккөндө нерв талчаларда нерв импульстары пайда болот. Ооз көңдөйүндө Даам рецепторлорунан башка көп сандаган сезгич түзүлүштөр болуп, алар бир нерсе тийгенди, басымды, муздакты, жылууну сезет. Ооз көңдөйү ар кандай жытты сезгич нерв учтары жайгашкан мурун көңдөйү менен катнашат.

4 түрдүү (таттуу, кычкыл, ачуу, туздуу) накта даам сезими бар. Бул сезимдер тийиштүү рецепторлорго белгилүү заттар таасир эткенде пайда болот. Мында тилдин жана ооз көңдөйүнүн ар кайсы жери түрдүү даамды (мисалы, тилдин учу — таттуу, түп жагы — ачуу, четтери — кычкыл) сезет. Адамдын даам сезими көп факторлорго (мисалы, тамактын температурасына) байланыштуу. Айрым тамактар, мисалы, бал муздак — өтө муздатылганда. чай ысык болгондо гана даамдуу.

Даамды сезүү башка себептердин таасиринен да өзгөрөт, мисалы, жытты жакшы сезбей калганда тамак-аш даамсыз сезилет. Ошондой эле ички органдардын ооруларында да даам сезими бузулат (мисалы, өт баштыгынын оорусунда тамак — ачуу, тамак сиңирүү бузулганда — кычкыл, кант диабетинде таттуу даамданат). Тамакка табиттин ачылышы жана тамак сиңирүү процесстери даам сезимине байланыштуу.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Баш (медицина)

thumb|Баштын түзүлүш схемасы (туурасынан кесилген):
1—мээнин чоң жарым шары; 2—көргөзгүч урчук; 3—эпифиз; 4—кара куш мээ; 5—жүлүн; 6—кулкун; 7—омурткалар; 8—калкан сымал без; 9—кызыл өңгөч; 10—тил алдындагы без;
тил; 12—ооз көңдөйү; 13—катуу таңдай; 14—мурун көңдөйү; 15—көз; 16—гипофизикалык.

Баш — кишинин денесинин жогорку бөлүгү. Баш биринчи моюн омурткасы (атлант) менен бириккен. Кишинин башы анатомиялык өзгөчө түзүлүштө болот. Баш сөөгү мээ жана бет бөлүгүнөн турат (к. Баш сөөгү). Мээ бөлүгүнүн чекеден (маңдайдан) башка жери чач менен капталган. Баштын тери алдындагы май клетчаткадан турган жука катмарында кан жана лимфа тамырлары, нервдер абдан көп.

Клетчатканын алдында маңдай жана кежиге булчуңунан турган баш сөөк булчуңу жайгашып, алар чоку тарамышы аркылуу биригет. Тери, клетчатка жана тарамыш биригип, тыгыз катмарды пайда кылат. Баштын бет бөлүгүнүн булчуңдары чайнаткыч жана мимикалык болуп эки топко бөлүнөт. Баштын бет бөлүгүн үч ача жана бет нервдери нервдештирип, күрөө тамыр аркылуу кан менен камсыз болот. Баштын башка терисине караганда бет териси жука, ийкемдүү келет.

Башта борбордук нерв системасынын жогорку бөлүгү, угуу, көрүү, жыт билүү, даам сезүү органдары, ошондой эле дем алуу жана тамак сиңирүү органдарынын башталышы жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Анатомия‎
Даам берүүчү заттар

Даам берүүчү заттар — тамактын даамын жакшыртуу үчүн колдонулуучу азыктар тобу. Даам берүүчү заттарга татымалдар (калемпир, чеге гүл), тамак-аш кислоталары (лимон, уксус кислотасы), жыт берүүчү заттар (ваниль, ванилин, жыттуу эссенциялар), кайнатма туз жана башка кирет. Алар тамактын даамын оңойт, тамакка табитти ачат, ичегинин кыймылын күчөтөт. 

Ал жыт, даам сезүүчү нервдерди дүүлүктүрүп, шилекей, карын зили, уйку безинин маңызы жана башкалардн көп бөлүнүшүнө шарт түзөт. Тиричиликте эң кеңири колдонулган даам берүүчү заттарга кайнатма туз (хлордуу натрий) кирет. Кайнатма туз организмдин натрий менен хлорго болгон талабын камсыз кылып, анын физиологиялык мааниси ар түрдүү. Чоң киши суткасына 10—15 г, ысык климатта 25— 30 г хлордуу натрийди керектейт, составында хлордуу натрий бар азыктардан организмге 2—5 г гана түшөт, калганы кайнатма тузду тамак-ашка кошуу менен толукталат. Даам берүүчү заттарды өтө көп колдонуу жарабайт, ал боор, бөйрөк, ичеги-карын ооруларына жакпайт.
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Дакриоцистит

Дакриоцистит — көздүн жаш баштыкчасынын сезгенүүсү. Мурун бүтүүнүн, конъюнктивиттин кабылдоосу катары пайда болот. Көздөн жаш агып, чылпак чыгат. Жаш баштыкчасын мурун көңдөйү менен бириктирген жаш мурун каналчасынын бүтөлүшүнөн жаш агып чыкпай, баштыкчада чогулуп, ал анан чоюлуп чоңоёт. Жаштын чыкпай, баштыкчада чогулушу былжырлуу челдин, кошумча коңулдардын ооруларында, мурун травмасында жана башка болот. Туруп калган жаш микробдорго каршы касиетин жоготот, буга байланыштуу жаш чогулган баштыкчада инфекциянын өөрчүшү үчүн шарт түзүлөт. Көбүнчө чоң кишилерде, кээде жаңы төрөлгөн балдарда байкалат. Дакриоциститте хирургиялык дарылоо талапка ылайык. Дарыланбаган дакриоцистит ар кандай кабылдоолорго алып келет. Ошондуктан дакриоститтин белгиси билинери менен врачка кайрылуу керек.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Баш айлануу

Баш айлануу — айланадагы буюмдардын же өз денесинин ордунан жылгансып сезилиши жана тең салмактуулуктун бузулушуАйлануу: себептери, диагностикасы, дарылоо. 
right|thumb||Горизонталдуу оптокинетикалык нистагм.
Оорулууга буюмдар айлангандай, дубал жана шып кулачудай көрүнөт, басканда тең салмактуулугун кармай албай темтеңдейт; кускусу келет, кубарып, тамыр жай кагат. Баш айлануу нерв системасынын дененин тең салмактуулугун жөнгө салып туруучу бөлүгүнүн (айрыкча ички кулакта жайгашкан вестибуль аппаратынын) иши бузулуудан болот.

Дени соо кишилердин да дене абалын кескин өзгөрткөндө, бийиктикте иштегенде, деңизде чайкалганда жана башка башы айланышы мүмкүн. Көбүнчө вестибуль аппараты өтө сезгич кишилерде болот. Алар бала чагынан селкинчек тебе албайт, машинада жүргөндө кыйналат. Баш айлануу гипертония ооруларында, мээнин кан тамырларынын атеросклерозунда, ортоңку кулактын ооруларында, баш травмага учурагандан кийин, ошондой эле ичкилик, никотин, ис газы жана башка менен уулануудан болот. Баш айлануунун себебин догдур аныктап, ага тийиштүү дарылоо жүргүзөт. Баш катуу айланганда жыгылып кетпөө үчүн төшөккө жатып, врач чакыруу зарыл. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Баш келте

