Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Электр балы

Электр балы, электр ок толгоочу валдары өз ара байланышпаган, электр кыймылдаткычтардын синхрондуу айлануусун камсыз кылуучу көп кыймылдаткычтуу электрдик кыймыл өткөргүч.
 
Жалпы жыштык өзгөрткүчтөн азыктануучу, бир нече синхрондук кыймылдаткычтар системасы. Электр балы бирдей ылдамдыкта иштөөчү (шлюздук механизмдер, ажыроочу көпүрөлөрдүн механизмдери, роликтүү конвейерлер ж. б.) машиналардын ортосунда механикалык байланышты түзүү мүмкүн болбой калган учурда пайдаланылат.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Энергетика
Электр байланышынын эл аралык биримдиги

Электр байланышынын эл аралык биримдиги (ЭБЭБ, ) ― телекоммуникациялар жана радио жаатында сунуштамаларды аныктоочу, ошондой эле радио жыштыктарды эл аралык пайдалануу (радио жыштыктарды арналышы жана өлкөлөр боюнча бөлүштүрүү) маселелерин жөнгө салуучу эл аралык уюм.
 
1865-ж. Эл аралык телеграф биримдиги катары негизделген, ал эми 1947жылдан БУУнун адистештирилген мекемеси болуп эсептелет. ЭБЭСке 193 өлкө жана секторлор менен ассоциациялар боюнча (илимий-өнөр жай ишканалары, мамлекеттик жана менчик байланыш операторлору, радио уктуруу компаниялары, региондук эл аралык уюмдар) 700дөн ашык мүчө кирет. ЭБЭСтин стандарттары (тагыраак айтканда ЭБЭБтин терминологиясы боюнча сунуштамалары) милдеттүү болуп саналбайт, бирок кеңири колдоого алынат, анткени ал байланыш тармактарынын ортосундагы өз ара байланышты жеңилдетет жана провайдерлерге бүткүл дүйнө боюнча кызмат көрсөтүүгө мүмкүндүк берет.

Булактар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Союздар
Электр аккумулятору

Электр аккумулятору — электр энергиясын чогултуп, химиялык энергияга айландырып, керектөөгө жараша кайра электр энергиясы алынуучу, көп жолу пайдалануучу химиялык ток булагы.
 
Анын жумушка жөндөмдүүлүгү заряддоо, токко туташтыруу аркылуу калыбына келтирилет. Электр аккумулятору электролит эритмесине малынган 2 электроддон турат. Ал иштөө мөөнөтү же заряддалуу-разряддалуу циклдеринин саны; сыйымдуулугу (разряддалган учурдагы жумшалуучу электр саны); заряддалуу жана разряддалуу учурундагы орточо чыналуу аркылуу мүнөздөлөт. Электр аккумулятору электр-химиялык схемага жараша — коргошундуу (к-талуу), темир-никелдүү, кадмий-никелдүү (щёлочтуу), күмүш-динктүү жана күмүш-кадмийлүү болот. Ал автомобилдерде, учактарда (самолётто), кино тартуучу аппараттарда ж. б. объектилерде колдонулат.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Энергетика
Элегия

Элегия (гр. elegeia, elegos - зарлоо, муңкануу ыры) -
 
1) адабиятта лирикалык поэзиянын бир жанры; алгачкы антикалык поэзияда мазмунуна карабастан, элегиялык эки can менен жазылган ыр; кийинчерээк (Каллимах, Овидий) - муңайым мазмундагы ыр. Жаңы европ. поэзияда мүнөздүү белгилерин сактаган (интимдүүлүк, ошондой эле көңүл калуу, сүйүү, жалгыздык, пенделик турмуштун оопасыздыгын чагылдырган кайрыктар, эмоцияны билдирүүчү ритмикалуулук); сентиментализм менен романтизмдин классикалык жанры;
 
2)музыкада - элегиялык ырларга чыгарма (мис., А. Бородиндин «Алыскы жээктеги Атажуртума» романсы, Ж. Массненин фортепиано менен виолончелге кошулуп ырдалуучу «Элегиясы»). Мындай чыгармалардын үлгүсүндө аспаптык пьесалар (Ф. Лист, С. Рахманинов, А. Жаныбековдун ж. б.) жана ырлар да жазылган. Элегия адистик музыканын өз алдынча калыптанган жанры катары 17-кылымдан белгилүү. Ойго чөмүлгөн, кайгылуу мүнөздөгү вокалдык же аспаптык музыкалык чыгарма.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Терминдер
Элевация

Элевация (фр. elevation - көтөрүнкү) - балет термини; классикалык бийде - бийик секирүү.
 
Элевация эки элементтен турат: Элевациянын өзү (абадагы бийик секирик) жана баллон (бийчинин секиргендеги позасын бийиктикте сакташы).

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Театр
Элдик фронт

Элдик фронт - фашизмге жана согушка каршы, демократия, социалдык прогресс жана улуттук көз карандысыздык үчүн, ошондой эле эмгекчилердин зарыл экономикалык мүдөөсүн коргоо үчүн элди күрөшкө бириктирүү максатында бир катар өлкөлөрдө пайда болгон (жумушчу табын, дыйкандарды, шаардык орто катмарды, прогрессчил интеллигенттерди) уюмдун формасы.
 
В. И. Ленин иштеп чыккан принциптердин негизинде түзүлүп, жумушчулардын биримдик фронту жөнүндөгү Коминтерндин бир катар чечимдерине негизделген. 30-жылдарда капитал чабуулунун күчөшү, Германияда бийликти фашисттердин алышы (1933), Италияда фашисттик бийликтин орношу, Франдия менен Исланияда ж. б. өлкөлөрдө фашизмдин күчөшү Элдик фронтту түзүү зарылдыгын туудурган. 1935-жылдан Элдик фронт иш жүзүндө калыптанып, алгачкы ийгиликтерге ээ болгон. Ошол эле жылы Испания менен Чилиде түзүлгөн Элдик фронт эл аралык мааниге ээ болуп, 1936-ж. 35 өлкөнүн делегаттарынын катышуусу менен Брюсселде Тынчтыктын эл аралык конгресси өткөрүлгөн. Элдик фронт коммунисттер тарабынан андан ары өркүндөтүлүп, анын таасири колониялык жана көз каранды өлкөлөрдө кеңири тарай баштаган. Экинчи дүйнөлүк согуш (1939-45) учурунда да өркүндөп, каршылык көрсөтуү кыймылына. улуттук фронтко өсүп чыккан жана Европа, Азия өлкөлөрүндө (Албания, Болгария, Венгрия, Германия Демократия Республикалык, Румыния, Польша, Чехословакия, Югославия, Корей Элдик Демократия Республикалык, Вьетнам Социалисттик Республикалык) зор роль ойногон. Согуштан кийинки жылдарда коммунисттердин жетекчилиги менен Франция, ГФР, Австрия, АКШ сыяктуу өнүккөн капит. өлкөлөрдө монодолияга, империализмге каршы фронт уюштуруу үчүн демокр. күчтөрдүн кыймылы күчөгөн. Ал эми Латын Америкасынын өлкөлөрүндө (Боливия, Венесуэла, Гаити, Гватемала, Мексика, Сальвадор, Уругвай, Колумбия, Эквадор, Чили ж. б.) улуттук фронт тибиндеги уюмдар уюшулган. 20-кылымдын 60-жылдары Азия, Африка өлкөлөрүндө да Элдик фронткеңири кулач жайыд, зор ийгиликтерге жетишкен.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Улуу Ата-Мекендик согуш
Эл аралык эсептешүү акча бирдиги

Эл аралык эсептешүү акча бирдиги - жасалма ойлоп табылган акча бирдиги; бул бирдик ар кайсы өлкөлөрдүн валютасын салыштырып өлчөй турган жана алардын ортосундагы пропорцияны чыгара турган шарттуу өлчөмдүн масштабын түзүүгө багытталган.
 
Мындай бирдик эл аралык милдеттүү карыздарды, ар кайсы өлкөлөрдүн төлөмдөрүн, валюта резервдерин, кредиттерин, депозиттерин салыштыруу, ошондой эле, ар кайсы өлкөлөрдүн валюта курстарын жана банктык баланстын көрсөткүчтөрүн салыштыруу үчүн керек.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Экономика
Эл аралык финансы корпорациясы

Эл аралык финансы корпорациясы - БУУнун адистештирилген мекемеси.
 
Эл аралык финансы корпорациясына катышкан өнүгүп жаткан өлкөлөрдүн жеке секторуна капиталдык салым жумшоо максатында 1956-ж. Эл аралык реконструкция жана өнүктүрүү банкынын филиалы катары уюшулган. 1980-ж. Эл аралык финансы корпорациясына 109 мамлекеттик кирген. Турган жери - Вашингтон.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Экономика
Эл аралык уюл жылы

Эл аралык уюл жылы - бир катар өлкөлөр жалпы программа жана бирдей ыкма менен уюлдук региондордо геофизикалык байкоолор жүргүзгөн мезгил.
 
Төрт Эл аралык уюл жылы өткөрүлгөн. Биринчи Эл аралык уюл жылында (август 1882-1883) геофизикалык, метеорол. ж. б. байкоолор жүргүзүлгөн. Он эки өлкөнүн илимпоздорунун иш-аракети менен Арктикага 13, Антарктикага 2 экспедиция уюштурулган. Бул байкоолордун жыйынтыгы Уюл жаркырагын, Арктиканын климаты менен аба агымын ж. б-ды изилдөөдө чоң мааниге ээ болгон. Экинчи Эл аралык уюл жылында (август 1932-1933) атмосферага радиозонддук, радиофизикалык жана акустикалык байкоолор жүргүзүлүп, Арктикага бир нече, Антарктикага 1 экспедиция уюштурулган. Үчүнчү Эл аралык уюл жылы (1957-58) Эл аралык геофизика жылы деп аталган. Төртүнчү Эл аралык уюл жылы2007жылдын 1-мартынан 2009-жылдын мартына чейин өткөрүлгөн. Ал атмосфераны жана климатты, Дүйнөлүк океанды жана океанологияны, биосферадагы көйгөйлөрдү жана океан биологиясын, ошондой эле социалдык-экономикалык маселелерди изилдөөгө арналган.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Эл аралык жылдар
Эл аралык спорт бирикмелери

Эл аралык спорт бирикмелери - дене тарбия, физкультура жана спорт боюнча бүткүл дүйнөлүк жана региондук өкмөттүк эмес эл аралык мекемелер. Бирикмеге улуттук, кээ бир учурда эл аралык спорт уюмдары, ошондой эле айрым мекеме, жеке адам да мүчө боло алат.
 
Мындай бирикмелер универсалдуу мүнөздө болуп, дене тарбия жана спорттун кандайдыр бир тармагында иши чектелген эмес ( мис., ЭОК); спорттун айрым түрү боюнча (мис., Лыжа спорту боюнча эл аралык федерация); дене тарбия, спортко түздөн-түз тиешелүү илим жана иш-чара тармактары боюнча (мис., Спорттук медицинанын эл аралык федерациясы); спортчуларды кесиби боюнча бириктирген (мис., Темир жолчулардын эл аралык спорт союзу); диний (мис., Католиктердин эл аралык дене тарбия жана спорт союзу); майыптардын (мис., Сокурлардын эл аралык шахмат боюнча ассоциациясы) ж. б. болуп айырмаланат. Кээ бири ышкыбоздор жана профессионалдар уюмдарын (мис., Футбол ассоциацияларынын эл аралык федерациясы) бириктирет; ошондой эле профессионал спортчулардын Эл аралык спорт бирикмелери (мис., Тенисчи-профессионалдар ассоциациясы) да бар. Мындай бирикмелердин максаты - спорттун улуттук уюмдарын түзүүгө жардамдашуу, алар менен байланышты чындоо, ал уюмдардын кабыл алынган уставды аткаруусун көзөмөлдөө, эл аралык тажрыйбаны үйрөнүп, өз тармагына таратуу, дене тарбия жана спорттун өнүгүшү үчүн материалдык каржы базасын түзүү, спорттун белгилүү түрүнө тиешелүү эреже жана жобо иштеп чыгуу, эл аралык мелдештерди пландоо жана уюштуруу, рекорддорду каттоо ж. б. Бул бирикмелердин бюджети улуттук спорт уюмдарынын мүчө акысынан, жеке адамдардын кайрымдуулук төлөмдөрүнөн, мелдеш өткөрүүдөн түшкөн кирешеден ж. б. булактардан чогулат. Алгачкы Эл аралык спорт бирикмелери - Гимнастика федерациясы (1881-ж. уюшулган), Коньки тебүүчүлөрдун союзу (1892), Эл аралык олимпиялык комитет. (1894). КРдин спорт уюмдары дүйнөлүк, Европа жана Азиянын бир нече спорт уюмдарына мүчө.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Спорт
Эл аралык соода палатасы

Эл аралык соода палатасы - эл аралык өкмөттүк эмес уюм; соода-өнөр жай палатасын жана 100дөн ашык өлкөнүн ишкерлери менен ишкер чөйрөсүнүн федерациясын жана фирмаларын бириктирет.
 
Бул палатанын негизги милдети - дүйнөлүк сооданын, экономикалык, финансылык байланыштардын өнүгүшүнө көмөктөшүү. 1920-ж. негизделген, штаб-квартирасы Парижде.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Экономика
Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкы

Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкы - ООНдун атайын адистештирилген финансы мекемеси, эл аралык кредиттик уюм; расмий эмес аты Бүткүл дүйнөлүк банк.
 
Бул банктын негизги ишмердиги - өкмөт гарантия берген учурда мамлекеттик жана жеке ишканаларга салыштырмалуу төмөнкү ставка менен узак мөөнөткө кредит берүү, кредиттерди өнүгүп жаткан өлкөлөргө жөнөтүү жана аларга кредиттерди бөлүштүрүү үчүн регионалдык банктарды ачуу. Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкы 1945-ж. уюшулган. Банкка мүчөлүккө Эл аралык валюта фондуна мүчө болгон өлкөлөрдү гана алат. Банктын филиалдары: Эл аралык финансы корпорациясы, Эл аралык өнүктүрүү ассоциациясы жана 1956-, 1960 жана 1988-жылдары түзүлгөн Көп тараптуу гарантияланган инвестициялар агентствосу.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Банктар
Эл аралык геофизика жылы

Эл аралык геофизика жылы (үчүнчү эл аралык уюл жылы) - 67 өлкөнүн илимпоздорунун катышуусунда бирдей программа жана ыкма менен 1957-жылдын 1-июлунан 1958жылдын 1-январына чейин геофизикалык байкоо жана изилдөө жүргүзүлгөн мезгил.
 
Эл аралык геофизика жылынын программасына аэрология, метеорол., океанография, гляциология, гравитация боюнча жана магниттик, сейсмдик байкоолор кирген. Жогорку атмосферара - уюл жаркыроосу, ионосфера, метеорлор, ошондой эле космос нуру изилденген. Бул Күн менен Жердин байланышын изилдеөгө чоң салым кошкон. Изилдөөлөрдөн Антарктиданын жээктерине жакын циклон пайда болуунун 6 облусу, Түштүк муздак уюл (жылдык орточо температурасы - 57°С), шамалдын 110 км бийиктиктеги ылдамдыгы жана багыты ж. б. аныкталган.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Эл аралык жылдар
Эл аралык геологиялык конгресс

Эл аралык геологиялык конгресс - Жер жөнүндөгү илимдердин фундаменталдык жана колдонмо изилдөөлөрүн өнүктүрүү максатында уюштурулган илимий билим берүүчү уюм.
 
Ал чогулуштарын геологиялык илимдердин эл аралык союзунун колдоосу жана кызматташуусу астында өткөзүп турат. Биринчи конгресс 1878-ж. 23 өлкөдөн келген 310 окумуштуунун катышуусунда Парижде өткөрүлгөн. Андан бери 2013-ж. чейин 34 Э. а. г. к. болуп өттү.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Геология
Эл аралык каржы уюму

Эл аралык каржы уюму ― мамлекеттер ортосундагы макулдашуулардын негизинде өлкөлөрдүн ортосундагы валюталык жана каржы-насыялык мамилелерди жөнгө салуу максатында түзүлгөн каржы уюму. Алар муктаж өлкөлөргө жардам катары насыя берип, экономикалык өнүгүүсүнө түрткү болот.
 
Алардын катарына кирген уюмдар: Эл аралык эсептешүү банкы, Эл аралык валюта фонду, Эл аралык реконструкция жана өнүктүрүү банкы, Эл аралык өнүктүрүү ассоциациясы, Эл аралык каржы корпорациясы, Европалык инвестициялык банк, регионалдык эл аралык өнүктүрүү банкы.

Булактар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Кредит уюмдары
Эл аралык банктардын топтору

Эл аралык банктардын топтору ― трансулуттук банктардын эң ири бирикмеси; 1960-жылдардын аягы - 1970-жылдардын башында пайда болгон, ага Батыш Европанын көпчүлүк ири банктары, америкалык жана жапондук бир катар банктар кирет.
 
Жетектөөчү банктык топторго АБЕКОР, СФЕ, Интер-Альфа, ЕБИК кирет.

Булактар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Банктар
Эл аралык алтын стандарты

Эл аралык алтын стандарты - эл аралык валюта системасы; 

19-кылымдын аягы - 20-кылымдын башынан ушул стандарт иштейт, ошого ылайык негизги төлөм каражаты катары алтын эсептелип, ал эми улуттук акча бирдигинин наркы белгилүү алтын өлчөмү менен аныкталат;
 
2) акча мамилелерин уюштуруунун формасы, анда алтын эң башкы товар акчасы катары пайдаланылат.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Стандарттар
Элам тили

Элам тили - байыркы Элам мамлекетинин калкынын тили.
 
Кайсы тилдер менен тектеш экени аныктала элек. Типологиясы боюнча агглютинациялама тилдерге кирет. Алгачкы жазма даректери б. з. ч. 30-22-кылымга таандык. Бирок аларды чечмелеп окуу ишке аша элек. Ахеменилер империясында Элам тили расмий тил болгондуктан анын баалуу эстеликтери ошол мезгилде жазылган.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Тилдер
Элам мамлекети

Элам мамлекети (шумер тилинде Ним; аккад тилинде Эламту; өзүлөрүн Халтамти (На1tamti) деп аташкан) - б. з. ч. үч миңинчи - б. з. ч. 6-кылымдын орто ченинде азыркы Түштүк-Батыш Иранда (Хузестан жана Лурестан провинциялары) жайгашкан байыркы мамлекет (тарыхый аймак).
 
И. Флавий эламдыктарды байыркы ирандыктардын ата-бабалары деп эсептеген. Суза ш. борбору болгон Элам мамлекетинин 2 миң жылга жакын созулган тарыхы шарттуу түрдө үчкө бөлүнөт; 
 1) протоэламдык - б. з. ч. 3200-2700-ж. (Суза шаарынын айланасын камтыган); 
 2) байыркы эламдык - б. з. ч. 2700-1600-ж. (Сузанын бийлигине Эпарти династиясынын келиши); 
 3) жакынкы эламдык - б. з. ч. 1500-1100-ж. (вавилондуктардын Сузага чабуул жасаган мезгили); 

неоэламдык же иралдыктар жана сириялыктардын үстөмдүк кылган мезгили б. з. ч. 1100-539-ж-ды камтыган. Б. з. ч. 549-ж. ирандыктар басып алып, эламдыктардын маданиятын кабыл алышкан. Диний ишенимдери жалпысынан политеизм болгон.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Мамлекеттер
Экспонометр

Экспонометр (лат. ехропо - коём, көрсөтөм жана ...жетр), экспозиметр - фотосүрөткө, кино тартууда же фотокөчүрүүдө экспозицияны тактоо максатында объективдин диафрагмасынын өлчөмүн жана анын ачык убакытын аныктоочу түзүлүш.
 
Экспонометр оптикалык, фотоэлектрдик жана таблидалык (калькулятор) болуп бөлүнөт. Тартылуучу объектинин жарыктанышын жана жаркырактыгын өлчөөгө негизделген фотоэлектрдик Экспонометрлер көп тараган. Азыркы учурда Экспонометр көпчүлүк фото-киноаппараттардын өзүнө орнотулат.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Сүрөт
Экстремалдуу аймактар

Экстремалдуу аймактар - айлана-чөйрөнүн адамзаттын жашоосуна терс таасир этип, ден-соолугуна зыяндуу абал түзүлгөн аймактар.
 
Экстремалдуу аймактарда башкы фактор же комплекстүү фокторлор аныкталат. Экстремалдуу аймактардын түрлөрү табыгый (мис., Четки, Түндүк, бийик тоолуу аймактар, чөлдөр ж. б.) жана антропогендик; абс. (адамзаттын жашоосун атайын системалар менен камсыз кылуу) жана салыштырмалуу (адамзаттын жашоосунун кандайдыр бир денгаэлде кыйындашы). Ал жерде адам өмүрүнө коркунуч туулушу мүмкүн. Өтө Экстремалдуу аймактарга Антарктида (климатынын өтө катаалдыгына байланыштуу) жана рельефтин бийик тоолуу бөлүгү кирет. Термин латын тилинде - кокустук деген маанини түшүндүрөт.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Табият
Экспедиция

Экспедиция, илимий экспедициялар (лат. expeditio - жүрүш) - белгилүү бир аймакты же акваторияны кыдырып изилдөө үчүн уюшулган саякат.
 
Ал комплекстүү (табигый чөйрөнүн бардык компонентин изилдөөнү камтыйт) жана тармактык (мис., физикалык-географиялык, геологиялык, геоботан. ж. б.) Экспедицияга бөлүнөт.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Терминдер
Экскаватор

Экскаватор (лат. excavo - оюу, чункурайтып оюу) - казып-жүктөгүч машинанын негизги тиби.
 
Кээ бир Экскаватор жумуш аткаргыч жабдууларын алмаштырганда көтөргүч кран, жүктөгүч, тыгыздагыч ж. б. катары пайдаланылат. Экскаватор негизинен жүрүүчү бөлүк, таяныч-айланма түзүлүш, платформа, күч бергич жана жумуш аткаргыч жабдуу, башкаруу системасы, кабинадан турат. Аткарган жумушуна жараша бир чөмүчтүү жана көп чөмүчтүү Экскаваторго айырмаланат. Бир чөмүчтүү универсалдык, карьердик, тоннелдик, мунаралык, чым көңдүк Экскаваторго бөлүнөт. Айыл чарбада көбүнчө универсалдуу Экскаватор колдонулат. Көп чөмүчтүүсү тизмектүү жана ротордук Экскаваторго бөлүнөт. Көп чөмүчтүү Экскаватор бир тектүү кыртыштарды, бир чөмүчтүү Экскаватор ар түрдүү кыртыштарды казууда, ошондой эле курулушта, таш-топурак жумуштарын аткарууда, кен казууда, аны транспорт каражаттарына жүктөөдө колдонулат.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Машина
Экрандаштыруу

Экрандаштыруу — искусствонун проза, драматургия, поэзия, ыр, опера жана балет. либреттолору сыяктуу түрлөрүн кино каражаттары аркылуу чагылдыруу. Кинематограф өнөрү пайда болору менен образдар пайдаланылган.
 
Мис., орустун туңгуч фильми болгон «Стенька Разин менен князь кызы» 1908-ж. экрандаштырылган. 1917-ж. чейин Россияда А. С. Пушкин, Ф. М. Достоевский, А. П. Чехов, Л. Н. Толстой ж. б. калемгерлердин 100гө жакын чыгармасы экрандаштырылган. Октябрь революциясынан кийин классикалык жана совет адабиятынын реалисттик салтын өздөштүрүү советтик кино өнөрүнүн калыптанышына өбөлгө түзгөн. Үндүү кинонун пайда болушу искусствонун бул тармагынын көркөмдүк жана жанрдык мүмкүнчүлүгүн байыткан. Экрандаштыруу учурунда маанилүү эмес сюжеттерди, майда-барат окуяларды жана айрым катышуучуларды кабыл албоого, же болбосо ал чыгармада жок, бирок анын ою боюнча кинонун көркөмдүк жагын же маанисин жакшырта турган идея болсо режиссёрдун сценарийге киргизүүгө укугу бар. Экрандаштыруу кыргыз кино өнөрүндө да кеңири колдонулат; Ч. Айтматовдун «Саманчынын жолу» (1967, реж. Г. Базаров), «Кызыл алма» (1975, Т. Океев), «Ак кеме» (1975, Б. Шамшиев), Н. Байте мировдун «Тарых эстелиги» (1972, Т. Океев) ж. б. чыгармалар экрандаштырылган. к. Кыргыз киносу.

Булактар
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4

Категория:Кинематограф