Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Муратбек Рыскулов

Муратбек Рыскулов- СССР эл артисти,Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты.
 Өмүрү 
Ал 1909-жылы 23-ноябрда Жумгал районундагы Кайырма кыштагында туулуп,1974-жылы 1-февралда дүйнөдөн кайткан.

 Ишмердүүлүгү 
 Театр 
Актердун чыгармачылыгынын алгачкы мезгилдеринде эле анын театр искусствосуна болгон жөндөмдүүлүгү даана көрүнө баштайт.Бара-бара ал кайсы гана ролдо болбосун табигый таланты менен бирге сахналык маданиятты өөрчүтүп,чеберчилигин арттырууга жетишкен.Ошондой эле бир катар монументтүү драмалык (У.Шекспирдин "Отеллосунан" Отеллонун,"Король Лиринен"король Лирдин,М.Горькийдин "Егор Булычев жана башкаларындагы"Егор Булычевдин, Б.Жакиевдин"Атанын тагдырынан"Акылбектин)образдарын түзгөн. Лондондо өткөрүлгөн У.Шекспирдин 400 жылдык юбилейинде Муратбек Рыскулов Король Лирдин монологу менен чет мамлекеттик көрүүчүлөрдү таң калтырган.Таланттуу актер тарабынан түзүлгөн Лирдин образы психологиялык чындыгы жагынан татыктуу орунду ээлеген. 

 Кино 
Муратбек Рыскуловду дүйнө жүзүнө тааныткан жеке гана драматургия эмес кино экраны да болду. Республикада көркөм фильмдердин студиясы пайда боло электен алда канча мурда эле ал кыргыз актерлорунан биринчи болуп киного катышып, 1950-жылы "Алитет тоо таянды" кинофильминде Ашыктын образын ачык гротекс планда атайын апыртып берсе,"Алыскы тоолордогу" мыкаачы зулум Сарыгул байды омоктуу көргөзүп,"Тянь-Шань кызындагы" Ашырбай абышка үчүн илбериңки психологиялык белгилерди таба алган.Кыргыз мүнөзүнүн эң сонун касиеттери "Бакайдын жайыты" фильминдеги Бакайдын турпатынан көрүнөт.

 Тартылган тасмалары 
 Бакайдын жайыты
 Ак-мөөр
 Тайгак кечүү (кино)
 Караш-караш баяны

 Сыйлык наамдары 
1967-жылы Муратбек Рыскуловго "Король Лир"спектаклинде Лирдин жана "Атанын тагдыры" спектаклинде Акылбектин ролдорун аткарууда жогорку чыгармачылык чеберчиликке жетишкендиги үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты деген наам берилген.Таланттуу актердун чыгармачыл эмгегин жогору баалап,өкмөт Муратбек Рыскуловду Ленин ордени,башка эки орден жана медалдар менен сыйлаган.
Муратбек Рыскулов тууралуу "Муке" аттуу фильм тартылган.Ысмы Бишкек шаарындагы көчөгө жана Нарын областтык музыкалуу драма театрына берилге

Категория:Инсандар
Категория:Кыргыз театры
Категория:Кыргыз киносу
Категория:Кыргызстан
Категория:Театр
Категория:Кыргыз маданияты
Категория:Маданият
Категория:Искусство
Категория:Көркөм өнөр
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:СССР эл артисти
Чечендер

Чечен сөздөр – толугу менен фольклордун талабына жооп берүүчү, кырдаалга ылайык айтылгандыгы, курчтугу, таамайлыгы, маанисинин тереңдиги менен айырмаланган, чечен адамдар тарабынан оозеки айтылган сөздөр. 
 Чечендердин уруулары 
Чечендердин уруулары (тайпалары)
 Шуотой
 ЧIебарлой
 Шарой
 Орстхой
 Нохчмахкахой
 ТIерлой
 Маьлхий
 Чlаьнтий
 Аьккхий
 thumb | 220x124px | right | Терлой тайпасынын туусу.

 Кыргыз-Чечен мамилелери 
Кыргыз элинде Көкөтөй, Акматалы, Тилекмат сыяктуу чечендер болгон. Жээренче чечен сыяктуу адамдардын сүйлөгөн сөздөрү, иш – аракеттери эл ичинде аңызга, уламышка айланып кеткен. Чечен сөздөр көбүнчө табышмак, суроо – жооп иретинде айтылат, бир чеченди экинчиси жеңүү максаты коюлат. Макалдатып, уйкаштырып, мисалдатып, жорго сөзгө салып, сүйлөө чечендик өнөрдүн негизги бөтөнчөлүгү. Мис., “ Үч арсыз, беш кайып – булар эмнелер? “ – деп бир чечен суроо таштаса, анда экинчи чечен минтип чечмелеп берген экен: “ Үч арсыз: уйку – арсыз, күлкү – арсыз, тамак – арсыз; беш кайып: нике – кайып, ажал – кайып, кырсык – кайып, дидар – кайып “. Албетте, мында экинчи чечен жеңип чыгат. Чечендер чыгармачылык бөтөнчөлүгүнө карап кургак чечен, коңур чечен деп ажырымдалган. Тилчи, фольклор жыйноочу Ж. Мукамбаев чечендик өнөрдү аркалаган адамдардын төмөнкүдөй айырмачылыгын белгилейт: ойду так айтышы; ошол оюн учкул, элестүү, көркөм сөздөр, салыштыруулар менен туюнтушу; жай, сабырдуу, олуттуу сүйлөшкөнү, бир айтканын кайра кайталабаганы; ким менен кандай темада, кандай кырдаалда эмне жөнүндө сүйлөп жаткандыгына чоң маани беришкени, кептин багытын ошого карап бурушканы; речь, сүйлөө мүчөлөрүн мыкты башкарышканы, тыбыш жутуу, кекечтенүү үзүп сүйлөө, туттугуу дегендердин болбогондугу; сөз, туюнтма, макал – лакап. Маселени ойго карата, угармандарга жараша мыктылап тандашканы, чар жайыт кеп урушпагандыгы, бул үчүн башкалардан акыл жөндөмүн көбүрөөк жумшашкандыгы; угуп отургандарды жалпы ойго салып, кыялга чумутканы, көпчүлүктү бирдей, жалпы пикирге буруу жагынан устат келишкени; сөз сүйлөөнүн ар кыл ыктарын, жолдорун жакшы билишкени, кайсы учурда кычыткы, азил, кандай учурда тамаша, күлкү, кандай маалда жанытма, кайсы кезде какшык, чымчыма колдонууну жакшы билишкени. Кыскасы, бир сабак жеңил сөздөрдөн тартып, олуттуу мазмундагы санат, накылдарга чейин эркин чабак уруп сүйлөшкөнү; сүйлөгөндө эч кандай жасалма кепке, жазгырма эффектиге түк барышпагандыгы; пикирин аягына чыгара айтпай, ой корутундулоону көп учурда угуучулардын өздөрүнө калтырганы; угармандардын арасында акылман, ойчул адамдар болсо алардын жөндөмүн жогору баалап, ошол эле учурда тигилердин сөзүнө чалынып калбас үчүн өтө кылдаттыкты пайдаланышканы; ойлорун табышмактантып, суроо коюп айткан учурларынын көп болгондугу; чечендер айтышына түшүп, тил кайрышкандыгы, өнөрлөрүн сынашкандыгы; кебинде толгоо мотивинин кеңири орун алгандыгы; тилдеги көп маанилүүлүктү, өтмө маанилүүлүктү, синоним, антоним, антитеза көрүнүштөрүн арбын колдонгондугу, башка коңшу тилдердин сөз байлыктарын кыстара кеткендиги ж.б. Чечендик өнөр азыр басаңдай түштү, бирок деле эл арасында мындай таланттуу инсандар бар.
Эркин-Тоо

Эркин-Тоо ― кыргыз тилинде чыккан туңгуч гезит. 

 «Эркин-Тоо» гезити: Кыргыз басма сөзүндөгү орду жана тарыхы 

 Гезиттин жаралышы жана өнүгүүсү 
«Эркин-Тоо» — кыргыз тилинде жарык көргөн алгачкы гезиттердин бири. Анын тарыхы 1924-жылдын 7-ноябрында Ташкен шаарында башталган. Баштапкы кезде «Кызыл Кыргызстан», кийинчерээк «Советтик Кыргызстан» жана «Кыргыз Туусу» деген аттар менен чыгып турган.

1991-жылдын 3-июлунда бул аталыш кайра жанданып, Кыргыз Республикасынын расмий басылмасы катары «Эркин Тоо» гезити ачылган. Бул гезит мамлекеттик мыйзамдарды, токтомдорду жана жарлыктарды расмий жарыялап келүүдө.

 Редакциянын ишмердүүлүгү 
Гезиттин алгачкы редактору Мелис Айдаркулов болуп, 1991–1996-жылдары анын калыптанышына чоң салым кошкон. Андан кийин Таалайбек Темиров, Эсенбай Калдаров сыяктуу тажрыйбалуу журналисттер башкы редакторлукту аркалашкан.

2002-жылы Кыргыз Республикасынын Президентинин Жарлыгы менен Эсенбай Калдаров башкы редакторлукка дайындалган. Гезиттин жамааты арасында белгилүү журналисттер Жаныбек Казыболотов, Абдиламит Жумашев, Асан Жунусов, Сымбат Максутова жана башкалар бар.

 Гезиттин коомдогу ролу 
«Эркин Тоо» – расмий маалымат булагы катары республика боюнча 8–10 миң нуска менен чыгып, өлкөнүн бардык аймактарына жеткирилет. Мыйзамдардын, расмий чечимдердин элге жеткирилишинде маанилүү орду бар. Гезит мамлекеттик саясатты чагылдырып, коомчулук менен бийликтин ортосунда көпүрө болууга аракет кылып келет.

 Ой-пикирлер жана сунуштар 
Мамлекет жана коомдук ишмерлер гезиттин ишмердүүлүгүнө ар түрдүү баа беришкен:

 Р. Отунбаева гезиттин 20 жылдык мааракесинде ― «Эгемендик менен кошо жаралып, эл менен бийликтин ортосунда көпүрө болуп берди» деп белгилеген.
 А. Эркебаев укуктук комментарийлерди көбөйтүү зарылдыгын айткан.
 А. Сулайманов гезитти мамлекеттик машинанын ишинде маанилүү курал катары баалаган.
 Т. Тургуналиев гезиттин туруктуулугуна жана көз карандысыз макалаларга басым жасаган.
 К. Осмонов гезит ар түрдүү пикирлерди чагылдырса деген каалоосун билдирген.
 С. Жээнбеков гезиттин ишенимдүү жана бейтарап маалымат булагы экенин белгилеген.
 К. Оторбаев гезиттин укуктук сабаттуулук жаатындагы ролун жогору баалаган жана мамлекеттик колдоо зарылдыгын көтөргөн.

 Шилтемелер 
Расмий сайты 
Категория:Кыргыз медиасы
Категория:Журналистика
Категория:Кыргыз гезиттери
Категория:Басма сөз
Категория:1991-жыл
Угузуу ырлары

Угузуу ырлары – жаман кабарды, көбүнчө жакын адамы өлгөнүн угузган чыгармалар. Мындай ырлар муңдуу обон менен аткарылган же өзүнчө бир кайгылуу тон менен айтылган. Угузуу ырлары адамды жаман кабарды угууга психологиялык жактан даярдоого ылайыкталган, ошону менен бирге угузуучунун тике айтпай каймана түшүндүрүүсүнө өбөлгө түзгөн. Мындай ырларда сөздүн өтмө маанилери көп колдонулган. Маселен Коргоол ырчы Токтогул Сибирден келгенде баласынын өлгөнүн мындай өтмө маанидеги сөздөр менен түшүндүрөт: “ аткардык жалгыз балаңды “, “ качырдык жалгыз балаңды “ , “ бегана болгон дүйнөдөн “ , “ учурдук жалган дүйнөдөн” , “ жибердик жалган дүйнөдөн “ , “ мусапыр сапар жол кеткен “ , “ күн тийбес сапар жол кеткен “ , “караңгы сапар жол кеткен “ ж.б. Угузуу ырларында фактыны жеткирүү ( өлүмдү угузуу ) менен гана тим болбой, башына оор күн түшкөн кишиге кайрат айтылган, өлүм - өмүр жөнүндө философиялык толгонуулар билдирилген. Лирикалык тектин бул формасы байыртан бери эле колдонулуп келгкендигин. Айканга ( Чыңгыз канга ) баласынын өлгөнүн Кет бука деген ырчынын угузганы да далилдеп турат. Анда ырчы канга баласынын өлүмүн төмөнкүчө кабарлайт: 
Туу куйругу бир кучак,
Тулпар качты, Айганым. 
Туурунан бошонуп, 
Шумкар качты, Айганым. 
Алтын така, күмүш мык, 
Дулдул качты, Айганым. 
Алтын Ордо башынан, 
Булбул качты, Айганым. 
Деңиз толкуп, чайпалып, 
Көл бөксөрдү, Айганым. 
Терек түптөн жыгылып, 
Жер бөксөрдү, Айганым. 
Ала – Тоо кулап, бас болуп, 
Бел бөксөрдү, Айганым. 
Берекелүү нур качып, 
Эл бөксөрдү, Айганым. ( Элдик ырдан ) 

Адабият: 

Ж. Шериев, А. Муратов. “ Кыргыз адабиятынын терминдеринин түшүндүрмө сөздүгү “. 
Бишкек - 1994
Чалап

Чалап (түркчө ayran) — кыргыздын улуттук суусундугу.

минерал суу 150 гр

айран же сүзмө 50 гр

Сүзмөгө минерал суудан азыраак куюп, бөлтөгүн калтырбай эзебиз. Калган минерал сууну кошуп (каалагандар татымына жараша туз салат) аралаштырабыз. 20 литр суусундук жасоо үчүн 3,5 кг.сүзмө, 17 литр минерал суусу керектелет.

Категория:Кыргыз ашканасы
Категория:Суусундуктар
Жорго сөз

Жорго сөз - кыргыз эл оозеки чыгармачылыгында кеңири тараган жанр. Негизги өзгөчөлүгү – оозеки баян, ыргак, муун саны сакталбаган, бирок анча – мынча чачкын уйкаштык бар проза менен берилет да, өзүндө поэзиянын элементтерин да камтыйт. 
Мисалы, Жигитти кыркка толтуруп, туш – туштагы душманына кол сунуп, баатырларын, балбандарын дагы сайып, бала баатыр атанып, кырк жигитине кырк кара ат камдап, чарайна, соот, туулга, чопкут, калкан, айбалта,найза, кылыч, мылтык, шашылышта чабыша турган шалк этме сыяктуу бардык жоо шайманын камдап, жигиттеринин көңүлүн жамдап, өзү он алты жашка чыкты. Курманбек кор болгон кыргыз, кыпчактын калмактардан өткөн өчүн, кеткен кегин аламын, калмакка барамын деп кырк жигитине айткан сөзү... ( “Курманбек “ эпосу ) 
Мисалда уйкаштыктар ( толтуруп – кол сунуп, сайып – атанып, камдап – жамдап, аламын – барамын ), аллитерация, ассонанс сыяктуу поэтикалык каражаттар кара сөздү поэтикалык речке, б.а. ырдын нарк – насилине жакындатып турат, бирок ыр сыяктуу муунагы, муун саны болбойт.
Улуттук сырт кийимдер

Улуттук сырт кийимдер - элдик сырт жана ич-кийимдери кооздоп бычып-тигүү жана аларды кийип журүү, албетте, наркттуулукту көрсөтөт. Сырт кийимдер кыргызда башкы кийим катары бааланат. 
“Алдына ат тарткан, үстүнө чепкен жапкан”,-деп айтылат. Чепкен башкы кийиттердин бири. Анын жердигин уздар кезегинде таардан да, сырт-кийимдик калың кездемеден да тигилет. Суп чепкен-төөнүнүн жүнүнөн чарык жиптей ичке ийрип, аны оңго-солго чыйратып, өрмөк аркылуу таңдайлаштырып, эңдүү согуп, бычып,жалаңкат ичмеп тиккен. “Суп чепкен кийдин сурак жок, сурабай эгем койгон жок”-деген саптар эл арасында бул кийимдин кеңири таралганы жөнүндө баамдап турат. Аны “төө чепкен деп айтышат. Кийим мала күрөн тартып, ачык маанайды берип өзү абдан бышык келет. Чепкен көөлгүй кенен тигилет да, ичтелип, ага жүн менен кебез калыңыраак салынат. Буга бүчүлүк менен топчу кадалат. Аялдар үчүн тигилген чепкендин жердиги адими кездемелерден тандалат. Анын жакасына, өңүрүнө жана этек –жеңдерине баалуу ан терилери бастырылат. Муну жердиги кара, жашыл,көк,кызыл тас баркуттан жана чий баркуттан тандалып, анын өңүнө карата көркөм көчөттөр түшүрүлөт. Кара баркутта кызыл кочкул кандайдыр басмырттыкты пайда кылат. Элдик “иткуйрук оюмун”чийип, сайма көчөттүн геометриялык жактан татаал айкалыштарын берүүгө да болот. Анда чийимди жоонойтпой, бирдей ичкеликте алып, уздар кыялданта берет. 
“Ак колпогун жамынса, кийгенине жарашккан, Астындагы Аккула, мингенине жараша”. Кементай - элдик сырт кийим. Жоокерчиликте кийиле турган түрү ак колпок деп аталат. Кементайдын жердиги кийиз болот. Ал орточо калыңдыкта бышырылат. Ар түстөгү кийиздерден чепкендей узун жасалган бул сырт кийим кементайдын учасы менен өңүрүнүн бириктирилген жерлери жана бардык тигиштеринин арасы тон жана ичиктей “милтеленет”. Анын жээктери көбүнчө айланта өңдөш кездемелер аркылуу кыюуланат . Мунун кийизинин жүнүн кылдап, ойдогудай бышырып бычат. Андай кементай бышык болот. Суу өткөрбөйт , кийин кирип-тарып кетпейт . Ак кементайдын жакасы жең-учтары , өңүрү менен этеги карыштай түрдүү түстөгү баркуттар менен кыюуланат. Кийимдин үч түрү бар. Сөөлөттүүлөр кие турган кементайдын ичи ичтелет. Этек –жени адими кездеме аркылуу кыюуланат . Ага бир бүтүн кылып окшош бөрктүү кыюусу менен ак калпак тигилет. Жылкычынын кементайы аттанып- түшүүгө элпек тизе- шыйрактарды жабууга этек-жеңи кең жаан өтпөгөндөй кийизден жасалат. Койчулардын кементайынын жылкычылардын кементайынын айырмасы бешмант өңдүү болуп , тоо- таштарда , адыр- белестерде жөө жүрүүгө шартташат.
Субайылда Абдыкадырова

200px|thumb|Субайылда Абдыкадырованын эстелиги
Абдыкадырова Субайылда (9-март 1935, Жайыл району, Сары-Булак айылы - 22-апрель 2010, Бишкек) — акын, Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек сиңирген ишмери (1991). 
 Өмүр таржымалы 
1957-ж. Кыргыз кыз-келиндер педагогикалык институтун бүтүргөн. 
1957-ж. «Ленинчил жаш» гезитинде, андан кийин «Кыргызстан аялдары» журналында, Кыргыз мамлекеттик телекөрсөтүү жана радио комитетинде, «Ала-Тоо» журналында адабий кызматкер. 
1987—89-ж. «Кыргызстан маданияты» жумалыгында бөлүм башчы. 
 Чыгармалары 
Анын чыгармалары 1953-жылдан жарыялана баштаган. 1958-ж. 1-китеби «Жаш гвардия» басмасында орус тилинде жарык көргөн. Кыргыз тилиндеги 1-китеби — «Булак» (1959). Кийинки чыккан китептери: «Кыз кыялы» (1961), «Калыйпа» (1963), «Чырак» (1966), «Чыгыш кызы» (1969), «Аппак гүлдөр» (1972), «Алтын бешик» (1976), «Мекеним» (1979), «Өмүр күүлөрү» (1989) жана башка. Медалдар менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Чүй облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

 Айрым шилтемелер 
Субайылда Абдыкадырова
СУБАЙЫЛДА АБДЫКАДЫРОВА
“Эл акыны” Субайылда Абдыкадырованы эскеришти

Категория:Инсандар
Категория:Туулгандар 1935-жылы
Категория:Өлгөндөр 2010-жылы
Абдылдаев Бекеш

АБДЫЛДАЕВ Бекеш (1933-жыл, Чүй облусу, Кемин району, Тегирменти айылы, — 15. 1. 2013-жыл, Бишкек шаары) — советтик жана кыргыз кинорежиссёру. Кыргыз Республикасынын эл артисти (2010), Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1979).

1957-жылы А. Н. Островский атындагы Ташкент көркөм театр өнөрү институтун бүткөн.

1957 — 1959-жылдары Ысык-Көл (мурунку Пржевальск) облустук драма театрында актёр, 1959-жылдан «Кыргызфильм» киностудиясында режиссёрдун ассистенти, 1962-жылдан адегенде 2-режиссёр, анан режиссёр болуп иштейт.

. Чыгармачылык жолунда көркөм тасма көрүнүктүү орунду ээлесе да, сүрөт чеберчилигин даректүү тасмаларда көрсөтө алды. Б. Абдылдаевдин дебют лентасы 1965-жылы Л.Гуревич менен бирге тарткан «Эң тил алчаак» тасмасы болуп эсептелет.

«Ой жүгүртүү»,« Проспект», «Жер кызы», «Тартуу», «Кыргызстан коммунисттеринин форуму», «Моюнга алуу» сыяктуу элүүдүн ашык киножурнал жана киноочерк, кыска жана толук метраждуу хроникалык-даректүү тасмаларды тарткан. Кыргызстан эгемендигин жарыялагандан кийин Б.Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунда сабак берген.

Даректүү тасмалары: «Бак», «Өзгөндүк карыялар», «Нарын жылдыздары», «Рысжан», «Энергетиктердин достугу», «Нарындын жарыктары», «Саз жыйнаген адам», «Төкмө», «Кыргызстан — 71», «Почта», «Күмүш көгүчкөн» жана башка.

 Колдонулган адабияттар 
 Чүй облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

 Айрым шилтемелер 
“Космонавттар көчөсүнүн” таржымалы
ДАРЕКТҮҮ ТАСМА - ЖАНДУУ ТАРЫХ

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Маданият
Категория:Кыргыз театры
Категория:Маданият
Категория:Режиссерлор
Дүңкана Кочуке уулу

Дүңкана Кочуке уулу (1886-1981) - атактуу манасчы.
 
 Омүр баян 
Дүңкана Кочуке уулу Нарын областындагы Эчки-Башы айылында 1886-жылы туулган. 1981-жылы 95 жаш курагында кайтыш болгон. 
1. Устаты Улуу манасчы Тыныбектен таалим алган. Дүңкана: Тыныбекчи жакшы билчүмүн, анын "Семетейин" көп уккам. Экөөбүз тең Тынымсейиттин торгой уруусунан болобуз",- деп эскерчи экен.
2. Түш көрүү. Дүңкана минтип айтчу экен: "Жети жашар кезимде түшүмө Семетей, Күлчоро, Канчоролор киришти, бизди элге айткын дешти, үч жыл айтпай жүрдүм. Кыйнап, түшүмдө Семетей келип найза менен сайып кеткенден кийин айта баштадым".
3. Жазып алынышы. Дүңканадан 1965-67-жылдардын аралыгында "Манас" жазылып алынган. Анда "Семетей" толук, ал эми эпостун биринчи бөлүмүнөн "Манастын балалык чагы", "Чоң казат" бар.
4. Өзгөчөлүктөрү. Дүңкананын нускасында кыргыздарды Алооке менен бирге Жезбилек чаап алат. Манас эр жетип, кыргыздарды Ала-Тоого көчүрүп келгенде, нойгуттардын Акбалтасы Жакыпка мал тартуулап келип, уулу Чубактын Манас менен дос кылат. Анан Манас менен Чубак Алоокени чабат. Алооке кан Бээжинге качат. Коңурбай бурутту чаап кул кылам деп күүлөнсө, Алооке: "Бээжинге Манас казаттап келбей койбойт, кыйын болсоң ошондо беттешип көрөсүң"- деп баласын тыйып коет.
Кийинчерээк Төштүк Жоодарыга той берип, ага алты кан келет да, алар Манасты чаап алалы деп кеңешишет. Ошентип, Манаска каршы аттанышат. Бирок айкөл ачуусу келип, аларды кырып кое турган болгондо, Бакай менен Алмамбет ортого түшүп токтотот Кандар Манастан коркконунан "Бээжинге казат кылалы" деп суранышат. Манас макул болот. Андан ары чалгын, Алманбет менен Чубактын чатагы болот. Ошондон кийин гана Алманбеттин таржымалы айтылат. Алманбеттин апасы Айканыш (окуу китебиндеги Алтынай) бирде аял, бирде ак жылан боло алган сыйкырдуу пенде. Андан ары "Чоң казат" окуясында Манастын минген Аймаңбозу баспай, баатырлар Тал Чокуга корголошот. Кытай колу аларды курчап калат. Орукка барган Сыргак Бакайдын акылы боюнча кыргыз колун "жүргүлө олжо бөлүп алабыз" дейт. Ошентип, кыргыздар чабуулга өтөт. Дагы бир көңүл бурчу нерсе-Чубактын эрдиги. Ал Нескара, Шуйкучуларды колго түшүрүп келгенден кийин, кытай колу багынып берет. Алмамбет, Чубак, Бакай үч шаарга кан болот. Дүңкананын "Семетейи" Семетейдин Кең-Колдон Айчүрөккө жөнөгөнү менен башталат. Калганы башка варианттар менен окшош. "Көкөтөйдүн ашы деген окуя Толтойдун сөзүндө айтылат. Андан ары Күлчоро: "Толтой менен Чыңкожону жеген колубуздун кызуусу тарай электе Коңурбайдан кун кууп келели"- деп Бакай менен Семетейди көндүрөт. Ошентип кундун алынышы менен эпос аяктайт.

 Колдонулган адабият 
"Манас сабагы" Бектур Исаков, Бишкек 1994

Категория:Инсандар
Категория:Манас эпосу
Маанаев Эгемберди Жумагулович

100px|thumb|Маанаев Эгемберди Жумагулович
Маанаев Эгемберди Жумагулович (1933-ж. т., Ысык-Көл облусу, Жети-Өгүз району, Даркан айылы) - тарых илиминин доктору (1975), профессор (1977). 

Кыргыз Республикасынын элге билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (1994).

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Эгемберди Маанаев 1933-жылы Ысык-Көл облусунун Даркан айылында туулган. 

1952-ж.Караколдогу мугалимдер институтун, 1959-ж.КМУнун тарых факультетин бүткөн. 1952-54-ж. ЛКЖСтин Тянь-Шань обкомунун лектор бөлүмүнүн башчысы. 1964-жылдан Кыргызстан ИАда кенже илимий кызматкер.

1967-ж. Кыргызстан КП БКнын пропаганда жана агитация бөлүмүндө лектор. 

1967-жылдан Кыргызстан КП БКга караштуу Партия тарыхы институтунда улук илимий кызматкер. 

1981-92-ж. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык Институтунда проректор, 1992-жылдан политология жана кыргыз тарыхы кафедрасынын башчысы. 

Эмгектери негизинен кыргыздын революцияга чейинки тарыхына, кыргыз интеллигенциясынын коомдогу ролуна жана башка арналган. 150дөн ашуун илимий эмгектин (анын ичинде 10 монография) автору.

 Шакирттери 

Э.Маанаев бир катар кыргыз илимпоздоруна илимий жетекчилик кылган.

Алардын арасында Бектемир Жумабаев, Олжобай Каратаев, Азиза Турдуева, Гүлнара Курумбаева, ж.б. бар. 

 Редакторлук кылган эмгектер 
 Турдуева А.С. Кытайдагы кыргыздардын социалдык абалы (1950– 1990-жж.). / Ред. Эгемберди Маанаев.– Бишкек, 2001. - 173 бет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы: энциклопедия. 2003-ж.
 Чоротегин Т.К., Молдокасымов К.С. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр. 
 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)
 Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://easttime.ru/analytics/kyrgyzstan/gosudarstvennaya-ideologiya-kyrgyzstana-problemnyi-put-razvitiya/8967 
 https://www.pluralism.ca/wp-content/uploads/2018/04/Termirbek-uulu-ideat-Kyrgyz-Apr2018-FINAL.pdf 
 http://www.arabaev.kg/?option=kabar_jary&id_mater_plata=399 

Категория:Тарыхчылар
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Чыгыш таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргызстан
Категория:XX кылым
Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Категория:Этнография
Малабаев, Жолдошбай

Малабаев Жолдошбай (1917-ж. т., Жалал-Абад облусу, Сузак району, Чачкынчы айылы) - тарых илиминин доктору (1970). 
Ата Мекендик согуштун катышуучусу (1941-45). 
1937-ж. Жалал-Абад педагогикалык техникумун, 1954-ж. КПСС БКнын жогорку партиялык мектебин бүткөн. 
1938-59-ж. советтик административдик жооптуу кызматтарда, 1960— 69-ж. Кыргызстан ИАнын Тарых институтунун илимий кызматкери, 1970-76-ж. ушул эле институттун сектор башчысы, 1976-жылдан ИАнын Философия жана укук институтунун информация секторунун улук илимий кызматкери. 
50ден ашык илимий эмгектин, анын ичинде13 монографиянын автору. Илимий эмгектери негизинен Кыргызстандагы Совет бийлигинин жана мамлекеттүүлүгүнүн түзүлүшүнө, чыңдалышына арналган. «Ардак Белгиси» ордени, медалдар менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Малабаев, Мурзабек

Малабаев Мурзабек (1928-ж. т., Жалал-Абад облусу, Сузак району, Чачкынчы айылы) - тарых илиминин доктору (1967), профессор (1968).

1950-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтун бүтүргөн.

1951-55-ж. КМУнун окутуучусу,

1955-57-ж. Кыргыз мамлекеттик физкультура институтунда кафедра башчысы,

1957-60-ж. Караколдогу педагогикалык институттун ректору, улук окутуучу,

1960-68-ж. ФПИде улук окутуучу, доцент,

1968-жылдан КМУнун КПСС тарыхы кафедрасынын башчысы болуп иштеген.

Жүздөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 6 монографиянын автору. Илимий эмгектери негизинен Кыргызстандын өнөр жайынын өнүгүшүн изилдөөгө арналган.

Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Инсандар
Категория:Тарых