Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Маймыл

thumb|Hylobates lar.
Маймылдар (лат. Simia жана Anthropoidea) – сүт эмүүчүлөрдүн приматтар түркүмүндөгү түркүмчөсү. Алардын мээси чоң жана бырыштуу; манжалары кармоого ылайыктанган, жыт сезүү органдары – начар, көрүү жана угуу органдары жакшы өөрчүгөн. Маймылдар кең таноолуу жана тар таноолу маймылдарга бөлүнөт. Кең таноолуу маймылдар анча чоң эмес, узун куйруктуу, мурун көңдөйүнүн тосмосу жазы келип, таноосу эки жакты карап турат. Алар 2 тукумга (ойнооктор жана жармашкыч куйруктуулар) бөлүнөт. Түндүк Америкада жашайт. Тар таноолуу маймылдын мурун көңдөйүнүн тосмосу кууш болуп, таноолору төмөн карайт. Колунун бармагы башка манжаларына карама-каршы жайгашкан. Алар 4 тукумга (мартышка сымалдар, гиббондор, киши сымал маймылдар жана гоминиддер) бөлүнөт. Мартышка сымалдардын куйругу узун жана көчүгү чор, мээси анча чоң эмес. Бул тукум 20дай урууну бириктирет. Гиббондор даракта жашоочу орто чоңдуктагы маймыл, колу узун, куйругу жок. Киши сымал маймыл татаал түзүлүштүү, куйругу жана көчүк чору жок. Буту, колу жакшы өөрчүгөн. Буга орангутан, шимпанзе, горилла кирет. Аларда колунун баш бармагы кыскарып, бутунун бармагы, мимикалык булчуңдары жакшы өөрчүгөн. Тиши кишиникиндей, көбүнүн карыны жөнөкөй, бардык маймылда сокур ичеги бар. Алакан жана таманынын терисинде сезгич издери болот. Көпчүлүк маймылдар топтошуп даракта жармашып жашайт. Кээ бири гана тиричилигин жерде өткөрөт. Өсүмдүк мөмөсү, жалбырагы, жаш бутагы, курт-кумурска, үлүл, куш жумурткасы жана майда куштар менен азыктанат. Кең таноолуу жана ит сымал маймыл – 5 ай, гиббондор – 210, киши сымал маймыл 235–275 күн көтөрүп, бир бала тууйт. Майда маймыл 3–5 жашында жыныстык жактан жетилип, 20–25 жыл жашайт. Маймыл зоопарк жана лаборатория үчүн кармалат. Биологиялык жана медициналык эксперимент үчүн объект катары чоң мааниге ээ.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Майотта

Майо́тта (комор. Maore) — Франциянын алыскы суу аралдык департаменти (или ). Регион 1976 жылдан бери Франция жана Коморлор ортосунда Талаштуу аянт болуп саналат.Коморлор мыйзамы тууралуу Майотта аралы өзэркин арал болуп саналат. БУУ Майотта аралын Коморлордун аянты кылып санайт.
 
Майотта (Маоре), Памандзи, Мзамбуру ж. б. бир нече майда аралдарды (баары Комор аралынын курамына кирет) ээлейт. Аянты 374 км2. Калкы 220,0 миң (2010); калкынын негизин коморлуктар (68,6%, вамаорлор) түзөт. Ошондой эле малагасийликтерге окшош шибуштар (23,7%), суахили, макуа, маконде, креол-реюньон да жашайт. Эл аралык аэропорту бар. Мусулман (97%) жана христиан (католик) динин тутат. Расмий тили – француз тили. Борбору – Мамуцу (калкы 8 миңге жакын; шаар айланасы менен 50 миң). Административдик-аймактык жактан 17 коммунага бөлүнөт. Акча бирдиги – евро.

thumb|Майотта.
Арал жанар тоолордун аракетинен пайда болуп, шуру (коралл) рифтери менен курчалган. Эң ири жана бийик аралы – Майотта (бийиктиги 660 м, Бенара чокусу). Климаты тропиктик пассаттык. Ноябрдан майга чейин нымдуу жана кургак. орточо айлык температурасы 28°С, эң суук айыныкы 23°С. Жылдык жаан-чачыны 2000 мм. Кыска соолуп калуучу агын суулары бар. Флорасы менен фаунасы – негизинен эндемиктер. Тоонун жогорку айдарым капталдарында жыш тропик токою өсүп, анда лианалар (токой чырмоогу), дарак сымал папоротниктер, орхидеялар, этегинде жана жээк ойдуңдарында бадалдар, кээ бир жерлеринде мангр өсүмдүктөрү кеңири таралган. Сүт эмүүчүлөрдүн 20га жакын түрү (анын ичинде мадагаскар фаунасы) кездешет. 

Майотта султаны аралды 1841-жылы Францияга берүүгө макулдугун берип, ошондон анын ээлиги болуп калган. 1946-жылдан Комор аралдарындагы Франциянын «деңиздеги алыскы аймагы» статусун алган. 1974-жылы өткөрүлгөн референдумда архипелагдын 3 аралы көз каранды эместик үчүн добуш беришкен. Ал эми Майотта франциялык болуп калууну чечкен. Ошондой болсо да 1998-жылдан статусун өзгөртүп, департамент болууга БУУ аркылуу аракет жасоодо. 2001-жылдын июлунан Франциянын административдик-аймактык бирдиги. 2009-жылдын мартында өткөрүлгөн референдумда «деңиздеги алыскы аймак» статусун алуу үчүн добуш беришкен (ал 2011-жылдын 31-январынан күчүнө кирген). Бирок муну Комор Аралдары Союзунун өкмөтү тааныбай келет. 
Майоттанын экономикасы француз субсидияга, сырттан алынган азык-түлүккө жана күндөлүк керектелүүчү товарга көз каранды. Айыл чарба – экономикасынын негизги тармагы. Кокос пальмасы, ваниль, иланг-иланг (мөмө-жемиш) өстүрүлөт. Балыкчылык өнүккөн. Автомобиль жолунун Узундугу 100 км (анын ичинде 70 кми асфальтталган). Деңиз порту – Дзаудзи (Памандзи аралында). Сыртка ваниль, иланг-иланг, копра, кокос жаңгагын чыгарат. Экспортунун 80%и Францияга туура келет.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Франция
Категория:Аралдар‎
Макакалар

thumb|жапон макагы (Macaca fuscata).
Макакалар (лат. Macaca) – тар таноолуу маймылдар уруусу. Дене Узундугу 40–75 см. Буттары кыска, күчтүү. Жүнү саргыч, айрымдарынын жонунда узатасынан каралжын издери, башында «тумагы», бетинде бакенбарды, муруту, сакалы бар. Кулагы жүнсүз, учтуу. 12 түрү (айрым маалымат боюнча 19, 20) Түштүк жана Чыгыш Азияда, Малайя архипелагынын Филиппин аралында, Түндүк Африкада, Европада таралган. Жаандуу тропик жана тоолуу токойлордо, токойлуу мелүүн алкактарда, аскалардагы бадал арасында жашайт. Бакта жана жерде топтошуп жүрүшөт. Ылгабай азыктанат. 2–3 жашында жыныстык жактан жетилет, баласын 180 күн көтөрүп тууйт. 2 түрү ТКЭСтин Кызыл китебине катталган. 

Булардын төмөнкү түрлөрү бар: кызыл макак (М. speciosa), кара макак (М. maurus), макакмаймыл (М. mulatta), чочкокуйрук макак (М. nemestrinus), Ява макагы (М. fascicularis), жапон макагы (М. fuscata).

Колдонулган адабияттар
 А. А. Алдашев. Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгү. - Бишкек, 1998. ISBN 9967-11-027-9
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Макартур Дуглас

Макартур Дуглас (26. 1. 1880, Арканзас штаты, Литл-Рок – 5. 4. 1964, Вашингтон) – америкалык аскер ишмери, армиянын генералы (1944). 1903-жылы Вест-Пойнт Аскер окуу жайын бүтүргөн. 1899-жылдан аскердик кызматта. Орус-жапон согушунда (1904–05) жапон армиясынын алдында байкоочу, 1906-жылы бир нече убакыт АКШ президенти Т. Рузвельттин адъютанты. Биринчи дүйнөлүк согушка катышып, Францияда «Радуга» деп аталган 43-дивизиянын командири жана штаб начальниги, 1919–1922-жылдары Вест-Пойнт аскер окуу жайынын суперинтенданты,1922-жылдан Филиппиндеги америкалык армиянын командири. 1930–1935-жылдары АКШ куралдуу күчтөрүнүн штаб начальниги, 1935–1937-жылдары Филиппинде аскер кеңешчиси, 1937-жылы Филиппин фельдмаршалы, 1941-жылы Ыраакы Чыгышта америкалык куралдуу күчтөрдүн командачысы, 1942–1945-жылдары америкалык оперативдик – стратегиялык топтун, Тынч океандын түштүк-батыш бөлүгүндө союздук аскер күчтөрүнүн башкы командачысы. Тынч океандагы союздаш аскерлеринин башкы командачысы катары 1945-жылы 2-августунда америкалык «Миссури» кемесинде Жапониянын капитуляциясын кабыл алган. 1945–1951-жылдары Жапонияда америкалык оккупациялык аскер күчтөрүнүн командачысы. 1950-жылы июлдан 1951-жылы апрелге чейин Корей согушунун жүрү­шүндө БУУнун аскер күчтөрүнүн командачысы болуп, КЭДРге каршы агрессивдүү согуштук операцияны жетектеген. Америкалык аскерлердин Кореядагы жүргүзгөн согуштук операциялары ийгиликсиз болгондуктан, 1951-жылы апрелде бардык командалык кызматтардан кеткен. 1952–1955-жылдары «Ремингтон Рэнд инкорпорейтед», «Сперри Рэнд корпорейшен» ж. б. башкармалыктардын төрагасы болуп ири бизнеске аралашкан. 
Категория: Инсандар

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Макдоннелл

thumb|Макдоннелл.
thumb|Макдоннелл.
Макдоннелл – Австралиянын борбордук бөлүгүндөгү тоо. Батыш Австралия бөксө тоосунун чыгышында. Узундугу 400 кмдей. Узатасынан созулган байыркы жана мезгил-мезгили менен аккан дарыя капчыгайлары менен тилмеленген. Бийиктиги 1510 мге чейин. Капталдарын мальга-скрэб жана дан өсүмдүктүү спинифекс, өрөөндөрүн эвкалипт жана реликт пальма токою ээлейт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Тоолор‎
Категория:Австралия
Макензи

thumb|Макензи.
Макензи, Маккензи – Канаданын түндүк-батышындагы дарыя. Чоң Эрксиз көлүнөн башталып, Макензи ойдуңу аркылуу агат да Түндүк Муз океандын Бофорт деңизине куят. Өзүнүн Узундугу 1770 кмдей, Пис-Ривер менен (Финли дарыясынын башынан) 4250 км, алабынын аянты (Чоң Эрксиз көлүнүн алабына кирген Эрксиз, Пис-Ривер жана Атабаска дарыясынын системасы менен) 1804 миң км2. Ири куймалары: Лиард, Арктик-Ред-Ривер, Пил (сол), Чоң Аюулуу (оң). Жээги өтө саздак, карагай токою менен капталган. Кар, жамгыр сууларынан курулат. Жаз жана жай мезгилдеринде ташкындайт. Орточо чыгымы 14 миң м3/сек. Октябрдан июнга чейин тоңот. Кеме жолунун узундугу 2200 км. Боюнда Форт-Провиденс, Форт-Норман, Норман-Уэлс, Аклавик, Инувик калктуу пункттары жайгашкан. Дарыя, европалыктардын ичинен алгачкы жолу (1789) ал аркылуу сүзүп, Түндүк Муз океанга чыккан шотланддык көпөс, саякатчы – А. Макензинин урматынан аталган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Канада
Категория:Дарыялар‎
Макензи тоолору

thumb|Макензи тоолору.
Макензи тоолору, Маккензи – Канаданын түндүк-батышындагы кырка тоолор. Түндүк Америка Кордильерасынын чыгыш тилкесинин бир бөлүгү. Узундугу 700 кмдей. Бийиктиги 2469 мге чейин. Негизинен чөкмө тоо тектеринен турат. Мөңгүнүн аракетинен пайда болгон рельефтин формалары мүнөздүү. Капталдарын сейрек карагай токою жана тоо тундра ландшафты ээлейт. Шотландиялык саякатчы А. Макензинин урматына аталган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Канада
Категория:Тоолор‎
Денали

thumb|Денали-Мак-Кинли.
Денали, Мак-Кинли – Аляска кырка тоосундагы чоку, АКШда. Түндүк Американын эң бийик жери (6194 м). Этегин ийне жалбырактуу токой, 1300–1500 мден жогору түбөлүк кар жана мөңгү ээлейт. Денали улуттук паркынын курамына кирет. АКШнын президенти У. Мак-Кинлинин урматынан аталган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:АКШ географиясы 
Категория:Тоолор
Маклер

Маклер – сатуучу менен сатып алуучунун ортосунда соода мамилелерин кесипкөйлүк менен жүргүзгөн далдалчы. Көбүнчө товарды, баалуу кагаздарды сатууда жана тейлөө, камсыздандыруу кызматтарын көрсөтүүдө, ошондой эле шериктер ортосунда соода келишимдерин түзүүдө өзгөчө роль ойнойт. Биржа маклери бир кызматчыларынын курамына кирип, соода секцияларында соода иш-чараларын жүргүзүп, сатуучу менен сатып алуучу жактын брокерлеринин оозеки келишимдерин каттайт. Мындан маклер ар бир тараптан келишимдин наркына карата пайда көрөт. 

 Биржа маклерлерин лицензиялоо 
 
 АКШ 
 
АКШда биржа маклерлерин лицензиялоо менен U.S. Securities and Exchange Commission жана Financial Industry Regulatory Authority алектенет. Ошондой эле далдалчы фирмалар, штаттан башка штатта өзгөрүлүүчү жергиликтүү юрисдикциянын эрежелерине баш ийет. АКШнын бардык штаттары үчүн жалпы кеңири таралган нерсе болуп CFD насыясы менен соодасын камсыз кылган брокердик фирмага лицензия берүүдөн баш тартуу саналат. Мындай биримдик CFD сатууда чекене инвесторлордун 76% эсептери акчаларын жоготкондугу менен түшүндүрүлөт.
 
 Бириккен Падышачылыгы 
 
Великобританияда биржа далдалчылары Financial Conduct Authority тааныган статусту алыш үчүн окуудан өтүүгө тийиш. Далдалчынын лицензиясын Financial Services Registerден текшерсе болот.

 Франция 
 
1996-жылы финансылык ишкердикти модернизациялоо жөнүндө мыйзамын кабыл алгандан кийин, биржа далдалчыларынын ордуна инвестициялык компаниялар келди.

 Эскертүүлөр 

Категория: Терминдер жана түшүнүктөр
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Малага

thumb|Малага.
Малага – Испаниянын түштүгүндөгү шаар. Жер Ортолук деңиздин жээгинде, Малага бухтасында жайгашкан порт (жүргүнчү жана жүк ташылат; балык кармалат). Андалусия автономия областынын аймагында, Малага провинциясынын административдик борбору. Калкы 574 миң (2010; шаар агломерациясында 930, калкынын 8%и иммигранттар). Эл аралык аэропорту, метрополитен бар. Жогорку ылдамдыктагы темир жол байланышы (Мадрид, Севилья) иштейт. Малага аркылуу Жер Ортолук деңиз автострадасы өтөт. Өнөр жайынын башкы тармагы – тамак-аш өнөр жай (зайтун майы, жашылча-жемиш жана балык консервалары). Машина куруу (анын ичинде кеме), химиялык-фармацевтика (жер семирткичтер, май боёктор, тиричилик химиялык товарлары, косметика), жеңил (булгаары буюмдары – сумка, чемодан), текстиль, нефть-химиялык өнөр жай, ташты иштетүүчү жабдууларды чыгаруучу ишканалары иштейт. Самын кайнатылат. Шарап жасоонун борбору (шаардын четинде жүзүмчүлүк өнүккөн). «Малага» таттуу (десерт) шарабы салттуу түрдө ачытылып, анын негизинде «шарап туризми» өнүккөн. Ошондой эле дүйнөгө белгилүү «Bodega Antigua Casa de Guardia S. L.» (1840), «Bodegas Quintapenas» (1880), «Bodega Gomara S. L.» ж. б. шараптары өндүрүлөт. Университет (анын алдында испан тилин чет өлкөлүктөргө үйрөтүүчү салттуу борбор), 20 музей (анын ичинде П. Пикассонун музейи, фонду, үй-музейи), театрлар бар. Биздин заманга чейинки 11-кылым ченде финикиялыктар тарабынан негизделген. Рим театрынын калдыктары, араб архитектурасынын эстеликтери Алькасаба (8–12-кылым), «Хибральфаро» сепил-маягы (13-кылым), собор (16–17-кылым), Нуэстра Сеньора де ла Виктория чиркөөсү ж. б. архитектуралык эстеликтер (9–18-кылым) сакталган. Шаардын четинде зайтун дарагы, апельсин, лимон, авокадо, кулпунай, жашылча, бал камыш жана бадам өстүрүлөт. Балыкчылык (анчоус, ставрида, камбала, мерлуза) өнүккөн. Климаттык курорт. Жыл сайын театр жана испан фильмдеринин фестивалдары өткөрүлүп турат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Шаарлар
Категория:Испания
Малайя архипелагы

thumb|Малайя архипелагы.
Малайя архипелагы - Жер шарындагы аралдардын эң көп топтолгон жери. Жалпы аянты 2 млн км2дей болгон 10 миңдей аралдан турат. Азия жана Австралия материктеринин аралыгындагы Чоң жана Кичи Зонд (анын ичинде Калимантан, Суматра Ява, Сулавеси), Филиппин (Лусон, Минданао ж. б.), Молукка ж. б. аралдар тобун камтыйт. Архипелаг негизинен Индонезия, Малайзия жана Филиппин мамлекетинин курамына кирет. Орто бийиктиктеги жана жапыз тоолор басымдуу; эң бийик жери 4101 м (Калимантан аралындагы Кинабалу тоосунда). Ошондой эле дөбөлүү түздүктөр жана ойдуңдар да бар. Малайя архипелагы соңку кайназой жана азыркы бүктөлүштөргө кирет. Вулканизм өнүккөн; 330дан ашуун жанар тоо бар, анын аракеттегиси 100дөн ашуун; эң белгилүүсү – Кракатау. Малайя архипелагында алмаздын дүйнөдөгү эң ири кендери бар; ошондой эле нефть, темир, никель, вольфрам, марганец кен таштарына, бокситке бай. Архипелагдын борбордук бөлүгү экватор, чет-жакалары Түндүк жана Түштүк жарым шарлардын субэкватор алкактарында жатат. Абанын температурасы жыл ичинде анча өзгөрбөйт (түздүктөрдө 23–26°С, тоолордо 15–17°С). Жылдык жаан-чачыны түздүктөрдө 1000–2000 мм, тоолордун айрым жерлеринде 5000 ммден ашык. Экватор алкагында жаан-чачын жыл бою бир кылка, субэкватор алкактарында муссондук циркуляцияга байланыштуу көбүнчө жайында жаайт (жыл мезгилдери эки Жарым шарда эки башка). Дарыялары жыш, суусу мол, бирок кыска. Жетиштүү же ашыкча нымдуу аймактарда кызыл же латериттик, айрым сезондордо нымы жетишсиз болгон жерлерде кызыл-коңур жана күрөң, тоолордо коңур жана тоо-шалбаа, дарыя өрөөндөрүндө аллвий-шалбаа жана шалбаа-саз топурактары басымдуу.

thumb|Бали (Кичи зонд аралдары).
Малайя архипелагы Жер шарындагы флорага эң бай регион; Ява аралында гана 6000ден, Калимантанда 11000ден ашык түрү бар. Эндемизми да зор; эндемиктик уруу 500дөн ашык, ал эми түрү 30–35%ке жетет. Өсүмдүктөрү бийиктик алкактуулук боюнча өзгөрөт. Түздүктөрүн жана жапыз тоолорун (1200–1300 м бийиктикке чейин) нымдуу тропиктик дайыма жашыл токой ээлейт; курамы өтө ар түрдүү: пальма (300гө жакын түрү бар), панданус, бамбук, расамал, фикус, жапайы алма ж.б.; андан жогору дайыма жашыл токой ээлеп, ага субтропик флорасынын өкүлдөрү аралашат. Деңиз деңгээлинен 2000–4000 м бийикте мамык чөптүү, ашыкча нымдуу тоо токою жогору карай бадалдар жана тоо шалбаа тилкелери менен алмашат. Субэкватор алкактарында жалбырагын түшүрүүчү муссон токою жана саванна басымдуу. Дельталарда жана деңиз жээктеринде мангр токою таралган. Түздүктөрүнүн басымдуу бөлүгү айдалып, анда шалы, тропиктик өсүмдүктөр өстүрүлөт. Малайя архипелагын адам жана ит сымал маймылдар, пил, керик, малайя аюусу жана кызыл карышкыры, тери канаттар, абыргандар мекендейт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Аралдар‎
Категория:Индонезия
Категория:Малайзия
Категория:Филиппин
Категория:Чыгыш Тимор
Малгундар

thumb|Cyclops strenuus.
Малгундар – калак бут рактардын түркүмү. Узундугу 1–8 мм. Денеси баш, көкүрөк, курсак бөлүктөн турат. Денесинин алдынкы бөлүгүндө оозу, жалгыз көзү, жуп муруту, мурутчалары жайгашкан. Мурут жана мурутчалары сезгич түтүктөр менен жабдылган. Алар жыт сезүү жана кыймылдоо кызматын аткарат. Бүт денеси аркылуу дем алат. Ургаачысынын курсагынын астында 2 энелик капчыгы болуп, ага жумурткасын тууйт. 250 түрү көбүнчө тузсуз суу түбүндө, суу түбүндөгү өсүмдүк арасында жашайт; бир азы планктондор. Көбү жырткычтар, майда омурткасыздар жана өсүмдүктөр менен азыктанат. Кээ бир деңиз малгундары жарык чыгарат. Айрымдары балык жана омурткасыздарда мителик кылат. Кээ бири мите курттардын аралык ээси. Балыктарга жем. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Рак сымалдар‎
Жылдыз Малдыбаева

Малдыбаева Жылдыз Абдыласовна (6. 6. 1946-жылы туулган, Фрунзе) – кыргыз кыздарынан чыккан туңгуч композитор, профессор (2004), Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1995), "Даңк" медалы (2007), Кыргыз Республикасынын эл артисти (2020). Кыргыз Республикасынын элге билим берүүсүнүн отличниги (1992), СССР композиторлор союзунун мүчөсү (1973), Кыргызстан композиторлор союзунун мүчөсү (1992). 

 СССРдин эл артисти , Токтогул Сатылганов атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты , кыргыз профессионал музыка искусствосунун негиздөөчүсү Абдылас Малдыбаев жана Кыргыз ССРнин эмгек сиңирген артисти Батипа Малдыбаеванын кызы. 

Фрунзедеги П. Шубин атындагы музыкалык мектепти жана М. Күрөңкөев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайын бүтүргөн. 1966-жылы У. Гажибеков атындагы Баку консерваториясында белгилүү композитор Кара Караевдин классынан билим алган. Эки жылдан кийин Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтуна которулуп, 1972-жылы бүтүргөн. 1969-жылдан Кыргыз мамлекеттик В. В. Маяковский атындагы кыз-келиндер педагогикалык институтунда (И. Арабаев атындагы университет) иштейт. Институттун алдында «Мурас» вокалдык-аспаптык ансамблин уюштуруп, элдик жана обончулардын, композиторлордун ондогон ырларын иштеп чыккан. Кыргыздын элдик музыкасынын өзөгүндө чыгармачылыгы калыптанган, лирикалык маанайдагы композитордун изденүүлөрү Кара Караевге арналган үч бөлүмдөн турган симфониясы, «Али баба жана кырк каракчы» балеттик сюитасында таасын көрүнөт. «Биздин мезгил», «Арноо», «Манас келди», «Рахмат турмуш», «Бишкек», «Ысык-Көл» ж. б. лирикалык, патриоттук ырлары угуучулардын сүйүктүү чыгармаларынан. Ондогон камералык-аспаптык чыгармаларынан фортепьяно үчүн 24 прелюдиясы, үч бөлүмдүү сонатасы, токкатасы, он миниатюрасы жана виолончель, гобой, фагот, флейта үчүн чыгармалары да угуучуларга белгилүү. «Күнөстүү арал» көркөм фильмине, «Июлда үч күн», «Менин шаарым жөнүндө повесть», «Төрт сүрөт», «Оюмдагы жомок» даректүү жана балдар фильмдерине да музыка жазган. 1985-жылы Москвада өткөн Бүткүл дүйнө­лүк жаштар менен студенттердин 12-фестивалында диплом менен сыйланган. Софияда, Прагада, Бухарестте, Түркияда, Россияда чыгармалары угуучуларга тартууланган. «Ырлар», «Фортепьяно үчүн пьесалар» жыйнактары, камералык оркестр үчүн сюитасы ж. б. чыгармалары бар. 
Категория:Инсандар

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Елена Образцова

thumb|Елена Образцова
Образцова Елена Васильевна (7. 7. 1939-ж. туулган, Ленинград – 12.01.2015, Москва) – советтик ырчы (меццо-сопрано). СССР эл артисти (1976). 1964-ж. Ленинград консерваториясын бүткөн. Образцова – бардык регистрде бирдей чыккан кубаттуу, кооз үндүү артист. Көрүнүктүү партиялары: Марина Мнишек, Марфа (М. Мусоргский, «Борис Годунов», «Хованщина»), Амнерис, Эболи, Азучена (Ж. Верди, «Аида», «Дон Карлос», «Трубадур»), Кармен (Ж. Бизе, «Кармен»), Фрося (С. Прокофьев, «Семён Котко») ж. б. О-нын репертуарында П. Чайковский, М. Глинка, А. Даргомыжский, С. Рахманинов, Р. Шуман, И. Бах, Г. Генделдин камера-вокалдык чыгармалары бар. 1964-ж. Франция, Италия, Канада, Япония, Польша, Германия, АКШ ж. б. мамлекеттерде гастролдо болгон. Вокалисттердин Глинка атындагы Бүткүл союздук конкурсунда (1962), Чайковский атындагы Эл аралык 4-конкурста (1970), вокалисттердин Ф. Виньяс атындагы Эл аралык конкурсунда (Барселона, 1970) 1 сыйлыгын, Глинка атындагы РСФСР мамлекеттик сыйлыгын (1973), Лениндик сыйлыгын (1976) алган. 
Категория:Инсандар
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:СССР эл артисти
Обсидиан

thumb|Обсидиан.
Обсидиан (лат. Obsidianus lapis – Обсидий ташы) – дээрлик бир тектүү жанар тоо айнегинен турган магмалык тоо тек. Ал тыгыз жана каралжын, күңүрт (күрөң, боз, кара) түстө болуп, сыныктарынын чет жакаларында жарык өткөрөт. Жаркылдоосу айнек сымал. Катуулугу 5–6. Химиялык курамы ар түрдүү; көбүнчө кычкылдуу тоо тектерге (липарит ж. б.) жакын, 0,5%ке жакын сууга ээ. Кычкыл липарит же липарит-дацит лавалары катыганда пайда болот. Айрымдары кооз таш катары пайдаланылат. Көбүнчө жеңил бетон жасоодо колдонулат. Обсидиан аракеттеги жанартоо облустарында (Италия, Мексика ж. б.) кеңири тараган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Геология‎
Овидий

thumb|

Публий Овидий Назон (б. з. ч. 43 – б. з. 18-ж.) – рим акыны. «Махабат илими», «Сүйүү дабасы», «Сүйүү элегиялары», «Кубулуу» деген чыгармалардын автору. Алгачкы чыгармаларында римдиктердин турмушун көрсөтүп, сүйүү насааттарын айткан. 250дөн ашуун мифологиялык жана фольклордук уламыштан турган «Кубулуу» дастанында адамдардын айбанга, өсүмдүккө, жылдызга, анан кийин ташка айланып кетиши баяндалган. Өмүрүнүн акырында «Сүйүү элегиялары» жана «Понтий арноолору» деген чыгармаларды жазган. 
Категория:Инсандар
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7