Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Александр Мищенко (футболчу)

Александр Мищенко — немис жана кыргызстандык футболчу, " Дордой " клубунун коргоочусу жана жарым коргоочусу.

 Өмүр баяны 
Бала кезинде үй-бүлөсү менен Германияга көчүп барып, ал жактан футбол ойной баштаган. Ал бир нече жаштар командаларын алмаштырган, алардын ичинен эң атактуусу « Боруссия » (Мёнхенгладбах) болгон. Чоңдор деңгээлинде ал алтынчы дивизиондун (Ландеслига Миттелрейн) Герта Вальхайм клубунда ойногон. 2016-жылдан тарта Кыргызстандын жаштар жана жаштар курама командаларынын машыгууларына тартыла баштаган , бирок жарандыгы жок болгондуктан улуттук курама командаларда расмий беттештерде ойной алган эмес.

2017-жылдын июль айында «Дордой Бишкек» менен келишим түзгөн . 2017-жылы Кыргызстандын чемпионатынын коло байге ээси жана өлкө кубогунун ээси, 2018-жылы чемпион жана кубоктун ээси болгон. Ошондой эле АФК кубогунун оюндарына катышкан .

2019-жылдын февраль айында Кыргызстандын жарандыгын алган Воспитанник «Боруссии» теперь сможет выступать за сборную КР по футболу . 2019-жылдын 11-июнунда Палестина менен болгон беттеште улуттук курама команда үчүн дебют жасаган.

 Эскертмелер 

 Шилтемелер 

 Профиль на сайте FootballFacts.ru
 Профиль на сайте Soccerway (англ.)
 Профиль на сайте National Football Teams (англ.)
 Профиль на сайте ФК «Дордой»
Категория:Кыргызстан футболчулары
Виктор Майер

Виктор Майер — Кыргызстандык жана Германиялык футболчу, талаадагы милдети чабуулчу. Германиянын "Батыш" аймактык лигасынын " Виденбрюк " клубунун оюнчусу.

 Өмүр баяны 
1990-жылы Кыргыз ССРинин Люксембург айылында туулган. 10 айлык кезинде үй-бүлөсү менен Германиянын Оснабрюк шаарына көчүп барган.

Ал жергиликтүү клубдарда Blau-Weiss Schinkel жана Osnabrück 1899 футбол ойной баштаган. 2006-жылдан бери "Гамбургдун" өспүрүмдөр командасында, 2008-2011-жылдары экинчи командада ойногон. 2011/12 сезонуна чейин ал Sportfreunde Lotte клубуна өткөн, бирок бир да оюн ойногон эмес. Германиянын төмөнкү лигаларынын «Оснабрюк II» (2012-2013), « Хафельсе » (2013), « Меппен » (2014-2016) клубдарында ойногон. 2016/17 сезонунда Голландиянын Биринчи Дивизионунун Эммен клубунда ойногон. 2017/18 сезонунан бери ал Regionalliga West Club «Виденбрюк» үчүн ойноп келет.

2007-жылы Европа чемпионатында Германиянын 17 жашка чейинки курама командасынын курамында ал бир беттеш өткөргөн - Грецияга каршы оюнда (4:1) жолугушуунун бүтөөрүнө 4 мүнөт калганда алмаштыруучу катары чыккан.

2015- жылы Кыргыз курама командасынын менеджери Мирлан Айталы немис спорт журналисти Мирон Гойхмандын жардамы менен Кыргыз ССРинде төрөлгөн немис футболчулары Майер менен Люксту улуттук курама командага чакырган. Бывший менеджер сборной КР по футболу М.Айталы о том, как нашли Бернхардта, Майера, Люкса и сожалении, что не получается заявить Евлюшкина (интервью) Майер эл аралык дебютун 2015-жылдын 11-июнунда Бангладешке каршы 2018-жылкы Дүйнөлүк Чемпионатка тандоо оюнунда жасаган.

