Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Липа

thumb|Tilia amurensis.
Липа, жөкө дарак (L. 1753) – өсүмдүктөрдүн липалар тукумундагы жалбырагы күбүлмө дарактар уруусу. Бийиктиги 15–25 м, айрымдары 40 м-ге жетет. Сөңгөгүнүн жоондугу 2–5 м-дей. Жалбырагы көбүнчө тишчелүү, сабакта кезектешип жайгашат. Гүлү агыш же саргыч, жыттуу. Топ гүлү – калканча же чачы сымал. Мөмөсү – жаңгакча. Липа демейде 150, айрым түрлөрү 500дөн ашык жылга чейин өсөт. Уругунан жана чырпыгынан көбөйөт. Липанын дүйнөдө 50дөй, КМШ өлкөлөрүндө 17 түрү бар. Кеңири таралган түрлөрү – жүрөк сымал липа, европа липасы, амур липасы. Кыргызстанда атайын өстүрүлөт. Липа кооз болгондуктан, жашылдандырууда колдонулат, балдуу өсүмдүк. Гүлү («липа гүлү») дары каражаты катары, чайга, шарапка жыт берүү үчүн пайдаланылат. Жыгачы буюм жасоодо да пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Өсүмдүктөр
Липари аралдары

thumb|Липари аралдары.
thumb|Стромболи (2004).
Липари аралдары – Тиррен деңизиндеги жанартоодон пайда болгон аралдар тобу, Сицилиядан түндүк тарапта; Италиянын аймагы. Жети ири аралдан (Липари, Салина, Вулькано, Стромболи, Филикунди, Аликуди, Панареа) жана 10 майда аралдан турат. Жалпы аянты 117 км2. Базальттуу лава жана туфтардан түзүлгөн. Вулькано жана Стромболи аралдарында аракеттеги жанартоолор жайгашкан (бийиктиги 926 мге чейин). Анжир, жүзүм өстүрүлөт, зайтун токою бар. Шарап чыгаруу өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Аралдар‎
Категория:Италия
Липарит

thumb|Липарит.
Липарит (Италиядагы Липари аралынын атынан) – химиялык курамы гранитке жакын эффузия тек. Кээде риолит деп да аталат. Лава агымы, жанартоо дөбөсү түрүндө жолугат. Кристаллданбаган массасында айрым кристаллдык бүртүкчөлөр кездешет. Жер бетиндеги бардык жанартоолордон жолугат. Курулуш ишинде колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Геология‎
Липецк

thumb|Липецк.
Липецк – Орусиядагы шаар (1779-жылдан). Липецк облусунун административдик борбору. Воронеж дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 485,2 миң (2024). Темир жол бекети. Жолдор тоому. Аэропорту бар. 13-кылымдан белгилүү. Шаарда жылына 2–4 жолу жайма базар болуп турган. Байыркы Успение (17-к.), Троица (1850) чиркөөлөрү, сааты бар мунаралуу соборлор жана башкалар сакталган. Кара металлургия (ири ишканасы: Жаңы Липецк металлургия комбинаты), тамак-аш (негизинен консервалар), машина куруу жана металл иштетүү («Липецк трактор кураштыруу заводу» АК, «СТИНОЛ Муздаткычтар заводу» ЖАК, «Липецк станокзаводу» ААК), электр-энергетика, курулуш материалдар, химия, тамак-аш–татымал өнөр жай ишканалары иштейт. ИИИлер, университеттер, институттар, китепканалар (анын ичинде азиздер үчүн), 2 театр, музейлер (анын ичинде край таануу), Г. В. Плехановдун үй-музейи бар. Дары-баткак курорту иштейт (1803).

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Орусия шаарлары‎
Категория:1779-жыл
Ференц Лист

thumb|upright|Франц Лист (1858).
Лист Ференц (Франц) (22. 10. 1811, Венгрия, Доборьян кыштагы– 31. 7. 1889, Германия, Байрёйт) – венгр композитору, пианист, дирижёр, коомдук ишмер. Соңку романтизмдин көрүнүктүү өкүлү. 1823-жылдан Парижде жашап, жер кыдырып концерт берген. 1830-жылдагы Июль революциясынын жана Лион токуучуларынын козголоңунун таасири менен «Революция симфониясын» жана «Лион» фортепианолук пьесасын жазган. Кийинчерээк «Орфей» (1854), «Прометей» (1850–55), «Фауст» (1854–57) сыяктуу симфониялык чыгармаларды жараткан. Фортепиано үчүн жазган «Саякатчынын альбому» (1854–57), «Петрарканын үч сонети» (1839), «Өлүм бийи» (1839–59) сыяктуу өзгөчө чыгармалары, «Ыйык Елизавета жөнүндө санжыра» (1857–62), «Гран мессасы» (1855) ораториялары атагын алыска угузган. Веймарда падыша сарайында иштеп жүргөндө (1848–61) музыканттардын Веймар мектебин кураган, азатчыл көз карашын туюндурган чыгармаларды жазган. Дантенин «Ажайып комедиясына» симфония (1856), «Прелюдиялар» (1848–54) жана 12 симфониялык поэмасы буга мисал. «Си-минор сонатасы» (1853), «Сапар жылдары» (1836–77) пьеса цикли жер кезип жүргөндөгү таасирлердин негизинде жазылса, «Венгр элдик темасына фантазия» (1852), «Венгр рапсодиясы» (15 рапсодия, 1846–51) ата журт темасына арналган. Лист романс, ыр жана башка чыгармаларында музыкалык искусствонун көркөм каражаттарын кеңири пайдаланып, фортепианолук чыгармага жаңыча баяндоо формасын кийирип, дал ушундай өрнөгү менен ал дүйнөлүк музыка искусствосуна зор таасир тийгизген.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Венгрия
Категория:Композиторлор‎
Категория:Туулгандар 1811-жылы
Категория:Өлгөндөр 1889-жылы
Лиственит

thumb|Лиственит.
Лиственит – карбонат (анкерит), кварц, мусковит же фуксит (хром слюдасы) минералдарынан турган метасоматоз тоо теги. Кээде курамында алтын кездешет. Кошумча түрдө пирит, тальк, хромит, актинолит, альбит, турмалин, рутил, сфен жана башка минералдар жолугат. Өңү-түсү ачык жашыл (фуксит болгондо) же бозомук. Ультранегиздүү (серпентинит жана башка) жана негиздүү тектерди гидротермдүү эриндилерин өзгөртүп жиберүүчү таасиринен пайда болот. Линза же тарамдашып орун алат. Алтыны бар кварц тарамдарынын чет тарабын ээлейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Минералдар‎
Литораль

thumb|Литораль.
Литораль (фр. littoral – жээк, лат. littoralis же litoralis – жээктик, жээкке жакын) – ташкындоо учурунда суу жайпап, кайра тартылганда кургактыкка айланган деңиз түбүнүн экологиялык зонасы. Термин 1853-ж. англис окумуштуулары Э. Форбс жана С. Хэнли тарабынан киргизилген. Литораль суунун эң төмөнкү тартылуусу менен эң бийик ташкынынын аралыгынан орун алат. Литоралдын үстүндө супралитораль, астында сублитораль жайгашат. Жазылыгы бир нече мден көптөгөн кмге чейин жетет. Суткасына эки жолу суу каптайт. Литораль флорасы негизинен жашыл, кызыл, күрөң жана көгүш жашыл балырлардан турат. Литораль фаунасы (былпылдак, сөөлжан, моллюска, айрым балык түрлөрү жана башка) мезгил-мезгили менен абада (кургактыкта) жашоого ылайыкташканы менен айырмаланат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:География
Литосфера плиталары

thumb|Литосфера плиталары.
Литосфера плиталары – Жердин литосферасы бөлүнгөн салыштырмалуу монолиттүү плиталар. Учурда 7 ири (туурасы 1000 кмден жогору) плита бар: Түндүк Америка, Евразия, Түштүк Америка, Африка, Инди-Австралия, Антарктика жана Тынч океан. Бардык ири литосфера плиталары (Тынч океан плитасынан башкасы) континенттик жана океандык бөлүктөрдү камтыйт. Ошондой эле 7 кичи плитага (туурасы 1000 кмден аз) да бөлүшөт: Кокос, Наска, Скоша (Скотия), Кариб, Араб, Филиппин, Каролин. Мындан тышкары түндүктө Түндүк Америка менен Евразия, түштүктө Түштүк Америка, Африка жана Инди-Австралия плиталарынын ортосундагы алкакта жайгашкан майда плиталар да бар. Литосфера плиталарынын магмалык жана сейсмдик активдүү зоналар менен белгиленген чеги вертикалдык же субвертикалдык бөлүнүү зоналары менен берилген. Литосфера плиталары бири-бирине салыштырмалуу горизонталдык (айрым учурда вертикалдык) багытта бир нече миңдеген кмге чейинки аралыкка (жылына бир нече смден 10 смге чейинки ылдамдыкта) жылып турат. Плиталар кыймылга келгенде четтери бузулат. Литосфера плиталарынын ички бөлүктөрүндө бул учурда плиталардын четтеринде топтолгон чыңалуунун жана ички плиталык магматизм таасиринен ички плиталык деформациялар жүрөт. Литосфера плиталарынын жылышуу механизми Жердин мантиясынын конвекциясы менен байланыштуу. Литосфера плиталарынын жылышына кошумча күч катары литосфера плиталарынын спрединг зоналарында (түпкүрдөн магма порциялар менен келгендиктен) ары-бери жылышы жана субдукция зонасында океандык литосфера плиталарынын (тереңдикке байланыштуу оордук күчүнүн таасири астында океан литосферасынын тыгыздыгынын өсүшүнөн) тартылышы болот.

 Дагы караңыз 
 Платформа (геологияда)

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Геология
Лицзян шаары

thumb|Лицзян.
Лицзян шаары – Кытайдын түштүгүндөгү шаар. Юньнань провинциясында. Цзиньшацзян (Янцзы жогорку агымында ушундайча аталат) дарыясынын алабында жайгашкан. Калкы 170,8 миң (2009; шаарга караган 4 уезд, анын ичинде 2 автомномиянын калкы менен бирге 1,2 млн). Автомобиль жолу аркылуу Куньмин, темир жол аркылуу Дали шаары менен байланышат. Аэропорту (шаардан 28 км) бар.

Сун династиясы бийлик кылып турган мезгилде пайда болгон. 1996-ж. февралда болгон жер титирөөдө катуу жабыркап, тарыхый бөлүгүнөн башкасы кайрадан курулган. Шаардын эски бөлүгү (аянты 3,8 км2) Юйлуншань тоосунун этегинде 2400 м бийиктикте жайгашкан. Анда көптөгөн каналдар тармагы 354 көпүрөсү менен курулуп, көлмө жана кудуктар менен коштолот. Мин династиясы учурундагы курулуштар басымдуу. Көчөлөрүнө кооз таштар төшөлгөн. Эски шаардын түндүк бөлүгү – соода борборунда 3 ярустуу дарбазасы менен Сыфанцзе башкы аянты бар. Хейлунтань паркында Уфын пагодасы (1601), Шицзышань паркында 40 кипарис (жашы 800 жыл) сакталган. Шаардын эски бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Жеңил, тамак-аш өнөр жай, курулуш материалдар өндүрүшү иштейт. Шаардын четинде жылкы асыроо, салт болуп калган кол өнөрчүлүк (күмүштөн, жезден зер буюмдар жасоо, терини өңдөп, ашатуу) өнүккөн. ИИИ, музей, Юйлуншань тоосунда астрономиялык обсерватория (3193 м бийиктикте; линзасынын диаметри 2,4 м; эң ири телескоп) бар. Ботаникалык бак (2680–4300 м бийиктикте, аянты 279 га; 4 миңден ашык бийик тоолуу флоранын түрү кездешет) уюштурулган. Лицзян шаарынын чеке-белинде көптөгөн археологиялык объектилер кездешет. Туризм өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Шаарлар‎
Категория:Кытай
Личинка

thumb|Личинка (Өөдөкөчтөр).
thumb|Личинка (Балыктар‎, Betta splendens).
Личинка – көпчүлүк омурткасыз жана айрым омурткалуу жаныбарлардын (балык, жерде-сууда жашоочулар) жеке өөрчүү стадиясы. Алардын жумурткасында морфогенездин аягына чейин жетүүгө азык заттар жетишсиз болот. Личинка өз алдынча тиричилик өткөрүп, активдүү азыктанат, мезгили менен өсүп, өөрчүшүнө тоскоол болуучу катуу кутикула кабынан бошонуп (түлөп) турат. Личинкада жетилген организмде болбогон атайын органдары болот. Көпчүлүк жаныбарларда личинка стадиясы жана жетилген организми ар кандай шартта жашайт. Жерде-сууда жашоочулардын личинкасы – көнөк баш – сууда, чоңдору кургактыкта жашоого ыңгайланган. Деңизде өтө жай жылуучу же жылбай жашоочу жаныбарлардын (былпылдак, ичеги көңдөйлүүлөр, ийне терүүчүлөр жана башка) личинкасы эркин сүзүп жүрөт, ошондой эле алардын башка жерге таралышын да камсыз кылат. Личинканын жетилген жаныбарга айланышы метоморфоз жолу менен жүрөт. Метоморфоз учурунда айрым омурткасыздардын (ийне терилүүлөр, курт-кумурскалар) личинкасы олуттуу өзгөрүүгө дуушар болот. Мисалы, айрым курт-кумурскаларда Личинкадан кийинки куурчакча стадиясында личинкалык органдар бүт жоюлуп, жетилген организмдин органдары калыптанат. Активдүү личинка – стадиясынын узактыгы, мисалы, чымын жана көпөлөктөрдүкү 1 айга, ал эми май коңуздарыныкы 3–4 жылга созулат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Зоология‎
Лобнор көлү

thumb|Лобнор көлү.
Лобнор көлү – Тарим түздүгүнүн чыгышындагы туюк көл; Кытайдын батышында, деңиз деңгээлинен 780 м бийиктикте жайгашкан. Көлгө куйган дарыялардын (Тарим, Кончедарыя) чыгымы жана нугу туруктуу болбогондуктан, Лобнордун жайгашкан жери, өлчөмү, туздуулугу жыл сайын же мезгил-мезгили менен өзгөрүп турат. Дарыялар куйганда аянты 3 миң км2ге жетет (9–12-кылымда 14 миң км2 болгон). Көл шор жерлер жана саздар менен курчалып, кургакчыл мезгилдерде же Кара-Кошун көлүнө куйган жылдары бир нече майда иримдерге бөлүнөт же соолуп, нoябрдан апрелге чейин муз каптайт; басымдуу бөлүгү түбүнө чейин тоңот. Кара-Кошун көлүн изилдөө аркылуу (орус саякатчысы Н. М. Пржевальский жана башка) Борбордук Азиядагы «адашкан» дарыялар менен көлдөрдүн проблемасын чечүүгө өбөлгө түзүлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Көлдөр
Категория:Кытай
Лозанна шаары

thumb|Лозанн
thumb|Олимпиада музейи.
Лозанна шаары (французча аталышы - Lausanne, италянча жана ромонжчо- Losanna) – Швейцариянын түштүк-батышындагы шаар. Во кантонунун административдик борбору. Өлкөдөгү Женевадан кийинки 2-шаар. Женева көлүнүн түндүк жээгинде (порт), Женева шаарынан 66 км түндүк-чыгышта, Юра массивинин түштүк этегинде жайгашкан. Калкы 125,2 миң (2010; 1/3и чет өлкөлүктөр; шаар агломерациясында 250 миң). Ири жолдор тоому. Метрополитен иштейт. Өлкөнүн экономикалык жана маданий борбору.

Биздин заманга чейин 4-кылымда пайда болгон. Ыйык Франциска чиркөөсү (1270), Сент-Мер епископторунун сепили (1400), академиянын имараты (1579–87; учурда мектеп), эски госпиталь (1766–71; учурда мектеп), неоренессанс стилиндеги Лозанна университетинин корпусу, «Рюмин ак сарайы» (1898–1906), «Бель-Эр-Метрополь» бийик комплекси (бийиктиги 55 м; 1929–32) жана башкалар сакталган. Университет (1537; 20 институту), АКШнын онкология оорулар институтунун филиалы, политехникалык жогорку мектеп (1853), бир нече адистештирилген окуу жайлары, Атенеум (1945), китепканалар, музейлер (асем, дизайн жана заманбап искусство, М. Шагалдын, Ж. Арпанын, С. Далдын айнектен жасалган чыгармалар топтому), сүрөт галереясы, Эрмитаж парк музейи, театр жана башкалар бар. Лозаннада Эл аралык олимпия комитетинин, тамеки индустриясынын дүйнөлүк ири концернинин, энергетика корпорациясынын штаб-квартиралары, 14 эл аралык спорт федерациясы жана арбитраж соту, допингге каршы дүйнөлүк агентчиликтин Европадагы өкүлчүлүгү, бир нече спорт курулуштары жайгашкан. Радиоэлектроника, электр-техникалык, так механика жана оптика, фармацевтика, жеңил (саркеч кийимдер), тамак-аш– татымал өнөр жай ишканалары иштейт. Зер буюмдар чыгарылат. Жүзүмчүлүк менен бакчылыктын борбору. Жыл сайын эл аралык марафон өткөрүлөт. Туризм өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Шаарлар‎
Категория:Швейцария
Лозанна конференциясы

Лозанна конференциясы (1922–23) – Түркиядагы чет элдик ишмер интервенциянын кыйрашы жана «Кемал революциясынын» жеңишинен кийин Жакынкы Чыгыштагы абалды жөнгө салуу үчүн чакырылган эл аралык жыйын. Ал 1922-ж. 20-ноябрдан 1923-ж. 24-июлга чейин Лозанна шаарында (Швейцария) өткөн. Улуу Британия, Франция жана Италиянын демилгеси менен чакырылган. Лозанна конференциясына Грекия, Япония, Сербдер, хорваттар, словендер королдугу, Румыния, АКШ (байкоочу катары), Түркия катышкан. Конференцияда советтик жана Болгария делегациялары Кара деңиз кысыктары боюнча маселелерди талкуулоо менен гана чектелген. Албания, Бельгия, Испания, Португалия, Нидерланд, Норвегия жана Швеция өкүлдөрү экон. айрым маселелерди талкуулашкан. Лозанна конференциясынын негизги максаты – Түркия менен тынчтык келишимди даярдоо жана Кара деңиз кысыгынан кеме жүрүү тартибин аныктоо болгон. Бул маселе боюнча советтик делегация Түркиянын талабын канааттандыруу, согуш жана тынчтык мезгилдерде аскер кемелеринин жүрүшүнө тыюу салуу, соода кемелеринин эркин сүзүшүн камсыз кылуу зарылчылыгын жактаган. Бирок 
Aнтантa державаларынын колдоосуна таянган Улуу Британия ага каршы болуп, Кара деңиз кысыгын демилитарлаштырып, анын үстүнөн эл аралык контроль жүргүзүп турууну талап кылган. Лозанна конференциясы 1923-ж. 24-июлда Лозанна тынчтык келишимине (1923) кысыктардын тартиби жана башка жөнүндө конвенцияга жана 17 документке кол коюу менен аяктаган. 1923-ж. 24-июлда конвенцияга Улуу Британия, Франция, Италия, Япония, Грекия, Румыния, Болгария, Сербдер, хорваттар, словендер королдугу, Түркия, 1923-ж. 1-августта СССР өкүлү кол койгон. Конвенция боюнча Босфор жана Дарданелл кысыктары бардык мезгилде соода жана аскер кемелери үчүн ачык деп жарыяланган. СССР бул конвенцияны ратификациялаган эмес. Лозанна конференциясы 1936-ж. Монтрё конференциясы (1936) иштеп чыккан конвенция менен алмаштырылган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Саясат тануу
Категория:Швейцария
Категория:Түркия
Категория:1922-жыл
Категория:1923-жыл
Локомотив

thumb

Локомотив (– ордунан жылдырам) – поезддерди рельс боюнча жылдыруучу сүйрөгүч машина. Аткарган кызматы боюнча жүргүнчү ташуучу, жүк ташуучу жана манёвр жасоочу болуп айырмаланат. Орнотулган кыймылдаткыч түрү боюнча: паровоз, электровоз (тиймектүү жана аккумулятордуу), тепловоз, газотурбовоз, мотовоз, ошондой эле айкалыштырылган кыймылдаткычтуу – дизель-электровоз, теплопаровоз жана башка болуп бөлүнөт. Ошондой эле локомотивдин функциясын дизель поезд менен электропоезддин мотордуу вагону (электржана дизельпоезддер) жана дрезина аткарат. Аткарган жумуштун түрү боюнча магистралдык (жүргүнчү, жүк ташуучу, манёвр жасоочу), өнөр жайлыклык (заводдун, кен чыгуучу шахталардын ичинде иштейт) болот.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Техника
Жина Лоллобрижида

thumb|Gina Lollobrigida (1960s)
Лоллобриджида Жина (өз ысмы Луиджина; 4. 7. 1927-ж. туулган, Субиако) – италиялык актриса. 1946-ж. «Кара бүркүт» фильмине тартылган, 1947-ж. Италияда өткөн «Мисс Италия» сулуулук конкурсунан кийин белгилүү боло баштаган. Ж. Филипп менен «Фанфан-Тюльпан» (реж. Кристиан Жак) окуя-жоруктуу фильмине тартылган. 1950-жылдардын башында «күлгүн неореализмдин» фильмдерине, анын ичинде ага атак-даңк алып келген Лоллобриджида Коменчининин «Нан, сүйүү жана фантазия», «Нан, сүйүү жана кызганыч» комедияларына В. Де Сика менен бирге тартылган. Кийин Лоллобриджида италиялык, европалык жана америкалык көңүл ачуучу мүнөздөгү фильмдерге («Соломон жана каныша Савская», «Империялык Венера» жана башка) тартылган. 1970-жылдары Лоллобриджида Куба жөнүндө «Фиделдин портрети» (1975) деген документ фильм коюп, көркөм фотография менен иштейт. «Абайлагыла, бандиттер», «Түнкү сулуулар», «Элеттик кыз», «Римдик кыз», «Париждик Кудай эне собору», «Сентябрда кел», «Эң сонун ноябрь», «Төрө, матке, вазир» фильмдерине тартылган. 1980- жылдардан скульптура менен алектенет. Чыгармачылыгы жана киноискусствого кошкон салымы үчүн Батыш Берлинде (1986), Карлови-Вариде (1995), Москвада (1997) ЭКФ сыйлыгын алган. Ардактуу легион ордени менен сыйланган.

Эмгеги: Italia mia. Аirenze, 1972; Моя Италия. М., 1975.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Инсандар:Италия
Ломбард

Күрөөкана– кыймылдуу мүлктү күрөөгө алып, кыска мөөнөткө жарандарга карыз акча берген жана буюмдарды сактаган атайын кредиттик уюм. Күрөөканалар түрүнө карата күрөөгө баалуу металлдарды, турмуш-тиричилик буюмдарын, автоунаа жана башкаларды алат. Күрөөгө коюлган буюмдарды баалоо эки жактын макулдашуусу менен болот. Мүлк ээсине (зайым алганга) келишим түзүүдө керектелүүчү акча каражаты жана тийиштүү күрөө билети ыйгарылат. Эгер ломбарддан алынган ссуда убагында төлөнбөсө, күрөөгө коюлган буюм ломбарддын ээлигине өтөт. Күрөөкана алгач 15-кылымда Францияда күрөөкана(Италия) сүткорлор тарабынан түзүлгөн, ал эми муниципиалдык күрөөкана 16-кылымда Нюрнбергде пайда болгон. Күрөөкана насыя берилген суммага пайыз эсептелинет. Сактоого берилген (зайым албай) буюмдар үчүн пайыз алынбайт, тийиштүү кызмат акы гана төлөнөт. Күрөөкананын бул түрү Европа өлкөлөрүндө кеңири тараган. Кыргызстанда күрөөкананын кызматын көпчүлүк кардарлар пайдаланат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Экономика
Категория:Каржы
Ломбардия-Венеция Королдугу

thumb|Ломбардия-Венеция Королдугу (1852).
Ломбардия-Венеция Королдугу – Вена конгрессинин (1814–15) чечими боюнча Австрия империясынын курамына кирген Түндүк Италиянын бир бөлүгү. 1815-ж. Ломбардия жана Венеция облустарынан түзүлгөн. Империянын карамагына өткөн соң, вице-король башында турган Австрия администрациясы башкарган. 1859-ж. Австрия-Италия-Франция согушунда Ломбардиядан, 1866-ж. Австрия–Италия согушунан кийин Венециядан ажырап, натыйжада Ломбардия-Венеция Королдугу кайрадан бирдиктүү Италия королдугунун курамына кирген.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Италия
Категория:XIX кылым‎
Михаил Ломоносов

Ломоносов Михаил Васильевич (8. 11. 1711, Орусия, Архангел облусу, Денисов кыштагы – 4. 4. 1765, Петербург шаары) – биринчи орус окумуштуусу, табият таануучу, физикалык химияны негиздөөчүлөрдүн бири, акын, сүрөтчү, тарыхчы, тилчи, орус билим берүүсүнүн жана илиминин өз алдынча өнүгүшүн жактоочуЛомоносов Михаил Васильевич // Русский биографический словарь. 1731-ж. Москвадагы Славян-грек-латын академиясында, 1735-ж. Петербургдагы Академиялык университетте, 1736– 41-ж. Германияда билим алган. 1742-жылдан Россия ИАнын физика классынын адъюнкту, 1745-ж. Петербург ИАнын химия боюнча 1- орус академиги болуп шайланган. 1748-ж. 1-химиялык лабораториясын түзгөн. Ломоносовдун демилгеси менен Москва университети негизделген. Ломоносовдун ачылыштары илимдин көп тармактарын байыткан. Заттын молекула-кинетикалык теориясынын негизги жоболорун иштеп чыккан. «Жылуутек» деген теорияга каршы туруп, жылуулук заттардын бөлүкчөлөрүнүн кыймылы менен шартталгандыгын белгилеген. Материя менен кыймылдын сакталуу принцибин, атмосферадагы электр кубулушун жана оордук күчүн аныктаган. Оптикалык приборлорду ойлоп чыгарган («түндө көрүүчү түтүк», күзгүлүү телескоп). Чолпон планетасында аба катмары бар экенин ачкан. Жердин түзүлүшүн аныктап, пайдалуу кендердин, минералдардын келип чыгышын түшүндүргөн. Орус тарыхы боюнча китептердин автору. Мозаика өнөрү менен смальта өндүрүүнү калыбына келтирип, шакирттери менен мозаикалык сүрөттөрдү жараткан. Сүрөт академиясынын мүчөсү болгон (1763).

1956-ж. СССР ИА табият жана гуманитардык илимдер боюнча көрүнүктүү эмгектерге берилүүчү Ломоносов атындагы эки алтын медалды (биринчиси советтик, экинчиси чет элдик окумуштууга берилүүчү) белгилеген. Ленинград облусундагы шаар, Атлантика океанындагы агым, тоо чокусу, Түндүк муз океанындагы суу чокусу, Батыш Шпицберген аралындагы дөңсөө Ломоносовдун ысымын алып жүрөт. Эмгектери: Полное собрание сочинений Т. 1–10. М.; Л., 1950–83; Избр. труды по химии и физике. М., 1961; Избр. произведения. М., 1986. Т. 1–2.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Научная педагогическая электронная библиотека. ЛОМОНОСОВ Михаил Васильевич
 Орусия илимдер академиясы

Категория:Инсандар
Категория:Орусия