Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Unix

thumb|450px|UNIX системасынын генеалогиялык схемасы
UNIX - көп колдонуучуну жана көп маселелүү режимди колдогон иштетүү системи. Ал 1970-жылы Бэлл лабораториясынын окумуштуулары тарабынан иштелип чыккан. 1980-жылы мамлекеттик көзөмөлдөн чыккандан кийин, көп компаниялар тарабынан линцензияланып, азыркы учурда ар кандай өлчөмдөгү компьютерлердин көбүндө колдонулат. UNIXтин көп таралышы анын башка иштетүү системдерине караганда артыкчылыгын билгизет. Экинчи артыкчылыгы болуп, көп колдонуучулар чөйрөсүндө көп сандагы иштетүүлөргө кайрылуу мүмкүнчүлүгү эсептелет. UNIX көпчүлүк учурда тармак серверинин, өзгөчө көп процессордуу серверлердин иштетүү системи катары колдонулат. UNIXтин айрым начар жактары дагы бар. UNIX буйрук саптарын колдогон иштетүү системи болгондуктан, анын көп буйруктары програмчылардын эсинде жакшы сакталбайт жана колдонууга кыйын. UNIXтин айрым версиялары графиктик иштетүү чөйрөсүн сунуш кылуу менен бул проблемди чечүүгө көмөк кылууда. UNIXте ошондой эле административ системинин айрым элементтеринин жетишсиздиги сезилет. UNIXтин бир нече версиялары кеңири колдонулат, бирок бири экинчисинен көп айырмаланат жана биринен экинчисине колдонмо програмдарын которуу үчүн програмдарды өзгөртүүгө туура келет.

 Дагы караңыз 
Linux

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Маалымат технологиялары
Категория:Операциондук системдер
Ак-Башат

Ак-Башат (Кучкач)Калинин районундагы Новониколаевка айыл советине караштуу кыштак.

Ильич атындагы колхоздун аймагында. Чоң-Чүй каналынын боюнда жайгашкан. 

Райондун борбору жана темир жол станциясы Кара-Балта шаарынан 6 км түндүк-чыгыш тарапта.
 
19-кылымда негизделген. Калкы 1200 (1986); негизинен мал чарбасы, дыйканчылыкта эмгектенишет.
 
Орто мектеп, балдар бакчасы, фельдшер-акушердик пункт, клуб, китепкана бар. Кыштакта Соц. Эмгектин Баатыры Т. Сеңирбаев туулган.

 Колдонулган адабияттар; 
Кыргыз жери-энциклопедиясы.Башкы редактору М. Борбугулов.

Категория:Кыргызстан
Категория:Азия
Категория:Таажы-2012
RAID сактоо системи

thumb|RAID 5.
RAID сактоо системи. Маалыматтарды компьютерге жазуу жана андан окуу тез аткарылгандыктан чоң дисктер иштөөгө жолтоо болууда. Компьютер убактысынын көбү дисктен берилиштерди күтүүгө кетет. Ошол себептен айрым диск чыгаруучу мекемелер бир нече кичине дисктерди бириктирип, аракеттеништери бир чоң дискке тете болгондой иштеп чыгууда. Кичине дисктердин бириктирилген тобу RAID (redundant array of inexpensive disk) сактоо системи деп аталат жана кымбат эмес дисктердин массивин түзөт. RAID техноложи аракеттери ар кандай жолдор менен аткарылат жана ал жолдор RAID деңгээлдери деп аталат. RAID дин эң жөнөкөй методу 1-деңгээлдеги RAID методу деп аталып, берилиштерди сактоодо ар бир диск үчүн бирден резервдүү диск пайдаланылат. Резерв көчүрмөлүү ар диск берилиштер кантип көчүрүлгөндүгү тууралу маалыматты камтыйт. Эгерде берилиштер диски бузулуп калса, анда резерв көчүрмөлүү диск берилиштер диски катары колдонулуп калат.

 Колдонулган булак 
 У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак."КОМПЬЮТЕР жана ИНТЕРНЕТ Энциклопедиялык окуу куралы". Бишкек, Кыргызстан 2004-ж.

Категория:Компьютер
Интернетте издөө

Интернетте издөө (Internet search - Поиск в Интернете). Интернетте иштөөнүн бирден бир максаты колдонуучунун компьютери аркылуу Интернет-серверлерге жетүү менен ал серверлерден өзүнүн компьютерине керек маалыматтарды окуп алуу эсептелет. Издөөнү жеңилдетүү максатында атайын издөө серверлери түзүлгөн. Алар башка Интернет-серверлер, WEB-сайттар жана барактардын мазмуну жөнүндө берилиштер базасын жыйнайт. Издөө серверлеринде издөөчү програмдар жайгашкан, алар издөө системдери же издөө машинелери деп аталышат. Ачкыч сөздү киргизүү же кийишилген менюлар системи аркылуу керектүү Интернет-серверин же WEB-сайты табууга болот. Издөө системдер тизмеси китептин аягында келтирилген. Ар издөө системде жаңы Интернет даректи кошуу мүмкүнчүлүгү каралган. Даректи кошуу үчүн сайт (орун) ээси анкет толтурат, анда web-дарек, сайт аты, ачкыч сөздөр көрсөтүлөт. Издөө системдеринин көбү автоматтык түрдө иштешет жана аларды издөө роботтору деп атап коюшат. Сайттын WEB-дарегин (URL) киргизилсе робот сайттын бардык барагын автоматтык түрдө индекстештирип коет.
 Колдонулган булак 
 У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак."КОМПЬЮТЕР жана ИНТЕРНЕТ Энциклопедиялык окуу куралы". Бишкек, Кыргызстан 2004-ж.

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Илим
Үрмарал аска бетиндеги сүрөттөр

ҮРМАРАЛ АСКА БЕТИНДЕГИ СҮРӨТТӨР – Талас Ала-Тоосунун тескейинде, Үрмарал суусунун жээгинде жайгашкан коло доорунан орто кылымга чейинки мезгилге таандык археологиялык эстелик. Таштардын жана аскалардын жылмакай беттерине эчкилер, жылкылар, төөлөр, атка чегилген арабалар, дөңгөлөктөр, камандар, куштар, бугулардын сүрөттөрү тартылган. 

Алардын ичинен Каман-Суу коктусунда жайгашкан Жалтырак-Таш сүрөт тобу айырмаланып, анда скиф дооруна таандык илбирстер, желек, жаа аткычтар, оор куралданган жоокерлер жана фантастикалык жандыктардын (ажыдаар, ит-карышкыр сымал) сүрөттөрү тартылган. Үрмарал аска бетиндеги сүрөттөр тууралуу эң алгачкы кабарды 1953-жылы Бишкек шаарындагы №10 орто мектебинин окуучусу В. Полесский билдирген. 

1956-жылы аймак таануучу мугалим В. М. Гапоненко, 1985–86-жылдары Кемеров университети менен Казак ИАнын Археологиялык институту биргелешип түзгөн экспедициясы тарабынан изилденген.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Үртүк, ат жабуу

Үртүк – ат жабуу. Чоң байгеге чабылуучу күлүктөргө жана жорголорго, көчүп бараткан кыз-келиндердин аттарына жабылган. Үртүк ичке ийрилген жүндөн терме, беш кеште, кажары түрүндө согулуп же кымбат баалуу жердиктен (абайыдан) жасалган. Үртүктүн ичи жука кийиз менен ичтелип, четтери саймаланат же оюм түшүрүлөт. Учу кыргакталып, чачыланып, шуру, бермет тагылып көркөмдөлгөн. Аттын мойнун, көкүрөгүн ороп, капталы жана соорусун жаап турат.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков.

Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Үрүмчү

thumb|Үрүмчү

Үрүмчү (кыр. араб: ۉرۉمچۉ شاارى, , ), – Чыгыш Түркстандагы шаар. 1757-жылы цин-манжур императору Цзянь Лундун тушунда негизделген (шаардын алгачкы аты –Дихуа). 1955-жылы шаар курулганга чейинки жергиликтүү географиялык аталышка көчкөн. Үрүмчү шаары Шинжаң-Уйгур автоном районунун борбору. Калкы 1 миллиондон ашат (100дөй түтүн кыргыз бар). Үрүмчү шаарында «Эл басмасы» жана «Окуу-агартуу басмасынын» кыргыз сектору иштейт. Кыргыз тилинде «Шинжаң кыргыз адабияты», «Тил жана котормо» журналдары чыгатhttps://www.azattyk.org/a/china_ethnic_kyrgyz_community_marked_30_year_til_jana_kotormo_magazine_jan_2013/24815856.html, «Элдик үн алгы бекетинен» күнүгө эки саат кыргыз тилинде уктурулат.
 «Манас» эпосундагы топоним 
Көпчүлүк варианттарда кыргыздар жана аларга жамаатташ элдер мекендеген жер катары айтылат. Сагымбай Орозбаковдун вариантында уруу башчысы Үрбүнүн турган шаары катары баяндалат:
Кара кыргыз уругу,
Тору кыпчак улугу,
Атасынын аты Таз,
Шаары Үрүмчү, дөөлөт мас,
Манас менен ысышып
Дос болушкан ошол жаз (Сагымбай Орозбаков, 4. 11).
Географиялык реалияда Түндүк-Батыш Кытайдагы Ү. суусунун өрөөнүндөгү шаар. Шинжаң-Уйгур автоном районунун административдик борбору. 800 миң эл жашайт (1975). Шаардын аты Ү. суусунун атынан келип чыккан.

 Колдонулган адабият 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 

Категория:Кытай
Категория:Кыргыздар
Категория:Тарых
Категория:Азия
Категория:Шинжаң
Категория:Манас эпосундагы топонимдер
Үч-Эмчек көрүстөнү

ҮЧЕМЧЕК КӨРҮСТӨНҮ – биздин заманга чейинки 3-кылымдан – биздин замандын 2-кылымынын усун урууларынан калган мүрзөлөр. Суусамыр өрөөнүндөгү Үч-Эмчек суусунун боюнан орун алган. 100дөй дөбө мүрзөдөн турат.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Үч-Коргон, тургун жайы

ҮЧ-КОРГОН ТУРГУН ЖАЙЫ – төмөнкү таш дооруна таандык таш куралдар эстелиги. Баткен облусундагы Исфайрамсай дарыясынын оң жээгинде, Арпалык тоосунун чыгышында Үч-Коргон айылынын түштүк-чыгышында жайгашкан. П. Т. Конополя тарабынан ашель доорлоруна таандык үч бурчтуу формадагы кыр чыгарылган чоппинг табылган

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Үч таман

ҮЧ ТАМАН, үч тапан – балдардын чүкө оюну. Эки же андан көп бала ойношот. Оюнчулар бирден чүкө тигишип, тутум боюнча белгиленген чектен чүкөлөрдү атышат. Сака тийген чүкө ордунан Үx таман алыстаса – чүкөнү алат, ага жетпесе – албайт. Саканы чүкөгө тийгизсе да, тийгизе албаса да ар бир оюнчу бир сыйра чүкөнү атып чыгат. 

Ар ким өз сакасы түшкөн жерден мурунку ирети менен оюнду улантышат. Кезектеги оюнчу алыстагы чүкөнү эмес, жакыныраак турган бирөөнүн сакасын да атууга укуктуу. Атылган сака жаткан ордунан Үч тамандан алыстап кетсе, анын ээси оюнга катышпайт. Эгерде ал сака акыркы оюнчунуку болсо жердеги чүкө толугу менен саканы атып чыгарган балага тиешелүү болот. Оюнчу жыдыгандан кийин кезек кийинки атаандашына берилет. Үч таман балдарды шамдагайлыкка, таамайлыкка үйрөтөт.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Үч-Терек шаар чалдыбары

ҮЧТЕРЕК ШААР ЧАЛДЫБАРЫ – 8–12-кылыга таандык шаардын калдыгы. Кетмен-Төбө өрөөнүнүн чыгыш тарабында, Нарын дарыясынын сол өйүзүндө. Чалдыбардын узундугу 940 м, туурасынын кенен жери 300 мге жетет. Мунаралуу дубал менен курчалган.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Үч-Турпан

Үч-Турпан — Шинжаңын Ак-Суу аймагынан ооданы. 

Чыгыш Түркстандагы орто кылымда шаар болгон. Кытайча Пенчул-Выньсу деп аталган. 

«Худуд ал-Аалам» эмгегинде: «Пенчул (Үч-Турпан) халлуктар (карлуктар) жайгашкан аймактан орун алган, эзелки убакта анын бийлик ээси тогуз огуздар эле, азыр аны хырхыздар (кыргыздар) бийлеп жатышат» деген маалымат бар. Бул маалыматтарга караганда кыргыздар 9-кылымдын аягында эле Жети-Суу аймагынын этегинде, башкача айтканда Чыгыш Теңир-Тоодо жашашкан.

 Булактар 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.

“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”

“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”

“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.

“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Категория:Шинжаң
Үч-Элиг каган

ҮЧ-ЭЛИГ КАГАН – «сары» түргөштөрдүн уруу башчысы. Түргөш кагандыгын түптөө менен жаңы династиянын негиздөөчүсү. Үч-Элиг каган Түргөш кагандыгын 699–706-жылдары бийлеген. Түргөштөр «он ок элинин» улуу конфедерациясына киришкен жана Чүй менен Иле дарыяларынын аралыгын ээлеп турушкан. Үч-Элиг каган. Суйаб шарынн ээлеп, ошол жерге өз ордосун көчүрүп, мамлекеттин чегин кеңейткен. Түргөштөргө караштуу жерлер Сыр дарыянын ортоңку агымына чейин созулган. Үч-Элиг каган кагандыкты жыйырма ээликке бөлгөн. Үч-Элиг кагандын ордуна уулу Сакал каган (700–711) такка олтурган.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Фасих Хавафи

Фасих Хавафи, Фасихибн Жалалад – Дин Мухаммед (1375– 1442-жылы, чен) – мусулман тарыхчысы. Фарсы тилинде «Мужмал-и-фасиха» («Фасих жыйнагы») эмгегин жазып, аны 1442-жылы Улугбектин атасы Шахрухка тартуулаган. Фасих Хавафинин эмгегинде Аксак Темирдин Теңир-Тоодогу көчмөн элдерге (аны «жете» деп атайт) жасаган баскынчыл жортуулдары, Моголстан, Ысык-Көл топонимдери, Моголстан хандары жана алардын саясаты чагылдырылган.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Феодализм түшүнүгү

Феодализм түшүнүгү 18-кылымда Француз революциясынын (1789–94) алдында жаралып, «Эски тартип» (чексиз монархия, дворяндардын бийлиги) дегенди түшүндүргөн. Марксизм окуусунда феодализм капитализмдин жаралуусун шарттоочу кул ээлөөчүлүк доордон кийинки формация катары каралат. Азыркы мезгилдеги тарых илими феодализмди, айрым белгилери дүйнөнүн башка региондорунан кездешсе да, Батыш жана Борбордук Европада гана орто кылым доорунда өкүм сүргөн социалдык система катары анализдейт. 

Феодализмдин негизин коомдогу вассалдар менен сеньёрлор, дыйкандар менен ири жер ээлери ортосундагы мамилелер аныктайт. Феодализмге рыцардык аскер уюму жана мыйзам тарабынан бекемделген уруулук юридикалык теңсиздик мүнөздүү. Феодализмдин идеологиялык-ыймандык негизин орто кылымдын маданиятын аныктап турган христианчылык түзгөн. Кыргыздар феодализмдин өнүккөн классикалык формасын басып өткөн эмес. Кыргыздарда патриархалдык-феодалдык, патриархалдык-уруучулук коом өкүм сүргөн.

 Дагы кара 
 Феодализм

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
 “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
 “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
 “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Фетисов, Алексей Михайлович

Фетисов Алексей Михайлович (1842, Севастополь – 1894, Пишпек) – орус табият таануучусу, багбан, саякатчы. 1870-жылдан Ташкенде жүзүм, жемиш бактарын, кооз бак-дарак өстүрүп, гербарий чогулта баштаган. 1874–78-жылдары Жети-Суу облусунун борбору Верныйда (Алматы) багбанчылык мектептин башчысы болуп иштеген. 

1879–81-жылдары Бишкекте Кара жыгач багын негиздеген. 1889–94-жылдары Бишкектеги айыл чарба мектебин башкарып, кыргыз жаштарын жемиш багын, тамеки жана башка өсүмдүктөрдү өстүрүүгө үйрөткөн. 1870–91-жылдары Теңир-Тоонун географиясын, өсүмдүктөрүн, археологиясын изилдеген. 1893-жылы метрология станциясын уюштурган. Орто кылымдарга таандык Кара-Балта, Бишкек, Шамшы, Жоонарыктагы археологиялык эстеликтерди изилдеген.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Федоров, Михаил Николаевич

Фёдоров Михаил Николаевич (1937-жылы туулган, Өзбекстан, Ташкен шаары) – тарых илимдеринин доктору (1990), профессор (1992). 1952-жылы Ташкен мамлекеттик университетин бүтүргөн. Өзбек ССР ИАнын Тарых жана археологиялык институтунда илимий кызматкер, КМУда окутуучу, доцент, профессор, кафедра башчысы. Илимий эмгектери негизинен Орто Азиянын тарыхын, археологиясын, нумизматикасын изилдөөгө арналган. 100дөн ашык илимий эмгектери, тарыхый повесттери жарык көргөн. Медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргыз тарыхы‎
Категория:Тарыхчылар‎
Категория:Археологдор‎
Категория:Туулгандар 1937-жылы‎
Фрунзе, Василий Михайлович

Фрунзе Василий Михайлович (1854, Херсон губерниясы, Тирасполь уезди, Захарьевский кыштагы – 1897, Олуя-Ата уезди, Мерке кыштагы) – аскер фельдшери; М. В Фрунзенин атасы. 1870–74-жылдары Москва фельдшер-акушердик мектебин бүтүргөн. 1874-жылы аскерге чакырылып, Жети-Сууда, Токмок гарнизонунда, Түркстан округунда кызмат өтөгөн. 

Аскердик мөөнөтү аяктаган соң Токмок шаарындагы атчандар полкунда аскер врачынын жардамчысы болуп иштеп, ошол кезде жергиликтүү эл арасында чечекке каршы эмдөө жүргүзгөн. 1878-жылы Пишпекке көчүп келип, врач Ф.В.Поярков менен келгиндер ооруканасын уюштурган жана фельдшер болуп иштеген. 1891-жылы жергиликтүү эл менен байланышканы үчүн куугунтукталып, фельдшердик кызматтан четтетилген. 

1895-жылы Мерке айылында фельдшер болуп эмгектенген. Фрунзе талыкпаган эмгекчил, боорукер, чынчыл адам болгон. Оорулууларга күн-түн болсо да жардамын аяган эмес. Анын камыш менен жабылган кичинекей үйүнө (азыр Бишкектеги М. В. Фрунзенин музейи) көптөгөн сыркоолор келип турган. Элге кылган жакшы мамилеси үчүн жергиликтүү эл арасында кадыр-баркка ээ болгон.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Фуйү кыргыздары

Фуйү кыргыздары — Манжуриядагы кыргыздар – Кытай Эл Республикасынын Фуйү уездинде жашаган калк. Алардын жалпы саны 1000ден ашуун. Улуу муундары өздөрүн «кыргыз», жаштары кытай тилинин өзгөчөлүгү менен «тиртиз» (кытай, «цзилицзи») деп аташат. Фуйү кыргыздарынын аксакалдарынын маалыматтарына караганда, алар бул аймак-ка орус Алтайынан, мындан 300 жыл илгери көчүп келишкен. Айрым изилдөөчү-лөрдүн пикири боюнча, кыргыздар бул аймакка (Хэйлунцзянь) император Цянь Лундун (1736–96) тушунда көчүрүлгөн, ошондой эле 18-кылымдын (1703-жылы) баш чениндеги енисейлик кыргыздардын Жуңгар хандыгы тарабынан зордоп көчүрүлүүсүнө байланыштырышат. 

Кыргыздардан чочулаган моңголдор да бир нече ирет көчүрүү саясатын ишке ашырышкан. Фуйү кыргыздары кошуна жашаган манжур, моңгол, даур, эвенктерден жүздөрүнүн ак жуумалдыгы, европалык өңү-түсү менен, ошондой эле карамал кармашып, сүт жана сүт азыктарын кенен пайдалангандыктары менен айырмаланышат. Мал чарбасынан тышкары, дыйканчылык менен да кесиптенишет. Фуйү кыргыздарынын тили хакас, шор, этностук башатынын кыргыздар менен жалпылыгы аныкталып жаткан сарыг югур (сары уйгур), лобнорлуктар менен жакын турат.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
 
 
 
 

 

Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Категория:Кыргыз диаспорасы
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргыз этнографиясы
Категория:Кытай
Категория:Кыргызстан
Категория:Ички Азия
Категория:Борбордук Азия
Категория:Этнография
Категория:Этностор
Микропроцессор

thumb
Микропроцессор деп — персоналдык компьютердин борбордук процессорунун (БП-CPU) милдеттерин аткарган өзүнчө интегралдык схема аталат, ал энелик тактага орнотулат.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Компьютердик жабдуулар
Категория:Технология
Катуу диск

thumb|Капкагы алынган 3.5" катуу диск.

Qatuu disk — floppi diskterce qaraganda qatuu bhekitilcen diskterce (qatuu diskterce) çetyy ɵtɵ tez atqarılat çana anın esinin kɵlɵmy choñ bolot. Berilishterdi çazuu ychyn qatuu disk qutusunda bhetteri macnit materialı menen qaptalgan bir neche qat disk ornotulat. Qatuu diskter kɵbhynchɵ aljuminijden çasalat.
Qatuu diskti saqtoo mymkynchylycy. Berilishter qatuu disktin eki tarabhına (betine) saqtalat. Ecerde disk kircizcichte bhir qatuu disk ornotulsa, anda saqtoo ychyn eki bhet, ecerde eki qatuu disk bolso, anda tɵrt bet ç.b. pajdalanılat. Disket sıjaqtuu qatuu diskti da qoldonuu aldında, anı qalıptap aluu kerek. Qalıptoo aldında qoldonuuchunun qaaloosu menen qatuu diskti locikalıq disk dep atalgan bir neche bhɵlykkɵ bhɵlyp qojuu mymkynchylycy qaralgan. Ar locikalıq disk ɵzynchɵ disk qatarı qaralıp, alarga ar bashqa bhɵlymdɵrdyn berilishterin saqtoonu ujushtursa bholot. Bɵlyktɵrdyn ar birine ar bashqa ishtetyy sistemin ornotup qojso bholot. Personaldıq kompjuterlerdeci qatuu disktin locikalıq bɵlyktɵry C dan bashtalıp, latın aripterinin ireti menen atalat. A çana B aripteri menen floppi disk tejlecichteri bhelcilenet. Qatuu disktin kɵlɵmy mecabajt, cicabajt, terabajt çe petabajt menen ɵlchɵnɵt. Uchurdagı personaldıq kompjuterlerdin qatuu diskterinin saqtoo kɵlɵmy bhir cicabajttan bir neche ondogon cicabajtqa chejin çetti. Bir cicabajt eske ar bir baragı 2000 simvoldon turgan 500000 baraq maalımat saqtalat. 

 Tıshqı qatuu diskter 

thumb|Toshiba 1 Тб 2.5" тышкы USB 2.0 катуу диски.

 Qoldonulgan adabhijattar 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Маалымат технологиялары‎
Категория:Компьютердик жабдуулар
Калыбына келтирүү

Калыбына келтирүү Берилиштер базасын башкаруу системдеринин татаалдары вахталык журналды камтыйт, ал журнал жазылыштын өзгөртүлгөнгө чейинкисин жана өзгөртүлгөндөн кийинкисин көзөмөлдөп турат. Бул вахталык журнал програмдык жабдык же жабдуулар иштен чыгып калган учурда берилиштер базасын калыбына келтирүүдө колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Маалымат технологиялары‎
Кайра жүктөө

Кайра жүктөө — операциялык системанын баштапкы жүктөлүшүн кайталоо, бул аракет компьютер өсүп калгандан кийин анын кадимкидей иштешин башка жолдор менен калыбына келтирүү мүмкүн болбой калганда аткарылат. Кайра жүктөө көп учурда берилмелердин (маалыматтардын) айрымдарын жоготуу менен байланышат. Операциялык системалардын акыркылары авариялык токтогон программаларды көчүрүүнү аткарып турат. Кайра жүргүзүү термини өзгөчө программаларды жапкан учурдагы кайра жүктөө үчүн колдонулган термин.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Маалымат технологиялары‎