Баш келте (бит келте) — адамдын катуу кармаган жугуштуу оорусу. Аны риккетсиялар козгойт. 
 Баш келтенин тарашы 
Жүрөк-кан тамыр жана борбордук нерв системаларын жабыркатат. Баш келте согуш, ачкачылык, жакырчылык жана башка социалдык кырсыктардан калктын жашоо, турмуш тиричилик шарты, санитариялык абалы өтө начар болгон жерде көп таралат. Ооруну бит таратат. Бит оорулуунун канын соргондо, андагы риккетсиялар биттин ичегисине кошо кирип көбөйөт. Андан соо кишиге өтүп, анын канын соруу менен ичегисиндеги риккетсияларды заңы менен кошо сыртка чыгарат (заңдайт).Ошол учурда бит чаккан жер кычышкандыктан киши тырмайт. Тырмаганда теридеги тытылган жерге түшкөн риккетсиялар канга өтүп, ооруну жугузат. Майда кан тамырларда риккетсиялар көбөйүп, бардык органдарга тарайт, уусун бөлүп чыгарып, бүт организмди уулантат.
 Оорунун негизги белгилери 
Риккетсиялар организмге түшкөндөн кийин 5—25 (көбүнчө 10—12) күн оорунун белгилери байкалбайт. Ал жашыруун (инкубациялык) мезгил деп аталат.
Оору капысынан, катуу башталат. Температура 39—40°ка чейин көтөрүлөт. Оорулуунун башы катуу ооруп, уйкусу качат, алы кетет, бети шишимик тартып, тамылжыйт, көздөрү жалтырап, деми кысылып, эриндери кызарат, денеси жанчылгандай болуп ооруйт, жүрөгү тез-тез согот. 4—6-күнү бүт денесине (беттен тышкары), айрыкча курсагы, колдору, буттарына кызамыкка окшогон майда темгил чыбырчык чыгат. Ал чыбырчыктар 2—3 күндөн кийин кетет да, алардын ордуна бир нече күнгө чейин тактар калат. Бул учурда оорулуунун жалпы абалы начарлап жөөлүйт. Жүрөгүнүн кагуусу начарлайт, кан басымы ылдыйлайт, тили кургап, суусайт, эсинен танышы мүмкүн. Боор, көк боор чоңоёт. 9—11 күн өткөндөн кийин акырындап оорулуунун абалы оңолуп, температурасы төмөндөйт, эсине келет, оорусу басаңдап, тамакка табити тартып, көңүлү ачылат, бирок оорулуунун толук сакаюусу көпкө созулат.
 Оорудун алдын алуу 
thumb|240px|Баш келтеден сактануу, айылдын мектебинде. АКШ, Техас, 1943 ж.
Оорулууну сөзсүз ооруканага жаткызуу зарыл. Өз убагында дарылабаса ар кандай кабылдоолорго — өпкөнүн сезгениши, мээ кабыгынын сезгениши менингит) жана башкаларга алып келиши мүмкүн.
Оорунун алдын алуу үчүн санитария-гигиеналык эрежелерди туура, так сактоо, кир жуучу жайларды, мончо, жатаканаларды санитариялык көзөмөлгө алуу, оору чыккан жерди дезинфекциялоо, оорулуу менен болгон адамдарды мончого самындап жуунтуп, кийим, шейшептерин дезинфекциялоочу камерадан өткөрүлөт.
Биздин өлкөдө калктын жыргалчылыгы жана маданиятынын жогорулашынын натыйжасында баш келте дээрлик кездешпейт.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Оорулар
Категория:Дарыгерлик
Волейбол

250px|thumb|right|Волейбол оюну

Волейбол — топ менен ойнолуучу командалык спорт оюну. Волейбол менен машыгуу тез жана так реакция жасоону, шамдагайлыкты, көз менен болжолдоону өөрчүтөт, кыймыл координацияларын жакшыртат. Оюнда дененин жалпы өөрчүшүнө, келбетти жакшыртууга түрткү берүүчү ар кандай кыймылдар (топту ар кандай абалда берүү жана УРУУ, секирүү, эңкейүү, чалкалоо, денени алга, артка буруу) көп жасалат. Спорттук валейбол менен машыгууну балдар 9 жашынан баштаса болот, мелдештерге катышууга 11—12 жаштан уруксат берилет. Волейбол менен машыгууда колдун манжаларынын травмасы, урунуу, байламталардын чоюлушу жана башка болушу мүмкүн. Травмалардын алдын алууда туура ойноо техникасына ээ болуу, оюн аянты текши жана спорттук бут кийимдин ыңгайлуу болушу чоң мааниге ээ. Волейбол ойноо анча татаал эмес, аны залда жана ачык абада ойноого болот. Ошондуктан ал активдүү эс алуунун жана ден соолукту чыңдоонун мыкты каражаты болуп эсептелет. Аны ден соолугунда олуттуу өзгөрүүлөр болбогон ар кандай курактагы адамдар ойной алышат. Улгайган адамдар волейбол менен такай машыгуудан мурда врач менен кеңешүүсү зарыл.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 Incredible Volleyball Actions 

Категория:Ден соолук
Категория:Спорт
Категория:Медицина
Геморрой

thumb|Геморрой.
Геморрой (гр. haimorrhois кан агуу) — көтөн чучуктун көк кан тамырларын варикоздук (түйүн сымал) кеңейиши. Сырткы жана ички болуп бөлүнөт. Сырткы геморрой көтөн чучуктун сырткы көк кан тамырларын, ал эми ички геморрой көтөн чучуктун ички көк кан тамырларын кеңейишинен пайда болот.

Геморрой көк кан тамырлардын тубаса начардыгынан, көтөн чучуктун көк кан тамырларында кандын начар айланышынан болот. Ага ичтин катышы, көтөн чучукту түрдүү шишиктер, боюнда бар кезде жатындын кысуусу, жатындын туура эмес жайгашуусу, көпкө олтуруп иштөө, ар кандай спирт ичкиликтерин, өтө ачуу тамактарды ичүү жана башка түрткү берет.

Геморрой менен орто жаштагы жана улгайган адамдар көп ооруйт, айрыкча эркектер жапа чегет, чанда жаштарда да кезигет. Көп учурда ал акырындык менен өөрчүп, адегенде көтөндүн тегереги кычышат, кээде ооруйт, ич катып, жагымсыз сезим пайда болот. Бул белгилер бир нече айдан бир нече жылга чейин созулуп, спирт ичкиликтерин жана ачуу тамак ичкенде күчөйт. Кийинчерээк көтөн чучуктан кан агат (заңда кан тамчылары болот). Натыйжада оорулуу көп кан жоготуп, аз кандуулук өөрчүшү ыктымал. 

Геморрой эгерде геморрой түйүн чөлөрдүн бүтөлүшүнөн жана сезгенишинен кабылдап кетсе өтө катуу ооруйт, дене ысыйт, ич катат. Оору кабылдап кеткенде сезгенүү көтөн чучуктун тегерегиндеги клетчаткаларга жайылып кетиши мүмкүн (Парапроктит). 

Геморрой — мезгили менен кармап туруучу өнөкөт оору. Сезгенбей турган мезгилде оорулуу өзүн жакшы сезет. Оору өтүшүп кеткенде тез-тез кармап, бат-бат көп кан агат. Ички түйүнчөлөр сыртка чыгып же кысылып калганда өтө катуу ооруйт. Түйүнчөлөр көгөрүп, кээде карарып, катууланат. Геморройдон жапа чеккен киши дайыма врачтын (хирургдун) көзөмөлүндө болуп, эгерде сезгенүү пайда болуп, түйүнчөлөр кысылып же заңдаганда кан чыккан учурда тезинен врачка кайрылуу зарыл. Түйүнчөлөр чыгып калганда кайра киргизүүгө аракеттенүүгө болбойт, себеби ал көп кан агууга жана оор кабылдоого алып келиши мүмкүн.

Ооруну пайда кылган себептерге карата дарылоо жүргүзүлөт. Анын натыйжасы оорунун абалына, врачка өз убагында кайрылгандыгына, анын көрсөтмөлөрүн толук аткарышына жараша болот. Жогору атылма муздак душ, мөмө-жемиштүү диета сунуш кылынат. Убагы менен заңдоонун мааниси чоң. Күчөп кеткен учурда хирургиялык операция жасалат.

Геморройду алдын алууда түрткү берүүчү себептерди четтетүү, биринчиден ичти катырбоо керек. Бала чактан өздүк гигиенаны сактоого, ар бир заңдаган сайын жуунууга үйрөтүү зарыл. Аз кыймылдуу иште иштегендердин гимнастика жасагандары максатка ылайык: туруп иштегендер (дүкөнчү, чач тарач) көнүгүүлөрдү отуруп, ал эми отуруп иштегендер туруп же басып жасоочу көнүгүүлөрдү жасоо керек. Геморройдун биринчи белгилери байкалгандарга врач айыктыруучу гимнастика сунуш кылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Оорулар
Категория:Медицина
Догдур

thumb|Догдур - неонатолог — В. Апгар

Врач — медициналык жогорку билими бар адис. Адистиги боюнча Догдур: саламаттык сактоону уюштуруучу, терапевт, педиатр, хирург, санврач, гинеколог, офтальмолог, рентгенолог, невропатолог, психиатр, дерматовенеролог, стоматолог, оториноларинголог, фтизиатр жана башка болуп бөлүнөт.
Догдур — эң байыркы адистиктин бири. Байыркы Египет, Кытай, Индия, Греция жана Римдеги атактуу адис-врачтардын (Гиппократ, Асклепиад жана башка) билими жана өнөрү замандаштарынын өмүрүн жана ден соолугун гана сактап калбастан, медицинанын өнүгүшүнө түрткү болгон.
Догдурдун адистигинин мүнөзү, анын милдетинин аткарылышы ар бир өлкөнүн коомдук саясий түзүлүшүнө жараша болот. Буржуазиялык коомдук түзүлүштө ден соолукту коргоо ар бир адамдын өз кызыкчылыгы катары каралат. Советтик Врачтын эң негизги көздөгөн максаты — адамдын ден соолугу. Бул максат Советтер Союзунун врачынын антында так баяндалган.

Мамлекет догдурга зор ишеним, чоң роль жана жоопкерчилик жүктөйт. Врачтын оор жана ардактуу милдетин аткаруу атайын билимди, талбай эмгектенүүнү, жабыркагандарга кайсы мезгилде болбосун медициналык жардам көрсөтүүгө даяр болууну, жан аябастыкты жана патриотизмди талап кылат. Советтик Врачтын бул сапаттары Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында ачык көрүнгөн. Азыркы күндөрдө да Советтик догдурлар элдин ден соолугу жана жашоосу үчүн күрөшүүдө эмгек эрдиктерин көрсөтүүдө. Ошондуктан биздин өлкөдө догдурлук кесип сыйлоого жана ардактоого татыктуу. Он миңдеген догдурлар Советтер Союзунун ордендери жана медалдары менен сыйланган, союздаш жана автономия республикалардын эмгек сиңирген врачы жана Социалисстик Эмгектин Баатыры деген ардактуу наамга татыктуу болушкан.
1977-жылдан «СССР эл врачы» деген ардактуу наам берүү киргизилген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Гемофилия

Гемофилия (байыркы грек. αἷμα — «кан» жана байыркы грек. φιλία — «сүйүү») — кандын көп агышы менен мүнөздөлгөн тукум куума оору.
Кан плазмасында канды уютуучу факторлордун жетишсиздигинен болот. Аны менен эркектер гана ооруйт. Тукумунда бул оору менен оорубаган кишилерде да гемофилия байкалган учурлар бар. 
Гемофилиянын белгилери бала чакта байкалып, чоңойгон сайын азая баштайт. Гемофилиянын кээ бир жеңил түрү улгайган убакта болот. Гемофилия менен ооруган киши бир жерин кичине кокустатып алса, тери алдында, булчуңда жана муундарда кан көп агат. Бир жерин кесип алса, тишин жулганда жана башкаларда кан көп кетип, өмүргө коркунуч туудурат. Ири муун көңдөйүнө (тизе, кызыл ашык мууну) кан куюлуп, алардын иши бузулат. Акыркы жылдарда гемофилияны дарылоо жана анын кабылдоосун алдын алууда чоң ийгиликтерге жетишти. Соо кишилердин канынан жасалган концентраттарды пайдалануу менен кан агуунун алдын алууга болот. Муундардын жабыркашын алдын алуу жана дарылоо үчүн айыктыруучу физкультуранын жакшы натыйжа берүүчү ыкмалары иштелип чыкты. Гемофилия менен ооругандар кичинекей кокустоодон, операциядан өтө сак болушу керек. Кан ага баштаганда тезинен врачка кайрылуу зарыл. 
 Тукумга берилиши 
Гемофилия оорусун рецессивдик аллель - h, ал эми кандын нормалдуу уюшун доминанттык аллель - Н аныктайт. Бул гендер Х хромосомада орун алган. 
Аял жынысында эки Х хромосома болгондуктан, анын бир Х хромосомасы Г-нын генин - h алып жүрсө, экинчи Х хромосомасы кандын нормалдуу уюшунун аллелин - Н алып, ал гетерозиготтук - ХнХh болот. Н - аллели доминанттык болгондуктан, рецессивдик ген - h менен аныкталган оору өөрчүбөй, аял Г-ны алып жүрүүчү гана болуп эсептелинет. 
Эркек жыныстын Х хромосомасында h аллели болсо - Х h Y, анда ал Г. менен сөзсүз ооруйт, анткени эркек жыныстын У хромосомасы кандын нормалдуу уюшунун аллелин алып жүрбөйт. Ошондуктан гемофилия оорусу дээрилик эркек жынысында көбүрөөк кездешет. Эгерде эркек жыныстын жалгыз Х хромосомасы кандын нормалдуу уюшунун генин алса ХнУ, анда ал соо болот.
Гемофилия боюнча гетерозиготалуу аялдын жана гемофилия менен ооруган эркектин никесинен гемофилия менен ооруган кыздар төрөлүшү мүмкүн. Мындай никелер аз болгондуктан, бул оору аяларда аз кездешкенинин себеби да ушунда.
Схема түрүндө гемофилиянын тукумга берилишин төмөнкүдөй көрсөтүүгө болот:
1. Энеси соо, атасы гемофилия менен ооруйт: 
thumb|400px|center| Мында бардык балдары сырткы көрүнүшү боюнча 
(фенотиби) соо, бирок кыздары гемофилия генин алып жүрүүчү болот.
2. Энеси гемофилиянын аллелин алып жүрүүчү, атасы соо:
 thumb|400px|center|Бул учурда бардык кыздары фенотиби боюнча соо, бирок алардын жарымы гемофилиянын генин алып жүрүүчү болот, ал эми уулдарынын теңи гемофилия менен ооруйт.
3. Атасы гемофилия менен оорунун энеси гемофилиянын генин алып жүрүүчү:
thumb|400px|center|Бул учурда кыздарынын теңи оорулуу теңи гемофилиянын генин алып жүрүүчү болуп уулдарынын теңи Г. менен ооруйт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Оорулар
Догдурлук аймак

Догдурлук аймак, Врачтык аймак — дарылоо-алдын алуу мекемелеринин медициналык кызматкерлери тейлөөчү белгилүү сандагы калкы бар территория. Аймактык принципте терапевттер, балдар врачы, акушер-гинекологдор, фтизиатрлар жана алардын жардамчылары — участкалык медсестралар иштейт. Догдурлук аймак айылдык, шаардык жана цехтик болуп айырмаланат.

Айылдык догдурлук аймакта калкты дарылоо, алдын алуу, санитариялык жана эпидемияга каршы чараларды жүргүзүүчү оорукана, акушер-фельдшердик пункттар, колхоздук төрөт үйү, балдар бакчалары болот. Участкалык врачтар өзүнүн аймагындагы калкка поликлиникада, үйүндө медициналык жардам көрсөтөт жана диспансердик байкоо жүргүзөт, коомдук уюмдардын жардамы менен оорулуунун турмуш-тиричилик жана эмгек шартын жакшыртууга кам көрөт. Андан тышкары айыл жердеги аймактык врачтар территориясындагы коммуналдык, тамак-аш, өнөр жай объектилерин, балдар мекемелерин санитариялык жактан көзөмөлдөйт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина‎