Борбордук чалгындоо агенттиги

АКШнын Борбордук чалгындоо агенттиги (БЧА, ) — АКШнын федералдык өкмөтүнүн көз карандысыз агенттиги, анын негизги милдети чет өлкөлүк уюмдардын жана жарандардын ишмердүүлүгү жөнүндө маалыматтарды чогултуу жана талдоо болуп саналат.

АКШнын тышкы чалгындоо жана чалгындоого каршы чалгын (контрчалгындоо) боюнча негизги органы. Борбордук чалгындоо агенттигинин ишмердүүлүгү расмий жактан таанылбаган жана жашуруун болушу да мүмкүн.

Борбордук чалгындоо агенттиги штаб-квартирасы (ошондой эле Жорж Герберт Уокер Буш атындагы чалгындоо борбору аталышында белгилүү) Вашингтондон 13 чакырым алыстыкта, Виргиния штатындагы Фэрфакс округунун Лэнгли шаарында жайгашкан.

 Ишмердүүлүк 
БЧА түзүлгөндө, анын максаты тышкы саясат боюнча чалгындоо жана талдоо жүргүзүү болгон. Бүгүнкү күндө анын негизги максаты — чет элдик чалгындоо, маалыматтарды чогултуу, талдоо, баалоо жана жайылтуу, ошондой эле жашыруун операцияларды жүргүзүү.

2013-жылдын бюджетине ылайык, БЧА ишмердүүлүгүнүн беш багыты негизги багыттар болуп саналат‘Black budget’ summary details U.S. spy network’s successes, failures and objectives:

 Терроризмге каршы күрөшүү
 Массалык кыргын салуучу куралдарды жайылтпоо
 Жогорку деңгээлдеги саясатчылар үчүн көрсөтмөлөрдү жана кеңештерди иштеп чыгуу
 Контр чалгындоо
 Кибер чалгындоо

 Тарых 
Борбордук чалгындоо агентиги 1947-жылдын 26-июлун, АКШ Президенти Гарри Трумэн «Улуттук коопсуздук мыйзамына» кол койгондон кийин түзүлгөн. Агенттикти түзүүгө II дүйнөлүк согуш аяктагандан кийин СССР менен болгон «тирешүү» себеп болгонCIA Cold War Records: THE CIA UNDER HARRY TRUMAN.

 Түзүм 
thumb|БЧАнин штаб-квартирасынын кире беришинин көрүнүшү
ЖетекчиликБЧА түзүмү:

 БЧАнин директору. Сенаттын макулдугу менен АКШ Президенти тарабынан дайындалат. Улуттук чалгындоо кызматынын директоруна баш ийетКто возглавлял ЦРУ. Досье.
 БЧАнин директорунун орун басары. Директордун кызмат орду бош болгон учурда же директор жумуш ордунда жок болгон учурда директордун кызматын аткарат.
 БЧАнин директорунун орун басарынын жардамчысы. Бул кызмат 2006-жылдын 5-июлунда киргизилген. Директордун орун басарынын жардамчысы БЧАнин аткаруучу директорунда болгон бардык функцияларды аткарат.
 БЧАнин директорунун аскердик колдоо боюнча  жардамчысы.

 Дирекциялар жана кеңселер 
thumb|БЧА имаратынын жалпы көрүнүш
Чалгындоо дирекциясы. Алынган маалыматтарды кабыл алуу жана анализдөө менен алектенет. Жетекчиси — чалгындоо боюнча директор.

Оперативдүү дирекциясы. Улуттук жашыруун кызмат деп да аталат, агенттикте чалгындоо тарабынан маалымат чогултууга байланыштуу маселелерди чечет, жашыруун операцияларды уюштурат жана жүргүзөт. Курамына БЧА атайын оперативдик бөлүмү кирет. Жетекчиси — улуттук жашыруун кызматтын директору.

Илимий-техникалык дирекциясы. Маалыматтарды чогултууда техникалык каражаттар изилдейт жана иштеп чыгат.

Камсыздоо дирекциясы. Жетекчи — камсыздоо боюнча директор.

Чалгындоо изилдөө борбору. БЧА тарыхый материалдарын сактоо жана изилдөө менен алектенет. Жетекчиси — чалгындоону иликтөө борборунун директору.

Башкы кеңешчинин кеңсеси. Жетекчиси — башкы юридикалык кеңешчи. Аталган бөлүмдүн кызматкерлери агенттиктин кызматкерлеринин Конституцияны жана мыйзамдарды, колдонуудагы эрежелерди жана нускамаларды сактоосуна көз салып турушат.

Башкы инспектордун кеңсеси. Жетекчиси — башкы инспектор. Сенаттын макулдугу менен АКШ Президенти тарабынан дайындалат. Башка бөлүмдөрдөн жана кеңселерден көзкарандысыз, БЧА директоруна түздөн-түз баш ийет. БЧА штаб-квартирасында, жеринде жана чет өлкөлөрдөгү башкаруу бөлүмдөрүндө текшерүүлөрдү, иликтөөлөрдү жана аудиттерди жүргүзөт. Ар бир алты ай сайын АКШ Конгрессинин чалгындоо боюнча комитетинин бериле турган отчету, БЧА агентигинин директоруна даярдап берет.

Коомчулук менен байланыш боюнча кеңсеси. Жетекчиси — коомчулук менен байланыш боюнча директор.

Аскерий иштер боюнча кеңсе. АКШнын куралдуу күчтөрүнө чалгындоо жаатында колдоо көрсөтөт.

 Директорлор 
ДиректорСүрөтКызматынын 
башталышыКызматынын 
аякталышыКошумча маалыматтарБорбордук чалгындоонун директорлоруконтр-адмирал 
Сидни Соерс 

132x132px23-январь 194610-июнь 1946генерал-лейтенант 
Хойт Ванденберг 

130x130px10-июнь 19461-май 1947контр-адмирал 
Роскоу Хилленкоттер 
116x116px1-май 19477-октябрь 1950генерал-лейтенант 
Уолтер Беделл Смит 

141x141px7-октябрь 19509-февраль 1953Аллен Даллес 
135x135px9-февраль 195329-ноябрь 19611953-жылдын 9-26-февралдарында 
милдетин аткаруучуЖон Алекс Мак-Коун 
112x112px29-ноябрь 196128-апрель 1965вице-адмирал 
Уильям Френсис Рейборн 

127x127px29-апрель 196530-июнь 1966Ричард Хелмс 
140x140px30-июнь 19662-февраль 1973Жеймс Родни Шлезингер 
153x153px2-февраль 19732-июль 1973генерал-лейтенант
Вернон Энтони Уолтерс 

134x134px2-июль 19734-сентябрь 1973милдетин аткаруучуУильям Иган Колби 
130x130px4-сентябрь 197330-январь 1976Жордж Герберт Уокер Буш 
135x135px30-январь 197620-январь 1977Энно Генри Кнохе 
20-январь 19779-март 1977милдетин аткаруучуадмирал Стэнсфилд Тёрнер 
125x125px9-март 197720-январь 1981Уильям Жозеф Кейси 
139x139px20-январь 198129-январь 1987Роберт Майкл Гейтс 
125x125px18-декабрь 198626-май 1987милдетин аткаруучуУильям Хежкок Уэбстер 
120x120px26-май 198731-август 1991Ричард Жеймс Керр 
1-сентябрь 19916-ноябрь 1991милдетин аткаруучуРоберт Майкл Гейтс 
125x125px6-ноябрь 199120-январь 1993адмирал 
Уильям Стадмен 

128x128px21-январь 19935-февраль 1993милдетин аткаруучуРоберт Жеймс Вулси 
127x127px5-февраль 199310-январь 1995адмирал 
Уильям Стадмен 

128x128px11-январь 19959-май 1995милдетин аткаруучуЖон Марк Дейч 
121x121px9-май 199515-декабрь 1996Жордж Жон Тенет 
125x125px16-декабрь 199611-июль 20041997-жылдын 11-июлуна чейин милдетин аткаруучуПортер Жонстон Госс 
114x114px24-сентябрь 200420-апрель 2005Борбордук чалгындоо агенттигинин директорлоруПортер Жонстон Госс 
114x114px21-апрель 200526-май 2006генерал 
Майкл Хайден 

123x123px26-май 200612-февраль 2009Леон Панетта 
125x125px12-февраль 2009Зорин О. ЦРУ получило нового директора 30-июнь 2011генерал 
Дэвид Хоуэлл Петреус 

125x125px1-июль 2011Сенат утвердил главой ЦРУ генерала Петреуса 9-ноябрь 2012Подал в отставку признавшись в супружеской изменеЖон Оуэн Бреннан 
125x125px8-март 2013Сенат США утвердил Джона Бреннана новым главой ЦРУ20-январь 2017Мероэ Парк 
133x133px20-январь 201723-январь 2017милдетин аткаруучуМайк Помпео 
125x125px23-январь 201726-апрель 2018Жина Хаспел 
125x125px26-апрель 201820-январь 20212018-жылдын 21-майына чейин 
милдетин аткаруучуДэвид Коэн 
125x125px20-январь 202119-март 2021милдетин аткаруучуУильям Жозеф Бёрнс 
125x125px19-март 2021

 Колдонулган адабияттар 
 Immerman, Richard H. (1982). The CIA in Guatemala: The Foreign Policy of Intervention. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-71083-2.
 Weiner, Tim (2007). Legacy of Ashes: The History of the CIA. New York: Doubleday. ISBN 978-0-385-51445-3. OCLC 82367780.

 Дагы окуңуз 
 «Блюбөрд» долбоору
 «МК-Ультра» долбоору

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Расмий сайты

Категория:Борбордук чалгындоо агенттиги