 Эскертмелер 

 Шилтемелер 

 Профиль игрока (англ.) на сайте Transfermarkt
 Профиль на сайте FootballFacts.ru
Категория:Кыргызстан футболчулары
Алтан хан

thumb|200px|Тумеддин Алтан хан
Тумеддин Алтан хан(1506 же 1507—1583) — Монголиянын Тумед ханзаадасы. Даян хаандын небереси.

1529-жылы Миң династиясына соода кылууну каалаган. бирок Цзяцин императору баш тарткан. 1530-1570-жылдары Датунга, Шэньсиге кол салган. 1571-жылы Цзяцин императоруна мал соодасына уруксат берилген. 1552-жылдан кийин ойротко кол салып, Каракорумду жана Цинхайды башкарган. Ал ламаизмге сыйынып, Монголияда Ламаизмди жайылтууга аракет кылган.

Категория:Монголдор
Шамалды-Сай (айыл)

Шамалды-Сай ошондой эле Ынтымак деген аталыш менен да белгилүү — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы айыл. Достук айыл аймагынын курамына кирет. Шамалды-Сай шаарчасынын жанында. 

ААББТ коду — 41703 215 821 01 0Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору.

Калкы 

 жылы 2009 2014 2015 2020 2021 адам. 4282 4689 4686 6417 6526
Булактар
Буриштер

Бури́штер (бурушаски, хунза) — эл Кашмирдин (Пакистан бөлүгүндө) түндүгүндө
бийик тоолу (Гилгит, Хунза, Нагар) жерде жашайт.
Саны 87 миң (2000).

 Тили 
Тили — бурушаски. Бурушаски өзгөчө обочолонгон (изоляцияланган) тил.
Башка элдер менен байланышта урду жана дард тилдерин колдонушат. Урду тилин көбүнчө аялдар колдонушат.

 Теги 
Буриштер Кашмирдин байыркы автохтондук калкы. Алар келгин индиевропалыктар менен аралашпай өзүн тилин жана маданиятын сактап калышкан.
С. А. Старостиндин (белгилүү орусия лингвисти) гипотезасы боюнча буриштер синокавказдыктардын тукумдары.

 Дин 

Ишенгендер Ислам дининин шиит багытын тутушат. Көбүнчө шиит багытынын ичиндеги исмаилдик жана иснаашарит секталардын избасарлары.
Ошондой эле, байыркы бутпарас элементери да сакталууда.

 Маданияты 

Материалдык маданияты боюнча калаштарга жана памирдик элдирине жакын.

 Чарба 

Террасалык дыйканчылык өнүккөн. Татаал сугат системасы колдонулат. Жашылчалар, жемиштер (өрүк, жүзүм) өстүрүлөт. Ири мүйүздүү мал сүт үчүн кармалат.

 Тамактануу 

Жашылчаларды чийки бойдон жешет. Өрүктү көп жешет. Кышында кургатылганын өрүк жешет жана өрүктөн жасалган компотторду ичишет.
Сүттөн жасалган азыктарга (эжиге, каймак ж.б.) да көңүл бурушат.

 Шилтемелер 

 https://tracesofnations.org/rutrase/burishi-kto-oni/
 https://bigenc.ru/ethnology/text/1889392 
 https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/216009
 https://travelask.ru/blog/posts/11147-narod-kotoryy-zhivet-120-let-pochemu-uchenye-ne-mogut-ob-yas
Фор (эл)

Фор (фур fòòrà, араб فور‎; фур) — эл. Судандын түштүк-батышында, тоолу Дарфур регионунда (Джабаль Марра деген жерде) жашайт. Аз сандуу топтор Чад, Египет, БАР өлкөлөрүндө жашайт. 
Кун­га­ра, тунд­жа­ра жана дад­жу топторуна бөлүнөт.

 Тил 

Тили — фур же конджара. Конджара Фур уясына кирет. Фур уясы гипотетикалык Нил-сахара макроүй-бүлөнүн курамына кирет.
Фордун көпчүлүгү араб тилин билет.

 Дин 

Диний жактан Исламдын сүннөт багытын (маликит мазхабы) тутушат. Анимизмдин таасири калган.

 Тарых 

Фор — байыркы эл. Дарфур мамлекетинде (XVI к. — 1916ж.) этникалык негизин түзгөн. Сулейман Солонгдун тушунда (1596-1637жж.) ислам Дарфурдун мамлекеттик дини катары таанылган. Анын урпактары Дарфурдун чыгыш чек арасын Атбара дарыясына чейин кеңейтишкен. Мамлекет күчтүн туу чокусуна 18 кылымда жеткен. Мечиттер курулуп, диний билим өнүккөн. Дарфур Чыгыш Африканын кул соодасынын ири борборуна айланган. 1899-жылы британ жана египет аскерлери Дарфурду Суданга кошуп алган.
Дарфур жаңжалында (2003-2020жж.) фур эли геноцидге дуушар болгон. Көчмөн араб-джанджавиддер фор элине каршы террор жана жерлерден кууп чыгуу саясатын жүргүзүшкөн. 
Араб-джанджавиддер Судандын түндүгүнөн көчүп келишкен, анткени Судандын түндүгүндө жашоого жарактуу жерлерди чөл басып кетти.
320px
Фор элинин улуттук кыймылдын желеги

 Чарбалык иштер 

Сугат дыйканчылык (күрүч, буудай, таруу, жашылчалар, пахта) жана малчылык (уй, кой, төө).

 Кол өнөрчүлүк 

темир устачылык;
карапачылык; 
зергерчилик;
килем токуу; 
сөөк оюу.

 Булактар 

https://old.bigenc.ru/ethnology/text/4726048 
https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/116/939.htm

Категория:Судан
Категория:Чад

Категория:Африка этностору
КТРК Спорт

КТРК Спорт — Кыргызстандагы эң ири телерадиоберүү корпорациясы болгон КТРКнын курамына кирген жалпы улуттук спорт каналы. Кыргызстандагы биринчи жана азырынча жалгыз ата мекендик спорт каналы. 2015 -жылдын 15-декабрында эфирге чыга баштаган rus.azattyk.org — В Кыргызстане начал вещание первый спортивный телеканал — «КТРК Спорт» .

Телеканалда көрсөтүү тили кыргыз жана орус тилдеринде . Маселен, Кыргызстандын курама командасы катышкан футболдук беттештерди кыргыз жана орус тилдеринде эки комментатор чогуу комментарийлеп турушат. Телеканал ар кандай улуттук жана эл аралык спорттук турнирлерди жана мелдештерди, анын ичинде Кыргызстандын улуттук курама командасынын жана башка курактагы командалардын, анын ичинде футзал оюндарын, Кыргызстандын футбол боюнча Жогорку Лигасын, Кыргызстандын Кубогун камтыган футболдук матчтарды жана турнирлерди көрсөтөт. Футбол боюнча Кыргызстандын Суперкубогу .

Телеканал үчүн биринчи европалык футбол сезонунда Испания Ла Лигасынын жана Германиянын Бундеслигасынын футбол матчтарын көрсөтүү укугу алынган. Укуктарга ээ болуп, 2016-жылы Рио-де-Жанейродо өткөн Жайкы Олимпиада оюндарын көрсөтүүгө . 2016-жылы жайында КТРК 2016-жылы Францияда өткөн Европа чемпионатынын матчтарын көрсөтүү жана көрсөтүү укугуна ээ болгон . КТРК көрсөтүү укугуна ээ болуп, КТРК Спорт телеканалы 2018-жылы Орусияда өткөн футбол боюнча Дүйнө чемпиондугун көрсөтүүнү алды . Англия Премьер-Лигасынын жана Италиянын А сериясынын матчтарын көрсөтүү укугу кийинчерээк алынган.

 Канал жөнүндө 
Көп жыл күткөндөн кийин Кыргызстанда спорт каналы ачылган. Телеканалдын продюсери болуп буга чейин “Жаштар” студиясын жетектеп келген Шайырбек Арапов дайындалса, башкы режиссер болуп актёр, каскадер Элдияр Айылчиев дайындалган. Алгачкы комментаторлордун катарында Кубан Атабеков , Эркин Абдуллаев, Ростислав Махотин, Бексултан Үсөналиев жана Нурсултан Жакыпбеков, Зиярат Эсенбай , Алымбек Адылбеков , Адилет Темирланов, Асылбек Бактыбеков, Эламан Касыкеев жана Нурсултан Турмушбеков бар. 

 Булактар 

Категория:Кыргызстан телеканалдары
Сонгай (эл)

Сонгай (сонгой) — Батыш Африкадагы (Нигер, Мали, Буркина-Фасо, Нигерия, Бенин) эл. 

Сонгай эли Сахаранын түштүгүндө Нигер дарыясынын боюнда Дженне шаарынан тартып Сокото дарыянын куймасына чейин отурукташкан. Сонгай эли бир нече субэтникалык топторго (джерма, кой­ра­бо­ро сен­ни, денди, хом­бо­ри, дауссахак, белбали ж.б.) бөлүнөт. Жашаган кепелердин формалары сүйрү келет. Салты жана фольклору (мифология, жомок, ырлар) коншу элдердикинен өзгөчөлөнөт.

Саны 6 млн (2015).

 Тил 

Сонгай тилдеринде (же диалектеринде) сүйлөшөт. Сонгай тилдери сонгай-зарма тил уясына кирет. Ал тил уясы гипотетикалык Нил-сахара тил макроүй-бүлөнүн курамына шарттуу түрдө киргизилген.Орто кылымдарда сонгай эли араб жазуусун колдонгон. Азыркы сонгай жазуусу латын алфавиттин негизинде.Ошондой эле хауса, фульбе, туарег жана француз тилдерин билгендер да бар.

 Дин 

Көпчүлүгү мусулмандар. Сүннөт багытынын маликит мазхабын тутушат.

 Чарбалык иштер 

Сугат дыйканчылык (сорго, таруу, күрүч). Балык уулоо. Малдарын фульбе малчыларына бактырышат. Кол өнөрчүлүк (темир устачылык, булгаары иштетүү, токуу) өнүккөн.

 Тарыхы 

Алгачкы сонгай көчмөн уруулары азыркы мекенине б.з. I м. ж. келишкен. Сонгай элинин калыптанышына жергиликтүү дыйканчылык, балык уулоо жана мергенчилик менен алектенген уруулар (сорко, габиби, гов) катышкан.

15-16 кылымдарда Сонгай мамлекетин түзүшкөн. Борбор шаары — Гао. Ал мамлекет күчтүн туу чокусуна 16 кылымдын башында жетип, Батыш Африкада эң ири саясий бирикмеге айланды. Салык, акча, жер жана аскер реформалар жүргүзүлгөн. Атчан аскерлердин жана дарыя флотунун түзүлүшүнө көңүл бурулган. Экономика жактан Сонгай мамлекети транссахардык соода, туз өндүрүү, кул жана мал сатуу менен көтөрүлгөн. Шаарларда китепканалар, мечиттер, медреселер, кербен-сарайлар салынган.

16 кылымдын аягында марокко аскерлери Сонгай мамлекетин талкалап жок кылышкан.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 https://www.istmira.com/novosti-istorii/15150-narod-songai.html
 https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/134421/Сонгаи
 https://bigenc.ru/ethnology/text/3636919 

Категория:Нигер
Категория:Нигерия
Категория:Мали
Категория:Буркина-Фасо
Категория:Бенин

Категория:Африка этностору
Балти (эл)

Балти — Пакистанда жана Индиянын түндүгүндө жашаган эл. Балтистан (Шайок жана Шигар дарыялардын Инд дарыясына кошулган райондо) жана Ладакх, ошондой эле Пакистандын Лахор, Карачи, Исламабад шаарларында жашайт.
Саны Па­ки­ста­нда 327 миң (2000), Ин­дияда 72 миң.

Тил (балти) жана антропология жактан тибеттиктерге өтө жакын болушат. Бирок маданияты боюнча Түндүк Индиянын элдерине жакын.
Генетикалык изилдөөнүн натыйжасында балти элинде 
46% R1a аттуу Ү-хромосомалык гаплогруппасы бар экенин аныкталган.
Көпчүлүгү Исламдын шиит багытын тутушат. Бир аз буддисттер да бар.
Балти дыйканчылык, багбанчылык жана малчылык менен алектенишет.

 Шилтемелер 

 http://www.etnosy.ru/taxonomy/term/940
 https://bigenc.ru/ethnology/text/1847851 
 https://travelask.ru/blog/posts/36787-20-foto-naroda-balti-do-nedavnego-vremeni-zhivshego-v-polnoy

Категория:Тибет-бирма тобундагы элдер

Кхамба (эл)
Шахноза Соатова

Шахноза Соатова (1977-жылы 2-август Өзбек СССР Ташкен шаары) - белгилүү өзбек блоггери, комментатору, журналисттик тажрыйбасы бар коомдук активист. Ал социалдык тармактагы "Шахноза Соатованын блогу"нда блогер катары таанымал. Ал “Көтөрүлүш” улуттук кыймылынын социалдык-экономикалык демилгелер институтунун эксперттери менен биргеликте жарыяланган “Өзбекстандын сонку жылдардагы 30 мыкты коомдук активисти” (2019-жыл) тизмесине кирген. Даңк медалынын ээси (2020). Ал Өзбекстандын президентинин колунан мамлекеттик сыйлык алган биринчи блогер болду.

Шахноза Соатованын көп жылдык басмачылык жана редакторлук тажрыйбасы бар, көптөгөн журналдар, радио, басмаканаларда иштеген. Ал китептерди жана колдонмолордү жазган. 2018-жылы Өзбекстан Республикасынын Юстиция министрлигине келген. Учурда Юстиция министринин руханий-агартуу иштеринин натыйжалуулугун жогорулатуу, мамлекеттик тил боюнча мыйзамдардын сакталышын камсыздоо боюнча кеңешчиси жана Олий Мажлис Сенатынын Гендердик теңчилик боюнча комитетинин алдындагы Эксперттик кеңештин мүчөсү. .

 Өмүр баяны 
Шахноза Соатова 1977-жылы 2-августта Ташкен шаарында төрөлгөн. Үй-бүлөдө 3 баланын улуусу болуп, эки бир тууган иниси бар. Балалыгы Үчдөбө районунун Акмечит махаласында өткөн. Ал атасынан эрте ажырап калган .

1994-жылы Ташкент мамлекеттик университетинин (азыркы Өзбекстан Улуттук университети) өзбек филологиясы факультетине тапшырып, 1999-жылы аяктаган. Филология илимдеринин доктору, профессор Бегали Касимов “Шоро” журналында “Түркстан адабиятынын материалдары” деген темада изилдөөлөрдү жүргүзүп келет.

Шахноза Соатова басма жана редакциялоо жаатында көп жылдык тажрыйбасы бар, «Хамшира» (1999-2000), «Жаш Күч» (2000-2004), «Об» (2006-2009) журналдарында, Замин радиосунда (2005-2006),Golden pages (2009—2011), «Академнашр» (2011-2014), Spectrum (2015—2017) жана Маънавият (Руханият)(2017-2018) басмаларында ар кандай кызматтарды аркалаган. Маънавият (Руханият) басмасынын башкы редактору катары бир катар мектеп окуу китептерин жана окуу куралдарын басып чыгарууга жетекчилик кылган. «Аялдардын бактылуулугунун сырлары», «Реформаларда массалык малымат каражаттары: маалыматтык трансформациясы жана кесиптик этикасынын көйгөйлөрү», «Жергиликтүү кеңештердин депутаттары үчүн колдонмо», «Медиа сабаттуулук жана фейк-ньюс: укук жана жоопкерчиликтин чеги» аттуу китептерди жана практикалык колдонмолорун басып чыгарган. 2018-жылы Өзбекстан Республикасынын Юстиция министрлигинде иштей баштаган. Учурда Юстиция министринин руханий-агартуу иштеринин натыйжалуулугун жогорулатуу, мамлекеттик тил боюнча мыйзамдардын сакталышын камсыздоо боюнча кеңешчиси жана Олий Мажлистин Сенатынын Гендердик теңчилик боюнча комитеттин алдындагы Эксперттер кеңешинин мүчөсү. .

 Булактар
Кызыл-Суу суусу (Кемин району)

КЫЗЫЛСУУ — Кемин районундагы суу. Чүй дарыясынын сол куймасы. Уздугу 36 км, алабынын аянты 171 км2. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо ийиктикте 2500 м. Төрт чоң куймасы бар. Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы мөңгүлөрдөн башталат д а , кууш капчы- гай аркылуу агып , Чүй өрөөнүнө чыгат. Жылдык орточо чыгымы 1,46 м3/сек, эң көбү июнь – июлда, эң азы февралда байкалат. Сугатка пайдаланылат. Боюнан Кызыл-Суу кыштагы орун а лган.

Категория:Кыргызстандын суулары
Категория:Тумар-2011
Португалиянын Педро III

1717-жылы 5-июлда Лиссабондо туулган Португалиянын Жуао V бул жерден Австриядан Мария Ана
Анын өлкөсүнүн сүйүктүү уулу португалиялык ханзаада болгон.

350x350px|Retrato_de_D._Pedro_III_de_Portugal_-_oficina_europeia_ou_portuguesa_do_século_XVIII 

Жиениңизге үйлөнгөн Португалиянын Мария I Үзгүлтүксүздүк үйдө токтойт Браганса.
Жубайлардын төмөнкү балдары болгон:
Бразилиянын ханзаадасы Хосе Португалиянын Жуао VI Инфанта Марияна Виктория
1777-жылдын 24-февралында ал Португалия бардык башкаруусун аялынын колуна тапшырганына карабастан, аялы менен бирге португал тактысына отурган.
1786-жылы 25-майда Квелуз каза болгон

Колдонулган адабияттар
Эдуардо Буэно бразилиялык жазуучунун португал монархиясы жөнүндө китептери
HEC Paris

HEC Paris — 1881-жылы Айви Лигасына (англ. Paris Tech) кирген жеке изилдөө университети болуп саналат, жана ошондой эле анын тарыхы, баркы жана байлыгы менен дүйнө жүзү боюнча эң кадыр-барктуу жогорку окуу жайлардын бири болуп саналатFrench Schools Dominate New Financial Times Ranking. Ал Иль-де-Франс штатындагы Париж шаарында жайгашкан. 

 thumb | 220x124px | right

 Булактар 

Категория:Франция
Категория:1881-жыл
Категория:Университеттер
Тоголок Молдо көчөсү

Тоголок Молдо көчөсү Бишкек шаарынын борборунда жайгашкан.

 География 
 
Көчө түштүктөн (башталышы) түндүккө чейин созулган. Көчө түндүктү карай акырындык менен төмөндөйт.
Москва көчөсүнөн башталып
Манасчи Сагымбай, Токтогул, Сыдыков, Киев, Чүй, Рыскулов, Абдымомунов, Фрунзе, Жибек Жолу борбордук көчөлөрдү кесип өтөт. Жибек Жолдон тартып түндүктү карай жеке турак-жай сектору башталат. Чоң Чүй каналын өткөндөн кийин, көчө ийилип баштайт. Саадаев көчөсүнө жетип бүтөт. Саадаев көчөсүндө Бишкек шаардын административтик чеги өтөт (Аламүдүн райондун Төмөнкү Ала-Арча айылы башталат).
Көчөнүн узундугу 4,7 км.

 Аталыштар 

1936 жылга чейин көчөнүн аты Казарменная болчу. Казармалар Токтогул көчөсүнүн кесилишинде турчу.
Андан кийин көчө Ворошилов атынан коюлган.
1957 жылы көчөнүнү аты Спортивная деп өзгөртүлгөн. 
1960 жылы белгилүү акын Тоголок Молдонун
ысымынан коюлган.

 Имараттар 

үй №3 — Академик Миррахимов атындагы кардиология жана терапия улуттук борбору

үй №10 — КР ТИМ алдындагы Консулдук кызматынын департаменти

үй №17 — Жаштар иштери, дене тарбия жана спорт боюнча мамлекеттик агенттикти

үй №17А — Дөлөн Өмүрзаков атындагы «Спартак» стадиону

үй №21а — Кыргыз Республикасынын Финансылык чалгындоо мамлекеттик кызматы

үй №40 — Кожомкул атындагы спорт сарайы

үй №50 — Т. Садыков атындагы 
улуттук көркөм академиянын 
музеи

үй №54А — "Кыргызстан" коммерциялык банкы

үй №58 — М.Рыскулбеков атындагы Кыргыз экономикалык университети

үй №73 — №33 мектеп-гимназия

 Шилтемелер 

 https://bishkekstreets-kg.webnode.ru/newname/ul-togoloka-moldo/
 http://yiv1999.narod.ru/ABC.htm
Багирми тили

Багирми тили борбордук судан тил уясынын бонго-багирми тобуна кирет. Борбордук судан тил уясы гипотезалык Нил-сахара макроүй-бүлөнүн курамына кирет.
Багирми тилинде Чаддын түштүк-батышында, Шари-Багирми регионунда сүйлөшөт. Ошондой эле аз санда багирми тилинде сүйлөгөндөр Нигерияда да бар. Багирми тилинде сүйлөгөндөрдүн жалпы саны 44 800 киши.
Багирми тили гол, кибар, бангри, дам диалектерге бөлүнөт.

Багирми тилинин үндүүлөрү кээ бир сөздөрдүн аягында күчтүү сандык кыскарышы менен мүнөздөлөт. Үнсүздөрдүн системасында тиш (альвеолярдык) жана ретрофлекстик окклюзивтер карама-каршы келет; эки фокустук имплозивдик (глотталдык окклюзивтер) жана лабио-велярдык окклюзивтер берилген. Лексикалык жана грамматикалык маанидеги тондордун фонологиялык карама-каршылыгы бар.

Жазуусу латын алфавиттин негизинде.

 Ошондой эле караңыз 
 Нил-сахара тилдери
 Сонгай тилдери
 Кульяк тилдери

 Булактар 

 http://tapemark.narod.ru/les/061d.html

Категория:Нил-сахара тилдери
Рок Дог

"Рок Дог" — 2016-жылы "Mandoo Pictures" өндүргөн жана "Summit Premiere" жайылткан 3D компүтерде анимацияланган кытай-америкалык жоруктуу комедия. Тасманы тарткандар Эш Брэннон. Чжэн Жундун «Tibetan Rock Dog» чыгармасынын негизинде тартылган. Ал эми үн коштогондор: Ж.К. Симмонс, Люк Вилсон, Эдди Иззард, Льюис Блэк, Кенан Томпсон, Мэй Уитман, Хорхе Гарсиа, Мэтт Диллон жана Сэм Эллиотт.

 Эскертмелер 

 Шилтемелер 

 

Категория:АКШнын тасмалары
Категория:2016-жылы чыккан тасмалар
Сонгай тилдери

Сонгай тилдери — 
сонгай элинин тилдери. Мурда бир тил катары эсептелген. Сонгай тилдери Сонгай (же Сонгай-зарма) тил уясын түзөт.
Нигердин орто агымында, Мали, Нигер жана Бенин мамлекеттеринин аймагында таралган.

Сонгай тилдерин кандайдыр бир макроүй-бүлөнүн курамына киргизгенге кыйынчылык жаратат, бирок эң кеңири таралган пикир боюнча бул тилдер гипотетикалык Нил-сахар макроүй-бүлөсүнө таандык.

Француз лингвисти Р.Николаи айтымында, сонгай тилдери эки диалект топторунан турат: Түштүк Сонгай жана Түндүк Сонгай. Бул топтордун өкүлдөрүнүн ортосунда өз ара түшүнүшүү кыйын.
Кеңири таралган диалектилер: Гао (Мали) жана Зарма (Нигер).

Лексикасы араб, манде жана француз тилдеринен кирген сөздөр менен байытылган.

 Жазуусу 

Сонгай империясынын тушунда, Сонгай диалектилеринин бири мамлекеттин расмий тили болуп турганда, андагы тексттерди жазуу үчүн араб графикасы колдонулган.
Азыркы жазуусу латын алфавиттин негизинде.

 Булактар 

https://bigenc.ru/linguistics/text/3636944 

https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/684357

Категория:Нил-сахара тилдери
Неаполитан мастифи

Категория:Articles with 'species' microformats
Категория:Short description matches Wikidata
Категория:Articles with 'species' microformats
Категория:Short description matches Wikidata
Категория:Articles with 'species' microformats
alt=|thumb| Неаполитандык мастифтин башчысыНеаполитан мастиф — Италияда өстүрүлгөн ири кызматтык ит породаcы. Ал борбордук жана түштүк Италиядагы салттуу күзөтчү иттерден келип чыккан. Порода 1949-жылы Италиянын Улуттук Кинология Ассоциациясы (Ente Nazionale della Cinofilia Italiana) тарабынан расмий түрдө таанылган. Ал эми 1956-жылы Эл аралык кинология федерациясы (FCI) тарабынан катталган.

Бул порода Кане Корсо (Cane Corso) ит породасы менен жакын байланышта.

 Тарыхы 
Неаполитан мастиф борбордук Италиядагы эзелки күзөтчү жана коргоочу иттерден тараган. Породаны атайын тандоо жана стандартташтыруу ишин 1947-жылы италиялык кинолог Пьеро Сканциани баштаган. Ал 1946-жылы Неаполь шаарында өткөн көргөзмөдө бул породанын өкүлдөрүн көрүп, аларды системалуу түрдө өстүрүү идеясына келген. 

1949-жылы породанын биринчи стандарты иштелип чыгып, Италиянын Кинология Ассоциациясы тарабынан расмий түрдө таанылган. 1956-жылы Эл аралык Кинология Федерациясы (FCI) породаны эл аралык деңгээлде кабыл алган.

 Мүнөздөмөлөрү 
Неаполитан мастиф — ири, булчуңдуу жана күчтүү ит. Анын салмагы орто эсеп менен 50–70 кг, ал эми боюнун узундугу 60–75 см болот. Денесинин узундугу боюнан болжол менен 15% узунураак. 

Териси өтө бош жана көп бырыштуу, өзгөчө баш жана моюн бөлүгүндө байкалат. Пальтосунун негизги түстөрү — кара, боз жана коргошун түстөрү. Бирок күрөң, кызыл, фундук, изабелла жана көгүчкөн боз өңдөрү да кабыл алынат. Манжаларда жана көкүрөк бөлүгүндө кичинекей ак тактар болушу мүмкүн.

Бул породанын өмүр узактыгы орто эсеп менен 7–10 жыл. Улуу Британияда жүргүзүлгөн изилдөөлөр боюнча, алардын орточо жашоо мөөнөтү 7 жылга жакын, ал эми 16% иттер 9 жаштан ашык жашайт.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

италиялык иттер

мастиффтер
Кульяк тилдери

Кульяк (же руб) тилдери. Уганданын түндүк-чыгышындагы Карамоджа тоолуу субрегионунун тургундары сүйлөгөн тилдер тобу.
Кульяк тилдери Нил-сахара макроүй-бүлөнүн курамына кирет.

Немис лингвисти Бернд Гейне (1976) кульяк тилдерин төмөнкүдөй классификациялайт:

Соо (Soo, Tepes, Kadam) — 50 адам колдонгон жоголуп бараткан тил.

Ньянги (Nyangia) тили дээрлик толугу менен жок болгон. Бул тилде сүйлөгөн бир адам калган.

Ик (Ik, Teuso) тили. Бул тилде 7500 жакын адым сүйлөйт. Жоголуу коркунучунда турат.

 Булактар 

https://artsandculture.google.com/entity/m05g5lf?hl=ru 

Категория:Нил-сахара тилдери