Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Линза

thumb|Линза.
thumb|Линза.
Линза - (нем. Linse, лат. lens – жасмык дегенден), томпок же иймек (кээде бир жак бети тегиз) беттер менен чектелген, жарык нурунун формасын өзгөртүүчү жана оптикалык сүрөттөлүштү алууга жөндөмдүү болгон тунук нерсе. Оптикалык касиети боюнча линза жарык нурун чогултуучу (оң) жана чачыратуучу (терс) түрдө болот. Линза көбүнчө оптикалык жана органикалык айнектен даярдалат. Ультракызгылт көк нурлар үчүн – кварцтан, флюориттен жана башка, инфракызыл нурлар үчүн – айнектин өзгөчө түрүнөн, сапфирден, кремнийден, германийден жана башка материалдардан жасашат. Линзалар жука жана калың, жөнөкөй жана татаал болуп бөлүнөт. Жука линзалар жөнөкөй болот, ал эми калың линзалар бир же андан көп линзалардын системасынан турат да, калыңдыгы сфералык беттин радиусунан бир аз айырмаланат. Мисалы, берилген шартта линза жука деп эсептелсе, башка шартта ал линза калың деп эсептелиши мүмкүн. Линзаны мүнөздөөчү чоңдуктар геометриялык жана оптикалык параметрлерге бөлүнөт. Геометриялык параметрлери: сфералык беттеринин радиустары, негизги оптикалык огу, негизги тегиздиги, оптикалык борбору, фокустук аралыктары; оптикалык параметрлери: Линзанын сырткы чөйрөгө салыштырмалуу сындыруу көрсөткүчү n, оптикалык күчү Ф. Сфералык беттердин борборлорун бириктирип турган түз сызык линзанын негизги оптикалык огу деп аталат. Жука линза аркылуу өтүүчү нурларды «сындыруучу» тегиздик негизги тегиздик, линзанын негизги оптикалык огу менен негизги тегиздик кесилишкен чекит линзанын борбору деп аталат. Линзаны мүнөздөөчү чоңдуктардын арасындагы байланышты чагылдыруучу катышты табуу үчүн параксиалдык нурлар пайдаланылат. Линзанын оптикалык огуна параллель же кичине бурч түзүп, негизги огунан алыс эмес өткөн параллель нурлардын шооласы параксиалдык нурлар деп аталат. Параксиалдык нурлар линзадан өткөндө негизги фокус деп аталган чекитте. Линзанын борборунан анын фокусуна чейинки аралык линзанын фокустук аралыгы деп аталат. Линзалар үчүн анын параметрлерин байланыштырган формула: Ф=1/f=(n-1)*(1/R1+1/R2). Линзанын оптикалык күчүнүн бирдиги – диоптрия (дптр). Диоптрия – фокустук аралыгы 1 м болгон чогултуучу линзанын оптикалык күчү. Мында n>1 шарты үчүн чогултуучу болот, ал эми n < 1 болгондо чачыратуучу болот. приввет всемучашимся.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Физика
Линзалуу антенна

Линзалуу антенна— электр-магнит толкундарынын абада жанa линзанын материалында таралышынын фазалык ылдамдыктарынын айырмасынын эсебинен багытталуу диаграммасы түзүлө турган антенна.

Ал линзадан жанa нурланткычтан турат. Линзанын формасы нурдун сынуу коэффициентине п (радио толкундардын вакуумда жанa линзада таралышынын фазалык ылдамдыктарынын катышына) жараша болот. п> 1 болгондо Линзалуу антенна — акырындатуучу жана п< 1 бол­гондо тездетүүчү деп аталат. 

Мунун нурланткычы катары толкунду сфера түрүндө жиберуучу рупор антеннасы же цилиндр формасында жиберуучу антенналык тор пайдаланылат. Акырындатуучу Линзалуу антенна абдан сапаттуу, бир тектуу диэлектрик материалдарынан (полистирол, фторо­пласт ж. б.) же жасалма диэлектриктерден жасалат. Тездетүучү Линзалуу антенна белгилуу бир формадагы металл пластинкалардан даярдалат. Линзалуу антенна см толкундагы диапазондо иштөөчү радио­локация жанa өлчөгүч түзүлүштөрдө колдонулат

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Линкольн кою

Линкольн кою - эт - жүн багытындагы чала уяң жүндүү порода. 

18—19-кылымда Англияда (Линкольншир графтыгы) жерг. соолук лейстер кочкору менен аргындаштырылып чыга­рылган. Ал — дүйнөдөгү ирдүү койлордон. Кочкорунун тируу салм. 130—160, соолугу 100—120 кг. Бул порода тез жетилип, жакшы бордолот. 4 айлык козу 25—27 кг эт берет. Кочкорунан 10—12, соолугунан 5—6 кг жибектей жылтыр, уз. 20—30 см аппак жун кыркылат. Анын 55—65% таза жун. 100 соолуктан орт. 120 ко­зу алынат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Мал чарбачылыгы
Линогравюра

Линогравюра (линолеум жанa гра­вюра дегенден) — линолеум же ага окшош полимердик-пластикалык материалга түшүрүлгөн томпок гравю­ра. 

20-кылымдын башында пайда болгон. Линогравюранын өзгөчөлөнгөн сапаттары, б. а. көркөм тилинин таамайлыгы, ак менен каранын ачык контрастта турушу, материалдын сапатына ылайык иштелген ийкемдүү живопистик штрих ж. б. басма графикасынын көп чеберлеринин көңүлүн бурду. 

Мис., Линогравюрага П. Пикассо (Франция), Э. Паккард (АКШ), П. Нильсен (Дания), В. Д. Фалилеев, В. А. Фаворский (СССР) ж. б. кайрылышкан. 
Кыргызстанда Линогравюрада Л. А. Ильина, А

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Живопись
Линолеум

Линолеум (лат. linum — кендир, кездеме жанa oleum — май) — үйдүн бөлмөлөрүнүн таманына төшөөгө арналган түрмөктөлгөн полимердүү ма­териал. 

Ал бир же эки катмардан турат. Эки катмардуунун үстү пластмассадан, асты бышык кездемеден же атайын картондон ж. б. жасалат. 
Линолеум катмарларына жараша ичтелген жанa жалаңкат болуп бөлүнөт. Ичтел­ген Линолеумдин астыңкы катмарына баш­ка материал жайгаштырылат. Жалаңкат Линолеум бир гана катмардан турат (мис., релин). 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Материал
Линц

thumb|Линц.
Линц — Австриядагы порт шаар. 

Жогорку Австрия провинциясынын борбору. Дунай дарыянын боюнда. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Шаарлар‎
Категория:Австрия
Линь

thumb|Линь.
Линь (L. 1758) — каңылтырлар тукумундагы балык. Тулку жоон, сырты былжыр менен капталган, түрпү майда, жону кара көк, капталдары жалтырак. Денесинин уз. 30 см, салм. 500 г (кээде уз. 60 см, салм. 7,5 кг). 

Ууртунда анча чоң эмес муруту бар. Европанын тузсуз сууларында (Түн. Муз океанына куйган Европа сууларынан башка); Европада көлмө жанa дарыяларда, бир азы Енисей. Обь алабында жашайт. Начар кыймылдайт, кычкылтек жетишсиздигине чыдамдуу келип, тиричилигин суу түрүндө өткөрөт. 

Лион 3—4 жылдан кийин. уз. 20 смден ашканда көбөйөт. Тукумчул, 300—400 миңге чейин урук таштайт. Майда омурткасыздар. кээде балыр менен азыктанат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Балыктар
Лион

thumb|Лион.
Лион — Франциядагы шаар. 

Рона жана Сона дарыяларынын кошулган жеринде. Рона департаментинин админ, борбору. 
Лион — экон. жана маданий борбор. Тран­спорт тоому, дарыя порту. Өлкөдө жасалма жибек жанa синтет. була чыгаруу боюнча биринчи орунда; трико­таж чыгаруу жанa боёк даярдоо өнүккөн. Лиондо жана анын айланасында текстиль машиналарын жана станок куруу, электр тех., автомобиль, химия (күкүрт кислотасы, жер семирткич, синтет. каучук), фармацевтика о. ж. жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Шаарлар
Категория:Франция
Категория:Европа
Категория:География
Лион көтөрүлүштөрү

Лион көтөрүлүштөрү (1831, 1834) — Лион ш-нда жибек токуган жумушчулар менен майда кол өнөрчүлөрдүн абалынын оордугунан фран­цуз пролетариатынын өз алдынча биринчи куралдуу чыгуулары. 

Көтөрүлүш мануфактура ээлеринин эмгек акыны жогорулатуудан баш тарткандыгынан 1831-ж. ноябрда башталган. Жумушчулар шаарды ээлегени менен Лионго келген (1831-ж. 1—3-дек.) аскерден жеңилген.1834-ж. 9-апрелдеги көтөрүлүштүн чыгышына жумушчу ассоциациядарына тыюу салынышы жанa 1834-ж. февралдагы иш таштоого катышкандарды жазалоо жөнүндөгү закон долбоорунун депутаттар палатасында бекитилиши себеп болгон. 

Көтөрүлүш республиканы ачык жактоо мүнөзүндө өткөн. Бирок жакшы уюшпагандыктан, жетекчилеринин тактикалык жактан ката кетиргенинен, өкмөт аскерлеринин көптүгүнөн улам көтөрүлүш 1834-ж. 15-апрелде ырайымсыз басылган. Лион көтөрүлүштөрүнүн мааниси чоң. Ал тарыхый майданга коомдогу жаңы күч — жумушчу табы чыкканын көрсөтүп, француз пролетарнатынын революциячыл күрөшүнүн өнүгүшүнө таасир эткен.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Тарых
Липалар

thumb|upright|Tilia cordata.
Липалар — өсүмдүктөрдүн эки үлүштүүлөр классындагы тукуму. 

Негизинен дарак, бадал, кээде бадалча жанa чөп. Жөнөкөй жалбыра­гы кезектешип жайгашкан. Гүлү 2 жыныстуу, туура түзүлүштүү. Ата­лышы көп, адардын жипчелери бош же 5-10 дон биригип өсөт. Мөмөсү — кутуча же жаңгакча. Тропик жана субтропикте 45ке жакын уруусу, анын 400дон ашуун түрү белгилүү. 

Жут уруусунун 2 түрү атайын өстүрүлүп, жеңил өнөр жайда пайдаланылат. Алардын гүлдөрү балдуу, жыгачтары баа­луу. Кыргызстанда Липалар тукумунун 2 түрү өстүрүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Липецк облусу

thumb|Липецкий областы.
Липецкий областы - Россиянын составында. 

1954-ж. 6-январда уюшулган. Аянты 24,1 миц км2. Борбору — Липецк шаары Область Ленин ордени менен сыйланган (1967).

Липецкий областы Орто Орус дөңсөөсу менен Ока-Дон түздүгүндө жайгашкан. Клима­ты мелүүн контпненттик; январдын орт. температурасы —10... —11°С, июлду-ку 19—20°С. Жылдык жаан-чачыны 450—500 мм. 

Ири шаарлары: Липецк, Елец, Данков, Грязи. Липецкий областы— Борб. кара топурактуу экон. райондогу өнүккөн индустр,- агрардык аймак. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Облустар‎
Категория:Орусия
Липецк трактор заводу

Липецк трактор заводу - Россияда трак­тор өнөр жайын Липецк шаарындагы ишканасы. 

Дөңгөлөктүү Т-40 тракторун жана анын өркүндөтүлгөн түрүн (Т- 40А, Т-40АН), о. ж. тракторун, тетигин чыгарат. Заводдун курулушу 1943-ж. башталып, 1944-ж. 1-июнда туңгуч «Кировец-35» тракторун чыгарган. Завод азыркы жабдуулар менен толук камсыз кылынган. 
1970-ж. СЭВге мүчө өлкөлөрдүн дөңгөлөктүү тракторлору сыналганда Т-40 трак­тору мыктылардан болуп чыккан. 1966—70-ж. Москва, Лейпциг жана Маркклеебергдеги (ГДР) эл аралык көргөзмолөрдө Т-40А трактору алтын медалга татыктуу болгон. Завод Ле­нин ордени менен сыйланган (1971). 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Липице салгылашы

Липице салгылашы 1216-ж. 21— 22-апрелде Липице дарыясында (Юрьев- Польский району) князь Мстислав Уда­лой жетекчилик кылган Новгород аскери менен Владимир-Суздаль княздарынын аскерлери ортосунда болгон. 

Новгород князы Ярослав Всеволодо- вичтин новгороддуктар менен чатагынан кийин шаарга азык-түлүк жеткирилүүчү жол бөгөлүп, анда ачарчылык башталган. Новгороддуктарга Мстислав Удалой жардам кылган. Ярослав Всеволодович новгороддуктардын элчиликке келүү жөнүндө сунушун четке каккан, ошондон кийин согуш башталган. Новгороддуктар менен Псков, Смоленск княздары жана Ростов князы Константин Всеволодо­вич союздаш болгон. Сан жагынан артыкчылыгына карабастан Ярослав Всеволодович менен анын союздашы Владимир князы Юрий Всеволодович катуу талкаланган. Жеңиш Новгороддун кадыр-баркын күчөткөн. Переяславлга жашынган Ярослав новгород­дуктар жанa Владимир княздыгын ээлеген Константин менен элдешүүгө аргасыз болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Липшиц шарты

Липшиц шарты — функциянын өсүш мүнөзүнө коюлган чек. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Математика
Лира (валюта)

Лира (Валюта) - 
 1) Италиянын акча бирдиги; 100 чентезимого бөлүнөт.
 2) Турцйянын акча бирдиги, 100 курушка (пиастрга) бөлүнөт. 
 

Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Экономика
Лисабон келишими

Лиссабон келишими (1703) - испан мурасы үчүн согушта Испания менен Францияга каршы Улуу Брита­ния менен Португалиянын саясий жана согуштук союз жөнүндө түзгөн келишип. 
 
 16-майда Лисабондо кол коюлган Лисабон келишими Португалия менен Улуу Британиянын «түбөлүк союзун» жарыялаган. 
 Лисабон келишими боюнча Испания менен Францияга каршы согушта Улуу Британия Португалияга жардам берүүгө милдеттенген. Португалия өзүнүн бардык портторунда англ, согуш кемелеринин дайыма келип-кетип турушуна макулдугун берип, Улуу Британияга белгилүү даражада күңкор абалга түшкөн. 
 Португалиялык соода да бүт дээрлпк Улуу Британиянын колуна өткөн. Лисабон келишиминен кийин Англия-Португалиянын саясий союзу түзүлө баштаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Лисандр

Лисандр (т. ж. белгисиз — б. з. ч. 395) — спарталык кол башчы. 

 Пело­поннес согушу (б. з. ч. 431—404) бүтөрдө көтөрүлгөн. 
 407-ж. Спарта флотунун командачысы болуп, Нотий тумшугунда афинылыктарды жеңген. 
 405—404-ж. Лисандр Афиныны деңиз жактан курчап, өздөрү каалаган шартта түзүлгөн келишимге кол койдурган. 
 Афиныдагы демокр. түзүлүштү жоюп, «Отуз зулум» деген ашынган олигархиялык өкмөт түзгөн. 
 Жеке бийликке умтулушунун кесепетинен командачылыктан бошотулган соң (404- жылдан кийин), Коринф согушунда спарта отрядына командалык кылып, Алиартос шаарында беотилерге каршы салгылашта курман болгон. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Лисичанск

thumb|Лисичанск.

Лисичанск— Украинанын Ворошилов­град областындагы шаар.

Северский До­нец дарыянын жээгинде. Темир жол станциясы. Донбасстагы маанилүү индустр. борбор. Көмүр казып алынат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Украина шаарлары‎
Лискун, Ефим Федотович

Лискун, Ефим Федотович [14(26). 10. 1873, Черновиц обл., Хотин району, Атаки кыш.— 19. 4. 1958, Москва] — мал чарбасы боюнча көрүнүктүү сов. илимпоз, ВАСХНИЛдин акад, (1934), РСФСРдин илимге эмг. сиц. ишмери (1934), 1900-ж. Москва айыл чарба институтун бүткөн. 

 1906-жылдан Стебут курсунун, 1918-жылдан Петрограддагы Токой институтунун, 1923-жылдан К. А. Ти­мирязев атн. Москва а. ч. академиясынын проф. Лискун — сов. зоотехния илимин негиздөөчүлөрдүн бири. 
 Анын негизги эмгеги ата мекендик мал породаларын изилдөөго жана өркүндөтүүгө арналган. Москва областынын кой колхозунда тажрыйба өткөрүп (1936), уйдун сүттүүлүгүн 2—3 эсе арттыруу мүмкүндүгүн далилдеген. 
 СССРдеги уйлардын жерг. породаларын мүнөздөп, краниологиялык изилдөө системасын иштеп чыккан. 
 1929-ж. Лискундун жетекчилиги менен кыргыз ноопастары бордолуп, 24 айлыгында орт. тирүү салм. 445 издан айланган. 
 СССР мамл. сыйл. (1943) лауреаты. Төрт Ленин ордени, үч Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган. 
 Москвадагы мал чарба музейине Л-дун ысмы коюлган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Листер, Жозеф

Листер, Жозеф (5. 4 1827, Аптон, Эссекс—10. 2. 1912, Уолмер, Кент) — англ, хирург. Хирургияга антисептиканы киргизип белгилүү болгон. 

 1852-ж. Лондон университетин бүткөн. Глаз­го (1860), Эдинбург (1869) жана Лондондо (1877—82) хирургия проф., 1896-жылдан Лондон королдук хирур­гия коомунун пред-ли. 
 Лондон ко­роль коомунун президенти (1895— 1900). Н. И. Пирогов, И. Ф. Земмельвейс, Л. Пастердин эмгектери жана өзүнүн (1867-ж.) изилдөөлөрүнүн негизднде операциядан кийин өлүмдүн көбөйүшүнө жараатка кирген тирүү инфекция себепкер деп түшүнүк берип, аны менен күрөшүүнүн теориялык методун иштеп чыккан. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Литва драма театры

thumb|Литва драма театры (2023)
Литва драма театры. Литва ССРинин академиялык дра­ма театры 1940-ж. Вильнюс мамл. театры деген ат менен уюшулган. 

 Трупланын негизин Каунас драма театрынын актёрлору түзгөн. 
 Кийин ага Вильнюс көчмө театрынын актёрло­ру кошулган. 
 Театр репертуарынан улуттук драмалар менен катар когорт ньесалар да орун алган. 
 Театрдын вкүгүшүнө Р. М. Юкнявпчюс. Ю. В. Скпарис, Б. Ф. Даугуветпс ж. б. зор салым кошкон. 
 1960—70-жылдары театрда И. Марцинкявпчюс («Кал пенен күл», «Миндаугас» жанa «Со­бор»), Н. Ф. Погодин («Үчүнчү патегокалык»), Л. М. Леонов («Жапырык») ж. б. жазуучулардын пъесалары - коюлган. 1955-ж. академиялык деген наам берилген.

 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Маданият
Литва ала ую

Литва ала ую— сүт жана сүт-эт багытындагы порода. 

 Жерг. уй остфриз, швед кара ала ую ж. б. породалар менен аргындаштырылып чыгарылган. 
 Эткээл, чоң, дене түзүлүшү шайкеш. Бийикт. 128, тулку бою 154 см, букасынын тирүү салм. 850—1000, инеги 500—550 кг. 
 Жылдык сааны 3500—4000 кг, сүттүнүн майлуулугу 3,6—3,8%. 
 Музоо-торпогу тез семирет, эти сапаттуу. 15 айлык букачардын салм. 450 кг жанa андан да чала уяң жүндүү эт-жүн породасы. 
 Литвада 20-кылымдын башында жерг. кылчык жүндүү кой немец кара башыл жанa шропшир кою менен аргындашты­рылып чыгарылган. 
 Өңү ак, башы менен буту көбүнчө кара сур, кара. Кочкорунун салм. 85, соолугу 55 кг. 
 Тез жетилет. Бордолгон ириктен 58% эт чыгат. Кочкорунан 4,5, соолугунан 3 кг жүн кыркылат. 
 Жүнү чала уяд, бир кылка, негизинен 56-сапаттуу, У3- 9—9,5 см. 55% таза жүн алынат. Литва ССРинде асыралат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Мал чарбачылыгы
Литва кызыл ую

Литва кызыл ую - сүт багытын­дагы порода. 

19-кылымдын аягы — 20-кылымдын башында Литванын аймагында жерг. уйду ылгоо, тандоо жанa аны айршир, ангельн, Голландия, Дания Кызыл ую, швиц, шортгорн породасы менен аргындаштыруудан чыгарылган.

Литва кызыл ую Балтика боюнун нымдуу климатына мыкты байырланган. 
Букасы­нын тирүү салм. 750 кгча, инеги 500 кгга жетет. 
Жылына 3500 кг, мыктыларынан 7000—9000 кг сүт саалат. Сүтүнүн майлуулугу 3,7—3,9%.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Мал чарбачылыгы
Литвиненко Василий Тимофеевич

Литвиненко Василий Тимофеевич (20. 12. 1899 (1. 1. 1900) — 15. 10. 1960) — колхоз өндүрүшүнүн новато­ру. эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры 1948, 1958). УССРдин Донецкий обл­ики Марьинский районунундагы «Родина» кохозунун председатели (1946—1960). 

 1948- жылдан КПСС мүчөсү. 
 Улуу Ата Мек. согуштун катышуучусу. 
 Ал башкарган колхоз — Украинадагы айыл-чарбалардын бири. 
 1954—60-ж. колхоз — ВСХВ менен ВДНХнын жыл сайын катышуучусу; 
 1954-ж. ар уйдан (360) орт. 4230 кг сүт саап алгандыгы үчүн 1-дараж. диплом м-н сыйланган. 
 Литвиненко СССР Жог. Советинин 4—5-шайл.) депутаты. Украина КП- тин 18—21-съезддеринин делегаты. 
 Эки Ленин ордени, Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар менен сыйланган. 

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Саясат
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Литвинов, Максим Максимович

Литвинов, Максим Максимович (өз аты-жөнү — Валлах Макс; парт, жашырын аты — «Папаша», Макси­мович, Феликс ж. б.) [5(17). 7. 1876, Белосток, Польша — 31. 12. 1951, Москва] —сов. мамлекеттпк жана парт, ишмер, дипломат. 

 1898-жылдан Ком­партия мүчөсү. Кызматчынын үй-бүлөсүнөн. 1898-жылдан Чернигов губерниясынын Клинц жумушчу ийримдеринде с.-д. пропаганда жүртүзгөн. 1900-ж. РСДРПнин Киев комитетинин мүчөсү. 
 РСДРПннн 2-съездинен Канин (1903) большевик.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Саясат
Литера

Литера (лат. lit (t) era — тамга) — бир капталында тамга же белгинин томпок сүрөтү (очкосу) бар тик бурчтуу сандыкча (металл, пластмасса, жыгач). 

Анын бир бетиндеги томпок сүрөттөн полиграфиялык жол менен тамга же белги басылып алынат. 
Басуу кезинде очкого боёк сүйкөлүп, тагы кагазга түшөт. Металл Литера чыдамдуу болгондуктан коп колдонулат. 
Литера басмаканалык куймалардан алы­нат. Литеранын кегели менен калыңдыгы ар түрдүү өлчөмдө. Бардык Литералардын бийиктиги бирдей жасалат. Литера шрифт куюучу машина аркылуу куюп алы­нат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Полиграфия
Литературное обозрение

Литературное обозрение - ай сайын чыгуучу адабий сын жанa библиогр. журнал. 

СССР жазуучулар союзунун органы. 1973-жылдан Москвада чыгат. 
«Литературное обозрение» КПСС БКнын «Адабий-көркөм сын жөнүндөгү» токтомунун (1972) негизинде ачылган. Журнал окурмандардын калың катмарына арналган. Өлкөнүн учурдагы адабий процессии ырааттуу түрдө кабарлап турган; 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Орусия гезиттери‎
Категория:Адабият
Литий органикалык бирикмелер

Литий органикалык бирикмелер - көмүртектин атому менен литий түздөн түз байланышкан бирикмелер. 

 Алифаттык Литий органикалык бирикмелер— углеводороддордо, эфирлерде жакшы эрүүчү (CH3Li ден башкасы) заттар. 
 Ароматтык би­рикмелер — углеводороддордо эрибей, эфирлерде эрүүчү ак же саргыч түстөгү кристаллдар. 
 Литий органикалык бирикмелер литийдин хлордуу же бромдуу алкил менен өз ара аракеттенүүсүнөн алынат: RX+ +2Li—>-RLi+LiX.
 Литий органикалык бирикмелер магнии органикалык бирикмелер кирген реакцияга кирет; кычкылтек, ным, кемур кычкыл газдын таасирине өтө сезгич келгендиктен аны менен инерттуу газ чөйрөдө иштелет. Ал орг. синтезде, өнөр жайда бутадиен жанa изопрен каучуктарын алууда колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия