Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Салттык экономикалык система

Салттык экономикалык система - салттык экономикада эмне, кандай жана ким деген суроолорго берилүүчү жооптор салттарга негизделет.
 
Салттуу экономикалык системалар, адатта дүйнөнүн алыскы райондорунда жайгашкан. Мындай системаларды обочолонгон уруулардан же бир чакан топтордон табууга болот. Мурдагыга караганда азыркы убакта алар өтө сейрек кездешет. Адатта, салттуу системаларда адамдар кыштактарда жашашат жана айыл чарбасы, же ошого окшогон балык кармоо, аң уулоо менен оокат кылышат. Мындай коомдо өндүрүлгөн продуктулар жана кызмат өтөөлөр, эреже катарында ондогон жана жүздөгөн жылдардын ичинде өзгөрүлгөн эмес. Алар ата-бабалары кандай жасашса, бардыгын ошондой жасашат.
 
Бир сөз менен айтканда салттык экономикада жана кандай өндүрүү шарты өтө жай өзгөрүлгөн салттар менен аныкталат. Мындай чарбаларда өндүрүлгөн продуктуларды кимдер алат? Аз чыгарылгандыктан элдин көпчүлүгү жашоонун акыркы чегинде калышат: өздөрүнүн жашоосуна жетерлик оокаты бар, андан башка эч нерсеси болбойт. Кээ бир жылдары түшүм аз болуп калганда, коомдун мүчөлөрүнүн бир бөлүгү өздөрүн тойгуза албай калышат, анда алар общинадан кетишет же өлүшөт. Түшүм жакшы болгон жылдарда, жашоо турмушуна жеткиликтүү болуп, кээде ашып да калат. Мындай кошумча продуктулар болуп калганда, алар салттык жол менен бөлүштүрүлөт. Мисалы, жол башчыга же жер ээлерине берилет, калганы салтка жараша бөлүштүрүлөт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Самуэльсон Пол

Самуэльсон Пол (АКШ) - экономиканы илимий талдоонун деңгээлин жогорулатууга кошкон салымы үчүн 1970-ж. Нобель сыйлыгына татыган.
 
Пол Энтон Самуэльсон 1915-ж. АКШнын Гэри шаарында (Индиана штатында) төрөлгөн. Ал Массачусетстеги Технологиялык институттун экономика ка федрасында жарым кылымдан ашык убакытта кызмат өтөгөн. Улуттук деңгээлдеги атактуулукка президент Джон Кеннединин кеңешчиси катары ээ болгон. 1947-ж. жарык көргөн «Экономикалык анализдин негизи» аттуу китеби үчүн 1970-жылы Нобель сыйлыгын алган. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Саймон Герберт

Саймон Герберт (АКШ) - (экономикалык уюмдардын чөйрөсүндө кабыл алынуучу чечимдердин процессин новатордук изилдегендиги үчүн Нобель сыйлыгын алган) 1978-ж.
 
1916-ж. Висконсин штатындагы Милуоки шаарында төрөлгөн. Саймондун аты өзгөчө азыркы экономикалык илимдин үч багытын иштеп чыккандыгы менен белгилүү. Алар уюмдарда кабыл алынуучу чечимдердин теориясы; башкаруу теориясы жана эвристикалык программалоо.
 
Фирмаларды изилдөөдө дүйнөлүк деп экономикалык адистер иш-аракеттин себеби «эң жогорку киреше алууда» деп келишкен. Ал эми Саймон болсо, тетирисинче, фирмалардын татаал уюм экендигин жана ал жерде чечим коллективдүү түрдө гана кабыл алынаарын баяндайт. Фирманын чыныгы максаты «кирешенин эң жогорку көлөмү» эмес, тетирисинче, фирманын бардык мүчөлөрү үчүн ыңгайлуу, «канааттандырарлык» гана чечимдерди кабыл алуу болуп эсептелет, дейт Саймон. Ал адаттагы кабыл алынган моделдерге сын көз караш менен карап, ага жаңы «сатисфакция» деген түшүнүктү киргизген. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Рыноктун коньюнктурасы

Рыноктун коньюнктурасы товарларды сатуудагы белгилүү убакыт жана конкреттүү орунда (региондо) социалдык экономикалык, соода уюштуруу ж. б. шарттардын чогулуусу.
 
Рыноктогу абал толуп жаткан факторлорго байланыштуу болот. Алардын эң негизгиси: керектөөчүлөрдүн акчалай кирешеси, товардык ресурстардын көлөмү жана структурасы, анын ичинде товарлардын запасы. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Рыноктук экономика

Рыноктук экономика - даңазасы артып бараткан жаш рок-группа «И так далее» модадан чыккан эски ковбойдун өтүгүн кийип телевизиондук концертке чыгышкан.
 
Кийинки эле күнү бардык дүкөндөрдө «ИТДнын» кийген өтүгү керек деген талаптар толуп кеткен. Адегенде дүкөн ээлери муну тамаша катарында кабыл алышкан, бирок бир аздан кийин абалга түшүнүштү. Көпкө чейин мындай өтүктөр бардык дүкөндөрдө сатылып жатты.
 
Мындай окуялар салттык жана борборлошкон экономикалык системаларда болушу мүмкүн эмес эле. Салттуу экономикада акырындык менен көп жылдардын ичинде гана кийимдердин стилинде өзгөрүштөр болушу мүмкүн. Командалык экономикада чечим кабыл алгандар коомдук пикирдин азгырыгына кирип кетиши жана ушундай бут кийимдерди чыгарылышын пландаштырышы мүмкүн, бирок бул чечимди кабыл алуу же четке кагуу алардын гана көз карандылыгында болот. Рынок экономикасында эгерде сатып алуучу адам чын эле ушундай бут кийимдерди каалашса, анда алар дүкөндөргө чыгарылат.
 
Рынок экономикасы деп, биз көпчүлүк ар кыл сатып алуучулар жана сатуучулар кошулуп, эмне, кандай жана ким деген суроолорго жоопторду аныктаган чарба жүргүзүү системасын түшүнөбүз. Рынок экономикасын дагы бир нече маанилүү элементтер аныктайт. Анын бирөө жеке менчик.жана ошондой эле бул нерсени жакыпова элнура чечкен

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Роялти

Роялти –
1) лицензиялык келишимдеги бүтүм боюнча, лицензиаттын лицензияларга белгилүү мезгилде төлөнүүчү, лицензия аркылуу сатылып алынган ойлоп-табууларга же «ноу-хауга» кезектеги төлөнүү;

2) эки территориянын биринде, салык салынбаган келитттим түзгөн мамлекеттердин рентадан ж. б. түшкөн кирешелердин бир бөлүгү, илимий эмгектердеги, адабияттагы, искусство тармагындагы автордук укуктарды пайдалануудан, о. э. патенттердин, өнөр жай үлгүлөрүнөн, товардык белгилерден ж. б. интеллектуалдык менчиктин түрлөрүнөн алынган киреше. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Рекреациялык комплексти өнүктүрүү

Рекреациялык комплексти өнүктүрүү. Кыргызстан зор рекреациялык ресурстарга ээ.
 
Республикада он төрт курорттук-рекреациялык зона бар, республиканын тоолуу аймагы ондогон тоолуу туристтик жана альпинисттик зоналарга бөлүнгөн. Бирок колдо болгон туристтик-рекреациялык потенциал жетиштүү пайдаланылбайт.
 
Республикада туристтик-рекреациялык комплекстин үч жүздөн ашуун мекемелери бар, алардын 21,7%и гана санаторийлик-курорттук жана саламаттыкты жакшыртуучу кызматтарды көрсөтүшөт. Каражаттардын жетишсиздигинен улам республика туризмдин зор капиталдык сарптоолорду талап кылбай турган жана жумшалган каражаттардын тез кайтарымын камсыз кыла турган түрлөрүн өнүктүрүүгө багыт алды. Муну менен катар, иш жүзүндө жылдын көпчүлүк бөлүгүндө пайдаланылбай жаткан пансионаттардын, эс алуу үйлөрүнүн, курорттук-санаторийлик мекемелердин кеңири тармагы менен Ысык-Көлдүн туристтик мүмкүнчүлүктөрүн көбүрөөк пайдалануу болжолдонууда. Кыргызстанда туризмди узак мөөнөттүү перспективага өнүктүрүүнүн потенциалдуу булактары - бул Улуу Жибек жолундагы комплекстүү универсалдык турлар, треккинг, тоолордогу мергенчилик, курорттор, лыжа спорту, ысык суулар жана туз шахталарын кошкондо саламаттыкты жакшыртуучу объектилер. Рекреациялык комплексте зор мүмкүнчүлүктөр бар.
 
Бирок рекреациялык комплексти өнүктүрүү эң натыйжалуу жана кирешелүү болушу үчүн биргелешкен туристтик фирмаларды түзүү, алар үчүн салык салуу системасында кошумча гарантияларды жана жеңилдиктерди иштеп чыгуу жолу менен чет өлкөлүк инвестицияларды тартуунун эсебинен эң сапаттуу сервисти уюштуруу зарыл. О. э. виза системасын жакшыртуу жана туристтердин келишине бардык чектөөлөрдү алып таштоо зарыл. Туристтердин жол чектерин жана кредит карточкаларын пайдаланышынын максатында республикадагы колдонулуп жаткан банк системасынын өркүндөтүлбөгөндүгүн тез жоюу зарыл. Туристтик маршруттардын жарнамасын (видеофильмдерди, түстүү репродукцияларды, сейрек кездешүүчү жерлердин сүрөттөрү тартылган географиялык карталарды) алда канчалык жакшыртуу, вертолетторду пайдалануу, Бишкектин, Оштун, Чолпон-Атанын, Жалал-Абаддын, Таластын аэропортторун шайма-шай кылуу керек. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Пайыз

Пайыз 
 
1) сандын жүздөн бир үлүшү, «%» белгиси менен белгиленет. 18дин жүздөн үчү 3%ти түзөт, б. а. 0,54 үлүшү. Пайыз чарба эсебинде колдонулат.
 
Мисалы, сактык кассадагы аманат акча - a com бир жылда Р %ке өсүп, t жылдан кийин x=a(l+Pt /100) болот ― жөнөкөй пайыздын формуласы; мында жыл өткөн сайын бул жылдын кирешеси түшүп турат деп эсептелет. Эгер жылдык кирешени баштапкы суммага кошуп турсак, анда t жылдан кийин ал акча y=a(l+P/100)t болот ― татаал пайыздын формуласы;
 
2) насыя акчаны пайдалангандыгы үчүн карызкордон насыя берүүчүнүн кирешеси. Ишкананын же жеке кишинин банктан алган насыя үчүн төлөмү же банкта, же сактык кассада сакталган акча каражаты үчүн акча ээсине берилүүчү төлөм. 

Булактар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Продукциянын узактык цикли

Продукциянын узактык цикли –
 
1) жаңы продукцияны жаратуу процессинин убакыт узундугу жана ага суроо-талапты сактап калуу. Продуктунун өнүгүүсүнүн төрт стадиясы болот. Биринчи стадияда товар өндүрүү көлөмү аз, кирешелер минималдуу, себеби сатып алуучулардын сатып алуусу байкоо түрүндө болот. Эгерде продукт жакшы кабыл алынса, анда ал өсүү стадиясына өтөт, ал рыноктун чоңоюшуна, бөлүштүрүү каналдарын жакшыртууга жана таразаланган баалар политикасына алып келет. Андан кийин жетилүү стадиясына келет, мында сатуулар менен кирешелер туруктуу болот. Акыркы стадия - өчүү, мында сатуулар менен кирешелер төмөндөйт;
 
2) өндүрүп чыгарууга мүмкүн экендигинен тартып керектелишинин соңуна чейинки белгилүү бир продукцияны (товарды) изилдөө өндүрүп чыгаруу жана керектөө процесстеринин жыйындысы. Продукциянын узактык цикли-продукцияны алдын-ала изилдеп текшерүүнү жана долбоорлоону аны даярдоону айландырууну, керектөөнү жана таштандыны иштетүүнү камтыйт. Базар мамилелеринин шартында «товардын базардагы узактык цикли» терминин белгилүү бир убакыт аралыгында товар (продукт) сурамага ылайык пайдаланылган мезгилге сатып алуучулар жана сатуучулар үчүн ьщгайлуу баа боюнча сатылууга (базарда сурамдын пайда болушунан тартып төмөндөп кетишине чейин) жана өзүнүн атаандаштык жөндөмдүүлүгүн сактай алышына пайдаланылат.
 
Товардын базардагы узактык цикли, негизинен, төмөндөгүдөй түргө ажырайт: салттуу өсүш (кыйла кеңири таралганы); дүркүрөп өсүш (мында сурам тез өскөн учуру жана узакка чейин жогорку деңгээлде сакталып турушу көрсөтүлөт); сурамдын ылдам өсүшү жана төмөндөшү; узакка чейин сурамдын жогорку деңгээлде сакталып турушу; жыл мезгили боюнча (мезгилдүүлүккө модага байланыштуу) сурамдын сакталышынын ритмдүүлүгү; сурамдын тез төмөндөп кетиши жана токтоп калышы. Салттуу түрү төмөндөгүдөй баскычтарды камтыйт: товардын базарга киргизилиши (анын өздөштүрүлүшү), сатуунун өсүшү, калыптандыруу (өз кемелине келгендик), чыңалуу жана төмөндөө. Булардын ар бири маркетингдин максатына жана тактикасына ылайык келип, анын канча убакытка созулушу товардын абалына жана базардын жагдайына тыгыз байланыштуу болот. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Продукциянын өкүм сүрүү баскычтары

Продукциянын өкүм сүрүү баскычтары - белгилүү бир продукцияны өндүрүүнүн мүмкүнчүлүктөрүн иликтөөдөн тартып, керектөөдөн чыгып калганга чейинки продукцияны даярдоо жана керектөө процесси камтылган жалпылык.
 
Базар мамилелеринин шартында товардын суроо-талабына карата төмөнкүдөй баскычтарды камтыйт: товардын базар алкагына киргизилиши, сатуу көлөмүнүн көбөйүшү, сатуу өлчөмүнүн турукташуусу, толук камсыз болушу, акырындан азаюусу. Бул баскычтардын ар биринин өз алдынча өзгөчөлүктөрү бар. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Продукцияны өлчөө бирдиги

Продукцияны өлчөө бирдиги - продукцияны (даяр буюмду) өндүрүп чыгаруу же керектөө көлөмүн көрсөтүүчү чек.
 
Продукциянын (жумуштун, кызмат көрсөтүүнүн) белгилүү түрүнүн нактуралай абалындагы санын көрсөтүүчү натуралдык чен өлчөмдөр (даана бирдиктер, килограмм, метр ж.б.) колдонулат, о. э. продукциянын (жумуштун, кызмат көрсөтүүнүн) ар кандай түрлөрүн, ишкана, тармак же жалпы эле өнөр жай тармактары боюнча өндүрүүнүн көлөмүн эсептөөгө мүмкүндүк берүүчү нарктык (сом, миң сом ж.б.) же акчалай чен өлчөмдөр колдонулат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Прогноз

Прогноз (экономика) (гр. prognosis) - экономиканын келечектеги көрсөткүчтөрү (ахвалы) жөнүндө илимий изилдөөлөрдүн негизинде аткарылган ыктымалдуу ой жүгүртүү.
 
Прогноз (гр. prognosis - алдын-ала көрө билүү, алдын-ала айтуу) - адегенде оорунун абалын, кийинчерээк жалпы эле алдын-ала конкреттүү айтуу, кандайдыр бир кубулуштардын келечегине ой жүгүртүү (аба ырайынын, шайлоолордун натыйжаларынын ж.б. Прогнозу); атайын илимий-изилдөөлөрдүн негизинде келечек жөнүндө ыктымалдуу ой жүгүртүү (к. Прогноздоо. Прогностика). Прогноз - күн активдүүлүгүн жана анын Жердин магнит-сферасына тийгизген таасирин ж.б. изилдөөчү сов.ЖЖС. «Прогноз-2» спутнигинде франц. аппаратура орнотулган. 1972-80-ж.ж. 8 «Прогноз» учурулган. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Паритет

Паритет (нем. Par tat, лат. pritas - барабардык) валюталык - түрдүү өлкөлөрдүн валюталарынын шайкештиги, барабардыгы.
 
Алтын (күмүш) акча катары жүгүртүлгөн жана кагаз акча алтынга эркин алмашылган 1-дүйн. согушка (1914-18-ж.) чейинки мезгилдеги барабардык Паритет (акча бирдигиндеги таза алтындын өлчөмү боюнча), алтынга алмашылбас кагаз акча жүгүртүлгөн кездеги валюта шайкештиги (улуттук акча бирдигиндеги өкмөт белгилеген алтындын өлчөмү боюнча барабардалат к. Валюта курсу). Өлкөдө баанын өзгөрүшүнө жана чет элдик валютанын сатып алуу күчүнө жараша мамлекеттик өзгөрткөн валюта Паритет валютанын сатып алуу күчүнүн Паритет деп аталат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Пайда шылтоого шыноо

Пайда шылтоого шыноо жаңы технологияларды жана жогорку технологиялык товарларды өнүктүрүүдө инвесторлорго түрткү берилүүчү экономикалык, финансылык жана психологиялык шылтоого шыноо.
 
(Компаниянын негиздөөчүлөрү билип туруп көп жылдык жумушка баш алышат, ал өтө чоң тобокелдик менен байланыш болот, өзүлөрүнүн илимий-техникалык идеясын ишке ашыруу гана эмес, чоң киреше алуу үмүтү менен чоң киреше алыш үчүн инвестор белгисиз бир өтүмдүү активи жок, же көрүнүктүү аброю жок, же даяр продукциясы жок компанияга каражаттарын салат.) 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Пайдага салык

Пайдага салык - ишканалардын таза кирешесинин бөлүгүн бюджетке алуу жолу. Салык ишканалардын (компаниялардын, фирмалардын, уюмдардын ж.б.) сатуудан дүңүнөн түшкөн акчаларына тең пайдалардан кармалат.
 
Мында өндүрүштүк жана коммерциялык (айлык, банк кредити боюнча пайыздарды, жарнамага жумшалган чыгымдарды) чыгымдар чыгарылып таштагандан кийин эсептелинет, о. э. тиешелүү мыйзамга ылайык чыгымдар анча-мынча же толугу менен салыктан бошотулат.
 
Булар илим изилдөө, техникалык жетишкендиктерди киргизүүгө жумшалган чыгымдар, кайрымдуулук фондусуна кошкон төлөмдөр сыяктуулар болушу ыктымал. Юридикалык тараптын тапкан пайдаларына салынуучу салыктын ставкалары бирдей болуп белгиленет да, ал эми акциялардан, облигациялардан ж.б. баалуу кагаздардан, ортомчулуктан түшкөн кирешелерге коюлган салык ставкалары бир кыйла жогору болот. Анткени аны алуучулар, адатта, материалдык чыгымдарга кабылбайт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Өтүмдүүлүктүн этабы

Өтүмдүүлүктүн этабы — тобокелчил капиталист инвестициядан түшкөн пайданы жана зыянды сатууга карата жүргүзгөн иштери (операция).
 
Кирешени капиталга которуу максатында, алып келүүчүлөрдүн түз инвестицияга катышуудан чыгып кетиши. Инвестициядан чыгып кетүүдөн таралган багыты башталгыч ачык айкын сунуш (IPO), кайра сатып алуу, түз сатуу жана экинчи жолу кайра сатып алуу. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Өткөрүп берүүгө чектөөлөр коюлган акциялар

Өткөрүп берүүгө чектөөлөр коюлган акциялар - жекече бөлүштүрүүнүн алкагында. 

Алар эч жерде катталбаса ачык сунуштоо жолу менен да, же блокировканын тийиштүү мөөнөтү өтүп кеткенде да эркин сатыла албайт.
 
Афилирленбеген тараптар акцияларды сатып алгандан кийин 1 жыл күтүп, анан квартал ичинде өздөрү чыгарган акцияларынын 1%тен ашыгын сата алышат. Афилирленген тармактар үчүн акцияларга ээ болуу мезгили эки жылга созулушу керек. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Өндүрүүчүлөрдүн баалар индекси

Өндүрүүчүлөрдүн баалар индекси - дүң баадагы өзгөрүштөрдүн өлчөмү.
 
Индекс кийинки компоненттерге бөлүнөт: товар сырьёлук продукция, өнөр жай товарлары жана аларды иштетип чыгуу. Өнөр жай товарларынын индексинин бааларына азык-түлүк товарлары, темир, нефть, газ ж. б. товарлар кирет. Индекске кызмат көрсөтүүнүн баалары кирбейт. Экономисттердин айтуулары боюнча өндүрүүчүлөрдүн баалар индекси керектөөчүлөрдүн баа индексинин өзгөрүлүшүнүн эң туура көрсөткүчү катары эсептелинет.

Керектөөчүлөрдүн баа индексинин эквиваленти болуп өндүрүүчүнүн баа индекси саналат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Өндүрүш эмес чөйрө

Өндүрүш эмес чөйрө - экономиканын материал байлык жаратпаган тармактар жыйындысы.
 
Кыргыз Республикасында Өндүрүш эмес чөйрөгө калкты турак жай-коммуналык жана турмуш-тиричилик жактан тейлөө, жүргүнчү ташуу транспорту, байланыш (уюмдарды жана калкты өндүрүштөн тышкары тейлөөчү); саламаттык сактоо, физкультура жана социалдык камсыздандыруу, жана илимий тейлөө, башкаруу, коомдук уюмдар кирет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Калктын миграциясы

Калктын миграциясы - жөнүндөгү маалыматтары ички иштер органдарынан түшкөн, каттоого турууда жана андан чыгууда адрестик барактар менен бирге толтурулуучу, статистикалык эсепке алуунун келүү жана кетүү талондорун иштеп чыгуунун натыйжасында алынат.
 
«Келүүчүлөр» жана «кетүүчүлөр» түшүнүктөрү бир кыйла шарттуу түшүнүк, анткени бир жылдын ичинде жашаган жерин бир нече жолу алмаштырышы мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Калкка акы төлөнүүчү байланыш

Калкка акы төлөнүүчү байланыш - кызматтарын көрсөтүүнү да ылдам өнүктүрүү зарыл.
 
Азыркы убакта республиканын байланыш системасы ишканалардын өз ара байланыштуу түйүндөрүнөн турат, алар комплексинде байланыш кызматынын бардык түрүн көрсөтүү процессин камсыз кылат жана төмөнкүдөй структурага ээ:
 
 1. Улуттук байланыш агентствосу (НАС);
 2. «Кыргызтелеком» электр байланышынын мамлекеттик акционердик ишканасы («Кыргызтелеком» аксы);
 3. Телекөрсөтүүнүн жана радиоуктуруунун радиорелейлик магистралдарынын республикалык өндүрүштүк бирикмеси (РПО РМТР);
 4. «Кыргыз почтасы» мамлекеттик департаменти («Кыргыз почтасы» МД);
 5. Мамлекеттик фельдегердик байланыш. Телекоммуникациялар, инфраструктуранын элементи катары, республиканын экономикалык тез өнүгүшүн стимулдаштырууга тийиш; телекоммуникациялык сектор эң кыска мөөнөттө курч атаандаштык кырдаалда жашап кетүүнү камсыз кыла турган, эл аралык телекоммуникациялык чөйрөдө жашаган бекем коммерциялык негизге которулууга тийиш.
 
Мында төмөнкүдөй милдеттер чечилүүгө тийиш:
 рынок экономикасынын принциптерин телекоммуникациялар чөйрөсүнө киргизүү, телекоммуникациялар чөйрөсүнүн ишканаларын түз чарбалык башкаруу милдеттерин мамлекеттен алып таштоо, мамлекеттик ресурстарды республиканын экономикасынын башка секторлорунда пайдаланууга бошотуп алуу;
 * финансылоонун жаңы булактарын тартуу жолу менен телекоммуникацияга инвестициялардын көлөмүн кескин көбөйтүү аркылуу бул сектордун тез өсүшүн стимулдаштыруу;
 азыркы технологияларды тез алууга жетишүү;
 башкаруунун жеке сектор үчүн мүнөздүү методдорун ишке киргизүүнүн эсебинен материалдык-техникалык базаны жана адам ресурстарын пайдалануунун натыйжалуулугун, керектөөчүлөрдүн муктаждыктарына жооп кайтара билүү жөндөмдүүлүгүн жана иштеп турушун жакшыртуу

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Кайта курулуу

Кайта курулуу - экономикалык сферадагы кайта курулуу: көбүнчө экономикалык ыкмаларга негизделген, өтө эле борборлоштурулган командалык башкаруу системадан демократиялык системага өтүү;
 
эмгек коллективдеринин укугун кеңейтүү;
жер-жерлердеги жана борбордогу эл чарбасын башкаруунун структурасын кайта куруу, сырткы экономикалык байланыштарды өркүндөтүү ж. б. өз кучагына алат.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика