Кабул эл аралык аэропорту

Кабул эл аралык аэропорту (пашту: د کابل هوایی ډګر, фарс: فرودگاه کابل, IATA: KBL, ICAO: OAKB) же мурдагы Хамид Карзай эл аралык аэропорту (2014-2021), Ооганстандын борбору Кабулдагы эл аралык аэропорт. Ошондой эле "Khwaja Rawash аэропорту" жана "Кабул аэропорту" деп да аталат. Коммерциялык аба каттамдарынан тышкары, ал НАТОнун башка өлкөлөрү жана АКШ тарабынан ISAF мандатынын алкагында аскердик аэропорт катары колдонулган. Ал шаардын борборунан үч чакырым алыстыкта жана деңиз деңгээлинен болжол менен 1800 метр бийиктикте жайгашкан.

Кабул эл аралык аэропорту 1960-жылдардын башында Ооганстан модернизацияланганда курулган. 1979-1989-жылдары Ооганстанда 10 жылга созулган ооган-совет согушунда аэропорт толугу менен Кызыл Армиянын көзөмөлүнө алынган. Советтик аскерлерди чыгарып кеткенден кийин, Ооганстан 2001-жылы АКШ жана анын союздаштары Ооганстанга басып киргенге чейин, жеке кошуундар жана башка режимдер үчүн ачык болгон СССРдин колдоосу менен ооган аскерлеринин көзөмөлүндө болгон.

Алгач Кабул аэропорту АКШнын Куралдуу Күчтөрү менен Эл аралык коопсуздукка көмөктөшүү күчтөрүнүн (ISAF) жана НАТО баштаган бейпилдик күчтөрүнүн кызматында калган. 2002-жылдын башында БУУнун санкциялары алынгандан кийин аны жарандык авиакомпаниялар үчүн колдонууга акыры уруксат берилген. Аэропорттун аскер бөлүгүнүн коопсуздугун АКШ армиясы менен ISAF камсыздап жаткан. Аэропорттун айланасында Ооганстандын улуттук полициясы жана улуттук армиясы коопсуздукту текшерип жаткан.

Ал көп жылдар бою "Ariana Afghan Airlines" жана "Kam Air" авиакомпанияларынын базасы болуп келген. 2000-жылдары жаңы эл аралык терминал ачылып, ошол учурда аэропорттун айланасында АКШнын Куралдуу күчтөрү жана НАТОнун Эл аралык коопсуздукка көмөктөшүү күчтөрү (ISAF), кийинчерээк Чечкиндүү колдоо миссиясы колдонгон бир катар аскерий базалар курулган. Ал жерде Ооганстандын аба күчтөрүнүн да базасы болгон жана Ооган улуттук полициясы жүргүнчү терминалдардын коопсуздугун камсыздаган. Кабул талиптердин колуна түшкөнгө чейин аэропорт Пакистан, Индия, Иран, Кытай, Түркия, Орусия, Өзбекстан, Тажикстан жана Араб булуңундагы өлкөлөргө пландуу каттамдарды аткарып турган. 2016-жылдын июнь айына карата аэропорттон эң көп тейленген багыт Дубай болгон, бул каттамда кеминде төрт авиакомпания учат, айрымдары күн сайын бир нече каттамдарды аткарышат.

2021-жылдын 15-августунда Кабулду талиптер басып алгандан кийин бардык жарандык каттамдар токтотулуп, кийинки эскертүүгө чейин убактылуу токтотулган. Ооган улуттук армиясы менен Ооганстандын улуттук полициясы таркап, аймакты күзөтүүнү токтотту, ал эми АКШ жана НАТО күчтөрү аэропортту көзөмөлгө алуу үчүн тездик менен жылып кетишти. Болжол менен 500–600 ооган аскерлери, негизинен ооган командачылыгынан, аэропорттун сырткы периметрин коргоо үчүн АКШ күчтөрүнө кошулган. 2021-жылдын 17-августунда, мурунку күнү талиптерден качууга аракет кылган жети адамдын өлүмүнөн кийин аэропорт кайрадан аскердик кыймыл үчүн ачылган. Маал-маалы менен АКШ жана Талибан күчтөрү аэропортто чогулгандарды көзөмөлдөө үчүн асманга ок атышкан. 26-августта аэропорттун сырткы периметринде жанкечти тарабынан пландалган кол салуу болгон. Америкалык күчтөр 30-августта эвакуациялоону аяктап, талиптер көп өтпөй аймакты көзөмөлгө алышты. Башка өлкөлөр өз күчтөрүн эртерээк чыгарып коюшкан.

Талибан басып алгандан кийин аэропорт жабылып, эвакуация учурунда анын инфраструктурасынын көп бөлүгү бузулган же талкаланган. Катарлык техникалык топ жүргүзгөн иштерден кийин 4-сентябрда кайра ачылган.

 Тарыхы жана курулушу 
left|thumb|Avro 504 – Ооган аба күчтөрү тарабынан колдонулган биринчи учак.
left|thumb|1968-жылгы почта маркасындагы аэропорттун сүрөтү
Кабул аэропорту 1960-жылы Советтер Союзунун инженерлери тарабынан курулган. Батыш туристтери Кабул аэропорту аркылуу өлкөгө агыла баштады. Бул агым 1970-жылдардын аягында өлкө трагедиялуу саясий башаламандыкка кабылганда аяктады.

Аэропорт 1979-жылдан 1989-жылга чейин Ооганстандагы советтик согуш учурунда СССРдин Кызыл Армиясы тарабынан колдонулган. Аны 1992-жылга чейин Ооганстандын мурдагы президенти Мухаммад Наджибулла жана анын аскерий күчтөрү да колдонгон. Аэропорт 2001-жылы АКШ Ооганстанга басып киргенден кийин шаардан чыгып кеткен талиптер тарабынан каралып алынганга чейин бир нече жыл жергиликтүү можахед күчтөрүнүн колуна өткөн. Талибан өкмөтү учурундагы эл аралык санкциялардан улам аэропорт 1990-жылдардын аягында жабылып, эл аралык каттамдар өтө чектелген.

left|thumb|Советтер тарабынан курулган ички терминал, 2008-жыл
2001-жылдын 11-сентябрындагы чабуулдардан кийин АКШ менен НАТОнун Ооганстанга басып киришинен кийин Кабул эл аралык аэропорту бомбаланган. Аэропорттун үстүндөгү бардык учактарды Америка Кошмо Штаттарынын аскер-аба күчтөрүнүн учкучтары атып түшүрүшкөн. Аэропортту АКШ жана НАТО күчтөрү көзөмөлгө алды.

2006-жылы Ооган өкмөтү Кабул эл аралык аэропортун калыбына келтирүү үчүн жапон өкмөтүнүн жардам пакетин кабыл алган. Заманбап эл аралык жүргүнчү терминалын курууга 35 000 000 доллар сарпталды. Ачылыш аземине ооган президенти Хамид Карзай жана башка жогорку даражалуу расмий адамдар катышты. Жаңы терминал 2009-жылдын 2-июнунда расмий түрдө эл аралык каттамдар үчүн ачылган. Учурдагы терминал оңдолуп, 2021-жылдын 15-августунда Кабул кулаганга чейин ички каттамдар үчүн колдонулган.

2011-жылы "Ariana Afghan Airlines" жана "Kam Air" жаңы учактарды алгандан кийин жүргүнчүлөрдүн саны 100 миңге жетет деп күтүлүүдө. Кошумчалай кетсек, Ооганстандын аба күчтөрү 45 жаңы учак алат.

 Аскердик колдонуу 
Түндүк тараптагы штаб-квартирасы - Кабул эл аралык аэропортунун объекти 2008-жылдын сентябрь-октябрь айларында бүткөрүлүп, АКШнын куралдуу күчтөрүнө өткөрүлүп берилген. Ооганстандын Аскердик Аба күчтөрүнүн объектилерине турак-жай жана турак жай, административдик, операциялык, техникалык тейлөө жана эс алуу жайлары кирген. Биринчи ангар объекти 2008-жылдын январында Ооганстандын улуттук аба корпусуна тапшырылган. Экинчи ангар 2008-жылы бүткөрүлгөн.

 Объекттер 
thumb|Аэропортто турган Ariana Afghan Airlines учактары, 2007-жыл
thumb|Аэропорттун башкаруу мунарасы жана Kam Air учагы, 2010-жыл
Анда эл аралык жана ички каттамдар үчүн советтик модернизация бар. Учуп-конуу тилкесинде көптөгөн аскердик учактардын ангарлары бар. Граждандык учактардын ангарлары да бар. Аэропортто негизинен аскердик кыймыл үчүн 7 тик учак аянтчасы бар.

 Транспорт 
Аэропортко жетүү үчүн автобустар, таксилер жана жеке унаалар бар.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Ооганстандын транспорт жана граждандык авиация министерствосу
 Карзай Кабулдун жаңы аэропортун ачты
 PDF аэропортту реконструкциялоо
 UK Ministry of Defence Images of KBL
Категория:Ооганстан