Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Пластмасса конструкциялар

Пластмасса конструкциялар — курулушта кеңири колдонулма жеңил, арзан, ынгайлуу конструкциялар.
 
Пластмасса конструкциялар - бышыктыгы, тунуктугу менен айырмаланган жарык өткөрүмдүү (айнек пластинка) материалдар, өтө жеңил, арзан күңүрт айнек пластиктер: ташууга ыңгайлуу, ажыратып-жыйналма пневматикалык курулуш (үйлөмө) конструкциялары түрүндө болот.

Пластмасса конструкциялар фонарларды, тосмолорду, жылыткычтарды, спорт, көргөзмө курулмаларын, тургузулуп жаткан объектини убактылуу жабууда, химия өндүрүшүндө, айыл чарбасында ж. б-да колдонулат. Тез бузулуп жана өткө жакшы күйгөндүктөн капиталдык курулуштарда таза
 
Пластмасса конструкциялар көп колдонулбайт. Ошондуктан башка материалдар менен айкалышкан Пластмасса конструкциялар, мисалы, конструкциялык жылыткыч (пенопласт, сотопласт ж. б.) негизги күч келе турган бекем жана бышык алюминий тактасынан жасалган үч катмарлуу панелдер кеңири пайдаланылат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Курулуштар
Пластикалуулук теориясы

Пластикалуулук теориясы - механиканын катуу нерселердин серпилгич чегинен өткөн деформациясын изилдөөчү бөлүмү.
 
Пластикалуулук теориясы пластикалуу материалдын макроструктурасынын касиетин изилдейт; сырткы таасирден (күч, температуpa ж. б.) пластикалуу деформацияланган катуу нерселердеги механикалык чыңалуунун бөлүнүү ыкмаларун аныктайт. Катуу нерселердин сырткы механикалык күчтүн аракетинен талкаланбай (сынбай) формасын, өлчөмүн өзгөртүү касиети пластикалуулук деп аталат. 

Сырткы күч аракетин токтоткондо мындай нерседе калдыктуу (пластикалуу) деформация сакталат. Металлдардын пластикалуу касиетин аныктоодо жалпак же цилиндр формасындагы үлгүлөрдү чоюу, кысуу жана толгонуу моментин, ички басымды аныктоо тажрыйбалары аткарылат. Мех. күчтөн нерсенин деформацияланып көз карандылык диаграммасы берилген нерсенин деформациясын аныктайт.
 
Пластикалуулук теориясынын техникада мааниси зор. Ал конструкцияларды долбоорлоого, пластикалуу деформацияланган металлдардын технологиялык процесстерин изилдөөгө ж. б. тыгыз байланыштуу. Пластикалуулук теориясынын жөнөкөй маселелери материалдардын каршылыгы курсунда каралат.

Колдонулган адабияттар

 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Теориялар
Планиметрия

Планиметрия (лат. planum - тегиздик) - элементардык геометриянын тегиздиктеги фигуралардын касиеттерин изилдөөчү бөлүгү.
 
Планиметриянын мазмунун жана анын баяндоо ыкмасын байыркы грек илимпозу Евклид б. з. ч. 3-кылымда изилдеген, к. Евклид «Негиздери».

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Геометрия
Планиметр

Планиметр (лат. planum - тегиз жер жана ...метр) - туура эмес формадаты жалпак фигуралардын аянтын так өлчөгуч математикалык прибор.
 
Планиметр сызыктуу (багыттагычы түз сызык), уюлдуу (багыттагычы айлана), радиалдуу (чекит) болуп бөлүнөт. Уюлдуу Планиметр уюлдуу жана жылдырылма эки рычагга ээ, алар бири-бири менен В чекитинде шарнир менен биригишкен. 

Жылдырылма рычагдын бир учуна бекитилген штифт аянты эсептелинүүчү фигуранын контуру боюнча жылат. Уюлдуу рычагды О чекитинин айланасында айландырууга болот. Интегралдоочу ролик эсептөөчү механизм менен атайын тележкада жайгашкан, тележка жылганда жылдырылма рычагдын узундугу өзгөрөт.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Математика
Планета спутниктери

Планета спутниктери , планета ээрчимелери - планеталардын тартуу таасиринин натыйжасында ал планеталарды айлануучу, Күн системасына кирген телолор.

Планета спутниктеринин саны 1978-жылкы маалымат боюнча - 33. Меркурий, Чолпон жана Плутондун спутниктери белгисиз. Спутниктер эллипс орбиталары боюнча айланат.

Планета спутниктеринин дээрлик көпчүлүгү планеталардын айлануу кыймылынын багыты боюнча кыймылдаса, Урандын спутниктери, Юпитердин VIII, IX, XI жана XII, Сатурндун IX, Нептундун I спутниги тескери багыт боюнча айланат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Планеталар
Планета аралык чөйрө

Планета аралык чөйрө — жылдыз тутумундагы планеталардын ортосундагы зат.
 
Буга планеталардын тышкы атмосферасы, кометалар жана алардын калдыктары, Күнгө жакын жайгашкан кун таажысынын бөлүгү, космос нурлары кирет.

20-кылымдын 50- жылдарына чейин Күн системасы техникалык салмактуу иондошкон туруктуу газ менен толтурулган деп болжолдонгон. Кийин динамика теориясы өнүгүп, ал боюнча Планета аралык чөйрөдөгү газ компоненттери күн таажысынын кеңейүүчү заттарынан турат деп айтылат. Иондошкон компоненттерден башка да Планета аралык чөйрөдө космос аппаратынан байкалган күн нурунун резонанс боюнча чачырашында суутектин бейтарап атому бар экендиги далилденген.

Булактар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Планеталар
Планер

thumb|Планер.
Планер (фр. planeur - калкуу) - абадан оор, моторсуз учуучу аппарат.
 
Планердун кыймылы да самолёттун учуу мыйзамдарына негизделген.
 
Азыркы Планер орундарынын саны боюнча бир, эки жана көп орундуу, арналышы боюнча үйрөнүү, машыгуу жана рекорддук (сдорттук) болуи айырмаланат.
Биринчи Планерду француз матросу Ж. Ле Бри 1866-ж. куруп сынаган.
Азыркы Планердун негизги конструкциялык материалы катары дюралюминий жана айнек-пластик колдонулат. Планер түрдүү жолдор менен учурулат.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Авиация
Планариялар

thumb|Planaria torva.
Планариялар — түктүү курттар классындагы омурткасыздардын тобу.
 
Планариялар башка омурткасыздардан денесинин чоңдугу менен айырмаланат, уз. 35 смге .жетет.
 
Жер шарынын бардык жерине таралган. Тузсуз сууда, кээде көлдө, ал зми тропикте - топуракта тиричилигин өткөрөт. Майда омурткасыздар менен азыктанышат. Терисинде уу бездери болгондуктан Планарияларды балыктар жебейт.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Жаныбарлар‎
План (архитектурада)

План (архитектурада) –
 
1) белгилүү масштабда аткарылган имараттын (же бир этаждын, же бир үй ичинин), имараттар комплексинин, бүтүндөй элдүү пункттун же анын бир бөлүгүнүн горизонталь проекциясынын графикалык сүрөтү.
 
Планда кызматына жараша дубалдын жана түркүктөрдүн конструкциялары, интерьерде эмеректердин коюлушу, курал-жабдыктардын жайгаштырылышы, өндүрүш имаратындагы техникалык процесстердин жана аймакты жашылдандыруунун схемасы, шаардык транспорт тоомунун схемасы ж. б. көргөзүлөт. План адатта курулуштун формасын жана конфигурациясын мүнөздөйт
 
2) Имараттын негизги бөлүктөрүнүн же ансамблдин жер дергээлинде (ар кыл дергээлдеги татаал рельефте жайгашкан кеп кабаттуу имараттарда, комолекетерде) жайгашкан мүнөздөмөсү.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Архитектура
Плазма ылдамдаткычтары

Плазма ылдамдаткычтары - магнит талаасынын таасири аркылуу же башка жолдор менен плазманы ылдамдатуучу установка.
 
Биринчи Плазма ылдамдаткычтары космосто учуучу ракеталык аппараттарга плазмалык кыймылдаткычтарды колдонуу үчүн ойлонуп табылган. Анткени 107 см/сек ылдамдык берген Плазма ылдамдаткычтары башка реактивдик кыймылдаткычтарга Караганда затты 100 эсе аз сары кылат. Эгер плазма магнит талаасына жайгаштырылса, магнит талаасынын ток өткөрүүчү плазмага жасаган таасиринен плазма төмөнкү ылдамдыкты алат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Физика
Пиязчы чымындар

Пиязчы чымындар - кадимки жана ызылдак чымындар тукумунун бир нече туру; пияздын коркунучтуу зыянкечи.
 
Европа, Азия, Түндүк Америкада пияз эгилүүчү бардык райондордо тараган.
Пиязчы чымындардын курту пияздын жумшак сулпун жеп, чиритет. Сабагы саргайып, солуйт. Алар пияз, сарымсак, мандалак, нарцисс, кээде картошка, сабиз, кызылчаны зыянга учуратат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Чымындар
Пифагореизм

Пифагореизм - байыркы Грециядагы (б. з. ч. 6-4-к.) санды бардык нерсенин негизги принциби деп эсептеген диний-философиялык окуу.
 
 
Адегенде Пифагореизм жашырын сыр катары Пифагор уюштурган жамаатта ооздон оозго өткөн. Аны кагаз бетине алгач Филолай түшүргөн. Пифагореизм Платондун убагында бирөтоло калыптанган. Ал нерселердин тышкы түрүнө, арифметика-геометриялык түзүлүшүнө өзгөчө көңүл бурган.

Пифагореизм боюнча жан - материалдык эмес кубулуш. Пифагореизм идеялары орто кылымга жана кийинки мезгилге чейин жеткен.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Окуулар
Писарев Дмитрий Иванович

thumb|Дмитрий Писарев
Писарев Дмитрий Иванович (2(14). 10. 1840, Знаменьский кыш., азыркы Липецкий обл. -4(16). 7. 1868, Дуббельн, азыркы Латыш ССРиндеги Юрмала шаарынын бир бөлүгү, Петербургга коюлган) — орус публицисти жана адабият сынчысы, материалист философ, революциячыл демократ. Дворян үй-бүлөдөн. 

 Тарыхы 
Петербург университетин бүткөн (1861). 1859-1866-ж. журналдарда иштеген. Самодержавиени кулатууга үндөгөн легалсыз макаласы үчүн 1862-66-ж. түрмөдө жаткан. Эмгектеринин далайын ошондо жазган. «19кылым схоластикасы» (1861) аттуу тунгуч эмгегинде эле эмгекчилерге жан тарткан ойлор айткан. Өлкөдө революциянын күчөшү, революциячыл демократиялык лагерь менен жакындашы Писаревдин саясий аң-сезимин кыйла өйдөлөткөн. Социализм маселелери Писаревдин «Эмгек тарыхынын очерки» (1863), «Көрөбүз!» (1865), «Генрих Гейне» (1867) деген макалаларында иштелет. Писарев 60-жылдардагы кырдаалга Караганда революция жасаш мүмкүн эмес деп эсептеп, коомду кайра куруу ишинде илимге негизги роль таандык деген. Мунусу Писаревдин революциячыл демократиялык жолдон четтешине алып келген («Эски мырзачылык», 1868). Ошондой болсо да Писарев «жумушчу маселеси» революциячыл жол менен радикалча чечилет деген ишенимде жүргөн («Тарыхый эскиздер» (1864), «Мектеп жана турмуш» (1865), «Француз дыйканы 1789-жылы» (1868) деген макалалар, идеализмди жаш динди катуу сындап, табият илимдерин, дарвинизмди пропагандалаган. Адабий чыгармачылыгынын башталышында асылдыктын объективдүү мацызын тааныган эмес, искусстводогу мазмундун мааниси менен коомдук маселелердин ролун кийинчерээк гана жактай баштаган. Тургеневдин, Гончаровдун, Писемскийлердин романдарын жогору баалаган. Бирок бир кезде агартуучулук ишке ашкере коңүл оодарып жибергенинен Писаревдин искусство элдин билим алышына кедерги болот деп, Белинскийдин эстет, көз караштарына каршы чыккан жерлери да бар. Анткен менен Писаревдин адабият сыны боюнча эмгектери - учурдун маанилүү коомдук маселелерин курч коё билген жалындуу революциячыл публицистиканын мыкты үлгүлөрүнөн. Адабий чыгармачылыгынын башталышында асылдыктын объективдүү маңызын тааныган эмес, искусстводогу мазмундун мааниси менен коомдук маселелердин ролун кийинчерээк гана жактай баштаган. Тургеневдин, Гончаровдун, Писемскийлердин романдарын жогору баалаган. Бирок бир кезде агартуучулук ишке ашкере көнүл оодарып жибергенинен Писаревдин искусство элдин билим алышына кедерги болот деп, Белинскиңдин эстетикалык көз караштарына каршы чыккан жерлери да бар. Анткен менен Писаревдин адабият сыны боюнча эмгектери учурдун маанилүү коомдук маселелерин курч коё билген жалындуу революциячыл публицистиканын мыкты үлгүлөрүнөн.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4

Категория:Инсандар
Категория:Журналистика
Спорофит

thumb|Гаметофит жана Спорофит.
Спорофит - өөрчүү циклинде муун алмашылуучу өсүмдүктөрдүн жыныссыз мууну. 

Спорофит зиготадан өөрчүйт. Спорофитте спорангий калыптанып, анда споралар пайда болот. Жагымдуу шартта спорадан жыныстык тукум - гаметофит өсүп чыгат. Гаметалардын кошулушунан зигота, зиготадан Спорофит өсөт д. у. с. 

Өсүмдүктөрдүн өөрчүү циклинде Спорофиттин ээлеген орду түрдүүчө. Жашыл жана күрөң балырлардын кай бирлеринде Спорофит менен гаметофит өз алдынча өсүп-өөрчүп, морфол. жактан анча айырмаланышпаса, мамык чеп сыяктууларда гаметофит үстөмдүк кылып, Спорофит гаметофитте спорангий түрүндө болот. 

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Ботаника
Спиритизм

thumb|Аллан Кардек.
Спиритизм (лат. spiritus - жан) - жан адам өлгөндөн кийин да жашай берет жана аны менен байланыш түзүүгө мүмкүн деген мистикалык агым. 

19-кылымдын орто ченинде АКШда пайда болуп, кийин Батыш Европага тараган.
Адам өлгөндөн кийин да жан жашай берет деген түшүнүк байыркы диндерде да орун алган (Анимизм). 

Спиритизм бат эле массалык мүнөзгө өтүп, анын өкүлдөрү өлгөн адамдын жаны жашоосун уланта берерин «эксперимент жолу менен далилдөөгө» аракеттенишкен. Спиритизм сеансында үй буюмдарынын кыймылы, музыка аспаптарынын добушу, жарыктын пайда болушу ж. б. кубулуштар өлгөндөрдүн жаны менен байланыш түзүүнүн күбөсү катары көрсөтүлөт. 

Батышта Спиритизм боюнча коомдор жана ассоциациялар уюштурулган, газета-журналдар чыгарылат. 

Спиритизмдин «теоретиктери»: А. Ж. Дейвис, А. Кардек ж. б. Ф. Энгельс Спиритизмди жалган ишенимдердин жеткен жапайысы деп атаган. Илимпоз-материалисттер Спиритизм менен элдешпес күрөш жүргүзүүдө.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Диний ишенимдер
Спа конференциясы (1920)

Спа конференциясы (1920) - Сан-Ремо конференциясынын (1920) чечими боюнча Aнтантa
державаларынын Жогорку советинин 1920-ж. 5-16- июлда Спа шаарында өткөргөн заседаниеси. 

Ага Улуу Британия, Франция, Италия, Япония, Португалия, Бельгия жана өздөрүнө тиешелүү маселелер талкууланганда Германия менен Польша да катышкан. 

Спа конференциясы Версаль тынчтык келишиминин согуштук статьяларын орундатууну созо туруу жөнүндөгү Германия өкмөтүнүн сунушун канааттандырган. Германия репарациялардын эсебинен ай сайын 2 млн г көмүр берүүгө аргасыз болгон. Репарация алууга укуктуу ар бир өлкө үчүн үлүш (квота) гана белгиленген. Антантанын Жогорку советинин тапшыруусу боюнча Англиянын тышкы иштер министри советтик аскерлердин чабуулун «Керзон линиясында» токтотуу максаты менен Совет өкмөтүнө кайрылган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Конференциялар
Софокл

thumb|right|

Софокл (б. 3. ч. 496-406-ж. чен)- байыркы грек драматургу, мамлекеттик ишер. 

 Байдын үй-бүлөсүнөн. 
 120дан ашык драмалык чыгарма жараткан. 
 Бизге жеткендери - «Аякс», «Электра», «Антигона», «Эдип надыша», «Эдип Колондо», «Трахиналык аялдар», «Филоктет» сыяктуу трагедиялар жана айрым чыгармаларынан үзүндүлөр. 
Софоклдун чыгармаларынын мазмунун эски уруу салттары менен жаңы закондордун, тарыхый жаңы күчтөрдүн ортосундагы трагедиялуу кагылыш түзөт. 
 Ал чыгармаларында, о. эле афинылык замандаштарынын дүйнөгө көз карашын чагылдыруу аркылуу өзүнө чейинки драматургдардан өзгөчөлөнүп, чындыкты дал өзүндөй көрсөтүүгө аракет жасаган, С. Эсхилден кийин драмадагы хорду кыскартып, диалогду узарткан. 
 Анын чыгармаларынын тили жатык келип, мазмуну гумандуу болгон. 
Чыгармаларынын сюжетин жана образдарын кийинки мезгилдеги жазуучулар (Акций, Сенека, Ж. Ротру, П. Корнель, Ж. Жироду, Ж. Ануй ж. б.) арбын пайдаланган. 19-кылымдан Софоклдун трагедиялары дүйнө элдеринин театрларында коюлууда.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Соода

thumb|right|Gdańsk

Соода - товар жүгүртүүнү, аны өндүрүү чөйрөсүнөн керектөө чөйрөсүнө жеткирүүнү камсыз кылуучу эл чарба тармагы. 

Бир мамлекеттин башка мамлекеттер менен соодасы (импорт, экспорт) тышкы сооданы, мамлекеттердин өз ара соодасы эл аралык сооданы түзөт. Бир мамлекет ичинде Соода коомдук зарыл ишти - товарды керектөөчүгө жеткирүүнү аткарат. Ал дүң жана чекене соодага бөлүнөт. Сооданын мүнөзү жана ролу үстүм өндүрүш ыкмасы менен аныкталат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Соода
Солчул эсерлер

Солчул эсерлер - солчул социал- революционерлердин партиясы; Россиядагы майда партия (1917- 21). 

Биринчи дүйнөлүк согуш (1914-18) мезгилинде эсерлер партиясында согушка каршы ураан менен чыккан оппозициялык саясий агым катары пайда болгон. 
1917-ж. декабрдан өз алдынча партияга айланган. 

Лидерлери: А. Л. Колегаев. М. А. Натансон, М. А. Спиридонова ж. б. Борбордук органы - «Земля и воля» газетасы. Солчул эсерлер дыйкандарга жерди токтоосуз бөлүштүрүп берүүнү колдоп, Убактылуу өкмөттүн импер. тышкы саясатына, кадеттер менен коалиция түзүүгө каршы чыккан. 

Октябрь революциясына катышып, Советтердин бүткүл россиялык 2-съездинин декреттери үчүн добуш беришкен, бирок большевик, меньшевик, эсерлерден «бир түрдүү социалисттик өкмөт» түзүүнү талап кылып, Совет өкмөтүнүн составына кирүүдөн баш тартышкан. 

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Партиялар
Леонид Собинов

thumb|Леонид Собинов
Собинов Леонид Витальевич (26. 5(7. 6). 1872, Ярославль -14. 10. 1934, Рига, сөөгү Москвага коюлган) - советтик ырчы (лирикалык тенор), республиканын эл артисти (1923).

 1894-ж. Москва университетинин укук факультететин, 1897-ж. Москва филармония коомунун Муз. драма окуу жайын бүткөн (А. М. Додонов жана А. А. Сантаган-Горчаковадан таалим алган). 
 1897-жылдан Чон театрда жана Петербург опера театрларында солист. 
 1905-ж. Батыш Европада (Миланда, Мадридде ж. б.) гастролдо болгон. 
 1917-18-ж. Чоң театрдын директору. 
 Собинов орус классикалык вокалдык мектебинин эң көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири. 
 Кайталангыс жагымдуу үнү, артисттик чебердиги, драмалык таланты, сценалык жогорку маданияттуулугу менен айырмаланат. 

 Негизги ролдору: Ленский (П. Чайковский, «Евгений Онегин»), Боян (М. Глинка, «Руслан жана Людмила») ж. б. Саратов консерваториясы жана Ярославль муз. окуу жайы Собиновдун ысмында. 
Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Категория:Туулгандар 1872-жылы
Смушкевич Яков Владимирович

250px|right
Смушкевич Яков Владимирович (1(14). 4. 1902, Литва ССРи, Рокишкис ш.- 28. 10 1941) - эки жолу Советтик Союз. Баатыры (1937, 1939), советтик аскер учкучу, авиациянын генерал- лейтенанты (1940). 

 1918-жылдан КПСС мүчөсү.
 Жарандык согушта (1918-20) аткычтар полкунун командири. 
 Учкучтардын Кача аскер мектебин (1931), М. В. Фрунзе атындагы Аскер академиясынын начальниктик составдын билимин өркүндөтүү курсун бүткөн (1937). 
 1936-37-ж. өз каалоосу менен Испаниядагы жарандык согушка катышкан. 
 1937-жылдан Кызыл Армиянын ААК башкармасынын начальнигине орун басар. 
 1939-ж. Халхин-Голдо Японияга каршы салгылашта авиациянын командачысы. 
 1939-жылдан Кызыл Армиянын ААКында жооптуу кызматтарда. 
 1939-жылдан ВКП(б) БКнын мүчөлүгүнө кандидат. СССР Жогорку Советинин (1-шайл.) депутаты. 

Эки Ленин ордени жана МЭРдин Кызыл Туу ордени менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Смуул Юхан

thumb|

Смуул Юхан (18. 2. 1922, Муху аймагындагы Когува кыш.- 13. 4. 1971, Таллин) - эстон совет жазуучусу, Эстон ССР эл жазуучусу (1965). 

 1951-жылдан КПСС мүчөсү. 
 Ырлары 40-жылдардан жарыялана баштаган.
 «Ярвесуулук жигиттер бригадасы» (1948), «Алма гүлдөсө» (1951) ыр жыйнактарында жаш муундардын күрдөөлдүү эмгегин сүрөттөгөн. 
 1951-ж. орусчага которулган «Барлар. Поэмалар» жыйнагы үчүн СССР мамлекеттик сыйлыгын алган (1952). 
 «Мен - комсомол» поэмасы (1953) Улуу Ата Мекендик согуш жөнүндө. Смуул Юхандун таанымал чыгармасы - «Муз китеп» роман-очерки (1958; Лениндик сыйл., 1961). «Атлантика океаны» (1956), «Леа» (1959) ж. б. пьесаларында адамдык асыл сапаттарды даңазаласа, «Полковниктин жесири же Врачтар эч нерсе билишпейт» (1966), «Пингвиндердин турмушу» (1969) пьесаларында учурдагы саясий, идеол.филос. маселелерди козгойт. 
 Смуул - 1953-71-ж. Эстон ССР жаз. союзунун башкармасына председатель, 1954-71-ж. СССР жаз. союзунун башкармасына секретарь болгон. 
 СССР Жогорку Советине (5-6-шайл.) депутат. 
 Ленин ордени, башка 2 орден менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Инсандар
Категория:Эстон жазуучулары
Категория:ССРС жазуучулары
Иннокентий Смоктуновский

Смоктуновский Иннокентий Михайлович (28. 3. 1925-ж. т., Томский обл., Татъяновка кыш.)-орус совет актёру, СССР эл артисти (1974). 

 Красноярск театр студиясында окуган. 
 1957-60-ж. Ленинград Чоң драма театрында (мыкты ролу - князь Мышкин, Ф. Достоевский, «Кейбир») иштеген.
 1973-ж. Кичи театрда падыша Фёдордун (А. К. Толстой, «Падыша Фёдор Иоаннович») ролун аткарган. 
 Кинодо 1957-жылдан тартыла баштаган. 

Аткарган ролдору: Куликов («Бир жылдынтогуз күнү», 1962), Гамлет («Гамлет», 1964), Деточкин («Автомобилден сактан», 1966), Чайковский («Чайковский», 1970) ж. б. С. турмуштагы карама-каршы кырдаалдарды, трагедиялуу жана курч комедиялуу абалды сырткы сыпайылык менен аткарган. 
thumb|1970-1980

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Смит мыйзамы (1940)

Смит мыйзамы (1940), «Чет элдиктерди каттоо жөнүндөгү мыйзам» АКШнын конгресси тарабынан 1940-ж. 28-июнда кабыл алынып, анын автору-өкүлдөр палатасынын мүчөсү Г. Смиттин атынан аталган. 

Смит мыйзамы өкмөттү күч же зордук менен кулатуу идеясын колдоону кылмыш катары белгилеген. Адеп кабыл алынганда ал АКШдагы фаш. державалардын агентурасына каршы багытталат делгени менен экинчи дүйнөлүк согуштан (1939-45) кийин компартиянын мүчөлөрүнө каршы колдонулган. 

1948-55-ж. Смит законунун жана антидемократиялык башка закондордун негизинде компартия жетекчилерине каршы 18 жолу сот процесси болуп, алардын көбү камакка алынган. 

1957-ж. АКШнын Жогорку соту Смит законун колдонууну чектеген.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Мыйзамдар