Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кош-Таш

Кош-таш – Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы кыштак. Кызыл-Өзгөрүш айыл округуна караштуу. Токтогул — Өзгөрүш автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1720 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Токтогул шаарчасынан 69 км түштүк-чыгыш тарапта. Таш-Көмүр темир жол бекетинен 146 км.
 Калкы 
Калкы ― 1541 киши (2023-жылы); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет.
 Булактар 

 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Кызыл-Өзгөруш айыл аймагы
Категория:Токтогул району
Категория:Кыргызстандын кыштактары‎
«Кошчу» союзу

«Кошчу» союзу – Орто Азия аймагындагы кедей-дыйкан, жардыжалчыларды тапка айландыруу жана айыл жерлериндеги Совет бийлигин чыңоо максатында уюшулган уюм. Ал эмгекчи дыйкандардын мүдөөсүн коргоо керек деген чечим менен Түркстан КПнын 5-съездинде (1920, сентябрь) кабыл алынган. Анын негизинде 1921-ж. декабрда Ташкент шаарында «Кошчу» союзунун Бүткүл түркстандык 1-съезди өтүп, анда анын Борбордук Комитети шайланган жана союздун милдети, уставы аныкталган. Бирок Совет бийлиги аларга анча ишеним арткан эмес, кез-кез тазалоодон өткөрүлүп турган. Мисалы, 1925-ж. Кыргызстанда бул союзга киргендердин жалпы саны 55—60 миңге жетсе, 1926-ж. 36 миң мүчөсү калган. «Кошчу» союзун түзүү менен Совет өкмөтү аны иш жүзүндө кооперативтештирүү, жаңы экономикалык саясат, айыл-чарба салыгын жыйноо, жер-суу реформасын, өзгөчө бай-манаптарды кулакка тартуу, ж. б. саясий иштеринде пайдаланган. Кыргыз облусунун ВКП(б)нин 3-(1927, март) жана 5-(1929, январь) конференцияларынын чечимине ылайык ал өз ролун аткарып бүттү деген шылтоо менен таратылып, анын милдети «жарды жалчы» уюмуна жүктөлгөн. 
Категория: Кыргызстан 
Категория: Тарых
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Коэффициент

Коэффициент [латынча со (cum) — биргелешип жана efficiens — иштеп чыгаруу] — белгисиз же өзгөрмө чоңдуктарды камтыган тамгалуу туюнтманын белгилүү туруктуу көбөйтүүчү саны.
Мисалы, 4 а b бир мүчөдө Коэффициент ; х +3px+q =0 теңдемесинде х2тын Коэффициенти 1; хтин Коэффициенти 3p ; айлананын узундугу табуу формуласы С=2ргде Коэффициент 2 болот. Формулалардагы көпчүлүк Коэффициенттер физикалык закондорду туюндуруучу өзгөчө аталышка ээ: мисалы, сүрүлүү Коэффициенти, беттик тартылуу Коэффициенти ж. б. Ал эми математикада: бир мүчөнүн Коэффициенти, бурчтук Коэффициент, окшоштук Коэффициент, бином Коэффициенти, пропорциялаштык Коэффициенти ж. б.
Категория: Математика 
Категория: Физика
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Көбөйтүү

thumb|Көбөйтүү.
Көбөйтүү ― ар кандай эки чыныгы сан боюнча үчүнчү чыныгы санды табуучу арифметикалык амал. Мисалы, aˑb=c, a, b — Көбөйтүүчүлөр, c — көбөйтүндү; демек, a санын b санына К. а санын өзүн өзүнө b жолу кошуу дегенди билдирет. Көбөйтүү амалы × менен белгиленет жана а×b же а b деп жазылат. C барабардыгы менен аныкталат. Эки рационалдык санды Көбөйтүүдө абсолюттук чоңдугунун көбөйтүндүсүнө барабар болгон жана эки Көбөйтүүчү тең бирдей белгиде болсо, анда плюс (+), түрдүү белгиде болсо, минус (—) белгидеги сан алынат. Иррационалдык сандарды Көбөйтүү аларды рационалдык жакындатуунун жардамы менен эсептелет. Комплекстик сандарды Көбөйтүү төмөнкү барабардыкта аткарылат: (a+bi)(c+di)=ac—bd+ +(ad+bc)i ж. б. Сандарды Көбөйтүү төмөнкүдөй касиеттерге ээ: ab=ba орун алмаштыруу мыйзамы; abc = =( ab)c = a(bc) топтоштуруу мыйзамы; а(Ь+с)=аЬ++bc, бөлүштүрүү мыйзамы жана а.0 = 0; а.1= а. 

Булактар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Математика
Көгарт ашуусу

Көгарт ашуусу – Фергана тоо тизмегинде. Көгарт суусунун башынан орун алган. Бийиктиги 3319 м. Ашуунун бели түзөң, түндүк-чыгыш капталы тигирээк, түштүк-батышы бир аз жантайыңкы. Негизинен силур менен девондун мрамор, сланец, акиташ тектеринен турат. Кышында калың кар жатат. Июнь—сентябрь айларында ачык. Сузак жана Тогуз-Торо райондорун байланыштырган автомобиль жолу өтөт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Ашуулар‎
Категория:Жалал-Абад облусу
Көгарт өрөөнү

thumb|Көгарт өрөөнү
Көгарт өрөөнү — Сузак районунун аймагында. Фергана тоо тизмегинин түндүкбатыш капталынан Кара-Дарыя өрөөнүнө чейин 80 кмге созулуп жатат. Туурасы 20 км. Таманынын абс. бийиктиги 700—2000 м. Жогорку тоолуу бөлүгү Фергана тоо тизмегинин негизги суу бөлгүчү жана анын айрыктары мн чектелген бир нече өрөөн, капчыгайларга (Жошо, Орток, Кара-Алма, Үрүмбашы, Кызыл-Суу ж. б.) бөлүнүп кетет. Төмөнкү түзөң бөлүгү (узундугу 55 км) жайык (таманынын туурасы 6—8 км). Жалпы эңкейиштиги 5 Щ}1 □. Түштүк-чыгыш тарабынан Серүүн-Дөбө, Айып-Тоо (бийиктиги 1300—2400 м), түндүк-батышынан Чаңгыр-Таш (1300—1800 м) тоолору менен чектешет. Тектоникалык жактан Көгарт ө. — аллювий чөкмө тектери толгон кеңдик боюнча жаткан синклиналь. Чөкмөлөрдүн эң калың катмары Жалал-Абад шаарына жакын жатат. Адырлар негизинен неоген мезгилинин конгломерат, мергелдүү чопо, тоолуу бөлүгү юранын чополуу сланец тектеринен турат. Айрым жеринде (Серүүн-Дөбө) палеозойдун акиташ, сланец тектери кездешет. Климаты мелүүн континенттик, тоо тарабында мелүүнүрөөк. Түздүгүндө январдын орточо температурасы — 4,3 °С, июлдуку 25 °С. Абсолюттук максимум 41,1 °С; абсолюттук минимум —28 °С чейин. Жылдык жаан-чачын 468-900 мм. Сууларынын ириси — Көгарт суусу (орточо чыгымы 18,3 м3/сек). Жарым чөл жана кургак талаа (700—1000 м бийикте, боз топурактуу келип, ак шыбак, эбелек, камгак ж. б. өсүмдүктөр өсөт), талаа (1000—1400 м; бозомук күрөң топурактуу, бадалдар, буудайык, кызыл от ж. б.), жаңгак-жемиштүү токой (1400—2400 м күрөң жана кара күрөң топурактуу), шалбаалуу талаа, субальп жана альп шалбаа ландшафттары мүнөздүү. Бийик бөлүгү аска-зоокалуу, шагыл таштуу. Өрөөндө Жалал-Абад шаары, Сузак, Бек-Абад, Октябрь, Жийде ж.б. кыштагы жайгашкан.

Булактар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

 Сырткы шилтемелер 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Сузак району
Категория:Өрөөндөр
Категория:Тумар-2011
Көгөөндөр

thumb|Tabanus sudeticus
Көгөөндөр (Tabanidae) — курт-кумурскалар классынын кош канаттуулар түркүмчөсүнүн тукуму. Жаныбардын канын соруп жашоого ыңгайлашкан. Көзү чоң, муруту үч бөлүктүү. Башы кыска, жазы. Канаты тунук, кээсиники боз тор сымал жана жол-жол күрөң түстө. Дене узундугу 6— 30 ммге жетип, сырты кыска майда түктөр менен капталган. Дүйнөдө 3 миңге жакын түрү белгилүү. Ал жайкы аптапта айбанаттарды, кишини чагат. Ургаачылары гана кан сорот, эркеги гүл чаңчалары менен азыктанат. Көлмө жээгиндеги бадал, дарак жалбырагына, бутагына топ-топ кылып, чоңдугу 2 ммдей цилиндр түспөл топтошкон жумуртка таштайт. Андан личинка чыгат да, алар сууда же топуракта жашап, майда омурткасыздар менен азыктанат. Кийинчерээк ал куурчакчага, 2—3 жумадан кийин имагого айланат. Көгөөндөр жайылган малды талап, кунарын кетирет. Кишинин ишке жөндөмдүүлүгүн азайтат жана жугуштуу ылаң козгогучтарын таратат. Аларга каршы күрөшүүдө көлмөлөрдү кургатуу, жаныбарга Көгөөндөр дү качыруучу дары (мис, креолиндин 5%түү эритмесин) сыйпоо керек. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Курт-кумурскалар‎‎
Көк-Жаңгак

Көк-Жаңгак — («көк» иран тилдеринде «кух» — тоо маанисин билдирет; тоо жаңгагы) — Жалал-Абад облусундагы Сузак районунун аймагында, шаар (1943-жылдан); темир жол бекети. Шаар Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш этегинде, Көгарт суусунун сол куймасы — Коргонташ суусунун боюнда, Cерүүн-дөбөгө жакын, деңиз деңг. 1350—1590 м бийиктикте жайгашкан. Жалал-Абад шаарынан 30 км түн.-чыгыш тарапта, табияты кооз жаңгак-жемиш токойлуу аймакта жайгашкан. Шаар жайгашкан аймактын кышы жумшак (январдын орточо температурасы —15°Cге чейин), жайы салкын (июлдуку 30-35°C). Жаан-чачындын жылдык орточо өлчөмү 450 мм, көбүнчө кыш жана жаз айларында жаайт. 1958-ж. Көк-Жаңгак шаарында калктын саны 27 миңге жеткен. Калкы 11400 (2017)2017-жылдагы Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаар тибиндеги кыштактарынын калкынын саны, Численность населения Кыргызской Республики на 1 января 2017 года.

Көп улуттуу: көбү кыргыздар, ошондой эле орус, өзбек, татар жана башкалар. Көк-Жаңгак кыштак катары 1896-ж. негизделген. Анын эски калдыктары шаардын түштүк-батыш тарабында (4—5 км аралыкта) тоонун этегинде сакталган. Көмүр 1910-жылдан казып алына баштаган. 1931-ж. Жалал-Абад — Багыш — Көкжаңгак темир жолу курулган. 1932-ж. «Көкжаңгак көмүр» кен башкармасы уюшулуп, анда алгачкы жолу план б-ча 160,5 миң т, ал эми 1979-ж. 724 миң т. көмүр казылып алынган. Шаарда таш көмүр шахтасы, кийим тигүү фабрикасы (1968-жылдан иштейт), Жетиген» (1972-ж. ишке киргизилген «Профиль» заводу), «Коргонташ», «Тулпар» акционердик коомдору, «Гүлазык» нан заводу, банк, байланыш бөлүмү, турмуш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү, басмакана, дүкөн, ашкана, чайкана, ресторан жана башкалар иштейт. Транспорттук жана экономикалык байланыштары темир жана автомобиль жолдору аркылуу жүргүзүлөт. Көк-Жаңгак автобекети 1979-ж. курулган. Шаарда кесиптик-техникалык лицей, 5 орто мектеп, музыкалык мектеп, спорт мектеби, шаардык китепкана, 5 бала бакча, оорукана (1935-жылдан иштейт), дарыкана, тез жардам берүү бөлүмү (1934), музей (1985), маданият үйү, кинотеатр жана башка мекемелери бар. Cовет бийлигин орнотууда жана Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.

Колдонулган адабияттар
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. ISBN 9967-14-006-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Сузак району
Категория:Кыргызстан шаарлары‎
Көк-желе

Көк-желе, Асман жаасы, Асан Үсөн – атмосферадагы суу тамчыларында жарыктын сынышынан, чагылышынан, интерференциясынан жана дифракцияланышынан келип чыккан оптикалык кубулуш. Асмандын Күнгө карама-каршы тарабына жааган жамгырда күн нурунан түркүн түстөгү жаа пайда болот. Көк-желенин борбору күндүн дискасы менен байкоочунун көз деңгээли аркылуу өткөн түз сызыкта жатып, Көк-желенин жаасы 420 бийикке жеткенде жоголот. Тоолуу жерлерде Көк-желени ландшафт бетинен да көрүүгө болот. Көк желе шаркыратмада, фонтанда, жаадырып сугарган учурда, жамгырдуу түндө прожектор нурунун жолунда да пайда болот. Кээде самолёттон Көк-желенин толук айланасы көрүнөт. Айрым учурда түсү тескери жайгашкан (тышы көгүш кызыл, ичи кызыл) бурчтук радиусу 520 болгон экинчи Көк-желе байкалат. Жамгыр тамчылары канчалык чоң болсо, Көк-желенин түсү ошончолук ачык болот. Кыргыздар Көк-желени Асман жаасы, Күн желеси («күндүн кулагы»), Жез кемпирдин желеси деп атайт. Илимий жактан Көк-желенин пайда болушун 1637-ж. француз Р. Декарт ; тагыраак теориясын англис Ж. Эри жана австриялык геофизик Й. М. Пернтер далилдеген. 
Категория: Аба ырайы
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Көк карга сымалдар

thumb|Ceyx azureus.
Көк карга сымалдар (лат. Coraciiformes) — куштардын түркүмү. Бул түркүм бир кыйла айырмаланган топту камтыйт. Филогенез жагынан күкүк сымалдарга жана байкуш сымалдарга жакын. Куш жүнү катуу, ачык түстө, көпчүлүк учурда күмүштөй кулпунуп турат. Анын 49 уруусу, 194 түрү бар. Негизинен тропикте жана субтропикте жашайт; мелүүн кеңдикте чанда кездешет, келгин куш. Көз Карандысыз мамлекеттер шериктештиги өлкөлөрүндө 11 түрү бар, анын ичинде 6—8 түрү уялайт. Көк карга сымалдар көбүнчө сейрек дарактуу жерде, бир азы талаада, чөлдө жашайт. Моногамдар. Уяларын көңдөйгө, аска жаракаларына же ийинге салат; кээ бири колония түрүндө уялайт. Балапандарын ургаачы, эркеги экөө тең басып чыгарат. Балапаны жылаңач, көзү ачылбай чыгат, жай чоңоёт. Негизинен жаныбарлар менен азыктанат.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Канаттуулар‎‎
Көк Нил

thumb|Көк Нил.
thumb|Көк Нил.
Көк Нил, Бахрэль Азрак (арабча бахр — дарыя жана азрак — көк) — Эфиопия менен Судандын аймагындагы дарыя. Нилдин оң куймасы. Узундугу 1600 км. Тана көлүнүн түштүгүрөөк жагындагы Чоке тоосунун түштүкчыгыш капталынан Кичи Аббай деп башталып, Тана көлүнө куят. Көлдөн Аббай дарыясы агып чыгып, Судандын аймагында Көк Нил аталат. Тана көлүнөн 20 км төмөн Тис-Эсат шаркыратмасы (бийиктиги 45 м) бар. Аббай дарыясында узундугу 500 км, тереңдиги 900—1200 м жана эни 100—200 м келген каньон бар. Негизги куймалары — Рахат жана Диндер. Хартум шаарынын түндүгүндө Ак Нил менен кошулуп, Нил дарыясын түзөт. Көк Нил жамгырдан куралып, жылдык чыгымы өтө өзгөрүлүп турат: Хартум шаарынын жанында, февралда 127 м3/сек, августта 5822 м3/сек. Жылдык орточо чыгымы 1650 м3/сек. ГЭСтер жана суу сактагычтар курулган. Дарыянын чатынан 580 км жогору кеме жүрөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Дарыялар‎
Категория:Африка‎
Көк-Ойрок өрөөнү

Көк-Ойрок өрөөнү — Түндүк Теңир-Тоодогу бийик тоо өрөөнү. Чоң Кемин өрөөнүнүн жогорку бөлүгү. Иле Ала-Тоосу менен Күнгөй Ала-Тоонун аралыгында жайгашкан. Кемин районунда. Чоң Кеминдин оң куймасы — Кашка-Суудан Кемин-Челек тоо тоомуна чейин 80 кмдей. Туурасы 500 мден (таманы) 1 кмге чейин. Деңиз деңгээлинен бийиктиги 1550 мден 4771 мге чейин (Чок-Тал, Күнгөй Ала-Тоосу). Мегасинклиналь тибиндеги өрөөн; неотектон. мезгилдин Күнгөй Ала-Тоо менен Иле Ала-Тоосу Түндүк жана Түштүк Кемин жаракалары менен төмөн түшкөн ойдуң.

Морфологиялык түзүлүшү боюнча Көк-Ойрок өрөөнүн экиге бөлүүгө болот: жогорку бөлүгү Жинди-Суудан (Чоң Кеминдин оң куймасы) Кемин-Челек тоо тоомуна чейин 35 кмге созулат; жазылыгы 200—300 мден (Жинди-Суунун чатына жакын) 1 кмге чейин (Орто-Кой-Суу жана Чолпон-Ата сууларынын аймагында). Таманы ичке тилкелүү жогорку төртүнчүлүк доордун түздүктөрүнө, капталдары тик, тепши сымал өрөөндөн (Чет-Кой-Суу, Чолпон-Ата, Туюк-Алматы, Көл-Алматы, Ашуулуу-Алматы ж. б.) турат. Өрөөндү муз каптоо доорунда узундугу 45 кмден ашкан мөңгү ээлеген. Азыр байыркы мөңгүнүн издери (тепши сымал өрөөндөр, төр, морена ж. б.) көп кездешет. Чолпон-Атанын төрүндө тепши сымал өрөөн даана байкалат. Төмөнкү бөлүгү — Кашка-Суудан Жинди-Сууга чейин созулган тоо-капчыгайлуу өрөөн. Узундугу 45 км. Мында өрөөндүн таманы көбүнчө кууш (200—300 м), капталдары тик. Иле Ала-Тоосунун капталдары тик жана кыскараак келип, терең сайлар менен тилмеленген. Күнгөй Ала-Тоонун этегин бойлото граниттен турган ассимметриялуу массив өрөөндүн таманынан тик көтөрүлүп турат. Граниттүү массив менен Күнгөй Ала-Тоонун аралыгында бийик (2800—3000 м) бөксө тоонун тилкеси жатат. Өрөөндүн Тору-Айгыр, Жашыл-Көл, Куу-Карагайдын талаасы, Жая туштагы бөлүктөрү салыштырмалуу кененирээк (1 кмге чейин), анткени төртүнчүлүк мезгилдин 1-жарымындагы катуу жер титирөөлөрдөн Шыгай, Бөлөкбай, Жашыл-Көл, Көл-Төр, Батыш Кара-Корум, Жая өңдүү зор жер көчкүлөр жүргөн. Түзүлүшүндө негизинен протерозойдун, палеозойдун кристаллдуу (сланец, гнейс, гранит-диорит, мрамор ж. б.) тектери басымдуу. Чалкан-Ата суусунун өрөөнүнүн капталында палеоген-неоген тектери көчүп, майда көлдөрдү пайда кылган. Климаты континенттик; январдын орточо темпретурасы —5...—100C ; июлдуку 12—15С0 ; жылды к жаан-чачыны 500—700 мм. Аймагында жалпы аянты 148 км2 келген 132 мөңгү жайгашкан.

Негизги суусу — Чоң Кемин (куймалары: Кашка-Суу, Карагайлуу-Булак, Бузулган-Сай, Чоң Кой-Суу, Ак-Суу, Чолпон-Ата, Жинди-Суу ж. б.). Өрөөндүн ландшафты кооз. Субнивалдык суук чөл, альп жана субальп шалбаасы, карагай-бадалдуу токой, шалбаалуу талаа ландшафттары мүнөздүү. Кенен жайлоо; төрүнө чейин автомобиль жолу салынган. Туризм өнүккөн. Жаратылышы азырынча запкы чеге элек, экол. тең салмактуулук сакталган. Эгерде Алматы — Тамчы жолу курулса, бул аймактын жаратылышы кескин өзгөрүп, экологиялык жактан жагымсыз шарт түзүлүшү ыктымал.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Теңир-Тоо
Категория:Кемин району
Категория:Өрөөндөр‎
Көктоңду

Көктоңду — Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы айыл. Могол айыл аймагына караштуу. Ачы токой чарбасынын аймагында. Кара-Үңкүр суусунун оң өйүзүндө, Базар-Коргон — Арстанбап жолунун жээгинде, деңиз деңгээлинен 1040 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Базар-Коргон кыштагынан 32 км түндүк тарапта. Облустун борбору жана темир жол бекети Жалал-Абад шаарынан 65 км аралыкта. Кыштак 1932-ж. негизделген. Калкы ― 4201 киши (2023-жылы); негизинен токойчулукта, дыйкан чарбаларында эмгектенип, мал менен алектенет. Орто мектеп, китепкана жана фельдшердик акушердик пункт бар. Кыштакта кыргыз телекөрсөтүүсүн негиздөөчүлөрдүн бири, Кыргыз Республикасынын эл артисти Б. Каипов туулган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Базар-Коргон району‎
Категория:Кыргызстандын кыштактары‎
Категория:Могол айыл аймагы
Көкчө-Тоо

thumb|Көкчө-Тоо.
Көкчө-Тоо (казакча Көкшетау; орус. Кокшета́у, 1868-жылдын 21 октябрынан 1993-жылдын 7 октябрына чейин — Кокчета́в) — Казакстандагы шаар.

1999-жылдан Акмоло облусунун (1944— 97-жылдары Көкчө-Тоо облусунун) борбору. Копа көлүнүн жээгинде жайгашкан. Республиканын борбору Астана шаарынан 276 км түндүк-батыш тарапта. Калкы 133,1 миң (2003). Тама-каш (эт комбинаты, сүт жана балык з-ддору) жеңил, машина куруу, металл иштетүү, химиялык, картон-кагаз ж. б. өнөр-жай ишканалары иштейт. Университеттер (мамлекеттик, техникалык), институттар (экономика, менежмент), мамлекеттик коллеждер, 2 театр, филармония, стадион, 6 спорт мектеби бар.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Казакстан шаарлары‎
Көл бука

thumb|Botaurus pinnatus
Көл бука (Botaurus) кунас сымалдар түркүмүнүн кытандар тукумундагы куштардын 2 уруусу (чоң жана кидик Көл. бука). Алар суу жээгиндеги өлөң чөп, камыш, бадалдуу жерде жашырын, бириндеп жашайт. Коркунучту сезгенде, өсүмдүк арасына денесин тик керип, душманынан жашынат. Жубу менен жашап, жерге, бадал түптөрүнө уялап, 4-9 жумуртка тууйт, 28-30 күн басат. Балык, бака жана омурткасыздар менен азыктанат. Бардык континентте таралган 14 түрүнүн төртөө Көз Карандысыз мамлекеттер шериктештиги өлкөлөрүндө, Кыргызстанда эки түрү бар. Жазында эркеги катуу үн чыгаргандыктан, Көл бука деп аталган. 
Категория: Зоология
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Көлчүкчүлөр

thumb|Lymnaea stagnalis.
Көлчүкчүлөр (Lymnaeidae) – омурткасыз жаныбарлардын моллюскалар тибиндеги курсак буттуулар классы. Дүйнөдө 500 000ден ашык түрү бар 3 классчага; (алдыңкы бакалоордуулар, арткы бакалоордуулар, өпкөлүүлөр) бөлүнөт. Булар көлчүктө, көлдө, дарыянын жай аккан жеринде кездешет. Денеси тулку бою, баш жана буттан турат. Үлүл кабыгынын тешиги аркылуу башын, тулкусунун алдыңкы бөлүгүн жана бутун гана чыгара алат. Тулкусу сыртынан мантия менен капталган. Тулкусунун алды жагында башы, жуп тинтүүрү, көзү жайгашкан. Өпкөсү менен дем алат. Нерв түйүндөрү, сезүү органы, тамак сиңирүү, дем алуу, кан айлануу (туюк эмес), бөлүп чыгаруу, көбөйүү органдары жакшы өнүккөн. Гермафродиттер. Чоңдугу бир нече смден 65-70 смге (кадимки көлчүк үлүлү) жетет. Көлчүкчүлөр суу алдындагы бир нерсеге узун жип сымал кылып жабыштырып, жумурткасын таштайт. Өсүмдүк менен азыктанат. Көпчүлүгү мите курттардын (жалпак, тасма ж. б.) аралык ээси болуп, жаныбар жана адамга зыян келтирет. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Моллюскалар
Көмүр кендери

thumb|Көмүр кендери (Австралия, 1919).
thumb
Көмүр кендери – өнөр-жайлык мааниге ээ болгон табигый көмүр катмарлары орун алган жерлер. Аянты 1 км2ден тартып, жүздөгөн км2ге жетет. Запасы миң, млн, кээде млрд тонна болот. Өсүмдүктөрдүн ташка айланган калдыктарынан пайда болуп, кара түстү берет. Катуу, бек, нык чөкмө тек болуп саналат. Курамында 50%ке чейин ар түрдүү минералдардын кошулмалары (кремний, алюминий, темир, кальций, натрий, калий, күкүрт, фосфор ж. б.) кездешет. Булар чөкмө тектердин арасында катмарланып жатат. Көмүр түзүлүшү, курамы боюнча 3 түргө бөлүнөт: гумустуу татаал түзүлүштөгү өсүмдүктөрдөн пайда болгон, сапропелиттүү жөнөкөй түзүлүштөгү өсүмдүктөр менен планктондордон келип чыккан, гумус-сапропелиттүү көмүрдүн пайда болушуна жогорку жана төмөнкү даражада өсүп жетилген өсүмдүктөр кирет. Курамындагы көмүр оксиди боюнча таш көмүр, күрөң көмүр болуп ажыратылат. Пайда болушу 3 генезистик типтен турат. Геосинклиналдык типте көмүр катмарлары узатасынан созулуп жатат. Калыңдыгы 10 кмге чейин жетет. Көмүр запасы мол, түзүлүшү ар түрдүү. Катмарлар тектоникалык бүктөлүүлөргө, бузулууларга дуушар болгон. Платформалык типт е көмүр катмары жука, араң эле жүздөгөн мге жетет. Көмүр кабаттары аз, линза түрүндө болот. Метаморфизм процесси анчалык күчтүү жүрбөгөндүктөн, күрөң көмүргө өткөн. Өтмө тип геосинклиналдык жана платформалык типтердин ортосунда пайда болот. Зор аймакты ээлеп жатат. Көмүр катмарларынын калыңдыгы 1-2 кмге жетет. Астындагы кабаттар аз жана бардык жерде кездешпейт. Метаморфизм процесси бардык учурда жүргөн эмес. Ошол себептен күрөң көмүр да, таш көмүр да кездешет. Көмүр кендери кембрий мезгилинен тартып, неогенге чейинки тоо тектердин катмарларында жолугат. Энергетикалык отун, химиялык сырьё, кокс менен газ өндүрүү, сейрек кездешүүчү жана чачыранды элементтерди (германий, уран, индий, скандий ж. б.) алуу үчүн колдонулат.

Ири Көмүр кендери Канада, АКШ, Германия, Кытай, Россия, Казакстан ж. б. жерлерде бар. Кыргызстанда көмүр Кара-Кече, Жыргалаң, КызылКыя, Көк-Жаңгак, Таш-Көмүр, Сүлүктү, Тегене, Алмалык ж. б. жерлерден орун алган. Борбордук Азиядагы көмүр запасынын 46%и Кыргызстанга таандык. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Кен байлыктар
Индукциялык логика

Индукциялык логика — логиканын жекеден жалпыга өтүүчү ой корутундусунун жүрүштөрүн изилдөөчү бөлүгү (кыскасы Индукция, Логика). Индукциялык логика X. Рейхенбах, Р. Карнап, К. Г. Гемпель, Кейнс жана башкалардын эмгектеринде иштелген. 
Категория:Илим 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5