Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Вальдмюнхен

Вальдмюнхен ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Кам районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы — 6976 (2013-ж.). Аянты — 101.16 км2. 

 Булактар 

Категория:Кам (район)
Категория:Бавария шаарлары
Вальдзассен

Вальдзассен - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Вунзидель районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 6729 (2013-ж.). Аянты — 66.54 км2. 

 Тышкы шилтемелер 

 Waldsassen Basilica: images 
 Waldsassen town official website
 Waldsassen parish website

Категория:Тиршенройт (район) 
Категория:Бавария шаарлары
Вассербург-ам-Инн

Вассербург-ам-Инн ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вунзидель районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 12.348 (2013-ж.). Аянты — 18.80 км2. 

thumb|Вассербург-ам-Инн
thumb|Вассербург-ам-Инндин сүрөттөлүшү.

 Булактар 

Категория:Розенхайм (район)
Категория:Бавария шаарлары
Вассертрюдинген

__NOTOC__

Вассертрюдинген ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Ансбах районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 5901 (2013-ж.). Аянты — 53.58 км2. 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 http://wassertrüdingen.de the official website of Wassertrüdingen. In German

Категория:Ансбах (район) 
Категория:Бавария шаарлары
Вайльхайм-ин-Обербайерн

thumb|200px|left|Вайльхаймдагы жөө өтмөк.

Вайльхайм-ин-Обербайерн ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вайльхайм-Шонгау районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы — 21.534 (2013-ж.). Аянты — 55.44 км2. 

 Булактар 

Категория:Вайльхайм-Шонгау (район)
Категория:Бавария шаарлары
Вайсенбург-ин-Байерн

Вайсенбург-ин-Байерн ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вайсенбург-Гунценхаухен районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 17.732 (2013-ж.). Аянты — 97.55 км2. 

thumb|left|Вайсенбург эркин империялык шаары
thumb|left|Вайсенбургдун сүрөттөлүштүү картасы. 1725-ж.

 Булактар 

Категория:Вайсенбург-Гунценхаухен (район) 
Категория:Бавария шаарлары
Вайсенхорн

thumb|2005-ж. Нойфен жана Фуггер шатолору.
Вайсенхорн ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Ной-Ульм районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы — 13.323 (2013-ж.). Аянты — 53.69 км2. 

thumb|Башкы аянттан Жогорку Дарбазанын, Эски Ратушанын жана католик чиркөөсүнүн көрүнүшү.
thumb|Тарыхый борбордогу курулуш.

 Булактар 

Категория:Ной-Ульм (район) 
Категория:Бавария шаарлары
Вайсенштадт

Вайсенштадт ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вунзидель-Фихтельбирге районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 3187(2013-ж.). Аянты — 42.23 км2. 

 Булактар 

Категория:Вунзидель (район)
Категория:Бавария шаарлары
Виндишешенбах

Виндишешенбах — Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вальднабдагы Нойштадт районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы — 5050 (2013-ж.). Аянты — 36.38 км2. 

 Булактар 

Категория:Вальднабдагы Нойштадт (район)
Категория:Бавария шаарлары
Виндсбах

thumb|right|260px|Виндсбахтагы Резат дарыясы.
Виндсбах - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Ансбах районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 6057 (2013-ж.). Аянты — 68.17 км2. 

thumb|250px|Кольбенштрассе 52.

 Тышкы шилтемелер 
Категория:Ансбах (район) 
Категория:Бавария шаарлары
Вольфрамс-Эшенбах

Вольфрамс-Эшенбах - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Ансбах районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 2923 (2013-ж.). Аянты — 25.47 км2. 

Категория:Ансбах (район)
Категория:Бавария шаарлары
Майндагы Вёрт

Майндагы Вёрт - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Мильтенберг районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 4729 (2013-ж.). Аянты — 15.89 км2. 

thumb|center|Эрленбахтагы көпүрөдөн көрүнүш.

Тышкы шилтемелер

St.-Nikolaus-Kirche

Категория:Мильтенберг (район) 
Категория:Бавария шаарлары
Вёрт-ан-дер-Донау

Вёрт-ан-дер-Донау ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Регенсбург районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы — 4708 (2013-ж.). Аянты — 52.34 км2. 

 Булактар 

Категория:Регенсбург (район)
Категория:Бавария шаарлары
Азамат Байматов

Азамат Байматов (1988-жылы 3 декабрда Ош шаарында төрөлгөн).Кыргызстандын футболчусу, Дордой клубунун коргоочусу.Кыргызстан улуттук футбол курамасынын капитаны.

 Карьерасы 
“Дордой-Динамонун” курамында Кыргызстандын Көз карандысыздык кубогунун (2008) ээси, Кыргызстандын чемпиону (2008, 2014), АФКнын президентинин кубогунун (2008) күмүш медалынын ээси,“Супер-Инфонун” тандоосу боюнча "2009-жылдын мыкты спортчусу" аталган. 2011-жылы 22-декабрда КРнын Футбол федерациясынын версиясы боюнча "Жылдын мыкты футболчусу" наамына ээ болгон. Футболчу 2012-жылкы сезонду казакстандык "Окжетпес" клубунун катарында өткөргөн. 2013-жылдын март айында дарыгерлердин чукул эскертүүсүнөн улам 6 айдан ашык убакыт футбол ойногон эмес, жеңил машыгууларды гана өткөрүп келген. Анын улуттук курама командага кайтып келүүсү ушул эле жылдын октябрь айына дал келген. 
Учурда (2014) футбол боюнча Кыргызстан курама командасынын капитаны, бишкектик "Дордой" футболдук клубунун коргоочусу. Клубдун курамында бул жылы Кыргызстандын биринчилиги - ТОП-Лиганы, Көз карандысыздык кубогун жана Суперкубокту утуп алган. 2014-жылы Түштүк Кореянын Инчхон шаарында өткөн Азия оюндарында 23 жашка чейинки курамдын капитаны болуп, улуттук кураманын өз тайпасынан чыгуусуна олуттуу салым кошкон
 Жетишкендиктери 
 15px Кыргызстан чемпиону (3): 2008, 2011, 2012.
 15px Кыргызстан кубогунун ээси. (2): 2008, 2012
 15px Кыргызстан чемпиондугунун күмүш байгечиси (2): 2013
 15px Латвия чемпиондугунун күмүш байгечиси (1): 2009
 15px АФК президент кубогунун финалчысы (2): 2008, 2010
 Эскертүүлөр 
 
 Шилтемелер 
 
 Азамат Байматовдун Биографиясы Footballtop.ru сайтында

Категория:Кыргызстан футболчулары
Категория:Футбол боюнча Кыргызстан курамынын оюнчулары
Категория:«Дордой» ФК оюнчулары
Категория:«Транзит» ФК оюнчулары
Категория:«Вентспилс» ФК оюнчулары
Категория:«Сибирь» ФК оюнчулары
Кингстон

thumb|Кингстон.
Кингстон — Австралия ээлиги Норфолк аралынын административдик борбору. Аралдын түштүгүндө, Фижи деңизиндеги Эмили бухтасынын жээгинде жайгашкан. Калкы 0,9 миң (2008). Кингстонго жакын жерде эл аралык аэропорт бар.

Британиялык лейтенант Ф. Г. Кинг тарабынан 1788-жылы абак шаарчасы (1814-жылга чейин) катары негизделген. 1825-жылы тартиби өтө катаал жана шарты оор жаңы абак түзүлгөн. 1855-жылы коомдун каршылыгынын негизинде ал абак жабылган. Норфолк аралынын кеңири автономиясы токтотулгандан кийин (1856-жылы 1-январь), Кингстон — анын административдик борбору. 1850-жылдар аягында кит уулоо үчүн пайдаланып, калкы аз калган. Кингстондо Норфолктун административдик мекемелери, губернатордун резиденциясы, аралдын администрациясынын имараты, өкмөттүн жыйындар залы, сот имараты бар. 20-кылымдын 2-жарымынан аралдын администрациясы эски курулуштарды сактап, калыбына келтирүү үчүн чара көрө баштаган. Норфолк аралынын музейи уюштурулган. Калкы негизинен туристтерди тейлейт. Жеңил, тамак-аш өнөр жайы иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Австралия
Категория:Шаарлар‎
Кингстон (Канада)

thumb|Кингстон.
Кингстон — Канаданын түштүк-чыгыш бөлүгүндөгү шаар. Онтарио провинциясында. Онтарио көлүнүн түндүк-чыгыш жээгинде, Ыйык Лаврентий дарыясынын башатына жакын жайгашкан. Калкы 109,7 миң (2008; агломерациясында 150 миң). Маанилүү жол (автомобиль, суу жана темир жол магистралдары кесилишет) тоому.

Француздар тарабынан соода факториясы жана форт катары 1673-жылы негизделген. 1846-жылдан шаар. 1998-жылы анын курамына кошуна округдар (Кингстон жана Питтсбург) кирген. 19-кылымдагы британ чептери (анын ичинде Форт-Генри; Ридо каналына кирүүнү коргоо үчүн салынган) жана канал Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Неоготика стилиндеги Кудай эне собору (1843—48), мэрия имараты (1842—44) сакталган. Король университети (1841), Канада король аскер колледжи (1876), сүрөт галереясы, музейлер (геология, минералогия, криминология, деңиз ж. б.), Эл аралык муз үстүндөгү хоккей федерациясы (1965), театр (симфониялык оркестр иштейт) бар. Жыл сайын канадалык кино (2001) жана эл аралык жаз музыка фестивалдары (2005) өткөрүлүп турат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Шаарлар
Категория:Канада
Кинетика энергиясы

Кинетика кубаты (энергиясы) — кыймылдоочу нерсенин кубаты; механикалык кыймылдын сандык чени. Ар кандай кыймылдоочу нерсе кинетика кубатына ээ. 

 Терминге түшүндүрмө 
Массасы m болгон чекит ылдамдык менен алга жылуу кыймылында болсо, анын кинетика кубаты Ек чекит массасын ылдамдык квадратына көбөйтүлгөн көбөйтүндүнүн жарымына барабар: Ек=m2/

2. Алга жылуу кыймылындагы нерсенин кубаты: Ек=2/2, М – нерсенин массасы, — анын ылдамдыгы. Кыймылсыз октун айланасында айлануучу катуу нерсенин кинетика энергиясы ''Ек=I2'' /2, — нерсенин айлануу огуна карата инерция моменти, — нерсенин бурчтук ылдамдыгы. 

Кинетика кубаты нерсенин кыймылын токтотуучу күч аткарган жумуштун чоңдугу менен аныкталат, жоуль (Дж) менен ченелет. 

 Колдонулган адабият 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Терминдер жана түшүнүктөр
Категория:Илим
Категория:Так илимдер
Категория:Физика
Категория:Энергетика
Киноварь

thumb|Киноварь (же Доломит).
Киноварь — сульфиддер классына кирүүчү минерал. Химиялык формасы HgS. Тригон системасында кристаллданат. Өңү-түсү кызыл, ачык кызыл, кээде күңүрт тартып, көгүш боз болуп кубулжуйт. Алмаздай күчтүү жалтырайт. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 2—2,5, салыштырма салмагы 8. Төмөнкү температурадагы гидротерм кендеринде кварц, кальцит, барит, антимонит, пирит, марказит ж. б. минералдар менен бирге пайда болот. Киноварь — сымаптын кен ташы. Кызыл боёк даярдалат (байыркы Египетте сүрөт тартуу үчүн колдонгон. Байыркы заманда кытайлар бычак менен кырып алышып, жаратка сыйпашкан. Ошол себептен кытайдын «кырма кызыл дарысы» деп аталып калган). 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Минералдар
Кинотеатр

thumb|Заманбап кинозал
Кинотеатр — фильм көрсөтүү үчүн атайын курулган коомдук имарат (же имараттын бир бөлүгү). Ал көрүүчүлөр үчүн экрандуу зал, фойе, касса, вестибюль, кино көрсөтүүчү аппарат орнотулган бөлмө ж. б. жайлардан турат. Кинотеатр алгач 1895-жылы пайда болгон. Күндүзгү, панорамалуу, кең экрандуу, стерео-, өлчөмдүү (3 D), үстү ачык жайкы ж.б. кинотеатрлар бар. 

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Кинематограф
Категория:Архитектура
Киото

thumb|Киото.
Киото — Япониядагы шаар. Хонсю аралында жайгашкан. Киото префектурасынын административдик борбору. Калкы 1,5 млн (2009). Жол тоому. Киото аркылуу «Синка сен» жогорку ылдамдык темир жолунун «Токайда — Санъё» (Токио — Фукуока) линиясы жана «Мейсин» (Нагоя—Нисиномия) автострадасы өтөт. Метрополитен (1981).

thumb|Кинкакудзи («Алтын храм»).
Киото 792—94-жылдары курулган; 794—1192-жылдары Хэйан аталган. 1868-жылга чейин Япониянын борбору болгон; императордун резиденциясы. 1956-жылдан шаар статусуна ээ. Салттуу көөнө көркөм кол өнөрчүлүк (лакталган жана коло буюмдар, фарфор, накта жибек, кооз сайма, диний буюмдар) өндүрүшүнүн борбору. Киотодо бир нече ири банктардын башкы кеңселери, инвестиция-кредит компаниялары жана япониялык өнөр жай фирмаларынын штаб-квартиралары жайгашкан. Машина куруу (анын ичинде текстиль өндүрүшү үчүн жабдуу, медициналык жана так өлчөөчү аспаптар), түстүү металлургия, электр-техникалык, электроника, химиялык, фармацевтика, полигр., тамак-аш өнөр жай ишканалары өнүккөн. Японияда жогорку окуу жайлардын саны боюнча Токиодон кийинки 2-орунда турат. Шаарда 40ка жакын университет (анын ичинде мамлекеттик эместери да бар) жана колледж, 30дан ашык музей (анын ичинде улуттук, заманбап искусство галереясы), театрлар бар. Ошондой эле 200дөн ашык синтоист чиркөөлөрү жана 1500дөн ашык будда храмдары сакталган. Камигамодзиндзя (11-кылым), Симогамодзиндзя (Камомиоя, 7-кылым) храм комплекси, Тодзи храмы (8—12-кылым), Сайходзи, Тенрюдзи (экөө тең 14-кылым), Кинкакудзи («Алтын храм», 14-кылым), Гинкакудзи («Күмүш храм», 15-кылымдардын аягы) ж. б. храмдар, Ндзёдзё ак сарай комплекси (16—17-кылым) жана Киотого жакын жерде жайгашкан Дайгодзи (874-жылы) Самбони (1115-жылы) монастырлары, Бёдоин будда монастыры (1000-жылы ченде ак сарай катары негизделген; 1052-жылдан монастырь; башкы имараты — «Феникс залы») Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Туризмдин маанилүү борбору (жылына 42 млндон ашык, анын 11 млну түнөп кетет, 2002). Жыл сайын театр фестивалдары өткөрүлүп турат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Жапония
Категория:Шаарлар‎
Кипарис

thumb|Cupressus nootkatensis.
Кипарис, артыч (L. 1753) — кипаристер тукумунун дайыма жашыл бадал же дарактар уруусу. Жалбырагы майда, түрпүдөй, өркүнгө жабышып өсөт, чайырлуу бездери бар, жашыл же көгүш түстө. Тобурчагы тоголок, жыгачтуу, көп кырлуу калкан сымал түрпүлөрү бышканда бир аз ачылат. Уругу жалпак, канатчалуу. Кипарис кооз бак катары аллея жана токойлорго отургузулат. Айрыкча пирамида сымал түрчөсү көп өстүрүлөт. Уругу жана калемчеси, кыйыштыруу менен көбөйөт. Комитетин 15—20дай түрү белгилүү. Евразия, Түндүк Африка жана Түндүк Американын мелүүн, жылуу алкактарында кездешет. КМШ өлкөлөрүндө 11 түрү, Крымда, Кавказдын кара деңиз жээктеринде, О. Азиянын айрым райондорунда өсөт, дайым жашыл. Кипарис бат өсөт, кургакчылыкка байымдуу. Анын бийиктиги 30 мге, жоондугу 60 смге жетип, 200 жылга чейин өсөт (Крымда 100 жылга чейин). Жыгачы жеңил, жумшак, буюм жасоодо пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Өсүмдүктөр‎
Редьярд Киплинг

thumb|Редьярд Киплинг.
Киплинг, Жозеф Редьярд (30. 12. 1865, Бомбей — 18. 1. 1936, Лондон) — англиялык жазуучу, журналист. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1907). 1882—89-жылдары Индияда жашаган. Киплингдин атагын «Казарма ырлары» (1892), «Жети деңиз» (1896), «Беш улут» (1903) деген ыр жыйнактары чыгарган. Киплинг — «Жарык өчтү» (1890), «Ким» (1901) романдарынын, Мауглинин айбандар арасындагы турмушу жөнүндө аңгемелердин («Жаңгел китеби», 1894; «Жаңгелдин экинчи китеби», 1895) автору. Ал элдик балладаларга жакын ырларды жазган. Айрым чыгармалары кыргыз тилине которулган. Чыгармалары: Рассказы. Стихи. Сказки. М., 1989. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Британия жазуучулары‎
Категория:Акындар‎
Категория:Журналисттер
Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары‎
Категория:Туулгандар 1865-жылы
Категория:Өлгөндөр 1936-жылы
Кир II Улуу

Кир II Улуу (биздин заманга чейинки 600—530) — перс падышасы (биздин заманга чейинки 558—530). Ахемениддер мамлекетинин негиздөөчүсү. биздин заманга чейинки 550—549-жылдары Мидия падышалыгын, биздин заманга чейинки 54-жылы Лидия менен Кичи Азиядагы грек шаарларын, биздин заманга чейинки 545—539-жылдары Орто Азиянын көп бөлүгүн, биздин заманга чейинки 539-жылы Месопотамия жана Вавилонду багындырган. биздин заманга чейинки 530-жылы Сыр-Дарыянын боюн мекендеген сак (массагет) уруулары менен согушта курман болгон. Грек тарыхчыларынын маалыматтарында анын башын массагеттердин аял падышасы Томирис кесип алганы тууралуу айтылат.
Категория:Инсандар

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Кир жуугуч машина

thumb|Кир жуугуч машина
Кир жуугуч — кир буюмдарды механикалык жол менен жуучу машина. 19-кылымдагы алгачкы кир жуугуч түзүлмө жыгачтан жасалып, кир кол менен жуулган. Кийинчерээк электр кыймылдаткычы аркылуу айлануу кыймылына келүүчү барабандан суу ысытуучу жана сыгуучу түзүлмөдөн турган кир жуугуч пайда болгон. Биздин өлкөдө да бир канча типтеги кир жуугуч жасалган. Алардын бири азыркы кезге чейин үй тиричилигинде колдонулуп келаткан «Киргизия» машинасы. Азыркы кездеги кир жуугуч суу кирбөөчү тулкусунун ичинде жайгашкан атайын көзөнөкчөлүү барабандан турат. Барабан жай айланганда, кир жуулуп, ал эми ылдам айланган учурда кир сыгылат. Суу куюлгандан баштап ысытуу, жуу, сыгуу, кургатуу, суу төгүү иштери атайын микропроцессорлордун жардамы менен автоматтык түрдө башкарылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Үй-тиричилик буюмдары
Кириллица

thumb|Кириллица (Хорватия‎, 1563).
thumb
Кириллица, Кирилл алфавити — байыркы славян эки алиппесинин бири (глаголица менен бирге). 9-кылымдын аягы, ошондой эле 10-кылымдын башында пайда болгон.

Кириллица деген ат славян алиппесин алгач түзгөн агартуучу Кириллдин ысмынан коюлган. Байыркы кириллицада грек жазмасынан алынган 24 тамга болгон. Кийин ага славян тилдеринин грек тилинде жок тыбыштарын туюнтуу үчүн 13 тамга кошулган. Кириллицанын келип чыгышы жөнүндө так маалымат жок. 11—12-кылымдарга чейин кириллица менен глаголица бирдей колдонулуп, бара-бара глаголица колдонулбай калган.

Бул алфавитти түзүү болгар ага-ини Кирилл менен Мефодийдин диний-саясий-агартуучулук ишмердигине байланыштуу болгон. Алар грек алфавитинин негизинде алиппе түзүшүп, дин китептерин славян тилине которушкан. Адегенде кириллица түштүк (болгар, серб, македон) жана чыгыш славяндарга (орус, беларусь, украин) тараган. Россияда 1708-жылы бул алфавит реформаланып, орус алфавитинин негизин түзгөн. 1941-жылы кыргыз алфавити кириллицанын негизинде түзүлүп, ага үч тамга (ө, ү, ң) кошулган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9
 Кыргыз тилинин лингвистикалык маалымдамасы. Б.:2015.-256 б. ISBN 978-9967-464-70-4

Категория:Алфавиттер
Киров (шаар)

thumb|Киров.
Киров (1781-жылга чейин Xлынов, 1934-жылга чейин Вятка) — Орусиядагы шаар (1708-жылдан). Киров облусунун административдик борбору. Вятка дарыясындагы порт. Калкы 464,6 миң (2008). Ири автомобиль жана темир жол тоому. Аэропорту бар. Алгач Вятка дарыясынын оң жээгинде жайгашып, Вятка аталган.

thumb|Киров.
1489-жылы Россия мамлекетинин курамына кирген. Сибирь (1708—27) жана Казан (1727—80) губернияларындагы шаар. Вятка провинциясынын административдик борбору (1719—80). 19—20-кылымдын башында саясий сүргүн жайы болгон. Кировдо А. И. Герцен, А. Л. Витберг жана Ф. Ф. Павленков, А. И. Герцен сүргүндө болушкан. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде маанилүү тыл борбору болуп, бул шаарга бир нече ири өнөр жай ишканалары [анын ичинде «Красный инструментальшик» (азыр КРИН аспап) заводу жана Коломна паровоз куруу заводу] эвакуацияланган. Ноговицынск (биздин заманга чейинки 7—3-кылым) жана Чижевск (8—3-кылым) шаар чалдыбарлары, Ыйык-Успенье Трифон эркектер монастырь ансамбли беш башкы Успенье собору менен (1684—89), Благовещенье, Троица чиркөөлөрү, классицизм стилиндеги турак жайлар (18—19-кылым) сакталган. С. Я. Машковцевдин (1792—96), Жмакиндердин (1815) чарбагы, көпөс Я. А. Прозоровдун үйү (1871—72) ж. б. сакталган. Өнөр жайынын негизги тармактары: машина куруу (анын ичинде станок жана прибор куруу), электр-техникалык, металл иштетүү, микробиология, жыгаччылык, булгаары—бут-кийим («Артэкс»), кебез-кездеме («Вятка-текс»), «Новая Вятка» жыгач такталар комбинаты, тамак-аш («Здрава», «Вятушка»). Чопо оюнчуктар өндүрүшү («Комтех») иштейт. Жети ИИИ (педагогикалык, политехникалык, айыл чарба), ЖОЖдордун филиалдары (финансы-экономикалык жана медициналык), калк китепканалары, музейлер (сүрөт, край таануу, вяткалык көркөм кол өнөрчүлөрдүн, К. Э. Циолковский атындагы авиа жана космонавтика), А. С. Гриндин, М. Е. Салтыков-Щедриндин үй-музейлери, театрлар (драма, куурчак ж. б.), филармония, камералык оркестр бар. Ботаникалык бак жана планетарий уюштурулган. Советтик мамлекеттик жана партиялык ишмер С. М. Кировдун ысмынан аталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Орусия шаарлары‎
Кыш (курулуш материалы)

thumb|Кыш
Кыш — минералдык материалдан бышырылып, буу менен иштетилип даярдалган бекем, сууга жана суукка туруктуу, туура (параллелепипед) формадагы эң байыркы курулуш материалы. Алгач кыш ылайга саман кошулуп, калып менен куюлуп, кургагандан кийин бышырылбай эле пайдаланылган. Бул ыкмада даярдалган кирпич азыркы мезгилге чейин пайдаланылып келүүдө. Биздин заманга чейинки 3—2-миң жылдыктарда бышырылган кирпич Египетте, Байыркы Римде колдонула баштаган. Пайдалануу түрүнө жана даярдоо ыкмасына жараша силикат кирпич жана бышырылган чопо кирпич болуп бөлүнөт. Силикат кирпич акиташ, кум, цемент кошулуп, жогорку басымда жана температурада даярдалат. Бышырылган чопо кирпич кадимки жана көркөм болуп ажыратылат. Кадимки кирпич дубал материалы катары пайдаланылат. Кирпичтин сырткы өлчөмү: 250×125×65 мм жана 250×120×88 мм. Бекемдик чеги боюнча кирпич 75, 100, 125, 150, 200, 250 жана 300 маркалуу болуп ажыратылат. Кирпич оңой эрүүчү таза чоподон жана кумдуу чоподон же кум, жыгач таарындылары, күл аралаштырылып даярдалат. Кирпичти даярдоодо чопо ташы терилип, жуурулуп, формага келтирип, кесилгенден кийин атайын меште 900—950°С температурада бышырылып, кургаткычта кургатылат. Бул процесс механикалаштырылган ири ишканада жүрөт. 
Категория:Курулуш материалдары
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Кирхгоф эрежеси

Кирхгоф эрежеси — тармакталган электр тизмегиндеги ток күчүн, чыңалууну (же электр кыймылдаткыч күчүн) аныктоочу эреже. 1847-жылы немец физиги Г. Р. Кирхгоф төмөнкү 2 эрежени аныктаган:1) өткөргүчтөрдүн тармакталуу түйүнүнө ) чогулган токтордун алгебралык суммасы нөлгө барабар:; мында n тармактардын саны, түйүнгө агып келүүчү ток — оң, андан агып чыгуучусу — терс болот: I1+I2+I3=0. Бул эреже заряддардын сакталуу законунан келип чыгат; 2) электр тармагынан эркибизче бөлүп алынган ар кандай туюк контурдагы ток күчүнүн каршылыкка болгон көбөйтүндүсүнүн к алгебралык суммасы туюк чынжырдагы электр кыймылдаткыч күчүнүн алгебралык суммасына барабар: n –— туюк контурдагы бөлүкчөлөрдүн саны. Саат жебесинин жүрүшүнө туура келген контурдун багыты оң деп эсептелет. Кирхгофтун 2-эрежеси электр тизмегине Ом законун колдонуудан алынат. 
Категория:Физика
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9