Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Дилердик (алыпсатарлык) ишкердүүлүк

Дилердик (алыпсатарлык) ишкердүүлүк – баалуу кагаздар базарында кесипкөй ишмердүүлүктүн бир түрү: белгилүү баалуу кагаздарды Д. и. жүзөгө ашыруучу кишинин жарыялаган баада сатып алууга жана/же сатып өткөрүүгө милдеттенүү менен, сатып алуунун жана/же сатуунун бааларын жалпыга ачык жарыялоо жолу менен өз атынан жана өз эсебинен иш жүргүзөт. Д. и-тү дилер жүзөгө ашырат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Димайз-чартер

Димайз-чартер (англ. demise charter ) – чартердин түрү; кеменин ээси кире жалдоочуга сүйлөшүлгөн мөөнөткө командасы менен берген, команда мүчөлөрү анын кызматкери болуп калган кеме жалдоо келишими; кире жалдоочу кеме боюнча баардык чыгымдарды, экипаждын айлык акыларын кошо өзүнө алат жана кеменин ээси менен ай сайын эсептешип турат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дин ишениминин эркиндиги

Дин ишениминин эркиндиги – ар жарандын динге карата мамилесин эркин жана өзалдынча аныктоо, жеке өзү же башкалар менен бирге каалаган динине ишенүү же эчбирине ишенбөө, диний ишенимин алмаштыруу, демек динге карата ишенимин билдирүү жана таратуу укуктары камтылган адамдын негизги жеке эркиндиктеринин бири. КР Конституциясы тарабынан, ошондой эле, алтургай, мамлекеттик (ырасмий) дин институту бар өлкөлөрдүн конституциясы тарабынан да Д. и. э. таанылган.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Динден тышкары мамлекет

thumb|500x500px|

Динден тышкары мамлекет (англисче Secular state) – чиркөөнүн мамлекеттен бөлүнгөндүгүн, иш чөйрөсүнүн чектелгендигин билдире турган мамлекеттин конституциялык-укуктук мүнөздөмөсү. Мамлекеттин динден тышкары болуу мүнөздөмөсү диний азчылыктын укугун камсыз кылуу кызыкчылыгында алардын диний жамааттарына мамлекеттик бюджеттен материалдык жардам көрсөтүүгө жолтоо болбойт. КР Конституциясы Д. т. м. деп жарыялоо менен, кандай гана дин болбосун, аны мамлекеттик же милдеттүү дин катары жарыялоого тыюу салат.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Диний уюм

Диний уюм – КРде КР жарандарынын, КР аймагында туруктуу жашаган башка адамдардын, биргелешип сыйынуу жана дин ишенимдерин таратуу максаттарында уюштурулган өз ыктыярдуу бирикмеси. Д. у. өз уставына (жоболоруна) ылайык түзүлгөн түзүмдөрүнө жараша иш алып барат. Д. у. диний топтор, диний коомдор жана алардын бирикмелери түрүндө түзүлүшү мүмкүн. КРде исламдык, христиандык жана башка Д. у-дар бар. Мамлекет эгер алар мыйзамдарга каршы келбесе Д. у-дун иштерине кийлигишпейт; айрым бир диндер же ишенимдерге башка диндерге караганда эч кандай артыкчылыктарды берүүгө жол бербейт; Д. у-дун ишмердиктерин жана атеизмди пропагандалоо боюнча иштерди каржылабайт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Диплом

Диплом (гр. diploma – экиге бүктөлгөн документ) – документ: а) жогорку же атайын окуу жайын бүткөндүгү жана тийиштүү адистик берилгендиги, ошондой эле илимий даража берилгендиги; б) кишинин же мекеменин (м.; конкурстун лауреатынын Д-у), болбосо кандайдыр бир укуктун ыйгарылганы тууралуу документ.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломат

Дипломат – тышкы байланыштар мекемесинин (борбордук же четөлкөлүк аппараттын) өз кызмат милдетине байланыштуу ошол мекеменин чет мамлекеттер жана эларалык уюмдар менен ырасмий катташуулар тармагындагы милдетин түздөнтүз аткаруучу кызматкери. Эреже катары, дипломаттык колтийгистикке ээ болот. Кеңири маанисинде Д. – ырасмий түрдө тигил же бул тышкы саясий ишмилдеттерди (такай же убактылуу негизде) ишке ашыруу жүктөлгөн киши.

 Байланыштуу макалалар 
 Дипломатия

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Дипломатиялык башкалка

Дипломатиялык башкалка – кайсы бир адамга саясий жүйө боюнча куугунтуктоолордон жашырынуу мүмкүнчүлүгүн берүү үчүн чет өлкө өкүлчүлүгү же консулдук өкүлчүлүк жайгашкан жайдан, ошондой эле четөлкөлүк аскер кемесинен убактылуу орунжай берип жайгаштыруу. Эларалык укуктарга ылайык, дипломатиялык же консулдук жайлардын колтийгистиги менен четөлкөлүк аскер кемелеринин аймактык колтийгистиги кылмыш кылгандыгы үчүн мамлекеттик бийлик тарабынан издөө салынган адамдарга өзү турган жайдан башкалка берүүгө жол бербейт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломатиялык иммунитет

Дипломатиялык иммунитет – дипломатиялык өкүлчүлүктөрдүн иш-милдетин аткаруусуна тийиштүү деңгээлде шарт түзүп берүү максатында, чет өлкөлүк өкүлчүлүктөргө, алардын башчылары менен кызматкерлерине иштеп жаткан өлкөдө өзгөчө укук менен артыкчылыктарды берүү. Д. и-тин юридикалык табияты бир эгемен мамлекет башка бирөөнүн бийлигине башийбегендигинде, ал эми дипломатиялык өкүлчүлүк менен анын дипломатиялык жамааты мамлекеттин өзүн билдире тургандыгында турат. 1961-жылкы Дипломатиялык карым-катнаштар жөнүндөгү Вена конвенциясына ылайык, Д. и. дипломатиялык өкүлчүлүк иммунитети, дипломатиялык жамаат жана алардын үйбүлө мүчөлөрүнүн иммунитети болуп бөлүнөт. Биринчисине – дипломатиялык өкүлчүлүк имараттарынын колтийбестиги, мүлкү менен унаа каражаттарынын, кат-кабарларынын, архивинин иммунитети; салык иммунитети; өзүнүн борбору жана өз мамлекетинин дагы башка өкүлчүлүктөрү менен эч тоскоолдуксуз байланышуу укугу кирет. Жеке Д. и-ке – кертбашы менен туракжайынын колтийбестиги; өзү турган мамлекеттин кылмыш-жаза юрисдикциясынан, ошондой эле аткаруу аракетине карата жарандык жана административдик юрисдикциядан толук иммунитети; текшерүү (салык) иммунитети кирет. Дагы башка дипломатиялык өкүлчүлүк (административдик-техникалык жана тейлөө) жамааттары да азыноолак көлөмдөгү иммунитетке ээ.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломатиялык мамилени үзүү

Дипломатиялык мамилени үзүү – ошол кезге чейин дипломатиялык байланышты токтото турган дипломатиялык акты. Куралдуу жаңжалдар учурунда, эларалык укук субъектүүлүгүнөн ажыраганда (м.: башка бир мамлекетке кошулганда), социалдык ыңкылап маалында, ошондой эле конституцияга жатпаган жол менен өкмөт алмашкан учурларда Д. м. ү. болушу мүмкүн. БУУ Уставы эларалык тынчтыкка коркунуч келтирген мамлекетке таасир этүү чарасы катары Коопсуздук кеңешинин чечимине ылайык Д. м. ү. мүмкүнчүлүгүн да карайт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломаттык агент

Дипломаттык агент – дипломаттык байланыштар жөнүндөгү 1961-жылдагы Вена конвенциясына ылайык, дипломат , б. а. дипломаттык өкүлчүлүк жамаатынын мүчөсү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломаттык байкоочу

Дипломаттык байкоочу – эларалык жыйындардын, бирикмелердин жана органдардын ишине катышуу үчүн жөнөтүлгөн мамлекеттин же эларалык уюмдардын өкүлү. Д. б-ларды киргизүү жана ыйгарым укуктарын берүү тартиби жолжобо эрежелери менен аныкталат. Адатта, анын добуш берүүгө, документтерге кол коюуга ж. б. укугу жок. Мамлекет же эларалык уюм эларалык органдардын же жыйындардын ишине кызыкдар болуп, бирок анын катышуучусу болбогон же анын чечимдери менен байланышкысы келбеген учурда Д. б-ну жөнөтүү колго алынат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломаттык виза

Дипломаттык виза – дипломаттык өкүлчүлүктөрдүн мүчөлөрүнө, эларалык конференциялардын делегаттарына ж. б. берилүүчү виза. Бул андай адамдарга алар барышкан өлкөнүн чегара жана башка бийликтери өзгөчө көңүл буруу менен сый мамиледе болуусу тийиш дегендикке жатат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломаттык даражалар

Дипломаттык даражалар – дипломаттык кызмат кызматкерлеринин наамы; дүйнөнүн көпчүлүк өлкөлөрүндө бар. Алардын аталышы, бөлүнүшү жана ыйгарып берүүнүн тартиби тийиштүү мамлекеттердин ички мыйзамдары менен аныкталат. Тышкы иштер ведомстволорунун дипломаттык өкүлчүлүктөрү менен борбордук аппараттарынын кызматкерлеринин улуктугу алардын наамдары менен эмес, ээлеген кызмат орундарына жараша аныкталат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломаттык кат алышуу

Дипломаттык кат алышуу – мамлекеттин, өкмөттүн, тышкы иштер мекемесинин тийешелүү чет мамлекеттер, ал мамлекеттердин дипломаттык өкүлчүлүктөрү, эларалык уюмдар, ошондой эле дипломаттык мекемелердин өзара кат алышып кабарлашуулары. Баардык Д. к. а. ырасмий мүнөзгө ээ.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломаттык коргоо

Дипломаттык коргоо – мамлекет тарабынан (негизинен өзүнүн чет өлкөлөрдө жүргөн жарандарына) алардын конституциялык, же эларалык келишимдерде бекитилген конвенциялык укуктарын жана эркиндиктерин кысымга алган же бузган (болбосо кысымга алуу же бузуу аракеттери болгон) учурларда берилет. Айрым учурларда кызыкдар мамлекеттердин ортосундагы атайын макулдашуулар боюнча ошондой эле үчүнчү өлкөнүн жарандарын (жеке жана юридикалык жактырын) Д. к-го жол берилет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломаттык өкүлчүлүк

Дипломаттык өкүлчүлүк – өзара макулдашуунун негизинде, туруктуу ырасмий катнашты кармап туруу үчүн бир мамлекеттин башка мамлекеттин аймагында уюштурулган тышкы байланыштардын чет өлкөлүк органы; өзүн негиздеген мамлекеттин атынан иш алып барат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломаттык миссия

Дипломаттык миссия – элчи же иштер боюнча ишеним берилген туруктуу өкүл башында турган дипломатиялык туруктуу өкүлчүлүк. Азыркы учурдагы дипломатиялык укукта укук, иммунитеттер жана артыкчылыктар боюнча Д. м. менен элчиликтин ортосунда эч айырма жүргүзүлбөйт. Д. м. деп бир жолку дипломаттык тапшырма («атайын миссия») да түшүнүлөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломаттык почта

Дипломаттык почта — 1) «дипломаттык кат алышуу» деген түшүнүктүн түгөйлөшү; 2) эл аралык тажырыйбада бир тарабынан мамлекеттер, эл аралык уюмдар жана эл аралык укуктун башка субъекттеринин, экинчи тарабынан алардын тышкы чет өлкөлүк байланыш органдары ― элчиликтер, миссиялар, соода жана башка өкүлчүлүктөрү, консулдук кызматтары менен байланыштын кеңири колдонулган түрү. Дипломаттык почтанын юридикалык макамы ушундай эле саналган тышкы чет өлкөлүк байланыш органдарынын өз ара кат-кабарларынын бардык түрлөрүнө таралат. «Дипломаттык почта» аталгысы ушул максаттарда пайдаланылуучу дипломаттык же консулдук вализдер деп аталуучу техникалык каражаттарга да тийешелүү.
 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломаттык протокол

Дипломаттык протокол – эларалык баарлашууда кармалуучу эрежелер менен салттар (мамлекет башчыларынын сапарда жүрүү тартиптери, жолугушууларды, сүйлөшүүлөрдү өткөрүүнүн укуктук таризи).
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломаттык чабарман

Дипломаттык чабарман – дипломаттык почтаны жеткирүү тапшырылган ырасмий адам. Дипломаттык колтийгистикке ээ.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Директор

Мүдүр (директор) (лат. director – багыттоо) – мамлекеттик органдын же окуу жайынын жетекчиси. Акционердик укукта: а) директорлор кеңешинин (байкоочу кеңештин) мүчөсү; б) коомду жеке башкарууну аткаруучу орган (ишеним катсыз коомдун атынан аракеттенет, анын ичинде, анын кызыкчылыктарын коргойт, келишимдерди ишке ашырат, штаттарды бекитет, буйруктарды чыгарат жана коомдун баардык кызматчылары үчүн аткарылууга милдеттүү көрсөтмөлөрдү берет).

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Директорлор кеңеши (байкоочулар кеңеши)

Директорлор кеңеши (байкоочулар кеңеши) – акционердик коомдун жалпы ишмердигине жалпы жетекчиликти ишке ашыруучу жамааттык орган; мыйзам тарабынан акционерлердин жалпы жыйынынын компетенциясына берилген өзгөчө маселелерден башка баардык иштерди чечет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Директорлук

Директорлук – уюмдун директор башында турган жетектөөчү органы. Коллегиялык (башкарма, дирекция) же жеке башкаруучулук (директор, башкы директор) болуусу мүмкүн. Уставдын негизинде аракеттенет. Д-нын милдетине уюмдун башка башкаруу органдарына гана тийешелүү милдеттерден бөлөк жетекчилик кылуунун баардык маселелери кирет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дисконт

Дисконт (англ. discount , итал. sconto – жеңилдик) – 1) кагаздын учурдагы баасы менен аны жоюу учурундагы же номиналдык баасынын ортосундагы айырма; каржы каражатын (м.; векселди) аны жоюуга чейин номиналдык баасынан арзан баада сатып алуу; 2) валютанын форварддык баасы менен токтоосуз алып келүүдөгү баасынын ортосундагы айырма; 3) аркыл мөөнөттө алынып келинген бир эле товардын бааларынын ортосундагы айырма; 4) келишимде айтылган сапатка дал келбегендигинин натыйжасында товардын баасын төмөндөтүү; 5) валютанын ырасмий курсунун азаюусу; 6) векселди эсепке алууда банктар тарабынан алынуучу үстөк пайыз.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дисконттуу облигация

Дисконттуу облигация – адатта экинчи базарда өз наркынан төмөн сатылуучу облигация.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дискрециялык бийлик

Дискрециялык бийлик (фр. discretionnaire – жеке ыктыярга көзкаранды) – органга же кызмат адамына мыйзам алкагында өзү ойлогондой аракеттенүү укугунун берилиши (м.; парламентардык республикада мамлекет башчысы демейки шарттарда премьер-министрдин же тийешелүү министрдин кароосусуз (контрасигнатура) ченемдик актыларды чыгара албайт, өзгөчө кырдаалдарда гана чыгара алат). Д. б. административдик органдар жана соттор тарабынан өзгөчө көп ишке ашырылат, ал иш жүзүндө колтийбестик, айыпсыздык презумпциясы деген сыяктуу демократиялык принциптерден баштартууну билдирет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дисмисл

Дисмисл (англ. dismissal – кетирүү) – дипломаттык укукта дипломатты жеке адам деп жарыялоо. Д-дин юридикалык кесепети – тийешелүү адамга жүргөн мамлекетинин юрисдикциясы кадимки чет өлкөлүк жарандардын деңгээлиндей эле таралат. Көбүнесе Д-дин өзү эмес, аны колдонуу коркутуусу (адатта, персона нон грата деп жарыяланган дипломат жүйөлүү себептерсиз жүргөн мамлекетинде болуусун уланта берген учурларда) колдонулат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Диспач

Диспач (англ. dispatch – ыкчамдык) – кемеге жүк жүктөөнү макулдашылган убакыт өткөнчө бүтүргөндүгү, б. а. кемени мөөнөтүнөн мурда бошоткондугу үчүн кире жалдоочуга берилүүчү сыйакы. Д. төлөөнүн тартиби жана көлөмү деңизде жүк ташуу келишиминде каралат. «Д.» аталгысы менен чартердин шарттарына жараша жүк жүктөөгө берилген убакты менен бүтүрүү мөөнөтүнүн ортосундагы учур да аталат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Диспаша

Диспаша (фр. dispache ) – 1) жалпы кыйроо боюнча эсептер жана аларды кеме, киреакы жана жүктүн наркына жараша бөлүштүрүү; 2) кеменин кыйроо учурунда жалпы кырсык болгонун аныктоочу, кырсыктын натыйжасындагы чыгашаларды эсептөөгө негиз болуучу атайын документ.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Диспашкер

Диспашкер – деңиз укугу боюнча билим жана тажырыйбага ээ, диспаша түзүү боюнча эксперт. Батыш өлкөлөрүндө – адатта жеке менчик фирмалар. Диспаша түзүү боюнча Д. чыгымдары жалпы кыйроого сарпталуучу чыгымдардын бөлүгү болуп саналат жана кеменин, жүктүн жана киреакынын нарктарынын ортосунда бөлүштүрүлүүгө жатат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Диспозитивдүүлүк

Диспозитивдүүлүк (кийинки лат. dispositivus – тескөөчү) – жарандык иште процесстик каражаттар менен коргоо мүмкүнчүлүгү. Тараптар жана иштин башка катышуучулары өздөрүнүн материалдык жана процесстик укуктарын эркин пайдалана алышат. Сот аларга бул укуктарды пайдаланууга көмөктөшөт жана алардын аракеттеринин мыйзамдуулугун көзөмөлгө алат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Диспонент

Диспонент (от лат. disponentis ) – банк кардарларынын же комиссионерлеринин эсебинде турган эркин акча каражаттарын пайдалануучу жеке же юридикалык жактар.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Диспонирлөө

Диспонирлөө – банк кардарларынын же комиссионерлеринин эсебинде турган эркин акча каражаттарын пайдалануу.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дистрибьютор

Дистрибьютор (англ. distributor ) – белгилүү товар өндүрүүчү менен узак мөөнөткө түзүлгөн келишимдин негизинде сатылып алынган товарларды сатууну ишке ашыруучу дүң соода уюму. Д. товарларды өз атынан жана өз эсебинен сатып алат жана сатып өткөрөт. Кээде Д. өз адистеринин күчү менен товарларды техникалык узатууну камсыз кылат. Д. менен өндүрүүчүнүн ортосунда түзүлгөн келишим аралаш мүнөздө болот да, улуксат келишимдеринин франшиздин (коммерциялык концессиянын) милдеттенмесин өзүнө камтыйт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Добуш бербеген акциялар

Добуш бербеген акциялар – эч кандай шартта 
добуш берүү укугун бербеген акциялар. Көбүнесе Д. б. а. катары артыкчылыктуу 
акциялар түшүнүлөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Добуш берүү

Добуш берүү — конституциялык укукта: а) шайлоочу-жарандын өзү каалаган депутаттыкка же дагы башка шайлануучу кызмат ордуна талапкерге өз добушун берүүгө; б) коллегиялык мамлекеттик органдын же жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын чечим кабыл алуу максатында; в) уюм мүчөлөрүнүн же коомдук бирикменин жетекчи органынын алардын чечимин кабыл алуу боюнча жасаган аракеттери.
 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Добуш берүү туру

Добуш берүү туру – шайлоочулардын добуш берүүсү менен добуш берүү жыйынтыгын аныктай турган шайлоо өнөктүгүнүн айлампасы. Шайлоочулардын баштапкы добуш берүүсү талапкерди шайлоо үчүн зарыл болгон натыйжага алып келбеген учурда, мыйзам тарабынан бирнече Д. б. т. каралышы мүмкүн.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр