Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Висла (дарыя)

Висла – Польшадагы эң узун жана суусу мол дарыя. Дарыянын узундугу 1068 км жана аянты 198,5 миң км2 1065 м бийиктикте Батыш Бескиддерден (Батыш Карпаттардан) башталып, Балтика деңизинин Гдань жана Вислин булуңдарына куят. Суу бассейнинин рельефинин мүнөзү жана гидрологиялык режими боюнча жогорку (башатынан Сан дарыясынын оозуна чейин), ортоңку (Сана оозунан Буг дарыясынын оозуна чейин) жана төмөнкү (Буг оозунан төмөн) бөлүнөт. Батыш Бескиддерден чыкканга чейин бассейндин жогорку бөлүгүндө 60 км аралыкта – толкундуу тоо агымы; Краков бир катар куймаларды кабыл алат жана көп суулуу болуп калат (каналдын туурасы Дунаец дарыясынын оозунан 200 м төмөн). Орто жана төмөнкү агымында. – негизинен кең өрөөндө террассалуу боорлору жана бара-бара кеңейип бараткан нугу (600дөн 1200 мге чейин) менен аккан тынч түздүк дарыя. Чоң аралыкта нугу ийри-буйру, айрым жерлерде жеңдерге жана каналдарга бөлүнүп, туруксуз, борлор жана түрмөктөр кездешет; эрозияга учураган жээктер айрым участоктордо дамбалар менен корголгон. Төмөндө Торунь каналы толук жөнгө салынган. Оозунан 50 км аралыкта жеңдерге (Ногат, Өлүк бүктөлмө ж. б.) бөлүнүп, негизи 50 км болгон үч бурчтук формасындагы дельтаны түзөт. Дельтанын төмөнкү бөлүгү (Жулава) дарыядагы суунун деңгээлинен төмөн жайгашкан жана дамбалар менен суу ташкынынан корголгон. В. бассейни ассиметриялуу; оң жагында Карпаттан аккан куймалардын жыш, жакшы өнүккөн тармагы бар, негизгилери – Дунай, Вислока, Сан, Вепш, Буг; эң ири сол куймалары – Пилица жана Брда. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Агын суулар‎
Категория:Польша
Висмар

thumb|Висмар.
Висмар – Германиянын түндүгүндөгү шаар, Мекленбург Алдыңкы Померания жеринин (административдик-аймактык бирдик) аймагында. Калкы 42;219 миң (2013). Балтика деңизиндеги Висмар бухтасында жайгашкан порт. Алгач 1229-жылдан эскерилет. 1257-1358-ж. Мекленбург княздарынын резиденциясы. Висмардын борборунда готика стилинде кыштан салынган Ыйык Мария чиркөөсүнүн батыш мунарасы (1260), Ыйык Николай (1381–1487), Ыйык Георгий (13-16-кылым), Ыйык Периште (15-кылым) чиркөөлөрү, Мекленбург княздарынын ренессанс стилиндеги Фюрстенхоф сарайы, барокко стилиндеги Цейхгауз (18-кылым), ренессанс стилиндеги «Суу искусствосу» фонтаны бар. 14-19-кылымдардын үйлөрү менен курчалган Чоң базар аянты сакталган. Шаардын тарыхый борбордук бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Технологиялык, бизнес жана дизайн университети, тарых музейи, театр, зоопарк бар. Висмар балык кармоочу флоттун базасы. Кеме куруу жана ремонттоо, балык өнөр-жай ишканалары иштейт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар
Категория:Германия
Висмутин

thumb|Висмутин.
Висмутин (висмут жалтырагы) – сульфид бирикмелерине кирүүчү минерал. Химиялык формуласы Bi2S3. Кошундулары: Sb, Se. Ромб сингониясында кристаллданат. Өңү калайга окшош ак, тунук эмес. Абада киргилденип, сыртында жука боз кабатча пайда болот. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 3,8. С. салмагы 6,5. Электр тогун өткөрбөйт. Гидротерм, грейзен жана контакттуу метасоматоз кендеринде кездешет. Висмутин висмут кен-ташынын (рудасынын) негизги минералы.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Минералдар
Висмутит

thumb|Висмутит.
Висмутит – висмуттун оксикарбонаттар тобундагы минералы. Химиялык формуласы Bi2CO3(OH)4. Тетрагон сингониясында кристаллданат. Өңү сары, жашыл, күрөң. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 2,5-3,5. С. салмагы 6,77,4. Висмут жана висмутиндин кычкылдануусунан, аларга жер үстүндөгү карбонаттуу эриндилердин таасиринен пайда болот. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Минералдар
Витебск

thumb|Витебск.
Витебск – Беларуссиянын түндүк-чыгышындагы шаар, Витебск облусунун борбору. Калкы 374 600 миң (2015). Батыш Двина дарыясынын боюнда. Жолдор тоому. Деңиз порту. Аэропорту бар. Шаар 11-кылымда негизделген. 1101-жылдан Витебск княздыгынын борбору. 14-кылымдан Литва менен Польшанын, 1772-жылдан Россия империясынын, 191924-ж. РСФСРдин, 1924-жылдан БССРдин курамында. Благовещенск (12-кылым), барокко жана классицизм стилиндеги Казан чиркөөлөрү (1760), Ыйык Троица Марк (14-15-кылым) жана монастырлар ансамбли (14-15-кылым), Успенье собору (15-кылым), иезуит коллегиуму (18-кылым), губернатор сарайы (18-кылым), ратуша (учурда край таануу музейи), турак-жай үйлөрү, Ыйык Варвара костёлу ж. б. бар. 1988-ж. «Амфитеатр» маданий-спорт комплекси, 20-кылымдын аягында Жеңиш аянты мемориалдык комплекси менен ачылган. Университеттер, ветеринария медицинасы академиясы (1924), артборбор (1992) жана М. Шагалдын үй-музейи, менчик коллекция музейи, театрлар иштейт. 1987жылдан эларалык заманбап хореография, 1992жылдан эл аралык «Славян базары» искусство фестивалдары өткөрүлөт. Станок куруунун жана жеңил өнөр-жайдын ири борбору. Металл кесүүчү, жыгаччылык станоктору, трикотаж буюмдар, радио деталдары, телевизорлор («Витязь»), ченөөчү приборлор, эмерек, буткийим («Белвест») ж. б. чыгарылып, килем токулат. Витебскге жакын чептердин калдыктары, И. Е. Репиндин парк чарбагы жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Беларусь
Категория:Шаарлар‎
Витилиго

thumb|Витилиго.
Витилиго (латынча vitiligo чакалай), ала – териде пигментсиз ак тактарды пайда кылуучу оору. Нерв-эндокриндик бузулуунун белгиси болушу мүмкүндүк Көбүнчө жаш аялдар ооруйт. Тактар бири бирине кошулуп, көлөмү чоңоё берет, ал жердеги чачтар да агарат. Дарылоо дарыгердин көрсөтмөсү менен жүргүзүлөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Оорулар
Виттенберг

thumb|upright=1.2|Виттенберг.
Виттенберг (немецче Lutherstadt Wittenberg) – Саксония-Анхальт федералдык жериндеги (Германия) административдик-аймактык бирдиктин башкы шаары. Калкы 49 930 миң (2012). Эльба дарыясынын боюнда жайгашкан. Виттенберг аркылуу Берлин Лейпциг Франкфурт-на-Майне темир жолу, Берлин Лейпциг автомагистралы өтөт. Алгач 1180-жылдан эскерилет. 1293-жылдан шаар. 1486-1547-жылдары герцогдордун (мезгил-мезгили менен), андан кийин Саксония курфюристтеринин резиденциясы. Шаардын борборунда Рынок аянты, Ыйык Мария собору жана М. Лютердин эстелиги ж. б. жайгашкан. Шаардын эски бөлүгүндөгү Бардык Ыйыктардын сарай чиркөөлөрү, Меланхтондун ренессанс стилиндеги үйү (1536-39), Лютер гимназиясы бар. Лютердин өмүр жолуна байланыштуу курулуштар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Университеттер, музей, химиялык, тамакаш, машина куруу өнөр-жай ишканалары иштейт. 1990-жылдан кийин бир топ өнөр-жай ишканалары, шаарга жакын шахта, карьерлер жабылып, шаардын калкы 9,4 миң адамга азайган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар
Категория:Германия
Вице-президент

Вице-президент – 1) айрым өлкөлөрдө (АКШ, Латын Америкасындагы мамлекеттерде) мамлекет башчысынын орун басары, адатта президент менен бир мезгилде шайланат. Кыргыз Республикасында 1992-ж. Вице-президенттик кызмат киргизилип, жаңы Конституция кабыл алынган соң жоюлган (1993). 2) Айрым илимий жана коомдук уюмдардагы шайланма кызмат орду (Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясынын Вице-президенти ж. б.); эл аралык жана улуттук уюмдардын, компаниялардын президентинин орунбасары дагы Вице-президент болуп аталат.
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Терминдер
Георгий Вицин

мини|Вициндин Автографы 1985-ж.
Вицин Георгий Михайлович (23. 4. 1918, Петроград — 22. 10. 2001, Москва) – орус актёру, СССР эл артисти (1990). Вахтангов атындагы театр окуу жайында, МХАТтын алдындагы студияда окуган. 1937-жылдан Ермолова атындагы театрда, 1969-жылдан киноактёрлор театр-студиясында иштеген. Вицин курч мүнөздөгү комедиялык актёр болуп саналат. 1945-жылдан киного тартылган. «Көлөкө», «Жазындагы жомок» (экөө тең 1972-ж.) телефильмдеринде чебер ойногон. Реж. Л. И. Гайдайдын «Эң олуттуу» (1961), «Самогончулар» (1962), «Операция “Ы” жана Шуриктин башка жоруктары» (1965), «Кавказ туткуну» (1967) кинокомедиясында Коркоктун (Трус) образын өтө чыгармачылык менен түзгөн. Кинодогу башка ролдору: Н. В. Гоголь («Композитор Глинка», 1952; «Белинский», 1953), Эндрю сэр («Он экинчи түн», 1955), Каррасио («Дон Кихот», 1957), Сэм («Ишкер адамдар», 1963), Бальзаминов («Бальзаминовдун үйлөнүүсү», 1965), Хмырь («Жолдуу сыпайы», 1972), Сахар («Көк чымчык», 1976, советтик-амер.), Тахво Кекконен («Ширеңке издеп», 1980, советтик-финндик), Фонди-Монди («Колуңду көтөр!», 1981) ж. б. 80ден ашуун анимациялык фильмдерге үн кошкон.
Категория:Инсандар
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:СССР эл артисти
Виченца

thumb|Виченца.
Виченца – Италиянын түндүк-чыгышындагы шаар. Венеция облусунун жана В. провинциясынын административдик борбору. Калкы 113;352 миң (2013). Альп тоосунун этегинде жайгашкан. Жолдор тоому. 1115-жылдан эркин шаар-коммуна. Рим театрынын калдыгы, криптопортика, көпүрөлөр, акведук, чиркөөлөр, соборлор, сарайлар, палаццо, базилика ж. б. сакталган. Виченца Италиянын зер буюмдар өндүрүшүнүн ири борбору. Баалуу буюмдардын (алтындан жана күмүштөн жасалган) эларалык көргөзмөлөрү өткөрүлүп турат. Зергерчиликке керектүү жабдууларды чыгаруучу өндүрүшү, машина куруу (текстиль, омпозиторлор ч., электр-техникалык ж.б. ), текстиль, тигүү, булгаарыбут кийим, жыгаччылык, эмерек, химиялык, тамакаш, курулуш материалдары, карапа буюмдар өнөр-жайы иштейт. Виченца жана Венеция облусундагы Палладио курган виллалар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар
Категория:Италия
Вишакхапатнам

thumb|Вишакхапатнам.
Вишакхапатнам (англисче Visakhapatnam), Визаг – Андхра-Прадеш штатындагы (Индия) шаар. Калкы 1 730;320 млн (2013). Бенгал булуңундагы табигый гаванда жайгашып, 1683-ж. англиялык фактория катары негизделген. Индиянын башкы деңиз портторунун бири (жылына 50 миң т жүк ташылат). Калькутта Ченнаи магистралындагы темир жол түйүнү. Аэропорт, университет, музей (суу астындагы кемелер), театр, зоопарк бар. Вишакхапатнaм ири өнөр-жай борбору. Кара жана түстүү металлургия (цинк), кеме куруу, нефть ажыратуу, минералдык жер семирткичтер өнөр-жай өндүрүшү иштейт. Балык кармалат. Шаарга жакын Согуш-деңиз базасы, Симанчалам храмы жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар
Категория:Индия
Виши өкмөтү

Виши өкмөтү , расмий аталышы — Француз мамлекети — 2-дүйнөлүк согуштун учурундагы француз өкмөтү. Виши шаарынын атынан аталып калган. 

 Тарыхы 
Париж менен бирге Франциянын түндүк бөлүгү фашисттер тарабынан оккупацияланышы менен 1940-ж. 22-июнда жарашууга кол коюлган жана Виши шаары мамлекеттин борборуна айланган. 10-июлда парламент бийликти маршал А. Ф. Петенге берген. Ошентип Үчүнчү республика өз жашоосун токтоткон. Франция территориясынын 1/3 бөлүгү Виши өкмөтүн карамагында болгон. Петен өлкөнүн кыйрашынын негизги себеби катары демократиялык түзүлүштү күнөөлөп, өлкөнүн аталышындагы республика сөзүн колдонбой, өзүн «Француз мамлекетинин башчысы» деп жарыялаган. Тышкы саясатында Петен Германия менен кызматташууну колдоп, бардык саясий партиялар таркатылган жана профсоюз уюмдарына тыюу салынган. Үчүнчү республиканын көрүнүктүү мамлекеттик ишмерлери сот жообуна тартылып, 75 миң чет элдик еврейлер нацисттерге берилген. 1944-ж. өлкө аймагынан германиялык аскерлердин чегинүүсү менен Виши өкмөтү жоюлган. 
Категория:Тарых

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Владивосток

thumb|Владивосток.
Владивосток – Россия Федерациясындагы ири шаарлардын бири; Приморье крайынын административдик борбору.

1860-жылы негизделип, 1880-ж. шаар статусун алган. Калкы 603;244 миң (2014). Ыраакы Чыгыштагы илимий, маданий, экономикалык ири борборлордун бири. Шаардын негизги бөлүгү Муравьёв-Амур жарым аралдарынын түштүк учунда жайгашып, Алтын Мүйүз бухтасы чулгайт. Ири жолдор тоому. Транссибирь магистралынын акыркы пункту. Деңиз порту (жылына 6,5 млн т жүк ташылат). Владивосток – Хабаровск автомагистралы, эл аралык аэропорту бар. Шаардык фуникулёр (аркан менен тартылуучу рельс жолу) 1962-жылдан иштейт. 1860-ж. негизделген; 1875-жылдан шаар. 1888-1920-ж. Приморье облусунун борбору. 1922-ж. 25-октябрда Совет өкмөтү орногон. 1922-26-ж. Приморье губерниясынын, 1926-38-ж. Ы. Чыгыш, 1938жылдан Приморье крайынын борбору. Шаар амфитеатр сымал жайгашып, көчөлөрү тепкичтенип салынган. Бүркүт Уя (Орлиное Гнездо) дөбөсүндө телемунара, анын этегинде телеборбор жана Радио үйү орношкон. Алтын Мүйүз бухтасын жээктей шаардын тарыхый очогу жайгашкан. Архитехтура эстеликтеринен Владивосток чеби, темир жол вокзалы, Чыгыш институту (азыр техникалык университет), «Версаль» мейманканасы, Ыйык Павел лютеран чиркөөсү, Сибирь флотилиясынын имараты ж. б. эстеликтер бар. Уссури булуңунун жээгинде, Емар бухтасында Бүткүл Россиялык балдар борбору «Океан» уюшулган (1983). Россия Илимдер Академиясынын Ыраакы Чыгыш бөлүмү, 15 Жогорку окуу жайлары (анын ичинде Ыраакы Чыгыш деңиз, медициналык университеттери ж. б.), 38 китепкана (анын ичинде А. П. Чехов атындагы борбордук), музейлер (Сухановдордун үй-музейи, Тынч океан флотунун аскер-тарыхы, деңиз музей-океанариум ж. б.), гал-лар, театрлар, филармония, Тынч океан симфониялык оркестри, цирк иштейт. Жыл сайын «Приморье жылдыздары» эларалык спорттук бал бийи, региондук театр, Бүткүл Россиялык «Ыраакы Чыгыш жазы» классикалык музыка фестивалдары өткөрүлүп турат. Кеме куруу жана ремонттоо (ишканалары: «Владивосток кеме ремонттоо заводу», «Чыгыш Верфь»), балык («Дальрыба» тоңдурулган балык продукциясы, «Дальморепродукт Троулерс»), жеңил («Заря» кийим-кечек ж. б.), аскер-деңиз жана граждандык флоттор үчүн радиоэлектроника техникасы («Радиоприбор») өндүрүшү иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Орусия шаарлары‎
Владикавказ

thumb|Владикавказ.
Владикавказ (осетинче Дзаужикау; ингушча Буру; 1931-44, 1954-90-жылдары Оржоникидзе, 1944-54-жылдары Дзаужикау) – Түндүк Осетиянын борбор шаары. Калкы 300 000 миң. Түндүк Кавказдын илимий, маданий жана экономикалык ири борбору. Түндүк Осетин түздүгүндө, Терек дарыясынын боюнда жайгашкан. Темиржол бекети. Жолдор тоому. Владикавказ Аскер-Грузин, Аскер-Осетин жолдорунун жана Транскавказ автомобиль магистралынын баштапкы пункту. Аэропорту бар. 1784-ж. орус чеби катары негизделген. 1860-жылдан шаар. 1921–24-жылдары Горский АССРинин, Түндүк Осетин (1924–36) жана Ингуш АОсунун, 1936-жылдан Түндүк Осетин АССРинин борбору болгон. Чиркөөлөр, сүннөт мечити (1906-08), 20-кылымдын курулуштары (учурда Өкмөт үйү), универмаг, телеборбор, стадион, мейманканалар (1960), металлургдар үйү (1966), эстеликтер (К. Л. Хетагуровго, И. А. Плиевre, В. И. Абаевге), элдердин достугу монументи бар. Төрт Жогорку окуу жайлары (анын ичинде Түндүк-Осетин университети жана медициналык академия ж. б.), илимий-изилдөө институттары, китепкана, мамлекеттик тарых, арх-ра, ад-т бириккен музейи, Хетагуровдун үй-музейи, театрлар бар. Түстүү металлургия, машина куруу, электр-техникалык, жеңил жана тамак-аш өнөр-жай ишканалары иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Орусия шаарлары
Владимир шаары

thumb|Владимир.
Владимир шаары – Россия Федерациясындагы шаар; Владимир облусунун административдик борбору. Калкы 352;681 миң (2015). Россиядагы туризмдин ири борбору («Россиянын алтын айлампасы» маршрутунун негизги пунктарынын бири), облустун башкы өнөр-жай борбору. Чыгыш Европа түздүгүнүн борбордук бөлүгүндө, Клязьма дарыясынын боюнда, Москвадан 190 км түндүк-чыгышта жайгашкан. Шаар 1108-ж. ченде чеп катары князь В. В. Мономах тарабынан негизделген. 1299–1328-жылдары орус митрополиттеринин резиденциясы. 12-кылымдан 14-кылымдын башына чейин Владимир улуу княздыгынын, 18-кылымдын аягынан Владимир губерниясынын борбору. Совет өкмөтү 1917-ж. 25-октябрда (7-ноябрда) орногон. Владимир архитехтуралык эстеликтерге жана Владимир-Суздаль мектебинин живопистерине бай: Успенье (1158-60, 1185-89-жылдары кайрадан курулган), «Алтын Дарбаза» (115864), Дмитрий соборлору, чикөөлөр ж. б. сакталган. 12-кылымдын 2-жарымында Владимир-Суздаль архитехтура мектеби калыптанган учурда таштан ири курулуштар курулган. Ак таштан курулган архра эстеликтери Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Эстеликтер тургузулган. Университеттер, китепканалар (анын ичинде атайын азиздер үчүн), Владимир-Суздаль тарахый-архит. жана көркөм музей-коругу (1854), Столитовдордун үй-музейи, сүрөт гал., драма театр (2003-жылдан театр комплекси), куурчак театры (1969), филармония, Владимир-Суздаль Русунун хор музыкасынын борбору (1992), концерт залдары, планетарий, эстеликтер ж. б. арбын. Машина куруу (трактор жана электр моторлор заводдору, «Точмаш»), автомобиль («Электр прибор» заводу), химиялык (химиялык, пленка материалдар), тамак-аш, тигүү жана трикотаж буюмдар ишканалары иштейт. Владимирге жакын Боголюбов кыштагы князь А. Ю. Боголюбовдун резиденциясы болгон. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Орусия шаарлары
Влтава дарыясы

thumb|Влтава.
thumb|Влтава.
Влтава дарыясы – Чехиядагы дарыя. Лабанын (Эльба) сол куймасы. Узундугу 446 км, алабынын аянты 28 миң км2. Шумава тоосунан башталып, Ортоңку Чехиянын дөңсөөлөрү жана түздүктөрү менен агып өтөт. Орточо чыгымы Праганын тушунда 142 м3/сек. Төмөнкү агымында (84 км) кеме жүрөт (шлюздар аркылуу). Суусактагыч, ГЭС бар. Боюнда Ческе-Будеёвице, Прага шаары жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Дарыялар‎
Категория:Чехия
Эдил (дарыя)

thumb|Эдил дарыясы.
Эдил (, , , ) же Волга – Европадагы эң ири дарыя. Орусиянын европалык бөлүгүндө. Узундугу 3530 км, алабынын аянты 1360 миң км2. Валдай дөңсөөсүнөн башталып, Казан шаарына чейин кеңдик, андан кийин меридиан багыттарында агат. Каспий деңизине куярда чоң дельтаны пайда кылат (19 миң км2). Волганын 200дөй куймасы бар; ирилери: Ока, Сура, Свияга (оң), Молога, Ветлуга, Бейшлот, ортоңку жана төмөнкү агымында Кама, Самара, Чоң Ыргыз (сол).

Волга жогорку бөлүгүндө Жогорку Волга көлдөрү аркылуу агып, агымы суу сактагычтуу ГЭС каскаддары менен жөнгө салынат. Ири ГЭСтери: Чебоксары, Эдил (Куйбышев суусактагычы), Эдил (Волгоград суу сактагычы) ж. б. Волгоград шаары тушта суунун орточо чыгымы 724 м3/сек, чатында 7710 м3/сек. Ноябрдын аягы декабрдын башынан апрелге чейин, төмөнкү агымында марттын ортосуна чейин тоңот. Волга Волга-Балтика суу жолу аркылуу Балтика деңизи, Түндүк Двина суу системасы жана Ак деңиз Балтика каналы аркылуу Ак деңиз, Волга-Дон каналы аркылуу Азов жана Кара деңиздер, Москва атындагы канал аркылуу Москва дарыясы менен туташат. Суусу калкты суу менен камсыз кылууга жана сугатка пайдаланылат. Балыктын 70тей түрү (анын 40 промыселдик) бар. Ржев шаарынан баштап кеме жүрөт (3256 км).

Негизги өнөр-жай борборлору жана порттору: Тверь, Ярославль, Нижний Новгород, Чебоксары, Казан, Ульяновск, Тольятти, Самара, Саратов, Волгоград, Астрахань. В-нын алабында Волга-Кама, Жигули, Астрахань коруктары, Самара Лукасы улуттук паркы бар. Антропогендик таасирден дарыя алабында экологиялык кескин терс кырдаал түзүлүп турат.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:РФ дарыялары‎
Волгоград

thumb|Волгоград.
Волгоград – Россия Федерациясындагы шаар, Волгоград облусунун административдик борбору. Алгач 1589-ж. Царицын шаар-чеби катары эскерилет (айрым пикирлер боюнча «Царица» деген сөздүн баштапкы варианты байыркы түрк тилиндеги «сарыг-сув» же «сарыг-чин» (сары арал) болгон. А. Брокгауз, И. А. Ефрон.; Энциклопедия Брокгауза и Ефрона. Статья "Царицын".;1911). Калкы 1;017;451 миң (2015). Волга бою дөңсөөсүнүн капталында жайгашып, Волга дарыясынын оң жээгин бойлой 100 кмден ашык созулуп жатат. Дарыя порту, эл аралык аэропорту бар. 18-кылымда Царицын аркылуу Астрахань жолу өткөн. Ал жол Россиянын борбордук райондорун Каспий, Азов бою, Орто Азия менен байланыштырып, эл аралык соода борборуна айланууга түрткү болгон. Улуу Ата Мекендик согушта шаар дээрлик талкаланган. 1950-ж. шаар жана анын өнөр-жай ишканалары толугу менен (90%) кайра курулган. 1925-ж. шаар Сталинград, 1961-жылдан Волгоград деп аталган. 1965-ж. ага «Баатыр шаар» деген ардактуу наам ыйгарылган. Архитехтура эстеликтерден чиркөөлөр, собор, мурдагы синагога, аялдар гимназиясы, 20-кылымдын курулуштары сакталган. 1963-67-жылдары Мамаев дөңсөөсүндө Сталинград салгылашынын баатырларына эстелик-ансамбль тургузулган. Планетарий, эстеликтер, илимий-изилдөө институттар, 26 Жогорку окуу жайлары (филиалдары менен; анын ичинде университеттер), китепканалар (анын ичинде азиздер үчүн атайын), музейлер (анын ичинде «Сталинград салгылашы» музей-понорама), театрлар, филармония ж. б. бар. Ошондой эле академиялык симфониялык оркестр, ыр-бий ансамблдери иштейт. Волгоград облустун ири өнөр-жай борбору. Металлургия, машина куруу, нефть ажыратуу, химиялык, тамак-аш өнөр-жайлары, ГРЭС, ЖЭС, ГЭСтер бар. Шаардын түштүгүнөн Волга-Дон каналы өтөт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Орусия шаарлары‎
Документ

Документ - сактоо жана коомдук пайдалануу максатында мезгил жана мейкиндик боюнча берүү үчүн текст, сыналгы же үналгы түрүндө аргандай маалыматтар камтылган материалдык объект.

*
Категория:Документтер