Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Перу коммунисттик партиясы

Перу коммунисттик партиясы — коммунисттик топтордун негизинде 1928-ж. түзүлгөн. 

 1930-жылга чейин Перу соц. партиясы деп аталган. 
 ПКПнин негиздөөчүсү жанa идеялык жетекчиси X. К. Мариатеги болгон. ПКП 1935-ж. Коминтернге кирген. 
 Экинчи дүйн согуш убагында жанa андан кийин ачык иштеп, 3-съездинде (1948-ж.) программа кабыл алган. М. Одрианын диктатурасы тушунда (1948—50) катуу куугунга алынганына карабастан ПКП көптөгөн элдик жанa тилектештик көтөрүлүштөрдү жетектеген. 
 1960, 1963-ж. куугунтукка алынып, 1968-ж. ачыкка чыккан соң, эл массасын өлкөдө кайра курууларды жүзөгө ашырууга үгүттөгөн. 
 ПКПнин 6-съезди (1973) рев-ячыл өкмөттүн кайра куруудагы патриоттук багытын колдоо боюнча партиянын линиясын аныктаган жанa революциялык про­ццести тереңдетүү максатында жумушчу, дыйкан жанa эл массасынын биримдигин чыцдоого багытталган жацы программа кабыл алган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Тарых
Бариста

thumb|Бариста жумуш үстүндө

Бариста ― кофе жасоочу адис. Италия сөзүнөн которгондо "barista" – "бармен, барда иштеген адам" дегенди билдирет. Башкача айтсак, бариста бармендин милдетин аткарган адам, бирок ал алкоголь, коктейлдердин ордуна кофе жана кофеден жасалган ичимдиктерди жасайт.

 Тарыхы 
Бул кесип эспрессонун мекени Италияда жаралган. Өткөн кылымдын 80-жылдарында белгилүү "Starbucks" кофейня тармагынын кожоюну Говард Шульц бул кесипти АКШга жайылткан. Ал Италияга барган сапарында жергиликтүү баристалардын жумушуна арбалып, аларды видео жана сүрөткө тартып алган. Кийинчерээк өз мекениндеги кофе ичүүчү жайларына бариста кесибин жайылткан.

 Кесиптин өзгөчөлүктөрү 
Европанын көпчүлүк өлкөлөрүндө бариста бармендин да, кофе жасоо жумушун да аркалайт. Ал эми Италияда бариста официант, керек болсо идиштерди да өздөрү жууйт. Батыш өлкөлөрүндө эзелтеден эле кофе жасоо милдетин эркектер аткарат деген түшүнүк бар, ошондой эле бул кесип кирешелүү жана ардактуу болуп саналат. Европа жана АКШда баристалар орточо 30-35 жашта, бул тажрыйба топтоо менен мыкты кофе жасоо болот деген маңызды карманганында. Бариста Кыргызстанда жаңы кесиптердин катарында болгондуктан, кофе жасоочу адистердин көпчүлүгү жаштар.

 Кызыктуу маалыматтар 
 Чыныгы бариста 40тай кофе түрүн жана кофеден жасалган ичимдиктерди жасай билүүсү керек.
 1999-жылы Томас Полти 1 сааттын ичинде эки кофе жасоочу машинада 680 кружка кофе жасап, рекорд койгон.
 Дүйнөнүн мыкты баристаларын чогулткан чемпиондук – "World Barista Championship" жыл сайын өткөрүлүп турат.
 "Starbucks" компаниясы бир убакта 1700 кофейнясын жаап, өз баристаларына мыкты эспрессону 19 секундада жасоону үйрөткөн.
 Учурда дүйнө жүзүндө баристага окутуучу атайын окуу жайлар ачылган. Алардын Европадагы эң белгилүүсү Лондон жана Берлин кофе мектептери, АКШда "Best" кофе мектеби саналат.

 Конкурс 
Расмий бариста мелдештери Норвегияда пайда болгонWendelboe, Tim (May 1, 2005) The Future of the World Barista Championship. "CoffeeGeek.com" Retrieved on 2006-oct-25 жана алардын бири жыл сайын түрдүү эл аралык жерлерде өткөрүлүүчү Дүйнөлүк Бариста чемпионаты. Баристалар дүйнө жүзү боюнча таймашышат, бирок алар WBCке кирүү укугуна ээ болуу үчүн алгач өз өлкөсүндө өткөрүлүүчү мелдешке чыгышы керек.

 Дагы караңыз 
 Бармен
 Кофе
 Латте арт
 Specialty Coffee

 Шилтемелер 
 Бариста. Кофемания  — латте-арт 
 Баристанын сырлары 

Категория:Кесиптер
Категория:Сфера сервиси
Категория:Кофе
Майоран (Majorana)

thumb
Майоран (Majorana) — эрин гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу; көп жылдык чөп же майда бадал.

Жалбырагы дүпүйүп, гүлү майда бо­лот. Жер Ортолук деңизинде 6 түрү кездешет. Бир жылдык өсүмдүк ка­тары Түш. ж-а Борб. Европада, АКШ менен Кытайда; Украина, Литва, Россия жана Орто Азияда эгилет. 

Бак Майорандын (Majorana hortensis) сабагынын бийикт. 20—50 см, бутактуу. Жалбы­рагы тамак-ашка татымал катары пайдаланылат. Жалбырагы менен гүлүнөн эфир майы тартылат. Майоран — ширелүү, дары-дармек өсүмдүгү. Гектарынан 40—50 ц жашыл масса жыйналат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр‎
Майский, Иван Михайлович

Майский, Иван Михайлович (1884 — 1975) — сов. дипломат, тарыхчы, публицист, СССР ИАнын акад. (1946). 

 1921-жылдан КПСС мүчөсү. 
 1903—19-ж. РСДРП мүчөсү, меньше­вик. 
 Революциячыл иши үчүн 1906-ж. кармалып, Тобол губна айдалган. Февр. революциясынан (1917) кийин эмиграциядан (1908-ж. кеткен) Россияга келип, 1922-жылдан сов. дипл. иште. 1929— 32-ж. 
 СССРдин Финляндиядагы полномочиелүү өкүлү, 1932—43-ж. СССР-дин Улуу Британиядагы посолу. 
 1943—46-ж. СССР тышкы иштер эл комиссарына орун басар жанa Союздаштар ортосундагы репарациялык комиссиянын (Москва) пред-ли. 
 СССР, АКШ, Улуу Британия окмот башчыларынын Крым (1945), Потсдам (1945) конференцияларына катышкан. 
 1935 —37-ж. СССР БАКтын мүчөсү, 1941— 47-ж. КПСС БКнын мүчөлүгүнө кан­дидат. 
 1946-жылдан ил. жанa ил. педагогикалык иште.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Майфлевер (Май гүлү)

Майфлевер (Май гүлү) — Америкада чыгарылган шабдалы сорту. 

 Россиянын, Украинанын түш. райондорунда, Орто Азияда, Армения жана Грузияда өстүрүлөт. 
 Дарагы суукка байымдуу жана илдетке туруктуу. Үчүнчү жылы мөмө байлайт. 
 Мөмөсү сүйрү, кызгылтым, түктүү, ширелүү, жумшак. Андан компот, кыям кайнатылат. 
 Бул сорт Арменияда жана Өзбекстанда эрте бышуучу сортторду чыгарууга пайдаланылган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Ботаника
Олег Григорьевич Макаров

Макаров, Олег Григорьевич (6. 1. 1933-ж. т., Калинин обл., Удомля кыш. - 28 маq 2003, Москва) — СССР космонавт учкучу, эки жолу Советтер Союзунун Баатыры (1973, 1978). 

 1961-жылдан КПСС мүчөсү. 
 1957-ж. Н. Э. Бауман атн. Москва жог. тех. окуу жайын бүтүргөндөн кийин, конструктордук бюродо иштеген. 
 1966-жылдан космонавттар тобунда. 
 1973-ж. 27—29-сентябрда В. Г. Лазарев менен бирге «Союз-12» космос кемесинде бортинженер болуп космоско учкан. 
 Кеме Жерди 32 жолу айланып чыккан. 
 1978-ж. 10—16-январда В. А. Жаныбеков менен «Союз-27» космос кемесинде космоско учуп, орбиталык «Салют-6» — «Союз-26» комплекси менен ашташып биригишкен. 
 Макаров менен Жаныбеков «Союз-26» космос кемеси менен Жерге кайтып келишкен. 
 Эки Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Маккавей иуда

Маккавей иуда (б. з. ч. 161-ж. өлгөн)— Иудеяда Селевкилердин сая­сий, салык жана диний эзүүсүно кар­шы чыккан эл көтөрүлүшүнүн жол башчысы.
 
 Ынык Хасмонейлердин тукуму Мататинднн (б. з. ч. 166-ж. өл­гөн) үчүнчу баласы. Маккавей иуда жана анын атасы Селевкилер падышасы Антиох IV иудейлердин жагынан куугунтуктаганда б. з. ч. 167-ж. башталган көтөрүлүшкө башчылык кылган (Иуданын ылакап аты «Маккавей»,— «барскан» делиши мүмкүн. 
 Көтөрүлүш ушундан «Маккавей согушу» аталган). Анын армиясы б. з. ч. 167—162-жылдардагы салгылаштарда Селевкилердин күчтүү колдорун талкалаган. Селевкилер куугунтуктоону токтоткондон (б. з. ч. 162-ж.) кийин да куралдуу жана саясий күрөшүн улантып, б. з. ч. 161-ж. Рим республикасы менен союз түзгөн. 
 Маккавей иуда Элеас жанындагы салгылашта курман болуп, ал баштаган күрөштү анын бир туугандары Иудея саясий өз алдынчалыгын толук алгыча (б. з. ч. 142-ж.) улантышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Тарых
Макленнан Гордон

Макленнан Гордон (12 май 1924, Глазго — 21 май 2011) — Британия коммунисттик жана жумушчу кыймылынын ишмери.
 
 Жумушчу үй-бүлөдөн. 
 1943-жылдан Улуу Британия коммунисттик партиясынын (УБКП) мүчөсү. 
 1949-жылдан УБКПнин Глазгодогу уюмунун бөлүм башчысы жанa секретары. 
 1957-жылдан УБКП Аткомунун жанa анын Саясий комитетинин (Саясий бюросунун) мүчөсү; 
 1957— 65-ж. УБКПнин Шотландия округдук уюмунун жетекчиси. 
 1965—75-ж. БКП Аткомунун уюштуруу маселелери боюнча секретары, уюштуруу бөлүмүнүн башчысы. 
 1975-ж. марттан УБКПнин ген. секретары. Британия коммунисттик жана жумушчу кыймылынын проблемаларына байланыштуу эмгектердин ав­тору.
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Саясат
Мак-Мердо

Мак-Мердо — АКШнын антарктидалык экспедицияларынын негизги базасы. 

 Виктория Жеринде (Батыш Ан­тарктида) жайгашкан (77051' түш. кеңдик, 166°37' чыгыш узундук). 1956- жылдап иштейт. 
 Базада системалуу түрдө метеорол. жанa геофиз. байкоолор жүргүзүлөт. 
 Мак-Мердо — Антарктидадагы эң чоң калктуу пункт (кышында 200—250, жайында 3—4 миң ки­шите чейин жашайт). 
 База АКШнын Антарктидадагы ички станцияларын жабдуу жанa Мэри Бэрд Жери, Викто­рия Жерн, о. эле Антарктиданын борб. ранондорунда илимий изилдөө жүргүзүү үчун пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Антарктида
Макраканторинхоз

Макраканторинхоз (-Масгасаn- thorhynchus hirudinaceus) илмек баштуу мите курттун кесепетинен болчу чочко дарты.
 
Мите саратан, кыкчы кара коңуздардын ж. б. катышуусу менен өөрчүйт. Дарт тоют менен кошо коңузду жегенде жугат. Мите ичеги-карында 70—110 күндө өсүп жетилет да, организмде 1—2 жылча мителейт. Чочко Макраканторинхозго катуу чалдык-канда тоютка көдүлү чаппай, ичеги-карды түйүлүп, кан аралаш чычкактайт, арыктайт. Торопойлор кеч же­тилет. Диагноз лабораториялык, клиникалык изилдөөлөрдүн негизинде коюлат. Дарылоо али иштелбеген. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Ветеринария
Максакова Мария Петровна

thumb
Максакова, Мария Петровна [26. 3 (8. 4). 1902-ж. т., Астрахань] — орус совет ырчысы (меццо-сопрано), СССР эл арт. (1971). 

 1921-жылдан М. К. Максаковдон окуган. 
 1923—53-ж. СССР Чоң театрынын (1925—27-ж. Ленин­град опера жанa балет театрынын) солисти. 
 Максакованын көтөрүцкү маанайдагы ийкемдүү, жумшак үнү анын драмалык чоң талантына шайкеш. 
 Көрүнүктүү партиялары: Кармен (Бизе, «Кармен»), Марина Мнишек, Марфа (Мусоргский, «Борис Годунов», «Хо­ванщина», СССР мамл. сыйл., 1949, 1951). 
 Концерттик ырчы катары да белгилүү. 
 СССР мамл. сыйл. (1946) лауреаты. 
 1935-жылдан чет өлкөлордө гастролдо болгон. 
 Эки орден менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Максат

Максат ― иш-аракет натыйжасынын алдын ала аң-сезимде түзүлгөн об­разы. 

 Максат адам эркин башкарып, анын иш-аракетинин багытын аныктайт. Ал аң-сезимдин активдүүлүгүн туюндурганы менен, адамдын реалдуу мүмкүнчүлүгүнө жанa аны курчаган дүйнөнүн объективдүү закондоруна ылайык келүүгө тийиш. Адамдардын Максаттуу иш-аракетинен эркиндик менен зарылдыктын ортосундагы диалек. карым-катыш көрүнөт.
 Максат аны жүзөгө ашыра турган каражаттар менен бирдикте гана болмушту өзгөртүүчү күчкө айланат. Максат түпкү жанa аралык, жалпы жанa жеке, алыскы жанa жакынкы болушу мүмкүн.
 «Максат» термини илимде (биология, кибернетика) шарттуу маанпде системанын тескери байланыш аркылуу жеткен абалын да туюндурат.күн.

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Максвелл (бирдик)

Максвелл (бирдик) — Бирдиктердин СГС системасында магнит агымынын бирдиги. 

 Ж. К. Максвеллдин ысмынан аталган. Кыскача белгилениши: мкс, эл аралык Мх. Максвелл — индукциясы 1 гаусс (гс) болгон бир тектүү магнит талаасында ошол талаанын багытына нормалдуу 1 см2 аянт аркылуу өткөн магнит агымы: 1 мкс=( 1 гс) X (1 с.и2). 
 Бирдиктердин эл аралык системасында магнит агымынын бирдиги 1 вебер. 1 мкс = 10~а вебср (вб).
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Максималисттер массималисти

Максималисттер массималисти (лат. maximum — эң көбү дегенден) — Италия соц. партиясынын (ИСП) 16-съездинде (1919) пайда болгон агымдын мүчөлөрү. 

Алар ИСПнин өзүндө да, жетекчилеринин арасында да басымдуулук кылган. Биринчи дүйн. согуштан кийин революция жогорулаган кырдаалда реформачыларга каршы ар кандай топторду баш коштурса жанa социализм үчүн күрөшкө чакырса да, ачык-айрым революциячыл программа бере алышкан эмес. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Саясат
Максимов, Федор Павлович

Максимов, Федор Павлович (4(17). 7. 1903 Курский обл.., Рыльский району - 11 июль 1990) — колхоз кыймылынын туңгуч демилгечилеринин бири, эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1948, 1957). 

Курский обласнын Рыльский районундагы «Красный Ок­тябрь» айылынын председатели (1940—41, Мактымгулу. 1946—70), 1931-жылдан КПСС мүчөсү. 
Ал башкарган колхоз жыл сайын а. ч. өсүмдүктөрүнүн түшүмүн арбын жыйнап алган. 
Колхоз — Бүткүл союздук а. ч. көргозмосүнүн (1954—55) катышуучусу. Максимов СССР Жог. Советинин (3-шайл.), РСФСР Жог. Советинин (5-шайл.) депутаты. КПССтин 20- жанa 22-съездинин деле­гаты. 
Максимов Ленин ордени, Кызыл Жылдыз, «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар, о. эле Бүткүл союздук а. ч. көргөзмөсүнүн Чоң жанa Кичине ал­тын медалы менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Максүтов телескобу

Максүтов телескобу — мениск системасынын схемасы боюнча жасалган күзгү - линзалуу телескоп. 

Аны 1941-ж. Д. Д. Максутов биринчи жасаган. Максүтов телескобунда кома жанa сфералык аберрация, хроматикалык аберрация, талаанын сүрөттөлүшүнүн ийрилиги жанa дисторсиясы жоюлган.
 
Максүтов телескобу 1:3 катышындагы салыштырма көзөнөктүү жанa көрүнүш бурчу 5°ка чейинки объектилердин жог. сапаттагы сүрөттөлүшүн камсыз кылат. Күзгү-линзалуу Шмидт телескобуна Кара­ганда Максүтов телескобун жасоо жөнөкөй жанa түтүгү 2 эсе кыска. Менискилеринин диаметри 700 мм (күзгүлөрүнүн диаметри 1000 мм) болгон дүйнөдөгү эң чоң Максүтов телескобу СССРде жасалган. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Категория:Терминдер
Малак

Малак — көпөлөктүн личинкасы. 

Малак өсүп, көп жолу түтлөп, куурчакчага айланат. Малак негизинен өсүмдүк менен азыктанат, жүн, мом, мүйүз менен тамактанганы, о. эле жырткыч жанa мителери да бар. Дене түзүлүшү курттарга окшош. аппараты — кемирүүчү. 
Көкүрөгүндөгү 3 жуп бутунан башка 8 жупка чейин жалган буттары болот. 
Малактын канал түрүндөгү жибек бөлүп чыгаруучу бездери астыцкы эрдине ачылат. Бездерден чыккан суюктук абага кошулганда жибек жипке ай­ланат да, пилла курууга, уя салууда же коргонуучу желелерди жасоого керектелет. Анын ичинен атайын уя жасап, чогуу жашагандары да бар. Ачык жашаган Малактын өңү айлана чөйрөгө байланыштуу. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Ботаника
Малакка кысыгы

thumb|Малакка кысыгы.
Малакка кысыгы - Малакка жарым аралы менен Суматра аймагынын ортосунда.

Андаман менен Түштүк Кытай деңиздерин туташтырат. Уз. 1000 кмтв жакын, кууш жери 40 км, фарватердеги эң тайыз жери 25 м. Түштүк жагындагы оозуна жакын Сингапур порту (Сингапур мамлекетинин борбору) жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. - Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. - 656 б.

Категория:Кысыктар арип боюнча
Категория:Азия
Малакка султандыгы

Малакка султандыгы - Түштүк Чыгыш Азиядагы малайялардын мамлекети [1402 (же 1403)—1511].
 
Борбо­ру Малакка болгон. Гүлдөп турганда (15-к-дын 2-жарымы) Малакка жарым аралын, Риау, Линга архипелагдарын, Суматранын чыгыш жээктерин сураган. Мажапахит мамлекетинин падыша задасы Парамесвара негиздеген. 

Ин­дуизм жанa ислам динин туткан феодалдардын кагылыштарында (1424— 45) ислам тобу жеңип (1445), Музаф- фар-шах I деген ат менен Малакканын туңгуч султаны ража Касым бийликке келген. Ушундан соң Малакка султандыгындагы бийлик мусулман көпөстөрү менен союздашууну көздөгөн жаңы феод, ак сөектөрго өтүп, Малакка султандыгы феод, мамлекетке айланган да, анда бөтончө тышкы соода, калай казып алуу өнүккөн. 

Малакка султандыгы Түш.-Чыгыш Азияга ислам ди­нин таратуучу борбор болгон. Анын убагында малайя маданияты гүлдөгөн. Бийлик талашуудан начарлаган Малакка султандыгын д’Албукерки баштаган португалиялык аскерлер 1511-ж. басып алган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Малалоо

Малалоо — топурак жумшартуу жанa өсүмдүк багуу ыкмасы. 

Малалоо көп учурда агротех. башка чара менен айкалыш өткөрүлөт. Ал айдоонун бетин тегиздоо, кесек топуракты майдалоо, каткалаңды жумшартуу, ми­нерал жер семирткич комуу ж. б. максатта түрдүү мөөнөттө жүргүзүлөт. Мында негизинен тиштуу мала колдонулат. Малалоонун тереңдиги 3—7 см болот.

 Колдонулган адабияттар 
ККыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Песков Василий Михайлович

Песков Василий Михайлович (14 март 1930 — 12 август 2013) — орус совет жазуучусу. "Жаныбарлар дүйнөсүндө" программасынын алыпбаруучусу (1975-1990), саякатчы. 

 1951-жылдан КПСС мүчөсү. 1953-жылдан журналисттик кесипте иштейт. 
 Сов. Союзун жана чет өлкөлөрду кыдырып чыккандан кийин Песков «Фоторепортёрдун көргөндөрү» (1960), «Шүүдүрүмдөгү кадамдар» (1963; 
 Лениндик сыйл., 1964), «Ак шоокумдар» (1965), «Кез жеткис мейкиндик» (1967), «Жаңырган ай менен кошо саякат» (1969), «Америка жолдору менен» (1973, Б. Стрельников менен бирге) деген китептерди жазган. 
 Песков дун калеминен, о. эле космонавт-учкучтар В. Николаева-Терешкова, В. Быков­ский жөнүндө «Күткүлө бизди, жылдыздар!» (1963; М. Ребров менен бирге) де­ген документ очерк, «Согуш жана адамдар» (1970) аттуу китеп да жаралган. 
 Песков жаратылыш жөнүндө өзгөчө мүнөздө жана өтө чебер жазат, анын байлыгын коргоонун ынтызары. 
 Эки орден менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Инсандар
Категория:Орусия
Песо

Пе́со ( — «салмак», лат. — «салмакталган») — Испаниянын орто кылымдагы күмүш тыйыны, анын колонияларында жана испанияга тиешелүү болгон мурунку колония мамлекеттердин акча бирдиги:

 Аргентинанын — аргентиналык песо
 Доминика Республикасынын — доминикалык песо
 Колумбиянын — колумбиялык песо
 Кубанын — кубалык песо
 Мексиканын — мексикалык песо
 Филиппин — филиппиндик песо
 Чили — чилиялык песо
 Уругвайдын — уругвайлык песо

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Испания тыйындары
Категория:Акча бирдиктер
Петербург конвенциялары

Петербург конверциялары (1770—1790) Речь Посполитаны бөлүштүрүү жөнүндөгү конвен­циялар. 

 Орус-түрк согушундагы (1768—74) оор жагдай жана Пруссиянын кысымы менен Россия 1772-ж. 25-июлда Польшаны биринчи бөлүүгө (Россия, Пруссия, Австрия) ортосун­да) мажбур болгон. 
 Ал боюнча Россия­га — Чыгыш Белоруссия жана Ливониянын бир бөлүгү, Пруссияга — Вармия, Поморья (Гданьскиден башкасы), Мальборк, Хельминь (Торундан башкасы) воеводдуктары Ж. б., Австрияга Освенцим княздыгы, Белзкий воеводдугу ж. б. өткөн. 
 Полышанын чьщдалышына жолто кылуу макса­тында 1793-ж. 12(23)-январда Россия менен Пруссия Полыпаны экинчи бөлүү жөнүндө макулдашкан. Россияга Ба­тыш Белоруссиянын жана Украинаньга көп бөлүгү, Пруссияга Гданьск менен Торунь, бүт Улуу Польша, Мазовиянын бир бөлүгү ж. б. өткөн. 
 Россия, Австрия жана Пруссия 1794-жылдагы Польша көтөрүлүшүнө байланыштуу Польшаны үчүнчү жолу бөлүүгө 1795-ж. 13(24)-октябрда кол коюшкан. Ал боюнча Россияга Буг д,— Немпров — Гродно — Неман д. чегинин чыгышындагы жерлер, Австрияга — Краков, Сандомир, Люблин воеводду­гу ж. б., Пруссияга Мазовец воеводдугунун көп бөлүгү (Варшава менен кошо) ж. б. өткөн. 
 Речь Поснолитаны үч бөлүштүрүүнүн натыйжасында Россия Литва, белорус, украин жерлерин алган. 
 Австрия менен Пруссияга Полышанын негизги жерлери өткөн. 
 1797-ж. 15(25)-январда Россия, Авст­рия жана Пруссия ортосунда түзүлгөн конвенция Речь Посполитаны бөлүүнү бекемдеп, анын мамл. өз алдынчалыгынын калдыктарын жойгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:XVIII кылым
Категория:Европа географиясы‎
Мамай, Николай Яковлевич

Мамай, Николай Яковлевич (1926—1985) — сов. новатор шах­тёр, бургулоочулар бригадири, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1957).
 
 1955-жылдан КПСС мүчөсү. «Түндүк» шахтасында (Донбасс) иштеп, 1956-ж. ар сменада нормадан кеминде 1 т-дан ашык көмүр казуу мелдешинин демилгечиси болгон. 
 1961-ж. «Суходольск № 1» шахтасында иштеп, көмүр о. ж-н комплекстүү механикалаштыруу жана технпканы колдонуу аркылуу планды ашык аткарууга демилге көтөргөн. КПССтин 22-съездинде КПСС БКнын мүчөлүгүнө кандидат болуп шайланган. 
 СССР Жог. Советинин (5—7-шайл.) депутаты.
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Мамай дөбөсү

Мамай дөбөсү — Волгограддын борб. бөлүгүндөгү дөңсөө.
 
Анда Ста­линград салгылашындагы (1942—43) жеңиш урматына эстелик-ансамбль тургузулган (1963—67; авторлор коллективи, жетекчиси Е. В. Вучетич, Я. Б. Белопольский; Лениндик сыйл., 1970). 
Ансамблдин борборунда Мекен Эне монументи жайгашкан (бийикт. 52 м). 

Дөбө этегинде «Өлүмден кай­ра тартпайбыз» монументи, рельефтүү эки дубал, артында шаарды коргорчулардын эрдигин баяндаган скульптуралык 6 топ орнотулган Баатырлар аянты, эрдикти даңктоочу зал орун алган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Орусия