Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Муратаалы уулу Камердин

Муратаалы уулу Камердин (1904-1988) Ат жабдыктарынын чебери. Жумгал районундагы Чаек айылында төрөлгөн.
 
16 жашынан айыл чарба артелинде иштеген. Камердин ээр чапкан, аны каптап, кара булгаары менен тыштаган. Анын жекече ыкмасы төмөнкүчө: теректи кыйып келээри менен чаап, аны соляркага салган. Ал жыгачтын сары суусун, шорун жана чайырын өзүнө тартып алат. Солярка ойдогудай сиңгенден кийин жыгач өтө какшып кургап, урунганда кажыбайт. Чебер ээр кашын өзүнчө чаап чыгарып, аны «Уй туяк», «Шалпык кулак», «Төө таман» өңдүүлөргө бөлүп узанган. Бул устанын кармаган ээринин кашын «Көөкөр каш» деп айта алабыз. Анткени, каштын эки уурту кадимки көөкөрдүн бурчундай, мындайча айтканда ийиндүү болуп, же ийиндүү кишидей имериле көрүнүп турат. Уста ээрдин чарасынын астын «актырга» деп атайт. «Тыйын эңмей», «эр эңиш», «улак тартыш» өңдүү элдик оюндарда согончок мына ушул жерге чап илине түшөт. Ошондуктан, уста атайын улут оюндары үчүн ээр чапкан. Анын көчүк басаар чарасы жайыгыраак келет да, актыргасы кенен болот. Ээрдин моюну жапыс болсо, бир моюндай көрүнүп калат. Ал эми кашы узунураак, өзүнүн ченемине келип суйкайыңкы болуп турса, аргымак аттын же туурда таранып отурган кыраан куштун моюнун элестетет. Ээрдин эки капталындагы үзөңгү илээр жерин дөңүрөөк чыгарат. Ал аттын эки далысынын чуңкурчаларына кынаптала кирип, аттын бөйрөгү жоорубайт. Ээрдин аяк-башы аты жок менен карышталып, чыканак аркылуу өлчөнөт. Ал «чыканак чен» деп аталат. Ээрдин чаты (арткы актасы) туура карыш болсо, аттын белин баспайт. Ээрдин алдыңкы сээри (алдыңкы актасы) сөөм болушу максатка ылайыкташат. Ээрдин үстүңкү эки капталы устанын өлчөмү менен туура эки карыш болот. Камердин уй терисинен чылгый капталган ээрине нымы али кете электе наар түшүрүү үчүн тегерек тиш-тиш аспапты колдонот. Ал кооз көрүнөт, түшкөн наары эч качан кетпейт. Уста өтүк ултаруу өнөрүн да мыкты өздөштүргөн. Устанын шахирттери Сулайманкулов Кубатбек, ушул райондогу Көк-Ой айылында жашоочу Арзыгулов Рашитбек, уулу Күлчоро Мураталиев уста өнөрүн талаптагыдай улантышууда. Устанын байбичеси Балбаева Мистекан да мыкты чеберлердин катарында, кыздары Насикат менен Камийгат эне-ата өнөрүн улоодо. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Муканова Кашымкан Самат кызы

Муканова Кашымкан Самат кызы Саймачы. 1949-ж. Тоң районундагы Ак-Сай айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Бишкектеги физприбор заводунда радио аппаратын жөндөөчү болуп иштеген. 1986-жылдан «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн уздануучу чебери. Ага Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлиги «II сынаптагы чебер-сүрөтчү» деген наам ыйгарган. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Кашымкан саймачы катары «илме сайманы» (шибеге сайма) мыкты өздөштүргөн. Ал мурун сайма үлгүлөрү үчүн көбүнчө шырдак оюмдарын көркөм көчөт ордуна пайдаланса, кийин ал алкактан чыгып, көчөт каражаттарын ич ара кыйыштырып, прикладник-сүрөтчүлөрдүн нугунда ропорт түзүү касиеттерине айрыкча назар таштайт. Чөптөрдөн, гүлдөрдөн пайда болгон элестерди символикалык түрдө көрсөтүүгө аракеттенет. Кара боз, күрөң, кызыл жүндү ийирип, кара жердикке түшүргөн кооз көчөттөрү анын уздук үнүн айкындай алат. Уз ар бир буюмуна ат коюп, атына карата затын сайма өнөрү аркылуу түшүндүрөт. Анын «Эңилчек», «Мандалак», «Бугу - Эне» өңдүү эмгектери буюм эле эмес өзүнчө изденүүнүн натыйжасы болуп эсептелет. Уз өз колунан жердик жаратат да, кара кочкул, кызыл кочкул, боз өңдөрдү кенен пайдаланат. Көпчүлүк үлгүлөрү элдик оюмдардын элементтери менен даана айкалышат. Мында бир табакчадан «карга тырмак көчөтүн», ичи-сыртына чыккан «тумарча көчөтүн», «жүрөкчө көчөтүн» келтирип, жээк көчөттөрүн «ит куйрук оюму» өңдөнтүп берет да, көркөм оюмдан жаралган сайма көчөттөрүн эндүү алып, оюм-көчөттөрүндөгү чыгармачыл касиеттер төптөшүп турат. Ал оймочу катарында да бааланат. Уз көбүнчө туштук, туш кийиз, шырдак, аяк кап, көлдөлөң өңдүү буюмдарды арбын кармайт.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Сайма туштугу жана көлдөлөңү үчүн ЭЧЖРКнүн диплому, Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзунун Ардак грамотасы; 1989-ж. Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзунун «Уз-усталардын топтук көргөзмөсү». Туштук, текче, сайма буюмдары үчүн III даражадагы диплом; 1989 ж. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин 20 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Кийиз жана сайма буюмдары үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы; 1990 ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Сайма буюмдары менен катышкан; «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Канадада, Анголада, Кытайда, Исландияда, Малайзияда, Суданда, Италияда, Грецияда, Турцияда, Иракта, Конгодо, Тунисте ж. б. эл аралык жайма базарларда, көргөзмөлөрдө уздун сайма иштери көрсөтүлгөн.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Моңош уулу Абыкай

Моңош уулу Абыкай (1898-1955) Уста. Тоң районундагы Бөкөнбаев айылында төрөлгөн.
 
Үч бир тууганы менен бирге ата энесинен эрте томолой жетим калып, ар кимдин улагасында күн көргөн. Жаш күнүнөв өкөрпоздорго үйүр алып, алардын таалим тарбиясын алууга куштарланган. Агасы Карасарт чебер өтүкчү чыккан. Абыкай абалы агасынын нускасын алган. Зергерчиликке, темирчилик менен жыгаччылыкка узанган. 1916-жылкы үркүндө Турпан тарапка барып, чоң зергерлерге шекит болгон. Эл-жерине кайткандан кийин өзүнчө өнөркана кармап, баса узанууга өткөн. Бириккен чарба уюшулган учурда ошол кездеги Кызыл-Чек колхозунун устаканасын уюштуруп, айыл чарба шаймандарын, арабасын жүртүзүп, тегирмен, жаргылчак, моло таш чегип, ат така ийип, бүлүнгөн-сынган техниканын тетиктерин кайра жасап-оңдоодо кара темирди камырдай ийлеп, темирчи аталган. Кийин чарбалар ирилешкенде Леюга колхозуна узанууга өткөн. Тоң, Жети-Өгүз тарапта ал чапкан ээр «Абыкайдын ээри» делет. Анын ат жабдыкты сынпостоо даңазасы бийик айтылат. Абыкай устачылыктан сырткары санжыра, «Манастан» үзүндү айткан. Комуз черткен. Чапкан комузу өтө үндүү болгон. Териден элдик кийимдерди жасаган. Бодонун терисинен жасаган көн булгаары буюмдары, шири идиштери айыл ичинде азыр да сакталган. Бул анын атак-даңкын, жасаган буюм-тайымдарынын баалуулугун билдирет. Абыкайдын өз чөйрөсүндө устачылыкты үйрөтүү мектеби болгон. Андан Мамбет Адигане уулу, Базарбай Токтосун уулу, Зарына Токтосун уулу, Токтосун Кылдоос уулу, Касым Талыпбай уулу өңдүүлөр таалим алышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Моңолдоров Шейшенбек Кебек уулу

Моңолдоров Шейшенбек Кебек уулу Уста. 1954-ж. Тоң районундагы Бөкөнбаев айылында төрөлгөн.
 
Тоң МСОсунда уста, айылдык № 84 кесипчилик-техникалык окуу жайында уста-сүрөтчү болуп иштеген. 1984-ж. Бишкектеги көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайын бүтүп, Тоң районундагы Бөкөнбаев атындагы орто мектепте сүрөт, кол эмгеги сабагынан мугалим, Бишкектеги «Ак-Тилек» Бирикмесинде сүрөтчү-жасалгалоочу, 1987-жылдан көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникапык окуу жайында териден көркөм буюм жасоо бөлүмүндө чебер-окутуучу болуп эмгектенүүдө. Чебер пшри идиштерин кармоодо уйдун туздала элек терисинин жүнүн кырып, жумшак кезинде (мисалы, көөкөр үчүн) бычат. Аны беттеп кармап, ички бетин сыртын көздөй каратып, эки беттин орто жерине кебез чүпүрөктү бүктөп бастыра темене менен тигет. Ал идишке суюктук куйганда аыы сыртка өткөрбөйт. Тигиш жиби үчүн аттын туу кылын колдонот. Бышык жибек жип менен да тигет. Ага нымдуу кум аралаш топуракты аябай шыкап, идиштин түспөлүн берет. Көөкөрдүн ийиндерин ийри шиш менен чыгарат. Тери тоборсуганда чийин шибегеси аркылуу «кыял оюмун», «мүйүз оюмун» түшүрөт. Анын үстүнөн кайра-кайра катуу басуу аркылуу түбөлүктүү «чийме сынпос» калтырат. Шейшенбек шири идиштеринде эски салттуу буюмдардын түспөлүн өзүндөй сактай алган. Алардын сыйымдуулугу да ар кандай. Анын кепкегин жыгачтан кырып, ага кайыштан боо тагат. Шири идиштерин ыштыкка коюп, өңүнө чыгарат. Шири идиштеринин, мисалы, көөкөрдүн ийинин, моюнун, кепкегин түстүү металлдар менен шөкөттөйт. Чебер кур, мергенчинин өздүк буюмдарына, чыны капка, кутучаларга наар түшүрүүнүн жаңы ыкмаларын мыкты билет. Эмгеги баттамада. Эигектерк. А. Акматалиевдин «Ат жабдыктары жана тери буюмдары» аттуу китебинин сүрөттөрүн графика ыкмасы аркылуу көркөмдөгөн; Эгнограф-искусство таануучу M. В. Рындиндин «Кыргыздын элдик оюндары» деген альбомунун баш сөзүн кыргызчалап, оюм-чийим сүрөттөрүн тарткан.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана апгав сыйлыктары 1989-ж. Мамлекеттик сүрөт музейиндеги «Кыргыздын элдик көркөм кол өнөрчүлөрүнүн сатуу көргөзмөсү». Көөкөр, мергенчинин өздүк буюмдары жана калкан, булгаарыдан жасалган дубал жасалгалары менен катышкан. Көркөм үлгүлөрү Сахалинде уюштурулган Бүткүл союздук көргөзмөгө жөнөтүлгөн. 

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Момушев Аскар

Момушев Аскар Ат жабдыктарынын чебери. 1937-ж. Жети-Өгүз районундагы Ак-Терек айылында төрөлгөн.
 
Айыл чарба окуу жайын бүтүргөн. Кыйла жылдары чарбада башкаруучу болуп иштеген. Айтылуу усталар: Дыйкан уулу Абдыгалый, тосордук Токсон уулу Касым, айылдашы Борсук уулу Абдылда, кичи-жаргылчактык Жаманак, барскоондук агаинилер Турдумамбет, Мукамбеттердин нускаларын алган. Аскар ээр чабууну көк теректи бүрдөй электе кыйып келүүдөн баштайт. Көлөмүн болжолдоп чаап, сомдоп, эки айча көлөкөгө кургатат. Жарылып кетпеси үчүн жыгач желим сүйкөйт. Бүткөн ээрди уйдун же топоздун териси менен каптайт. Ээрди чабууда адегенде ат өркөчүн баспагандай кылып үстүн чаап алат. Эң аягында кашын чыгарат. Ээр чарасы үчүн чүпүрөктөн бычып алган үлгүсү бар. Ал өлчөм катары колдонулат да, эки түрдүү ээрдин чабылышына чакталат. Ээр чарасынын кездеме үлгүсү эки бүктөлгөндө тепетен болуп, көптүктү жана тактыкты сактап турат. Ээрдин бир актасы 45 см, арткы актасынын куюшкан бекитээр жери 11 см, өркөч үстү 16 см, мунун арты 21 см, жалпы алганда 36 см, асты 30 см, анын асты 19 см, чарасы 38 см, анын айланасы 32 смге барабар. Ээрдин кашынын моюну 16 см, каш башынан алдыңкы актанын учуна чейин 31 см болууга тийиш. Анын калыңдыгы 1,5 см, чарасынын калыңдыгы 1 смдей болот. Ээр кашы эки кулактан турат да, айланасы 15 смди түзөт. Аскар чапкан ээрдин ички бети 17 смден башталат да, бели (отуруучу ортосу) 15 смге барабар болот. Ээр бөлүктөрү так өлчөнөт. Чебер алардын өзүнчө схемаларын түзүп чыгат. Ээр көкүрөгүнүн калыңдыгы 4 см, кашынын моюнунун айланасы 17 смге өлчөнөт. Эр ээринин үч түрү боюнча узанат. Ал ат жабдыктарынын калган бөлүктөрүн кайып кармайт. Аларга: жүгөн, көмөлдүрүк, куюшкан, басмайыл жана камчы өңдүүлөр кирет да, буларды жүзөгө ашырууда өз өзүнчө ыкмаларды колдонот. Тердик, желдик, көрпөчө жана өрүмдү жубайы Момушева Аралкан кармайт. Натыйжада булар ат жабдыктарын түгөл кармап, атка токугудай даражага жеткиришет. Уста булгаарыга чабылуучу шөкөттөрдүн түспөлдөрүн өзгөртүүгө аракеттенүүдө. Ал сынпостун топчуларынын жердигин жезден тандап, ага өгөөлөө аркылуу көркөмдүк түшүрөт. Эски үлгүлөрдү негиз тутуп, ага чыгармачылыкта өзгөртүү киргизет. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Момунбаев Сүйүнаалы

Момунбаев Сүйүнаалы Зергер. 1958-ж. Тогуз-Торо районундагы Казарман айылында устанын үй-бүлөсүндө туулган. МСОдо кыш кыноочу, жыгаччы болуп иштеген. Бишкектеги № 19 элдик көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайынын зергерчилик бөлүмүн бүтүргөн. Азыр «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн узануучу чебери. Ага Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлиги «Биринчи сынаптагы чебер-сүрөтчү» деген наам берген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Сүйүнаалы ат жабдыктарын жасайт жана түстүү металлдардан зер буюмдарын кармайт. Ага атасы Сүйүнаалынын зор таасири тийген. Уста зер жасалгаларга өзүнчө, кара темирчиликке өзүнчө көмүр өчүрүп, көөрүк басат, көмүркөй кармайт, күжү күйгүзөт. Аспап куралдарын бүтүндөй өзү жасайт. Кара темирдин сугатын мыкты билет. Темирдин курчун иштетүүдө, чарыкка тартууда, ширетүүдө курч темирлердики шырылдап тоголок тартаарын, муңайым темирлерди ширетүүдө жалын чыгаарын узануу учурунда туюндурат. Ошого жараша жасалуучу буюм-тайымына жараша темир тандайт. Анын ээрге чапкан шөкөттөрүнүн көркөм түспөлү өзүнчө айыр маланып, ал эркектер токунууга шартташат. Шөкөт жазыраак алыпып, ал сары жезден турат да, кайыкка кынаптала түшөт. Шөкөттөрүнүн көркөм калыңтарын өзүнүн чыгармачыл туюму менен жасап алган. Ат жабдыктарын көбүнчө кайып кармайт. Сүрөтү жана эмгеги түстүү баттамада.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1983 ж. «Кол өнөрчүлөрдүн борбор шаардык көргөзмөсү». Табак, кумура идиштерин түстүү металлдан чеккендиги үчүн диплом; 1984 ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Ат жабдыктары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун II даражадагы диплому; 1984-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин кароо-сынагы». Аялдардын зер буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун диплому, «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Ат жабдыктары жана зер буюмдары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Молдокабыл кызы Ырысбүбү

Молдокабыл кызы Ырысбүбү (1905-1976) Өрмөкчү, оймочу. Ат-Башы районундагы Кара-Коюн деген жерде төрөлгөн.
 
Саймачы, термечи аталган энеси Уулбүбүнүн таасиринде Ырысбүбү 8-9 жаштарында өрмөккө отуруп, терме таарларга көркөм түр түшүрүүнү үйрөнгөн. Ал үзүк боого 41 тал жип аркылуу «чымын канат көчөтүн» берүүдөн өз өнөрүн баштаган. «Чагармак көчөтү», «тумарча көчөтү», «сыңар мүйүз көчөтү» түшүрүлгөн таар буюмдары сакталган. Ырысбүбү уз шырдакчылыкта көк-кызыл түстү арбын беттеп, шырыкты ширете алган. Анда Ат-Башы өрөөнүнө мүнөздүү «Салбай оюмду» арбын пайдаланган. Аяк каптын көркөм үлгүсүнө ортолук оюму үчүн бир табакчага төрт «кочкор мүйүз оюмун», төрт «карга тырмак оюмун» алып, анын астынан ошол кооздуктар кайрадан кайталанып, анын чети «жарым кыял оюмдалып», жээк оюмуна ак-кара «бычак учу» түшкөн. Буюм чети колдо чачыланган. Уздун Абдыкеримова Анипа, Калбаева Мария, Бейшенбаева Мөөркан, Какиналиева Бүбүрайым, Аалиева Райка, кыздары - Уулкан, Тынымкан сыяктуу үйрөнчүктөрү бар.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1974-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 50 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдүн республикалык көргөзмөсү». Таар жана шырдак буюмдары үчүн ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Молдакмат кызы Азима

Молдакмат кызы Азима (Касымбекова Азима) Саймачы. 1944-ж. Чүй районундагы Кегети айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Бишкектеги көркөм буюмдарды жасоо фабрикасында, 1966-70-жылдары Москва шаарындагы сайма фабрикасында, 1973-жылдан «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде эмгектенет. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жайынын отличниги. Узчулукту 1975-жылдан баштаган. Ал кол сайма менен машинада илме сайманы тең аткарат. Туш кийиз, белдемчи, чепкен, чыптама, кемсел, аяк кап, текче, чыны кап өңдүүлөрдү арбын кармап, ага ылайыктуу көркөм көчөттөрдү өзүнүн уздук татымында так бере алат. Уз «бадам оюмун», «мүйүз оюмун» сайманын көркөм каражаттарына төптөштүрөт. Азимада боёкторду ич ара кабыл алууда жердикке шартташтырат. Уз көбүнчө кочкул кызыл, күрөң, боз түстөрдү буюмдун ажары деп эсептейт. Аянттуу буюму - туш кийизи жалпы кооздукту өзүнө имерет. Ага актан аламычтантып «суу» берет. Кызылдан жээги бар кара тукабага же чий баркутка сайылган сайма көчөттөрүнүн өзүнчө жүзү бар. Уз сары, ак, жашыл, көк өңдүү гүлдүн, чөптүн жана башка өсүмдүктөрдүн жалбырактарын көркөм көчөткө элемент кылат. Өңдү ич ара ойдогудай айкалыштырат. Уздун буюмдарында шырдак оюмдарынын элементтерине караганда нукура саймачылыкка таандык көчөттөр көбүрөөк көрүнөт. Ал көчөттөрдүн ар бири төрт көчөт элементтеринен турат. Ал өз өзүнчө табакчаланат. Ошондой эле жердик карадан тандалса, ортолугу кызыл көрүнсө, буюмдун жүзү ого бетер ачылат. Көчөт четтерине да «суу» жүргүзүлөт. Азима - атайын көркөм үлгүлөрдү чебер аткарууга жаралган уз.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин түзүлүшүнүн 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Элдик кийимдери үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Биринчи даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Туш кийизи үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1988-ж. Кыргыз ССР Маданият министрлигинин, Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин жана Кыргыз ССР Сүрөтчүлөр союзунун биргелешкен «Элдик чеберлердин республикалык көркөм көргөзмөсү». Туш кийизи Мамлекеттик этнографиялык музейге экспонатталган; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Туш кийиздери, сайма туштуктары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Моке уулу Молдожан

Моке уулу Молдожан (1904-1989) Ат жабдыктарынын чебери. Түп районундагы Жылуу-Булак деген конушта төрөлгөн.
 
Үч күндөн кийин энеси, жети күндөн кийин атасы өлүп, таенесинин колунда чоңойгон. Көркөм кол өнөрчүлүктү 40 жаштарга келгенде кармап, кийин бул устачылыкты түбөлүктүү кесип тутат. Ал ээр чапкан. Чебер ээрдин астыңкы тарагын эки жарым эли, арткы тарагын үч эли, ээр каптыргасына чейин сөөм кылып кармайт. Мында ээр далынын кузгүсүнө бирдей жатып, арты аттын бөйрөгунө кынаптала түшөт. Ошондуктан, анын чапкан ээринин мыктылыгын айылдаштары айың кылып айтышат. Ат жабдыктарына мыкты узануусу устакерчиликтин даңазасын чыгарган. Ага кардарлар алыстан аттанып келип түшкөн. Ээрлеринин алды Кавказга жеткен. Казакстандан, Ысык-Көл, Тянь-Шань дубандарынан атайын кардарлар келип турушкан.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын областтык II кароо-сынагы». Кайык ат жабдыктары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы; Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Мокеев Ишен

Мокеев Ишен Ат жабдыктарынын чебери. 1931-ж. Ат-Башы районундагы Ак-Талаа айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Калинин атындагы колхоздо чарбанын ар кандай өнөктүгүндө иштейт. Анын ат жабдыктарын жана жыгаччылыкты кармоо чеберчилигине айылдаш уста Төлөнбай багыт берген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзуыун мүчөсү. Ишен ээр чабат. Анын жердигин Баш-Кайынды, Орто-Кайынды деген жерлердин жапайы теректеринен тандайт. Анткени алардын жарылышы жеңил, ийилчээк, чоюлчаак, иштетүүгө оңой. Аны күзүндө (октябрь, ноябрь) кыйып, дароо аарчыйт. Ээрди туюк чабуу үчүн узунун 52-55 см, туурасын 40-45 см кесип алат. Аны чабууда биринчи балта, экинчи чот, үчүнчү керки, төртүнчү аталгы керки (мизи ийри), араа, бычак пайдаланат. Ээрди төө тери менен да, уй тери менен да каптайт. Ээрдин эң артында каптайт. Каптоодо 1,5-2 см мык керектейт. Анан кара булгаары менен сынпостойт. Уста ат жабдыктарынын калган бөлүктөрүн кайып да, өрүп да кармайт. Өзүнө таандык шөкөттөрүнүн түрлөрүн жасоодо абалы калыпка куюу ыкмасын пайдаланат. Ал 12 талдан турган жээк нөкөрү өрүмүнө көбүрөөк назар таштайт. Жазы ак кайыштын бетинен кара булгаарыдан энин тайкы тилип, беттей коюу аркылуу ат жабдыктарынын бөлүктөрүн - жүгөндү, көмөлдүрүктү, басмайылды, куюшканды кооздоо чеберчилиги өнүккөн. Уста андайга чабуучу шөкөттөргө дат чалбасты же кой куутта пайдаланылуучу күзгүнүн калдыгын көркөм калыпка куят. Ишен жыгаччы катары да таанылган. Анын жайлоо буфети бир нече бөлүк үкөктүн турат. Урунууга оңтойлуу, көчкөндө жыйналат. Чебер комуз жасап, өзү да ойной билет. Комуз үчүн тоо арчаны октябрь, ноябрь айларында кыйып, кабыгын аарчып, үч жыл таштап кургатат. Аны чабууга балта, керки, чот, сүргү, бычак колдонот. Ичин оючу ийги чоту да бар. Комуз капкагын бутагы жок, дабыркайы аз тунук карагайдан тандайт. Устанын уулу Рыспек атанын ишенимдүү шакирти. Эмгеги түстүү баттамада.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Кайык ат жабдыктары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз СССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Ат жабдыктары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун диплому, Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Ат жабдыктары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Мойдунов Тургун

Мойдунов Тургун Ат жабдыктарынын чебери. 1934-ж. Өзгөн районундагы Заргер айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Ал ат жабдыктарынын татаал өрүмүн жүзөгө ашырат. Өрүмчүлүктү Кутургу айылындагы Бабик уулу Үмөттөн үйрөнгөн. Уста эчкинин, кийиктин терисинен тасма көк жасайт. Анын челин алып, этинин сары суусун өзүнүн аспабы аркылуу кысып чыгарып, тегиз жайга кургатып тилип, өрүмдүн жердигин даярдап алат. Тургун камчы өрүмдү он талдан баштайт. Ал бешбештен эки жакка бөлүнөт да, бирден көтөрүлүп, бирден басылат. Ондон тең бөлүнүп, экиден көтөрүлүп, бирден да басылат. Камчы 12-14-16-18-20-22-24-28-32 тал тасма менен токтойт. Мурда 32 тал өрүмдү арбын өргөн. Өрүмчү камчынын түшкүнүн «бурама басты», «илме басты» жана «буудай басты», - деп үчкө бөлүп узанат.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар