Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Абдулла ибни Умм Мактум

Абдулла ибн Умм Мактум (4/635-ж. курман болгон) – Мухаммед пайгамбардын сахабаларынын бири, пайгамбардын жубайы Хадижанын (р.а-а) эки-ата тууганы, Исламдын экинчи муэдзини (азанчысы). 

 Өмүр баян 
Абдулла тубаса сокур болгон. Ал Меккеде төрөлгөн, уругу жагынан Курайш уруусунан болгон. Жана алгачкылардан болуп Исламды кабыл алган. Динди карманганы үчүн куугунтуктарда болгон жана Мадинага көч (хижра) жасаган. Мусаб ибни Умайр менен чогуу мадиналыктардын арасындагы дааватка катышкан. 

Абдулла ошондой эле Курандын мыкты билгичтеринен болгон. Азиздигине карабасатан, ал мусулмандардын душмандар менен болгон негизги согуштарына катышкан, жоокерлерге колдон келишинче жардам берген жана тууну көтөрүүчү болгон. Халиф Умардын башкаруу тушунда Кадиссиядагы салгылашта курман болгон, анда мусулман армиясы перстерди талкалаган эле. Өзүнүн акыркы урушунда да Абдулла мусулман армиясынын туу-көтөргүчү болгон.

Абдулла ибни Умм Мактумдун ысмы Мухаммед пайгамбарга курандык бир сүрөнүн (Абаса) түшүшү менен байланыштуу, анткени ошондо, качан пайгамбар меккелик билермандарга Исламдын ынанымдарын түшүндүрүүгө аракет кылып жатып, так ошол учурда ага Абдулла Курандан аят окуп берүүсүн суранып келгенде, нааразылык кылган учур болгон эле.

 Колдонулган булактар 
Али-заде А. Исламский энциклопедический словарь. — Ансар, 2007. — ISBN 5-98443-025-8

Категория:Ислам
Категория:Сахабалар
Категория:Ислам тарыхы
Абударда

Абударда (Абу ад-Дарда) (белгисиз, — , 32-ж.) – Мухаммед пайгамбардын атактуу сахабаларынын бири, Курандын, хадистердин жана мусулман укугунун билгичи. Чын аты Уваймир ибни Малик ал-Хазражи. Мадинада төрөлгөн, Хазраж уруусунан чыккан. Исламды хижранын экинчи жылында кабыл алган.

 Өмүр баян 
Абу ад-Дарда соода менен алектенчү, бирок Исламды кабыл алгандан кийин ал бул ишти таштап койгон. Ал аскеттик (дүнүйөдөн ажыраган) жашоо жолун өткөргөн жана өз күндөрүн намаздар менен өткөргөн. Ухуддагы салгылашка жана Мухаммед пайгамбардын жашоосунун мадиналык доорунда болуп өткөн бардык башка согуштарга катышкан.

Халиф Умардын башкаруу тушунда ал сунушталган мамлекеттик кызматтан баш тарткан жана адамдарды Исламдын негиздерине үйрөтүүнү туура көргөн. Бирок кийин ал Сириянын казысы болгон. Халиф Усмандын башкаруу тушунда өлгөн.

 Колдонулган булактар 
Али-заде А. Исламский энциклопедический словарь. — Ансар, 2007. — ISBN 5-98443-025-8

Категория:Ислам
Категория:Сахабалар
Категория:Ислам тарыхы
Абуаййуб ал-Ансари

Абуаййуб ал'-Ансари (52/672-ж. өлг) – Мухаммед пайгамбардын атактуу сахабаларынын бири. Мадинада төрөлгөн, Хазраж уруусунан чыккан. Исламды хижрага чейин кабыл алган, Акабадагы касамдашуунун катышуучусу болгон.

 Өмүр баян 
thumb|right|180px|Абуаййуб ал'-Ансаринин күмбөзү. (Эйүп Султан Жамии, Ыстамбул/Түркия)
Мухаммед пайгамбардын Мадинага келишинен кийин, бардык мадиналыктар өз үйлөрүндө аны канок катары тосуп алууну сыймык көрүшкөн. Бирок пайгамбар анын төөсү кайсы үйдүн жанынан чөксө, ошол үйгө токтоорун айтат. Ошондон соң ал төөнү коё берет жана ал жандык, бир канча аралыкка басып, Абуаййуб ал-Ансаринин үйүнөн чөгөт. Анын үйүндө пайгамбар 7 айча турган. 

Абуаййуб Бадрдагы, Ухуддагы, Хандактагы жана башка согуштарга катышат. Мухаммед пайгамбардын өлүмүнөн кийин ал Халифатты чыңдоо ишине жигердүү катышат. Халиф Алинин башкаруу тушунда анын армиясында болуп, харижийлерге каршы урушкан. Халиф Муавиянын тушунда ал Мисирге (Египет) кеткен.

Абуаййуб ооруп калган жана болжол менен 80 жаш курагында көз жумган, ошондо Халифаттын армиясынын Константинополго болгон жортуулунун учуру эле, ал ага жигердүү катышкан болчу. Кабарларга караганда, ал Константинополдун дубалдарынан алыс эмес бир жерге коюлган.

 Колдонулган булактар 
Али-заде А. Исламский энциклопедический словарь. — Ансар, 2007. — ISBN 5-98443-025-8

Категория:Ислам
Категория:Сахабалар
Категория:Ислам тарыхы
Сурхан-Дарыя облусу

Сурхандарыя облусу (вилоят,  — Өзбекстан жайлашкан аймак.

Административдик бобору — Термез шаары.

 Географиясы 
 Климаты 
 Тарыхы 
 Калкы 
Облус калкы 2 052 000 адам (2010).

 Административдик бөлүнүшү 
thumb|450px|right|Сурхандарыя облусунун административдик бөлүнүшү
Облус 14 административдик районго(туман) бөлүнөт:
 Алтынсай (9) — Карлук кыштагы
 Ангор (1) — Ангор кыштагы
 Байсун (3) — Байсун шаары.
 Кызирык (2010-га чейин — Бандихан) (2) — Бандихон шаары.
 Денау (4) — Денау шаары.
 Джаркурган (5) — Жаркурган шаары.
 Кизирик (6) — Сарик кыштагы
 Кумкоргон (7) — Кумкоргон шаары.
 Музрабад (8) — Халкабад кыштагы
 Сариасия (10) — Сариасия кыштагы
 Термез (13) — Учкизил кыштагы
 Узун (14) — Узун кыштагы
 Шерабад (11) — Шерабад шаары.
 Шурчи (12) — Шурчи шаары.
Административдик бобору — Термез шаары.

 Шилтеме 

 Булактар 
 Хокимият Сурхандарьинской области 
 Автомобильные номера Сурхандарьинской области СССР

категория:Өзбекстан областтары
Сыр-Дарыя облусу

Сырдарыя облусу (вилоят, ) — Өзбекстан борбордук бөлүгүндө жайлашкан аймак.

Административдик борбору — Гулистан шаары.

 Географиясы 
 Климаты 
 Тарыхы 
Бул облус 1963-жылы 16-февралда Өзбекстан Республикасынын курамында түзүлгөн. Ушул убакка чейин ал Ташкент облусунун курамында болгон. Облусун тарыхы алыска барбайт. Облусун эң байыркы жери — Хавас, анда 2000 жылдык археологиялык казуулар бар. Азыркы Xавaс шаары 19-кылымдын аягында дивизияны негиздеген орус темир жолчусу Урсатевскийдин атынан аталган. СССР убагында бул шаар Өзбекстандагы үчүнчү чоң темир жол түйүнү болгон.

 Калкы 
Облус калкы 727 200 адам (2011).
 Административдик бөлүнүшү 
thumb|450px|right|Сурхандарыя облусунун административдик бөлүнүшү
Облус 8 административдик районго(туман) бөлүнөт:
 Акалтын (1) — Сардоба
 Баяут (2) — Баяут
 Гулистан (3) — Дехканабад
 Мирзаабад (5) — Навруз
 Сайхунабад (7) — Сайхун
 Сардоба (6) — Пахтаабад
 Сырдарыя (8) — г. Сырдарыя
 Хаваст (4) — пос. Хаваст

жана облус денгээлиндеги 3 шаар:
 Гулистан
 Ширин
 Янгиер

 Шилтемелер 

 Булактар 
 Сырдарьинская область 
 Автомобильные номера Сырдарьинской области СССР

категория:Өзбекстан областтары
Фергана облусу

Фергана облусу — Өзбекстандагы вилаят, ) — Өзбекстанда жайлашкан аймак.

Административдик бобору — Фергана шаары.

 Географиясы 
 Климаты 
 Тарыхы 
 Калкы 
Облус калкы 3 317 000 адам (2012).

 Административдик бөлүнүшү 
thumb|450px|right|Фергана облусунун административдик бөлүнүшү
Облус 15 административдик районго(туман) бөлүнөт:
 Алтыарык (1) — борбору Алтыарык
 Багдад (2) — борбору Багдад
 Бешарык (3) — борбору Бешарык шаары.
 Бувайда (4) — борбору Ибрат
 Дангара (5) — борбору Дангара
 Кува (9) — борбору Кува шаары.
 Коштепа (8) — борбору Лангар
 Риштан (10) — борбору Риштан шаары.
 Сох (11) — борбору Раван
 Ташлак (12) — борбору Ташлак
 Өзбекстан (14) — борбору Яйпан шаары.
 Учкуприк (13) — борбору Учкуприк
 Фергана (6) — борбору Вуадиль
 Фуркат (7) — борбору Навбахор
 Язъяван (15) — борбору Язъяван

 Шилтеме 

 Булактар 

категория:Өзбекстан областтары
Хорезм облусу

Хорезм облусу (вилоят, ) — Өзбекстанда жайлашкан аймак.

Административдик бобору — Үргөнч шаары.

 Калкы 
Облус калкы 1 601 100 адам (2011).

 Административдик бөлүнүшү 
thumb|450px|right|Хорезм облусунун административдик бөлүнүшү
Облус 11 административдик районго(түмөн) бөлүнөт:
 Үргөнч
 Багат району (1) — Багат кыштагы.
 Гурлен району (2) — Гурлен шаары.
 Кошкупыр району (6) — Кошкупыр кыштагы.
 Үргөнч району (8) — Короол кыштагы.
 Хазарасп району (4) — Хазарасп шаары.
 Ханка району (3) — Ханка кыштагы.
 Кыйба району (5) — Кыйба шаары.
 Шават району (7) — Шават кыштагы.
 Жаңы-Базар району (10) — Жаңы-Базар кыштагы.
 Жаңы-Арык району (9) — Жаңы-Арык кыштагы.

 Булактар 

 Хокимият Хорезмской области 
 Автомобильные номера Хорезмской области СССР
 Форум-сообщество Хорезмской области

категория:Өзбекстан областтары
Чигши

Чигши — байыркы түрктөр колдонгон бийлик титулдарынын бири.

Орхон-Енисей жазууларына тиешелүү 4 ташта (мисалы, Карабалгасун, Терхин, Элегест IV, Чаа-Холь VII) кезигип, мансап даражасы боюнча хандан (хаган) кийин 3, 4 баскыч төмөн турган, башкача айтканда облус, аймактын губернатору же облустагы жооптуу кызмат кишиси чигши деп аталган. Карабалгасун жазуусунда чигши ички-тышкы министрлер жана тутук ― облустун аскер башчысы, генерал-губернатор) менен бир катар эскерилет. Терхин жазуусунда атактуу уруу башчыларын кыйыр түрдө «күлүк чигши», «урунгу-чигши» же алардын жеке ысымына чигши титулу кошумчаланып айтылат. Мисалы, Кутлуг-чигши, Канчу Алп-бильге-чигши ж. б. Орхон-Енисей жазууларында чигшиден тышкары премьер-министрге тете «өге», андан төмөнкү «ынанчу» ― ишенимдүү, «билге» ― акылман, «ириг» ― эрктүү, тырышчаак) сыяктуу мансап титулдары көп кездешет.

 Этимологиясы 
Окумуштуу-лингвисттер (мисалы, В. И. Кормушин ж. б.) Хан династиясынын тушунда өзгөчө укук берилген өкүл «цэши» деп аталганын же аны түрктөр байыркы кытай тилинен кабыл алганын белгилешет. Е. И. Кычанов чигшини («чжиши») кандайдыр бир тапшырма менен борбордон жер-жерлерге жиберилген өзгөчө чиновник деп эсептеген.

 Булактар 
Кормушин И. В. Тюркские енисейские эпитафии: грамматика, текстология. М., 2008.
Категория: Кыргыз тарыхы
Барманов, Токтосун Белекович

Токтосун Белекович Барманов (1964) - Кыргызстандагы саясатчы жана жергиликтүү бийлик ишмерлеринен.

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Токтогул Белекович Барманов Кыргызстанда 1964-жылы 8-апрелде туулган.

Бишкектеги № 1 мектеп-интернатта жана № 4 мектеп-интернатта окуган.

Орусиянын Тверь шаарында Тверь кооператив техникумунда таалим алган.

КР Президентине караштуу Башкаруу академиясында окуган.

Түркияда стажировкада болгон.

Ар кыл мамлекеттик ж.б. кызматтарда иштеген.

2014-жылы 19-февралда Кыргызстандын премьер-министри Жантөрө Сатыбалдиевдин буйругу менен Токтосун Барманов Жалал-Абат облусунун Токтогул районунун мамлекеттик администрация башчысы - акими болуп дайындалды. 

 Коомдук кызматы, ишмердиги 
Акын жана демократ ойчул Токтогулдун 150 жылдыгына арналган “Токтогул Сатылгановдун жылы” иш-чараларын жүзөгө ашыруу үчүн 2014-жылдын 17-майында Бишкек шаарында өтө турган жумурияттык илимий жыйын, 22-24-августта Кетмен-Төбө өрөөнүндө (Жалал-Абат облусуна караштуу Токтогул районунда) өтө турган эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйын жана элдик той менен байланыштуу кеңири маданий иш-чараларды уюштурууга райондук жетекчи катары катышууда. 

 Үй-бүлөсү 
Өмүрдүк жубайы - Сабыргүл Өмүркулова.

Бала-чакасы бар.

 Токтогул району тууралуу адабият 
 Бараталиев Ө. (жооптуу редактор) Кыргызстандын географиясы энциклопедиялык-окуу китеби. - Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 718 б. - ISBN 9967-14-006-2. 
 http://toktogul.kg/%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%BB/
 http://www.spr.kg/toktogul-i-toktogulskiy-rayon/ 

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.maalymat.kg/index.php/kg/news/sayasatt/item/2056-toktosun-barmanov-toktogul-rajonunun-akimi-bolup-dajyndaldy 
 http://www.president.kg/kg/kyrgyzstan/administratsijalyk_ajmaktyk_bolunush/ 
 http://kyrgyz.vb.kg/doc/239690_toktogyl_rayonynyn_akimi_kyzmatynan_boshotyldy.html 

Категория:Кыргызстандын саясатчылары
Категория:Жалал-Абад облусу
Категория:Токтогул району
Турсун, Айкын

Айкын Турсун (1965) - кытайлык кыргыздардын илимпоз айымдарынын бири.

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Айкын Турсун Кытайдын ШУАРынын Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусунун борбору Артыш шаарында 1965-жылдын 18-октябрында төрөлгөн.

Атасы - Турсун Мырза жазуучу, ардагер (1939-жылы Кара-Жүл айылында туулган). Уруусу - чоңбагыш, анын ичинде Сыдык уулу.

Энеси - Токтокан Турду айым (1943-жылы туулган). Уруусу - кушчу. Алар төрт баланы өстүрүштү.

Айкын Турсун Артыш шаарындагы №2 облустук орто мектепти 1983-жылы аяктаган.

Кытайдагы Шанхай Жаотоңг университетинде илим жана техника чет тилдер факкультетин англис тили боюнча 1987-жылы окуп бүтүргөн. 

1993-жылы алгачкы жолу Кыргызстанга окууга келген (Орус тил жана адабият педагогикалык институтунда, азыркы Бишкек гуманитардык университетинде билимин өркүндөткөн).

Анан беш жылдай Артыш шаарында тышкы соода компаниясында иштеген.

1996-2009-жылдары Бишкек гуманитардык университетинде чыгыш таануу факультетинде окутуучу болуп иштеген.

 Үй-бүлөсү 
thumbnail|left|Кытайлык кыргыздардын залкар манасчысы Жусуп Мамай жана кытайлык кыргыз сыналгы инженери Нургелди Турганбай. Ак-Чий шаарындагы Жусуп Мамайдын үйүндө. 2013-жылдын 20-майы. 

Маркум күйөөсү Нургелди Турганбай уулу (16.10.1965-27.06.2013) менен 1989-жылы баш кошкон. Нургелди - чоңбагыш уруусунун көктакыя уругунан. 
Түбү - Терек айылынан, бирок Артышта туулган. Анын адистиги - курулуш, сыналгы инженери.

Үч кызы (Сейил, Каныш, Жылдыз) бар.

 Илимий ишмердиги 
Айкын азыркы учурда Кыргызстанда байырлоодо жана Кытайдагы кыргыздардын фольклордук мурасындагы диалектилик өзгөчөлүктөр тууралуу кандидаттык диссертациянын үстүндө иштеп жатат.

Ош гуманитардык–педагогикалык институту 2013-жылдын 25-ноябрында «Жусуп Мамайдын «Манас» эпосун мурас катары сактап калуудагы кошкон салымы» аттуу республикалык илимий-практикалык конференция өткөрдү. Ага Айкын Турсун да катышты.

 Эмгектеринин кыскача тизмеси 
 

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://kabar.kg/kyr/society/full/53386 
 http://www.bbc.co.uk/kyrgyz/world/2012/11/121112_china-manas.shtml 

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Кытай
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Туулгандар 1965-жылы‎
Категория:Фольклор
Категория:Адабият
Категория:Кыргыз диаспорасы
Категория:Кытайлык кыргыздар
Сеонг Дже-Ги

Сеонг Дже-Ги (корей. 성재기 成在基) (11 Сентябрь 1967, Тэгу, Түштүк Корея — 26 Июль 2013, Сеул, Түштүк Корея )— түштүк кореялык адам укуктарын коргоочу активист, либерализм багытындагы ойчул жана коомдук ишмер.

Ал Түштүк Кореяда жарандык укуктар, коомдогу теңчилик жана адам эркиндиктери боюнча маселелерди көтөрүп чыккан ишмер катары белгилүү болгон.

 Тышкы шилтемелер 
 [http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2013072913348 Suicide performance and journalist ethics] News Dongah 
 Police continue search for missing men's rights activist yonhapnews 2013.07.27 
 Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (English)
 Seoul ‘Bridge of Life’ Attracts More Suicide Attempts korearealtime 2013.11.08 
 South Korean channel films suicide 
 In memoriam 2013:Sung Jae-ki (France)
 Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación (Español)
 Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión (Español)

Категория:Корея
Эстеликтер менен тарыхый жайлардын эл аралык күнү

thumb|ЮНЕСКОнун желеги
Эстеликтер менен тарыхый жайлардын эл аралык күнү ("Дүйнөлүк мурас күнү") - ар жылы 18-апрелде белгилене турган эл аралык майрам.

 Кыскача таржымакалы 
thumbnail|left|upright|Бурана мунарасы - Караханийлер каганаты (10-12-кк.) доорунда курулган Баласагын шаарындагы жамы мечиттин сакталып калган мунарасы. Кыргызстан (2009-ж)

1983-жылы ЮНЕСКОнун алдында түзүлгөн Эстеликтерди жана саякат жайларын коргоо маселелери боюнча Эл аралык кеңештин Жыйыны (Ассамблеясы) - ИКОМОС (ICOMOS) тарабынан ар жылы 18-апрелде "Эстеликтер менен тарыхый жайлардын эл аралык күнү" белгиленсин деп чечим кабыл алынган.

Бул майрам алгачкы жолу 1984-жылдын 18-апрелинде белгиленген.

Бул майрамдын алкагында ар кыл өлкөлөрдө маданий мурастарды сактоого арналган илимий жана башка коомдук жыйындар өтүп турат.

Айрым музейлер бул күнү тарых ажайыптарын көргүсү келген конокторго өз каалгасын акысыз ачат.

Кээ бир жабык тарыхый имараттарды бул күнү карапайым коноктор да ээн-эркин аралап көрө алышат.

 Кыргызстандагы тарыхый жайлар тууралуу кыскача адабият 

 Бейше Урстанбеков, Тынчтыкбек Чороев. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. - Фрунзе, Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. ISBN 5-89750-028-2. Жалпы көлөмү – 288 бет.

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.azattyk.org/content/Kyrgyz_blog_children_museum_at_Schoenbrunn_palace_in_Vienna/2211871.html
 http://gdb.rferl.org/2E308965-8C31-404E-B135-61B5C2100B39_mw800_s.jpg 
 http://www.calend.ru/holidays/0/0/537/ 
 http://www.international.icomos.org/18thapril/2008/index.htm 
 http://www.newizv.ru/news/2009-04-17/108087/ 

Категория:Майрамдар
Категория:ЮНЕСКО
Категория:18-апрель
Категория:Жылнаама
Категория:Эстеликтер
Романов, Бакыт Асылбекович

Бакыт Асылбекович Романов (Bakyt Romanov) - кыргызстандык ишкер, демөөрчү. 
"Улуу биримдик" улутчул демократиялык партиясынын төрагасы. 

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Бакыт Романов 1980-жылы 6-февралда Кыргызстандын Бишкек (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган.

Ата-теги Ысык-Көлдүн Корумду кыштагынан болот.

Бакыт Ананьево айылында, андан соң Тамчы лицей-мектебинде таалим алып, аны 1997-жылы аяктаган.

Кыргыз архитектура курулуш институтунда инженер-эколог адистиги боюнча таалим алып, аны 2002-жылы аяктаган.

Учурда "Улуу баян" коомдук фондунун жана Республикалык "Манас" жаштар ордосунун директору кызматтарын аркалайт.

2012-жылы 5-мартта “Улуу Баян” коомдук фонду жети манасчыга жеңил авто унааларды белек кылды. 

Аталган коомдук фонд манасчыларды социалдык жактан колдоого алууну максат кылып, келечегинде дагы бир топ манасчынын турак-жай маселесин чечип берүүнү көздөөдө.

2013-жылы ноябрда Кыргызстандагы "Улуу биримдик" улутчул демократиялык партиясынын төрагасы болуп шайланды. 

 Үй-бүлөсү 
Үй-бүлөлүү. Жубайы - Гүлнура.

Үч уулу бар.

 Демөөрчүлүк ишмердиги 
Кыргызстандагы бир катар маданий иш-чараларга, китеп чыгарууга демөөрчүлүк кылган.

Анын фондунун жардамы менен манасчылар Шаабай мене Шапактын китептери (2014) жарык көрдү.

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.bbc.co.uk/kyrgyz/multimedia/2012/03/120305_iv_romanov.shtml?bw=bb&mp=wm&bbcws=1&news=1 
 http://www.gezitter.org/interviews/27038_bakyit_romanov_predsedatel_politicheskoy_partii_uluu_birimdik_rukovoditel_molodejnogo_manas_ordo_myi_stavim_tsel_priyti_k_vlasti/ 
 
 

Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Категория:Ысык-Көл облусу
Категория:Демөөрчүлөр
Категория:XXI кылым
Категория:Саясатчылар
ССРСтин эл-аралык-укуктук таанылуусу

ССРС эл-аралык-укуктук танылуусу — ССРСтин түзүлгөнүнөн баштап жана анын кулашына чейинки ССРСтин дипломатиялык карым-катнаштарынын түзүлүшүнүн хронологиялык тартиби.

№МамлекетТааныган күнү1.23px Ооганстан1923-07-2323 июль 19232. Германия1923-07-2323 июль 19233.23px Иран1923-07-2323 июль 19234.23px Монголия1923-07-2323 июль 19235. Польша1923-07-2323 июль 19236.23px Түркия1923-07-2323 июль 19237. Финляндия1923-07-2323 июль 19238.23px Улуу Британия1922-02-022 февраль 19249.23px Италия1924-02-088 февраль 1924Полоса признаний СССР10.23px Норвегия1924-02-1313 февраль 192411. Австрия1924-02-2525 февраль 192412.23px Греция1924-03-088 март 192413. Швеция1924-03-1515 март 192414.23px Дания1924-06-1818 июнь 192415.23px Албания1924-07-044 июль 192416.23px Кытай1924-07-1919 июль 192417.23px Мексика1924-08-011 август 192418.23px Хиджаз1924-08-016 август 1924Год признания СССР (1925 г.)19. Франция1924-10-3030 октябрь 192420.23px Жапония1925-01-2020 январь 1925Серп и молот против самурайского меча21.23px Сауд Арабия Падышалыгы1926-02-1616 февраль 192622.23px Исландия1926-06-2422 июнь 192623.23px Уругвай1926-08-2121 август 192624.23px Испания1933-07-2828 июль 193325.23px АКШ1933-11-1616 ноябрь 1933СССР США Экономические отношения 1933—194126.23px Венгрия1934-02-044 февраль 193427.23px Румыния1934-06-099 июнь 193428.23px Чехословакия1934-06-099 июнь 193429.23px Болгария1934-07-1111 июль 193430.23px Бельгия1935-07-1212 июль 1935

 Эскертүүлөр 

 Кошумча маалымат 
 Эл аралык-укуктук таануу
 ССРС дипломатиялык карым-катнаштары

Категория:Эл аралык укук
Категория:ССРС тышкы саясаты
Уу коргошун

thumbnail|Уу коргошун. (.
Уу коргошун (L. 1753) — өсүмдүктөрдүн байчечекейлер тукумунун уруусу. 

Көп жылдык чөп. Тамыры жоон, түймөк сымал, жалбырагы татаал, манжадай тилик, гүлү сары, көк, кызгылт көк, кээде ак, чачыдай топ гүлгө чогулган. 
Уу коргошундун Тундүк жарым шарда 300, Кыргызстанда 9 түрү (ак кодол, бурма кара, кара барпы, кулунчак ж. б.) кезигет. Ал — уулуу өсүмдүктердүн эң күчтүүлөрүнөн. Уу зат айрыкча тамырында көп.
 
Анда онго жакын алкалоид бар, негизгиси — аконитин. 

Уу коргошун байыртан дары катары белгилүү. Тамырын кайнатып, сүт кошуп, ысык ичишкен.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз совет энциклопедиясы. Бишкек (Фрунзе): 1980 г., ББК 92 Я 2
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

 Интернеттеги шилтемелер 
 
 https://www.youtube.com/watch?v=Y_kKYPiC0aQ 
 https://ky.kloop.asia/2021/04/28/d-jn-l-k-okumushtuular-covid-19-zhana-rak-ildetterine-uu-korgoshun-zhardam-berbejt/ 
 https://www.youtube.com/watch?v=F6OqZH17zes 

 Ички шилтемелер 

Категория:Өсүмдүктөр‎
Категория:Жаратылыш‎
Категория:Биология‎
Категория:Дүйнө‎
Категория:Илим‎
Чайыр гул

thumbnail|Silene stockenii.

Чайыр гул (L. 1753) — чеге гүлдуулѳр тукумундагы өсумдүк. Бир же кѳп жылдык чөп, чанда чала бадал. Бийиктиги 15—100 см ге жетет. Жалбы рагы жазы, учтуу, кыска же узун саптуу жаа, сызык сымал. Сабагы бутактуу, жылаңач же түктүү, гүлү жалгыздан кээде шыпыргыдай же машактай топ гүлгө чогулган. Гүл желекчелери ак, күрөң, жашыл түстө. Мөмөсү — кутуча. Көпчүлүгү отоо чөп, айрымдары кооз. Түндүк жарым шардын мелуун жана түндүк областтарында 400, СССРде 180 түрү кездешет. Кыргызстанда Чыйыр гүлдүн 22 түрү кеңири таралган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз совет энциклопедиясы. Бишкек (Фрунзе): 1980 г., ББК 92 Я 2

Категория:Өсүмдүктөр‎
Чамгыр

thumbnail
Чамгыр (L. 1753) — кайчылаш гүлдүүлөр тукумунун капуста уруусуна кирүүчү эки жылдык жашылча өсүмдүгү. Биринчи жылы жалбырагы жанa мөмө тамыры, экинчи жылы гүл сабагы менен уругу чыгат. Калкан сымал топ гүлдүү. Уругу узун сабактары майда, тоголок, күрөң түстүү. Чамгыр суукка, ысыкка чыдамдуу, нымчыл өсүмдүк. Вегетапия мезгили 60—85 күн. Түшүмдүүлүгү 150—350 ц[га. Тамырында 8,5—16,9% (анын жарымы кант) кургак зат, В1, В2 витамини, майы бар. Тамак-ашка жаӊы кезинде колдонулат. Курдуу кумдак топуракта жакшы ѳсѳт. Тушуму кыска мѳѳнѳттѳ, суук түшкѳндѳ жыйналат. СССРде Петровская 1, кызыл баш, ак милан ж. б. сорттору эгилет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз совет энциклопедиясы. Бишкек (Фрунзе): 1980 г., ББК 92 Я 2

Категория:Өсүмдүктөр‎
Чалкандар

thumbnail|Pilea.

Чалкандар — өсүмдүктөрдүн эки үлүштүүлөр классындагы тукуму. Бир же эки үйлүү чөп, чала бадал, бадал, кээде жыгачы жумшак, анча чоң эмес дарак. Чалкан лианалар түрүндө кездешет. Жалбырактары жөнөкөй, тушташ же кезектешип жайгашат. Жашыл түстөгү майда гүлдөрү бир жыныстуу, туура түзулуштүү. Чалкандардын 45 уруусу, 700 түрү Жер шарынын бардык бѳлуктѳрүндѳ, кѳбунчѳ тропикте таралган. Кыргызстанда 2 уруунун 6 түрү өсөт. Айрымдарынын дүүлүктүргүч түктөрү болот. Медицинада колдонулат.

Чалкан — чалкандар тукумундагы бир же кѳп жылдык өсүмдүк уруусу. Тушташ жайгашкан быдыр жээктүү жалбырагы жана сабагы ачыштыргыч түктүү. Гүлү майда,бир жыныстуу. Дүйнөдө 40—50 түрү белгилүү. Чалкандын жалбырагында С1, К1, В2 витаминдер,
каротин, уртицин гликозиди болот. Жалбырагынан боёк даярдалып, фармацевтика жана тамак-аш ж.б пайдаланылат. Чалкан дарылыкка жана тоют катары да колдонулат, сабагынан була алынат.

Атляс лекарственных растений ХС?. М., 1962.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз совет энциклопедиясы. Бишкек (Фрунзе): 1980 г., ББК 92 Я 2

Категория:Өсүмдүктөр‎
Чанактуулар

thumbnail|Caesalpinia pulcherrima.

Чанактуулар (Leguminosae) — эки үлуштүү өсүмдуктѳрдүн тукуму. Жан жалбырактуу татаал жалбырагы кезектешип жайгашкан. Гүлү чачы, машак же башка топ гүл гө чогулган. Чөйчөкчө жалбыракчалары биригип өскөн. Желекчеси 5, үстуңүкусү ири (желеги же парусу), 2 кичирээк каптал желекчеси калакчаны же канатты, андан кичирээк экѳѳ кайыкчаны түзөт. Аталыктары (10, кээде 9—5) биригип өсөт, энелиги 1. Мөмөс ү чанак. Чанактуулардын 500 урууга кирген 12000 түрү бардык жерде таралган. Алар бир жана кѳп жылдык чѳп, жарым бадал, бадал, лиана жана чанда дарак. Кыргызстанда 54 уруунун 370тей түрү бар. Алардын тамырында атмра азотун топтоочу түймѳкчө бактериялары болот. Көбу (уй беде, беде, шалбаа буурчагы ж. б.) баалуу тоют. Чанактуулардын уругунда белок көп болгондуктан андан тамак-аш продуктула (буурчак. төө буурчак, соя, жер жаңгак ж. б.), май (жер жаңгак, соя), баалуу жыгач боёочу зат ж. б. алынат. Кээси дары-дармек (мис., Кызыл мыя), кооздук үчүн өстурүлөт (ак акация ж. б.). Чанактуулардын отоо чөп жана уулуу түрлөрү да бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз совет энциклопедиясы. Бишкек (Фрунзе): 1980 г., ББК 92 Я 2

Категория:Өсүмдүктөр‎