Камерун

Камерун , расмий аталышы — Камерун Республикасы — Борбордук Африканын батышында жайгашкан мамлекет. 

Түштүк-батышында Атлантика океанынын Гвинея булуңунун бир бөлүгү болгон Бонни булуңунун суулары менен чулганат. 

Борбору — Яунде шаары. 

1960-жылдан тартып БУУБириккен Улуттар Уюмуна мүчө мамлекеттер, 1963-жылдан тартып Африка бирлигинин, 1963-жылдан тартып ЭВФInternational Monetary Fund. Cameroon, 1963-жылдан тартып ЭРӨБInternational Bank for Reconstruction and Development. Member Countries, 1995-жылдан тартып БСУCameroon and the WTO, 1995-жылдан тартып Улуттар Шериктештигинин мүчөсү. 

 Тарых 
Камерундун байыркы калкы пигмийлер болгон. Кийин түштүк аймактарына бенуэ-конголук уруулары жана банту эли келип отурукташкан. XV кылымда чад элдерине таандык масла уруулары азыркы Камерундун аймагына келип жайгашышкан. Жергиликтүү калктын европалыктар менен биринчи жолушусу 1472-жылы болгон.

XVII кылымдын башында азыркы Камерундун түндүгүндө Мандара деп аталган алгачкы феодалдык мамлекет түзүлгөн. 1715-жылы Мандаранын башкаруучусу мусулман даватчыларды өз өлкөсүнө киргизип, Мандара султандыкка айланган.

XVII кылымда атлантика элдерине таандык фулани эли Камерундун түндүгүнө отурукташа баштаган. XIX кылымда фулани элинин жыхадынын аркасында дээрлик бардык түндүк Камерун мусулман мамлекетинин бир бөлүгү болуп калган, бул мамлекеттин борбору түндүк Нигериянын аймагында жайгашкан.

1884-жылга чейин Камерундун бүт аймагы көз карандысыз уруу башчыларынын бийлиги астында болгон, алардын ичинен дуала элинин уруу башчылары эң жогорку бийликти ээлешкен. Кийин үч немис фирмасы Дуала шаарынын аймагында жогорку бийликке ээ болуп, бийликти немис өкмөтүнө өткөрүп беришкен. 1884-жылдан 1916-жылга чейин Камерун Германиянын колониясы болгон. 1916-жылы Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда бул аймакты англис жана француз аскерлери басып алган. 1922-жылы июлда Улуттар Лигасы Британияга, Францияга башкаруу мандатын берген жана Камерун Британия менен Франциянын ортосунда экиге бөлүнгөн.

Жергиликтүү калк колонизаторлорго каршы көтөрүлүштөрдү 1922-жылы, 1928-1929 жж., 1931-жылы уюштурушкан. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин улуттук-боштондук кыймылы күчөгөн.

 География 
thumb|Румсикидеги некктер
thumb|Лагдо суу сактагычы
thumb|Санага дарыясы
thumb|Бенуэ дарыясы
Өлкөнүн аймагы экватордун түндүгүндө жайгашкан. Жээк тилкесинин узундугу болжол менен 320 км. Түндүк-батышынан Нигерия, түндүгүнөн жана түндүк-чыгышынан Чад, чыгышынан Борбордук Африка Республикасы, түштүгүнөн Габон, Конго Республикасы жана Экватордук Гвинея менен чектешет. Өлкөнүн эң бийик 4040 метрге жеткен чекити Фако тоосунда жайгашкан.

 Геология 
Камерундун рельефи кезектешип жайгашкан тоолор (Камерун тоолору), тайпак тоолор жана түздүктөр менен мүнөздөлөт. Атлантика жээгинин көпчүлүк бөлүгүн кең дарыялар агып өткөн саздактуу ойдуңдар ээлейт. Жээктен алыс эмес жерде активдүү трахибазальттык бийиктиги 4100 метрге жеткен Камерун страто жана тоосу жайгашкан. Лобе дарыясынын түштүгүндө океан жээги бийик жана жарлуу. Өлкөнүн борбордук бөлүгүндө бийиктиги 2460 метрге чейин жеткен Адамава тайпак тоолору жайгашкан. Бул тоолордун түштүгүндө Камерундун көпчүлүк бөлүгүн ээлеген денудациялык тайпак тоолор жайгашкан. Адамава тоолорунун түндүгүндө катмардуу түздүктөр жайгашкан жана батышына бул түздүктөр жапыз Мандарин тоолору менен чектелет. Өлкөнүн алыскы түндүгүн жамгырлуу мезгилде суу каптаган Чад көлүнүн ойдуңдары ээлейт. Камерундун түштүк-чыгыш тарабы Конго ойдуңунун чет жакасында жайгашкан.

Пайдалуу жаратылыш кендери: мунай, жаратылыш газы, боксит, алтын, никель, марганец, кобальт, темир, калай, титан, уран рудаларыWhat Are The Major Natural Resources Of Cameroon?.

 Климат 
Камерундун климаттык шарттары өлкөнүн ар кайсы аймактарында ар башка. Түштүктө климат экватордук, туруктуу нымдуу, борбордук жана түндүк бөлүктөрүндө субэкватордук, жайы жаанчыл жана кышы кургакчыл. Камерун жанар тоосунун батыш жана түштүк-батыш капталдары Африканын эң нымдуу жери (жылына 9655 мм жаан-чачын жаайт) жана дүйнөдөгү эң нымдуу жерлердин бири болуп саналат.
эң жылуу айындагы тем., °Сэң суук айындагы тем., °Сжаан-чачындын жылдык өлчөмү, ммОкеан жээги24—28 (февраль-март)22—24 (июль-август)>3000Борбордук бөлүгү22—24 (апрель-май)20—21 (декабрь-январь)1500—2000Түндүк бөлүгү32—33 (апрель-май)26—27 (декабрь-январь)<500

 Гидрология 
Камерунда Атлантика океанынын бассейнине куйган жыш жана көп суулуу дарыя тармактары, Чад көлүнө куйган түндүк жана түндүк-чыгышында дагы бир нече дарыялар бар. Санага Камерунда жайгашкан ири дарыя болуп саналат. Адамава тоолорунун түндүк капталдарынан башталган дарыялар Нигердин негизги куймасы болгон Бенуэ дарыясына куят. Түштүк-чыгышты көздөй аккан дарыялар Конго бассейнине таандык Сангага куят. Дарыяларда Мбакау, Лагдо, Баменжинг ири суу сактагычтары гидроэнергетикалык муктаждыктар үчүн курулган.

 Флора жана фауна 
thumb|Ваза улуттук паркындагы пилдер
Токойлор жана сейрек токойлуу аймактар өлкөнүн аянтынын жарымына жакынын ээлейтCameroon Highlands Forests. Камерун токойлорунда дээрлик бардык тропикалык дарак түрлөрү өсөт: фикус, нан дарагы, эвкалипт, пальма ж.бEcological Regions Of Cameroon. Дүйнөлүк рынокто суроо-талап жогору болгон көптөгөн баалуу жыгачтар: акажу, сипо, сапел сыяктуу кызыл жыгачтуу дарактардын ар кандай түрлөрү; кол өнөрчүлүктө жана курулуш иштеринде колдонуулучу кара жыгачтуу, сары жыгачтуу дарактардын баалуу түрлөрү дагы кездешет. Өзгөчө сөңгөгү катуу дарактардын көптөгөн түрлөрү, алардын арасында белгилүү темир жыгачтын бир түрү — азобе дарагы дагы Камерундун аймагында кеңири кездешет. Өсүмдүктөрдүн тыгыздыгы түндүктөн түштүккө карай көбөйөт. Камерун жанар тоосунун боорунда 3000 метрден жогору тоолуу аймагы дайыма жашыл токойлор жана тоо шалбааларына бай. Жээкти бойлой мангр токойлору өсөтThe Cameroon Flora and Fauna.

Камерун флорасынын курамында жогорку өсүмдүктөрдүн 9000 ашык түрүн, канаттуулардын 1000 ашык түрүн, сүт эмүүчүлөрдүн 300 ашык түрүн, сойлоп жүрүүчүлөрдүн 200 ашык түрүн кездештирүүгө болот. Токойлордо түрдүү приматтар (мартышка, галаго, потто, кооз маймыл, дрил, шимпанзе, горилла), пилдер, бегемоттор, бонго жана ситатунга антилопалары кездешет. Саванналарда акыралар, буйволдор, антилопа, кара керик, төө куштар, марабу, тоодактар, арстандар жана илбирстер кездешет.

Камерундун суу фаунасы дагы жаныбарлардын түрлөрүнө бай. Жээктеги сууларда балыктын 130дан ашык түрү, ошондой эле крабдар, креветкалар, лангустар кездешет. Жээк тилкесиндеги токойлордо баканын эң чоң түрү болгон голиаф бакасы байырлашат. Вури, Санага, Ньонг дарыяларынын бассейндеринде тузсуз сууда жашаган балыктардын көп түрлөрү бар.

 Административдик-аймактык түзүлүшү 
Камерун 10 аймакка . Аймактар 58 департаменттен турат. Департаменттер 327 коммунадан туратA summary of Cameroonian Administrative history.
Карта№АймакАймак 
(французча)Административдик борборуКалкы 
2005Калкы
2022Аянты(км2)Калктын жыштышы
(адам/км2)180px1.АдамаваAdamaouaНгаундере903,0001,124,00063,70182.Борбордук аймагыCentreЯунде3,105,0003,905,00068,953243.Чыгышкы аймагыEstБертуа783,000830,000109,00254.Алыскы Түндүк аймагыExtrême-NordМаруа3,119,0003,796,00034,263545.Жээк аймагыLittoralДуала2,502,0003,178,00020,248676.Түндүк аймагыNordГаруа1,703,0002,297,00066,090137.Түндүк-Батыш аймагыNord-OuestБаменда1,735,0001,906,00017,300698.Түштүк аймагыSudЭболова641,000773,00047,19189.Түштүк--Батыш аймагыSud-OuestБуэа1,325,0001,503,00025,4103410.Батыш аймагыOuestБафусам1,712,0001,875,00013,89297

 Саясий түзүлүшү 
thumb|Биримдик сарайы - президенттин резиденциясы
Камерунда бийликтин формасы республика болуп саналат. Өлкөнүн конституциясы 1972-жылдан бери иштеп келе жатат. Камерун Улуу Британия жетектеген мамлекеттердин шериктештигинин курамына кирет.

Камерундун президенти мамлекет башчысы жана куралдуу күчтөрүнүн жогорку командачы болуп саналат. Президент жалпы добуш берүү аркылуу 7 жылдык мөөнөткө шайланат (мөөнөттөрдүн саны чектелбейт). Азыркы президент Пол Бия 1982-жылдын 6-ноябрынан бери Камерундун Президентинин кызматынын ордун ээлеп келет.

Аткаруу бийлигин президент жана премьер-министр жетектеген өкмөт жүзөгө ашырат.

Мыйзам чыгаруу бийлигин бир палаталуу 180 депутаттан турган парламент — Улуттук Ассамблея жүзөгө ашырат. 1996-жылдагы Конституциялык түзөтүүлөргө ылайык, 100 депутаттан турган жогорку палата — Сенатты түзүү каралган (10 провинциянын ар биринен 10 адам, анын ичинен 70 сенатор шайлоочулар коллегиясы тарабынан шайланып, 30 депутат президент тарабынан дайындалышы керек). Бирок, азыркы учурда сенат али түзүлө элек.

1961-жылдан бери көп мандаттарга ээ болгон партия болуп «Камерун элинин демократиялык кыймылы» партиясы саналатDemocratic gathering of the Cameroonian people. Азыр бул партияга парламенттеги 140 орун таандык.

 Калкы 
thumb|2000-жылга карата жыныстык жана курактык түзүм
left|thumb|Камерундагы эл аралык аялдар күнүн белгилөө
left|thumb|Салттуу турак-жайы
2021-жылы Камерундун калкынын саны 27,198,628 адам болгонDepartment of Economic and Social Affairs Population Division. World Population Prospects 2024. Жарандарынын жашоо узактыгы 62,3 жаш (эркектер 60,6 жаш, аялдар 64 жыл жаш).

Камерунда эркектерге (49,5%) караганда аялдардын (50,5%) саны бир аз көбүрөөк. Калктын 60% ашыгы 25 жашка чейинки жаштар. 65 жаштан жогору адамдар жалпы калктын 3,11% гана түзөт.

Камерундун калкынын шаардык жана айылдык тургундарынын саны дээрлик бирдей.

Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун маалыматы боюнча 2013-жылы төрөттүн деңгээли 4,8 болгон жана калктын өсүү темпи 2,56% түзгөнCameroon:WHO statisticalprofile.

 Тили 
thumb|Жергиликтүү тилдердин картасы
Алгачкы колонизаторлордун тили болгон немис тили саясий кырдаалга байланыштуу француз жана англис тилдерине алмаштырылган. 

Камерундун жарандары 70% француз тилинде жана 30% англис тилинде сүйлөшөтPresentation of Cameroon.

Француз жана англич тилдеринен тышкары, 20 миллионго жакын Камерундуктар 250гө жакын башка жергиликтүү тилдерде сүйлөшөтThe Language Situation in Cameroon. Камерунду дүйнөдөгү эң көп түрдүү тилдүү өлкөлөрдүн бири болуп саналып келетLinguistic diversity in Africa and Europe.

2017-жылы англис тилдүү калкка француз тилинде сүйлөгөндөр талабынан кысым көрсөтүлүшүнө каршы нааразылык акциялары болгонAfrican Powder Keg: Cameroonian Conflict and African Security. Бул демонстранттарга каршы аскерлерлик күчтөр тартылып, курал колдонуунун негизинде бир нече адамдар каза болуп, жүздөгөндөр камакка алынып, миңдегендер өлкөдөн качып кетүүгө аргасыз болушканThis is what we're up against. Бул окуя Амбазониянын көз карандысыз Республикасы аталышындагы таанылбаган мамлекеттин жарыяланышы менен аяктаганPolitical crisis, protests and implications on nation building in Cameroon. 2020-жылдын июнь айына карата бул кризистин натыйжасында 740,000 адам жер которууга аргасыз болушканCameroon: Humanitarian Dashboard (January to June 2020).

 Диний курамы 
thumb|left|Яундедеги католиктердин чиркөөсү

Камерундун Түндүк-Батыш жана Түштүк-Батыш провинцияларындагы протестанттардын саны көп. Түштүк жана батыш француз тилдүү аймактарында католиктерден саны көпJuly-December, 2010 International Religious Freedom Report.

Түштүктөгү этникалык топтор негизинен христиан же салттуу африкалык анимисттик ишенимдерди же эки диний агымдын синкретикалык айкалышын карманышат. Көп адамдар, өкмөт мыйзамсыз деп эсептегенине карабастан бакшыларга ишенишетThe Modernity of Witchcraft: Politics and the Occult in Postcolonial Africa. Түндүк Камерунда исламчыл «Ансар аль-Ислам» тобунун иш-аракеттери кеңири жайылган жана көп учурда бакшычылыкка шектелгендер кармалганда ар кандай зордук-зомбулукка дуушар болушатBoko Haram timeline: From preachers to slave raiders. 

Түндүк аймактарда саны жагынан басымдуу кылган фулани эли дээрлик толугу менен мусулмандар. Негизинен түндүк аймактарынын калкы ислам динин тутушат. Камерундун батышын байырлаган бамум эли дагы мусулмандар.

 Экономикасы 
Мунай запастары жана айыл чарбасы үчүн жагымдуу шарттары менен Камерундун экономикасы Африкадагы өзүн-өзү камсыз кылган экономикалардын бири. 2009-жылы ИДӨ калктын жан башына 2,3 миң АКШ долларына барабар болгон. Бул Африкада 11-орун, дүйнөдө 108-орун дегенди билдирет. Бирок, калктын дээрлик жарымы жакырчылыктын чегинде жашашат. Жумушсуздуктун деңгээли болжол менен 30%. Айыл чарбасына ИДӨ 20% туура келет жана калктын дерлик 70% ушул багытта иштейт. Айыл чарбасынын негизги өнүмдөрү — кофе, какао, пахта, каучук, банан, май, дан эгиндери, шабдалы, нектарин, өрүк, помидор, бадыраң, апельсин, калемпир ж.б. Токойлордо жыгачтарды даярдоо жана мал чарбачылык дагы жакшы өнүккөн.

Өнөр жай багыты ИДӨ 30% жана калктын 13% жумуш менен камсыз кылат. Багыттары — мунай казып алуу жана кайра иштетүү, алюминий өндүрүү, тамак-ашты кайра иштетүү, керектөө товарлары, текстиль, жыгач материалдарын өндүрүү, кемелерди оңдоо.

Тейлөө чөйрөсү калктын 17% жумуш менен камсыз кылып, ИДӨ 50% берет.

 Маданияты 
thumb|Чыгыш аймагынын бийчилери конокторду тосупалуу учурунда
thumb|Осса көлүнөн алыс эмес жерже себет токуп жаткан айым
thumb|Лейпцигдеги борбордук стадиондо Камерун менен Германиянын футбол курама топторунун беттешүүсү. 2004-жылдын 17-ноябры
Камерун — макосса сыяктуу африкалык поп багытындагы музыка жанрынын мекениMakossa. 

Музыка жана бий Камерундун салтанаттарынын, майрамдарынын, коомдук жолугушууларынын жана ырым-жырымдарынын ажырагыс бөлүгү болуп саналат. Салттуу бийлер хореографиялык жактан абдан татаал кыймылдарды камтыйт. Бийлердин түрлөрү эркектер үчүн же аялдар үчүн болуп бөлүнөт жана бир жыныстагылардын катышуусуна тыюу салынган бийлер дагы бар.

Музыкалык коштоо кол чаабу, буттар менен жерди тепкилеп үн чыгаруу сыяктуу эле жөнөкөй болушу мүмкүн. Салттуу музыкалык аспаптарга барабандар жана «сүйлөгөн» барабандар, флейталар, горн, коңгуроолор, кылдуу аспаптар, шырылдактар сыяктуу музыкалык аспаптар кирет. Аспаптардын айкалышы этникалык топторго жана аймактарга жараша өзгөрөт. Айрым аткаруучулар арфага окшогон аспаптын коштоосунда ырларды жалгыз ырдашат.

 Ашкана 
Тамак-аштын түрлөрү ар башка аймактарда ар кандай, бирок өлкө боюнча кечки тамактын кеңири түрлөрү таралган. Кокоям, жүгөрү, маниок, таруу, банан, картошка, күрүч же ямс сыяктуу азыктар тамак жасоодо колдонулат. Жашылча, жер жаңгак, пальма майы же башка ингредиенттерден жасалган туздук (соус), шорпо же бышырылган тамак менен чогуу желет24 Must-Taste Cameroonian Foods You Can’t Miss. Эт, балык, кымбат кошумчалар кымбат болгондунуа байланыштуу өзгөчө учурларда колдонулатFood Culture in Cameroon. Татымалдар катары туз, кызыл калемпир соусу жана магги соода маркасынын татымалдары колдонулуп, Камерундун улуттук тамактары ачуу тамактардын катарына киретLonely Planet West Africa.

Тамак-ашты жасоодо бычактан башка ашкана куралдары деле колдонулбайт, салттарына ылайык тамак-аш адатта оң кол менен жасалышы керек. Эртең мененки тамак кофе же чай, нан, мөмө-жемиштерден, буудай унунан жасалган пуф-пуф (пончик), банан, буурчактан жасалган торттор сыяктуу жана башка тамактардан турат.thumb|Банан жана «боболо» менен коздолгон эт жана креветкадан жасалган тамак

 Кийим 
thumb|left|Кийимдер ар түрдүү жана көбүнчө заманбап жана салттуу элементтерди камтыйт
Камерундун калкынын саны салыштырмалуу көп жана ар түрдүү улуттардан турат. Камерундун азыркы кийимдерине климат, диний, этникалык жана маданий ишенимдер, колониализм, империализм жана глобалдашуунун таасири чон. Камерундуктардын кийимдеринин арасында пагне, саронг, чечия, салттуу шляпа, ква, гандура, эркектердин күнүмдүк кийимдери сыяктуу түрлөрү барCameroon Clothing Traditional Attire and Dress Fashion of Cameroon.. Аялдар да, эркектер да атаыйн белдемчилерди кеңири колдонушат Бирок алардын колдонулушу ар кайсы аймактарда ар кандай болушу мүмкүн, түндүктө фулани стилдеринин, түштүктө жана батышта игбо жана йоруба стилдеринин таасири көбүрөөк. Имане Айисси эл аралык деңгээлде таанылган Камерундун эң көрүнүктүү дизайнерлеринин бириVOGUE. It’s My Mission To Show How Hugely Diverse African Cultures Are”: Imane Ayissi On His Couture Debut.

 Адабият 
Камерун адабияты Европа жана Африка темаларына басым жасайт. Колониялык доордогу Луи-Мари Пука жана Санки Маймо сыяктуу жазуучулар европалык диний миссионердик коомдор тарабынан билим алышкан жана Камерунду дүйнөгө танытуу үчүн Европалык маданият менен айкалыштыктарды түзүүнү жакташкан. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин Монго Бети жана Фердинанд Ойоно сыяктуу жазуучулар колониализмди талдап, анализдеп, ассимиляцияны сынга алышканCameroon Literature at a glance.

 Спорт 
Улуттук саясат спорттун бардык түрлөрүн катуу колдоо көрсөтөт. Салттуу спорттун түрлөрү болуп каноэ жарыштары жана күрөш болуп саналат, ал эми бир нече жүз жөө күлүктөр жыл сайын 40 км аралыкка созулган, Камерун тоосундагы жарышка катышышат. Камерун Кышкы Олимпиада оюндарына катышкан тропикалык өлкөлөрдүн бири.

Азыркы учурдагы популярдуу спорттун түрлөрүнүн ичинен Камерунда футбол басымдуулук кылат. Этникалык негизде же корпоративдик демөөрчүлөрдүн астында уюштурулган футбол сүйүүчүлөрүнүн клубдарынын саны көп, ала. Футбол боюнча улуттук курама команда 1982 жана 1990-жылдардагы ФИФА Дүйнөлүк Кубокторуна катышып, бийик көрсөткүчтөргө жетишкенден бери Африкадагы эң ийгиликтүү командалардын бири болуп саналып келет. Камерун беш жолу Африка Улуттар Кубогунун чемпиону жана 2000-жылы Олимпиада оюндарында алтын медаль уткан.

Камерундун крикет Федерациясы эл аралык мелдештерге катышып, Камерундагы жаңы спорттун түрү катары өнүгүп жаткан учуру.

 Салттуу искусство жана кол өнөрчүлүк 
Салттуу искусство жана кол өнөрчүлүк бүтүндөй өлкө боюнча коммерциялык, декоративдик жана диний максаттарда колдонулат. Өзгөчө жыгачтарга оюлган сүрөттөр жана скульптуралар көп кездешет.[204] Батыш тоолуу аймагындагы жогорку сапаттагы чоподон керамика буюмдары жасалат.[184] Себет токуу, жез жана коло иштетүү, калабаска (лагенария) ою түшүрү жана боео, сайма жана булгаары иштетүү сыяктуу кол өнөрчүлүк менен дагы алектенишет. Акыркы мезгилдерде заманбап искусствосу дагы абдан популярдуу багыт болуп калыптанып жататCameroon's indomitable contemporary art.

 Майрамдар 
ДатаАталышыФранцузча аталышы1-январьЖаңы жылJour de l’an1-январьЭгемендүүлүк күнүJour de l’indépendance11-февральЖаштар күнүFête de la Jeunesse1-майЭмгекчилер күнү20-майКамерундун улуттук майрамыFête nationale du Cameroun1-октябрьКамерундун биригүү күнүRéunification du Cameroun25-декабрьРождествоNoëlАй календары менен аныкталатКурман АйтAïd al-AdhaАй календары менен аныкталатОрозо АйтAïd el-FitrАй календары менен аныкталатМавлид (Мухаммед пайгамбардын туулган күнү)MawlidӨткөөл майрамУлуу жумаVendredi saintӨткөөл майрамПасхаPâquesӨткөөл майрамИсанын асманга көтөрүлүшүAscension

 Социалдык тармагы 
thumb|Камерундун Банким шаарындагы мектеп
thumb|Мектеп окуучулары
thumb|Лакинтини ооруканасы

 Билим берүү 
2013-жылы Камерундун жалпы эрезеге жеткендердин сабаттуулугу 71,3% деп бааланган. 15-24 жаштагы жаштардын сабаттуулугу эркектер арасында 85,4% жана аялдар арасында 76,4% түзгөнUNICEF. Cameroon. Statistics. Билим берүү тармагы британиялык жана француз системаларынын негизинде түзүлгөн жана англис же француз тилдеринде жүргүзүлөт.

Кыздар мамлекеттин маданиятына, үй жумуштарына, эрте турмушка чыгуусуна, кош бойлуулукка жана сексуалдык ыдык көрсөтүүгө байланыштуу эркектерге караганда мектепке азыраак барышатCameroon. Country Reports on Human Rights Practices. Өлкөнүн түштүгүндө окуучулардын да, мугалимдердин да саны өтө көп, ал эми түндүгүндө мектептерде кызматкерлердин саны аз. 2013-жылы башталгыч класстарга баргандардын сандык көрсөткүчү, мектеп жашындагы балдардын 93,5% түзгөн.

Америка Кошмо Штаттарынын Эмгек министрлигинин балдарды эмгекке тартуунун эң начар түрлөрү тууралуу изилдөөлөрү көрсөткөндөй, 5-14 жаштагы балдардын 56%, 7-14 жаштагы балдардын дээрлик 53% мектепте окушат жана окудан бош учурда иштешетFindings on the Worst Forms of Child Labor. 2014-жылдын декабрында эл аралык эмгек иштери боюнча бюро тарабынан чыгарылган балдар эмгеги же мажбурлап иштетүү менен өндүрүлгөн товарлардын тизмесине Камерунда өндүрүлгөн какао жаш балдардын эмгеги колдонуулгандыгы үчүн киргизилгенList of Goods Produced by Child Labor or Forced Labor.

 Саламаттыкты сактоо 
Саламаттыкты сактоонун сапаты жалпысынан төмөн. 2012-жылы жашоо узактыгы 56 жаш болгон. Камерунда төрөттүн деңгээли жогору бойдон калууда, бир аялга орто эсеп менен 4,8 бала төрөлөт жана биринчи баласын төрөгөндөрдүн орточо курагы 19,7 жаш. Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун билдирүүсүнө ылайык, Камерунда ар бир 5 000 кишиге бир эле дарыгер туура келет3 medical marvels saving lives. 2014-жылы мамлекеттин жалпы чыгымдарынын 4,1% гана саламаттыкты сактоо тармагына бөлүнгөнWorld Statistics Pocketbook. United Nations Statistics Division. Cameroon. Саламаттыкты сактоо системасындагы каржылоонун кыскартууларынан улам, адистердин дагы саны аз. Камерунда айлык акы аз жана жумушу оор болгондугуна байланыштуу медициналык кесиптерде окуган дарыгерлер жана медайымдар эмиграцияга кетишет. Чоң шаарлардан сырткары аймактарда ооруканалар начар жабдылган жана санитариялык абалдары өтө эле начар.

2012-жылы эң көп сандагы өлүмгө алып келген үч оору — ВИЧ/СПИД, аба аркылуу жугуучу инфекциялар жана ич өткөк болгон. Эндемикалык ооруларга денге калтыратмасы, филяритоз, лейшманиоздор, безгек, менингит, шистосомоз, трипаносомоз жана уйку оорусу кирет. 2016-жылы ВИЧ/СПИД таралышынын көрсөткүчү 15-49 жаштагылар үчүн 3,8% деп бааланганUNAIDS. Cameroon. 2016-жылы 14 жашка чейинки 46 000 бала ВИЧке чалдыкканы болжолдонууда. Камерунда ВИЧке чалдыккандардын 58% өз статусун билишет, ал эми 37% гана дарыланышат. 2016-жылы СПИД оорусунан 29 000 адам каза болгон.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Президентинин расмий сайты

Категория:Мамлекеттер арип боюнча