Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кыдыралиева Жибек

Кыдыралиева Жибек Саймачы. 1939-ж. Жумгал районундагы Багашан айылында төрөлгөн.
 
Жети жылдык мектепти бүткөн. Үй ичин бай жасалгалаган (шырдак, ала кийиз, жабык баш, канат чий ж. б.) ал уздун туш кийиздери башка буюмдарынан өзгөчөлөнөт. Анда Жибек үлгүнүн ортолук көчөтүнүн табакчаларын башкараак түрдө алат. Мында кийиз оюмдарына караганда өз өзүнчө бөлүнбөй, жалпы көчөт катары берилген табакчалары эндүү берилип, жарыш түшкөн «чычкан изи» сымалданган «суусу» ачык болуп турат. «Мандалак сымал көчөтү» ортолук табакчалардын өзөгүн түзөт. Андагы кооздукту туш кийиздин капкалдырыгы кайталайт. Уздун айрым туш кийиздерине капкалдырык түшпөйт. Жибектин энелеринен калган кундуз бастырган туш кийиздер азыр да бар. Жибектин сайма көчөттөрү ошолорго үндөшөт.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Күсөнбек уулу Жайбыр

Күсөнбек уулу Жайбыр (1848-1933) Жыгаччы. Кочкор районундагы Чоң-Булак деген жерде төрөлгөн.
 
Калыгул олуя өлгөндө анын бейит-коргонун бир күндө жапырт эл катышып тургузганда жети жашар Шайбыр да кол кабыш кылат. Келини Мария уздун айтымында боз үйдүн сөөгүнө (уук, кереге, түндүк, босого-таяк, каалга) бүтүндөй узанат. Аларга түс берүүдө абалы жылкынын жылуу канына «ичирип», анын үстүнө жошо сүрткөн. Бул майлуу кан сиңимдүү келип, жыгач чирибеген. Уста кырма идиштерине да узанган. Чиенин кабыгын майдалап, жылуу сууга чылап, жаңы жасалган идиштерди ага үч күн койгондо саргыч кызгылтым түс берген. Аны ыштыкка койгондо күрөң кара өң пайда болгон. Ал тамактын даамын бузбаган, даамына келтирген. Эл жыгачтан түймө түйгөн (топчу түйгөн) уста деп эң жогору баалашкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Күмүшбек кызы Алтын

Күмүшбек кызы Алтын (1886-1977) - Оймочу. Сокулук районунун Жыламыш айылында төрөлгөн.
 
Үй-бүлөсү жапырт көркөмдүк дүйнөсүнө умтулат. Алтын уздукка өтө жаш кезинен талаптанат. Төтөн, анын жүзү кийиз оюмдарынан ачык билинет. Анын уздугу «Алтын оюму» деген атта тараган. Жасаган буюмдары Сокулук, Аламүдүн райондорундагы Жыламыш, Кара Сакал, Шалта, Асылбаш, Таш-Дөбө, Жаңы-Арык өңдүү айылдарда көп жолугат. Учурунда баса отуруп узданган. Анын уздук өнөрү кийиз оюму менен кездеме көчөтүнө тең жаралгандай сезилет. Алтын өзүнүн бүт ыкмасында көбүнчө «кочкор мүйүз оюмду» негиз тутуп, оюм учтарын укмуштай так, таза, дал өзүңцөй көрктүү чыгара алган. Уздун оюмдарынын бөтөнчөлүктөрүнүн бири - ал көркөмдүктү төптүштүрө, ич ара айкалыштыра берип, анда бир бүтүм ой, ыргактуу обон жарата билгендигинде. Анын эч жерде учурабаган кийиз оюмдарына атактуу зергер Кызгараев Кошалы да тең берген. Чынында эле «Алтын оюм» кубулма сызыктанып кетет. Аны «айкаш оюм» десе да болот. Учурунда уздун атасы Күмүшбек да чоң өнөрпоз болгон. Ал балдарына атайын өнөр жугузуш үчүн элдик таланттарды чакырып, аларды үйүнө байырлатуучу экен. Алтындын бир тууганы Сыдыктын жалпы эле көркөм кол өнөрчүлүгү, анын ичинде көркөм оюм жаратуу кудурети замандаштарына беш колдой дайын. Анын андай чыгармачылыгы күмүш бетине түшүрүүгө да шартташкан. Сыдыктын оймочулугун бүгүнкү муундар үчүн зергерчиликтин өзүнчө мектебин түзүп кеткен улуу уста Кызгара Турдубай уулу да баалаган экен. Алтындын шакирти Күлүкан уз жараткан шырдактар айыл ичинен азыр да арбын жолугат.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кускакбай уулу Байгазы

Кускакбай уулу Байгазы (1889-1961) Жыгаччы жана ат жабдыктарынын чебери. Жети-Өгүз районунун Тосорундагы Сүйүнбай Булак кыштоосунда төрөлгөн.
 
Нарындын ТекеСекиригинде кадимки демократ Тоголок Молдодон (Байымбет Абдракман уулунан) төрт жыл окуган. Тарыхчы Ишенаалы Арабаевдин жолдомосу аркылуу Алма-Атадан мугалимдердин эки жылдык курсун бүтүп, Саз деген жерде мектеп ачып Тосордун, Тамганын балдарын окутат. Мамырбай деген устанын таалими менен ал ошол тапта ээр чабат. Ага талды пайдаланган. Башка усталардан өзгөчөлүгү ээрди сомдоп, уйдун жампасын шыбап, көлөкөдө кургаткан. Кырма идиштерине, үй жыгачына да узанган. Үй жыгачын кармоо үчүн тамаркага тосордун талын тигип, жердик катары пайдаланган. Ат жабдыктарын өрүп да, кайып да жасаган. Ал үчүн бодонун терисин малмага салып, талкууга коюп көн, ак кайыш жараткан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кускакбаева Майраш

Кускакбаева Майраш Шырдакчы. 1924-ж. Тоң районундагы ТуураТам айылында төрөлгөн.
 
Башталгыч мектепти бүткөн. Ал абалы сүрөт тартууга кызыккан. Кийин илме шибеге аркылуу туш кийиз, күзгү кап, текче саюга машыгат. Уз аталган кызды кийин кайын энеси оймочулукка үндөктөйт. Ал ак өргөө көтөргөн. Ички-сырткы жасалгаларында өзүнүн чеберчилик жүзү бар. Шырдактарында «куш оюмунун» эки четинен «мүйүз оюму», арасынан «карга тырмак оюму» «аламыч» түшүп, ал ортолук оюмдун табакчалары бири бири менен жиксиз уланат да, «аламычы» ак-карадан болот. «Бадам оюмдан» да берилип, шырдактын кызыл, көк түстө болушу салттуулукту алыстайт. Ал шырыктык жипти кылчык жүндөн ийирет. Шырыкка бир гана жол чыгарат. Уздун Шаарканова Ыпый, Ордобаева Үкөн өңдүү үйрөнчүк-шекиттери өнөктөш узданышууда.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Курман уулу Керимберди (Сары Уста)

Курман уулу Керимберди (Сары Уста) (1897-1980) Зергер. Тоң районундагы Дөң-Талаа айылында төрөлгөн.
 
Кийин Жети-Өгүз районундагы Барскоон айылында жашап өткөн. Өңү сары чийкил болуп, бала күнүнөн устакана кармагандыктан айыл арасында «Сары уста» аталган. Кийинки чактары Сары уста кайык ат жабдыктарына сары жезди өзүнүн куйма калыптарына эритип куюп, шөкөт чаап жасаган. Ага түшүрүлгөн кооздуктар мурунку зергерлердикинен анча айырмаланган эмес. Ага атактуу Кебек уста күмүшкө мина коюуну үйрөтөт. Мында түшкөн оюм-чийимге минаны мыскалдап салып, отко кармайт. Мина мөлт этет да, чийимдин ичинен жатак алат. Аны кургак чүпүрөк же кийиз менен сүртсө, көркөм оюм бадырая түшөт. Муну «сыя төгүүнүн» бир түрү катары пайдаланган. Аны зергер пайдаланаарда абдан күл майдалап же сууга чылап, кадимки «сыядай» кылып алат. Күмүш бетине түшкөн элдик оюм-чийимди минтип сыялоону «мина төгүү» же «мина коюу» деп атайт. Сары уста кийинки чактары аны ат жабдыктарынын шөкөттөрүнө да арбын колдонгон. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Куралова Марапат

Куралова Марапат — бычмачы-тикмечи, саймачы. 1948-ж. Ала-Бука районундагы 1-Май (Айрык-Там) айылында төрөлгөн.
 
Бишкектеги № 8 кесиптик техникалык окуу жайын бүткөн. 15 жыл ательеде бычмачы-тикмечи болуп иштеген. -жылдан Т. Сатылганов атындагы Кыргызстан Мамлекеттик Филармониясында улуттук кийимдерди бычып-тигүүчү, буюмга Көркөм көчөттөрдү түшүрүүчү чеберканада узданат. Марапаттын узчулугуна апасы Бүбүайша Нурумбет кызы (Ала-Бука району, Көк-Таш айылы) таасир эткен. Ал илме сайма, ийне сайма, илме дос сайма, катары таар, беш кеште таар, курак, шырдамал, шырдак (оймо теке) жана башкаларды түгөл жүзөгө ашырган. Анын үлгүлөрү Шакаптар, Көк-Серек, Терек-Сай, Ала-Бука айылдарына кеңири тараган. Ал үлгүлөрдүн көпчүлүгүн Марапат кармай билет. Уздун Карамолдо Орозов атындагы ыр-бий ансамблинин артисттерине, башка артисттердин сахналык кийим-кечектерине пайдаланган «шырдак оюмдарын», «кыял оюмун», «карга тырмак оюмун», «бармак боочу оюмун» ичкертип, кыялдантып, ал кооздуктарды ич ара кыйыштырып, бири бирине бутактантуу, үч төрт түстү пайдалануу аркылуу берүүсү, сайма көчөттөрүн жыш алуусу мүнөздүү. Мындай кооздук Марапаттын колунан «Ак марал» ансамблинин бийчилери жана Эстебес Турсуналиев, Тууганбай Абдиев, Замирбек Үсөнбаев, Нурак Абдыракманов, Саламат Садыкова, Дарика Жалгасынова, Гүлзат Батырканова, Лира Райымбекова, Тамара Исабекованын театрдык кийим-кечектерине түшкөн. Марапаттын Чынара Осмонова, Айгүл Токторбаева, Калбүбү Алиева Садык кызы, Эрке Таргылова өңдүү шакирттери бар.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар
Кулназарова Бакбүбү

Кулназарова Бакбүбү Шырдакчы. 1937-ж. Аксы районундагы Жаңы-Жол айылында төрөлгөн.
 
Атайын орто билимдүү. Соода тармагында эмгектенген. Бакбүбүнүн шырдактарында аксылыктарга таандык өздөштүрүүдөгү бөтөнчөлүктөр билинет. Төрт бурчтуу аянттуу жасалган шырдактарында төрттөн табакчанын ар бири төрт «мүйүз оюмдарынын» түрлөрүнөн жаралат да, «аламычы» «ача оюмдарынан» турат. Негизи түр шырдакка ал сары милтени - ыскытты арбын пайдаланат. Башынан «ачкыч оюму» бар эки «мүйүз оюму» «карга тырмак оюму» менен биригет. Ошондо төрт бурчунан төрт «кочкор мүйүз оюму» чыгат. Ак-карадан «бычак учу», жээк оюму «бадам оюмунан» арбын берилет. Уздун шырдамалына түшкөн көркөм оюмдары өтө жыш, бирок, айылдаштарынын үлгүлөрүнө үндөшөт. «Аламычы» бар бир табакчанын ичинен төрт табакча, анын ичинен төрт табакчага «кочкор мүйүз оюмун» чыгарып, табакчанын төрт четине «ачкыч оюму» менен кайрадан «мүйүз оюмдарын» жупташтырат. Анда кара өң буюмдарды өзүнө бурат. Демек, көбүнчө «мүйүз оюму» «ачкыч оюму» менен көбүрөөк биригет.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кулматов Канай

Кулматов Канай Жыгаччы, аваздык аспаптардын чебери. 1948-ж. Сокулук районундагы Жыламыш айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. 1967-жылдан Кыргыз театрлар коомунун өнөрканасында узанат. Ал зергер Кызгара Турдубай уулунун устакерчилигинен зор таасир алган. Устачылыгын комуз жасоодон баштаган. Анын өнөрканасында прима комузу, альт комузу, секунтамер комузу, добулбас, темир комуздун өзү кармаган үлгүлөрү бар. Комуз жасоодо жыгачтардын жердигине байкоо жүргүзөт. Арчадан, чынар теректен жасалган комуз үндү орточо, жаңгак жыгачы бийик, кара өрүк жыгачы пас чыгарат. Алмурут жыгачы үндүү, кара жыгач добуштуу болот. Ошентсе да комуз, кыл кыяк үчүн өрүктөн өтөрү жок. Канай комузга көбүнчө бук жыгачын пайдаланат. Анын жердигин Румыниядан, Батыш Украинадан, Армениядан алат. Бук байкоолорго караганда башка жерлерде андай сапаттуу өсө албайт. Ал атайын барып жыгачты тандап келет да, электр-мешинде кургатат. Андан кийин чала оюп, аспаптын түспөлүн берет да, калтырып коюп, бир жылдан кийин гана кайра кармап, биротоло бүтүрөт. Кырма идиштерин жасоодо жергиликтүү жыгачтарды пайдаланат. Катышкан кароо-сынактары, көргөзмөлөрү 1987-ж. Эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук II фестивалы. Аваздык аспаптары үчүн диплом, коло медаль. 1989-ж. Эл чыгармачылыгынын республикалык кароо-сынагы. Аваздык аспаптары үчүн ЭЧЖРКнүн диплому.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кулжабай Кызы Маржанбүбү

Кулжабай Кызы Маржанбүбү Зергер. 1921-ж. Талас районундагы Көк-Кашат айылында төрөлгөн.
 
Чарбада техникосеменатор, эсепчи, тамеки талаасында эмгектенген. Атасы эски чебер Кулжабай колхоз устаканасын уюштурат. Кара темирге талбай узанган анын өздүк көмүркөйү жалгыз кызы Маржанбүбүгө калат. Аял-зергер катары атасынын ордун басат. Көрүгүн үйлөтүп, күжүсүн күйгүзөт. Атасынын аспап-куралдарына эгедер болуп, өнөрүн улантат. Зергер байбиче кыргыздын көркөм кол өнөрчүлүгүнүн бардык түрүнө кол тийгизип келүүдө. Ал саймачылыкты, оймочулукту, чырмакчылыкты аркалап, боз үй көтөргөн. Анын узчулугунда башкалардан айырмалана турган бөтөнчөлүктөр баамдалбайт. Ал темир комуз жасайт. Анын жаагын жумшак темирден тандайт. Кээде күмүштөн, жезден, колодон да кармайт. Ал эми комуз тилин сөзсүз курч темирден алат. Аны өгөөлөп, табына келтирип сугаруу менен үнүн табат. Маржанбүбү чалгыдан да, өгөөдөн да, магниттен да тил жасоого аракеттенет. Тили ойдогудай чыккан аспапты калыбына салып өгөөлөп, жылмалайт. Зергер өзүнүн аваздык аспабын көп нускалап жасап, маданий мекемелерге көмөктөшүп, шайыр кыз-келиндер менен чыгармачыл байланышта болууда. Темир комузда өзү да мыкты ойнойт.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Аваздык аспаптары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Темир комузу үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Куланбаева Урпай

Куланбаева Урпай Тери идиштеринин чебери. 1913-ж. Ысык-Көл районундагы Чоң-Өрүктү айылында төрөлгөн.
 
Чарбанын ар кандай өнөктүгүндө иштеген. Урпай көөкөр, көнөк сабаа, көнөчөк, көңдаал өңдүү шири идиштерин кармоодо абалы шар сууга бастырып, жыдытуудан кийин төөнүн, бодонун терисинин эки капталынын тегиз жеринен тырмак издери түшкөндөй алашем кылып кургатып бычат. Мунун сырткы кыртышын өзүнчө, ички кыртышын өзүнчө темене аркылуу тигет. Көөкөр, көнөк өңдүүлөргө кум, топурак шыкап, чапкылап, моюнун, ийинин, булуң-бурчтарын ийри шиш менен көркүнө, эбине келтирет. Уз көөкөрдүн ичин 5 литр, көнөктү 8-10 литр сыйымдуулукта жасайт. Ошондо чоргосу 16-18 см, оозу 3-4 дм келет. Ага эки элидей жыгач өрмө боо тагат. Көөкөргө, көнөккө Урпай тери коңур кургак кезинде «чийме сынпос» түшүрөт. Теке мүйүздөн «чийим шибегеси» менен жаралган ал көркөмдүктөрү тери идиштерине таандык кабыргаланып, карчыга канаттанып, ичке түшөт да, «жарым кыял оюмдарынын» учкай түрүн түшүндүрөт. Андан кийин бул идиштерин ыштыкка коёт. Уздун айрым шири идиштери мамлекеттик музейлерге экспонатталган. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кулболдиев Мукамбет

Кулболдиев Мукамбет Жыгаччы, жыгач бетине кооздук түшүрүүнүн чебери. 1954-ж. Кемин районундагы Бейшеке айылында төрөлгөн.
 
1984-ж. «Мураскер» көркөм кол өнөрчүлүк окуу жайынын устачылык бөлүмүн бүтүргөн. Ошол окуу жайында жыгаччылык боюнча улук чебер-мугалим болуп эмгектенет. Уста көбүнчө табак, аяк, чөйчөк, сузгу, кашык өңдүү кырма идиштерге жана үкөк, сандык, төр ала бакан, такта сыяктуу буюм-эмеректерге, күзгү, сүрөт, терезе алкактарга узанат. Жердик катары Чүй өрөөнүнүн тал-терек, кайыңын пайдаланат. Аларды март-октябрь айларында кыят. Тилип алып, мелүүн жайга кургатат. Жыгач бетине «чыгармак оюму», «кочкор мүйүз оюму», «кыял оюму», «жарым кыял оюму» сымалдарды ичке, учтуу алат. Жыгачтын жүзүн буруу үчүн ышкын түптү жошого аралаштырып сүртөт. Жыгачтын өз өңү да боёктук милдет аткарат. Тал, теректен кашын өзүнчө чыгарып, туюк ээр чабат. Катышкан кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1989-ж. Прикладник сүрөтчүлөрдүн жана элдик чеберлердин Кыргызстан мамлекеттик сүрөт музейинде өткөн республикалык көргөзмөсү. Үкөк, күзгү алкактарына түшүрүлгөн көркөм оюмдары менен катышкан. 1990-ж. Кыргызстан мамлекеттик сүрөт музейинде өткөн элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү. Үкөк, такта өңдүү салттуу буюмдары коюлган. 1992-ж. Мамлекеттик тарых музейинде өткөн элдик чеберлердин республикалык сатуу көргөзмөсү. Кырма идиштери жана салттуу жыгач буюмдары экспонатталган.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кудайбергенова Зарыл

Кудайбергенова Зарыл Шырдакчы жана саймачы. 1936-ж. Жумгал районундагы Багашан айылында төрөлгөн.
 
Азыр Сокулук районундагы Күнтуу айылында жашайт. Бишкектеги кооперативдик техникумду бүтүргөн. Соода тармагында эмгектенет. Узчулуктун башатын энеси Жоомарт кызы Зуурабүбүдөн (Ак-Талаа району, Ак-Кыя айылы) алган. Керебетке тарткыч, терезе пардоо, кийим жапкыч, сүлгү өңдүүлөрдү жөрмөмө сайма, көптүрмө сайма, басма сайма, таңдай сайма аркылуу гүлдүн, куштардын, айбанаттардын, чөптүн, бак-дарактардын сүрөттөрүн чебер түшүрүү менен сайып, саймачылыгын баштаган. Узчулук чеберчилиги кийиз буюмдарынан даана байкалат. Шырдактарында жалпы оюмду ортолукка эндүү алып, жазыраак көрсөтүп, анын аламычын толкундата алып, «салбай оюмга» көбүрөөк назар таштайт. Шырдакты, ала кийизди өздөштүрүүдө сары-кара, сары-жашыл, жашыл-кызыл түстөрдү бири-бирине жупташтырат, мында кара-ак өң аламыч үчүн чечүүчү орунга чыгат. Ошондо жээк оюму «жарым кыял оюму», жагалмай канаттанып, аламычы «ит куйрук оюму» менен ачылып, бир буюмдагы төрт такта оюму «бычак учу» аркылуу бөлүнүп, «карга тырмак оюму», «мүйүз оюмдары» ичтен-сырттан айкалышып турат. Анын ала кийизине түшкөн көркөм каражаттар живопистик маанайда чечилип, үч-төрт түс бири-бирине сиңип кеткендей баамдалат. Зарыл көбүнчө кыздын себине узанат. Кыздары Гүлайымды, Маалайбүбүнү, келини Керимди узчулукка нускалоодо.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кудайбергенов Булан

Кудайбергенов Булан Жыгаччы. 1924-ж. Бакай-Ата районундагы Күмүштак айылында төрөлгөн.
 
Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Бишкек педагогия институтунун филология факультетин бүтүргөн. Көп жылдары Ключевка атындагы орто мектепте эмгектенген. Тарых, Адабият жана Манас кесиптерин элге тааныткан, Эл агартуу наамы берилген. Жыгаччылыкка узанууда атасынын нускасын алган. Атасы өз учурунда боз үйдүн жыгачына узанып, жыгачтын сырын терең билген уста болгон. Буландын адам түспөлдөрүн жумурулап жасаган жыгач бедиздери басма сөз, көргөзмө, кароо-сынактар аркылуу учурунда өнөр күйөрмандарына таанылган. Жыгаччы өзүнүн өткөргөн сабагына көргөзмө курал даярдап, белгилүү жазуучу-акындардын жана атактуу адамдардын портреттеринин негизинде анын кебете-кейпин берүүгө умтулган. Буландын айрым иштери сүрөттү өз алдынча сүйүүчү катары элдик чеберлердин союздук көргөзмөлөрүнө чейин катышкан. Көбүнчө ал кара тал жыгачты пайдаланат. Чебер аны суусунда чаап, бүтөрүндө туздуу сууга кайнатып алат. Туз аны чыйралтат да, тарамыштай катуу кылып таштайт. Үч-төрт ай тал-теректин кабыгын аарчыбай маңызын өзүнө сиңирет. Себеби, биринчиден жарылбайт, экинчиден салмагы сакталат. Кара тал бекем болуп, сулуу чабылат. Талды убагында чаап, шамал жана күндүн шооласын көрсөтпөй, көлөкөдө сактайт. Анын бутактуу жерлерин түрпү, ийги аркылуу кемийт. Антпесе, ал кийин чордонуп, буюмдун абалын бузуп, жарака чыгарат. Уста көбүнчө он беш жылдык талды пайдаланат. Ал кайыңды да көп кармайт. Кайың оор, катуу келет, бирок кара талга караганда аны иштетүү оңойдой сезилет. Кайың суу кезинде шамалга бат жарылат. Муну чаап болуп, жымсалдоо мезгилинде эле туздуу сууга кайнатат. Кайында бутак аз болот. Ак түскө айланып, андан кармалган буюмдар - аяк, сузгу, кашык, табак, чөйчөк өңдүүлөр көрктүү көрүнөт. Кургагандан кийин да салмактуу болот. Көк терек анча чирибейт. Иштетүүдө суйкайып сыйда түшөт. Кыйып келгенде муну иштетүү жеңил. Убагында кургатылып, убагында чабылат. Кургатылган чакта жиксиз кынаптатып, бириктирүүгө, кураштырууга жана желимди кармоого жакшы келет. Майда буюм-тайымдар үчүн липа ойдогудай жердик боло алат. Сууга да, күнгө да, ысык-суукка да чыдамдуу, жарылбайт. Бутаксыз өсүп, жонууга жумшак, иштетүүгө жеңил. Ар бир жыгачтын жекече касиеттерин билип, «суусун ичкен» Булан салттуу буюмдар: ашкана идиштерине, асемдүү аваз аспаптарына да узанат. Комуз да, ээр да чабат. Булан элдик чебер гана болбостон, чебер аткаруучу дагы. Чынгыз Айтматов, Тоголок Молдо, Чолпонбай Тюлебердиев, Карамолдо Орозов, Токтогул Сатылганов жана башка кыргыздын атактуу акын жана жазычууларынын суротун чагылдырган жана жыгачын чабкан.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын II кароо-сынагы». Жыгач буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы. 

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кубатова Айша

Кубатова Айша Уз. 1924-ж. Талас районундагы Калба айылында төрөлгөн.
 
Чоң энеси Айымдын, кайын энесинин нускасын алган. Колхоздо катчы, кызыл үйчү, сатуучу, колхозчу болуп иштеген. Айшанын жаш кези Улуу Ата мекендик согушка туштугуп, узчулугу мүмкүнчүлүгүнө жараша кийиз уютуп чокой жасоодон, майдандагы жоокерлерге жылуу кийим камдоодон башталган. Чебердин оймочулугу «Айшанын шахмат оюму» деген атта жергеге таанылган. Ал бир эле шырдакка бир нече оюмдардын табакчаларын берип, түр шырдак кылууга дилгир. Тактап айтканда, төрт «үй» төрт оюмдан турат. Анда «жүрөкчө оюм» ичтен төрт «кочкор мүйүз оюму» болуп билинет. Төрт «кочкор мүйүз оюмунун» башында «карга тырмак оюму» чыгып, кайрадан төрт «кочкор мүйүз оюму» пайда болот. «Кочкор мүйүз оюмунун» башына «карга тырмак оюму» шарттуу чыгат да, андан «ачкыч оюму» пайда болот. Ошол эле шырдакта «куш оюмдун» алды «карга тырмак оюмунан» келет да, ал «көөкөрчө оюму» (тумарча) «кочкор мүйүз оюмунун» башына «карга тырмак оюму» келет. Ошондо ар бир үй өзүнчө «аламычтанат». Уз көбүнчө кызыл-жашыл, жашыл-кара түстөрдү пайдаланып, буюмду жашыл өң чечип тургандай туюлат. Айша кийиз үлгүлөрүнүн четине (жээк оюму) көбүнчө «сыңар кыял оюмун» пайдаланат. Уз - кийиз уютуунун чыгаан чебери. Ал кийизди «Айна» күкүм самыны менен жууп, кайра аябай бышырып, кайра басып, буюмдун тазалыгы үчүн бөтөнчө кам көрөт. Келини Батышайым Сүйүнбекова, кызы Жыпар Добулбекова уздун өнөрүн улантуучулар.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Шырдак буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Биринчи даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Шырдагы үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Көпө Уулу Асан

Көпө Уулу Асан (1922-1944) Уста. Ат-Башы районундагы Кара-Булуң айылында төрөлгөн.
 
Атасынын кесибин тестиер кезинен өздөштүрүп, ортолук устакана уюштурушуп, узана баштаганда Улуу Ата Мекендик согушка аттанат. Ордуна 14 жаштагы иниси Азизди машыктырып калтырат. Өзү согушта курман болгон. Асандын кармаган зер жасалгаларындагы «сыя төгүүсү» (зооткер түшүрүү), кургак чегелөөсү, кара темирди иштетүүсү, калайлоо, каңдоо, чайкоо, темир комуз ийүү, капкан чаптыруу сымал ыкмалары өзгөчөлөнүп турат. Алар учурунда өз оозунан жазылбай, сүрөткө тартылбай калган. Мындай ыкмаларды иниси Азиз дал өзүндөй өздөштүргөн.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар