Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Александр Прохоров

thumb|Александр Прохоров
Александр Михайлович Прохоров (1916-жыл 11-июль, Австралия, Квинсленд штаты, Атертон - 2002-жыл 8-январь, Москва) - советтик жана орусиялык физик, заманбап физиканын эң маанилүү багыттарынын бири болгон кванттык электрониканын негиздөөчүлөрүнүн бири, 1964-жылкы физика боюнча "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (Николай Басов жана Чарлз Таунс менен чогуу), лазердик технологияларды ойлоп тапкандардын бири болуп саналат.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 
Илимий эмгектери радиофизика, ылдамдаткычтар физикасы, радиоспектроскопия, кванттык электроника жана кошумчалары жана сызыктуу эмес оптикага арналган. Алгачкы эмгектеринде радиотолкундардын жер бетинде жана ионосферада таралышын изилдеген. Согуштан кийин радиогенераторлордун жыштыгын турукташтыруу ыкмалары менен алектенген. Бул анын кандидаттык диссертациясына негиз салган. Синхротрондогу миллиметрдик толкундарды генерациялоонуун жаңы режимин сунуштаган, шайкештик өзгөчөлүгүн тапкан жана бул эмгектин жыйынтыгы менен доктордук диссертациясын жактаган (1951). 

 Сыйлыктары 

 "Каармандыгы үчүн" төш белгиси (13.04.1945)
 Л.И. Мандельштам атындагы сыйлык (1948)
 Ленин сыйлыгы (1959)
 Беш Ленин сыйлыгы (анын ичинде 11.05.1981)
 Ата-Мекендик согуштун I даражадагы ордени (1985)
 Физика боюнча "Нобель" сыйлыгы (1964)
 Социалисттик Эмгектин Баатыры (1969, 1986)
 СССРдин Мамлекеттик сыйлыгы (1980)
 Гельмгольц төш белгиси (1987)
 "Ата-Мекенге кызматы үчүн" II даражадагы ордени (1996)
 Орусия Федерациясынын илим жана техника жаатындагы Мамлекеттик сыйлыгы (1998)
 Фредерик Айвс төш белгиси (2000)
 Демидов сыйлыгы (2001)
 М.Л. Ломоносов атындагы Чоң алтын төш белги (1987)
 СССРдин Министрлер Кеңешинин сыйлыгы (1988, 1989)
 Микротолкун жана нанометр диапазонунда метрологиялык узундук өлчөөнүн илимий жана техникалык негиздерин иштеп чыканы жана алардын микроэлектроникага жана нанотехнологияларга жайылтканы үчүн Орусия Федерациясынын Өкмөтүнүн илим жана техника жаатындагы сыйлыгы (2003)
 Чехословакия ИАнын чет өлкөлүк мүчөсү (1982)
 Молдавия ИАнын ардактуу мүчөсү (1992)

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:ССРС окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1916-жылы
Категория:Өлгөндөр 2002-жылы
Леонид Витальевич Канторович

thumb|Леонид Канторович (1975-жыл).
Леонид Витальевич Канторович (1912-жыл, 6(19)-январь, Санкт-Петербург - 1986-жыл, 7-апрель, Москва) советтик математик жана экономист, сызыктуу программалоону түзгөндөрдүн бири. "Ресурстарды оптималдуу бөлүштүрүү теориясына кошкон салымы үчүн" 1975-жылкы экономика боюнча "Нобель" сыйлыгынын лауреаты. Физико-математика илимдеринин доктору, профессор.

 Өмүр таржымалы 

1939-жылы Аскердик инженердик-техникалык университеттин математика кафедрасын жетектөөгө макул болгон. Ленинградды коргого катышкан. Согуш учурунда Аскердик деңиз флотунун Аскердик инженердик-техникалык университетинде (орус. кыск. ВИТУ ВМФ) сабак берген, согуштан кийин Ленинград мамлекеттик университетинин (орус.кыск. ЛГУ) Математика жана механика институтунун бөлүм башчысы болгон.

1942-жылдан баштап, Госпланга сунуштарын жолдой баштаган. 1943-жылы Госпландын төрагасы Н.А. Вознесенскийдин кабинетиндеги кеңешмеде Канторовичтин доклады талкууланган. Бирок, Канторовичтин методу эмгек наркынын маркстык теориясына каршы келет (мунун ордуна буржуазия теориясынан жоболорду өзүмсүнгөн) деген жүйө менен четке кагылган.

1948-жылдын ортосунда И.В. Сталиндин буйругу менен Канторовичтин расчеттук тобу өзөктүк куралды иштеп чыгууга катыштырылган. 1949-жылы "функционалдык анализ боюнча эмгектери үчүн" Сталин сыйлыгынын лауреаты болгон.

1958-жылы 28-мартта СССР Илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти болуп шайланган (экономика жана статистика). 1958-жылдан тартып эсептөө математикасы кафедрасын жетектеген. Ошол эле учурда Стеклов атындагы Математика институтунун Ленинград бөлүмүнүн жакындатылган эсептөөлөр бөлүмүн жетектеген. 

СССР ИАнын Сибир бөлүмүнүн биринчи чакырыгындагы окумуштуулардын арасында болгон. 1960-жылдан тартып, Новосибирскте жашаган. Ал жерде СССР ИАнын СБнүн Математика институтунун Математико-экономика бөлүмүн жана Новосибирск университетинин эсептөө математикасы кафедрасын негиздеп, жетектеген.

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Математиктер‎
Категория:Экономисттер‎
Категория:ССРС окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1912-жылы
Категория:Өлгөндөр 1986-жылы
Илья Романович Пригожин

thumb|Илья Пригожин (1977).
Илья Романович Пригожин (фран. Ilya Prigogine; 1917-жыл 12-январь, Москва - 2003-жыл 28-май, Брүссел, Белгия) Орусия тектүү белгиялык физик жана физикохимик. 1977-жылкы химия боюнча Нобель сыйлыгынын лауреаты, Белгиянын виконту. Урматына астероидге аты ыйгарылган: Пригожин астероиди (11964).

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

Эң негизги жетишкендиктеринин бири - тең эмес термодикамикалык системалардын бар экенин көрсөткөнү болуп саналат. Бул системалар белгилүү шарттарда айланасынан энергияны жана заттарды соруп алып, сапаттык жактан татаалдашууга секирик жасашы мүмкүн (диссипативдик структура). Андыктан, мындай секирик статистиканын классикалык мыйзамдарына ылайык, мурдатан билинбейт. Бул системалар кийин анын атынан аталган. Мындай системаларды өлчөө анын 1947-жылкы аракеттеринин аркасында мүмкүн болгон.

Лиувиллдин ансамбль үчүн теңдемесинин чечилиши менен Шредингер теңдемесинин чыгарылышы ортосунда формалдуу аналогия жасап, статистикалык механика жаатында терең изилдөөлөрдү жүргүзгөн.

Ачык системада энтропия өндүрүшүнүн минимумун, тактап айтканда, тең салмаксыз жүрүмдөрдүн сызыктуу термодинамикасынын негизги теоремаларынын бирин далилдеген. Сызыксыз жаат үчүн Гленсдорф менен авторлошуп, Гленсдорф - Пригожин эволюциясынын жалпы критерийин калыптандырган. («The Rediscovery of Time» аталышындагы эмгегинде) "убакыттын кайрадан ачылышы" терминин киргизген. Бул термин убакыт кубулушунун бар экенин түшүндүрүү маселесин аныктайт.

 Сыйлыктары 

1982-жылы Пригожин СССР Илимдер академиясынын чет өлкөлүк мүчөсү болгон. Анын эмгектери көп жолу орус тилине которулган. Анын эмгектерине жалаң эле физик жана химиктер эмес, биологдор, палеонтологдор, математиктер, тарыхчылар жана филологдор кайрылышат.

1955-жылы Франки сыйлыгын алган

1989-жылы Белгиянын падышасы Пригожинге виконт титулун тартуулаган.

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:Химия
Категория:Философтор‎
Категория:ССРС окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1917-жылы
Категория:Өлгөндөр 2003-жылы
Менахем Бегин

thumb|Менахем Бегин (1978).
Менахем Бегин (ибр. מנחם בגין), туулгандагы аты-жөнү Мечислав Вольфович Бегун (пол. Mieczysław Wołfowicz Biegun; 1913-жыл16-август, Брест-Литовск - 1992-жыл 9-март, Тель-Авив) - Израилдин саясий ишмери, 1977-жылдын июнь айынан 1983-жылга чейинки Израилдин жетинчи премьер-министри, Нобел тынчтык сыйлыгынын лауреаты (1978). 1940-жылдары Иргун жашуруун жөөт уюмунун жетекчиси болгон.

