Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Литий рудалары

Литий рудалары - составында казып жанa болуп алууга арзырлык өлчөмдө литийи бар табигый минералдардын чогундусу. 

 Ар турдуу рудалардан сырткары Li кол жанa минералдашкан суудагы рападан алынат. 
 Өнөр жайлык маанидеги литийи бар негизги минералдар: сподумен (Li2О — 6—7%), петалит (3,5—4,9%), амблигонит (8—10%), о. эле литий слюдасы — циннвальдит (3,0—3,5 %) ж-а лепидолит (4—6%). Литийге бай минералдык жыйындылар негизинен эн­доген кендеринде гранит магмасы менен байланыштуу. 
 Литий рудалары жог. температурада (500—250°С) ж-а 1,5—7 км тереңде постмагмалык процесстен пайда болот. 
 Литий рудаларынын өнөр жай - генезистик типтери: натрий-литий тибиндеги сейрек металлдуу пег­матит (бир нече типчеге ажырайт: сподумендүу пегматит Литий рудаларынын башкы тиби. леппдолит-сподумендуу пегматит, леппдолит-петалиттуу пег­матит); 
 литий-фтор тибиндеги сейрек металлдуу гра­нит; 
 циннвальдиттуу желепидолиттуу грейзендер жана алар менен бирге кезикчү циннвальдитпибар касситерит-вольфрамиттуу кварц тарамдары.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Литофиль элементтери

Литофиль элементтери (лито... жанa гр. рһііео — ынталуулук) — тоо тектердин составындагы элементтер. 

Азарга Менделеевдин мезгилдик системасындагы 55 элемент кирет: 0, Si, А1, Ті, В, С, бардык жегич жана жегич жер металлдары, галогендер, сейрек учуроочу элементтердин көпчүлүгү. 

Литофиль элементтери жер кыртышынын 93%ын, океандардагы туздардын 97%ын түзөт. Сов. геохимик А. II. Виноградовдун классификациясында Литофиль элементтерине бардык атмофиль элементтери да киргизилген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Химия
Литофиттер

thumb|Pyrrosia rupestris.
Литофиттер (лито... жана гр. phyton — өсүмдук), петрофиттер — декада, таштын жаракаларында өсүүчү өсүмдүктөр.

Алар аскалардын бузулушуна биринчи көмөк болуп, семиз жерди талап кылуучу өсүмдүктөргө топурак камдайт. Таштарда адегенде бактериялар, балырлар өөрчүп, анан эңилчектин түрлөрү, мамык чөп, акырында татаал түзүлүштүү өсүмдүктөр өсө баштайт. 

Айрымдары аки таш, мрамор, доломит тектеринде, кээси карбонатсыз кычкылдуу топуракта өсөт. Литофиттердин фитоценозу түрдүү чөйрөгө көз каранды. 
Литофиттердин тамыры тереңдеген сайын аскада жаракалар кеңейип, тоо тектеринин үбөлөнүшүнө жанa татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн кеңири таралышына шарт түзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Ботаника‎
Литохимиялык съемка

Литохимиялык съемка, мөталл ометриялык съёмка — кен байлык издөөдө колдонулчу гео-хим. негизги методдордун бири. 

 Ал тоо тектердин жанa алардын үбөлөндүлөрүнун хим. составын ырааттуу изилдөөгө негизделген. Литохимиялык съемкада адегенде изилденүүчү аянттан белгилүү аралык боюнча, белгилүү өлчөмдөгү сынамык топурактар (пробалар) алынат. 
 Алар спектрдик ж. б. анализден өткөрүлуп, металлдардын белгилери аныкталат. Натыйжада баалуу хим. элементтердин көп (кээде аз) топтолушу (литохим. аномалия) табылат. Ал аянтта дыкат изилдөө жумуштары жүргүзүлүп, жакшы жыйынтык алынса, кен ачуу максатында тоо өткөөлдөрү же бургулоо жумуштары жүргүзүлот. 
 Литохимиялык съемканын натыйжасында литохим. карта түзүлөт. Бул съёмканын негизинде Кыргызстандын аймагынан түстүү жанa сейрек кездешүүчү металлдардын кендери табылган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Геохимия
Сульги Литфуллин

Литфуллин Сульги (1923-ж. т., Ош обл., Өзгөн ш. - 1991, Анжиян) — Советтер Союзунун Баатыры (1945). 

1945-жылдан КПСС мүчөсү. 
1942-жылдан Сов. Армияда. Улуу Ата Мек. согушта Башкы командованиенин резервдик 493-полкунун танкага карты истребителдик орудиесинин командири. 
Львов жанa Ярославль багытындагы салгылаштарда эрдик көрсөткөн. 
1944-ж. 18-августта Висла д-нын батыш тарабындагы Сабутка- Шляхец р-нунда душмандын 12 танкасы менен автоматчыларынын контр-чабуулунун мизин кайтарган. 
Душмандын 5 танкасын орттоп, ЗОдай солдатын жок кылган. 1945-ж. январда Литфуллин башкарган бөлүк Одер д-нан биринчилерден болуп өткөн. 
Литфуллин өзү Найдорф жанa Герцог-Свальдац элдүү пункттарын коргоодо душмандын 4 танкасын, 1 транспортёрун жок кыл­ган. 
Берлинди алууга катышкан. Ле­нин ордени, 1-дараж. Ата Мекенднк Согуш ордени жанa медаль менен сыйланган. 
1946-ж. демобилизацияланып, туулган шаарында эмгектенүүдө.
Согуштан кийин Өзгөндө, Анжиянда соода тармагында иштеген. Ленин, эки Ата Мекендик согуш ордендери менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар:Казакстан
Категория:Улуу Ата-Мекендик согуш
Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Лиувилль теоремасы

Лиувилль теоремасы (механикада) — механиканын Гамиль­тон формасындагы теңдемесине баш ийүүчү системанын фазалык көломү ошол система кыймылда болгон кезде туруктуу кала тургандыгын далилдөөчү теорема. 

Лиувилль теоремасын 1838-ж. француз илимпозу Ж. Лиувилль далилдеген. 
Лиувилль теоремасы фазалуу мейкиндикке системадагы бөлүкчөнүн бөлүштүрүү функциясын киргизүүгө мүмкүндүк берет жанa статистикалык физиканын негизи болуп эсептелет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Категория:Механика
Лициний, Валерий Лициниан

Лициний, Валерий Лициниан (253— 325-ж. ченде) — Рим императору 308—324). 

 Дыйкан үй-бүлөдөн. Аскер ишиндеги жөндөмү үчүн мансапка кеткен. 
 308-ж. император Галернй Лицинианге август титулун берип, өзүн башкаруучу деп жарыялаган. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Лициний жана Секстий закондору

Лициний жана Секстий закондору - Байыркы Римде б. з. ч. 367-ж. плебейлердин таламын жактаган эл трибундары Г. Лициний Сто­лон менен Л. Секстий Латеран кабыл алган закондор. 

 Биринчи закон боюнча карыздар жарым-жартылай алынып салынган, калганы карыздарлар үчүн ыңгайлуу шартта төлөтүлгөн; 
 2-законго ылайык 500 югерден ашпаган (1 югер —2500) жер ээлөөгө тыюу салынган; 
 3-закон боюнча консулдардын бири сөзсүз плебей болгон (б. з. ч. 366-ж. Л. Секстий Лате­ран плебейлерден чыккан 1-консул болгон). 
Лициний жана Секстий закондору патрицийлер менен плебейлердин 10 жыл бою айыгышкан күрөшүнөн кийин кабыл алынган. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Лобанов Павел Павлович

Лобанов Павел Павлович [2(15). 1. 1902-ж. т., азыркы Москва обл., Дмитров району, Старо кыш.] — сов. мамлекеттик ишмер, айыл чарба боюнча илимпоз-экономист, ВАСХНИЛднн акад. (1948) жана анын президента (1956—61 жана 1965—78). 

 Социалисттик Эмгектин Баатыры (1971). 
 1927-жылдан КПСС мүчөсү. 
 1925-ж. К. А. Тимирязев атн. Москва айыл чарба академиясын бүтүргөн. 
 1936— 37-ж. Москва жер жайгаштыруу институнун кафедра башчысы. 
 Воронеж айыл чарба институтунун ректору (1937), РСФСР жер иштер эл комиссарынын орун басары (1937—38) жана эл комисса­ры (1938), СССРдин жана мал чарба совхоздорунун эл комиссары (1938—46). 
 СССР айыл чарба министринин биринчи орун басары (1947—53). 
 РСФСР Мин. Советинин председателинин биринчи орун басары жана РСФСР айыл чарба министри. 
 СССР Мин. Советинин пред-линин орун басары (1955—56).
 СССР мамл. пландоо комитетинин орун басары (1961)

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Мэнеску Маня

Мэнеску Маня (9. 8. 1916-ж. т., Брэила - 2009) — Румыниянын мамлекеттик жана саясий ишмери, экономист, РСР ИА-нын анык мүчөсү (1974). 

 Бухаресттеги кесипчилик-коммерциялык академияны бүткөн. 
 1936-жылдан Румы­ния коммунисттик партиясынын (РКП) мүчөсү. 
 Румыния фашизмден бошотулган сод, парт, жана мамл. жооптуу кызматтарда болгон. 
 1960- жылдан РКП БКнын мүчөсү. 
 1965— 73-ж. РКП БКнын секретары. 
 1968- жылдан РКП БК Аткомунун мүчөсү. 
 1972—74-ж. РСР Мин. Советинин пред-линин орун басары жана Мамл. пландоо комитетинин пред-ли. 
 1974- жылдан РСРдин премьер-министри. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Саясат
Мэн-цзы

thumb|upright|Мэн-Цзы.
Мэн-Цзы Мэн Кэ (б. з. ч. 372— 289-ж. ченде) — байыркы кытай фи­лософу, Конфуцийдин, жолдоочусу. 

Лу падышалыгынын Цзоу аймагында (азыркы Шаньдун провинциясында) туулган. Конфуцийдин шакирттеринен таалим алган. Тектүү ак сөөктөрдүн идеологу болгон, калың эл менен ак сөөктөрдүн ортосундагы күрөштү басаңдатууга аракеттенип,Мэн-Цзы элди гумандуулук менен башкаруу теориясын түзгөн, дыйкандар арасында жерди тең бөлүштүрүү идеясын үгүттөгөн, легистер мектебинин (Фацзянын) негизги жоболорун сындаган. 

Конфуцийдин «ак сөөктөр» (цзюнь цзы) «букаралардан» (сяожень) артык деп айтканын жактап, теңсиздикти негиздүү деп тапкан. Мэн-Цзынын оозеки айткан акыл сөздөрүн шакирттери жазып калышкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Философтор‎
Категория:Кытай философиясы‎
Мээ кыртышы

Мээ кыртышы - киши жанa сүт эмүүчү айбанаттын мээсинин чоң жарым шарларын каптап туруучу кальций. 1—5 мм келген боз заттын катмары.

 Ал түзүлүшү жанa функциясы боюча нерв системасынын эң жог. жана татаал функциясын аткаруучу бөлү­гү. 
 Мээ кыртышы нерв системасынын төмөнкү бөлүктөрү менен эки жактуу байланышта болгондуктан ал организмдин баардык функциясын жөнгө салууда катышат. 
 Мээ кыртышынын жалпы бети 1468—1670 см. 
 Мээ кыртышын түзгон нерв клеткалары катмар жанa узатасынан кеткен тилке боюнча жайгашат. Нерв клеткаларынын арасы глия клеткаларына жанa майда кан тамырларга бай. 
 Мээ кыртышынын бардык бөлүгү 7 (l-үстүңкү, 2-тышкы бурчтуктуу, 3-пирамидалык, 4-ички бурчтуктуу, 5-ганглиялык, 6-үч бурчтуу, 7-ийик сымал клеткалардан тур­ган) катмардан турат. Мээ кыртышы узак эвол. өөрчүүнүн натыйжасында пайда болгон. Мурда балыктарда жыт сезгич анализаторлордун өөрчүшү менен байланыштуу байыркы Мээ кыртышы пайда болгон. 
 Суудан кургакка чыккандан кийин организмдерде кургакка жашоого ыңгайланган түрдүү сезгич жанa кыймылдаткыч системалар пайда болуп, Мээ кыртышынын түзүлүшү татаалданат да, ал сүт эмүүчүлөрдө (анын ичинен приматтарда), пилдерде жана кит сымалдарда абдан өөрчүйт. 
 Мээ кыртышынын жаңы бөлүгү тегиз өспөгөндүктөн, анын бетинде ийри-буйру жылга, бөксөлөр пайда болгон. Мээ кыртышы жана анын алдындагы структуралар тыгыз байланышта бирдиктуу системаны түзөт. 
 Мээ кыртышынын функциясын И. П. Павлов топтук изилдеп, ал жогорку нерв иши жөнүндө материалисттик окууну түзгөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Анатомия
Категория:Зоология
Мюнстер комунасы

Мюнстер комунасы (1534— 1535) — анабаптисттердин Мюнстер шаарындагы (Вестфалия) рев-ячыл элдик бийлиги. 

 Мюнстерликтер менен сырттан келген анабаптисттер шаардын сеньёру князь-епископ Франц фон Вальдекке каршы куралдуу күрөш жарыялап, Мюнстер комунасын орноткон. 
 Ана­баптисттердин «12 карыя (старейши­на)» совети чиркөө менен монастырдын, шаардан качкан жана куулган адамдардын мүлктөрүн жанa кымбат металлдарын көпчүлүктүн пайдасына конфискациялап, баюу максатында жүргүзүлгөн соодага, айырбаштоого адегенде чектее, кийин тыюу салган, акчаны жойгон. 
 Мюнстер комунасы феодализмди революциячыл жол менен кыйратуу жана бурж. өзгөрүштөр жасоо максатын гана көздөгөн. 
 1535-ж. 25-июнда епис­коп аскерлери Мюнстерди алган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Мясников, Александр Леонидович

Мясников, Александр Леонидович [6(18). 9. 1899, азыркы Калинин обл., Красный Холм кыш.—19. 11. 1965, Москва] — сов. терапевт, СССР МИА- нын акад. (1948). 1922-ж. 1-МГУнун мед. ф-тетин бүткөн. 

 Врачтардын билимин өркүндөтүүчү Новосибирск институнун терапия кафедрасында (1932— 38), ошол эле убакта Новосибирск мед. ин-ттун факультеттик терапия кафедрасында (1934-жылдан) башчы. 
 Мясников Ленинград 3-мед. ин-тунун (1938—40) жана Ленинград аскер-деңиз мед. академиясынын (1940—48) факульттеттик те­рапия кафедрасында башчы жана АДФте 1942-жылдан башкы терапевт. 
 1948-жылдан СССР МИАнын Терапия ин-тунун директору, Москва 1-мед. ин-тунун госпиталдык терапия кафедрасынын башчысы (1948—65). 
 Мясниковдун негизги ил. эмгектери жүрөк-кан тамыр патологиясына (ги­пертония оорусу, атеросклероз ж. б.), боор жана өт жолдорунун ооруларына, о. эле жугуштуу ооруларга (безгек, бруцеллёз) арналган. 
 Бүткүл россиялык терапевттер коомунун пред-ли (1957-жылдан), көп чет элдик мед. коомдун жана эл аралык те­рапевттер коомунун мүчөсү. Лепин ордени, башка 4 орден жана медалдар менен сыйланган.
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Медицина
Александр Мясников

Мясников, Александр Фёдорович (1886-1925)

 1886, Нахичевань-на-Дону — 22. 3. 1945, Тбилиси] — советтик мамл. жана парт, ишмер, адабиятчы. 1906-жылдан Компартия мүчөсү. 
 
 Майда соодагер үй-бүлөсүнөн. 1911-ж. Москва ун-тинин укук ф-тетин бүткөн. Бакуда, Москвада рев-ялык иш жүргүзгөн. 
 Окт. рев-ясы убагында Батыш областтарда ревкомду жетектеген, ки­йин (1917-жылдын ноябрынан) Ба­тыш фронттун командачысы, 1919-ж. Белоруссия Компартиясынын Борб. бюросунун пред-ли. 1919—20-ж. партиянын Москва шааркомунун секретары. 
 1921—25-ж. Армения ЭКСтин пред-ли, партиянын Закавказье крайкомунун секретары, ЗСФСР ЭКСтин пред-линин орун басары жана «Заря Востока» газетасынын редактору. 
 Пар­тиянын 12—13-съезддеринде РКП (б) БКнын мүчөлүгүнө кандидаттыкка шайланган. 
 СССР БАКтын Президиумунун жана СССР рев-ялык согуш советинин мүчөсү. Мясников — арм. ад-тынын тарыхы б-ча эмгектердин да автору.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Саясат
Наам

Наам - ишканалар, мекемелер, колхоздор тарабынан белгиленип, жеке адамдын, коллективдин сиңирген эмгегин же профессиялык, кызматтык, ж. б. кесиптеги артыкчылыгын официалдуу күбөлөндүрүүчү атак. 

Наамды берүү, андан ажыратуу жанa ага байланышкан укук милдеттерин белгилөө тартиби закондо көрсөтүлгөн. Ардак, аскердик, ил., атайын Наамдар, персоналдык, спорттук жанa ар кандай сыйлыктардын, конкурстардын лауреаттарынын, о. эле соц. мелдештин жыйынтыктары боюнча да Наамдар бар. Прокуратуранын прокурор жана тергөөчү кызматкерлерге берилүүчү Наамы класстык чин, Тышкы иштер мин-восунун чет мамлекеттердеги дипл. кызматкерлерине, элчилерге, миссияларына берилүүчү Наамдар дипломатиялык рангдар деп аталат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Сыйлыктар
Набат

Набат - агыш же саргыч түстөгү таттуу азык. 

 Ири кант кристаллдарынан турат. Жакынкы жанa Орто Чыгыш элдеринде кеңири тараган. Набаттын составында 99,75% сахароза бар. 
 Ным. 1%тен ашпайт. 10 кг Набат алыш үчүн 24,9 кг кумшекер, 0,01 кг белок ж-а 0,004 кг декстрин керектелет. 
 Набат алуу технологиясы: эки үлүш кумшекерге 1 үлүш суу куюлат. Мис., 10 кг кумшекерге 5 л суу куюп кайнатуу менен шире (шербет) алынат; ал шире жакшылап аралаштырылып көбүк чыкканча кайнатылат. Анан көбүк калкып салынат да, кай­натуу токтотулат. 
 Ширеге жумуртка (80—100 кг кумшекерге 1 жумуртка аралаштырылган 1 л суу) кошулат. Андан кийин шире кайнатылып, көбүгү улам калпып алынып турат. 
 
 Мындан бөлөк казанга 3—4 катар жарыш ак жип тартылат. Жиптердин учтары бириктирилип, желим менен жабыштырылып коюлат. Анан кайнаган шире жип тартылган казанга куюлат, 1 сааттан кийин ширенин үстүңкү чети ката баштайт, Казан атайын капкак менен жабылып, 3 сутка ошол бойдон калтырылат. Бул мезгилде жиптердин айланасында Набат кристаллдары пайда болуп, ал улам чоңоё бе­рет. 3 сутка өткөн соң казандагы толук ката элек шире башка идишке куюлуп алынат да, андан кондитер азыктары даярдалат. Казандагы жиптерге жабышып каткан. Набат кристаллдары жиби менен кошо чыгарылып, столдо кургатылат. Набат жиптери менен кошо сатылат. Бул накта Набат деп (65% накта набат) аталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Азык
Набатей падышалыгы

Набатей падышалыгы, Наба­тея — азыркы Иордания аймагында жашаган байыркы набатейлердин (араб урууларынын бир тобу) мамлекети. 

 Б. з. ч. 3-кылымдын аягы — б. з. 106-жылында өкүм сүргөн. 
 Б. з. ч. 3- кылымдын аягы — 2-кылымдын башына чейин Птолемей Египетинин таасиринде болгон. 
 Падыша Харитат III (б. з. ч. 87—62-ж.) тушунда Дамаск шаарын караткан. 
 Набатейлер б. з. ч. 1-кылымдын 60-жылдарынын аягынан Римге букара болуп, Римдин согуш экспедицияларына катышкан. 
 Набатей падышалыгы падыша Ха­ритат IV тушунда (б. з. 9—40-ж.) өнүгүү чегине жеткен. 
 Б. з. 106-ж. Набатей падышалыгын Рим императору Траян басып алып, аймагында Римдин Аравия провинциясы түзүлгөн. 
 
 Борбору Петра шаарынан (б. з. ч. 3-кылымдын аягы — б. з. 1- кылымынын башындагы), анын түн. тарабындагы Хирбет-Таннур (Иордания аймагы, б. з. ч. 1-к.— б. з. 2-к.) ж. б. жерлерден Набатей падышалыгынын эстеликтери табылган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Тарых
Наварра

Наварра - Пиренеи жериндеги (борбору — Памплона) королдук (905—1512). 

Алгачкы тарыхы анча белгисиз. 9-кылымдын ортосунда арабдарга жана франктарга каршы күрөштүн натыйжасында Наварра графтыгы түзүлгөн. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Надеждина, Надежда Сергеевна

Надеждина, Надежда Сергеевна (1908—1979)) —сов. балет артисти жана балетмейстер, СССР эл арт. (1966). 

 Социалисттик Эмгектин Баатыры (1978).1918—24-ж. Петрограддагы Мамлекеттик экинчи балет мектебинде оку­ган. 
 1925—34-ж. Чоң театрда балет артисти, 1941-жылдан балетмейстер [[[1943]]—48-ж. Москва эстрадасында, Орус элдик хорунда (Калинин ш.)]. 
 1948-ж. «Берёзка» хореография ансамблин уюштуруп, ага көркөм жетекчи жана балетмейстер болгон. 
 Орус элдик хореографиясын мыкты өздөштүрүп, көркөм бийлерди жараткан («Ак куу», «Кайыц», «Карусель», «Тацды тосуу», «Сибирь сюитасы» ж. б.). «Берёзка» ансамбли СССГге жана чет өлкөлөргө да белгилүү. 
 II. жана ал жетектеген ансамбль Тынчтыктын буткул дүйнөлүк советп тарабындн Жолио-Кюри атн. Тынчтыктын Алтын медалы менен сыйланган (1959). 
 СССР мамл. сыйл. лауреаты (1950). Ленин ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Маданият
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Намсараев Хоца Намсараевич

Намсараев, Хоца Намсараевич [27. 4(9. 5). 1889, Кижинча конушу, азыркы Бурят АССРи, Хорин аймагы — 28. 7. 1959, Улан-Удэ] — бурят совет жазуучусу. Бурят совет администрациясын негиздегендерден. 1925-жылдан КПСС мүчөсү. 

Жакыр малчынын үй-бүлөсүнөн. Чыгармалары 1919-жылдан жарыялана баштаган. «Караңгылык» (1919), «Оракул Дамбш) (1920), «Караңгы турмуш» (1921), «Тайшинпн камчысы» (1945) пьесаларынын, көп ыр-поэмалардын, «Таң шооласында» (1950) романынын, «Түндөрдүн биринде» (1938), «Жеңиш нуру>> (1942) повесттеринин автору. 

Анын чыгармаларында фольклордун таасири бир далай күчтүү. СССР Жог. Советинин (2—5-шайл.) депутаты. Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жанa медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Маданият
Категория:Бурят жазуучулары
Категория:ССРС жазуучулары
Нан бышырылуучу меш

Нан бышырылуучу меш — нан бышырылуучу жылуулук агрегаты. 

Нандын түрлөрүн бышыруу процесси нан бышырылуу­чу камерада түрдүү жылуулук (200— 300°С) жана нымдуулук (15—70%) режимин керектейт. Технол. белгилери боюнча кеңири ассортиментте, аз ассортиментте жана адистештирилген Нан бышырылуучу меш болуп негизги үч топко бөлүнот. Эксплуатациялоо касиеттери боюнча мезгилдүү иштөөчү жана үзгүлтүксүз иштөөчү болуп да айырмаланат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Нан дарагы

Нан дарагы - тыт тукумундагы өсүмдүк. 

Бийикт. 30—35 м, айчык жана бүтүн кыр жалбырактуу, мөмөсү — сөөкчө, калың эттүү, өсүп кеткен гүл коргонуна жыш жайгашып, топ мөмөнү түзөт, чоңдугу ашкабактай, 20—25 кга жетет, крахмалга бай. 

Бышырылган жанa куурулган түрүндо желет. Уругу (кээсиники жок) майлуу, куурулган же чийки бойдон тамакка пайдаланылат. Түш.-Чыгыш Азияда ж. б. тропик райондордо 50дөй түрү өсөт. Алардын ичинен кадимки жана индия Нан дарагынын мааниси чоң. Инди-Кытай, Молукк жана Зонд а-дарынын нымдуу жерлеринде өсөт, о. эле эгилме түрү бар. Нан дарагынын жыгачынан түрдүү буюм жана дары жасалат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Ботаника
Нанду

thumb|Rhea americana.
Нанду, америкалык төөкуш (Rheiformes) — жалпак төштүү куштардын түркүмү. Буту үч манжалуу. Канаты жакшы өөрчүгөнү менен учууга жарабайт, бат жүгүргөндө мойнун алга созуп, канатын жаят. 

Тумшугу жазы. 2 түрү (кадимки Нанду жанa дарвин Нандусу) белгилүү. Кадимки Нандунун бийикт. 170 см, салм. 25 кгча, жүнү күрөң, кээде агыш. Түн. Американын чыгышында тараган. Дар­вин Нандусу Перудан Патагонийге чейинки Анд тоолорунда шашайт. Алар өсүмдүк жанa майда онурткасыздар менен азыктанат. Аңчылыктан алардын саны азайган. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Канаттуулар‎