Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Тиштин жабылышы

thumb|Тиштердин туура жабылышынын айрым түрлөрү (схемалык көрсөтүлүшү).
Тиштин жабылышы — үстүңкү жана астыңкы тиш катарларын тийиштиргенде алардын жайгашуусу. 
Тиштин туура (физиологиялык) жана туура эмес (патологиялык) жабылышы белгилүү. Физиологиялык тиштин жабылышында үстүңкү жаактын маңдайкы туруктуу жана сүт тиштери астыңкы тиштерди бир аз жаап, үстүңкү жаактын ар бир тиши астыңкы жаактын эки тиши менен тийишип турат; 5-сүт тиш менен туруктуу акыл азуулар гана каршысындагы бирден тишке тийишет.
center|thumb|Тишти тазалоо ыкмалары.
 Типтери 
Тиштин туура жабылышы жаактын түзүлүшүнө жана тиштин жантыгына жараша төмөнкү типтерге бөлүнөт: бир тибинде үстүңкү кашка тиштер астыңкы кашка тишти бир аз жаап турат (ортогнатия); экинчи түрүндө астыңкы жаактын маңдай тиштери үстүңкү тиштерди бир аз жабат (ортогения); үчүнчү тибинде астыңкы жана үстүңкү маңдай тиштердин учтары аттиштей болуп тийишет.
Тиштердин туура эмес жабылышы тиш катарлары тийише турган каршысындагы тиштин жоктугунан болот. Ал көбүнчө бет скелети өөрчүп жаткан мезгилде жаактын травмага учурашы (анын ичинде төрөттөн жабыркоо), итий, мурун-кулкунда шишик өсүп, оозу менен дем алуу, сүт тиштерди эрте жулуп салуу жана башкалар себептен келип чыгат. Жаактын деформациясы жана ага жараша тиштин туура эмес жабылышы жай (кээде ооругандан бир нече жылдан кийин) өөрчүйт. Тиштин туура эмес жабылышына айрым учурда балдардын зыяндуу адаттары (упчу соруу, бармагын соруу жана башкалар) да себеп болот. Айрым учурда тубаса (тукум куума) болушу мүмкүн. Тиштин туура эмес жабылышында чайноо кыйындайт, көпчүлүк тыбыштарды айта албай, чыкый-жаак мууну оорушу, ооз кургашы мүмкүн жана башкалар. Тиштин туура эмес жабылышынын бир нече түрү белгилүү. Астыңкы жана үстүңкү жаактары абдан узун болгондо маңдайкы тиштери алдыга кетип, арасы ачык болуп эриндери да алдыга созулуп турат. Үстүңкү жаагы өтө узун кишилердин маңдай тиши алдыга озуп (орсок тиш), астыңкы маңдай тиштер менен тийишпейт, үстүңкү эрини кыскадай көрүнөт. Ал эми астыңкы жаагы өтө узун болгондо ээк озуп, маңдай тиштер тийишпейт, алдыңкы эрин алдыга чыгып турат (кем ээк). Эки жаагы тең өсүп жетилбеген учурда беттин төмөн жагы кыска болуп, артка кеткенсип турат. Үстүңкү жаак өсүп жетилбеген учурда тиштер тийишпей, үстүңкү тиштерден астыңкылар ашып турат. Астыңкы жаагы жетилбеген кишилерде ээк артка кеткенсип, тишти жапканда маңдай тиштер тийишпейт, үстүңкү тиштер астыңкыдан ашып турат. Тиштин туура эмес жабылышын 6—12 жашта дарылоо сунуш кылынат. Жаш өткөн сайын аны оңдоо кыйындайт. Чоң кишилерде кээде операция жана жасалма тиш коюу менен оңдолот.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Гигиена
Категория:Анатомия
Ники Минаж

thumb
Ники Минаж аты-жөнү Оника Таня Мараж - бул америка ырчысы. АКШлык. Ал учурда жаш болсо да дүйнө жүзүндө атактуу. Ал көптөгөн сыйлыктардын ээси.

Ники Минаж 1982-жылы Жалган куран айынын (декабрь) 8 Тринидад жана Тобаго-да туулган. Ал АКШ-нын популярду ырчысы.
 Интернеттеги шилтемелер 

Категория:Музыка
Категория:Ырчылар
Категория:Инсандар
Токсикология

thumb|300px|
Токсикология (грекче τοξικος — уу жана λογος — илим, τοξικολογία — уулар жөнүндө илим) — медицинанын уулуу заттардын физикалык жана химиялык касиетин, алардын тирүү организмге тийгизген таасирин жана анын натыйжасында пайда болгон патологиялык процесстерди (Уулануу) дарылоо жана алдын алуу методдорун изилдөөчү тармагы. 
Токсикология уулануудан сактануу жана дарылоо жолдорун, ошондой эле биология жана медицинанын ар кандай тармактарында ууларды пайдаланууну изилдейт. Ал фармакология менен тыгыз байланыштуу. Көпчүлүк дары заттар чоң дозада ууландырат; ал эми айрым уу заттардын аз дозасы дарылык таасир тийгизет.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Илим
Токсиндер

thumb|300px|Токсиндер
Токсиндер (байыркы грек тилинен τοξικός (toxikos) — уулу) — микроорганизмдердин тиричилигинен бөлүнүп чыккан уу зат. 
 Бактериялык токсиндер 
Бактериялык токсиндер көбүрөөк изилденген. Алар экзотоксиндер жана эндотоксиндер болуп бөлүнөт. 
 Экзотоксиндерди 
Экзотоксиндерди бактериялар жашоо-тиричилигинде чөйрөгө бөлүп чыгарат. Мисалы, селейме, кептөөр, ботулизм жана башка козгогучтары чыгарат. 
 Эндотоксиндер 
Эндотоксиндер бактериянын компоненти болуп, чөйрөгө бактерия өлгөндөн кийин бөлүнүп чыгат. Экзожана эндотоксиндер бири-биринен өзүлөрүнүн касиети жана организмге тийгизген таасири боюнча айырмаланат. Экзотоксиндер өтө уулуу келип, таасири белгилүү инкубация (жашыруун) мезгили өткөндөн кийин билинет. Канчалык алар көп өлчөмдө кирсе, ошончолук инкубация мезгили аз болот. Аларды ысытканда, формалин менен таасир эткенде уусун жоготот, бирок иммунитет пайда кылуу касиети сакталат. Мындай уусузданган экзотоксиндер анатоксин деп аталып, көп ооруларды алдын алууда жана дарылоодо колдонулат. 
 Анатоксин 
Эндотоксинден анатоксин алуу үчүн болгон аракеттер натыйжа берген жок. Эндотоксиндер организмге тез таасир этет, экзотоксинге караганда уусу анча күчтүү эмес, жогорку температурага туруктуу болушат. Токсиндерди кургатуу, тоңдуруудан алардын күчү өзгөрбөйт.
 Бул макалага байланышкан макалалар 
 Уулануу
 Токсикология
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Токсоплазмоз

thumb|300px|Токсоплазмоз
Токсоплазмоз — көпчүлүк орган жана системаларды жабыркатуучу оору. 
 Токсоплазма тууралуу 
Козгогучу — токсоплазма, 20° чөйрөдө 3 күнгө чейин сакталат. Тике тийген күн нурунан, ысытуудан, кургатуудан тез өлөт. Токсоплазмоз менен уй, кой, эчки, чочко, мышык, коён, тоок, өрдөк, жапайы жаныбарлардан бугу, түлкү, сары чычкан, тыйын чычкан жана башкалар жабыркайт. Козгогуч ылаңдаган жаныбарлардын заңы, заарасы, мурдунан чыккан суюктук, сүтү менен сыртка бөлүнөт. Адамга оору жакшы бышырылбаган, кайнатылбаган эт, сүт, жумуртка жегенде жугат. Өзгөчө козгогучту бөлүп чыгарган мышыктар коркунучтуу. Анын булганган жүнүн кармаганда кол аркылуу козгогуч оозго кириши мүмкүн. Организмге кирген козгогуч кан менен түрдүү органдарга (мээ, көз, боор, көк боор, лимфа түйүндөрү жана башкалар) тарап, аларды жабыркатат. 
 Түрлөрү 
Токсоплазмоздун тубаса жана кийин пайда болгон түрү бар. 
 Кийин пайда болгон түрү 
Кийин пайда болгон түрү катуу кармаган жана өнөкөт түрүндө өтөт. 
 Катуу кармаган түрү 
Катуу кармаганда ысытма болуп, баш, булчуң ооруйт. 
 Өнөкөт түрү 
Өнөкөт түрүндө оору жылдап созулушу мүмкүн. Мында температура анча көтөрүлбөйт, оорулуунун алы кетет, башы ооруйт, көзү начар көрө баштайт, ишке жөндөмдүүлүгү төмөндөйт, лимфа түйүндөрү, боор, көк боор чоңоёт. Көпчүлүк учурда гепатит, миокардит, өпкөнүн сезгениши, психиканын бузулушу байкалат.
 Тубаса токсоплазмоз 
Тубаса токсоплазмоздо оору түйүлдүк мезгилинде энеден берилет. Бала эненин ичинде же төрөлөрү менен өлөт. Эгер өлбөй калса түрдүү майыптык жана өсүү кемтиктери байкалат.
 Алдын алуу 
Оорунун алдын алуу үчүн оорулуу жаныбарларды убагында таап, аларды бөлүп, дарылоо; мындай жаныбарлардан балдар, кош бойлуу аялдар сак болуусу, мышык, итке тамак бергенден кийин колду сөзсүз самындап жуу зарыл. Мал чарбасында, эт, эт азыктары менен иштегендер атайын кийимдерди кийүүгө, тазалыкты сактоого тийиш. Базардан сатып алынган эт жана сүт азыктарын жакшы бышырып, кайнатып ичүү талапка ылайык. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Толто (аорта)

left|thumb|Толто жана андай тараган артериялар: 1— күрөө тамыр; 2— акырек алдындагы артерия; 3— кабырга арасындагы артерия; 4— курсак толтосу; 5— бөйрөк артериясы; 6— чычыркай артериялары; 7— сан артериясы; 8— жамбаш артериясы; 9—ийин артериясы; 10—толто; 11—толто догосу.
thumb|255px|Аорта
Толто (аорта латын тилинен arteria ortha, a.ortha) — жүрөктүн сол карынчасынан чыккан эң чоң кан тамыр. 
 Бөлүмдөрү 
Адамдын денесиндеги бардык органдарды артерия каны менен камсыз кылат. Ал кан айлануунун чоң тегерегинин башталышы. Толто үч бөлүктөн (жогору карай кеткен, толто догосу жана төмөн карай түшкөн) турат.
Толтонун жогору чыккан бөлүгү сол карынчанын артериялык конусунан башталат.
Ал өпкө түркүгүнүн артында жайгашып, анын оң жагына өтөт. Анын артында оң өпкө артериясы жана сол өпкө веналары, алды жагында жүрөктүн оң дүлөйү жатат.
 Догосу 
Толтонун догосу — алдыдан артка жана оңдон солго карай багытталган ийри түтүк. Ал сол бронхту жана өпкө түтүгүнүн бөлүнгөн жеринен ийилип өтөт. Догонун сырт жагы көкүрөк клеткасынын үстүңкү тешигин көздөй багытталып, андан кийин ийин-баш артерия түркүгү жалпы сол күрөө жана сол акырек алдындагы артериялар чыкса, анын ички бетинен жүрөктүн кабын, өпкө чел кабыгын, бронхторду жана ортолук чел кабыгын кан менен камсыз кылуучу артериялар бөлүнүп чыгат.
Толтонун төмөн карай кеткен бөлүгү оң жана сол жалпы капшыт артерияларына бөлүнөт. Анын боор этке чейинки бөлүгү — көкүрөк, боор эттен төмөн жаткан бөлүгү курсак толтосу деп аталат. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Анатомия
Томография

thumb|300px|Томографка түшүү
Томография (байыркы грек тилинен τομή — кесик) — изилденүүчү органдын белгилүү катмарын сүрөткө тартууга мүмкүндүк берген рентгендик изилдөө ыкмасы. 
Рентгеноскопия, рентгенографияда объекттин экранга жакын жери даана, алысыраак жери начар көрүнөт. Мында рентгенографияда байкалбаган өпкөдөгү айрым сезгенүүлөр даана. аныкталат. 
Томография атайын аппараттын — томографтын жардамы менен жүргүзүлөт. Томография кекиртек, бронх, кан тамырларды, бөйрөк үстүндөгү бездин шишигин, бөйрөк, өт жолдорундагы ташты, өпкөнү, карынды, сөөктөрдү изилдөөдө кеңири колдонулат.
Томографияны флюорография менен айкалыштырып изилдөө томофлюорография деп аталат; калкты массалык текшерүүдө колдонулат.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Тонзиллит

200px|thumb|Лакунардык ангина
Тонзиллит (күнүмүдүк жашоодо ангина, латын тилинен ango — «кысуу, жанды кысууу») — бадам сымал бездин сезгениши. 
 Түрлөрү 
Тонзиллиттин катуу кармаган (Ангина) жана өнөкөт түрү бар. Ангинанын көп кайталанышы, мурун бүтүп, мурун менен дем алуу бузулганда, кеңилжээрдин өнөкөт сезгениши, тиш оорулары (Тиштин чириши) өнөкөт тонзиллитке алып келет. Сезгенүү негизинен бадам сымал бездин (тамак безинин) лакуналарын жабыркатат. Оорулуу шилекейин жута албай, кээде ооруганын сезет, тамагында бир нерсе тургандай болот. Денеси бир аз ысып (37,1—37,5°), көпкө кармалат, кээде жумалап, ал тургай айлап созулат. Мындай учурда адамдын алы кетип, шалдырайт, тамакка табити тартпайт, муундары, башы ооруйт. Тонзиллитти врач дарылайт. Бадам сымал безинин лакуналарындагы ириңди дезинфекциялоочу эритме менен тазалап, йод-глицерин эритмесин сыйпайт. Физиотерапия процедуралары сунуш кылынат. 
Өнөкөт тонзиллит мезгил-мезгили менен кабылдап турат. Мындай кабылдоо жүрөк жана бөйрөктүн функциясын бузат, муунду оорутат.
 Алдын алуу 
Аны алдын алуу үчүн бадам сымал безин операция жасап алып салуу керек. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Топуракты санитариялык коргоо

thumb|300px|
Топуракты санитариялык коргоо — топурактын булгануусун алдын алуу максатында жүргүзүлүүчү укуктук, уюштуруу, санитария-гигиеналык жана санитария-техникалык чаралар системасы. 
Таштанды, кык, ыплас суулар туура эмес зыянсыздандырылса (Ассенизация, Таштандыларды зыянсыздандыруу), алар чирип, суу менен камсыз кылуучу булактарга түшүп, ичеги-карын ооруларынын, гельминтоздордун козгогучтарына, оору таратуучу курткумурскалардын өсүп-оөрчүшүно шарт түзүлүшү мүмкүн. Минералдык жер семирткичтерди, пестициддерди (Айыл чарба уу химикаттары) туура эмес пайдалануу жана сактоо да топуракка чоң коркунуч туудурат. Топуракты коргоо айлана-чөйрөнү санитариялык коргоо, суу менен камсыз кылуу, канализация жана калк отурукташкан жерлерди тазалоону жакшыртуу боюнча комплекстүү пландардын ажырагыс бөлүгү. Айрыкча курорттор, ичүүчү суу менен камсыз кылуучу булактар, калк массалык эс алуучу жайлар, балдар мекемелери, санаторий жана башкалар дарылоо мекемелери жайгашкан аймакта түзүлгөн санитариялык коргоо зоналарында топуракты коргоого катуу талап коюлат. Топурактын булгануу деңгээлин санитария-эпидемиологиялык станциянын кызматкерлери химиялык, бактериологиялык жана гельминтологиялык изилдөөлөрдүн натыйжасында аныктайт.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Экология
Тосток көз (экзофтальм)

thumb|250px|Тосток көз
Тосток көз (экзофтальм)— көз алмасынын көз чарасынан алдыга тостоюп чыгып турган көз.
 Себептери 
Тосток көздүн пайда болушуна организмдеги жалпы оорулар (диффузиялык ууландыруучу богок, лейкемия жана башкалар), мээ шишиктери, мээ кан тамырларынын кеңейиши, травма, мурун көңдөйүнүн жана анын кошумчаларынын оорулары, көз чарасынын шишиги, сезгенүүсү, сыныгы, флегмонасы, панофтальмит, офтальмоплегия жана башкалар себеп болот. Тосток көз күчөгөндө көз алмасынын кыймылы азайып, көрүү начарлайт.
 Дарылоо 
Тосток көздө аны чакырган негизги ооруну дарылоо керек. Айрым учурда хирургиялык ыкма колдонулат. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Төрөттөн кийинки мезгил

thumb|300px|Төрөттөн кийин
Төрөттөн кийинки мезгил аял төрөгөндөн кийин баланын тону түшкөндөн баштап 6—8 жумага созулат. 
 Бул мезгил тууралуу 
Бул мезгилде аялдын организминдеги бойго бүтүүгө байланыштуу өзгөрүүлөр калыбына келет. Жатын булчуңдары жыйрылып, кичиреет. Экинчи жана андан кийинки төрөгөн аялдарда жатындын жыйрылышы алгачкы күндөрү катуу оору менен коштолот (соңку толгоо). Жатындын ички бети калыбына келип, былжыр чел бара-бара жатындын ичин каптайт. Жатындан суюктук бөлүнөт; алгач кан аралаш, кийинчерээк (5-жумада) былжыр суюктук чыгат. Мында жатын моюнчасынын жана жатын кынындагы айрык, жарааттар айыгат, жатынды кармап туруучу чоюлган байламталар кыскарып, жатын түтүгү жана энелик бези кадимки абалына келет. 3—4-суткада эмчектен сүт чыга баштайт. Айрым учурда эмчекте сүт көп болгондуктан эмчекти сүт тээп, эмчек чыңалып ооруйт. Кээде эти ысыйт. Эгерде төрөттөн кийинки мезгил нормалдуу өтсө, төрөгөн аялдын абалы анча өзгөрбөйт. Төрөгөн аялга алгачкы 2 күнү көбүрөөк жатуу сунуш кылынат. Бирок такыр кыймылсыз жата берсе заңдоо жана заара ушатуу кыйындайт. Жатындын жыйрылуусу көпкө созулат. Ден соолугу жакшы, өзүн жакшы сезген аялдарга 2-суткада туруп басууга (алгач 15—30 мин., андан ары сейилдөө мөөнөтү көбөйтүлөт) уруксат берилет. Төрөттөн кийинки мезгилде төрөгөн аял асептика жана антисептика эрежелерин так сактабаса жараат, төрөт жолундагы жаракалар, эмчек үрпүнүн жарылган жери аркылуу инфекция кирип, төрөттөн кийинки ооруларды пайда кылат. Төрөттөн кийинки кабылдоолорду болтурбоо үчүн төрөгөн аял сырткы жыныс органын марганцовканын мала кызыл эритмеси менен күнүнө 2 жолу жууп, астыга коюлуучу чүпүрөктү убагы менен которуп, ич кийим, шейшептерди күнүнө алмаштыруу керек. Төрөгөн аял өздүк гигиенаны жакшы сактоого тийиш. Алар тырмагын өстүрбөй алып, баланы эмизерде жана тамак ичерде колун самындап жууп турушу зарыл. Эмчектин үрпү жарылып кетүүдөн сактоо үчүн баланы эмизгенден кийин эмчекти нашатырь спиртинин 0,5%түү эритмеси же жылуу суу менен самындап 2 маал жууп, тегерегин 1 %түү бор кислотасынын эритмеси менен сүртүп, кебез менен аарчуу сунуш кылынат. Баланы туура эмизүү да чоң мааниге ээ (Эмчектеги бала). Эмизгенден кийин эмчекте сүт калса, саап салган жакшы.
 Эс алуу жана тамактануу 
Төрөгөн аял убагы менен эс алып, сапаттуу тамактануусу талапка ылайык. Күнүмдүк тамак-аштын составында кефир, быштак (100—200 г), витаминдүү жашылча-жемиш жана башкалар болууга тийиш. Кычкыл, өткүр тамакты жегенге, ичимдик ичкенге, чылым чегүүгө, өз алдынча дары каражаттарын пайдаланууга болбойт. Таза абада көп болуп, бөлмөнү убагы менен желдетип, таза кармоо эне жана бала үчүн өтө пайдалуу. Бул мезгилде оор нерсе көтөрүүгө болбойт. Эгерде температура көтөрүлүп, жатындан кан агып, эмчектин үрпү жарылып кетсе же эмчек ооруса маститке өтүп кете электе врачка кайрылуу зарыл.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Гигиена
Апосематикалык түс

thumb|Coccinella septempunctata
Апосематикалык түс (гр. aposemaino – көрсөтүү) - эскертүүчү түстөнүү. Курт-кумурскалар, кээ бир омурткалуулар анчейин байкалбаган түсүнүн ордуна жакшы байкалган, көзгө жакшы урунуучу түскө ээ болушу.Апосематикалык түс уулуу бези бар, жагымсыз жытка ээ болгон азык катары пайдалууга мүмкүн болбогон жаныбарларга мүнөздүү. Бул түс «мага жолобо», «менден этият бол» деп эскертип турат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4 

Категория:Зоология‎
Төрөт үйү

Төрөт үйү — боюнда бар кезде, төрөт маалында, төрөттөн кийинки мезгилде жана гинекологиялык ооруларда стационардык же амбулаториялык адистештирилген медициналык жардам берүүчү, ошондой эле ымыркай балдарды багып, аларга медициналык жардам көрсөтүүчү мекеме.
thumb|400px|Бишкек шаарындагы № 4 төрөт үйүнүн сырткы көрүнүшү.
 Курамы 
Төрөт үйүнүн курамына стационар жана аялдар консультациясы кирет. Төрөт үйү жаңы төрөлгөн балдардын өсүүсүнө байкоо жүргүзүү максатында балдар поликлиникасы менен тыгыз байланышта иштейт. Оорулуу аялга акушер-гинекологиялык тез жана шашылыш жардам көрсөтүү анын жашаган жерине карабастан жүргүзүлөт. Төрөт үйүндө санитария-гигиеналык режим так сакталууга тийиш. Андыктан төрөй турган аял төрөт үйүнө келери менен санитариялык кароодон өткөрүлөт. Артерия кан басымы, дене температурасы өлчөнүп, кыскача анамнез толтурулат. Мында төрөй турган аял медициналык персоналдын кароосунда болот. Төрөт залында төрөгөн аял 2 саат жатат. Анан төрөттөн кийинки палатага жаткырылат. Төрөт үйүндө болуу мөөнөтү төрөгөн аялдын жана ымыркайдын ден соолугуна жараша болот, кара Эне жана баланы коргоо, Төрөткө жардам берүү.

Жасалма жол менен уруктандыруу - баласыз жубайлардын миллиондогон ата-кетишине жол тукумсуздук менен мамиле кыйла натыйжалуу ыкмасы болуп саналат. Экстракорпоралдык уруктандыруу биринчи аялдардын табигый психологиялык айлампасынын болуп өттү.Табигый айланып калган.

 Жазуулар 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Травматология

thumb|300px|Травма
Травматология — медицинанын органдар менен ткандардын кырсыкка чалдыгуусун алдын алуу жана аны дарылоо методдорун изилдөөчү тармагы.
20-кылымдын башында өз алдынча илим катары хирургиядан бөлүнүп чыккан. Травмадан кийин органдар менен ткандагы өзгөрүүлөрдү изилдөө, травмалык кабылдоолорду дарылоо ыкмаларын жакшыртуу жана алдын алуу азыркы травматологиянын негизги проблемалары болуп саналат. 
 Травматолог-ортопед 
Травматолог-ортопед — кыймыл таяныч аппаратынын ооруларын, кырсыкка чалдыгуусун (травмасын), деформациясын алдын алуу, дарылоо жана диагноз коюу боюнча атайын даярдыгы бар адис врач (хирург).
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Илим
Категория:Ден соолук
Трахеит

thumb|400px|
Трахеит — жогорку дем алуу жолдорунун (мурун, кулкун, коко) оорусу менен коштолгон кекиртек былжыр челинин сезгениши. 
 Себеби 
Ал суук тийгенде, жугуштуу ооруларда (грипп, кызылча, көк жөтөл жана башкалар) пайда болот. Ага жүрөк жана өпкө оорулары, балдарда итий, экссудаттык диатез түрткү берет. Адатта трахеит күз жана жай айларында байкалат. Оорунун өнөкөт жана катуу кармаган түрү бар.
 Катуу кармаган түрү 
Катуу кармаган түрү мурун бүтүп, кулкун сезгенип башталат. Негизги белгиси — жөтөл; ал өзгөчө түнкүсүн жана эртең менен, оорулуу терең дем алганда, күлгөндө, ыйлаганда, чөйрөнүн температурасы өзгөрүлгөндө күчөйт. Башталышында какырык оңой менен чыкпайт. Мында колко кошо сезгенгендиктен үнү каргылданып, бүтөт (Ларингит). Кээде башы ооруп, эти ысыйт, бүткөн бою шалдырайт, бирок оорулуунун жалпы абалы анча өзгөрбөйт. Оорулуу 1—2-жумада жакшы болуп кетет. Убагында дарыланбай, үйдө режимди сактабаган учурда оору өнөкөт түрүнө өтөт же дем алуу жолунун башка бөлүктөрү да сезгенет (Бронхит, Өпкөнүн сезгениши).
 Өнөкөт трахеит 
Өнөкөт трахеит дем алуу органдарында кандын туруп калышына алып келүүчү өпкө эмфиземасы, жүрөк, бөйрөк оорусунан пайда болот. Мында оорулуу жөтөлөт, ал өзгөчө түнкүсүн, эртең менен күчөйт. Оору көпкө созулуп, мезгили менен убактылуу жакшы болуп калат.
 Дарылоо 
Дарылоону врач жүргүзөт. Бутка ысык ванна, көкүрөктүн үстүнө, моюнга горчичник коюлат. Ысык сүткө сода (1 стакан сүткө 1⁄2 чай кашык), май, бал, боржоми кошуп ичүү да жөтөлдү жеңилдетет. Врачтын сунушусуз өз алдынча антибиотиктерди, жөтөлгө каршы дарыларды колдонуу оорунун жүрүшүнө терс таасир тийгизет. Өнөкөт түрүндө курорттук дарылануу сунуш кылынат.
 Алдын алуу 
Ооруну алдын алуу үчүн денени чыңдоо, муздап (үшүп) калуудан сактануу жана башкалар сунуш кылынат. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Трахеотомия

thumb|166px|Жасалган трахеотомия:
1 - Үн байламталары
2 - Калкан сыяктуу кемирчек
3 - Оймоксымак кемирчек
4 - Коко кемирчеги
5 - Балон алкагы
thumb|166px|left|Трахеотомиялык түтүкчө алкагы менен
Трахеотомия (латын тилинен tracheostomia (байыркы грек тилинен τραχεῖα — дем алган кекиртек жана στóμα — тешик, өтүш)) — коко менен кекиртектен аба өтпөй калганда кекиртекти тешүү операциясы. 
Трахеотомия дем алуу жолуна бөтөн нерсе түшкөндө, күйүктө, шишикте, травмада, жалган жана чыныгы крупта дем алууну калыбына келтирүү үчүн жасалат. Коко кысылганда дем алуу кыйындан, тездейт, эриндери, бети көгөрөт (Цианоз), алы кетет. Оорулуунун мындай абалы өтө коркунучтуу, анткени дем алуу жолу толук бүтөлүп калуусу мүмкүн.
Андыктан оорунун алгачкы белгилери байкалары менен медициналык тез жардам чакыруу керек. Мындай оорулуу ооруканага жаткырылат, керек учурда трахеотомия жасалат. Операцияда жасалган тешикке металл же пластмасса түтүгү коюлат. Ал ички жана сырткы түтүктөн туруп, ички түтүк тазалап туруу үчүн оңой алынат. Айрым учурда оорулуу ооруканадан ошол түтүк менен чыгышы мүмкүн. Мындай учурда оорулуу өзү ички түтүктү чыгарып тазалап, жууп, кайта ордуна коё билүү керек. Ал эми сырткы түтүктү врач гана алат. Оору жакшы болгондо түтүктү алып, орду тигилет. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар