Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Токтосопиев Алымбай Молдокматович

Токтосопиев Алымбай Молдокматович (7 февраль 1953 ж. т., Ысык-Көл областы, Ысык-Көл району, Чон Өрүктү айылыm - - 7 июль 2025, Чоң-Өрүктү) - физик, физика-математика илимдин доктору (1999), профессор (2000).
 
Пржевальск мамлекеттик педагогика институтун (1975), Кыргыз ССР ИАнын сейсмология институтунун аспирантурасын (1985) аяктаган. Пржевальск мамлекеттик педагогика институтунда улук лаборант, инженер, улук инженер, КР УИАнын сейсмология институтунда кенже, улук илимий кызматкер, лабор. башчы, КУУда кафедра башчысы, декан болуп иштеген. 2001-жылдан РУФИнин башчысы. Геофизика боюнча адис. 60тан ашык илимий эмгектин, алардын ичинен 3 монографиянын автору.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токтоналиев

Токтоналиев, Эпкин — Чүй областынын Ысык-Ата районундагы кыштак.
 
Нурмамбет айыл аймагына кирет. Бишкек — Ысык-Ата автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 995 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Кант шаарынан 69 км түштүк-чыгыш тарапта. Ивановка т. ж. бекетинен 34 км. Кыштактын батыш тарабынан Ысык-Ата суусу өтүп, андан Түштүк Чоң Чүй каналы башат алат. Кыштак 1929-ж. орношкон. Калкы 1679 (2009); негизинен кой багат. Орто мектеп, китепкана, клуб, ФАП бар. Турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода жайлары иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Мамлекеттик жана коомдук ишмер А. Токтоналиевдин ысымынан аталган.

Колдонулган адабияттар

 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4

Категория:Ысык-Ата району
Категория:Нурманбет айыл аймагы
Категория:Кыштактар
Токтоналиев Курманбек

Токтоналиев Курманбек (1. 1. 1953-ж. т., азыркы Талас областы, Талас району, Үч-Эмчек айылы) - тилчи, филология илимдин доктору (2004), КРдин эл агартуу отличниги (1997).
 
КМУну (1975), СССР ИАнын Тил таануу институтунун аспирантурасын (1980) бүтүргөн.
Кыргыз ССР ИАнын Тил жана адабият институтунда илимий кызматкер (1975-76, 1981-88), КРдин Билим берүү министрлигинде бөлүм башчы (1988-90), КРдин Министрлер Советинде жетектөөчү адис (1990-92), КР ИИМдин Э. Алиев атындагы Академиясында кафедра башчысы (1992-2001), начальниктин орун басары (2001-08), 2005-жылдан И. Арабаев атындагы КМУнун Лингвистика институтунун профессор, 2008-2013-ж. Мамлекеттик тил жана маданият институтунда кафедра башчысы, 2013-жылдан КР УИАнын Ч. Айтматов атындагы Тил жана адабият институтунун директору. 150дөн ашык илимий эмгектин автору.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токтоналиев Алиаскар

Токтоналиев Алиаскар (24. 5. 1929, азыркы Чүй областы, Ысык-Ата району, Эпкин айылы - 1. 5. 1990, Бишкек) - мамлекеттик жана коомдук ишмер.
 
1951-ж. Ташкенттеги финансы-экономикалык институтун бүтүргөн. 1951-52-ж. Кыргыз ССР Мамлекеттик камсыздоо башкармалыгында кадрлар боюнча инспектор, 1952-54-ж. Кыргыз ССР Финансы министрлигинде бөлүм башчы, 1954-56-ж. Фрунзе шаардык, 1956-59-ж. Ош областы финансы бөлүмдөрүнүн башчысы, 1960-85-ж. Кыргыз ССР финансы министри болуп иштеген. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 5 жолку чакырылышынын депутаты (1963-85). 3 Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган. Ысмы Бишкек шаарындагы көчөлөрдүн бирине, Бишкек финансы-экономикалык техникумуна жана өзү туулуп-өскөн айылына ыйгарылган.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токтомышев Советбек Жайлобекович

Токтомышев Советбек Жайлобекович (1943ж. т., Чүй областы, Москва району, Предтеченка айылы - 1.2.2022) - техника илимдин доктору (1983), профессор (1984), КР УИАнын академиги (1997).
 
Кыргыз ССРнин Ленин комсомолу сыйл. лауреаты (1975). Новосибирск мамлекеттик университетин (1965), аспирантурасын (1968) бүтүргөн. КМУда окутуучу, улук окутуучу, доцент (1965-76), ФПИде кафедра башчы (1976-87), КУУда проректор, ректор (1988-97), КРдин билим берүү министри (1998-99), 2000-ясылдан КУУда проректор. Космостук изилдөө жана атмосфера физикасы тармагы боюнча адис. 120дан ашык илимий эмгеги, алардын ичинен 7 монография, 30 окуу куралы жарык көргөн. «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токтомушев Асанбек

Токтомушев Асанбек 1948-ж. т., Тянь-Шань (азыркы Нарын) областы, Нарын району, Таш-Башат (Дөбөлү) айылы] - медицина илимдин доктору (2000), проф (2005).
 
КММИни (1976), ошол эле жерде клиникалык ординатураны (1980), Москвадагы РИАнын Бүткүл союздук онкология илимий борборунда докторантураны (2000) бүтүргөн. КММИде ассистент, Кыргызстан Онкология жана радиология ИИИде илимий кызматкер (2000-02), жетектөөчү илимий кызматкер (2002-08). 2008-жылдан УОБдо бөлүм башчы болуп ипггейт. Онкология боюнча адис. 50дөн ашык илимий эмгеги жарык көргөн.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токтомаматов Кантөрө Шарипович

Токтомаматов Кантөрө Шарипович (20. 12. 1947-ж. Ош облусунун Кара-Кулжа районунун Кара-Кулжа айыл аймагынын Биймырза айылында туулган, 28. 04. 2017-ж. Бишкек шаарында көз жумган) - экономист, экономика илимдеринин доктору (2000), профессор (2000). 1970-ж. КМУну бүткөн.
 
1970-75-ж. Ош облусунун финансы бөлүмүндө улук инспектор, 1975-93-ж. КМУда окутуучу, доцент, декандын орун басары, 1993-жылдан Жалал-Абад шаарындагы Экономика жана ишкердик университетинин ректору (азыркы К.Ш. Токтомаматов атындагы Эл аралык университети), кафедра башчысы, кандидаттык диссертацияларды коргоо кеңешинин төрагасынын орун басары. ЖАМУ, Улудаг университетинин (Түркия) ардактуу профессору, 4 окуу китебинин, 100дөй илимий эмгектин (алардын ичинен 3 монография, 4 окуу методикалык колдонмолор ж. б.) автору. Эл аралык «Руханият» сыйлыгын жана «Журт атасы» наамын алган.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токтогулов Сатылган

Токтогулов Сатылган (23. 5. 1952-ж. т., Жалал-Абад областы, Ала-Бука району, Ала-Бука айылы) - педагог, педагогика илимдин доктору (2010).
 
СССРдин эл агартуусунун отличниги (1985). 1973-ж. ОМПИни бүтүргөн. Ала-Бука райондук Т. Балтагулов атындагы орто мектепте мугалим, бөлүм башчы, директор (1973-96), ЖАМУда электроэнергетика кафедрасынын башчысы (1998-2001), педагогика ф-тинин кафедра башчысы, деканы (2002-09), доценти (2010-жылдан), КББАнын докторанты (2003-10). Т. зксперимен талдык окуу планын иштеп чыккан жана аны иш жүзүнө ашырган (1989-98). 50дөн ашык илимий эмгектин автору.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токтогул (манасчы)

Токтогул (манасчы), легендарлуу манасчы, ырчы - элдик уламыштар боюнча байыркы кыргыз төкмө акыны.
 
Айрым бир маалыматтарга караганда Токтогул 14-15-кылымда Кет Бука, Жээренче чечен, Асан Кайгы, Толубай сынчы, Жаныбек хан менен бир мезгилде жашап өткөн. Ал жөнүндө эл ичинде «Токтогулдай ырчы бол, Толубайдай сынчы бол» деген ылакап айтылып калган. Буга караганда Токтогул өтө таланттуу, элге кеңири белгилүү акын болгон. «Манас» эпосунун жаралышы жөнүндөгү кеңири таралган уламышта Манас каза болгондо анын каармандык иштерин, эрдиктерин ырчы чоросу Ырамандын Ырчы уулу кошкон экен. Кийин ошол кошок түрүндө эл оозунда айтылып жүргөн ырларды Токтогул ырчы бириктирип, Манас баатыр жөнүндө бир бүтүн чыгарма түзгөн делип айтылат. Токтогул деспот бийликке ар дайым каршы туруп, Жаныбек хандын ырайымсыз зөөкүрлүгү, зордукчул экенин тартынбастан ырга кошкон. Ал жеке Жаныбек эмес, өз заманында жолуккан ар бир деспотту ашкерелеп, сындап ырдаган. Эмир Темирдин кыргыздарга башчы койгон Кудаян ханды: «Өз атаң Сарысейиттен Мажик чолок, Адамзат бул дүйнөгө келген конок, Динине киргизем деп Мукамбеттин, Конокту кордук кылдың боюн тоноп, Кескениң Темиркандын душманы, Кудаян бул айтканың жалган жомок, Арбагы Кыргыз кандын сени урар, Кыргызды кыйын кыйнап кылдың домок». Албетте, элдин таламын талашып, зулумдарды ашкерелөө ал учурда жазасыз калмак эмес. Токтогул Жаныбек хандан зор кордук тартса, Эмир Темирдин зынданына түпгүп, акыры даргага асылып, өлгөн. Тоголок Молдо элдик уламыштардын негизинде Токтогул ырчы жөнүндө: «Токтогул ырдап турганда, калктын баары тыңдаган. Көрүп туруп көз менен, Жомок кылып сөз менен. Ырамаидын Ырчы уул - Жомокчунун башчысы, Баарын тизген Токтогул - Бул жомоктун ачкычы»,деп жогору баа берген.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Манасчылар
Токтобаев Азиз

Токтобаев Азиз (1911, азыркы Баткен областы, Кадамжай району, Пүлгөн кыш. -1.1.1993, Өзбекстан, Ташкент) - советтик партиялык ишмер.
 
Социалисттик Эмгектин Баатыры (1949), профессор (1974). Кыргыз мамл,педагогика институтун (1934), Москвадагы ВКП(б) БКнын алдындагы редакторлор жана котормочулардын жогорку курсун (1938), Ташкенттеги марксизм-ленинизм кечки институтун (1940), ВКП(б) БКнын жогорку партиялык мектебин (1951) бүтүргөн. Комсомолдун Араван райкомунун 1-секретары (1934-35), Ташкент мамлекеттик университетинин окутуучусу (1938-40), партиянын Ташкент обкомунун бөлүм башчысы (1941-42), партиянын Алтын-Көл райкомунун (Анжиян областы), Анжиян шааркомунун, Анжиян обкомунун 1-секретары (1942-46), Өзбекстая КП БКнын бөлүм башчысы (1946), партиянын Жаңы-Жол (Янгийул) райкомунун, Ташкент обкомунун 1-секретары (1947-50), Наманган областы аткаруу к-тинин төрагасынын орун басары (1950-53), Орто Азия көмүр комбинатынын башчысынын орун басары (195355), партиянын Кара-Суу райкомунун (Кыргыз ССРи) 1-секретары (1956-61), Ош педагогика интунда (1961-65), Ташкенттеги Эл чарба институтунда (азыркы Ташкент мамлекеттик экономика университети) окутуучу, доцент (1965-70), Фергана педагогика интуңда (1970-77), Ташкент мамлекеттик университетинде (азыркы Мырза Улугбек атындагы Улуттук университети) кафедра башчысы (1978-88) болуп иштеген. Ленин, 2 Эмгек Кызыл Туу, Кызыл Жылдыз ордендери менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токсонбаев Рыскелди

Токсонбаев Рыскелди (6. 8. 1960-ж.т., азыркы Бишкек) - педагог, педагогика илимдин доктору (2010), профессор (2012).
 
КМДТИни (1981), И. Арабаев атындагы КМУну (2007) бүтүргөн. Аламүдүн райондук Воронцовка орто мектебинде мугалим (1981-86), Кыргыз ИИИнин аспиранты (198689), ошол эле институттун педагогика жана психология бөлүмүндө илимий кызматкер (1990-92), X. Карасаев атындагы БГУда окутуучу (1992-жылдан), проректор (1994-95), кафедра башчысы (2005-жылдан). 60тан ашык илимий эмгектин автору.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токсон

Токсон – 

1) элдик календарь боюнча кыштын үч айы (декабрь, январь, февраль).
 
Эл ичинде токсондун башталышын «токсон түштү», орто чени «токсон күчүндө», аягын «токсон чыкты», «жерде томуктай тоң калбаганда токсон чыгат» деп айтышат; 

2) жылдын төрттөн бир бөлүгү, квартал (үч ай).

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Сандар
Токсобаева Бактыгүл Асановна

Токсобаева Бактыгүл Асановна (22. 9. 1948ж.т., Бишкек) - экономист, экономика илимдин доктору (2005), профессор (2007). КРдин билим берүүсүнө эмгегин сиңирген кызматкер (2011).
 
 1971-ж. КМУну бүтүргөн. 
 1971-88-ж. КМУда окутуучу, улук окутуучу, 
 1988-97-ж. доцент, кафедра башчысы, 
 1997-98-ж. жана 2007-08-ж. КУУда декан, 
 1997-2007-ж. КУУда Экономика жана башкаруу борборунун директору, 
 2008-жылдан Кыргыз экономика университетине караштуу Үзгүлтүксүз ачык билим берүү институтунун директору. 
 80ден ашык илимий эмгектин (алардын ичинен 2 монография, 2 окуу китеби) автору.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токомбаев Асанбек

Токомбаев Асанбек (15. 3. 1924, азыркы Чүй областы, Ысык-Ата району, Эпкин айылы - 1987, Бишкек) - мамлекеттик жана коомдук ишмер.
 
1946-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогика институтун бүтүргөн. «Советтик Кыргызстан» гезитинин башкы редактору (1956-58), «Кыргызстан» басмасында директор (1958-60), партиянын Фрунзе шааркомунун 2-секретары (1960-62), Кыргызстан КП БКнын секретары (1962-64), Кыргыз ССР Министрлер Советине караштуу Республикалык радиоуктуруу жана телеберүү боюнча к-тинин төрагасы (1964-85) болуп эмгектенген. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 6 жолку чакырылышынын депутаты (1963-85), Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токомбаев Карлен Алиевич

Токомбаев Карлен Алиевич (27.4.1927-ж. т., азыркы Чүй областы, Кемин району, Кайыңды айылы) - инженер, техника илимдин доктору (1990).
 
Суу чарбасы боюнча инженерлер институтун (1951), СССР ИИМдин Кржижановский атындагы Энергетика институтунун аспирантурасын (1957) бүтүргөн. 1951-жылдан «Средазгипводхлопок» институтунда инженер, Суу чарба институтунда илимий кызматкер, Долбоорлоо конструкция-технол. институтунда лабор. башчысы, директор, Кыргыз ССР ИАда улук илимий кызматкер, 1989-жылдан КИПР институтунда лабор. башчысы. КР УИАнын Түштүк бөлүмүндөгү Энергия-ресурс жана геоэкология институтунда жетектөөчү илимий кызматкер. Калыптанма электр булактары, гидроэлектр орнотмолору жана кичи ГЭСтер тармагы боюнча адис. 80ден ашык илимий эмгектин, алардын ичинен 3 монография, 9 патенттин ээси.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токол тoo

Токол тoo - көбүнчө жону жайпак, узатасынан созулган дөңсөө.
 
Адатта токол тоо өтө талкаланууга дуушарланып, кийинчерээк бир аз көтөрүлгөн эзелки тоолордун калдыгы болуп саналат, мис., Тиман, Донецк ж. б. токол тоолор.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Тоолор
Токоев Таалайбек

Токоев Таалайбек [14. 3. 1956-ж. т., Тянь-Шань (азыркы Нарын областы), Кочкор району, Жаңы-Жол айылы] - тилчи, филология илимдин доктору (2006).
 
1979-ж. КМУнун кыргыз филологиясы жана журналистика ф-тин бүтүргөн. «Нарын правдасы» гезитинде кабарчы (1979), Кочкор райком комсомолунун инструктору (1980), Кыргыз ССР ИАнын Тил жана адабият институтунун кенже илимий кызматкери (1980-89), Ж. Баласагын атындагы КУУнун кыргыз филологиясы ф-тинде окутуучу, улук окутуучу, доценти (1989-94, 19992009), КР ИИМдин Бишкек жогорку мектебинин доценти (1994-98), X. Карасаев атындагы БГУда кафедра башчысы (2009-жылдан). Эмгектери кыргыз тилинин тарыхы, сүйлөө мадабияты, стилистика, синтаксис, лексикография, лексикология жана морфологиянын өнүгүшүнө арналат. ЮОгө жакын илимий эмгектин автору.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Токмок (аспап)

Токмок (аспап) - казык кагуу, бир нерсени катуу уруу ж. б. үчүн ылайыкталган жыгач балка.
 
Катуу жыгачтан (арча, кара жыгач, өрүк, кайың ж. б.) жасалып, алардын уюлунун баш жагы салмактуу (тоголок же сүйрү), сабы ичке болот. Казык кагуу, тери ийлеп жумшартуу, эгиндин данын түшүрүү, ошондой эле килемдин эриштеринин ортосуна өткөрүлгөн аркакты ургулап бышыктоо, чындоо үчүн колдонулат. Ал эриштин жоондугуна ылайык, сабы 15-20смдей, уз. 16-18смдей, туурасы 10-17смдей, тиштери 1,5-2 смдей болот.

Колдонулган адабияттар
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
 Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Категория:Аспаптар
Токелау

Токелау, (англ. Tokelau, Токелау [ˈtoʊkəlaʊ] ) - Жаңы Зеландия башкарган аймак ( көз каранды аймак ). Токелау Самоанын түндүк -чыгышында Тынч океанда жайгашкан 3 кичинекей аралдан турат. Токелау көз каранды аймагы Жаңы Зеландия Королдугунун бир бөлүгү. 2006 жана 2007-жылкы референдумдардын жыйынтыгы боюнча, Токелау Жаңы Зеландия менен байланышкан өзүн өзү башкаруучу мамлекетке айланган эмес.
 
Курамына Тынч океанындагы Жаңы Зеландия жана Гавайи а-нын аралыгында жайгашкан 3 атоллдор тобунан (Атафу, Нукуноно, Факаофо) турат. Аянты 12 км2. Калкы 1,4 миң (2010). Борбору - Нукуноно (Факаофо а-нда). Расмий тили - токелау тили. Акча бирдиги - Жаңы Зеландия доллары. Ири шаары - Атафу. Мамлекет башчысы - Жаңы Зеландия монархы. Башкаруунун формасы - Конституциялык монархия. Мыйзам чыгаруучу органы бир палаталуу парламент. Т. Суэйне атоллунда жайгашкан. Атоллдору шакек сыяктуу суу астындагы ири рифтерден турат. Кээ бир шуру (коралл) аралдары, деңиз деңг. 3-4 м көтөрүлүп турат. Күрсүз топурагында панданус, кокос пальмасы жана бадалдар өсөт. Климаты ысык, пассаттык, нымдуу. Декабрдан мартка чейин урагандар болуп турат. Калкынын негизин полинезиялык англичандар, метистер түзөт. Христиан (70%) католик (28%) динин тутат. Токелау Жаңы Зеландиянын финансылык жардымына жана чет өлкөдө жашагандардын акча которуусуна көз каранды. 

Негизги азыктары - кокос пальмасы, нан дарагы, папая, банан. Чочко жана эчки асыралат. Үй куштары багылат. Копра өндүрүлөт. Балык кармалып, жыгач даярдалат. 2012-ж. чейин электр энергиясы дизелдик электрстанцияларынан өндүрүлсө, учурда күндүн энергиясынан алынууда. ИДПнин көлөмү 1,5 млн АКШ доллары. Аны киши башына бөлүштүргөндө 1,0 мин доллардан туура келет. Тышкы экономикалык байланышы Жаңы Зеландияга багытталган. Атолл британиялыктар тарабынан 1765жана 1877-ж. ачылып, Улуу Британиянын протектораты болгон. 1926-ж. Улуу Британия Жаңы Зеландияга башкарууга берген. 1949-ж. расмий түрдө Жаңы Зеландиянын курамына кирген. Токелау 1977-жылдан өзүн-өзү башкаруу статусуна ээ.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

Категория:Австралия жана Океания өлкөлөрү

Категория:Жаңы Зеландия
Ток

Ток, талаанын кванттык теориясындa — бир бөлүкчөнүн башка бөлүкчөгө айлануусун же бөлүкчөнүн жана антибөлүкчөнүн пайда болушун сүрөттөөчү математикалык туюнтма.
 
Лоренц кайра түзүүсүндө төрт өлчөмдүү вектор катары өзгөртүлүп түзүлүүчү операторду элестетет.
Токтун төмөнкүдөй түрлөрү бар:
 1) вектордук жана аксиаль-вектордук Ток;
 2) электр-магниттик жана алсыз Ток (электр-магниттик, начар өз ара аракеттешүүнүн эсебинен болгон өтүштү сүрөттөйт);
 3) адрондук жана лептондук Ток (адрондордун жана лептондордун өтүшүн сүрөттөйт);
 4) заряддалган жана бейтарап Ток;
 5) кызыктуу жана кызыксыз Ток

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Физика
Тойчинов Ыбрай

Тойчинов Ыбрай (1901, азыркы Нарын областы, Ат-Башы району, Төш-Булак айылы - 1936) - мамлекеттик жана саясий ишмер.
 
Ат-Башыдагы орус жергиликтүү мектебинде билим алып, кийин Верныйдагы (Алматы) гимназияда окуган. 1918-ж. ВКП(б)га мүчөлүккө кабыл алынган. 1930-ж. партиянын Нарын уезддик мусулман бюросунун төрагасынын орун басары, 1920-21-ж. Түркстан КП БКнын Бухара майданында саясий кызматкер. 1921-24-ж. Нарын уезддик ревкомунун төрагасынын орун басары, бөлүм башчысы, Нарын, Каракол уезддик аткаруу к-ттеринин төрагасы, партиянын Нарын шаардык к-тинин жооптуу секретары, 1924-ж. Kapa Кыргыз автономия областынун (ККАО) ревкомунун төрагасынын орун басары, 1926-ж. Пишпек округдук аткаруу к-тинин төрагасы, 1930-33-ж. Кыргыз мамлекеттик басмаканасында башкы редактор, башкармалыктын төрагасы, 1934-ж. Кыргыз АССР КП БКнын басмаканасынын директору, Кыргыз АССР эл агартуу комиссарынын орун басары болуп иштеген. ВКП(б)нын 14-съездинин делегаты (1925). 40тай илимий эмгектин автору. 1935-ж. февралда «буржуазиячыл улутчул» катары күнөөлөнүп, партиядан чыгарылган жана камакка алынган. 1990-ж. 25-апрелде партиялуулугу калыбына келтирилип, акталган.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Тойчиев Иманазар

Тойчиев Иманазар (1954-ж. т., Ош обл, Өзгөн району, Жалпак-Таш айылы) - медицина илимдин доктору (2006).
 
КММИ (1976), ошол эле жерде аспирантураны бүтүргөн (1988). Ош областы жана Кара-Кулжа райондук санэпидстанцияларында врач-эпидемиолог, башкы врач (1976-94), Ош областы санэпидстанциянын башкы врачынын орун басары (1994-97). 1997-жылдан ОшМУнун медицина институтунда окутуучу, ага окутуучу, доцент, кафедра башчы. Эпидемиология иммунология, биотехнология, микробиология жана жугуштуу оорулар боюнча адис. 50дөн ашык илимий иштери, алардын ичинен 1 монографиясы бар.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Тогузаков Осмон Асанкулович

Тогузаков Осмон Асанкулович (23. 1. 1953ж. т., Чүй областы, Ысык-Ата району, Кызыл-Арык айылы) - географ, философ, философия илимдин доктору (1993), профессор (2000), КР УИАнын корр. мүчөсү (2010).
 
 КРдин илим жана техника жаатындагы мамлекеттик сыйл. лауреаты (2002), 
 КРдин илимге эмгегин сиңирген ишмери (2003). 
 1979-ж. КМУну бүтүргөн соң, КМДТИде окутуучу, 
 1979-84-ж. Кыргыз ССР ИАнын Философия жана укук институтунда кенже илимий кызматкер, ошол эле мезгилде 1982-85-ж. M. В. Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинде стажер, илимий кызматкер, 
 1985-86-ж. Кыргыз ССР ИАнын Философия жана укук институтунда улук илимий кызматкер, 
 1986-89-ж. окумуштуу секретарь, 
 1989-92-ж. Казакстан ИАнын Укук жана философия институтунда докторант, 
 1992-ж. КР УИАнын Философия жана укук институтунда илим боюнча директордун орун басары, 
 1992-94-ж. директордун милдетин аткаруучу, 
 1994-жылдан директор. 

Эмгектери негизинен алдын ала көрүүнүн (футурология), жалпы философиянын, коомдук экология жана эпистемология маселелерине, кыргыз элинин азыркы учурдагы коомдук-саясий жана филос. мамилелерине, экология маселелерине арналган. 

250дөн ашуун илимий, илимий-популярдык эмгектин автору. «Даңк» медалы менен сыйланган 

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар