Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Лабрадор деңизи

thumb|Лабрадор деңизи.
thumb|Лабрадор деңизи: Айсберг жана Кит сымал (Megaptera novaeangliae.).
Лабрадор деңизи (Labrador, порт. lavrador – дыйкан) – Атлантика океанындагы четки деңиз, Лабрадор жарым аралы менен Гренландия аралынын түштүк четинин аралыгында жайгашкан. Аянты 841 миң км2, көлөмү 1596 миң км3. Эң терең жери 4246 м. Лабрадор жарым аралынын жана Ньюфаундленд аралынын жээктери фьорддуу, өтө тилмеленген, майда аралдар жана ыңгайлуу бухталар көп. Тайыз (тереңдиги 200 мге чейин) шельфи деңиз таманынын 22% аянтын түзөт. Деңиз таманынын басымдуу бөлүгүн Лабрадор чуңкурдугу ээлейт, анын борбордук бөлүгүндө каньон жайгашкан. Гренландияны жээктей Батыш Гренландия жылуу агымы түндүктү, Лабрадор жарым аралын жана Ньюфаундленд аралын жээктей Лабрадор муздак агымы түштүктү карай агат. Жээк бөлүгү октябрдан августка чейин тоңот. Суунун температурасы февралда –1,7ᵒСтан августта 2–10ᵒСка чейин; орточо туздуулугу жээк тилкесинде 31‰, Атлантика океанынын чегинде 34,5%. Суткасына 2 жолу ташкындайт, анын бийиктиги Фарвель тумшугунун жээгинде 5 мге чейин.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Деңиздер
Лабрадор жарым аралы

thumb|Лабрадор жарым аралы.
Лабрадор жарым аралы – Түндүк Американын (Канада) түндүк-чыгышындагы жарым арал. Атлантика океаны, Ыйык Лаврентий булуңу, Гудзон кысыгы жана Гудзон булуңу менен чулганат. Аянты 1,6 млн км2ден ашык; дүйнөдө Араб жарым аралынан кийинки 2-чоң жарым арал. Жеринин бети дөңсөөлүү (Лаврентий дөңсөөсү), түндүк-чыгышын Торнгат тоосу (бийиктиги 1595 мге чейин, Серк чокусу), борбордук бөлүгүн бийиктиги 500–800 мге жеткен көлдүү плато ээлейт. Түндүк жана батыш жээктери негизинен жапыз, айрым жерлери шхерлүү (аскалуу майда аралдар), чыгышы бийик, фьорддуу. Тектоникалык жактан Канада калканынын бир бөлүгү. Темирдин ири кени бар. Климаты субарктикалык жана мелүүн; ага Түндүк Муз океандын (Гудзон булуңунун) жана Лабрадор муздак агымынын таасири зор. Январдын орточо температурасы түндүк-батышында –28ᵒСтан түштүк-чыгышында –12ᵒСка, июлдуку түндүгүндө 7ᵒСтан түштүгүндө 18ᵒСка чейин. Жылдык жаан-чачыны түндүгүндө 250 мм, түштүгүндө 1200 ммге чейин. Басымдуу бөлүгүндө көп жылдык тоң кыртышы таралган. Дарыялары босоголуу, кеме каттоого ыңгайсыз; эң ириси – Черчилл дарыясы. Көл жана саздар көп. Токойлуу тундра, сейрек токой (кара жана ак карагай, бальзам көк карагайы, кара карагай жана башка) өсүмдүктөрү басымдуу; түштүгүндө тайга токоюна жалбырагын күбүүчү дарак өсүмдүктөрү аралашат. Ири шаарлары: Шеффервилл, Сет-Иль (темир жол аркылуу туташат), Форт-Шимо, Лабрадор-Сити.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Канада
Лабрадор агымы

thumb|Лабрадор агымы.
Лабрадор агымы – Атлантика океанындагы муздак агым. Түндүк Американы жээктей агат. Баффин деңизинен башталып, Ньюфаундленд банкасында Гольфстрим жылуу агымы менен кошулат да, тереңдеп кетет (бул аймакты көбүнчө туман басып турат). Суунун температурасы кышында 5ᵒСтан 1ᵒСка чейин, жайында 2–10ᵒС. Ылдамдыгы 25–50 см/сек. Туздуулугу 30–32%. Чыгымы жылдан жылга 3,4 млн м3/секдан 5,4 млн м3/секга чейин өзгөрүп турат. Муз жана айсберг кеме каттоого тоскоол болот.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Агымдар‎
Категория:Түндүк Америка
Лава

thumb|Лава (Гавайи).
Лава (лат. labes – көчкү, кулап түшүү) – жанар-тоо атылганда жер бетине агып чыккан зат. Магмадан курамында газдын жоктугу менен айырмаланат. Ар түрдүү эффузия тектерди пайда кылат. Кычкыл лава (липарит) илешчээк келет. Андезиттүү жана базальттуу лава тез агат. Лаванын көп агып чыгышынан ойдуңдар толуп, лава платосу пайда болот.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

 
Категория:Геология‎
Лавёров Николай Павлович

Лавёров Николай Павлович (12. 1. 1930-ж. туулган, Архангел облусу, Конош району, Пожарище кыштагы) – орус геологу, академик (1987), Россия ИАнын вице-президенти (1988). Москва түстүү металлургия жана алтын институтун 1954-ж. бүтүргөн. 1958-жылдан СССР ИАнын Кен байлыктар геологиясы, петрография, минералогия жана геохимия институтунун Орто Азия геологиялык станциясынын (Чкалов шаары, Тажикстан) окумуштуу-секретары. 1966– 68-ж. СССР Геология министрлигинин Илим изилдөө башкармалыгынын башчысынын орун басары. 1968–72-ж. Бүткүл союздук Геологиялык фонддун, 1972-жылдан СССР Геология илим изилдөөнү уюштуруу башкармалыгынын башчысы. 1987–88-ж. Кыргыз ССР ИАнын президенти. 1989–90-ж. СССР Министрлер Советинин төрагасынын орун басары, Илим жана техника комитетинин төрагасы, 1991-ж. СССРдин премьер-министринин орун басары, 1991-жылдын аягынан Россия ИАнын Кенташ, петрография, минералогия жана геохимия институтунда директор, 2004-жылдан илимий жетекчи. Негизги эмгектери уран геохимиясына, уран кендеринин түптөлүү шартына жана геологиясына, аларды иштетүү технологиясына, радиоэкологияга арналган. 2- жана 1-даражадагы «Ата мекенге сиңирген эмгеги үчүн»т ордени, Россия ИАнын М. В. Ломоносов атындагы чоң алтын медалы, Демидов сыйлыгы менен сыйланган.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Инсандар
Категория:Орусия
Лавразия

thumb|Лавразия жана Гондвана.

Лавразия (мурдагы Лаврентий калканы менен Азия материгинин атынан) – Түндүк Америка, Чыгыш Европа , Сибирь (балким Кытай-Корей, Түштүк Кытай) платформаларынан турган байыркы зор материк. Бул платформалардын ортосунан каледон жана герцин бүктөлүү зоналары орун алган. Девон мезгилинин башталышында пайда болуп, мезозой заманынын ортосуна чейин турган. Кийин Атлантика океаны орун алганда азыркы абалга келген.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Геология‎
Лаврентий дөңсөөсү

thumb|Лаврентий дөңсөөсү.
thumb|Лаврентий дөңсөөсү.
Лаврентий дөңсөөсү - Түндүк Американын түндүк-чыгышында; негизинен Канаданын, бир аз бөлүгү АКШнын аймагында. Түштүк-чыгышынан Аппалачи дөңсөөлөрү, түштүгүнөн Борбордук түздүктөр, түштүк-батышынан Улуу түздүктөр, батышынан Маккензи өрөөнү, түндүгүнөн Гудзон булуңунун ойдуңу менен чектешет. Түндүгүндө жана түндүк- чыгышында Түндүк Муз, Атлантика океандарына чыгат. Тектоникалык жактан Канада калканынын негизги бөлүгү; пенеплендешүүгө дуушарланган. Аянты 5 млн км2 чамасында. Жеринин бети жантайыңкы, күдүрлүү, басымдуу бийиктиги 200–400 м; чыгыш бөлүгү (Лабрадор жарым арал) кыйла көтөрүңкү, жээкке жакын тоолуу рельеф мүнөздүү; мында Лаврентий дөңсөөсүнүн эң бийик жери – Торнгат тоосу жайгашкан, анын бийиктиги 1595 мге чейин. Плейстоценде аймакты муз текши каптаган, муздун калыңдыгы 3000 мге чейин жеткен. Муз каптоону деңиз трансгрессиясы коштогон. Муз каптоодон дөбө-дөңсөөлүү, морена түздүктөрү, друмлиндер, жалдар, океан трансгрессиясынан көлдөр пайда болгон. Бүт аймагы өтө саздашкан, көлдүү. Кендерге (темир жана жез кенташтарына, никель, алтын, уран жана башка) бай. Лаврентий дөңсөөсү мелүүн жана субарктикалык климат алкактарында жайгашкан. Кышы узакка созулуп, кар арбын жаайт. Жай мезгили кыска, муз менен капталган. Гудзон булуңунун жана Лабрадор муздак агымынын таасиринен серүүн. Бардык жеринде көп жылдык тоң кездешет. Дарыялары жыш, босоголуу, шар агат, көбү көлдөрдү туташтырып турган салаалар болуп саналат. Тундра, токойлуу тундра жана тайга зоналары мүнөздүү. Тундра зонасы региондун 2/3 бөлүгүн элеп, анда мамык чөп-эңилчектүү жана буудайыктуу өсүмдүктөр, бадалдар (жапалак кайың, багульник жана башка) өсөт. Токойлуу тундра жана түндүк тайга сейрек токоюнда негизинен кара карагай, бальзам көк карагайы (чыгышында), ак карагай (батышында) жана бальзам тереги (дарыя өрөөндөрүндө) басымдуу. Лаврентий дөңсөөсүнүн түштүк бөлүгү тайга тибиндеги ийне жалбырактуу токой менен жыш капталган; чыгыш бөлүгүнүн токою өтө ар түрдүү, анда ак банкс жана кызыл карагайлар, канада гемлогу басымдуу; аларга аралаш ак чечек, кайың, байтеректин түрлөрү өсөт. Экологиялык абалы негизинен канааттандырарлык; айрым бузулуулар кен казып алынган аймактарда байкалат. Түштүк бөлүктөрүндө АКШнын чектеш аймактарынан келген кислоталуу жаанчачындын таасиринен атмосферанын булганышы байкалат. Коргоого алынган эң ири аймактары: ЮНЕСКОнун Маникуаган – Уабишка биосфера резерваты, Телон резерваты (кой бука популяциясын коргоо).

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Канада
Категория:Тоолор‎
Кирилл Лавров

Лавров Кирилл Юрьевич (15. 9. 1925, Ленинград – 27. 4. 2007, Санкт-Петербург ) – орус актёру, СССР эл артисти (1972). Социалистик Эмгектин Баатыры (1985). 1945-ж. Астрахань авиация-техника окуу жайын бүткөн. 1950-жылдан Киевде Леся Украинка атындагы драма театрында иштеген. Киного 1956- жылдан тартылган, аскердик журналист Синцовдун («Тирүүлөр жана өлгөндөр», 1964) ролу менен таанылган. Илимпоз, космос кемесинин конструктору Башкирцевди («Отту басуу», РСФСРдин Мамлекеттик сыйлыгы, 1974), В. И. Лениндин ролун «Ишеним» (1976) фильминде, «Жыйырманчы декабрь» (1981) телефильминде ойногон. Эки жүздүү, чүнчүгөн карама-каршы мүнөздөгү адамдарга психологиялык анализ берүүнүн чебери катары Лапиндин («Адамдар, мага ишенгиле!», 1965), Иван Карамазовдун («Бир тууган Карамазовдор», 1969), Гладышевдин («Сүйгөндүгүн айтуу») жана граф Корнеевдин («Менин жароокер жана назик жырткычым») ролдорун жеткиликтүү ойногон. «Бактылуу узун өмүр» (1967), «Биздин тааныш» (1969), «Чайковский», «Любовь Яровая» (экөө тең 1970), «Океан» (1974), «Башка шаарга саякат» (1980) жана башка фильмдерге тартылган. «Тынч Дон» романы боюнча тартылган фильминде Пётр Мелеховдун ролу үчүн СССР Мамлекеттик сыйлыгынын (1978), театрдагы ишмердиги үчүн Лениндик сыйлыгынын (1982) алган. «Бандиттик Петербург», «Мастер жана Маргарита», «Ленинград» жана башка телесериалдарга тартылган. Ленин, 2-даражадагы «Ата Мекенге сиңирген эмгеги үчүн» ордендери менен сыйланган.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Инсандар
Категория:Орусия
Категория:СССР эл артисти
Лагаш

thumb|Гудеа.
Лагаш – Шумердеги (азыркы Ирактын түштүк-чыгышы) байыркы мамлекет. 19-кылымдын аягында бул аймакта казуу иштери жүргүзүлүп, Э. де Сарзек жетектеген франциялык археолог экспедиция мамлекеттин маданий борбор шаары – Гирсунун (азыркы Телло), 20-кылымдын ортосунда америкалык археолог экспедиция (Т. Якобсен, Ф. Сафар) Лагаш (азыркы Эль-Хиба) шаарынын калдыгын тапкан. Биздин заманга чейин 5-миң жылдыктын аягында бул аймакта алгачкы кыштактар пайда болгон. Урайонанше династиясынын мезгилинде (биздин заманга чейин 26– 24-кылым) мамлекет гүлдөп, ага Лагаш, Гирсу, Нина жана башка байыркы шаарлар кирген. Урайонаншенин мурасчылары Эанатум жана Энтемен башкарган кезде мамлекеттин аймагы кеңейип, Шумердин кыйла бөлүгүн караткан. Бул мезгилге таандык сакталып калган көптөгөн жазуулар жана эстеликтер (таш рельефтер, анын ичинде «Айры куйрук стеласы» (биздин заманга чейин 25-кылым) Эанатумдун жеңиштеринин урматына арналган. Бау кудайынын чиркөөсүнөн табылган архивде Шумердин коомдук жана чарбалык мүнөзү жөнүндө маалыматтар чагылдырылган) Лагаш башкаруучуларынын жүргүзгөн социалдык реформалары жөнүндө баяндайт. Лагашты биздин заманга чейин 24-кылымда Аккад падышасы Байыркы Саргон басып алган. Гудеа башкарган учурда (биздин заманга чейин 22-кылым) кайрадан жогорулап, көптөгөн өлкө менен соода жүргүзгөн. Биздин заманга чейин 21-кылымдан Лагаш мамлекети өзүнүн саясий маанисин жогото баштаган, бирок парфия мезгилине (биздин заманга чейин 3-кылым) чейин өкүм сүргөн. Гирсу шаарынан табылган археологиялык эстеликтерди немис шумерологу А. Даймель, орус окумуштуулары В. В. Струве жана И. М. Дьяконов изилдеген.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Археология‎
Категория:Ирак
Селма Лагерлөф

Сельма Оттилия Ловиза Лагерлөф (20. 11. 1858, Вермланд лени, Морбакка чарбагы – 16. 3. 1940, ошол эле жер) – швециялык жазуучу. «Йеста Берлинг жөнүндө сага» (1891) неоромантикалык романы, «Нильс Хольгерссондун Швецияга ажайып саякаты» (1906–07), дворян Левеншельддин үй-бүлөсү жөнүндөгү тарыхый үчилтиги (1825–28), «Иерусалим» (1–2-т., 1901–02), «Португалиянын императору» (1914) романдары, новеллалары бар. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1909).
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Инсандар
Категория:Швеция
Лаго-Мажоре

thumb|Лаго-Мажоре.
Лаго-Мажоре (итал. Lago Maggiore – чоң көл), Вербано – Италия менен Швейцариядагы көл. Альп тоолорунун түштүк тармактарында. Аянты 212 км2, узундугу 62,5 км, тереңдиги 372 мге чейин. Тоо аралык ойдуңда деңиз деңгээлинен 194 м бийикте жайгашкан. Жээги бийик, жардуу. Лаго-Мажоре аркылуу Тичино дарыясы (По дарыясынын сол куймасы) агып өтөт. Кеме жүрөт. Балык кармалат. Туризм өнүккөн; климаттык курорттору: Аскона, Локарно (Швейцария), Интра, Каннобио, Лавено, Палланца, Стреза (Италия) жана башка.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Көлдөр‎
Категория:Швейцария
Категория:Италия
Лагос

thumb|Лагос (2014).
Лагос шаары – Нигериядагы порт шаар. Гвинея булуңунун жээгинде. Лагос штатынын административдик борбору. Калкы 10,0 млн (2009). Эл аралык аэропорту бар. Өлкөнүн саясий, экономикалык жана маданий ири борбору жана эң ири шаарларынын бири.

1914–60-ж. Нигериядагы англиялык ээликтин административдик жана 1960–92-ж. Нигериянын борбору болгон. Кафедралуу собор (1876–83), Читта мечити (1880) сакталган. Тамак-аш – татымал, текстиль, химия, кеме куруу жана ремонттоо, металл иштетүүчү өнөр жай ишканалары иштейт. «Лагос» деп Нигерияга 15-кылымдын аягында келип отурукташкан португалиялыктар аташкан. Университет, ИИИлер (анын ичинде океанография жана деңиз, медицина жана башка), технологиялык коллеж, бизнес-мектеби, китепканалар бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Нигерия
Категория:Шаарлар
Лагуна

thumb|Лагуна.
Лагуна (италянча laguna, лат. lacus – көл) – 1) деңизге кууш кысык аркылуу туташкан же андан шиленди тилке бөлүп турган анча терең эмес табигый көлмө. Ошондуктан ал деңизден суусунун туздуулугу (ашыкча жогору же төмөн), өсүмдүк менен жаныбарларынын бөтөнчөлүгү менен айырмаланат; лагуна катмары чогулат. Россияда лагена жээктери Сахалин аралында, Камчатка, Чукотка жарым аралында таралган; 2) бир жагынан шуру рифтери, экинчи жагынан материк же арал менен чектелген, ошондой эле атолл ичиндеги деңиз бөлүгү.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:География
Ладога

thumb|Ладога.
thumb|Ладога.
Ладога (байыркы аты – Нево) – Европадагы тузсуз ири көл. Орусиянын европалык бөлүгүнүн түндүк-батышында, Карелия менен Ленинград облусунда жайгашкан. Аянты 17,9 миң км2, аралдары менен 18,3 миң км2. Узундугу 219 км, орточо жазылыгы 84 км. Тереңдиги 51 м, эң терең жери 230 м. Суусунун көлөмү 838 ± 2,4 км3. Жээк сызыгынын узундугу 1570 км. Чанагы мөңгүнүн аракетинен жана тектоникалык кыймылдан пайда болгон. Түндүк жээги көбүнчө бийик, аскалуу (фьорд, шхерлер), түштүгү жапыз, бир аз тилмеленген. 660тай аралы бар, ирилери: Рискалансари, Мантсинсари, Валаам аралдары. Волхов, Свирь, Вуокса дарыясы куюп, Нева дарыясы агып чыгат. Шамалдын таасиринен деңгээлинин кескин өзгөрүп туруусу жана сейше кубулуштары, шторм шамалы мүнөздүү. Суусунун үстүнкү бетинин орточо температурасы августта 16ᵒС чамасында, эң жогору температурасы 25ᵒСка чейин; түбүнө жакын катмарында кышында 2–2,5ᵒС, жайында 4–5ᵒС. Декабрь–февралда тоңуп, март–апрелде ачылат. Балык кармалат. Кеме жүрөт. Волга–Балтика жана Ак деңиз–Балтика суу жолу системасына кирет. Жээгинде Прио- зёрск, Петрокрепость, Жаңы Ладога, Сортавала шаары жайгашкан. Көл аркылуу 9–12-кылымда түндүгү Русту, түштүгү Скандинавия, Балтика боюн Византия менен байланыштырган «варягдардан гректерге» соода жолу өткөн. Улуу Ата Мекендик согушта муз үстү менен Ленинградга азык-түлүк жана курал-жабдык ташылган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Көлдөр‎
Категория:Орусия
Лазурит

Лазурит, ляпис - лазурь ( – таш, – көгүш) – силикаттар классынын содалиттер тобуна кирүүчү минерал. Химиялык формуласы (Na2Ca)8 [AlSiO4]6(SO4ClS)2. Куб системасында кристаллданат. Өңү-түсү каралжын көк, кызгылтым көк, көгүлтүр жашыл. Катуулугу 5,5–6. С. салмагы 2,4. Пирит, глауконит жана башка минералдар менен бирдикте, жегичтүү сиениттерге жанаша жаткан акиташ тегинин арасында кездешет. Жогорку сапаттагы лазурит – зергерчиликте, таш имараттарды кооздоодо жана көк түстөгү сүрөт боёгун даярдоодо колдонулат. Ири кендери Афганстан , Тажикстан жана Россияда белгилүү.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Химия
Лайн

thumb|Лайн.
Лайн, Борбордук Полинезия Спорадалары – Тынч океандын экватордук бөлүгүндөгү архипелаг, атоллдор тобу. Полинезияда. Кирибати мамлекетинин курамында. Эң чоң атоллдору: Рождество (Кристмас), Табуагран, Тераина. Аянты 500 км2дей (анын 359 км2ин Рождество аралы ээлейт). Кокос пальмасы токойлору мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Аралдар‎
Лакхнау

thumb|Лакхнау.
Лакхнау – Индиянын түндүгүндөгү шаар. Инди-Ганг түздүгүндө, Гомати дарыясынын (Гангдын сол куймасы) өрөөнүндө жайгашкан. Уттар-Прадеш штатынын административдик борбору (1947-жылдан). Калкы 2,8 млн (2010). Маанилүү жолдор тоому (Дели–Калькутта автомобиль жолу өтөт). Эл аралык аэропорту бар. 1528-ж. негизделген. Лакхнауну «Чыгыштын алтын шаары» (архитектуралык курулуштарында алтын колдонулгандыгы жана уникалдуу зер буюмдары үчүн) деп аташат. «Бара Имамбара» шейиттер үчүн ыйык комплекс (1783– 84; анын ичинде мечит), «Руми Дарваза» (же «Түрк Дарбазасы», 1784), саат мунарасы, Ыйык Иосиф собору сакталган. Текстиль, кагаз, металл иштетүү, булгаары–бут кийим, тамак-аш, полиграфия өнөр жай ишканалары иштейт. Көркөм кол өнөрчүлүк өнүккөн. Индиянын илимий, маданий, медициналык жана биологиялык ири борбору. ИИИлер, университеттер, коллеждер, музейлер бар. Жыл сайын февралда музыка жана бий фестивалдары өткөрүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Индия
Категория:Шаарлар‎
Лама кадимки

thumb|Лама
thumb|Лама кадимки 
Лама кадимки – төөлөр тукумундагы ача туяктуулар түру. Лама кадимки төөдөн кичине жана өркөчү жок. Бийиктиги 140 см, салмагы 80–110 кг. Жүнү ичке, узун. Өңү ак, күрөң кызгылтым жана кара, кээси чаар. Көбүнчө жалкы, кээде эгиз тайлак (11 ай көтөрүп) тууйт. Түштүк Американын бөксө тоолоруна таралган. Ламанын 2 түрү – гуанако жана викунья бар, экөө тең бакмалаштырылган. Жапайы лама бакмасы менен аргындаштырылып, тукумчул ламалар чыгарылган. Украинада «Аскания-Нова» коругунда асыралат. Перу, Боливияда күч унаа катары пайдаланылат. Жүнүнөн ар кандай калың кездеме токулат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Лама Доржу

Лама Доржу Эрдене-Лама-Батур-хунтайши (1726–53) – калмак (ойрот) ханы (1750–53), Калдаң Серең хандын тун уулу. Күң аялынан туулуп, эреже боюнча такка отурууга укугу болбогондуктан, Калдаң Серең өлгөндө (1745) бийлик Лама Доржунун иниси Цеван Доржуга (Ажа хан) тийген (1745–50). Лама Доржу 1742-ж. жазында Сары Манжы нойон баштаган калмактардын күчү менен Ташкент шаарын каратып, Кокон, Касан шаарын курчоого алган, бирок кокондуктар менен кыргыздардын биргелешкен колунан жеңилип, артка чегинген. 1750-ж. Лама Доржу кайрадан Ташкент шаарын басып алууга аракеттенген. Бул учурда Жуңгар хандыгында төңкөрүш болуп, Цеван Доржунун көзү оюлуп, сүргүнгө айдалгандыктан, Л. Д. Жуңгарияга шашылыш кайтып, Эрдене Баатыр деген ат менен өзүн хан жарыялаган. Бирок калмактар аны хан катары тааныган эмес. Аталаш туугандары (Дабачы, Амурсана) жана айрым нойондор ага каршы чыгышкан. Мындай абал Жуңгар хандыгынын алсырашына түрткү болгон. Дабачы 1753-ж. январда Лама Доржуга капысынан кол салып өлтүрүп, такка өзү отурган.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Ла-Манш

thumb|Ла-Манш.
Ла-Манш (фр. La Manche, сөзмө-сөз – салаа), Англис каналы – Европанын материктик бөлүгү (Франция) менен Улуу Британия аралынын ортосундагы кысык. Па-де-Кале кысыгы менен бирге Түндүк деңизди Атлантика океаны менен туташтырат. Узундугу 578 км, жазылыгы батышында 250 км, чыгышында 32 км. Фарватердеги тереңдиги 23,5 м, эң терең жери 172 м. Сайроондор (айрыкча чыгыш бөлүгүндө) көп. Суусу суткасына эки жолу ташкындайт; ташкындын бийиктиги айрым бөлүгүндө 12,2 мге (Сен-Мало булуңунда) жетет. Көбүнчө туман басып турат. Кысык аркылуу Түндүк жана Балтика деңиздеринин жээктериндеги өлкөлөрдү Түндүк жана Түштүк Америка, ошондой эле Африка, Азия, Австралия өлкөлөрү менен байланыштырган маанилүү жол өтөт. Балык кармалат.

Порттору: Портсмут, Саутгемптон, Плимут (Улуу Британия), Гавр, Шербур (Франция). Ла-Манш кысыгынын түбү менен Францияны Улуу Британия менен байланыштырган темир жол тоннели курулган (1994-ж. 6-майда ачылган); анын жалпы узундугу 51 км, анын 39 кми кысыктын таманынын асты менен өтөт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Деңиздер‎
Категория:Батыш Европа‎
Жан Батист Ламарк

thumb|left|Ж. Б. Ламарк.
Жан Батист Ламарк (1. 8. 1744, Базантен, Пикардия – 18. 12. 1829, Париж) – франциялык табият изилдөөчү. Париж ИАнын мүчөсү (1783). Иезуиттер мектебинде окуган (Амьен), кудай жолуна түшүү карьерасынан баш тартып, 1761–68-ж. армияда кызмат кылган. 1772–76-ж. Медициналык жогоргу мектепте метеорология, медицина, химия, ботаника илимдерин үйрөнүп, моллюскалардын раковинасын коллекциялаган. 1777 –78-ж. «Франциянын флорасы» деген 3 томдук эмгеги жарык көргөн. Ал китепте анын дихотомиялык принцип менен өсүмдүктөрдү практикалык аныктоосу сунушталган. Бул эмгек ага көрүнүктүү ботаниктердин бири катары атакка ээ кылган. 1780–81-ж. Европа боюнча саякатта болуп, табигый-тарыхый коллекцияларды изилдеген. Королдун ботаникалык багынын коллекциясын түзүп, музей уюштурган. Ал музейдин зоология кафедрасында 24 жыл башчы болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Окумуштуулар‎
Категория:Франция