Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бакалавр

thumb|232x232px
Бакалавр (лат. baccalaureus) – базалык жогорку билимдин академиялык даражасы. Бакалавр даражасын алгандар магистратурага тапшырууга же кесиптик ишмердүүлүккө киришүүгө укуктуу.

Илимий багытта бакалаврларды даярдоо программасы боюнча базалык жогорку билимге ээ болуунун негизги бөлүгү. Толук эмес жогорку билими барлар үчүн окуу мөөнөтү 2 жыл. Бул программаны өздөштүргөн адам бакалавр даражасын алат жана жалпысынан төмөндөгүдөй иштерди аткарууга даярдалат: конкреттүү кесиптик билим берүү программасы менен аныкталган ишмердикти аткаруу; мамл. билим берүү стандартында каралган деңгээлде изилдөө иши менен байланышкан маселелерди өз алдынча чечүү; тийиштүү багыт боюнча окуусун магистратурада улантуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория:Педагогика
Категория:Илим
Категория:Билим берүү
Болмуш (философия)

Болмуш - деген ал БОМЖ болуп калуу ичип чегуу дегенди тушундурот алар өзгөчө мааниге ээ жана күнүмдүк жашоодогу сөздөр менен эч кандай жалпылыгы жок. Философияда “болмуш” термини чыныгы, өзгөрүлбөс жана адамдын туруктуу жашоосу жөнүндө ой жүгүрткөн философиянын онтология бөлүмүнүн негизги категориясына айланат.
Болмуш философиялык категория адамдын тажрыйбалык мүмкүнчүлүгүнүн чегинен сырткары жаткан, демек адамдын аң – сезимин, адамзатынан көз каранды эмес жашоо чындыгын түшүндүрөт.
Болмуш дүйнөнүн философиялык картасынын система түзүүчү принциби катары. Болмуш- дүйнөнү жалпылоодон тартып болмуштун кайталангыстыгына чейин кеңири маани берген бирден – бир фундаменталдык түшүнүк. Ушул түшүнүк аркылуу адам баласы өзүнүн бул дүйнөдөгү ордун түшүнүүгө аракет кылат. Болмуштун биринчи көз караштык маселеси жаратылыштын болмушунун бирдигинин заттардын бүтүн болмушу катары түшүнүү менен байланышкан. Экинчи сө караштык маселе чексиз дүйнөнүн биримдигин түшүнүү.
Үчүнчүсү өнүгүүсүнүн ички логикасы бар жана аң- сезимге чейинки бар болгондук маселеси менен байланышкан. Демек, болмуш адамдын аң- сезиминен, эркинен, сезимдеринен көз карандысыз чындыгында объективдүү бар болгондукту түшүндүргөн философиялык категория. Болмушту чечмелөө жана аны аң- сезим менен катнаштыруу маселеси философиялык дүйнө таануунун көңүл чордонунда турат.
Болмуш чындыгында бар болгон бардык нерсени өзүнө камтыган, туруктуу, өз алдынча, объективдүү, түбөлүк, чексиз субстанция катары. Болмуштун негизги калыптары: заттык болмуш, идеалдык болмуш, адам болмушу, социалдык болмуш.

 Колдонулган адабияттар 
Сааданбекова Ч.И.. Философиянын тарыхы. Б.:2011, ISBN978-9967-02-680-3

Категория:Философия
Категория:Болмуш
Зигмунд Фрейд

thumbnail|Зигмунд Фрейд
Зигмунд Фрейд же Фройд, толук ысымы — Зигисму́нд Шло́мо Фройд (1856–1939) — австриялык невропатолог, психиатр, психолог; психоанализдин негиз салуучусу.

Вена университетинин профессору (1902). 1938-жылы Австрияны нацисттик Германия басып алганда Улуу Британияга эмиграцияга кеткен.

Фрейддин алгачкы эмгектери баш мээсинин физикологиясына жана анатомиясына багышталган. 80-жылдын акырында Франциялык мектептик (Шарко, Бекинайм) таасиринин астында невроз проблемасы менен иштеген, 90-жылдын ортосунан психоанализди психотерапия жолу менен невроздорду дарылоо методун иштеп чыккан. Ал метод эркин ассоциация техникасына негизделген жаңылыштык аракеттерди анализдөө жана түш көрүү акыл-эссиз өтүп кетүүчү жол катары экендигин иштеп чыккан.

Фрейд биринчилерден болуп секуалдуулуктун өнүгүшүнүн психологиялык аспектилерин изилдеген, аларды бир катар статияга бөлүштүргөн. Фрейд көз карашынын идеялык эволюциясын жыйынтыктаганда ал “физиологиялык матерализмден” психикалык автономдуулукту бекемдөөгө өткөн жана жашоонун философиясынын натуралисттик жашоонун философиялык түзүүлөрдү жараткан.

 Булактар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9

Категория:Психология
Категория:Философтор‎
Категория:Туулгандар 1856-жылы
Категория:Өлгөндөр 1939-жылы
Тейлоризм

Тейлоризм – Америкалык инженер Ф. У. Тейлордун (1856–1915) ысмынан аталган. 19–20-кылымдын чегинде АКШда пайда болгон эмгекти уюштуруу жана өндүрүштү башкаруу системасы. Илим менен техниканын жетишкендиктерин пайдаланып, жумушчуларды иштетүүнү күчөтүү аркылуу жогорку денгээлде кошумча нарк алуу максатын көздөйт. Тейлоризм эмгек процесстерин изилдөө, жумушту так жана тез аткаруу, ошондой эле жабдуунун иштөө тартибин белгилөө, жумушчуларды тандоо жана атайын даярдоо маселелерин карайт. Тейлор карылуу, шамдагай, чебер хронометраждап-(Эмгек процеси канчага созуларын секундомердин жардамы менен ченеп алуу) аныкталган иш ченемин бардык жумушчулар аткарууга милдеттүү деп, эмгек өндүрүмдүүлүгүн жана, синтенсивдүүлүгүн жогорулатууну көздөгөн.

Ченемди аткаргандарга тарифтегиден (белгиленген көрсөткүчтөн) жогору эмгек акы төлөнүп, аткарбагандарга жазапул (айып) салынган. Эмгектин өндүрүмдүүлүгүн арттыруу үчүн жумуш күнүнө дем алуу убактысы киргизилген. 20-кылымдын башында натыйжасында америкалык ишканаларда иштин өндүрүмдүүлүгү кескин жогорулап, ага чыдабаган жумушчулар жумуштан бошотулган же башка ишке которулган. Тайлоризм капиталисттик өлкөлөрдөгү эмгекти уюштуруунун негизин түзгөн жана азыркы кезде да тигил же бул шартта, кандайдыр деңгээлде колдонулат. Тайлоризм социалисттик өлкөлөрдө да өз таасирин тийгизген. Бул системаны механикалык позиция, туура эмес дегендер да бар. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Адабият теориясы
Категория: Маданият
Категория:Эмгек өндүрүмдүүлүгү 
Категория: Филология
Балдар асыранды үйү

Балдар асыранды үйү- – ата-энеси жок, үйдөн качып жүргөн балдар үчүн убактылуу баш калкалоочу жай. 

Кароосуз калган балдар үчүн биринчи асыранды үйдү швейцариялык педагог Песталлоцци түзгөн. 

Биздин өлкөдө «Ак жол» балдар асыранды үйү, Бишкек шаарында (2000) уюштурулган. Мында мектепке чейинки жана мектеп курагындагы балдар убактылуу жашап, билим-тарбия алышат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Категория:Педагогика
Эрих Фромм

thumb|250px|Erich Fromm
thumb|Erich Fromm (1974)

Фромм Эрих (1900–1980) – америкалык психолог, социолог жана неофрейдизмдин өкүлү. Фром Фрейддин биологизимине таянып чыгып, көз карашы боюнча антропологиялык психологизмге жана экзистенциализмге жакындайт. Инсандын бир бүтүндүк концепциясын иштеп чыгуу менен бирге психологиялык жана социалдык себептердин калыптануу процессиндеги бир-бирине катышын ачууга аракет жасаган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9
Категория:Инсандар
Категория:Политология
Балдар демократиялык уюмдары

Балдар демократиялык уюмдары - – ар кандай партиялардын, демократиялык, жаштар жана аялдар уюмдарынын, кесиптик союздардын ж. б. жетекчилиги менен иштөөчү массалык балдар бирикмелери. 

Балдар демократиялык уюмдары балдарды демократия духунда, элдер ортосундагы достукту жана бүткүл дүйнөдөгү тынчтыкты жактоого тарбиялоонун бирден бир тобу болуп эсептелет. Дүйнөнүн дээрлик бардык мамлекеттеринде Балдар демократиялык уюмдары түзүлгөн. Алардын ар биринин өзүнүн салтанаттуу убадалары, өзүнүн мыйзамдары, эрежелери, девиздери жана символикалары бар. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Категория:Педагогика
Функционализм

Функционализм – коомдук жашоонун кубулуштарын методологиялык талдоо принциби. Функционализм алгачкы маселеси бүтүндүктү ажыратуу. Мазмуну боюнча Функционализм изилдөөчүнү коомдук кубулуштарды талдоого багыттайт, б.а. алардын кайталанып турушун, өзүн-өзү колдонушунун, өзүн өзү өндүрүп чыгаруусунун ыкмаларын жана механизмин ачууга багыттайт.
 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9
Категория:Илим
Категория:Коом
Аз комплектүү мектеп

Аз комплекттүү мектеп – мугалим бир эле мезгилде бир нече класс менен иштөөчү 1, 2, 3 комплекттүү башталгыч мектеп. 
 1 комплекттүү мектепте 1 мугалим бардык класстарды окутат; 
 2 комплекттүү мектепте 2 мугалим иштейт, алардын ар бири 2ден класс окутат; 
 3 комплекттүү мектепте 3 мугалим иштейт, алардын бирөө 2 класс окутат, 2 мугалим 1ден класс окутат. 

Аз комплекттүү мектеп негизинен калк аз жашаган, жылына 1-класска окууга тартылуучу балдардын саны белгиленген нормага жетпеген чакан пункттарда иштейт. Аз комплекстүү мектепте окутуу башталгыч класстын окуу программалары боюнча жүргүзүлөт. Аз комплекстүү мектептин 4 –классын бүтүрүүчүлөр базалык 9 жылдык мектептин 5–классына сынаксыз кабыл алынат. 2 комплекттүү мектепте адатта 1 мугалим 1- жана 3-класстарды, экинчиси 2- жана 4-класстарды окутат. Бир эле мезгилде бир нече классты окутуу, албетте, мугалимден педагогдук жогорку устаттыкты талап кылат.
1, 2, 3 комплекттүү мектептердин ар бириндеги сабактардын расписаниесине ар башка кандай предметтерди түгөйлөп түзүү, сабактын ар бир этабында кайсы класс менен эмне иштөө керек экендигин мурдатан ачык аныктап окутуу өтө түйшүктүү жана ал кырдаалга карата ишке ашырылат.
Мисалы: бир мугалим бир эле сабакта бир класска математиканы, экинчисине окуу сабагын окутат, же бир класска эне тилди, экинчисине сүрөт сабагын окутат. Бирок музыка жана дене тарбияны башка предметтер менен түгөйлөштүрүүгө болбойт. Бул предметтер 4 сабактан кийин, же чоң тыныгуу убагында 20-25 минуталык болуп өткөрүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004, 

Категория:Педагогика
Категория: Кыргыз Республикасынын эмгек синирген мугалими
Категория:Таажы-2012
Муктаждык

Муктаждык — тиричиликте тирүү жанга бир нерсенин керектиги. Айбанаттарда муктаждык биологиялык мүнөздө болуп, организмдин айлана-чөйрө менен карым-катнашынан келип чыгат. Адамдагы муктаждык коомдук турмуш менен шартталып, өз ара байланышкан материалдык жана рухий муктаждыкка бөлүнөт. 

Тарыхый жагынан материалдык (тамакка, кийимге, үй-жайга жана башка) муктаждык биринчи пайда болгон. Адамдардын муктаждыкты канааттандырууга умтулуусу – коомдук эмгектин зарыл шарты. Бир муктаждыктын канааттандырылышы улам жаңы муктаждыкты пайда кылат. Муктаждык адам жана коомдо зор роль ойнойт.

– генерация (лат. generatio – түйүлдүк) – 
1.Биологияда – жашоо циклинин процессинде алмашып туруучу бир организмдин түзүлүшү, жашоо-тиричилиги, көбөйүү ыкмасы жана башка менен айырмаланган формалары; 

2.Демографияда муктаждык деп эреже катары бир жыл аралыгында туулган адамдар аталышат; 

3.Муктаждыктын биргелешип жашоосу жана өз ара алакасы калктын курактык структурасын түзөт. 

4.Тарыхый-маданий изилдөөлөрдө муктаждык түшүнүгү маанилүү тарыхый окуяларга катышкан же аларга замандаш болгон инсандарды, ошондой эле жалпы багытка же маанайга ээ адамдарды мүнөздөгөн символикалык мааниге ээ.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8

Категория:Философия
Категория:Батыш философиясы
Балдардын спорттук мектеби

Балдардын спорттук мектеби - – мектеп жашындагы балдарды дене бой жактан тарбиялоонун системасын уюштуруунун өркүндөтүлгөн калыптагы мекемеси.

Бул комплекстүү (спорттун 2–5 түрлөрү) же спорттун бир гана түрү боюнча адистештирилген болушу мүмкүн. Балдардын спорттук мектеби Билим берүү министрлигинин системасында жана спорттук коомчулуктарда түзүлүп, максаты мектептеги дене тарбиялоонун милдеттери менен тыгыз байланыштуу. Муну кеңири жайылтуу жаштарды эмгекке жана Ата мекенди коргоого жарамдуу кылып даярдоого мүмкүндүк берет. Спорттун спецификалык бөтөнчөлүгүнө жана организмге тийгизе турган таасирине жараша ар түрдүү курактагы балдарга анын тигил же бул түрлөрүнө катышып машыгуу сунуш кылынат: 7–8 жаштан баштап сууда сүзүү; 8–10 жаштан – фигуралык муз тебүү(муз тебүү), тоодо лыжа тебүү, стол тенниси, бадминтон, сууга секирүү, шахмат, шашки; 10–11 жаштан көркөм гимнастика, трамплинден секирүү, парустук спорт, акробатика, спорттук гимнастика, баскетбол, волейбол, футбол, кол тобу, топ менен хоккей ойноо; 12–13 жаштан спорттук гимнастика, фехтование, лыжа менен жарышуу, жеңил атлетика; 13–14 жаштан класстык жана эркин күрөшүү; 14 жаштан атыш, бокс; 15–16 жаштан оор атлетика.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория:Педагогика
Балдар үйү

Балдар үйү — мамлекет, коомдук жана чет элдик уюмдар, жеке адамдар тарабынан үйрөнүлүп, ата-энеси жок жетим калган, ата- энелери укугунан ажыраган же ден соолугу начар, балдарын убактылуу бага албаган ж. б. орчундуу себептерден улам кароосуз, багуусуз калган балдарды тарбиялоочу багат. Балдар үйү - Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин системасына караштуу үч жашка чейинки балдарды тарбиялоочу мекеме. Балдар үйүнө жетим балдарды, ошондой эле жалгыз бой энелердин балдары кабыл алынат. Тарбиялануучулар курактык топторго бөлүштүрүлөт. Ар биринде тарбиячы болот. Наристе үйүн балдар дарыгери Балдар үйү төрөлгөндөн 7 жашка чейинки жана мектеп курагындагы балдарды тарбиялоочу мекемелер болуп экиге бөлүнөт. 

Балдар үйү тибине жана укуктук статусуна ылайык балдар жашоочу жай, аларга ылайыктуу шарттар, тамак-аш, кийим-кечек, дарылоо, окутуп-тарбиялоо үчүн керектүү шарттар менен камсызданат. Мектепке чейинки курактагы балдар Бишкек, Токмок шаарындагы Балдар үйүндө атайы адистиги бар педагог, медицина кызматкерлеринин камкордугу астында тарбияланып, 6–7 жаштан кийин мектеп курагындагы балдарга арналган Чүй обл. Ак-Суу районундагы, Ош областынын Кара-Суу, Баткен обл. Кадамжай районундагы Балдар үйүнө тапшырылат. Балдар үйү кароосуз калган балдарга мамлекттик деңгээлде кам көрүп, болочокто өз турмушунун ээси болгонго, эмгектенүүгө даярдайт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория:Педагогика
Категория:Мекемелер
Балдар психологиясы

Балдар психологиясы - – баланын психикасынын өнүгүү мыйзам ченемдүүлүгүн, факттарын, факторлорун жана механизмдерин изилдөөчү психология илиминин бир тармагы. 

Балдар психологиясы атайын изилдөөлөр XIX кылымдын аягында жана XX кылымдын башында пайда болгон. Белгилүү психологдор Л. С. Выготский, С. Л. Рубинштейн, А. Н. Леонтьев, А. А. Менчинская, П. Я. Гальперин, Д. Б. Эльконин, А. В. Запорожец ж. б. баланын психикасынын өнүгүүсүнө тарыхтын, маданияттын, айлана-чөйрөнүн жана иш-аракеттин тийгизген таасирин анализдешкен. 

Балдар психологиясыда илимий -эксперименттердин коюлушу бул илимдин биздин респ-када өнүгүүсүнө өз таасирин тийгизген. Мындагы алгачкы ил. иштердин негизги максаты: балдардагы психикалык өнүгүүнү изилдөөдө жергиликтүү шарттын өзгөчөлүктөрүн чагылдырууга багытталган. 

Мектепке чейинки балдарды тарбиялоонун, окутуунун психологиялык-педагогикалык принциптери М. Р. Рахимованын «Кыргыз Республикасында мектепке чейинки тарбиялоо системасынын өнүгүшү (1917–1992)» деген эмгегинде чагылдырылган. Ил.-эксперименталдык, психологиялык изилдөөлөр С. И. Гершун, Ж. Жоокаев, Н. Н. Палагина, Ж. М. Жумалиева, К. Н. Кененбаева, Ч. А. Шакеева, С. В. Фатеев, А. Ысыкеев, К. Миңбаев, Т. А. Коңурбаев ж. б. психологдордун эмгектеринде кеңири берилген. Б. п-нын негизги проблемалары Н. Н. Палагина тарабынан ил. -эксперименталдык деңгээлде кеңири изилденип, «Мектеп жашына чейинки курактагы балдардын оюндары» (1989), «Элес башаты» (1992) деген сыяктуу 70 басма табактан ашык эмгек жарыкка чыгарылган. Баланын ойлом процессинин өнүгүүсүн Ж. Жумалиева, балдардагы нарктуулуктарды кыргыз элдик каада-салттардын негизинде калыптандырууну Т. А. Коңурбаев изилдеген.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Категория:Педагогика
Балдар чыгармачылыгынын жетишкендиктеринин көргөзмөсү

Балдар чыгармачылыгынын жетишкендиктеринин көргөзмөсү - (БЧЖК) окуучулардын көркөм, жасалга-колдонмо өнөрүндөгү жана техникадагы өз алдынча чыгармачылык жетишкендиктерин коомчулукка көргөзүү. 

БЧЖК негизинен окуу жылынан аягында же каникул мезгилинде өткөрүлөт. Көргөзмөгө экспонаттарды тандоо жана баалоо үчүн курамына мугалимдер, сүрөтчүлөр, инженерлер жана техниктер, мектептен тышкаркы мекемелердин жетекчилери кирген уюштуруу комитети же калыстар тобу. 

БЧЖК экспонаттар конкурстук негизде тандалып алынат. Мектеп көргөзмөсүндөгү мыкты иштер районндук, облустук, республикалык көргөзмөгө тандалып алынат. БЧЖК – комплекстүү жана тематикалык деп бөлүнөт. Комплекстүү БЧЖКда окуучулар чыгармачылыгынын ар түрдүү түрлөрү көрсөтүлөт. Ал окуу жылынын аягында өткөрүлөт. Тематикалык БЧЖКда – окуучулардын тигил же бул тармак боюнча өз алдынча чыгармачылыгы (Мисалы: техникалык, көркөм, жасалга-колдонмо ж. б.) көрсөтүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Категория:Педагогика
Телеология

Телеология (грек сөзүнөн talos – бүткөнү, максат, аяктоо жана logos – окуу) – максат же максатка ылайыктуулук жөнүндөгү окуу. Бул боюнча адамдын эле аракети эмес, тарыхый окуялар жана жаратылыш-кубулуштары жана жалпы планда да, жекече да белгилүү бир максатка багытталган. Телеология антропоцентристтик көз караш, эгерде бардыгы тең Адам үчүн жашаса; метафизикалык окуу, эгерде бүткүл дүйнөлүк процесстин үстүнөн акыркы максат бийлик кылат деп далилдесе; трансцендеттик окуу, эгерде ал дүйнөдөн тышкары турган максаттуу аркы (тиги) дүйнө бар деп моюнга алса; имманенттик – эгерде максат нерсенин өзүндө деп эсептесе (энтелегия).
И. Кант телеологиянын регулятивдик, эвристикалык гана принцип, дүйнөнүн дал өзүн эмес, анын сыртын гана аңдап-билүү үчүн мааниси бар деген. Христиандык теологиялык көз караш боюнча Кудай өзү кубулуштун бир гана жогорку жана эң акыркы максаты. Немец идеализми да болжол менен ушундай түшүнөт. Телеология азыркы учурда да дискуссиянын жана анализдин предмети болууда. Ошентсе да, жалпы детерминизм деген концепцияны изилдөөдө Теориялык детерминацияга себептик, статистикалык, механикалык ж. б. детерминациянын түрлөрүндөй эле башталмалык жана фундаменталдык орун берилүүдө.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Философиялык терминдер
Категория: Маданият
Категория: Философия
Категория: Онтология
Балдардын техникалык чыгармачылыгы

Балдардын техникалык чыгармачылыгы - – политехникалык окуунун жана кесиптик багыт берүүнүн негизги каражаттарынын бири. 

Ал балдардын техникага кызыгуусун арттырып, чыгармачыл жана ойлоп тапкыч жөндөмдүүлүгүн, чыгармачыл жана ойлоп тапкыч жөндөмдүүлүгүн, техникалык ойлонуусун өнүктүрөт, илимий деңгээлин жогорулатат. Балдардын техникалык чыгармачылыгы көбүнчө модель, прибор (аспап, шайман), механизм, жөнөкөй машина өңдүү техникалык объекттерди конструкциялоодон көрүнөт. Балдардын техникалык чыгармачылыгы класстан тышкаркы окууларда, мектептен тышкаркы мекемелерде (жаш техниктердин станциясында, клубдарда, чыгармачыл үйлөрдө ж. б.), о. эле эмгекке үйрөнүү жана предметтик сабактарда ишке ашырылат. 

Балдардын техникалык чыгармачылыгы 4 негизги этаптан турат: 

техникалык маселени алдыга коюп, 
зарыл маселелерди жыйнап үйрөнүү, 
маселени чыгаруу жолун издөө, 
чыгармачыл ниетти ишке ашыруу. 

Балдардын техникалык чыгармачылыгы уюштуруунун эң кеңири тараган формасы техникалык кружок. 1967-жылдан баштап системалуу түрдө кароонун составдуу бөлүгүн Балдардын техникалык чыгармачылыгы түзөт. 

Эң жакшы эмгектер көргөзмөгө экспонат катары коюлат, сыйлыктар менен сыйланат. Б. т. ч. жеткинчектерди келечекте өндүрүштө, илимде, техникада чыгармачыл эмгектенүүгө көнүктүрүп, чыгармачыл жөндөмүн өнүктүрөт. Атактуу ойлоп табуучулардын, рационализаторлордун, өндүрүштүн новаторлорунун, конструкторлордун, илимпоздордун көбү өз учурунда Балдардын техникалык чыгармачылыгы аркылуу даярдалып өтүшкөн.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Балл

Балл - (франц. Balle – шар, топ) – 

1. Кубулуштун деңгээлин же күчүн аныктай турган шарттуу белги (Мисалы: шамалдын ылдамдыгы, жер титирөө ж. б.). 

2. Окуучулардын окуу материалдарын өздөштүрүүсүн жана жүрүш-турушун баалай турган сандык белги (баа). 5 баллдуу система боюнча окуучулардын жетишкендиктерине баа коюу 1944-ж. кабыл алынган: 
5 – «эң жакшы», 
4 – «жакшы», 
3 – «орто», 
2 – «жаман», 
1 – «эң жаман». 

Ар түрдүү өлкөлөрдө ар башка сандык баллдуу системалар бар. Мисалы: Италияда 11, Франциянын лицейлеринде – 20, Нидерландыда – 10 ж. б.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Бейаңдуулук

Бейаңдуулук (орус. Бессознательное) – субъект тарабынан толук, аягына чейин жетик түшүнүлбөгөн психикалык кубулуштардын жыйындысы. Бейаңдуулук түшүнүгүн илимге немис ойчулу Лейбниц киргизген. 

Бейаңдуулук психологиялык жана философиялык жактан түрдүү мааниде: 

а) маалыматтын баш мээге чагылбастан, субъекттин толгонууларынын деңгээлинде, кайрадан иштелип чыгуусун түшүндүрүүчү мээнин иш-аракети; 

б) субъект тарабынан толук таанылып бүтпөгөн толгонуулар катары каралып келет. 

Бул феномен онтогенездик өнүгүүнүн алгачкы этабында, аффект абалында, өтө чарчаганда же болбосо аң-сезимдин патологиялык өзгөрүүлөрүндө байкалат. Бейаңдуулук көүгөйүнүн өнүгүшү психопатология менен байланыштуу. Француздардын психиатрия мектеби (Ж. М. Шарко, И. Бернгейм ж. б.) тарабынан гипноздоо методунун жардамы менен Бейаңдуулук патогендик ролу табылып, адам өзү толук түшүнбөсө да, муютуу аркылуу анын аң-сезимдүү жүрүм-турумуна таасир этүүгө боло тургандыгы аныкталган. З. Фрейд да Бейаңдуулук жөнүндө окууну иштеп чыккан. Анын ою боюнча Бейаңдуулук өзүнүн энергетикалык потенциалын сактоочу, психикалык бузулуу түрүндө байкалуучу жана тымызын толгонууларды, өнүгүүдөгү кемчиликтерди билдирүүчү кубулуш. 

К. Г. Юнг «коллективдүү Бейаңдуулук » жөнүндө окууну уланткан. Бул окууну символдук образдар – «архетиптер» түрүндө көз алдыга келтирүүгө болот. Ага окууга мааниси боюнча «социалдык Б.» түшүнүгү (Э. Фромм) жакын. Орусияда Бейаңдуулук түшүнүгүнүн изилдениши И. М. Сеченов, И. П. Павлов, В. М. Бехтерев ж. б. ысымдары менен байланыштуу. Алар Бейаңдуулук түшүнүгүн субсенсорика, кыймыл-аракеттерди башкаруу, уйку, гипноз ж. б. жогорку нерв системасынын иш-аракеттери менен байланышта окуп-үйрөнүшөт. Б. проблемасы грузин окумуштуусу Д. Н. Узнадзенин изилдөөлөрү да кеңири ылайыкталган. К

Кыргыз психологу, доцент К. Миңбаев Бейаңдуулук «аң-сезимсиз абал» деген термин аркылуу белгилейт. Бул абалда адам өзү жасаган аракетке баа бербейт, анын убактысына, өтүп жаткан ордуна карата багыты жоголот, атүгүл аракетти башкарган кеп да бузулат. Акыркы жылдары жарык көргөн адабияттарда Бейаңдуулук түшүнүгүн психикалык процесс, объективдүү чындыкты чагылдыруунун бир формасы катары кароого боло тургандыгы жөнүндө ойлор кездешет (А. В. Петровский). Турмушта Бейаңдуулук объективдүү жашай тургандыгын далилдеген окуялар көп кездешет. Санкт-Петербургдук психотерапевт А. М. Свядош адамды уйку-соо абалына өткөрүп чет тилди үйрөтүү мүмкүнчүлүгүн изилдеген. Адамдар тамактанганда, көчөдө, кийингенде, басып бара жатканда, машинаны башкарууда, муз. аспапта ойноодо ж. б. ар дайым эле аң-сезим катыша бербейт. Адамдардын көп кыймыл-аракеттери Бейаңдуулуктун негизинде ишке ашат. Бейаңдуулуктун бул жактары али толук изилденип бүтө элек.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория:Педагогика
Концентрация

Концентрация (лат. concentratio – чогулуу, топтолуу, бир орунга жыйылуу) психологияда белгилүү элеске, мазмунга назар салуу. Концентрациянын карама-каршы түшүнүктөрү — дисперсия, диссипация.

 Булактар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8

Категория: Психология
Категория: Философия