Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бакалоор буттуулар

thumb|Triops longicaudatus.
Бакалоор буттуулар (лат. Branchiopoda) – өтө жөнөкөй түзүлүштөгү рак сымалдар классчасы. Кембрий мезгилинен бери белгилүү. Башы көкүрөк сегменттери менен бирикпейт. Фасеттүү көзү бар. Жалбыракка окшош буттары сүзүүгө, дем алууга жана азыктанууга жардам берет. 740ка жакын түрү бар. Көбүнчө тузсуз сууларда кезигет. Деңизде сейрек учурайт. Бакалоор буттуулар жана жалбырак буттуулар деген 2 түркүмгө ажыратылат.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Рак сымалдар
Бакбо булуңу

thumb|Бакбо булуңу.
Бакбо булуңу, Тонкин булуңу — Түштүк Кытай деңизинде, Кытай менен Вьетнамдын жээгинде. Деңизден Лейчжоу жана аны. менен Хайнань аралы, материктен Хайнань кысыгы бөлөт. Узуну 330 км, жазылыгы кире беришинде 241 км, тереңдиги 82 м ге чейин. Суткасына 1 жолу ташкындайт (5,9 м гe чейин). Порту Хайфон (Вьетнам).
 
 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Вьетнам
Категория:Кытай
Бал аары

thumb|Бал аары.
thumb|Аары чарбасы.
Бал аары - (L. 1758), бакма аарыжаргак канаттуулар түркүмүнө кирүүчү аарынын уюк-уюк болуп жашоочу түрү. Дүйнө жүзүндө түштүк кеңдиктен түндүккө чейин кеңири тараган. Аары уруусуна Бал аарынын 3 түрү (ири, кидик жана индия) кирет. Алар Түштук Индия, Шри-Ланка жана Түштук Азия аборигендери болуп эсептелет. Аары бакма түрүндө Индияда, Кытайда, Японияда, Ыраакы Чыгышта асырала баштаган. Алар эне аары (ургаачысы), эркеги «жатып ичер» жана жумушчу (өрчүп жетилбеген ургаачы) болуп бөлүнөт. Ар уюкта бирден эне аары, эркеги (200гө чейин) жана 40-60 миң (кышында10-15 миң) жумушчулары болот. Эне аарынын денеси 20-25 мм, жыныс органы жакшы өөрчүгөн. Ал тукумдоо кызматын гана аткарат. Эне аары 5 жылдай жашайт, 3 жаштан кийин жумуртка таштоосу азаят, ошондуктан балчелекчи уюкту (балчелекти) жаш эне аары менен толуктап турат. Бал жыйноо, уюкту таза сактоо, тоюттандырууну жумушчусу аткарат. Бал аары түрдүү гүл ширесин чогултуп, аны жемсөөсүндө балга айландырат да, уюктагы мом чөнөктөргө жыйнайт. Аары Кыргызстанда эгилме жана жапайы өсүмдүктүн 200дөй түрүнөн (негизинен эспарцет, беде, акация, тал, каражыгач, өрүк, караөрүк, алма, алмурут, күнкарама, пахта, четин ж. б.) бал ширесин чогултат. Кыргызстандын шартында ар уюктан сезондо 30-50 кг бал, 1 кг мом жана жаш уюк бөлүп алынат. Ал эми ар бир уюк кыш бою азык үчүн 20-25 кг бал керектейт. Чүй өрөөнү менен Ош областында жазда балчелектер бак ичине жайгаштырылып, кийин эспарцет жана пахта талааларына жакын өрөөнгө же жайытка коюлат. Кыргызстанда 73312 балчелек бар (2005). Республиканын шартында тоочул кавказ аарысын көбөйтүү ылайыктуу. Аарынын илдеттери: нозематоз, аспертллез ж. б. Бал аарыдан балдан тышкары мом, прополис, аары уусу, аары сүтү алынат. Ош, Талас жана Ысыккөл облусунда Бал аарычылыгы жакшы өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Курт-кумурскалар
Балалайка

thumb|Балалайка.
Балалайка - орустун элдик үч кылдуу (мурда эки) чертме музыкалык аспабы. 18-кылымдын башында жаралып, домбраны алмаштырган. Айрыкча жөнөкөй калктын арасында кеңири тарап, жеке, топтук (ансамблдик) аткарууда элдик ырларды, бийлерди, частушкаларды ж. б. чыгармаларды коштойт. 19кылымдын аягында музыкант В. Андреев С. Налимов ж. б. музыкалык усталар менен бирдикте Балайканы өркүндөтөт, орустун тунгуч эл аспаптар оркестрин уюштурат. Башталгыч музыкалык мектептерде, окуу жайларда жана консерваторияларда Балалайкада ойноо боюнча адистер даярдалат.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Музыкалык аспаптар
Балгын

thumb|Tamarix chinensis.
Балгын, тамарикс жылгындар уруусундагы бадал, чала бадал, майда дарак. Сабагы кыска, катуу түк менен капталган. Жалбырагы кабырчык (түрпү) сымал, майда, үстү туз чыгаруучу бездер менен капталган. Гүлү ак, кызгылт, майда, эки жыныстуу, топгүлү ичке машакка чогулуп, сеңселген чачыны пайда кылат. Желекчелеринин саны 4-5, күлгүн кызыл. Кайчылаш чаңдашат. Кутуча мөмөсүнүн узуну 1,8 мм, 3-5 кырдуу пирамидадай, учу 3 бөлүктүү, көп уруктуу. Уругу майда. Калемчелеп көбөйтүүгө болот. Кооз, туздуу жерге чыдамдуу өсүмдүк, талааны коргоодо, токой аянтын кеңейтүүдө пайдаланылат. Көп жылдык. Балдуу, ашаткыч касиетке да ээ.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Өсүмдүктөр
Балет

thumb|Балет.
Балет - (фр. ballet, итал. balletto) ыргактуу кыймыл-аракет жана бий каражаттары аркылуу айтылуучу ойду, чыгарманын мазмунун угуучу-көрүүчүлөргө жеткире алган сахна өнөрү. Жалпы драматургиялык пландын (сценарийдин) негизинде балет музыканы, хореографияны (бий, пантомима), сүрөт өнөрүн (декорация, костюмдар, жарык берүү ж. б.) өзүнө камтыйт. Азыркы европ. Б. Кайра жаралуу доорунда пайда болгон. Туңгуч балет спектакли Италияда 15-16-кылымда, Францияда 16- кылымдын 2-жарымында (Б. Бальтазаринин «Королеванын комедия балети», 1581) жаралган. 18-кылымда Англияда, Австрияда, кийиичерээк Францияда өзалдынча сахна өнөрү катары толук калыптанган жана таанылган. Россияда 1730-жылдан сахнада балет оюндары үзгүлтүксүз коюла баштайт. Франция менен Россиядагы балет өнөрүнүн табылгалары романтикалуу балеттин жаралышын шарттайт. Бара-бара бийдин жаңы түрлөрү, аялдардын аяк учу менен бийлеши пайда болот. Ушул багыттагы балеттик спектаклдердин бири Адандын «Жизель» балети (1841). Балет 19-20-кылымында алдыңкы өлкөлөрдө улуттук маданияттын өнүккөн түрүнө айланат. Композитор-симфониячылардын балет өнөрүнө кайрылуусу маанилүү көрүнүш болгон, мисалы, П. И. Чайковскийдин «Уйкудагы сулуу» (1890), «Щелкунчик» (1892; Л. Иванов менен бирге), А. Глазуновдун «Раймонда» (1898) балеттеринде музыкадагы ойлор менен сезимдер бий аркылуу туюнтулган. Б. Асафьевдин («Париж жалыны», «Бахчисарай фонтаны»), Р. М. Глиэрдин («Кызыл гүл»),А. И. Хачатуряидын («Гаянэ», «Спартак»), С. С. Прокофьевдин («Ромео жана Жульетта»), А. Крейндин («Лауренсия»), К. Караевдин («Жети сулуу») чыгармалары балет өнөрүн өнүктүрүүгө чоң салым кошту. Кыргызда балет өнөрү классикалык бийди өздөштүрүүнүн, эл турмушун жана үрп-адатын үйрөнүүнүн негизинде келип чыккан. Кыргыздын туңгуч бийлери 1937-ж. «Алтын кыз» музыкалык драмасында жана «Айчүрөк» операсында (1939; балетмейстер Н. С. Холфин) колдонулган. «Анар» балети (1940) кыргыздын улуттук балет өнөрүнүн саамалыгы. Кыргыз балетинин өсүшүнө бийчилер Б. Бейшеналиева, Р. Чокоева, Ч. Базарбаев, А. Токомбаева ж. б. зор салым кошкон. Бий мугалимдерин жана балетмейстерлерди Москвадагы А. Луначарский атындагы мамлекеттик театр институту, Ленинграддагы Н. Римский-Корсаков атындагы консерватория, Кыргызстанда Ч. Базарбаев атындагы Бишкек хореография окуу жайы даярдайт.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Искусство
Балкан жарым аралы

thumb|Балкан жарым аралы.
Балкан жарым аралы - Европанын түштүгүндө. Болгария, Албания, Грекиянын көп бөлүгү, Түркиянын европалык бөлүгү (Фракия) жана Румыниянын түштүк райондору, Түндүк Македония, Босния жана Герцеговина, Словения, Сербия жана Черногория, Хорватия жайгашкан. Аянты 505 миң км2дей. Жер ортолук деңизге 950 км кирип турат. Адриатика, Иония, Эгей, Мрамор, Кара деңиздери менен чулганат. Батыш жээктери булуң-буйткалуу, тик жана аскалуу, чыгышы жапыз, түз. Грекияда Пелопоннес жана Халкидики ири жарым арал бар. Адрия жана Эгей деңиздеринин жээктеринде аралдар көп. Аймагынын көбүн анча бийик эмес Динара, Пинд, Серб тайпак тоолору, Стара-Планина, Родопи ж. б. тоолор ээлейт. Эң бийик жери 2925 м, (Мусала чокусу). Түздүктөр негизинен жарым аралдын чет-жакаларында (Ортонку Дунай жана Төмөнкү Дунай түздүктөрү), тоо аралык ойдундарда (Жогорку Фракия, Фессалия ойдундары ж. б.), жээк бойлой жайгашкан. Климаты түндүгүндө жана чыгышында мелүүн континенттик, батышы менен түштүгүндө субтропиктик жер ортолук деңиздик. Динара тайпак тоосунун батыш капталына жаан-чачын көп (айрым жылдары Котор бухтасында 5000 ммге чейин) жаайт. Башкы дарыялары: Дунай, Сага (Балкан жарым аралынын түндүк чеги), ошондой эле Марица, Морава.

Ири көлдөрү: Скадар, Охрид, Преспа. Батыш жана түштүгүндө жерортолук деңиздик бадалдар жана токой, түндук жана чыгыш тоолорунда жазы жана ийне жалбырактуу, жалбырагы күбүлмө бадал токойлору өсөт. Карст процесси өнүккөн. Динара тайпак тоосунун айрым жерлеринде өсүмдүктөр өспөйт. Түздүктөрү айдалган. Ири шаарлары: София, Белград, Стамбул, Афины, Тирана.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Европа географиясы‎
Категория:Тоолор‎
Балкан союзу

Балкан союзу - (1912) Болгария, Сербия, Грекия жана Черногориянын Түркияга, иш жүзүндө Австрия-Венгрияга каршы багытталган согуштук-саясий биримдиги. 1912-ж. бир катар согуштук конвенциялар жана келишимдер менен толукталган. Балкан союзу Орусиянын активдүү колдоосу менен түзүлүп, Орусия бул союздун жардамы менен Австрия-Венгриянын жана Германиянын Балканга келишине тоскоол кылууга умтулган. Балкан союзун түзүү идеясын Улуу Британия менен Франциянын өкмөттөрү да жактырышкан. 1912-ж. октябрда Балкан союзунун мамлекеттери Түркияга каршы согуш башташып, тез эле жеңишке жетишкен. Бул жеңиштен кийин Сербиянын, Грекиянын жана Болгариянын ортосунда Македонияны бөлүштүрүүдөн келип чыккан чыр-чатактар мурдагы союздаштардын араздашуусуна жана Балкан союзунун ыдырап бузулушуна (1913), алардын өз ара согушуна алып келген, к. Балкан согуштары (1912-13).

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Категория:Саясат таануу
Балмуздак

thumb|Балмуздак 

Балмуздак - сергиткич десерт тамак-аш. Ал жагымдуу даамы менен катар жогору калориялуу, жеңил сиңимдүү; балмуздактын көп түрүндө организмге керек белок, май, углевод, минерал туздар жана витаминдер бар. балмуздактын негизги сырьёсу сүт продуктулары, кант, жаңы үзүлгөн же тоңдурулган жер-жемиштер, кыям, шоколад, жаңгак, бадам, цукат, жумуртка, стабилизаторлор (агар), жыт бергич заттар ж. б. Сырьёдон белгилүү өлчөмдө аралашма даярдалат, ал пастерленет, гомогенделет; «Жумшак» балмуздак идишке салынат же атайын кагаздарга оролуп, формага келтирилет да, муздаткыч камерада сакталатРецепт даярдоо үчүн балмуздак. 
 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Категория:Тамак-аш
Балта

thumb|Отун жарган балта
Балта — жыгачты кесүү, жаруу ж. б. үчүн колдонулуучу эмгек куралы. Ал курч темирден жазы жагы миздүү, экинчи жагы уңгу саптаганга ылайык көзөнөгү менен жасалып, жыгачка сапталат. Балтанын акбалта, карабалта, айбалта деген түрлөрү бар. Балта отун кесүүгө, жарууга жана устачылык кылууга колдонулат. Кара балта чоң отундарды жаруу үчүн пайдаланылат. Балта палеолит. доорунда эле пайда болуп, адегенде таштан, колодон, кийин темирден жасалган. Балтанын сабы кармоого оңтойлуу, чабууга эптүү, уз. 40-60 см. Ак балта куралы кыргыздарга орустардан келген. Ошондуктан аны адегенде орус балта деп да аташкан.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Үй тиричилик буюмдары
Категория:Аспаптар
Балтика калканы

thumb|Балтика калканы.
Балтика калканы - Чыгыш Европа платформасынын түндүк-батыш тарабындагы кембрийге чейинки мезгилде бүктөлүүгө дуушар болгон фундаменттин жер бетине чыгып жаткан аймагы. Орусиядагы Карел Республикасы, Мурма жана Ленинград облустарынын батыш бөлүктөрүн, Финляндия жана Швециянын аймактарын ээлейт. Балтика калкы архей менен протерозой замандарынын метаморфизмделген жана татаал өзгөрүүлөргө, бүктөлүүлөргө учураган гнейс, кристаллдуу сланец сыяктуу тоотектерден турат. Балтика калкында темир (Швеция), жез-никель жана апатит (Хибинде, Орусия) кендери бар.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Европа географиясы‎
Категория:Геология‎
Балтимор шаары

thumb|Балтимор (2012-ж).
Балтимор шаары - АКШнын чыгышындагы ири шаар, Мэриленд штатында. Калкы 610 миң (2005; шаар айланасы менен 2,5 млн). Атлантика океанынын Чесапик булуңуна Патапско деңизи куйган жерде жайгашкан. Ири деңиз порту (жылына 30 млн тонна жүк ташылат). Темир жана автомобиль жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар (Балтиморду жана Вашингтонду тейлейт). Метрополитен.

1682-ж. негизделген. 1729-ж. Мэриленддин губернатору лорд Сесил Балтимордун ысымынан аталган. 1797-жылдан шаар. 1789-ж. Балтиморго өлкөдө 1-жолу католик епархиясы ыйгарылган. 19-кылымдын башында кооздоп эмерек жасоо боюнча даңкталган. Балтимордон Огайо штатына АКШдагы алгачкы темиржол (1828-30) курулуп, 1897-ж. 1-ири металлургия заводу ишке кирген. 1904-ж. шаардын ишкер бөлүгү толугу менен күйүп кетип, кайрадан салынган. Классицизм стилиндеги кафедралдуу Кудай Эне собору (1805-21) сакталган. 1970-80-ж. шаардын борбордук бөлүгү жаңыланып, архитектуралык комплекстер (анын ичинде Харбор-плейс) курулган. 1812-14жылкы Англия Америка согушунун катышуучуларынын, Ж. Вашинггондун эстелиги бар. Балтимор өлкөнүн билим жана маанилүү илим-изилдөө борбору: Мэриленд ИА (1797), Ж. Хопкинс (1876), Мэриленд (1807), Балтимор (1925) ж. б. университеттер, консерватория (1868), искусство комплекси (1826), 60 тан ашык лаборатория (башкы багыты физика, океанология, океанография, фармецевтика, мед. жабдуулар), Колумб борбору (1994, деңиздик биотехнология) иштейт. Мэриленд штатынын илим борбору. Балтимор искусство (1914), Мэриленд тарых музейлери, Уолтерс сүрөт галереясы (1931), жазуучу Эдгар Понун үй-музейи (Балтимордо жашаган жана көмүлгөн), опера театры, шаардык симфониялык оркестр, океанариум бар. АКШнын түндүк-чыгышынын маанилүү өнөржай жана соода-финансы борбору. Металлургия, химиялык, радиоэлектроника (анын ичинде согуш өнөржайы үчүн жабдуу), электр-техника, авиаракета, автомобиль кураштыруу, нефть ажыратуу, тамак-аш, кеме куруу жана ремонттоо өнөржайы, илимий өндүрүшү иштейт. Согуш-деңиз базасы бар.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:АКШ шаарлары‎
Балтыркан

thumb|Heracleum lanatum.
Балтыркан — өсүмдүктөрдүн чатыр гүлдүүлөр тукумундагы уруусу; эки же көп жылдык чөп. Сабагы түктүү, катуу, көңдөй, бийикт. 1—1,5 м. Жалбырагы татаал же үч ача кесилген. Моноже поликарптык өсүмдүк. Гүлү майда, ак, сары, жашыл, мала кызыл. Топгүлү татаал чатырча. Мөмөсү кутуча. Жер жүзүндө 70, Кыргызстанда 4 түрү жайлоодо, бөксө тоодо суу жээктеп өсөт. Уругу менен көбөйөт, көпөлөктөр чандаштырат. Тоют катары пайдалынылат, жаш өркүндөрү желет. Алай тоолорунда жана Чоң Кемин өрөөнүндө эки эндемик түрү өсөт. Уругунда эфир майы, кумарин болгондуктан, медицинада колдонулат. Балтыркандын көп түрүнүн ширеси дерматит (күйүк) пайда кылат. Кээ бир түрлөрү кооздук үчүн өстүрүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Өсүмдүктөр
Балтыркан заказниги

Балтыркан заказниги - Чаткал кырка тоосунун түштүк капталындагы токою корулуучу аймак. Авлетим суусунун өрөөнүндө. Аянты 304 га. Корук. 1975-ж. Аксы районунун аймагында (Авлетим токой чарбасында) Теңир-Тоонун эндемиги болгон көк карагай токоюн сактоо максатында уюшулган. Мында көк карагайдан башка теңиртоо карагайы, жаңгак, акчечек, алма, алча, шилби, табылгы, четин ж. б. өсөт.
 
 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Аксы району
Категория:Теңир-Тоо
Балык

thumb|Балыктар
Балыктар (лат. Pisces) — сууда жашоочу омурткалуу жаныбарлардын чоң классы. Дене узундугу 1 см ден 20 м ге чейин, кээде салмагы 1 кг дан 12-14 тоннага жетет. Көкүрөк жуп сүзгүчтөрү курсак жана жупсуз жон, куйрук жана куйрук астындагы сүзгүч канаттары Балыктарды башка омурткалуу жаныбарлардан айырмалап турат. Алар торпедо, цилиндр, жалпак, тасма, тегерек, ай сымал болот. Бири биринен чондугу, түсү, формасы, түзүлүшү, физиологиясы менен айырмаланат. Балыктардын түзүлүш өзгөчөлүгү, органдарынын функциясы, суудагы жашоо шартына, экологиясына байланыштуу. Скелети омуртка тутуму, баш жана сүзгүч канат сөөктөрүнөн турат. Бакалоорлору, кээ бирлери (кош демалуучулар) кошумча өпкөсү менен дем алат. Сууда эриген кычкылтек бакалоор желбирекчелеринен өтүп, денеге таралат. Скелети кемирчектүү же сөөктүү, баш мээси жөнөкөй, көрүү, жыт жана даам сезүү органдары, жаак аппараты жакшы өөрчүгөн, толкун кыймылдарын каптал сызыктары аркылуу туят. Көпчүлүк балыктардын сүзүү баштыкчалары гидростатикалык, кээде үн чыгаруу кызматын аткарат. Балыктар кемирчектүү жана кылкандуу деп 2 класска ажыратылат. 20 миңден ашык түрү бар. Азыктануусу боюнча планктонофагдар, бентофагдар, фитофагдар, детритофагдар, жырткычтар болуп бөлүнөт. Уругун сууга таштап көбөйөт, кээ бири (көпчүлүк акулалар, гамбузия, аквариум балыктары) тирүү тууйт. Жашоо узактыгы 1-2 жылдан (айрым кыска мөөнөттө жетилүүчүлөрү), 100 жылга чейин (белугалар ж. б.). Алар бийик тоо сууларынан, океандын эң терең жерине чейин кездешет. 2500 түрү бар, алардын 36 түрү Кыргызстанда кездешет. Балыктардын эл чарбасында мааниси чоң, адамга керек белок заттын негизги булагынын бири. Эти, икрасы, майы, сөөгү да өтө баалуу. Кийинки жылдарда промыселдик балыктардын саны азаюуда. Алардын санын калыбына келтирүү максатында мамлекеттик деңгээлде чаралар көрүлүп, мыйзамдар кабыл алынууда. Балыктардын 194 түрү ТКЭСтин кызыл китебине катталган. (Сүрөтү 61-бетте).

 Булактар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Бамиан

thumb|Бамиан (1981).
Бамиан шаары - Ооганстандын борбордук бөлүгүндөгү шаар. Бамиан провинциясынын административдик борбору. Калкы 125 миң (2005). Баба кырка тоосунун түндүк этегинде, Бамиан дарыясынын (Кундуз дарыясынын алабы) боюнда, деңиз деңгээлинен 3000 мден ашык бийиктикте, Кабул шаарынан 130 км түндүк-батышта жайгашкан. Б. з. 1-кылымынан белгилүү. Байыркы кытай жазмаларында 5-кылымдан эскерилет. Арабдар жеңгенге чейин (7-к.) буддизмдин маанилүү борбору болгон. Шаарга жакын аскага оюлган будда монастырь комплекси (1-8-к.) сакталган. 2000ден ашык үңкүр (чиркөө, үжүрө, чогулуш бөлмөлөрү ж. б.) тепкич жана өткөөлдөр аркылуу байланышып, Будданын статуялары, сүрөттөр жана ташка чегилген орнамент менен кооздолгон. Өзгөчө Будданын эки эң зор скульптуралык сүрөтү (бийиктиги 35 жана 53 м, 2-3-к. жана 5-к.) белгилүү болгон. (2001-ж. мартта талибдер толугу менен талкалаган). Шаар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Тарыхый-этнографиялык музей.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Ооганстан
Категория:Шаарлар‎
Бангалор

thumb|Бангалор.
Бангалор шаары, Бангалур, Бенгалуру - Индиянын түштүгүндөгү шаар. Карнатака штатынын администрациялык борбору. Калкы 4,9 млн (2005; шаар айланасы менен 6,1 млн). Калкынын саны боюнча өлкөдөгү 3-шаар. Декан бөксө тоосунда, 900 м бийиктикте жайгашкаи. Жолдор тоому. Аэропорту бар. 1537-ж. негизделген. Шаарда Гави Гандхарешвара жана Басаваи аска бетине салынган храмдар (16-к.), Ыйык Мария (1875-82), Ыйык Андрей (1867), Ыйык Франциско Ксаверия (1911) чиркөөлөрү сакталган. Бангалор түштүк. Индиядагы кришнаиттер кыймылынын (Кришна храмы, 1997) чордону. Өлкөнүн ири өнөржай, илим жана маданий, 1969-жылдан космосту изилдөөнүн индустриялык борбору. Илим-изилдөө институттары, университет (1964), айыл чарба ун-ти (1964), Индия илимий институту (так жана техника илимдери; 1909), борбордук китепкана (1914), мамлекеттик музей (1866) бар. Эларалык авиакосмос техникасы көргөзмөсү (2 жылда 1 жолу) өткөрүлүп турат. Станок жана авиа куруу заводдору, электр-техника, фармацевтика, тамак-аш, текстиль (жибек, кебез-кездеме өнөржайынын борбору), жыгаччылык өнөржайлары бар.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Индия
Категория:Шаарлар‎
Степан Бандера

thumbnail|right|Бандера Степан Андреевич
thumb|Эстелик Бандера Степан, Тернополь
Бандера Степан Андреевич (11. 1. 1909 15. 10. 1959, Мюнхен) украиналык саясий ишмер. Украина улутчулдар уюмунун лидери. 1934жылдан анын аткаруу комитетинин төрагасы. 1934-ж. Польшанын тышкы иштер министрине кол салууну уюштургандыгы үчүн өлүм жазасына өкүм кылынган, жаза түбөлүк камак менен алмаштырылган (1939-ж. бошотулган). 1941-ж. июнда Львовдо Украинанын көзкаранды эместигин жарыялаган. 1941-44-ж. немецтик концлагерде отурган. 1945-47-ж. Батыш Украинада аракеттенген украиналык козголоң армиясын Германиядан жетектеген. Атайы уюштурулган террордук актынын натыйжасында өлтүрүлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
Stepan Bandera - Perspectives for Ukrainian Revolution (audio recordings) 
PETLIURA, KONOVALETS, BANDERA - Three Leaders of Ukrainian Liberation Movement murdered by the Order of Moscow. Ukrainian Publishers Limited. 237, Liverpool Road, London, United Kingdom. 1962. (audiobook).
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Инсандар
Категория:Украина
Бандунг

thumb|Бандунг (2014).
Бандунг шаары - Индонезиядагы шаар. Ява аймагында жайгашкан. Батыш Ява провинциясынын адмминистрация борбору. Калкы 1,7 млн (2005, агломерациясында 5,5 млн). Калкынын саны боюнча өлкөдөгү 4шаар. Ява аймагынын батышында деңиз деңгээлинен 700 м бийиктикте жайгашкан тоо курорту. Жакарта шаарынан 100 км түштүк-чыгышта. Жолдор тоому. Эларалык аэропорту бар. Текстиль, хинин чыгаруучу, электр-техника, резина-техника, консерва, металл иштетүү жана машина куруу ишканалары, авиация заводдору иштейт. Пастер, техникалык институттары, менчик ЖОЖдор (ислам жана католик ж. б. университеттери), сүрөт өнөр жана геология музейлери, Лембанг (Босха) обсерваториясы, илим-изилдөө институттары (анын ичинде ядро энергетика борбору) бар. Өлкөнүн ири соода жана өнөржай борбору. Туризм өнүккөн. 1955-ж. Бандунгда Азия жана Африка өлкөлөрү конференция өтүп, тынчтыкта жанаша жашоонун беш принциби кабыл алынган. 1810-ж. негизделген.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар‎
Категория:Индонезия
Банкс

thumb|Банкс.
Банкс - Тынч океандын түштүк-батышындагы жанар тоолуу аралдар тобу. Вануату мамлекетинин аймагы. Аянты 800 км2дей. Калкы 2,5 миңдей. Тропик өсүмдүктөрү өсөт. Жүгөрү айдалат.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Аралдар
Категория:Вануату