Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Хип-хоп

Хип-хоп маданияты — маданий жана , ал Афроамерикалыктар, АКШдагы латиноамерикалыктар жана тарабынан Бронкс районунда (Нью-Йорк) негизделген.

Аталышынын келип чыгышы боюнча пикир келишпестиктер бар. Ошондой эле, хип-хоп же пайда болгонбу деген талаш дагы бар.Дайсон, Майкл Эрик, 2007, Know What I Mean? Reflections on Hip-Hop, Basic Civitas Books, б. 6.

«Хип-хоп» термини көбүнчө рэп музыкасын гана билдирүү үчүн колдонулат, бирок хип-хоп төрт негизги элемент менен мүнөздөлөт:

рэп аткаруу (эмсиинг) — рифмага негизделген вокалдык стиль;

диджейлик жана тёрнтейблизм — винилдик пластинкалар жана диджей пульттары аркылуу музыканы жаратуу;

брейкданс — кыймыл жана бий формасы;

граффити — көркөм сүрөт тартуу.

Кээде бешинчи элемент катары уличная осведомлённость (көчө акылмандыгы), хип-хоп-мода же битбокс аткаруу эсептелет.

Хип-хоп сценасы 1970-жылдардын ортосунда Бронксто Black Spades деген афроамерикалык топ уюштурган райондук кечелерден башталган. DJ Kool Herc жана анын карындашы Cindy Campbell да ошол мезгилде диджей кечелерди уюштурушуп, хип-хоптун түптөлүшүнө чоң салым кошушкан.

Хип-хоп маданияты кийин АКШнын шаарларына жана чет жактагы аймактарына жайылып, дүйнөлүк кубулуш болуп калды.

1990-жылдары ал ар башка континенттерге жайылып, жергиликтүү стилдер менен аралашып өнүккөн. Хип-хоп маданияты театр, кино, сүрөт жана мода сыяктуу тармактарда да өнүгүп, өзүнүн төрт негизги элементин сактап калган.

Хип-хоп — жаңы да, эски да көрүнүш: семплирование (эски ырлардан алынган бөлүктөрдү кайра иштетүү) — анын өзөгүн түзөт. Бул ыкма маданияттын өткөндү жаңылап, жаңы угармандарга сунуш кылуу идеясын көрсөтөт.

Хип-хоп музыкасы блюз, джаз, фанк, сальса жана диско сыяктуу афроамерикалык жана латиноамерикалык жанрлардан келип чыгып, дүйнөдөгү эң популярдуу музыкалык агымдардын бири болгон.

1990-жылы , Zulu Nation кыймылынын мүчөсү, «Хип-хоп кыймылынын алты элементи» деген түшүнүктү сунуш кылган. Алар:
— өзүн-өзү аңдоо,
— жарандык укуктар,
— активизм,
— адилеттүүлүк,
— саясий аң-сезим,
— коомдук жоопкерчилик.

Сэвидж «хип-хоп кыймылынын уулу» катары белгилүү.

2000-жылдары жаңы медиа-платформалар — онлайн агым кызматтары жана социалдык тармактар (мисалы, Myspace, YouTube, WorldStarHipHop, SoundCloud, Spotify) аркылуу хип-хоп дүйнөлүк аудиторияга кеңири жеткен.
Капо-д’Орландо

Капо-д’Орландо — Италиянын Сицилия аралындагы Мессина метрополитен шаарына караштуу коммуна.

 Калкы 
2018-жылкыга карата коммунанын калкы 13 100 адамды түзгөн.

 Тышкы шилтемелер 
Расмий сайт (Comune di Capo d'Orlando)
Сары-Челек айыл аймагы

Сары-Челек айыл аймагы ― Кыргызстандын Аксы районундагы административдик-аймактык бирдик. Авлетим, Аркыт, Байкашка-Терек, Жаңгактуу-Булак, Жылгын, Жол-Сай, Ит-Агар, Кызыл-Туу, Коргон, Мукур, Тегирмен-Сай, Товар-Сай айылдарынан турат. Акимий борбору ― Авлетим айылы.

Экономикасы 
Айыл аймакта ичүүчү таза суунун жоктугунан улам көпчүлүк айылдардын жашоочулары агын суудан пайдалууга аргасыз болушат. Учурда борборлоштурулган суу менен камсыздоо жок.

Аксы райондук туризм бөлүмүнүн маалыматы боюнча, Сары-Челек айыл аймагында жалпысынан 17 эс алуу борбору бар (расмий катталгандар),ал эми расмий эмес эс алуучу жайлардын саны болжол менен 30 га жетет. Айыл аймактын жашоочулары туризм аркылуу киреше табышат. Авлетим, Коргон жана Аркыт айылдардын тургундары күзүндө жапайы жаңгак, дан куурай (жергиликтүү калк "кожогат" ― деп аташат), карагат терип сатуу менен да эмгектенишет. 

Административдик-аймактык реформа 
Кыргыз Республикасынын президенти Садыр Жапаров 2023-жылы 30-декабрда “Административдик-аймактык реформа жүргүзүү жөнүндө” жарлыкка кол койгон. Ага ылайык, өлкөнүн дээрлик бардык райондорунда айыл аймактарынын көпчүлүгү ирилештирилген. 2024-жылы Авлетим жана Кызыл-Туу айыл аймактары биригип, Сары-Челек айыл аймагы түзүлгөн. 
 Булактар
 

*
Азавад

Азавад (же Азауад; туарег ⴰⵣⴰⵓⴷ, , Azawād) — Батыш Африкадагы Малинин түндүк аймагындагы туарег элинин тарыхый жери катары белгилүү аймак. Бул аймак Малинин Гао, Кидал, Тимбукту аймактарын, ошондой эле Менаканын жана Моптинин бир бөлүгүн камтыйт. 2012-жылы туарег козголоңчулары тарабынан көз карандысыз мамлекет катары жарыяланган, бирок эл аралык коомчулук тарабынан таанылган эмес. Азаваддын аянты болжол менен 822,000 км² түзөт жана калкынын саны 1,5-2 миллионго жакынSociety for Cultural Anthropology. Azawad: A Problematic African Ethnic TerritoryCatalyst. Broken Promises: The Foundation of the Azawad Independence Movement.

 Тарыхы 
Азавад аймагы байыркы убактан бери туарегдердин (бербер элинин бир бөлүгү) мекени болгон. Тимбукту шаары орто кылымдарда Сонгай империясынын жана Мали империясынын маанилүү соода борбору катары белгилүү болгон. Туарегдер көчмөндүк жашоо образын сакташкан жана Сахаранын аймагы аркылуу өткөн соода жолдорунун биринде жайгашкандыгына байланыштуу соода-сатык менен да алек болушканCatalyst. Azawad: A Problematic African Ethnic Territory.

XIX кылымдын аягында Франция аймакты басып алган жана ал Француз Суданынын (азыркы Мали) бир бөлүгү болуп калган. Туарегдер колонизаторлорго каршылык көрсөтүшкөн, бирок 1916-жылдагы козголоң басылган.

1960-жылы Мали көз карандысыздык алгандан болгондон кийин, туарегдерге борбордук бийлик көңүл бурбай жана массалык түрдө тугаректерди маргиналдаштыруу процесстери болуп турган. Өкмөттүн борборлоштурулган саясаты экономикалык жатан да түндүккө көңүл бурбай, натыйжасында бул аймактын экономикалык өнүгүүсү артта калганGeoCurrents. The Ethnic Diversity of the Self-Declared State of AzawadThe Movement For The Liberation Of Azawad.

 Географиясы 
thumb|280x280px
Азавад түндүктөн Алжир, чыгыштан Нигер, батыштан Мавритания жана түштүктөн Малинин борбордук аймактары менен чектешет. Аймактын географиялык координаталары болжол менен 15° - 24° түндүк кеңдиктери жана 5° - 5° чыгыш узундуктарынын аралыгында. Азавад Сахара чөлү менен саваннанын ортосундагы өткөөл Сахел деп аталган аймакта жайгашканNationalia. Azawad.

Азаваддын рельефи негизинен түздүктөрдөн жана кумдуу дөңсөөлөрдөн турат, Сахаранын чөлдүү жана жарым чөлдүү аймактары менен мүнөздөлөт. Түштүк бөлүгүндө Нигер дарыясынын өрөөнү жайгашкан, ал айыл чарбасына ылайыктуу түшүмдүү жерлерди түзөт. Аймактагы эң бийик жери Кидал аймагында жайгашкан жана 890 метр бийиктикке жеткен Адер Дуччи (Adrar des Ifoghas) тоолоруMap of Mali and Azawad.

 Климаты 
Азаваддын климаты ысык жана кургак, Сахаранын чөлдүү жана Сахелдин жарым чөлдүү климаттары менен мүнөздөлөт. Жылдык жаан-чачындын көлөмү 150-500 мм, негизинен июнь-сентябрь айларында жамгыр жаайт. 
Абанын температурасы күндүз +40°Cге чейин жетсе, түнкүсүн кээде +10°Cге чейин төмөндөйт. Кургакчыл мезгил - октябрдан майга чейин созулат. Нымдуу мезгил - кыска мөөнөттүү, бирок өзгөчө түштүк аймактарда кээде нөшөрлүү жаан-чачындар болуп турат.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Orphans of Sahara
 Расмий сайты 

Категория:Административдик бирдиктер арип боюнча
Батыш Сахарадагы Марокконун түштүк провинциялары

thumb|280px|Сахара Араб Демократиялык Республикасынын жана Марокконун Түштүк провинцияларынын көзөмөлүндөгү аймактар
Түштүк провинциялар же Марокко Сахарасы — Марокко дубалынын (Чек ара дубалы) батыш тарабында жайгашкан Батыш Сахаранын бөлүгүнө карата колдонулган аталыш.

1975-жылы Испания менен Мавританиянын ортосунда Мадрид келишимине кол коюлгандан кийинCalendarz. С подписанием Мадридских соглашений Испания отказывается от Западной Сахары, Марокко Сегиет-эль-Хамра жана Рио-де-Оронун түндүгүн, ал эми Мавритания Батыш Сахаранын үчтөн бир бөлүгүн көзөмөлүнө алышкан, Мавритания өз көзөмөлүнө алган аймакты Тирис-эль-Гарбию деп атаган.

ПОЛИСАРИО фронту улуттук боштондук кыймылы жергиликтүү калктын жана Алжирдин колдоосуна таянып, Батыш Сахаранын толук көз карандысыздыгын көздөгөн партизандык согушту баштаганМолодой учитель. Начало борьбы за независимость в Западной Сахаре (1936–1975 гг.)Военное обозрение. Непокоренная Сахара. Судьба «частично признанной» республики. 1979-жылы Мавритания Франциянын колдоосуна карабастан бул согушка катышуудан баш тарткан. Ушул окуядан кийин Марокко Батыш Сахарадагы Мавританиянын аймактарынын бир бөлүгүн басып алган.

БУУнун колдоосу жана көзөмөлү менен 1991-жылы ок атышууну токтотуу келишимине кол коюлгандан кийин Батыш Сахаранын көпчүлүк бөлүгү Марокконун көзөмөлүндө калып, дээрлик калк жашабаган чыгыш аймактар ПОЛИСАРИОНУН көзөмөлүнө өткөн. Ок атышууну токтотуу сызыгы Марокко дубалынын чек арасына дал келет. Азыркыга чейин ар бир тарап Батыш Сахаранын аймагы толугу менен ага таандык деп ырастап келүүдө. 

Сахара Араб Демократиялык Республикасы БУУга мүчө 60 мамлекет тарабынан таанылган жана Африка Бирлигинин учурдагы мүчөсү. Батыш Сахараны камтыган Марокконун аймактык бүтүндүгү Араб Лигасынын айрым мүчөлөрү, ошондой эле ПОЛИСАРИОнун мурунку мүчөлөрү тарабынан таанылган.

Марокко өзүнүн көзөмөлүндөгү аймактарды вилая деп аталган административдик бирдиктерге бөлгөн. БужурStatoids. Regions of Morocco, Смаре жана Эль-Аюн вилаяттарынын желектерин жана гербдерин кабыл алган жана бекиткен. 1983-жылы аймактарда дагы өзгөрүүлөр болуп, Дахланы кошуу менен бул аймакта төрт вилаят пайда болгонDakhla (Oued Eddahab-Lagouira) Province, Morocco. 1990-жылы Вади аль-Дахаб (Рио-де-Оро) вилайясы Марокконун аймагына кошулган.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 El portal de los profesionales de seguridad y emergencias
 Ученые записки Института Африки. Сахарская Арабская Демократическая Республика: искусство сопротивления или как создать страну в условиях оккупации

Категория: Африкадагы талаш аймактар
I кылым

I (биринчи) кылым — 1-жылдын 1-январынан 100-жылдын 31-декабрына чейин созулган I миң жылдыктын биринчи кылымы. 

Бул мезгилде Европада, Түндүк Африкада жана Жакынкы Чыгышта Рим империясы үстөмдүк кылган. Рим императору Клавдий 43-жылы Британияны багындыргандан кийинал Рим империясы аймагын өзгөчө кеңейтүүнү улантканКультурология. Как убогий мальчик, которого прятали от людей, стал великим римским императором: Взлёты и падения Клавдия. 

Өткөн кылымдагы жарандык согуштардын кесепетинен жабыркаган Рим империясында абал Августтун реформаларынан кийин турукташкан. Август тарабынан негизделген Юлий-Клавдий династиясы 68-жылы Нерондун өлүмү менен аяктаганДилетант. Актёр на троне. 

Юлий-Клавдий династиясы аяктагандан кийин кыска мөөнөттүү жарандык согуш жана туруксуздук мезгили болгон, бирок бул туруксуздук мезгил Флавийлер династиясынын негиздөөчүсү Римдин 9-императору Веспасиан бийликке келгенден кийин аяктаган. 

 Окуялар 

 Азия 

 Жакынкы Чыгыш 

 Иса пайгамбардын төрөлүшү — христиан дининин башталышы. Иса пайгамбардын жана анын он эки апостолдун жашоосу жана ишмердүүлүгү.
 I кылымдын экинчи жарымы — химьяриттердин менен сабейлердин падышасы болуп Харибавел дайындалышы.

 Индия 

 Түштүк Индиядагы Чола падышалыгынын пайда болушу. 
 Андхра падышасы Сатакарни I түндүк-батыш Деканды багындырып жана борбор шаарын Пейтанда жайгаштырышы.

 Кытай 

 I кылымдын башы — Хундар Кытайга каршы көтөрүлүш чыгрышы жана жеңишке жетиши. 
 48-жыл — Хундардын 8 уруусу Кытай империясынын саясий таасири астында калышы. Хундардын Түштүк жана Түндүк болуп бөлүнүүшү. 
 Фуюй мамлекети Чыгыш Манжуриянын дээрлик бардык бөлүгүнө ээлик кылышы. 
 87-93-жж. — кытайлардын, сяньбийлердинжана динлиндер коалициясы Түндүк Хуннуларды Волга тарапка көчүүгө мажбур кылышы.
 Фунань мамлекетинин (Камбожа) пайда болушу. Негиздөөчүсү — жергиликтүү башкаруучу айымга үйлөнгөн индиялык князь Каундинья деп эсептелет. 
 Түштүк Вьетнамда Тьямпа (Чампа) мамлекетинин пайда болушу. 
 Бирмада Шрикшетра, Аракан, мондор мамлекеттеринин пайда болушу.

 Колдонулган адабияттар 

 The Mammoth Book of Roman Whodunnits. Edited and had non-fictional passages written by Michael Ashley, Introduction by Steven Saylor. New York: Carroll & Graf Publishers. 2003. p. 198. ISBN 0-7867-1241-4. OCLC 53474742.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 The eruption of Mount Vesuvius in 79 AD
 Pompeii

Категория:Кылымдар
Категория:I кылым
IV кылым

IV (төртүнчү) кылым — 301-жылдын 1-январынан 400-жылдын 31-декабрына чейин созулган I миң жылдыктын төртүнчү кылымы.

Байыркы дүйнөнүн акыркы доору менен орто кылымдардын башталышынын ортосундагы өткөөл мезгил. Бул кылым Рим империясынын бөлүнүшү, христианчылыктын расмий дин катары кабыл алынышы, варварлардын басып кириши жана Чыгыштагы маанилүү өзгөрүүлөр менен белгиленген. Кытайда Цзинь династиясынын алсырашы жана он алты падышалыктын дооруEncyclopædia Britannica. The Six Dynasties, Индияда Гупта империясынын гүлдөп-өнүгүшүEncyclopædia Britannica. Gupta dynasty, Персияда Сасанийлердин күчтөнүшү бул мезгилдин негизги окуялары болгонEncyclopædia Britannica. Sasanian dynasty.

 Белгилүү инсандар 

 Рим империясы: Улуу Константин I (империяны бириктирип, христианчылыкты расмий динге айландырган), Феодосий I (империяны акыркы жолу бириктирген), Юлиан Флавий Клавдий (бутпарастыкты кайра жандандырууга аракет кылган).
 Персия: Шапур II (Сасанийлер падышасы).
 Индия: Чандрагупта II (Гупта империясынын гүлдөп-өнүгүшүнө ири салым кошкон).
 Кытай: Лю Юань (он алты падышалыктын доорунда Чжао падышалыгын негиздеген)The History Files. Han Zhao / (Former) Zhao / Northern Han Kingdom (Sixteen Kingdoms China).

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Хронос. Интернеттеги дүйнөлүк тарых
 World History Encyclopedia
 History Skills

Категория:Кылымдар
Категория:IV кылым
Жаңы-Достук

Жаңы-Достук — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Суу-Башы айыл аймагынын курамына кирет.
 Тарыхы 
Айылдын жаралуу тарыхы боюнча, Кыргызстан менен Тажикстандын чек арасында жайгашкан Достук айылында бир нече жолу эки мамлекеттин ортосундагы чек ара чатактарынан улам пайда болгон. Тактап айтканда, конуш 2021-жылдын апрель жана 2022-жылдын сентябрда аткылоодон жапа чеккен.Акыры чек-арадагы жаңжалда Кыргызстандын Мамлекеттик чек ара кызматы Тажикстандын аскерлери чек араны бузуп кирип Достук айылындагы мектепти басып алганын кабарлаган.

Согуштук аракеттер аяктагандан кийин айылдын башкы планы иштелип чыгып, бир катар турак жайларда оңдоо иштери жүргүзүлгөн.Жаңжал учурунда жергиликтүү мектептин имараты күйүп кетип, 2023-окуу жылы мектеп директорунун үйүндө башталган. Жаңжалга чейин мектепте 42 бала окуса, жаңжалдан кийин 21 гана окуучу калган.

Ошондой эле айылда 2020-жылы капиталдык оңдоодон кийин бала бакча пайдаланууга берилген. Ишти кореялык уюм каржылап 24 миң доллар, жергиликтүү бюджеттен 276 миң сом, ошондой эле жергиликтүү тургундар тарабынан 26 миң сом чогултулган.

2025-жылы 13-мартта Кыргызстан менен Тажикстандын ортосунда чек араны демаркациялоо келишимине кол коюлуп, ага ылайык Достук айылы Тажикстанга өткөрүлүп берилген. Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитетинин төрөгасы Камчыбек Ташиевдин билдирүүсүндө, Достук айылы эң алыскы айыл болгондуктан Кыргызстан үчүн эч кандай стратегиялык жана экономикалык мааниге ээ болгон эмес.

Достук айылын өткөрүп берип, ордуна Кыргызстан айылдын өзүнүн аянтына туура келген 91 га жерди, ошондой эле учурдагы инфратүзүм үчүн компенсация катары кошумча 30 га жер алганКыргыз бийлиги айыл тургундарынын макулдугун алып, Суу-Башы айыл аймагынын Бужум айылында жайгашкан жана Баткен шаарына жакын Чет-Булак конушуна, Достук айылынын калкын көчүрүү чечимин кабыл алган. Келишимдин негизинде кыргыз бийлиги ар бир үй ээсине беш сотыхтан 71 үй курууну милдеттенген. 2025-жылдын октябрь айында Достук айылынын тургундары Жаңы-Достук айылына көчүп келишкен.

 Географиясы 
 Калкы 
 Булактар 
 

Категория:Суу-Башы айыл аймагы
Төрт-Гүл айыл аймагы

Төрт-Гүл айыл аймагы ― Кыргызстандын Баткен районундагы административдик-аймактык бирдик. Ак-Өтөк, Ак-Турпак, Зар-Таш, Жаңы-Жер, Чоң-Талаа, Чоң-Гара, Чек айылдарынан турат. Административдик борбору ― Ак-Өтөк айылы. 
Тарыхы 
 Булактар 
 

Категория:Баткен районунун айыл аймактары
VII кылым

VII (жетинчи) кылым — 601-жылдын 1-январынан 700-жылдын 31-декабрына чейин созулган I миң жылдыктын жетинчи кылымы.

Ислам динин жайылышы жана мусулмандардын жортуулдары 622-жылдан баштап Аравияны Мухаммед пайгамбар тарабынан бириктирүү менен башталган. Мухаммед пайгамбар 632-жылы каза болгондон кийин, Рашидун халифаты (632–661) жана Умайяд халифаты (661–750) тушунда Ислам дини Аравия жарым аралынан тышкары айматарга тараган. VII кылымдагы Персияны мусулмандардын багындырышы Сасанийлер империясынын кулашына алып келген. Ошондой эле VII кылымда Сирияда, Палестинада, Арменияда, Мисирде жана Түндүк Африкада ислам дини тараганGeorge Ostrogorsky. The Byzantine Empire in the World of the Seventh Century.

 Белгилүү инсандар 

 Агафон — Рим папасыThe Holy See. Agatho.
 Адам Бременский — немис хронисти.
 Адеодат I — Рим папасыThe Holy See. Deusdedit or Adeodatus I.
 Адеодат II — Рим папасыThe Holy See. Adeodatus II.
 Анастасий Синаит — жазуучу, дин кызматкери.
 Умар ибн Абу Рабиа — араб акыны.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Historical Encyclopedia
 The History Files
 Хронос. Интернеттеги дүйнөлүк тарых
 World History Encyclopedia
 History Skills

Категория:Кылымдар
Категория:VII кылым
Момунов (айыл)

Момунов — Кыргызстандын Баткен облусунун Баткен районундагы айыл. Кара-Бак айыл аймагынын курамына кирет.

 Географиясы 
Айыл облустун борбордук бөлүгүндө, Тажикстан менен мамлекеттик чек арага жакын жерде, М-096 автожолунун батыш тарабында, райондун административдик борбору Баткен шаарынан түндүк-батыш тарапка болжол менен 9 чакырым аралыкта жайгашкан.

 Тарыхы 
Конуш Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 9-январындагы “Кыргыз Республикасынын Баткен, Жалал-Абад, Ош жана Ысык-Көл облустарынын айрым калктуу конуштарын айыл катары классификациялоо жөнүндө” Мыйзамына ылайык айыл макамын алган .

 Калкы 
2025-жылдын 1-январына карата айылдын калкынын саны 376 адамды түзгөн. Кыргыздар калктын этникалык курамынын 100% түзөт .

 Булактар
X кылым

X (онунчу) кылым — 901-жылдын 1-январынан 1000-жылдын 31-декабрына чейин созулган I миң жылдыктын онунчу кылымы.

Кытайда Тан династиясы кулагандан жана анын артынан келген Беш династия жана он падышалык доору аяктагандан кийин өлкөнүн көпчүлүк бөлүгүн кайрадан бириктирген Сун династиясы түзүлгөн. 

Айрыкча Андалусиядагы (аль-Андалус) Кордова халифатынын жана Исмаил Саманий башкарган Саманийлер империясынын учурунда Ислам дүйнөсүндө да маданий гүлдөп-өнүгүү мезгили болгон.

Тарыхчы Линн Уайт бул доор жөнүндө мындай деп жазган: «Азыркы көз караш менен караганда, бул мезгил дээрлик «караңгы кылымдардын эң караңгысындай» көрүнөт... Эгерде ал чындап эле караңгы болсо, анда бул жатындын караңгылыгы сыяктуу караңгылык болгон»Robert Sabatino Lopez. The tenth century how dark the Dark Ages?. Цезарь Бароний бул доорду «Темир кылым» деп атаган, ал эми Валла Лоренцо бул убакытты «Коргошун жана темир доору» деп атаганJulia Barrow. Authority and Reform: Historiographical Frameworks for Understanding Tenth and Eleventh-Century Bishops.

 Белгилүү инсандар 

 Аль-Хорезми — математик, астроном, географ жана тарыхчы.
 Ас-Суфи — персиялык астроном.
 Авиценна (980—1037) — персиялык философ, окумуштуу, догдур, музыкант.
 Агапит II — Рим папасыThe Holy See. Agapetus I.
 Адальберон Ланский — Лана епискобу, саясий ишмер.
 Адальберт Войцех Пражский — Парганын епискобу.
 Анастасий II — Рим папасыThe Holy See. Anastasius II.
 Александр — Византия императоруDe Gruyter Brill. Alexandros (Ἀλέξανδρος).
 Никифор Фока — византиялык аскер башчы жана император.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Historical Encyclopedia
 The History Files
 Хронос. Интернеттеги дүйнөлүк тарых
 World History Encyclopedia
 History Skills

Категория:Кылымдар
Категория:X кылым
Hearts2Hearts

Hearts2Hearts ― 2025-жылы Түштүк Кореядагы SM Entertainment компаниясы тарабынан түзүлгөн кыздар тобу. Алар 2025-жылдын 24-февралында өздөрүнүн мини альбому менен дебют кылышкан. 

 Мүчөлөр 

 Кармен 
 Жиу (
 Юха 
 Стелла 
 Жуун 
 Ана 
 Иан 
 Йеон 

 Дискографиясы
+Альбомдор2025-жыл The ChaseHeart SignalBeyond Love

 Cыйлыктары 
+2025-жылAsia Artist Awards Rookie of the Year (Female)Melon Music Awards New Artist of the Year Seoul Music Awards K-pop Rising StarHanteo Music Awards Global Rookie AwardThe Fact Music Awards Next Leader (Female Group)

 Социалдык тармактарда 

 Тышкы шилтемелер 
 hearts2hearts — расмий сайт
 Булактар 
 Hearts2Hearts — Kpop Fandom Wiki 
 Hearts2Hearts Members Profile (Kprofiles — K-pop & Celebrity Profiles) 
 SM Entertainment — Official Website 
 Universal Music Japan — Official Site 
 Hearts2Hearts — Kpopping 
 SM Entertainment’s New Girl Group “Hearts2Hearts” Debuts With “The Chase” — Koreaboo 
 Soompi — Hearts2Hearts makes debut with “The Chase” (24-Feb-2025) 
 *

Категория:Түштүк Корея
Категория:Түштүк Корея кыздар топтору
Категория:К-поп топтор

Категория:Арип боюнча ырчылар
Категория:Арип боюнча музыканттар
Категория:Корей ырчылары
Челек (шаар)

Челек — Өзбекстандын Самаркан облусунун Пайарык районундагы шаар.

 Тарыхы 
Шаардын аталышы түрк тилиндеги челек деген сөздөн келип чыккан - чака түрү, суюктук үчүн идиш.

Челек конушунун байыркы тарыхы бар. Бүгүнкү Челек шаарынын жанында байыркы Көк-Дөбө шаарынын урандылары бар. Көк-Дөбөдөгү маданий катмарлар биздин заманга чейинки 8-7-кылымдарга таандык.

Көк-Дөбөдө ири казуу иштеринин жүрүшүндө чеп дубалынын, монументалдык имараттын, храмдардын калдыктары табылган. Дубалды тургузуу үчүн колдонулган гувалалар (тегерек же сүйрү чопо гранулдары, күнгө кургатылган) Афросиябда колдонулгандарга абдан окшош. Афросиаб да Көк-Дөбөгө окшоп эки бөлүктөн турган: чеп жана шаар.

1220-жылы монголдордун чабуулу учурунда шаар Чыңгызкандын аскерлери тарабынан толугу менен талкаланган. Челектин жанынан казуу учурунда күмүш идиштердин казынасы табылган (Челектин төрт чөйчөгүнүн экөө Самаркан музейинде сакталат).

Челек табактарынын табылган жери кокустан ачылып, Я.К. Крикис жана Б.И. Маршак 1962—1963-жылдары. Изилдөөлөр көрсөткөндөй, казына 7-кылымдын башында көмүлгөн, ал эми казынадагы сасаниддер жана эфталит чөйчөктөрү 5-кылымга таандык.

Эмир Насрулланын тушунда Челек жана Жаңы-Коргонго жакын жерде жашаган өзбек уруулары эмирге каршы көтөрүлүшкө чыгышкан, бирок көтөрүлүш Бухара эмири Насрулланын аскерлери тарабынан басылган.

1868-жылы падышалык Россиянын аскерлери Орто Азияны басып алуу учурунда Самарканды басып алгандан кийин Челек жана Үргүт бектери башкалардан айырмаланып, генерал К.П. Kaufman .

Бирок Челекти согушсуз ээлеп турган отряд (6 рота, 2 жүздүк, 2 аткыч жана бир ракеталык дивизия) майор Ф.К. Штемпел сарбаздын чептерин жана казармаларын талкалап, кийинки күнү Самаркандга кайтып келип, андан аркы согуштук аракеттерди улантат. 

 Географиясы 
Самаркан шаарынан 35 км түндүк тарапта жайгашкан.

 Калкы 
1990 2004 13 110 16,700

 Экономикасы 
Челек шаарында сүт заводу (Чкалов көчөсүндө) жана пахта тазалоочу завод, томат пастасы жана шире чыгаруу боюнча орус-өзбек биргелешкен Балтимор-Челек жана башка негизинен тамак-аш азыктарын чыгарган чакан ишканалар иштейт.

Шаарда ошондой эле бир нече өзбек банктарынын (Агробанк, Калкбанк, Асакабанк жана Народный Банк) филиалдары жана мини-банктары бар. Шаардын борборунда дыйкан базары, жакын жерде кийим-кече базары бар.

 Билим берүүсү 
Шаарда эки орто мектеп бар: №78, 79, 80. Ошондой эле Челек айыл чарба техникуму, транспорт техникуму, информациялык технология коллежи сыяктуу бир нече кесиптик окуу жайлары бар.

 Маданияты 
Шаардын калкынын маданий эс алуусу учун борбордук сейил бак, кинотеатр, музыкалык мектеп бар.

 Шилтемелер 

 
 
 
 
 
Категория:Өзбекстан шаарлары