Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Акча

Акча – мыйзамдуу төлөм каражаты, жарандык укук объектилеринин бири. Акчанын негизги өзгөчөлүгү алар бүтүндөй жалпы эквивалент катары өзү менен кайтарымдуу мүнөзгө эгедер дээрлик баардык мүлктүк мамилелерди алмаштыра алат. Жарандык укукта акча баалуу кагаздар сыяктуу эле тектеш, алмаштырылуучу буюм түрлөрү катары таанылат.Акча бул колдун кири 

 Акча бирдиги 
Акча бирдиги – улуттук акча тутумунун катышы, өлкөнүн аймагында бирдей наркта милдеттүү түрдө кабыл алына турган мыйзамдуу төлөм каражаты. КР расмий акча бирдиги – сом. КР аймагында
 башка акча бирдигин киргизүүгө жана акча суррогаттарын чыгарууга тыюу салынган. КР аймагында башка Акча бирдиктери (чет өлкө валютасы) менен эсеп-кысап жүргүзүү шарты менен тартиби мыйзамдар тарабынан аныкталат.

 Акча жүгүртүмү 
Акча жүгүртүмү – товарлардын, товардык эмес төлөмдөр менен эсептердин айлануусун тейлеген, ошондой эле товардык эмес төлөмдөр менен эсептешүүлөр. Акча жүгүртүмү толугу менен.
 
 Акча массасы 
1) жүгүртүлө турган акча белгиси; 
2) жеке жана юридикалык жактардын эсеби менен аманаттарында турган акча каражаты; 
3) банктардын ж. б. аткарыла турган шартсыз акча милдеттенмелери.

 Акча реформасы 
Акча реформасы – акча жүгүртүүсүн тартипке салуу жана бекемдөө максатында мамлекет тарабынан жүргүзүлгөн акча тутумун толук же жарым-жартылай кайра түзүү. Акча реформасы аргандай таризде жүргүзүлөт: валюта деноминациясы; эски акча бирдигин жаңы менен алмаштыруу же жарыша алпаруу; айрым акча белгисин жаңы үлгү менен алмаштыруу, аны менен бирге эле улуттук валютаны девальвациялоо же ревальвациялоо жана башкалар.

 Акча суррогаттары 
Мыйзамдарда каралбаган жана айрым жактар тарабынан өз бетинче киргизилген акча белгилери. Ырасмий акча белгилеринин жетишсиздигинен (негизинен) улам пайда болот.

 Акча тутуму 
Өлкөдөгү акча жүгүртүмүн уюштуруу таризи. Ага төмөнкүлөр кирет: ырасмий акча бирдиги; накталай акчанын эмиссия тартиби; акча жүгүртүмүн уюштуруу жана жөнгө салуу.

 Валюта түгөйү 
Валюта рыногунда ушул жупка кирген эки валютага баалардын катышы. Бул түшүнүк Forex рыногунда сооданы жөнөкөйлөтүү үчүн кеңири колдонулат, анткени бир валютаны сатып жатканда, соодагер ар дайым башкасын сатат. Жуптагы биринчи валюта базалык валюта деп аталат, ал эми экинчиси - котировка валютасы.Валюта жуптары.

 Жазуулар 

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

*
Жарандык кодекс

Жарандык кодекс(Граждандык кодекс) – карым-катнашка катышуучулардын укуктук абалын, менчик укугунун жана башка мүлктүк укуктардын, интеллектуалдык ишмердиктин жана аларга теңештирилген жекелештирүү каражаттарынын (интеллектуалдык менчик) натыйжаларына болгон укуктардын пайда болушунун негиздерин жана аларды жүзөгө ашыруунун тартибин аныктайт, келишимдик же башка милдеттенмелерди, ошондой эле башка мүлктүк жана ага байланыштуу жеке мүлктүк эмес мамилелерди жөнгө салат.

 Кененирээк маалымат。 
 https://cbd.minjust.gov.kg/3-1/edition/1263361/kg

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Чек (каржы)

250px|thumb|right|Канада чеги

Чек — баалуу кагаз, чек берүүчүнүн банкка чекти кармоочуга анда көрсөтүлгөн акчаны төлөп берүүсү тууралуу эчтемке менен шартталбаган жазуу жүзүндөгү буюртмасы.

Чек төлөп берүүгө мыйзамда аныкталган мөөнөттүн ичинде көрсөтүлүүсү тийиш.

 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Финансы
Категория:Банк иштери
Акциз

Акциз (фр. accise, лат. accidere – кесүү) – негизинен кеңири керектелүүчү товарларга жана жеке менчик ишканалар көрсөтүүчү кызматтарга (баасына же тарифине кошулган ) салынуучу кыйыр салыктардын түрү. Сатып алуучулар (кардарлар) тарабынан төлөнөт. Алуу ыкмасына карай индивидуалдык (жеке) жана универсалдык (жалпы) болуп бөлүнөт. Индивидуалдык акциз товарлар менен кызмат көрсөтүүлөрдүн кээ бир түрлөрүнө, ар бир товар (кызмат) бирдигине туруктуу өлчөмдө белгиленет. Универсалдык акциз жүгүртүмдөн дүң алынат жана товардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн наркына карата үстөк пайыз түрүндө белгиленет. Акциз жыйноочулары иш жүзүндө, же ошол акциздик товарды өндүрүүчүлөр, же салык салынган кызматтарды көрсөтүүчүлөр болот. Товарларга Акциз үч түрдүү салынат: а) бирдиктүү-топтун ичинде сапаты, сорту жана баасы боюнча анча айырмаланбаган товарлар үчүн (туз, ширеңке, шекер); б) дифференциалдуу (айырмалуу) түсү, бышыктыгы боюнча ар түркүн сапаттык белгилерге ээ товарлар үчүн (шарап, зергер буюмдар ж. б. ); в) орточо, сорттору ар түрдүү баадагы бир кылка товарлар үчүн (тамеки буюмдары).

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Экономика
Акциз салыгы

Акциз салыгы – Кыргыз Республикасында жалпы мамлекеттик салык болуп саналат. КР аймагында акциздик товарларды өндүрүүчү же акциздик товарларды импорттоочу баардык жеке жана юридикалык жактар акциз салыгын төлөөчүлөрү болуп эсептелишет. Акциз салыгы алынуучу товарлардын тизмесине: а) ичүүчү этил спирти жана тамак-аштык чийкизаттан өндүрүлгөн акталган этил спирти; б) арак; в) ликер-арак азыктары; г) ачытылган ичимдиктер, ширелер жана бальзамдар; д) шараптар; е) коньяктар; ж) шампан шараптары; з) сыралар; и) шарап азыктары; к) тамеки буюмдары; л) курамында тамеки бар башка буюмдар; м) алтындан, күмүштөн, платинадан жасалган зергер буюмдар; н) кытатталган жана кытатталбаган терилер (иттин, коёндун, койдун терилеринен башка); о) нака мех буюмдар, пальтолор, баш кийимдер, жакалар, шубалар ж. б.; п) таза териден жасалган кийим-кечелер; р) хрусталдан жасалган идиштер, жарык берүүчү буюмдар; с) ок чыгаруучу жана газ курал-жарактары; т) мунайзат продуктары; у) кофе жана какао; ф) килем жана килем буюмдары кирет.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Акционер

Акционер (фр. actionnaire ) – алар боюнча үлүштүк киреше түрүндө киреше алуучу акция ээси. Акционердик коомдун алдында акционер акционердик капиталдын өзү сатып алган, акция түрүндө берилген бөлүгүн төлөп берүүгө гана милдеттүү. Акционер башка милдеттенмелери атайын мыйзамда жана акционердик коомдун уставында көрсөтүлүшү мүмкүн. Жөнөкөй (добуш берүүчү) акцияга ээ акционер үлүштүк киреше алгандан тышкары акционердик коомду башкарууга катышууга укуктуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Финансы
Категория:Укук
Категория:Экономика
Философиянын башталышы

Философиянын башталышы - Декарттын философиясынын жана илимий көз карашынын толук жана иреттүү баяндалышын берген негизги эмгеги. Латын тилинде жазылып, 1644-ж. Амстердамда басылган. Эмгек «Философияны бүтүн жыйынтыктаган» чыгарма катары ойлонулуп, физикалык дүйнөнүн башталышын метафизикалык башталыштан келтирип чыгарган. 

 Төрт бөлүктөн турат. 
 Биринчи бөлүктүн предмети - жалпы принциптери же таанып билүүнүн башталышы. Анда Декарт өзүнүн «Метафизикалык ой-чабытында» кеңири негизделген (философиялык ой жүгүртүүнүн башталышын издөө сыяктанган универсалдуу күмөнсүнүү; аң-сезим талаасынын аныктыгын негиздөө; аң-сезимден болмушка өтүү, онтологиялык корутунду: сogito, ergo sum; өзүн-өзү жана материалдуу дүйнөнүн бар экенин эмпирикалык таануунун зарыл шарты иретинде кудайдын бар экенин далилдөө) негизги гносеологиялык жана метафизикалык идеяларын схематикалык формада иштеп чыгат. 

 2-бөлүк – натурфилософиялык – картезиандык физиканын философиялык негизинин сүрөттөлүшүн түшүндүрөт. Физикалык түшүнүк-төрдү («сан», «мейкиндик», «убакыт», «кыймыл») баяндоонун салттуу иретин сактабай Декарт биринчи планга кыймыл жөнүндөдө окууну алып чыгат да, биринчи инерция мыйзамын сомдоп айтат.
 
 # 3-жана 4-бөлүктөрү ирети боюнча көзгө көрүнгөн дүйнөнүн башталышы менен Жердин башталышына арналат; бул бөлүктөр Декарттын бирден- бир сакталып калган эмгеги болуп, космологиялык жана космогониялык маселелерди чечмелейт. Алар Декарттын сөзү менен айтканда механиканын принциптеринен, бүткүл дүйнөнү, бүтүндөй түзүлүштү түшүндүрүүгө аракеттенген жалпы очерк болуп «Дүйнө» (үзүндүлөрү калган) деген чыгарманын тиешелүү главаларынын кеңейтилген варианты болгон. 

1647-ж. Декарттын досу окумуштуу – Аббат Пико которгон бул эмгектин французчасы чыккан. Французча текст латынчасынан кыйла айырмаланып, айрым купюлардан жана кеңири кошумча, кыпчыма киргизүүлөрдү кошуп камтыйт. Текстти салыштыруу 3-бөлүктүн аягы, 4-бөлүк бүт Декарттын өзү тарабынан которулуп, айрым жерлери жаңыдан жазылып чыкканын көрсөтөт. Басылмада кириш сөз ордуна көбүнчө автордун Аббат Пикого жазган каты кошо басылган. 1-орусча котормо 1914-жарыяланган.

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Категория: Философия
Категория: Байыркы грек философиясы
Категория: Батыш философиясы
Категория: Инсандар
Баскынчылык

Агрессия (баскынчылык) (лат. aggressio – кол- салуу) – эл аралык укук боюнча, БУУ уставына каршы келчү, куралдуу күч колдонуу менен жасалган баардык укук бузуулар. Агрессия тууралуу жалпы аныктаманы БУУнун Башкы Ассамблеясы тарабынан 1974-жылдын 14-декабрында кабыл алынган документ тастыктап турат. «Баскынчылык аныктамасынын» 1-статьясына ылайык, «бир мамлекеттин бөлөк бир мамлекеттин эгемендүүлүгүнө, аймактык бүтүндүгүнө, саясий көз карандысыздыгына каршы аскер күчүн, же БУУнун уставына туура келбеген дагы башка нерселерди колдонуу менен жасаган аракеттери баскынчылык болуп саналат». Агрессия деген түшүнүк аскер күчүн пайдалануу демилгесин биринчи көтөрүүнү шарт катары белгилейт. Агрессия тынчтыкка жана адамзат коопсуздугуна каршы жасалган эларалык эң оор кылмыштардын катарына жатат. КР аскер күчтөрү аркылуу чечилүүчү баскынчылык, кол салуу жана бөлөк жерге көз артуу сыяктуу максаттарды көздөбөйт. Мамлекет турмушун милитаризациялоону, башка мамлекеттерди көз каранды кылууну, согуш ачууну четке кагат. КР куралдуу күчтөрү өзүн-өзү сырт душмандардан коргоо максатында түзүлгөн. Сырттан кол салуу менен жармакташ коргонуу милдеттери байланыштырып турган мамлекеттерге жардам берүүдөн башка укуктар колдоого алынбайт. Куралдуу күчтөрдүн КР аймагынан сырткары аракет кылуусу КР ЖК чечими боюнча жүргүзүлүп, ал чечим жалпы депутаттар санынын 2/3 бөлүгүнөн кем эмес добушу аркылуу кабыл алынат. Куралдуу күчтү мамлекеттин ич ара саясий маселерин чечүү үчүн пайдаланууга тыюу салынат. Аскер кызматкерлери мыйзамда каралган чекте табигый кырсыкты жоюу сыяктуу шашылыш чараларды жүргүзүү үчүн колдонулушу мүмкүн. КР жалпы кабыл алынган эларалык укуктарды сактоого, тынчтыкта жанаша жашоого, өзара кызматташууга, жалпы адамзаттык жана аймактык маселелерди тынчтык жолу менен чечүүгө умтулат. Элдердин тынчтыкта жанаша жашоосуна, улуттар аралык, же дин ишеними боюнча тирешүүлөргө баруу, жаңжал чыгаруу жана ага үгүттөө конституцияга каршы көрүнүш катары айыпталат. Агрессия кылуу жолдору тууралуу Кыйыр баскынчылык жана Тикелей баскынчылык дегендерден караңыз.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Эл аралык укук
Категория:Саясат
Философиянын жана Психологиянын маселелери

thumb|Журналдын эң биринчи санындагы мукабасы (1889)
Философиянын жана Психологиянын маселелери (орус. Вопросы философии и психологии) – Москвадагы психологиялык коомдун алдында 1889–1918-ж. басылып чыгып турган философиялык журнал. 

Жылына 4–6 жолу чыгып турган. Москвалык психологиялык коомдун башчысы Н. Я. Гроттун демилгеси боюнча негизделип, 1893-жылдына баштап, Лопатин менен В. П. Преображенский редакторлугу асытындагы жарык көргөн. 1898-ж. тартып, Санкт-Петербургдун философиялык коомунун жардамы аркылуу ишке ашырылган. Журналда философия, психология, логика жана таануу теориясы, этика жана укук философиясы, эстетика, философиянын тарыхы, илимдин философиясы, физиологиялык опыттык психология, психопатология, ошондой эле батыш-европалык философтор менен психологдордун эмгектерине сын макалалар, антикалык жана Жаңы Мезгилдик философиянын классикалык эмгектеринин котормосу ж. б. жарык көрүп турган.

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Категория: Философия
Категория: Инсандар
Кыйыр баскынчылык

Кыйыр баскынчылык – эл аралык укук боюнча, кайсы бир мамлекеттин куралдуу күчтөрүнө тикелей кирбеген, же болбосо, мамлекет тарабынан уюштурулгандыгына, же анын атынан, же анын тапшырмасы боюнча аракет кылып жаткандыгына карабастан, алардын катарында экендигин жаап-жашырган бандалар, топтор, туруктуу күчтөр, жалдануучулар аркылуу жасалган баскынчылык.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Тикелей баскынчылык

Тикелей баскынчылык – эл аралык укук боюнча, мамлекеттик туруктуу аскер күчтөрү тарабынан жасалган баскынчылык. 1974-жылдын 14-декабрында БУУ тарабынан кабыл алынган «Баскынчылык аныктамасынын» 3-статьясына ылайык, согуш жарыялагандыгына карабастан, төмөндөгүдөй учурлар баскынчылык жосун катары каралат: а) мамлекеттик аскер күчтөрүнүн башка өлкөнүн аймагына басып кирүүсү, же кол салуусу, жана да андан келип чыккан баардык аскердик басып алуулар (убактылуу болсо дагы), аскер күчүн пайдалануу менен башка өлкө аймагынын, же анын бир бөлүгүнүн бүтүндүүлүгүн бузуу; б) мамлекеттик куралдуу күчтөрдүн башка өлкө аймагын бомбалоосу, же мамлекеттин башка мамлекетке каршы курал колдонуусу; в) мамлекеттик куралдуу күчтөрдүн башка мамлекетке тийешелүү суу бекеттер менен деңиз жээктерин камалоого алуусу; г) мамлекеттик куралдуу күчтөрдүн башка мамлекеттин кургактагы, аба, деңиз күчтөрүнө, же аба, деңиз флотторуна колсалуусу; д) башка мамлекеттин аймагында өзара макулдашуунун негизинде турган башка өлкөнүн куралдуу күчтөрүн макулдашууда каралган шарттарды бузуу менен өз кызыкчылыгы үчүн пайдалануу, же анын макулдашуу мөөнөтү бүткөндөн кийин деле ал аймакта кала берүүсү. Бул тизмек ушуну менен эле бүтпөйт. БУУ Уставынын жоболоруна ылайык, Коопсуздук Кеңеши дагы башка аргандай жосунсуз аракеттерди Т. б. катары аныкташы мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Эл аралык укук
Категория:Саясат
Агреман

Агреман (фр. agrément , agréer – жактыруу) – эл аралык укук боюнча, мамлекеттин жеке бир адамды башка бир өлкөнүн дипломатиялык өкүлчүлүгүнүн башчысы катары таанууга макулдук берүүсү. Агреман алмайынча ырасмий дайындоо мүмкүн эмес. Аккредиттеген мамлекет аккредиттелип жаткан жактын аккредиттөөгө сунуш кылган мамлекеттин өкүлчүлүк башчысы экендигине чындап ынанууга тийиш. Аккредиттеген мамлекет агремандан баштартуу жүйөсүн аккредиттөөчү мамлекетке билдирүүгө милдеттүү эмес.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Эл аралык укук
Категория:Саясат
Никола Аббаньяно

Никола Аббаньяно Nicola AbbagnanoЖалпы маалыматТөрөлгөндө берилген аты: Никола АббаньяноТуулган жылы: 1901-жылы 15-июль Туулган жери: СалерноКаза болгон жылы: 9 сентябрь 1990 (889 жашында) Каза болгон жери: Милан
thumb|upright|Никола Аббаньяно
Никола Аббаньяно (15 июль 1901, Салерно — 9 сентябрь 1990, Милан) – италиялык философ-идеалист, позитивдүү экзистенциализмди жактоочу, субъективизмди жана пессимизмди жеңүүгө аракеттенген окуунун өкүлү (Хайдеггер, Сартр). Турин университетинин профессору.

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8

Категория:Инсандар:Италия
Категория:Философтор‎
Категория:Батыш философиясы
Категория:Туулгандар 1901-жылы
Категория:Өлгөндөр 1990-жылы
Ой эркиндиги

Ой эркиндиги (англ. Freedom of Thought) ― жарандардын тигил же бул динди тутуусу же тутпоосу; диний көз караш, ишенимдерин коргоо, үгүттөө же динге ишенбөө, атеисттик ой-пикирин ачык айта алуу эркиндиги. 

Бир катар эл аралык укук жоболоруна ылайык – (Бүткүл дүйнөлүк адам укугу декларациясы (ст. 18); Жарандык жана саясий укуктар жөнүндөгү эл аралык пакт (ст. 18), БУУнун уставына ылайык (ст. 55, 56) ар бир адам эркин ой жүгүртүүгө, каалаган динин тутууга укуктуу. Эл аралык укукта коомдук тартипке, анын коопсуздугуна, ден соолукка, башка адамдардын эркиндигине каршы келе турган диний иш-аракеттерге тыюу салынган. Мамлекет менен диндин өз ара мамилеси «Динге ишенүү эркиндиги жана диний уюмдар жөнүндө» мыйзамы аркылуу жөнгө салынат. Бул мыйзам жарандардын динге карата болгон мамилесин, ишенимин жана ага ылайык, тоскоолдуксуз каалаган динин тутууну, диний ырым-жырымдарды өткөрүүнү, ошондой эле кайсы динге ишенгендигине (же ишенбегендигине) карабастан, алардын укук жана кызыкчылыктарын коргоону, социалдык адилеттүүлүктү; диний уюмдардын иш-аракетине байланышкан карым-катыштарды жөнгө салат жана коргойт.

 Булактар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Категория: Философия
Адал алуучу

Адал алуучу – ажыратып берүүгө акысы жок башка бирөөдөн, аны билбей, же аны билүүсү мүмкүн болбой туруп, бекерге эмес мүлк алган адам. адал алуучу ал мүлктү ээси же ал тарабынан ээлик кылууга берилген адам жоготуп ийген шартта, же андан же мындан уурдалып кеткенде, болбосо алардын эркинен тышкары ээликтеринен чыгып кеткенде кайра талап кылынышы мүмкүн. Акча, ошондой эле көрсөтүүчүнүн баалуу кагаздары адал алуучудан кайра талап кылынышы мүмкүн эмес. Эгер мүлк аларды берүүгө акысы жок адамдан бекер алынган болсо, менчик ээси баардык шарттарда кайра талап кылууга акылуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Финансы
Категория:Укук
Категория:Экономика
Адам укугунун ажырагыстыгы

Адам укугунун ажырагыстыгы – демократиялык өлкөлөрдөгү конституциялык түзүлүштүн жана адамдын конституциялык-укуктук статусунун байтүп принциптеринин бири. Ал адамдын укугу ага төрөлгөндө эле таандык болорун жана табигый мүнөзгө ээ экенин, мамлекет ага кепил болорун жана аны ишке ашырууну жөнгө саларын билдирет.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Адам укуктары боюнча комитет (БУУ)

Адам укуктары боюнча комитет – жарандык жана саясий укуктар жөнүндөгү 1966-жылкы Эл аралык пакттын IV бөлүгүнө ылайык, катышуучу мамлекеттердин Пакттын жоболорун ишке ашыруусун көзөмөлдөө үчүн түзүлгөн келишимдик орган. 1976-ж. 20-сентябрда катышуучу-мамлекеттердин кеңешмесинде түзүлгөн. Адам укуктары боюнча комитет Пактка катышуучу-мамлекеттердин жарандарынан куралган өз аттарынан чыгуучу 18 мүчөдөн турат. Мүчөлөрдүн ыйгарым укуктары – 4 жыл. Өздөрүнүн иш-милдеттерин аткаруу үчүн алар өздөрүнүн иш жүргүзүү жолжоболорун аныкташат.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Эл аралык укук
Категория:Саясат
Абстрактуудан конкреттүүлүккө көтөрүлүү

Абстрактуудан конкреттүүлүккө көтөрүлүү (орус. Восхождение от абстрактного к конкретному) – теориялык ойдун предметин бүтүн, ар тараптуу, толук элестетүү кыймылынан турган илимий изилдөөнүн методу. 

Диалектикалык салтта абстракттуу кең мааниде билүүнүн бир тараптуулугу, «жардылыгы» ал эми конкреттүү – анын толуктугу, мазмундуулугу катары каралат. Ушундай мааниде абстракттуулук принциби илимий таануу процессинин азыраак мазмундуулуктан көбүрөөк мазмундуу билүүгө өтүү багытын мүнөздөйт. «Абстракттуу» жана «конкреттүү» түшүнүктөрү алгач Гегель тарабынан пикирдин мазмундуулугун, өнүккөндүгүнүн айырмасын мүнөздөө үчүн колдонулган. Гегель конкреттүүнү эс-акыл менен, ал эми абстракттууну – ойлоо, ой жүгүртүү менен байланыштырган. Абстрактууну Гегель жаңы, конкреттүү мазмунду пайда кылуу жолу аркылуу айкындалган, келишпестиктерди жеңип чыгуунун негизинде ойлоонун өнүгүшү катары түшүнгөн. Бирок Гегель бул ойдун өнүгүүсүндөгү эң маанилүү мыйзамченемдүүлүктү түшүнүктүн өз алдынча өнүгүүсү катары түшүндүрмө берип, мистификациялаган. Гегелдин конкреттүүлүктү ой жаратат деген идеясына Маркс конкреттүү ойдо чагылат, элестетилет деген материалисттик идеяны каршы койгон. Маркстын пикирине ылайык, конкреттүү көп аныктамалардын синтези, ар түрдүүлүктүн биримдиги. Абстрактуулук методунун жардамы менен ой жүгүртүү конкреттүүлүктү өзүнө камтып, аны рухий конкреттүүлүк катары кайра жаратат. Бирок бул эч качан конкреттүүнү жаратуу процесси эмес. 

Абстрактуулук – бул теориялык ой жүгүртүүнүн өнүгүүсүнүн мазмундук-конструктивдик процесси. Ал жаңы абалдар менен түшүнүктөрдү колдонуунун натыйжасында ой жүгүртүүнүн үзгүлтүксүз байышына өбөлгө түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Категория: Философия
Категория: Батыш философиясы
Категория: Инсандар
Абстрактуулук

Абстрактуулук(лат. abstractio – алагды кылуу, башкача буруу) – таанып билүү процессинин моменттеринин бири; изилденип жаткан нерсенин бир катар анчалык маанилүү эмес белгилеринен, байланыштарынан ой жүзүндө четтеп, анын негизги, жалпы белгилерин байланыштырып бөлүп чыгаруу. Абстрактуулук натыйжасы түшүнүк, категориялары эсептелет. Мисалы: материя, кыймыл, өнүгүү, мыйзам, нарк ж. б. илимий кыскаруунун маңызы, биз алардын жалпы белгилерине жараша көпчүлүк, ар түрдүү сезимдик кабылдануучу буюмдарды аңдайбыз. Диалектикада Абстрактуулук болгон бир жактуу, жарды, өнүкпөгөн конкреттүү өз ара байланыштуулуктан жулуп алынган ага карама-каршы мааниге далай ирет ээ болот. Бул жерде Абстрактуулук конкреттүүнүн моменти, жагы, фрагменти катары чыгат. Ой жүгүртүү жана түшүнүк жалпы эле таанып билүүнүн жүрүшүнөн, практикадан, предметтик чындыктан обочо болгондо гана «абстрактуу».

 Бул жактан да карап көрүңүздөр: 
 Абстракция
 Абстракционизм

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Категория: Философия