Түндүк Мариана аралдары

Түндүк Мариана Аралдары расмий аталышы Түндүк Мариана аралдарынын шериктештиги — Тынч океанынын түндүк-батышындагы 14 аралдан турган Америка Кошмо Штаттарынын инкорпорацияланбаган (курамына кирбеген) уюшулган аймагы болуп саналатAmericans, Almost and Forgotten.

Түндүк Мариана Аралдары Мариана аралдарынын эң түндүккү 14 аралын камтыйт. Бул архипелактын эң түштүккү Гуам аралы АКШнын өзүнчө аймагы болуп саналат. Түндүк Мариана аралдары Бириккен Улуттар Уюму тарабынан 1990-жылга чейин өзүн-өзү башкарбаган аймак катары саналып келгенList of former Trust and Non-Self-Governing Territories.

Колониялык мезгилинде Түндүк Мариана аралдары Испания, Германия жана Жапония империяларынын көзөмөлү астында болгон. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин, аралдар АКШ башкаруусу астындагы Бириккен Улуттар Уюмунун мандаттуу аймактарынын бир бөлүгү болгон. 1986-жылы расмий түрдө Америка Кошмо Штаттарынын курамына кошулуп, аралдардын калкы Америка Кошмо Штаттарынын жарандыгын алышкан.

АКШнын Ички иштер министрлиги аралдардын аянтын 475,26 км² деп белгилейтInsular Areas of the United States and Freely Associated States. 2020-жылдагы Америка Кошмо Штаттарынын эл каттоосу боюнча малыматтарга ылайык бул аралдарда 47,329 адам жашаган2020 Census Population of the Commonwealth of the Northern Mariana Islands: Municipality and Village. Калктын басымдуу бөлүгү Сайпан, Тиниан жана Рота аралдарында отурукташкан. Түндүк Мариана аралдарындагы башка аралдарында адамдар сейрек отурукташкан, жанар тоонун атылышынын жыйынтыгында кээ бир аралдардан адамдар толугу менен көчүп кетишкенUSGS. Pagan.

 География 
thumb|Сайпан аралынын Эл аралык космос станциясынан тартылган сүрөтү
Түндүк Мариана аралдары түштүгүндөгү Гуам менен бирге Мариана архипелагын түзөт. Түштүк аралдары акиташ заттынан туруп, тегиз тектирлүү келет жана коралл рифтери менен курчалган. Түндүк аралдары вулкандык, бир нече аралдарда, анын ичинде Анатахан, Паган жана Агриханда активдүү жанар тоолор бар. Агрихандагы жанар тоонун бийиктиги 965 метрThe Smithsonian Institution's Global Volcanism Program. Agrigan. 2018-жылдын 1-июнунда Жон Митчелл жана Рид Ларссон уюштурган экспедициянын катышуучулары бул жанар тоонун чокусуна биринчи жолу чыгышканThe Obsessive Quest of High Pointers.

 Климат 
Климаты пассат-муссон тибиндеги тропиктик. Температуранын өзгөрүүсү анча кескин эмес. Марианадагы орточо айлык температура 24—29 °С, кургакчыл мезгил декабрдан июнга чейин, жаан-чачындуу мезгил июлдан октябрга чейин созулат. Августтан ноябрга чейин тайфундар болуп туратAnatahan: Index of Monthly Reports.

 Аралдар 
№АралАянты,
км²Калкы,
адам (2010)Бийик чекитиЧокуКоординаттарТүндүк аралдар1Фаральон-де-Пахарос (Urracas)2,55—31920°33′ түн. к. 144°54′ ч. у.2Мауг2,13—227(Түндүк аралы)20°02′ түн. к. 145°19′ ч. у.3Асунсьон7,31—89119°43′ түн. к. 145°41′ ч. у.4Агрихан (Agrigan)43,51—965Агрихан тоосу18°46′ түн. к. 145°40′ ч. у.5Паган47,24—579Паган тоосу18°08′36″ түн. к. 145°47′39″ ч. у.6Аламаган11,11—744Аламаган17°35′ түн. к. 145°50′ ч. у.7Гугуан3,87—30117°20′ түн. к. 145°51′ ч. у.8Банка Зеландия>0—>016°45′ түн. к. 145°42′ ч. у.9Сариган4,97—54916°43′ түн. к. 145°47′ ч. у.10Анатахан31,21—78716°22′ түн. к. 145°40′ ч. у.11Фаральон-де-Мединилья0,85—8116°01′ түн. к. 146°04′ ч. у.Түштүк аралдар12Сайпан115,3848 220474Тапочау тоосу15°11′06″ түн. к. 145°44′28″ ч. у.13Тиниан101,013136170Кастию (Lasso Hill)14°57′12″ түн. к. 145°38′54″ ч. у.14Агихан (Agiguan)7,10—157Алутом14°42′ түн. к. 145°18′ ч. у.15Рота85,392527491Манира тоосу14°08′37″ түн. к. 145°11′08″ ч. у.Түндүк Мариана Аралдары463,6353 883965Агрихан тоосу14°08' to 20°33’N,
144°54° to 146°04’E

 Административдик-аймактык түзүлүшү 
thumb|Картада Түндүк Мариана аралдарынын төрт муниципалитети көрсөтүлгөн
Түндүк Мариана аралдары 4 муниципалитетке бөлүнөт:
№МуниципалитетАдминистративдик борборуАянты,
км²Калкы,
адам (2010)Калкынын жыштыгы,
адам/км²1Түндүк аралдар—154,75——2СайпанКапитал-Хилл115,3848 220417,923ТинианСан-Хосе108,11313629,014РотаСонгсонг85,39252729,59Жалпы463,6353 883116,22

 Колдонулган адабияттар 

 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Northern Mariana Islands Online Encyclopedia

Категория:Австралия жана Океания өлкөлөрү

Категория:Аралдар
Категория:Республикалар