 Өмүр таржымалы 

Израилдеги саясий ишмердиги

Бегин 1943-жылы декабрда жышыруун "Иргун" уюмунун жетекчиси болгон. Ал ушул сыпатта Англиянын аскерлерине, бийлигине жана мекемелерине каршы чабуулдарды жана террордук иш-аракеттерди уюштуруп, англия мандатына каршы көтөрүлүш баштаган (бул аракеттердин эң көзгө басары Иеурусалимдеги "Дөөтү падыша" мейманканасындагы Англиянын штаб-кеңсесинин жардырылышы болуп саналат). Англиялыктар анын башы үчүн 10 миң фунт (30 миң доллар) сыйлык белгилешкен.

Бегин - Израилдин Көз карандысыздыгы үчүн согуштун активдүү катышуучусу; кагылышка өзү катышпаса да, жергиликтүү командир өз алдынча иш кылса да, Эцелдин башчысы катары Дейр-Ясиндеги кыргын үчүн белгилүү өлчөмдө жооптуу. 

1948-жылы Израил Мамлекети курулганда Иргун таркап, Израилдин Коргонуу Армиясына сиңип кеткен. Бегин Иргундун негизинде "Эркиндик" (ибр. Херут) партиясын түзүп, анын төрагасы катары Кнессетте оңчул оппозициянын лидери болгон.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Израиль
Категория:Министрлер‎
Категория:Туулгандар 1913-жылы
Категория:Өлгөндөр 1992-жылы
Иосиф Бродский

thumb|Иосиф Бродский (1988).
Иосиф Александрович Бродский (1940-жыл 24-май, СССР, Ленинград - 1996-жыл 28-март, АКШ, Нью-Йорк; Венецияга коюлган) - орус жана американ акын, эссеист, драматург, котормочу, 1987-жылкы адабият боюнча Нобель сыйлыгынын лауреаты, 1991-1992-жылдары АКШнын акын-лауреаты. Ырларын көбүнчө орус тилинде, эсселерин англис тилинде жазган.

 Өмүр таржымалы 

 Драматург, котормочу, жазуучу 
Бродскийдин калемине 1982-жылы жарыяланган "Мрамор" жана 1990-1992-жылдары чыккан "Демократия" пьесалары таандык. Ал ошондой эле, англис драматургу Том Стоппарддын"Розенкранц менен Гильденстерн өлдү" (орус. Розенкранц и Гильденстерн мертвы) жана ирландиялык Брендан Биэндин "Аркан жөнүндө айтсам" (орус. Говоря о верёвке) пьесаларын которгон. Бродский дүйнөлүк поэзиядан орус тилине котормочу катары олуттуу мурас калтырган. Ал которгон авторлордун арасынан Жон Донн, Эндрү Марвелл, Ричард Уилбер, Еврипид ("Медеядан"), Константинос Кавафис, Константа Илдефонс Галчинский, Чеслав Милош, Томас Венцловдорду атоого болот. Аз да болсо, Бродский англис тилине которгон. Булар албетте, биринчи кезекте өздүк котормолор жана Мандельштам, Цветаева, Вислав Шимборский жана башкалар.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Акындар
Категория:Драматургдар‎
Категория:Котормочулар
Категория:Орус жазуучулары‎
Категория:АКШ жазуучулары‎
Категория:Туулгандар 1940-жылы
Категория:Өлгөндөр 1996-жылы
Жорес Иванович Алферов

thumb|Жорес Иванович Алферов (2012).
Жорес Иванович Алферов (белор. Жарэс Iванавiч Алфёраў; 1930-жылы 15-мартта Беларус ССРинин Витебск облусундагы Чашники шаарында туулган) - советтик жана орусиялык физик, физика боюнча Нобел сыйлыгынын орусиялык (Орусияда жашаган) көзү тирүү жалгыз лауреаты. 1991-жылдан бери Орусиянын Илимдер академиясынын вице-президенти. ОИАнын Санкт-Петербург илимий борборунун Президиумунун төрагасы. 1965-жылдан тартып КПССтин мүчөсү.

СССР ИАнын академиги (1979; 1972-жылы мүчө-корреспонденти). Ленин сыйлыгынын (1972), СССР Мамлекеттик сыйлыгынын (1984), Орусиянын Мамлекеттик сыйлыгынын (2001) лауреаты. "Мекенге кызматы үчүн" төш белгисинин толук кавалери. 

АКШнын Улуттук илимдер академиясынын (1990), Кытай Илимдер академиясынын чет өлкөлүк мүчөсү, АКШнын Инженердик академиясынын (1990), Беларус (1995), Молдава (2000), Азербайжан (2004) Илимдер академияларынын мүчөсү, Армениянын Илимдер академиясынын ардактуу мүчөсү. 

(1995-жылдан тарта) ОФ Мамлекеттик Думасынын депутаты. 1989-жылы СССР ИАнын атынан СССРдин эл депутаты болуп шайланган. 1995-жылы декабрда Алферов Мамлекеттик Думанын экинчи чакырылышына "Биздин үй - Орусия" (орус. Наш дом - Россия) кыймылынан шайланган; 1999, 2003, 2007, 2011, 2016-жылдары ОФ Мамлекеттик Думасына ОФКПнын (орус. КПРФ) партиялык тизмесинен, партиянын мүчөсү болбой туруп, кайра шайланган.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:Окумуштуулар
Категория:ССРС окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1930-жылы
Виталий Лазаревич Гинзбург

thumb|Виталий Гинзбург.
Виталий Лазаревич Гинзбург (1916-жыл 21-сентябрь (4-октябрь), Москва - 2009-жыл 8-ноябрь, ошол эле жерде) - советтик жана орусиялык теоретик-физик, физико-математика илимдеринин доктору (1942), профессор.

СССР ИАнын академиги (1966; 1953-жылы мүчө-корреспондент). Ленин сыйлыгынын лауреаты (1966), биринчи даражадагы Сталин сыйлыгынын лауреаты (1953) жана физика боюнча "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (2003). 1944-жылдан тартып ВКП(б)нын мүчөсү.

Эл аралык астронавтика академиясынын академиги (1969; 1965-жылы мүчө-корреспанденти). Эл аралык астрономия союзунун мүчөсү (1961). АКШнын Улуттук илимдер академиясынын чет элдик мүчөсү (1981), Лондон падышалык коомунун (1987), АКШнын Америка илимдер жана искусстволор академиясынын (1971), Европа Академиясынын (1990), Даниянын илимдер академиясынын ж.б. мүчөсү. 

СССРдин СССР Илимдер академиясынын атынан депутаты (1989-1991).

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Негизги илимий иштерин радиотолкундардын таралышы, астрофизика, космостук нурлардын пайда болушу, Вавилов-Черенков нурлануусу, плазма физикасы, кристаллооптика ж.б. боюнча жүргүзгөн. Теориялык физика, радиоастрономия жана космостук нурлардын физикасы боюнча 400гө жакын илимий макаланын жана 10го чукул монографиянын автору. 
 Гинзбург 1940-жылы Вавилов-Черенков эффектинин кванттык теориясын жана кристаллдардагы черенковдук нурлануунун теориясын иштеп чыккан.
 1946-жылы И.М. Франк менен бирге эки чөйрөнүн чеги бөлүкчө менен кесилишкенде пайда болгон нурлануунун өтмө теориясын чыгарган.
 1950-жылы (Л. Д. Ландау менен бирге) жарымфеноменалдуу жогорку өткөрмөлүүлүк теориясын түзгөн (Гинзбург-Ландау теориясы).
 1958-жылы (Л. П. Питаевский менен бирге) жарымфеноменалдуу жогорку агуучулук теориясын түзгөн (Гинзбург-Питаевский теориясы). Магнитотормоздук космостук радионурдануу жана космостук нурлардын радиоастрономиялык келип чыгуусу тууралуу теорияларды иштеп чыккан.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:Астрономдор‎
Категория:ССРС окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1916-жылы
Категория:Өлгөндөр 2009-жылы
Алексей Алексеевич Абрикосов

thumb|upright|Алексей Абрикосов.
Алексей Алексеевич Абрикосов (1928-жыл 25-июнь, Москва - 2017-жыл 29-март Пало-Алто, АКШ) - советтик, орусиялык жана америкалык физик-теоретик. ОИАнын академиги (1987-жылдан тартып СССР ИАнын академиги, 1964-жылдан тартып мүчө-корреспонденти), физико-математика илимдеринин доктору. Физика боюнча "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (2003-жыл).

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

Абрикосов Физикалык маселелер институтунан тажрыйбачы-физик Николай Заварицкий (1952-1997) менен биргеликте Гинзбург-Ландау теориясын текшерип жатып, "үстөк өткөргүчтөрдүн II түрү" деп аталган үстөк өткөргүчтөрдүн жаңы классын тапкан. Үстөк өткөргүчтөрдүн бул түрү I түрдөгүлөрдөн айырмаланып, күчтүү магнит талаасында да өзгөчөлүктөрүн жоготпойт (25 Тлга чейин). Абрикосов бул өзгөчөлүктү кесиптеши Виталий Гинзбургдун оюн өнүктүрүп, шакек токтор менен курчалган магниттик тилкелердин туруктуу торунун болушу менен түшүндүргөн. Мындый түзүлүш "Абрикосовдун куюн тору" деп аталат.

Абрикосов ошондой эле суутек планеталардын ичинде суутектин темир фазасына өтүшү, жогорку кубаттардын кванттык электродинамикасы, жогорку жыштыктуу талаалардагы жана магниттик кошулуулардагы үстөк өткөрүүчүлүк (муну менен бирге бекитүү тилкесисиз үстөк өткөрүүчүлүк мүмкүнчүлүгүн ачкан) үстүндө иштеген. Спин-орбиталдык аракеттешүүнү эске алып, төмөнкү температуралардагы Найт жылмышуусун түшүндүрө алган. Башка изилдөөлөрү үстөк агуучу 3Не теориясына жана жогорку басым алдындагы заттарга, жарым металлдарга жана металл-диэлектриктерге, төмөнкү температуралардагы Кондо эффектине (мында Абрикосов-Сул резонансын алдын ала айткан) жана бекүү тилкесисиз жарым өткөргүчтөргө арналган. Башка изилдөөлөрү бир өлчөмдүү же бир өлчөмдүү сындуу өткөргүчтөргө жана спин айнектерине багытталган.

Н.Б. Брант, Е.А. Свистов жана С.М. Чудиновдор менен бирге "Магниттик талаадагы фазалык алмашуулар кубулушу" атту ачылыш жасаган. Бул ачылыш приоритет менен 1967-жылы 25 июнда СССРдин мамлекеттик ачылыштар реестрине киргизилген. 

Улуттук Аргон лабораториясында курпаттын негизинде жогорку температуралуу үстөк өткөргүчтөрдүн көпчүлүк өзгөчөлүктөрүн түшүндүргөн жана 1998-жылы эң алгач 1928-жылы П. Капица тарабынан өлчөнүп, бирок, эч качан өз алдынча эффект деп каралбаган жаңы эффект ачкан (сызыктуу квант магниттик каршылык эффекти).

2003-жылы В.Л. Гинзбург жана Э. Леггет менен чогуу "үстөк өткөргүчтөр жана үстөк агымдуу суюктуктар боюнча негиз салуучу эмгектери" үчүн "Нобель" сыйлыгын алган. Ал өзү "Мен Орусияда жашап турганда жетишинче кыйналдым. Ошондуктан бул сыйлыктын Американын атына эсептелгени мен үчүн сыймык. Мен буга сыймыктанам." - деп мойнуна алган.

"Теориялык жана математикалык физика", "Жогорку температуралуу үстөк өткөргүчтөр боюнча талдоо" журналдарынын жана "Квант" ("Наука" басмасы) библиотечкаларынын редакциялык коллегияларына мүчө болгон.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:ССРС окумуштуулары
Категория:АКШ окумуштуулары‎
Категория:Туулгандар 1928-жылы
Категория:Өлгөндөр 2017-жылы
Леонид Гурвич

thumb|Леонид Гурвич (2005).
Леонид Соломонович Гурвич (анг. Leonid Hurwicz; 21-август 1917-жыл, Москва, Орусия Республикасы - 24-Май 2008-жыл, Миннеаполис, АКШ) - орус-жөөт тектүү америкалык экономист, Миннесота университетинин ардактуу профессору. Коулс комиссиясында иштеген, 2007-жылкы "Нобель" сыйлыгынын экономика боюнча лауреаты.

 Өмүр таржымалы 

Балалыгы жана жаш кези

Леонид Гурвич 1917-жылы Октябрь революциясына эки ай калганда Москвада польшалык жөөттөрдүн үй-бүлөсүндө туулган. Үй-бүлөсү 1919-жылы атасынын (атасы Сорбонна бүтүрүүчүсү, жактоочу болгон) мекени болгон Варшавага кайткан. 1938-жылы Варшава университетинде магистр даражасын (LL.M.) алып, окуусун Лондон экономика мектебинде уланткан. Ал жерде Николас Калдор жана Фридрих Хайектин лекцияларына катышкан.

1939-жылы Женевага барган. Бирок 1939-жылдын 1-сентябрында Экинчи дүйнөлүк согуш башталып калган. Анын ата-энеси жана бир тууганы Варшавадагы согуштан качып, советтик лагерлерге туш болушкан. Гурвич көбүрөөк жолдуу чыгып, бир мезгил Швейцарияда жашап, Женевадагы Эл аралык изилдөөлөр институтунда (Graduate Institute of International Studies) окуусун уланткан; Людвиг фон Мизестин семинарларына катышкан. Португалияда да жашаган. 

АКШга көчүүсү

1940-жылы АКШга кеткен. Ал жерде Пол Сэмүэлсондун (1941-жылы Массачусетс технология институтунда) жана Оскар Лангенин (Чикаго университетинде) ассистенти болуп иштеген. Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда Чикаго университетинин Метеорология институтунда окутуучу болуп иштеген. Буга катар экономика факультетинде статистика сабактарын берген. Ал ошондой эле Коулс Комиссиясынын экономика жаатындагы изилдөөлөрүнө катышкан (1942-жылдын январынан 1946-жылдын июнуна чейин жана 1950-жылдын октябрынан 1951-жылдын январына чейин. Бирок 1961-жылга чейин кеңешчи болуп кала берген.)

1944-жылы Эвелин Женсенге үйлөнгөн (Evelyn Jensen, 1921-жылы 31-октябрда туулган). Эвелин экөө төрт балалуу болушкан: Сара (1946), Майкл (1949), Рут (1951) жана Максим (1953).

Окутуучулук жана илим-изилдөө иштери

1945-46-жылына карата Жон Саймон Гуггенхайм стипендиясын алган. 1946-жылы Айова Штатынын (Iowa State College) Колежинин доценти (associate professor) болгон.

1951-жылы Миннесота университетинин алдындагы Ишкердик жана башкаруу мектебинде экономика жана математика профессору болгон. 1961-жылы статистика факультетинин деканы болуп шайланган, 1969-жылы экономиканын наамдуу профессору болгон (Regents' Professor of Economics). Профессор Л. Гурвич (full-time professor катары) 1988-жылы кызматынан кеткен. Бирок, 1989-жылдан тарта Куртис Карлсон атындагы экономиканын ардактуу профессору болгон (Curtis L. Carlson Professor of Economics) жана күзгү жарым жылдыкта экономика боюнча аспиранттык курс окууну уланткан.

2008-жылдын июнь айынын орто ченинде бөйрөк жетишпестигине байланыштуу ооруканага жаткырылып, 24-июнда көз жумган.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Экономисттер
Категория:ССРС окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1917-жылы
Категория:Өлгөндөр 2009-жылы
Андрей Константинович Гейм

thumb|Андрей Гейм (2010).
Андрей Константинович Гейм (нидерл. Andre Geim; 1958-жылы Сочиде туулган) - советтик, голландиялык жана англиялык физик, физика боюнча 2010-жылкы "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (Константин Новоселов менен бирге), Лондон падыша коомунун мүчөсү (2007), биринчи кезекте графен алуу ыкмасын иштеп чыгуучулардын бири катары белгилүү. Каныша II Элизабеттин 2011-жылдын 31-декабрындагы буйругу менен илимге кошкон салымы үчүн бакалавр-рыцары деген наам ыйгарылып, атына расмий түрдө "сэр" титулун кошуп айтуу укугу берилген.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий жетишкендиктери 
Геймдин жетишкендиктеринин бири катары кийин gecko tape деген ат менен белгилүү болгон биомиметикалык адгезивди (жабыштыргыч) айтууга болот.

Мындан тышкары диамагниттик левитация үстүндөгү тажрыйбалары жалпыга белгилүү. Муну менен катар таанымал "учкан бака" тажрыйбасы да бар. Бул тажрыйба үчүн Гейм 2000-жылы Бристол университетинде иштеген математик жана теоретик Майкл Берри менен бирге Шнобел сыйлыгын алган.

2004-жылы Андрей Гейм окуучусу Константин Новоселов менен бирге бир атомдуу көмүртек катмары болуп эсептелген графен аттуу жаңы затты алуунун ыкмасын ойлоп тапкан. Кийинки тажрыйбаларда графендин сейрек кездешкен бир катар өзгөчөлүктөргө ээ экени билинген. Тактап айтканда, графен - абдан бышык, электр тогун жез сыяктуу эле жакшы өткөрөт, жылуулук өткөрүмдүүлүгү бардык белгилүү темирлерден ашат, тунук, ошол эле учурда бар малекулалардын эң майдасы болгон гелийдин малекуласын да өткөрбөйт, б.а. тыгыз. Мунун баары графенди бир катар колдонмолор үчүн келечектүү материал кылат. Атап айтканда, мындан сенсордук (сүртмө) экрандарды, жарык панелдерин, жана балким күн батареяларын даярдоо мүмкүн болгон.

Бул ачылышы үчүн Физика институту (Улуу Британия) 2007-жылы Геймди Мотт төш белгиси менен сыйлаган.. Ал ошондой эле (Константин Новосёлов менен бирге) кадыр-барктуу Еврофизика сыйлыгын алган. Графендин ойлоп табылышы 2010-жылы "Нобель" сыйлыгы тарабынан да бааланып, Гейм менен Новосёлов бул сыйлыкка ылайык көрүлүшкөн. Гейм Шнобел сыйлыгын дагы, "Нобель" сыйлыгын дагы алган биринчи окумуштуу болуп саналат. 2013-жылы ал Копли төш белгиси менен сыйланган.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:ССРС окумуштуулары
Категория:Нидерланд окумуштуулары
Категория:Британия окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1958-жылы
Константин Сергеевич Новоселов

thumb|Константин Новоселов (2013).
Сэр Константин Сергеевич Новоселов (1974-жылы 23-августта СССР, Нижний Тагилде туулган) - орусиялык жана англиялык физик. 2010-жылкы химия боюнча "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (Андрей Гейм менен бирге), 2011-жылдан тартып Лондон падышалык коомунун мүчөсү.

2016-жылдын октябрына чейин эмгектерине 112 000 цитата кылынган. Хирш индекси - 86. Thomson Reuters версиясына ылайык 2014-жылдын эң таасирдүү окумуштуулар рейтингинин алдыңкы саптарына кирген.

2011-жылы 31-декабрда II Элизабет канышанын буйругу менен илимге кошкон салымы үчүн ага бакалавр-рыцары наамы ыйгарылган.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

Константин Новоселовдун негизги илимий жетишкендиктери мезоскопиялык физика жана нанотехнологиялар жаатына таандык.

2004-жылы жетекчиси Андрей Гейм менен бирге көмүртектин аллотроптуу мадификациясын тапкан. Графен деп аталган бул зат бир атомдуу көмүртек катмары болуп эсептелет.

Константин Новоселов Манчестердеги Улуттук графен институтунун концепциясын иштеп чыккан окумуштуулар тобун жетектеген. Бул топ кийин институттун дизайнын, ишке киргизилишин жана ачылышын тейлеген. Новоселов бир нече уникалдуу архитектуралык жана техникалык чечимдерди сунуштаган. Атап айтканда, Улуттук графен институтунун жабуусу Новоселов менен Геймдин алгачкы эмгектериндеги формулаларды элестетет.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:Британия окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1974-жылы