Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кайталоо

Кайталоо – бир эле сөздүн же бир эле фразанын кайра-кайра колдонулушу аркылуу түзүлгөн стилистикалык ыктардын бир түрү. Кайталоо адатта поэтикалык речтин ыргагын басаңдатуу же күчөтүү аркылуу анын кооздук сапатын арттырат. 

Садагалар мотураңдап ойногон, 
Садагалар мотураңдап ойногон. 
Окуу эмгек, эмгек окуу дегенди, 
Садагалар, ата-энем деп ойлогон. 
Садагасы өсөт чалгын канатың, 
Садагасы өсөт чалгын канатың. 
Жаңы жерде жаңы шартта, 
Садагасы сен таалайлуу баласың. (Ж. Турусбеков “Бөбөктөргө”).

 
Мында сап башындагы ыр саптарынын кайталануусу ырдын интонациясын, күүсүн белгилеп жатат. 

Карааныңдан кагылайын Ала-Тоо, 
Калкып жаткан кандай укмуш эмесиң? 
Качан жүрөк кагышынан танганда, 
Бир тартылып өтүп кетер элесиң, 
Бир тартылып өтүп кетер элесиң. (М. Алыбаев “Ала-Тоого”) 

Акын бул ырында өзүнүн негизги оюн, сезимин Кайталоонун жардамы менен акыркы ыр сабына топтоп жатат. Прозалык чыгармаларда да Кайта кездешет. Мисалы, У. Абдукаимовдун “Майдан” романында төмөнкүдөй сүрөттөө бар: 
“Ак көйнөкчөн келиндей болгон ак кайыңдар, арча карагайлар жай баракат теңселип, түнт токой мурунку калыбына келип, мурункусундай магдырап, таң атаркы боз закымга оролуп, жаратылыш жай алып тургандай эле. Токойдун тынчы кеткен канаттуулары, айбанаттары, кайтадан тынчып, кайтадан үн алышып, кайтадан эркин учуп – конуп, ээн-эркин чуркап, кайтадан тилге кирип, кайтадан өздөрүнүн доорунан өмүр сүрө баштаган эле. Тынчы жок адамдардын шойкуму басылып, дүнүйө өзүнүн тынч бешигине кайтадан жатып, жер кайтадан бейпилчилик, ырыс-таалай, сүйүү кубанычка марып тургандай болчу”. 

Келтирилген үзүндүдө автор поэтикалык кайталоо ыгы менен эми эле болуп өткөн айыгышкан кандуу согуштан кийин бир аз тынчтыкка бөлөнө түшкөн токойдун элестүү сүрөтүн тартып жатат. Орус адабиятынын жемиштүү таасири менен кыргыз прозасына киргизилген бул ык “Майдан” романындагы күчтүү стилистикалык фигуралардан болуп эсептелет.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Категория:Кыргыз Адабияты
Категория:Адабият
Категория:Маданият
Жарандык

Жарандык же атуулдук ― адамдын белгилүү бир мамлекет менен туруктуу укуктук байланышы. Ал мамлекет менен анын бийлиги астында турган жактын ортосундагы өзара мамиледен улам ачык көрүнөт; мамлекет адам укугу менен эркиндигин тааныйт жана кепилдик берет, чет өлкөгө чыкканда анын кызыкчылыгын коргойт; ошол эле учурда, жаран дагы мамлекет мыйзамдары менен көрсөтмөлөрүн кыйшаюусуз сактайт, ал тарабынан белгиленген милдеттерди аткарат. Мына ошондой укуктар менен милдеттердин жыйындысы жарандардын чет өлкө жарандары менен жарандыгы жок адамдардан айырмалаган саясий-укуктук макамын түзөт.
 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ассоциациялык образдар

Ассоциациялык Образдар (лат. – биригүү) – адабият жана исскустводо бир каарманды, же көрүнүштү ачып берүү үчүн экинчи бир каарманды, же көрүнүштү пайдалануу, бири-бирине жакын болбогон нерселер окшотулат, мисалы, троптун бардык эле түрү ассоциациялык образга жатат. Мисалы,

...Күбү, күбү жалбырагың дарак, тек! 
Учур, учур! Ушул жарык дүйнөгө, 
Жыйнаш эмес, корош үчүн келгенбиз, 
Тар көрүндүк, бар көрүндүк кимдерге?! 
Күүлө, күүлө, термет, терек, боюңду! 
Жашоо деген селкинчектей оюндур. 
Өйдө кеткен, ылдый кеткен күндөрдө, 
Жапыс болдук, бийик болдук кимдерге?! 
 (С. Акматбекова) 
Бул ырда адам менен дарактын образдары, алардын тагдырлары ассоциацияланып көрсөтүлүүдө. Ч. Айтматов Эдигей менен Каранарды, Танабай менен Гүлсаратты салыштырып ассоциациялык образ жараткан.

 Колдонулган дабияттар. 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Кайырма

Кайырма – обонго кошулуп ырдалуучу ырдын ар бир куплетинен кийин улам кайталанып туруучу ыр саптары. Мисалы, А. Токомбаевдин «Компартия» деген обонго салынган ырында төмөнкү ыр саптары ар бир куплеттен кийин кайталанып турат: 

Мына нурдуу Лениндик кызыл туу, 
Компартия бийик кармап баратат. 
Ушул туунун шооласынан өркүндөп, 
Бүт дүйнөгө өчпөс эрктин таңы атат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Категория:Кыргыз Адабияты
Категория:Адабият
Категория:Маданият
Категория:Поэзия
Ат коюу айтымы

Ат коюу айтымы – кыргыз элинин ырасымы боюнча бала төрөлгөндө сарымай менен оозантып, азан айтып, ат коёрдо айтылуучу каада-салт ыры. Муну даарат алып арууланган эркек киши бүт коңшу-колоңдорго угуза айткан да, төрөлгөн наристеге өзүнүн багыштаган, ыроологон атын сунуш кылган, ал ат кабыл алынабы, алынбайбы, анысына карабай, бир наамды берген. Ошол баланын азан чакыргандагы негизги аты катары түбөлүк энчиленген. Мисалы, 

Алловакпар-алловакпар-алловакпар, 
Баарында хак бар. 
Алпейими баарын сактаар. 
Теңирим давлат берди, 
Ааламга адам келди. 
Айыл-калаа сүйүнчү-үү! 
Арыштар кадам келди-ии! 
Кең пейилге даалат берди, 
Касиети бассын жерди. 
Көлөсү тапсын шерди, 
Азан айтып атын коём. 
Алла берген затын коём. 
Теңсингенден Теңир берди, 
Алакчылабай кеңир берди. 
Уул болсо жоодон сактар, 
Эне эмизген сүтүн актар. 
Жерди айдап малын багар, 
Атаандашпай данын табар. 
Атасынын мээнет кайтар, 
Алдына дулдул тартаар. 
А кыз болсо – кырк жылкы, 
Кийиз жасап үйүн жабар. 
Энесинин ишин алаар, 
Гүлдөй жайнап сайма саяр. 
Уул бекен? Кыз бекен? 
Ким болду экен? 
Уул экен! Уул экен! 
Уул бекен! Ким дейбиз атын? 
Көрүнчү бачым!? 
Анакей, отун келди! 
Эмесе атын коём: 
Отун алып баскын элди. 
Бата тартам кошулчу, 
Аты болсун Отунчу. 
Айыл, калаа сүйүнчү-үү! 
Аты болду Отунчу! Отунчу! 
Аты болду Отунчу, 
Калк сабына кошулчу. 
Өзү берген Теңир сактаар. 
Бата кылам отурчу, 
Омийинин аллоовакпар! 
Алловакпар- аллоовакпар- аллоовакпар 
Баарында хак бар. 
Алпейими дайым сактаар. 
Теңирим давлат берди, 
Ааламга адам келди 
Айыл-калаа сүйүнчү-үү! 

(Элдик ыр)

 Колдонулган дабияттар. 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Интелектуалдык жанрлар

Интелектуалдык жанрлар интеллектуалдык роман, интеллектуалдык драма ж. б. Бул термин адабият таанууда соңку жыйырма жылда пайда болгон. Мындай чыгармаларда каармандар өздөрүнүн ыймандык, адамдык сапаттарын көрсөтүү менен бирге алардын идеялык, көзкараштык, теориялык талаш-тартыштарына, принциптерине өзгөчө көңүл бурулат. Айрым учурда “роман-концепция”, “драма-концепция” деп да айтылат. С. Эралиевдин “Кесин-инсан” поэмасы, Ч. Айтматовдун “Кассандранын энтамгасы” деген романдары Интелектуалдык жанрга кирет деп эсептөөгө болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Категория:Жанр
Аттама уйкаш

Аттама Уйкаш – биринчи сап менен үчүнчү, экинчи сап менен төртүнчү сап үндөштүктү түзгөн уйкаштык. Схемасы: абаб. Мисалы, 

Тирүүлөй кеткичекти жоо колуна, (а) 
Ажалдын ачуу тузун таткан жакшы. (б) 
Душмандын чыдагыча кордугуна, (а) 
Мекендин турпагында жаткан жакшы! (б) 

 Колдонулган дабияттар. 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Графология

Графология(грек. qrapho – жазам, чием, тартам жана логия) – кол жазмасы боюнча адамдардын мүнөзүн жана психикалык абалын аныктоочу окуу. 

Ал боюнча ар бир адамдын өзүнө гана мүнөздүү айрым өзгөчөлүктөрдү кандайдыр бир даражада билүүгө болот. Ошондуктан Графологияны медицина менен криминалистикада башка ыкмалар менен бирге психология жана физиология диагностиканын куралы катары колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
Категория:Илим
Категория:Психология
Интим лирикасы

Интим лирикасы, (лат. – эң түпкүр, ички) – лирикалык каармандын көңүл туйгуларын, көкүрөк дартын ички тереңдиктен ачып берүүчү лирикалык ырлар. Мындай чыгармаларда коомдук маселелер, социалдык жагдайлар жөнүндө сөз жүрбөйт да, жеке керт баштын эң түпкүрдөгү катылуу купуя сырлары – кусалык, сагыныч, куштарлык, өкүнүч, кумарлануу, айрылуу азабы, сүйүүгө, доско, жарга мамиле сыяктуу сезимдин назик толгонуулары чагылып чыгат. Мында автор өзү менен өзү, же башка бир жакын кишиси менен сырдашат, ой бөлүшөт. Поэзиянын назиктик, майиндик сыяктуу касиеттери интим лирикасында өзгөчө көрүнөт, мунун баарын акын көбүнчө монолог формасында ишке ашырган. Интим лирикасы поэзиянын байыртан бери эле колдонулуп келген негизги жанрларынын бири болсо, ал кыргыз поэзиясында А. Осмоновдун чыгармачылыгына чейин ырааттуу түрдө көп байкалбады. Азыркы учурда интим лирикасы улуттук поэзиябызда кеңири тараган. Мисалы, 

Көл түстүү көйнөк кийип бүгүн түнү,
 
Бүгүн түнү түшүңө кирсем экен. 

Качаңкы кайрылбаган жаштыгыңдын 

Бир үзүм жалынына күйсөң экен.
 
Ал түндө чертет сенин терезеңди
 
Сыдырым желге ийилип жаш бутактар. 

Алыстан сапар тарткан каркыралар,
 
Сагынып көл үстүнөн жаз кучактар. 

Анда сен эстей албай тааныш үндү, 

Шарпылдак толкундарды сапырарсың.
 
Көздөрүң толуп кетип кусалыкка,
 
Обонун улуу жаздын чакырарсың. 

Ал – үмүт бийиктикте жанып турган,
 
Сагыныч сени көздөй шашылышкан. 

Өкүнүч көңүлдөгү аяр сезип, 

Сезимге бир муңайым жашынышкан
 
Аны сен изде ташып, кайра толуп,
 
Шатырап кызыл кечте жамгыр болуп,
 
Издегин жүрөктөгү арзуу болуп,
 
Жазында таңды тосчу жаңы ыр болуп.
 
Көл түстүү көйнөк кийип бүгүн түнү,
 
Бүгүн түнү түшүңө кирсем экен.
 
Эсиңе түшө калган жаштыгыңдын 

Бир үзүм жалынына күйсөң экен,
 
Чын эле мен түшүңө кирсем экен...
 
(А. Узакова)

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Категория:Кыргыз адабияты
Григорий Богослов

thumb|180px
Григорий Богослов (330–390) – грек. ойчулу, чиркөө ишмери, акын, патристиканын көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири. 

Теологияга платондук идеалисттик диалектиканын ыкмаларын киргизген. Анын «менин турмушум жөнүндө», «менин тагдырым жөнүндө», «Менин жанымдын кыйналышы жөнүндө» сыяктуу таржымал поэмалары терең психологизми жана талдоонун маданияты боюнча Августинанын «Исповеди» менен катар турат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8

Категория:Инсандар
Аяккы уйкаш

Аяккы Уйкаш – уйкаштыктын ыр жолунун эң аягында келиши. Кыргыз поэзиясына көбүнчө ушундай уйкаштык мүнөздүү Мисалы, 

Жомоктогу Аккуланын тукуму, 
Жел жетпеген анык тулпар ушубу? 
Учуп барат, сызып барат чабандес 
Жашка толуп көздөрүнүн кычыгы. 
 (Б. Сарногоев)

 Колдонулган дабияттар. 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
 
Категория:Адабият
"Багыш" эпосу

“Багыш” – баатырдык эпос. Багыш баатыр жөнүндө «Манас» эпосунда айтылат. «Жедигердин эр Багыш», «Жедигердин Багышы» же болбосо «Эр Багыштын Суртелки» деген саптар менен катар эле 

«Букардын тыяк бетинде, Жетиөзөн деген жер бар. Жетөзөндө жердеген, Жедигер деген эли бар. Ал жедигер ичинде Багыш деген каны бар”» деген саптар Саякбайдын айтуусунда эскерилет. Багыш жөнүндөгү көлөмдүү эпикалык баян жалаң гана кызылсуулук кыргыздардын арасында кеңири тарабастан, алатоолук кыргыздардын да сүйүктүү чыгармасына айланган. Манасчы Жүсүп Мамай «Манас» эпосунун сегиз муунунан сырткары кытайлык кыргыздар арасында тараган «Багыш», «Толтой», «Тутан», «Мамаке Шопок», «Көбөн баатыр», «Тилекматтын баяны» сыяктуу алатоолук кыргыздарга белгисиз эпикалык чыгармаларды жаратуу менен бирге, «Курманбек», «Эр Төштүк», «Жаңыл Мырза», «Кыз Сайкал» сыяктуу эпостордун да варианттарын элге тартуулаган. «Багыш» баатырдык эпосу бир нече окуяны ичине камтыйт. Ал атасынан бийликти колуна алгандан баштап, калмак, тажик, манжу, түркмөн, чечен, каракалпак, маңгул, тейит, маңгыт, бараң, кызылбаш элдеринен чыккан Бака, Королдой, Көңтөй, Болот, Байтур, Челекбаш, кырк каракчы сыяктуулар менен кандуу кармашта өз намысын бербестен жеңишке ээ болот. Багыштын атасы Бай жедигер элин баатырдык көрсөтүп сактап турбастан, байлыгына таянып, алымын өз убагында берүү менен журттун тынччылыгын бузбай жашоо камын көргөн. Эпостун сюжетиндеги окуялардын өөрчүү процессинде жана анын негизги фабуласында Багыштын эрдиги жедигер элин баскынчы душмандарга кор кылбастан сактап калууга багытталган. Мына ушунун далили катары Багыш Көңтөйдөн запкы жеп качканда өз күчүн топтоп, кийинки жылы кол салууну максат кылып коёт да, кыргыз хандары менен баатырларына кайрылууну туура табат. Ал бул максатын иш жүзүнө ашыруу үчүн өзүнүн оң колу, бардык иштерди тайманбастан аткарып келген Байтекени Атбашыдагы Кошой дөөгө, Көкжайыктагы Текечиге, Самаркандын сыртындагы Жамгырчы менен Шыгайга, Бозбелдеги Көкөтөйгө барып сырдашкын деп жөнөтөт. Атбашыга келгенде Кошой дөөнүн акылы менен Байтеке кыргыз хандарына барбастан, кайрылып элине келет. Кошойдун кеңеши менен Багыш келген жоого сокку берип турат. Башка эпикалык чыгармалар сыяктуу эле «Багыш» эпосунун сюжети ар кыл темадагы эпикалык окуялар циклдеринен куралган. Сюжетти бириктирип жана болуп жаткан окуянын карым-катыштарын өөрчүтүп, өнүктүрүп турган эпикалык окуялар башкы каармандын тегерегине топтоштурулган. Тынчтык, көзкаранды эместик сыяктуу элдик идея иш жүзүнө ашырылган. Эпос манасчы Жүсүп Мамайдын айтуусунда 1991-жылы Үрүмчү шарында араб арибинде басылган жана Кыргнда 30 томдук «Эл адабияты» сериясында жарык көргөн. 

 Колдонулган дабияттар. 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Кыргыз эл дастандары
Григорий Нисский

thumb
thumb|De virginitate
Нисский Григорий (335–394) – чиркөөлүк жазуучу, грек патристикасынын көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири. 

Чиркөө ишмерлери менен ойчулдарынын каппадокийлик ийриминин катышуучусу. Жаш кезинде философия жана риториканы окуп үйрөнгөн, кийин монастырга кеткен. Анын философиялык көз карашы Платондун таасири астында калыптанган. Григорий Нисскийдин антропологиясы зор оригиналдуулугу менен айырмаланган; ал индивиддин идеясы эмес, адамзаттын идеясынан чыгат деп белгилеген. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8

Категория:Инсандар
Нарикбай(поэмасы)

“Нарикбай" – поэмасы ногой, казак, каракалпак, башкыр, Крым, Казань татарларында жана кыргыздарда да айтылат.
 Нарикбай чет өлкөдө 
Жогоруда саналган элдерде “Эр Чоро”, “Шора”, “Шора баатыр” аталса, бизде негизги каармандын бири Нариктин атынан “Нарикбай” делет. Чоро – тарыхта болгон адам, Крым хандыгынын князы. Карамзиндин летописинде Казандагы согушта Крымдан келген Чоро дегендин 1546-ж. өлтүрүлгөндүгү маалымдалат. Айрым тарыхый материалдарга караганда, Крым, Казань хандыгындагы жергиликтүү князь төрөлөр менен орус империясынын ортосундагы чыр-чатакка да катышы болгон. Ушундай себептерден улам изилденбей келген. “Нарикбай” поэмасынын казак, башкыр, ногой, татар, каракалпак, чуваш элдеринде бир канчадан варианттары жана Шоро баатыр жөнүндөгү ыр, аңыз, аңгемелер жолугат. Алардын бардыгы Карим уулу Чоронун айланасындагы окуяларга байланыштуу. Ар бири өз ара жалпылыгы, айырмачылыгы, өз алдынчалыгы менен фольклордук чыгарманын жүгүн көтөрүп турат.
 Нарикбай кыргыздарда 
Ал эми кыргыздарда айтылышында 16-кылымдагы тарыхый жана биографиялык окуянын изи да калган эмес. Тарыхый адамдын ысымы гана сакталып, түп-тамырынан өзгөрүп, уруучулук, феодалдык түзүлүштүн ички карама-каршылыктары өз ара араздашып, бытыраган кыргыздардын калмак төбөлдөрүнүн баскынчылык жортуулуна каршы биригүүгө умтулуусу алардын азаттык күрөшү “Нарикбайдын” идеялык мазмунун түзөт. “Нарикбай.” поэмасы көбүнчө Кыргызстандын түндүгүндө жана Талас өрөөнүндө казактар менен коңшулаш аймакта айтылат. Т. Сатылганов “Наркан” деген ат менен айткан. Бул тууурасындагы маалымат К. Кожобековдон жазылып алынган. Мындан сырткары ары толук жана көркөм варианттар Т. Сырдыбаев менен С. Чойбековдон жазылып алынган тексти илимий баш сөзү менен “Эл адабияты” сериясынан жарык көрдү.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
 
Категория:Адабият
Категория:Поэма
Бакашова Жылдыз Кемеловна

Жылдыз Кемеловна Бакашова (1960-ж. туулган, Каракол шаары) – кыргызстандык таанымал адабиятчы, журналист-педагог айым, филология илимдеринин доктору (1998), профессор. 

Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасынын ээси (2009). Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (2018). 

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Жылдыз Кемел кызы Бакашова Кыргызстандын Ысык-Көл облусундагы Каракол шаарында 26-апрелде 1960-жылы туулган. 

КМУнун журналистика бөлүмүндө (1977–82), КРУИАнын аспирантурасында (1985–1988) окуган. 

КазМунун докторантурасында болгон (1996–1998). 

Кыргыз журналисттерин даярдоого эмгек сиңирген. 

2003-жылдан КР ТИМинин Дипломатиялык академиясынын проректору болуп иштеген. 

2005-жылдан тартып Кыргыз улуттук китепканасынын директору болуп иштеп келет.

Өмүрлүк жары Рысбек - белгилүү кыргыз ишкери. 

 Адабият таануу тармагындагы ишмердиги 
Бакашова жазуучу Ч.Айтматовдун чыгармаларынын көркөмдүгүн, поэтикасын талдоого алган белгилүү окумуштуу. 

Анын “Ч. Айтматовдун повесттериндеги сүрөттөө каражаттарынын көркөмдүк функциясы” (1992), “Чыңгыз Айтматовдун көркөм дүйнөсү” (А. Садыков менен авторлош) (1997), “Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларындагы салыштыруу жана метофора” (1997), “Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларындагы стилдик бөтөнчөлүктөрү” (1998), “Өлбөстүк символу”, “Айтматовдун “бороону” (2002), “Кыргыз журналистикасынын тарыхы” (2002) деген окуу китептери жана монографиялары жарык көргөн. 

 Коомдук ишмердиги 
2012-жылдын апрел айында ал Кыргызстандын Жогорку Кеңеши тарабынан КР Коомдук телерадио берүү корпорациясынын Байкоочу кеңешинин мүчөлүгүнө шайланды.

2010-жылы да ал КТРКнын Байкоочу кеңешине мүчө болуп президенттик жардыкка ылайык дайындалган. 

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://presskg.com/aal/09/0407_11.htm 
 http://literatura.kg/persons/?aid=5 
 www.nlkr.gov.kg

Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Саясат
Категория:Кыргызстан
Категория:Сынчылар
Категория:Ысык-Көл облусу
Категория:Кыргыз улуттук китепканасы
Категория:Туулгандар 1960-жылы‎
Категория:Кыргыз Улуттук Университети
Категория:Кыргызстан аялдары
Категория:Окумуштуулар
Мыйзам (укук)

Мыйзам – референдум жолу менен же белгиленген жол-жобо боюнча кабыл алынып, мамлекет менен коом турмушундагы орчундуу маселелерди жөнгө сала турган ченемдик укук актысы. Эгер, КР Конституциясы менен КР мыйзамдарына ылайык, мыйз2ам түрүндө чечүүгө туура келсе, ыывбашка маселелер да мыйзам таризинде жөнгө салынатЮридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7.

 Кыргыз Республикасынын мыйзамдары 
 Кыргыз Республикасынын Конституциясы

 Булактар
Образдуулук

Образдуулук– искусствонун аны коомдук аң-сезимдин башка формаларынан айырмалап турган негизги белгиси. Адабиятта жазуучу турмуштук ар кандай көрүнүштөрдү сүрөттөөдө аны сөз аркылуу көз алдыбызга ачык, даана, жандуу түрдө элестетет. Дал ошол образдуулук менен биз кубанабыз, кийебиз, кыялданабыз. Кышкы кечти жөн адам көркөмдөп сүйлөп бере албас эле, аны акын образдуу түрдө минтип сүрөттөйт:

 
Ай нурунда кышкы түн,
 
Айран төгүп койгондой.
 
Жаңырыксыз токой-чер, 

Уктап жатат ойгонбой.
 
Менменсинген карагай,
 
Пейли кенен чалдардай.
 
Кар жамынган чегедек,
 
Ак тон кийген балдардай.
 
(А. Токомбаев)
 

Образдуулук– мазмунун кургак сөз менен эч бир айтып берүүгө мүмкүн болбогон нерсени кыска жана элестүү берүү. Ал мазмун жана форма, идея жана тема, сюжет жана композиция, стиль жана образ аркылуу ишке ашырылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Категория:Кыргыз адабияты

cs:Obraz
cv:Сăнар
de:Bild
en:Bild (surname)
ko:이미지 (동음이의)
nl:Beeld
pl:Obraz (ujednoznacznienie)
ru:Образ
sk:Obraz
sl:Slika (razločitev)
tt:Рәвеш
Канондук текст

Канодук текст грек тилинен келген «эреже», «үлгү» деген маанидеги сөздөн алынган. Кандайдыр бир чыгарманын такталган, автордун эркине толук жооп берген жана басмага даярдалган текст канондук деп аталат.
 
Канондук текст текстологиянын негизинде, чыгарманы ар түрдүү басылыштарын, автордун ар түрдүү кол жазмаларын салыштырып, изилдөөнүн негизинде даярдалат. Мына ушундай текстологиялык изилдөөлөрдүн натыйжасында келип чыккан текст чыгарманын акыркы жана негизги текстти болуп эсептелинет. Эгерде жаңы материалдар табылса, чыгарманын ушул текстине да өзгөртүү киргизилиши мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Категория:Кыргыз Адабияты
Категория:Адабият
Кантата

thumb

Кантата — солист, хор жана оркестр үчүн жазылган көп бөлүмдүү вокалдык-аспаптык чыгарма. Кантата салтанаттуу, кубанычтуу, лирикалык, кайгылуу жана баяндоо мүнөзүндө болот да, жарандык жана диний деп бөлүнөт. Адатта кантата оркестрдик киришмеден, ариялардан, речитативдерден жана хорлордон турат. Ораторияга жакын, бирок андан масштабынын чакандыгы менен айырмаланат. К. 17-кылымдын 1-жарымында Италияда пайда болгон. Италиялык Кантатанын гүлдөп-өсүшү 17-кылымда А. Скарлатти, Ж. Кариссими, Ф. Кавалли жана башка композиторлордун чыгармачылыгы менен мүнөздөлөт. И. С. Бах жарандык жана диний кантатанын жогорку көркөмдүктөгү үлгүлөрүн жараткан. 18—19-кылымда композиторлор Г. Гендель, В. Моцарт, П. Чайковский, Н. Римский-Корсаков жана башка бир топ олуттуу кантаталарды жазган. Кантатада хордун ролу кеңейип, элдик ырлардын интонациялары колдонулат. Композитор С. Прокофьевдин «Александр Невский», Ю. Шапориндин «Куликов талаасында», кыргыз музыкасында М. Абдраевдин «Гүлдөгөн Кыргызстан», К. Молдобасановдун «Кыргызстан гүлдөсүн» жана башка көрүнүктүү кантата бар.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия:4 -том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. ISBN 978-9967-14-104-9

Категория:Музыка
Категория:Композиторлор
Өтмө маани

Өтмө маани — сөздөрдүн өз маанисинен башка мааниге өтүп, баштапкы маанисинен башка нерселерди түшүндүрүп калышы. Маселен адамга карата “жылан экенсиң” десек, кадимки сойлоочу жаныбар жыланды эмес, адамдын жыланга окшогон мүнөзүн, иш-аракетин туюнтуп жатат. Өтмө маани топтун түрлөрүндө болот. Ар түрдүү коомдо сөздөрдүн өтмө мааниси өзгөрүп кетиши да мүмкүн, ошондой эле ал башка тилдердин эсебинен да байып турат. 

 Булактар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Маданият
Категория:Адабият
Категория:Адабият теориясы
Категория:Филология
Дао

thumb|upright|Дао
Дао (кытай. жол, сапар) – кытай философиясынын өзөктүү түшүнүктөрүнүн бири. 

Графикалык жактан дао «шоу» – «баш» жана «цзоу» – «сапар тартуу» сыяктуу эки элементтен турган иероглифтин жардамы аркасында сүрөттөлөт. Бул түшүнүктүн алгачкы мифологиялык мааниси «адамдар жүрүүгө тийиш болгон жол» дегенди туюндурган. Чындыгында эле Космос, Жаратылыш жана Адам үчүн жалпы болуп эсептелген Улуу Жолду издөө байыркы кытай философиясы үчүн маанилүү компонент болуп саналган. 

Бирок, «Дао» түшүнүгүнүн мазмуну акырындык менен бир катар өзгөрүүлөргө дуушар болгон да, жаратылыштын, дүйнөнүн жана адам жашоосунун жалпы жоболорун аныктаган мыйзамын туюнта баштаган. Маңызы боюнча карама-каршылыктардын биримдиги менен күрөшүнүн мыйзамына тең маанилеш.

 Байланыштуу макалалар 
 Даосизм

 Колдонулган адабияттар 
 Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8

Категория:Кытай философиясы