Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Жетим темир руда талаасы

Жетим темир руда талаасы Орто Азиядагы темир рудалуу ири бассейн. Нарын шаарынан 60 км чыгышта, Жетим кырка тоосунун түштүк капталында, деңиз деңгээлинен, 2250–3800 м бийиктикте жайгашкан. 1957–58-ж. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Узундугу 34 км, туурасы 500 м. Руда талаасын рифей-венд мезгилинде метаморфизмден пайда болгон акиташ теги, каралжын көмүртек-чополуу сланецтер, кумдук ж. б. тектер түзөт. Мында темир рудасынын өз алдынча 6 кени бар. Руда негизинен гематит жана магнетит минералдарынан түзүлүп, алардын өлчөмүнө жараша гематит-магнетиттүү жана магнетит–гематиттүү болуп 2 типке бөлүнөт. Рудалар кабат сымал линзалар түрүндө жатат. Мындагы темир рудасы чөкмө-метаморфизм кендерине кирет, бирок кийинки изилдөөлөр боюнча анын жанартоо-чөкмө түрүндө пайда болгондугу да далилденүүдө. Рудадагы темирдин орточо өлчөмү 31,7%. Талаа боюнча темир рудасынын болжол ресурсу 5,395 млрд т, темирдики – 1,71 млрд т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Жоон-Арык минералдуу арашан суусу

Жоон-Арык минералдуу арашан суусу Нарын облусунун Кочкор районундагы жер астынан бургуланып чыгарылган, дарылык касиеттери бар минералдуу жылуу суу. Теңдик кыштагынын жанында, Жоонарык суусунун шилендисинин аймагында жайгашкан. 1981-ж. чалгындалып, 1990-ж. запасы бекитилген. Термоминералдык суу неоген мезгилинин оробашы жана шабыркөл свиталарынын катмарлары менен байланышып, 1500 м тереңдиктен бургулоо көзөнөгү аркылуу агып чыгат. Пьезометрлик деңгээли 56–59 м. Суунун температурасы 43°Сден 61,3°Сге чейин. Бургулоо көзөнөгүнөн (№ 1254) чыккан суунун салыштырмалуу дебити 0,054–0,055 л/с. Химиялык курамы боюнча суу хлорлуу, натрий-кальцийлүү, кургак калдыгы 37,24 г/дм3ден 40 г/дм3ге чейин. Суу муун, сөөк, жарат, нерв, гинекология ооруларын түшүү жолу менен дарылоого жарамдуу. Запасы В категориясы боюнча 242 м3/сутка, С1–147 м3/сутка, бардыгы 389 м3/сутка.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Жуукучак минералдуу суусу

Жуукучак минералдуу суусу Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы дарылык касиети бар минералдуу суу булактары. Каракол шаарынан 47 км түштүк-батыш тарапта, Тескей Ала-Тоонун түндүк капталындагы Жууку суусунун оң куймасы – Жуукучактын боюнда, деңиз деңгээлинен 2030 м бийиктикте. Жергиликтүү элге илгертен белгилүү. 1950–62-ж. гидрология-геол. изилдөөлөр жүргүзүлгөн. Суу палеозойдо жиреп чыккан гранит интрузиясындагы тектоникалык жаракадан булак түрүндө чыгат. Бургулоодон да (260 м тереңдиктен) жылуу суу чыгарылган. Булактын дебити 0,4 л/сек (бургулоо көзөнөгүнүкү 2,35 л/сек). Химиялык курамы, физикалык касиети боюнча радондуу, хлорид-сульфат-кальций-натрийлүү арашан сууларына кирет. Суунун температурасы 31–34°С. Жалпы минералданышы 0,3 г/л. Курамында йод, бром, СО2, темир, фтор бар. Газдын курамы боюнча суу азоттуу. Биологиялык активдүү компонент – радон (36,7 эман), күкүрттүү суутек (1,5–2,5 мг/л), кремний кислотасы (44 мг/л). Минералдуу суу муун, жарат, нерв ооруларына шыбаа берет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Жылуу-Суу күмүш кенчеси

Жылуу-Суу күмүш кенчеси Баткен районунда, Түркстан кырка тоосунда, Сох суусунун баш жагында, деңиз деңгээлинен 3000–3500 м бийиктикте. 1983-ж. издөө иштери жүргүзүлгөн. Аймакта жогорку карбон конгломераттары жана ортоңку карбон сланецтери, алевролиттери, кумдуктары кеңири тараган. Анда узундугу 9 км болгон менералдашкан тектоникалык зона түндүк-батыш тарапка созулуп жатат. Зонанын ичинде кварцтан, кальциттен, пирритен, галениттен жана халькопириттен турган уя сымал, кабат жана мамыча түрүндөгү рудалык тулкулар бар экендиги аныкталган. Рудадагы күмүштүн орточо өлчөмү 69,9 г/т. Күмүштөн башка рудада коргошун (5,28%), жез (1,74%) жана цинк (0,9%) кездешет. Рудадагы металлдардын болжол ресурстары: күмүштүкү – 1213 т, коргошундуку – 900 миң т, жездики – 300 миң т, цинктики – 156 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Каракол офикальцит кени

Каракол офикальцит кени – Акташ кени Талас районунда, Коммунизм кыштагынан 17 км чыгышта, Кыргыз Ала-Тоосунун бир тармагында, Каракол жана Кенташ сууларынын кошулган жеринде. Кен аймагында протерозойдун мрамор теги жана ордовик мезгилинин аягында жиреп чыккан гранит порфир интрузиясы жатат. Мрамор интрузия жак четинде метаморфизмдешип, кооз таштарга–офикальцитке жана серпентинитке айланган. Мындагы офикальцит кооздугу боюнча 3 түргө бөлүнөт: 1) бир кылка жашыл жана саргыч түстүү, ар кандай кооз чиймелүү мрамор. Ал кальцит бүртүкчүлөрүнөн түзүлүп, алардын арасында тегерек, сүйрү түспөлдөгү серпентинден турат. Пайдалуу катмардын 40%ин түзөт. Блоктуулугу 0,4х0,4х0,3 м. 2) Күрөң жашыл, жашыл сары, боз жана ак жука жол-жол темгилдерден түзүлгөн офикальцит. Пайдалуу катмардын 10%ин түзөт. Блоктуулугу 0,3х0,3х0,2 м. 3) Нык, кара жашыл түстөгү серпентин. Ал бардык жерде, бирок кичине (5 м2ге чейин) аянтта кездешет. Блоктун орточо өлчөмү 9 м3. Таштын бардык түрү күзгүдөй жакшы сайкалданат. Запасы 400 миң м3ден ашат. Майда кооз буюмдарды жасоого болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кара-Кулжа минералдуу суусу

Кара-Кулжа минералдуу суусу дарылануу жана ичүүгө жарамдуу муздак суу булагы. Ош облусунун Совет районунда, Кара-Кулжа суусунун оң жак өйүзүндө, Музтөр жана Уйгум сууларынын аралыгында. Деңиз деңгээлинен 2700 – 2900 м бийиктикте. Булак жергиликтүү элге илгертен белгилүү. 1953-ж. геол. маалымат берилген. Кен байлыгын карбон мезгилинде пайда болгон кумдук, сланец акиташ теги түзөт. Бул тектер бүктөлүүгө дуушарланып ири антиклиналдык түзүлүштү пайда кылган. Булак антиклиналдык бүктөлүштүн түндүк канатындагы тектоникалык жаракадан агып чыгат. Суу тунук, көмүр кычкыл газдуу, мала туз даамданат. Температурасы 8 – 9°С. Курамы боюнча гидро-карбонат-хлорит-натрийлүү. Дебити 1л/сек. Ичеги карын ооруларын ичүү жолу менен дарыласа болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кашка-суу көмүр кени

Кашка-суу көмүр кени — Миңкуш – 2 кени Нарын облусунун Жумгал районунда, Миңкуш шаарчасынан 11 км түндүк-батыш тарапта, Көк-Мойнок өрөөнүнүн түндүк капталында, Кашка-Суу жана Кара-Күңгөй сууларынын аралыгында. Уран рудасын издөө убагында (1952-ж.) көмүр кабаттары изилденген жана биринчи жолу көмүрдүн запасы 1952-ж. эсептелген. Көмүр төмөнкү юранын тууракабак свитасы менен байланышкан. Бардыгы 8 кабат бөлүнүп, негизинен 3 кабат (5,6,7) жакшыраак изилденген. Кабаттардын калыңдыгы 0,17 мден 17,50 мге чейин өзгөрөт. Көмүрдүн сапаты начар изилдеңген. Болжол менен ал үчүнчү күрөң көмүр (3Б) маркасына кирет. Көмүрдүн орточо күлдүүлүгү 5,38%тен 11,99%ке чейин өзгөрөт. Күйүү жылуулугу аныкталган эмес. Кайрадан бааланган (1992-ж.) запасы С1+С2 категориясы боюнча 4955 миң т, болжол ресурсу 8252 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кутурган кум кени

Кутурган кум кени Ысык-Көл облусунун Түп районунда, Күрмөнтү кыштагынан 13 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1620 м бийиктикте. 1961-ж. Чүй комплекстүү геол. экспедициясы чалгындаган. Калыңдыгы 0,5 мге чейин шагыл жана майда жумуру таш кабатчалары бар, ири бүртүкчөдөн майда бүртүкчөгө чейин болгон боз-кызгылт түстөгү, жуулган, таза көл куму кен аймагын түзөт. Кумдун орточо калыңдыгы 2,25 м. Гранулометриялык курамы: 10 ммден ириси – 0,59%, 5 мм – 1,61%, 2,5 мм – 8,64%, 1,25 мм – 13,97%, 0,6 мм – 37,85%, 0,3 мм – 28,54%, 0,14 мм – 9,78%, 0,14 ммден майдасы – 1,5%. Орточо ири модулу 2,79. Чаң жана чопо бүртүкчөлөрү 0,9%ти түзөт. Кум ар түрдүү маркадагы бетонду даярдоого жана курулуш ылайын жасоого жарамдуу. Запасы А категориясы боюнча 384 миң м3, В – 709 миң м3, С1 – 2577 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Куручкурт тоо хрусталы кени

Куручкурт тоо хрусталы кени Жалал-Абад облусунун Аксы районунда, Таш-Көмүр шаарынын 20 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 2500 м бийиктикте. 1980-ж. "Средазкварцсамоцветы" экспедициясы издөө иштерин жүргүзгөн. Палеозой мезгилинде пайда болгон метаморфизмделген эффузия катмарынын ичинде 2000ге чейин кварц тарамдары табылган, алардын 30% хрусталды камтыйт. Тарамдардын калыңдыгы 30 смден 2 смге чейин, узундугу 3–15 м. Кристаллдардын узундугу 5–60 см, эни 1–3 см. Кристаллдардын көбү жаракалуу жана газ-суюктук кошундулары менен булганган. Зергерлик буюмдарга жарай турган жогорку сапаттагы кристаллдар да кезигет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Күмүштак бор кени

Күмүштак бор кени Талас районунда, Бакай-Ата кыштагынан 25 км түштүктө, деңиз деңгээлинен 2200 м бийиктикте. 1977-ж. табылган. Бор рудалары күмүштак интрузиясынын түндүк-батыш бөлүгүнүн экзоконтактысы менен байланышкан, ал жерде аксинит, кээде датолит менен минералдашкан акиташтуу скарн кездешет. Бор ангидритинин өлчөмү датолиттүү скарнда 3–13%, аксиниттүү скарнда – 1,95 – 3,25%ти түзөт. Кээ бир руда линзаларынын калыңдыгы 75–100 м, узундугу 200 м. Бор кармап турган рудалардын болжол ресурсу 1 млн м3 түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Күмүштак роговик кени

Күмүштак роговик кени Талас облусунун Бакай-Ата районунда, Бакай-Ата кыштагынан 13–16 км түштүк-батыш тарапта, Талас Ала-Тоосунун түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 3512 м бийиктикте. 1969- жана 1982-ж. "Средазкварцсамоцветы" экспедициясы чалгындоо ишин жүргүзгөн. Кен аймагын соңку рифейдин келки катмарлуу, талкаланган акиташ теги жана аны жиреп чыккан гранит интрузиясы түзөт. Акиташ теги менен интрузиянын чегинде темгилдүү роговик, скарн, мрамор пайда болгон. Булардын ичинен эң коозу роговик, анын пироксендүү, диопсиддүү, кварц-диопсиддүү, пироксен-амфиболдуу курамындагы 4 түрү кезигет. Алардын ичинен баалуусу – диопситтүү роговик. Анын өңү жашыл боз көрүнүп, кара, кызгылт көк, ачык кызыл түстөрдөгү жол-жол темгилдери учурайт. Узундугу 1 кмге чейин созулуп, келки дөңсөөлөрдү түзөт да, сай, коктуларда жер бетине чыгып жатат. Жылмалап сайкалдаганда кайталангыс кооз чиймелерди берет. Кеңири диапозондогу кооз такталарды алууга болот жана кооз буюмдарды жасоого жарамдуу. Баланстагы запасы А категориясы боюнча 4,5 миң т, В – 8,9 миң т, А+В – 13,4 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Күрмөнтү акиташ кени

Күрмөнтү акиташ кени Ысык-Көл облусунун Түп районунда, Күрмөнтү кыштагынан 1,5 км түндүк тарапта. 1939-жылдан 1984-жылга чейин мезгил-мезгили менен Кыргыз геология башкармалыгынын, "Средазгеолнеруд" трестинин, Курулуш материалдарын өндүрүү министрлигинин партиялары тарабынан чалгындалган. Кен аймагында антропогендин делювий-пролювий чөгүндүлөрү кеңир таралып, ар кайсы жерлерде акиташ теги, конгломерат сыяктуу чулу тоотектер жер бетине чыгып жатат. Пайдалуу катмар каралжын боз, агыш боз акиташ тегинен турат. Акиташ теги Таш-Көмүр мезгилинде пайда болгон жана аянты 3,5 км2 жеткен массивди түзөт. Катмарынын калыңдыгы 80 м. Акиташ жогорку сорттогу тез катуучу "600" маркасындагы цементти жана 1 сорттогу акини алууга жарамдуу. Цементтин карбонаттык кошумчасы катарында акиташ тегинин бекитилген запасы: А категориясы боюнча 1144 миң т, В – 5043 миң т, С1–13534 миң т, А+ В+С1–19721 миң т, С2–34149 миң т. Кен карьерден казып алынып, Күрмөнтү цемент заводу пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Күрмөнтү баткак кени

Күрмөнтү баткак кени – Ысык-Көл облусунун Түп районундагы дары баткагы жаткан жер. Күрмөнтү кыштагынын түштүк тарабында, Ысык-Көлдүн Күрмөнтү колтугунда жайгашкан. 1965-ж. табылган. Кендеги дары баткак 3–4 м тереңдиктеги көлдүн түбүндө жатып, күкүрттүү суутек жыттанган кара жана каралжын боз түстөгү илээшкек ылайдан турат. Калыңдыгы 0,6–0,8 м. Анын астында ныкталган бозомтук ылай тереңдеген сайын чопого өтөт. Баткак аз минералдашкан (3,5–5,4 г/л) күкүрттүү суутек (100 г баткактагы Н2S –153 мгга жетет). Нымдуулугу 60%тен көп, салыштырма салмагы 1,2– 1,5 г/см. рН–7,8– 8,6. Органикалык заттардын өлчөмү 1,31–3,65%. Эсептелген запасы 49 миң т. Ысык-Көл курорт зонасы үчүн мааниси чоң.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Күрмөнтү темир кени

Күрмөнтү темир кени Нарын районунда, Жетим кырка тоосунун түштүк капталындагы Күрмөнтү суусунун башталышында. 1956-ж. табылган. Кен аймагын рифей-венд мезгилинин аяк ченинде пайда болгон терриген чөкмө тектери түзөт. Темир рудасы конгломерат-сланец тектеринде топтолгон. Руда тулкусу линза сымал, гематит-магнетит жана магнетиттен туруп, туурасы 100–400 м, узундугу 3,5 кмге созулган тилкени түзүп жатат. Кондициялык өлчөмү 35–40%ке чейин. Запасы 169 млн т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Күрмөнтү чопо кени

Күрмөнтү чопо кени Ысык-Көл облусунун Түп районунда. Күрмөнтү кыштагынан 2,5 км батыш тарапта, Күнгөй Ала-Тоонун түштүк-чыгыш этегинде. Кен аймагында антропогендин делювий-пролювий чөкмө тектери кеңири таралган. Мындагы чопо катмарларынын калыңдыгы 1–22 м. Катмардын арасында шагыл, кум кездешет. Чопо күрөң сары түстө. Гранулометриялык курамы: 0,005 ммден майдасы – 21,41%, 0,005 – 0,01 мм – 21,39%, 0,05 – 0,01 мм – 42,25%, 0,25 – 0,05 мм – 10,59%, 0,5 – 0,25 мм – 0,95%, 1–05 мм – 1% жана 1 ммден кесеги – 2,44%. Химиялык технологиялык касиети боюнча чопо жогорку маркадагы портланд-цемент, курулуш кирпичи «75», «100» маркасындагы карапа, «500», «600», «700» маркасындагы аглопорит алууга жарактуу. Запасы А+В+ С1 категориясы боюнча 1483 миң т. Кен каръерден казылып, чопону Күрмөнтү цемент заводу пайдаланат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кызыл-Алма газ кени

Кызыл-Алма газ кени Жалал-Абад облусунун Ноокен районунда. Фергана тоо тизмегинин түштүк этегиндеги адырда, Майлы-Суу жана Нарын д-нын аралыгында. 1968-ж. табылган. Кен мезозой жана кайнозой замандарында пайда болгон тоотектердин антиклиналдык түзүлүшүндө жайгашкан. Газ 2780 м тереңдикте кезектешип, арасында чопо менен гравелиттин катмарчалары бар кумдук жана алевролитте топтолгон. Газ жаткан аянт 2800,5 км2. Газдуу кабаттын калыңдыгы 32 м. Катмар басымы 321 кгс/см2. Суткалык дебити 174 миң м3. Газдын курамында метан –73–77,8%, этан – 2,3 – 7,7%, пропан – 0,8 – 1,37%, бутан – 0,3 – 0,56%, пентан менен жогорку сапаттагы газ – 0,3%, азот жана сейрек кездешүүчү газ – 20%, күйүүдөгү жылуулук берүүсү 26,46–32,08 МДж/кг. Чалгындалган запасы 1419 млн м3 (1974). Ош өнөр жай ишканаларын газ менен камсыз кылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кызыл-Ата чопо кени

Кызыл-Ата чопо кени Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районунда, Ала-Бука кыштагынан 6 км түндүк-чыгышта. 1987-ж. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кендин аянты, калыңдыгы 15 мден 17 мге чейин, палеоген мезгилинде пайда болгон, кабат сыяктуу жаткан, чопо менен түзүлгөн. Чопо катмары түндүк-чыгыш тарапка 1 кмге чейин созулуп жатат. Чопо жеңил эзилгич, кызыл-күрөң, ийилгич, кол менен кармаганда майланышып турат. Чопо "100" маркасындагы кирпич алууда пластирөөчү кошумча (30% жана андан көп) катары колдонулат. Запасы С1 категориясы боюнча 140,7 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кызыл-Болот оникс кени

Кызыл-Болот оникс кени Ош облусунун Ноокат районунда, Карабий кыштагынан 3 км түштүк тарапта, Алай кырка тоосунун түндүк этегинде. Кызыл-Болот дөңсөөсүндө 1982-ж. табылган. Кен аймагын карбон мезгилинде пайда болгон акиташ теги түзөт. Бул тектер тектоникалык жаракалар менен тилмеленип, аларды бойлой карст үңкүрлөрү пайда болгон. Кен үңкүрлөрдө топтолуп, эки түрдө кезигет. Биринчиси линза сымал катмар түрүндө. Калыңдыгы 0,5 м, узундугу 20 м. Оникс ак, күрөң, саргыч, боз, түстөрдүн жол-жол темгилдеринен түзүлүп, кооз көрүнөт. Экинчиси самсаалаган жана шуштуйган шиш сымал сталактит жана сталагмиттерден турат. Сталактит шиштеринин бийикт. 1,1–1,5 мге, диаметри 0,1–0,3 мге жетет. Оникстин өңү күрөң сары, боз күрөң. Кооздугу боюнча жогорку касиетке ээ. Блоктуулугу 20x20x20 см. Кендин запасы 15,0–16,0 м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кызыл-Булак көмүр кени

Кызыл-Булак көмүр кени Ош облусунун Алай районунда, Сарымогол сайынын чыгыш жагында, Алай кырка тоосунун түштүк капталында, Кызылбулак кургак сайында. Кенди жергиликтүү эл 1993-ж. суурдун ийинин казууда ачышкан. 1993-ж. издөө иши, 1994–95-ж. чалгындоо иши жүргүзүлгөн. 1994-ж. көмүр казып алуу башталган. Көмүр казуу ишин "Кен" фирмасы жана "Ош-Пирим" акционердик коому жүргүзөт. Көмүрлүү юра катмарында татаал түзүлүштөгү I кабат бөлүнгөн. Кабаттын калыңдыгы 4,21 мден 74,41 мге чейин өзгөрөт. Сапаты боюнча көмүр 3Б маркасына таандык. Орточо күлдүүлүгү – 16,94%, орточо күйүү жылуулугу – 26,33 МДж/кг (6290 ккал/кг). Запасы 3710 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кызыл-Жар–Сузак целестин кени

Кызыл-Жар–Сузак целестин кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Жалал-Абад т. ж. бекетинен 12 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 860–940 м бийиктикте. 1958-ж. изилденген. Целестин рудасы бор катмарынын дат ярусунда жайгашкан. Эки участоктон турат. Кызылжар участогунда руда тулкусу кабат түрүндө 1150 мге, Сузак участогунда 2060 мге созулуп жатат. Целестин негизинен желвак түрүндө кездешет. Стронций кычкылынын өлчөмү 2,38%тен 54,13%ке чейин өзгөрөт. Целестин рудада текши таралган эмес, 1 м3 тоо массасынан чыккан концентраты руда тулкусу боюнча 64 кг, концентраттагы стронций кычкылынын өлчөмү 63,5%. Целестиндин запасы С1 категориясы боюнча 32,7 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кызыл-Күнгөй гранит-диорит кени

Кызыл-Күнгөй гранит-диорит кени Ош облусунун Ноокат районунда, Эски Ноокат кыштагынан 4 км түндүк тарапта, Араван суусунун сол жээгинде. 1973–75-ж. ачылып, изилденген. Мында гранит-диорит массиви кеңдик багытында узатасынан кеткен шток түрүндө жатат. Анын узундугу 2,4 км, туурасы 1,2 км, аянты 2,9 км2. Гранит-диорит түсү боюнча 2 түргө бөлүнөт: ачык жашыл, ачык күрөң. Структурасы орто-ири кристаллдуу, текстурасы массивдүү. Таш өтө кооз, жакшы сайкалданып, жалтырак, ачык жашыл жана күрөң түстөгү бетти пайда кылат. Суукка чыдамдуу, жүк көтөрүмдүүлүгү жогору. Блокторго жакшы ажырайт; 1 м3 блоктон 17–18 такта алууга болот. Запасы мол.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кызыл-Кыя көмүр кени

Кызыл-Кыя көмүр кени Ош облусунун Ноокат жана Баткен облусунун Кадамжай райондорунун чегарасында, Кызыл-Кыя шаарынын түштүк-чыгыш четинде, Кичи Алай тоосунун түндүк этегинде. Кенди казып алуу 1898-ж. башталган. Кен аймагында палеозой, мезозой жана кайнозойдун чөкмө тек катмарлары жатат. Көмүр юра мезгилинде пайда болгон кумдук, гравелит, алевролит, чопо тектеринин арасында топтогон. Көмүр катмарларынын саны ар кайсы жерде ар кандай. Ленин Комсомолу атн. ж. б. иштетилип бүткөн шахта талааларында татаал түзүлүштөгү "Негизги" деп аталган 1 кабат, Кызыл-Кыя – Восточный участкасында 14 кабат, Караван участкасында 13 кабат белгилүү. Кабаттардын калыңдыгы бир нече смден 13,13 мге чейин өзгөрөт. Көмүр сапаты боюнча 3Б маркасына таандык, орточо күлдүүлүгү 16,5%тен 18,0%ке чейин өзгөрөт, орточо күйүү жылуулугу 6650 – 6943 ккал/кгды түзөт. Консервацияланган Ленин Комсомолу атн. шахта талаасынын көмүрүнүн запасы 21917 миң т, 1997-жылга карата баланстан алынып ташталган. Кызыл-Кыя – Восточный участогунун запасы - 88,2 млн т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кызыл-Омпол нордмаркит кени

Кызыл-Омпол нордмаркит кени Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Көк-Мойнок кыштагынан 26 км түштүк-батыш тарапта, Кызыл-Омпол тоосунда. 1966-жылдан белгилүү. Кен аймагында Таш-Көмүр, пермь мезгилдеринде пайда болгон магма тоотектеринен түзүлгөн Кызыл-Омпол сиенит массиви жатат. Нордмаркиттер массивдин бир фазасында пайда болгон. Өңү бозомук, көгүлтүр жана кызгылт түстөрдө болуп, анортоклаз, биотит, роговой обманка ж. б. минералдан турат. Бул минералдардын ичинен анортоклаз бир кыйла өзгөчөлөнөт. Анын кристаллдары башкалардыкына караганда бир нече эсе чоңураак келип, нордмаркиттин порфир сымал негизги структурасын түзөт. Узундугу 25 см, туурасы 5–10 смге жетип, жылмалагандан кийин кубулжуп эң кооз көрүнүп, таштын асылдуулугун арттырат. Нордмаркиттер Кызыл-Омпол сиенит массивинин негизги бөлүгүн түзүп, узун-туурасы бир нече кмге жеткен аймакты ээлейт. Таш имараттардын ички, тышкы дубалын, таманын кооздоп каптоого жарамдуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары