Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Мамонт үңкүрү

thumb|Мамонт үңкүрү.
Мамонт үңкүрү – карст үңкүр системасы, дүйнөдөгү эң узун үңкүрлөрдүн бири; улуттук парк. АКШнын Кентукки штатындагы Луисвилл шаарына жакын жерде. Аппалачи тоолорунун батыш этегиндеги Флинт кырка тоосунун акиташ тегинде пайда болгон. Үңкүрдө 225 өткөөл, 47 кумпа, 23 терең шахта бар экени аныкталып, алардын жалпы уз. 74 кмден ашык, тереңдиги 300 м. Жыл сайын спелологдор бир нече жаңы жолдорду ачат. Учурдагы узундугу 587 км. Грин-Ривер дарыясына куйган жер астындагы суу агат. Үңкүрдүн аты мамонт менен байланышы жок. Англисче mammoth деген сөз 2 маанини билдирет: «мамонттук» жана «чоң». Мында үңкүрдүн көлөмүнүн чоңдугу айтылган. Ал 10 млн жыл мурун пайда болгон. Биринчи жолу 1797-жылы америкалыктар ачкан. 19-кылымдын башында калий селитрасы жана кальций нитраты казылып алынган. 1941-жылдары Мамонт үңкүрү улуттук паркы түзүлгөн. 1954–61-жылдары спелеологиялык экспедициялар Мамонт үңкүрүнө жакын жердеги майда үңкүрлөр (Кристаллдуу, Белгисиз, Туздуу) менен туташ экенин аныктаган. Үңкүрдү сокур чегиртке менен жөргөмүштөр, көлмөлөрүн сокур балык менен чаяндар мекендейт.1972-жылдары Мамонт үңкүрүнөн Флинт-Ридж үңкүрүнө кетүүчү жол табылып, ошондон бирдиктүү Мамонт-Флинт-Ридж үңкүр системасы түзүлгөн (жалпы узундугу 587 кмден ашык). 1981-жылдары ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурасына кирген. Туризм өнүккөн.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Үңкүрлөр
Категория:АКШ
Маморе

thumb|Маморе
Маморе (жогорку агымында – Рио-Гранде) – негизинен Боливия жана анын Бразилия менен чек арасы аркылуу аккан дарыя. Бени дарыясы менен кошулуп, Мадейраны түзөт. Узундугу 2300 км, алабынын аянты 620 миң км2. Борбордук Анд тоолорунун чыгыш кырка тоолорунан башталып, Боливиянын саванналуу жана саванна-токойлуу түздүгү боюнча агат; төмөнкү агымы босоголуу. орточо чыгымы 8100 м3/сек. Чакан кемелер жүрөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Дарыялар‎
Категория:Боливия
Категория:Бразилия
Манагуа

thumb|Манагуа.
Манагуа – Никарагуа Республикасынын борбору, шаар. Шаар айланасы менен өзүнчө административдик бирдикти – Манагуа улуттук округун түзөт (калкы 1,8 млн). Тынч океандан 45 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 60 м бийиктикте. Манагуа көлүнүн жээгинде, тектоникалык депрессия зонасында (катуу жер титирөөлөр болуп турат) жайгашкан. Калкы 927,2 миң (2010). Панамерика шоссесиндеги ири жол тоому. Эл аралык аэропорту бар. Текстиль, тамак-аш, химиялык, булгаары–бут кийим, цемент, нефть ажыратуу өнөр жай ишканалары иштейт. Манагуа Борбордук Америкадагы илим менен билимдин түштүк борбору. Университеттер, Философия улуттук, География жана тарых академиялары, илимий коомдор, музейлер (анын ичинде улуттук, революция ж. б.), улуттук архив жана парк бар. Барокко стилиндеги Эстелик ак сарайы, муниципалдык собор сакталган. Калган курулуштары соңку мезгилге туура келип, бир кабаттуу; жер титирөөгө туруктуу имараттар салынган.

Манагуа испандар тарабынан 16-кылымда негизделген. 1823-жылдан 1838-жылга чейин Борбордук Америка кошмо провинциясынын федерация курамына кирген. 1846-жылы шаар статусун алган. 1858-жылдан Никарагуанын борбору. Шаар бир нече жолу табигый кырсыктарга (1972-жылы жер титирөөдөн, 1998-жылы Митч ураганынан) учурап, кайра калыбына келтирилген. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Шаарлар
Категория:Никарагуа
Манаус

thumb|Манаус.
Манаус – Бразилиянын түндүгүндөгү шаар. Амазонас штатынын административдик борбору. Калкы 1,9 млн (2010). Амазонкага Риу-Негру дарыясынын куйган жериндеги ири порт (дарыя кемелери келип токтойт; сыртка каучук, бразилия жаңгагын, какао, баалуу жыгачтарды чыгарат). Эл аралык аэропорту бар. Соода борбору. Жыгаччылык, нефть ажыратуу, текстиль, тамак-аш–татымал, тамеки өнөр жай ишканалары иштейт. Университет, География жана Амазонка тарыхы институту бар. 1660-жылы негизделген. Ботаникалык бак уюштурулган. Шаар тропик токою менен курчалган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Шаарлар
Категория:Бразилия
Мандалай

thumb|
Мандалай, Мандале (пали тилинде офицалдуу аталышы – Яданабон, сөзмө-сөз «асыл таш тарамдары») – Мьянма мамлекетиндеги шаар. Мандалай областынын административдик борбору. Калкы 550 миңден ашык (2006). Жолдор тоому. Иривади дарыясындагы порт. Мандалай – өлкөнүн ири өнөр жай жана маданий борборлорунун бири. Кебез-кездеме, жибек түрүү, тамак-аш, карагай тилүү өнөр жай ишканалары иштейт. Кеме ремонттолот. Университет, медициналык, техникалык институттары бар. Кол өнөрчүлүк (карапачылык, оймолоо) өнүккөн. Мандалай 1857-жылы негизделген. 

 Сүрөт галлереясы 

Категория:Шаарлар
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Манжур мамлекети

thumb|Манжур мамлекети
Манжур мамлекети (Манчжуо-Го) – Түндүк-Чыгыш Кытайда жапон империалисттери түзгөн мамлекет (1932–1945). Манжур мамлекетинин аянты 1 млн дон ашык км2 түзүп, калктын саны 30 млн киши болгон. Борбору – Чанчун, кийин Шинжаң шаары болуп, жапондуктар Манжур мамлекетин согуш плацдармы катары пайдаланган. 1931-жылы 18–19-сентябрда Жапония Шэньян (Мукден) районунда Түштүк Манжурга тиешелүү темир жолду буздуң деген шылтоо менен Кытайдын түндүк-чыгыш аймагына аскерлерин кийирип, анын үч провинциясын басып алган. Манжур мамлекетин негизинен жапон империалисттеринин өкүлдөрү башкарып, жергиликтүү калкты ырайымсыз эзген. Жапон милитаристтери армиянын санын көбөйтүп, жол түйүндөрүн, аэродром жана башка согуш объектилерин куруп, коңшу мамлекеттерге (СССР жана Монголияга) каршы согуш чагымдарын уюштурган. 1945-жылдары августта Түндүк-Чыгыш Кытай жапон баскынчыларынан бошотулган соң, Манжур мамлекети жоюлган. 
Категория: Тарых

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Манипулятор

thumb|Кран-манипулятор
Манипулятор – оператордун башкаруусу менен колдун кыймылына окшош кыймыл (манипуляция) аткаруучу механизм. Ал иштөөгө кооптуу же кыйын шарттарда колдонулат. 1) тоо кен ишинде бургулоо кареткасынын негизги механизми; ал үңүлмө (забой) жанында перфоратордуу автобергичти жылдырат. Түзүлүшү боюнча радиалдуу (айлануучу), сызыктуу, колонка жана жаа сымал болуп бөлүнөт. Манипулятор пневматикалык, гидравликалык жана айкалыштырылган (кээде кол менен иштөөчү) кыймылдаткыч менен иштейт; 2) металлды басым менен иштетүү процессинде тетиктердин ордун алмаштыруучу машина. Прокатка манипулятору металлды бир калибрден экинчисине которуу, багыт берүү, түздөө операцияларын аткарат. Согуу манипулятор барскан жана гидравликалык процессте согуу жана штамптоо операцияларын механикалаштырууда колдонулат; 3) ядролук техникада радиоактивдүү заттар менен иштөөдө ошол заттарды адамга тийгизбөөчү механизм. Мындай манипуляторлор менен коргоочу дубалдын артындагы буюмду кармап, ордунан жылдырат. 
Категория: Терминдер жана түшүнүктөр
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Томас Манн

thumb|Thomas Mann (1937)

Томас Манн (6. 6. 1875, Любек – 12. 8. 1955, Цюрих) – немец жазуучусу. 20-кылымдын сынчыл реализминин мыкты салттарын улап, Батыштын либерал интеллигенциясынын интеллектуалдык жана адеп-ахлактык изденүүлөрүн, буржуазиялык турмуштун бузулушун «Будденброктор» (1901) деген туңгуч романында кеңири чагылдырган. Биринчи дүйнөлүк согуш алдында буржуазиялык чөйрөнүн идеялык турмушу жөнүндө лирикалык маанайда жазылган «Сыйкырдуу тоо» романына (1924) Нобель сыйлыгы ыйгарылган (1929). Мындан тышкары «Иосиф жана анын бир туугандары» (1933–43) тарыхый тетралогиясын, «Веймардагы Лотта» (1939), «Доктор Фаустус» (1947) философиялык романында буржуазиялык аң-сезимдин, маданияттын кедери кеткендигин баяндайт. Т. Манндын аңгемелери, макалалары, күндөлүктөрү да бар. Ал 20-кылымдагы роман жанрынын классиги катары таанылган. Чыгармалары: Собр. соч.: В 8 т. 1–10. М., 1959–61.
Категория:Инсандар
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Карл Густав Эмил Маннергейм

thumb|Маршал К.Г.Э.Маннергейм

Карл Густав Эмил Маннергейм — (16-июнь 1867-жылы, Орусия империясы, Улуу Финляндия княздыгы, Або-Бьёрнеборг губерниясы, азыркы Турку шаарына жакын, Вильняс кыштагы — 28-январь 1951-жылы Швейцария, Лозанна, сөөгү Хельсинкидеги Хиятание көрүстөнүнө коюлган) — барон, финн мамлекеттик жана аскер ишмери, маршал (1942). 

 Өмүр баян 
1889-жылы Санкт-Петербургдагы Николаевск кавалериялык окуу жайын бүтүргөн. 

1917-жылга чейин орус армиясында кызмат өтөгөн. 

Биринчи дүйнөлүк согушта командачысы; генерал-лейтенант (1917); 1918-жылы актар командачысы болуп, германиялык интервенттер менен бирге Финляндия революциясын (1918) баскан. 

1918-жылдын декабрь айынан 1919-жылдын июль айына чейин Финляндия регенти, финн армиясынын башкы командачысы, 1922–1951-жылдары Финляндия Кызыл Крестинин төрагасы. 

1931–1939-жылдары Мамлекеттик коргонуу кеңешинин төрагасы, 1939-жылдан финн аскеринин башкы коман­дачысы. 

1939–1940-жылдары советтик-финн согушунда жана 1941–1944-жылдары фашисттик Германиянын союздашы катары финн армиясын жетектеген.

1944-жылы советтик өкмөт койгон шарттар боюнча Маннергейм агрессивдик Берлин пактысынан (1940) жана согуштан чыгууга мажбур болгон. 

1944–1946-жылдары Финляндия президенти болуп иштеген. 

 Кыргыз таануу багыты 
Маннергейм 1906-ж. июнь-июль айларында Кыргызстандын Алай өрөөнүнө келип, Курманжан датка жана анын уулу Асанбек менен жолугуп, алай кыргыздары жөнундө маалымат топтоп жана аларды биринчи жолу фотосүрөткө тартып кеткен.

 Сыйлыктары жана Наамдары 
К.Маннергейм жалпысынан 123 орден жана медал менен сыйланганhttps://terijoki.spb.ru/history/templ.php?page=mannerg&lang=ru. 4-даражадагы Ыйык Георгий ордени менен сыйланган. 

Финляндиянын маршалы наамын алган. 

 Эс тутум 
1960-жылы Хельсинкинин борборуна Маннергеймдин эстелиги тургузулган.

 Булактар 
 «Кыргызстан» улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

 Mannerheim, Carl Gustaf Emil (1953). The Memoirs of Marshal Mannerheim. London: Cassell. OCLC 12424452.
Clements, Jonathan (2009). Mannerheim: President, Soldier, Spy. London: Haus Publishing. ISBN 978-1907822575.
1999: Petteri Koskikallio, Asko Lehmuskallio, and Harry Halén. C. G. Mannerheim in Central Asia 1906–1908. Helsinki: National Board of Antiquities. ISBN 951-616-048-4.

 Тышкы шилтемелер 
 http://horsethatleaps.com/ 
 https://web.archive.org/web/20120311020925/http://www.jewishquarterly.org/issuearchive/article8d14.html?articleid=194 
 https://terijoki.spb.ru/history/templ.php?page=mannerg&lang=ru 

Категория:Инсандар
Категория:Европа
Категория:Тарых
Категория:Чыгыш таануу
Категория:Орусия
Категория:1867-жыл
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:1951-жыл
Категория:XX кылым
Категория:Саякатчылар
Мантуя

thumbnail|left|Мантуя
Мантуя (италянча Mantova, латынча Mantua) – Италиянын түндүгүндөгү шаар. Ломбардия областында, Мантуя провинциясынын административдик борбору. Шаардын тарыхый борбору Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Минчо дарыясы По дарыясына куя бериштеги кенен салаада жайгашкан. Калкы 47,1 миң (2010; агломерациясында 100 миңден ашык). Деңиз порту. Темир жол түйүнү. Шаар биздин заманга чейинки 6-кылымда негизделген. Алгач 819-жылдагы документтерде эскерилет. Орто кылымга таандык архитектуралык эстеликтери – роман ратондасы (11-кылымдын 2-жарымы), муниципалдык ак сарайлар (13-кылым), собор. 
Категория: Шаарлар
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Манхэттен долбоору

Манхэттен долбоору – АКШда ядролук куралдарды жасоо боюнча иштеп чыккан программасынын шарттуу аталышы. АКШ 1945-жылы 16-июлда Нью-Мексико штатында, Аламогордого жакын жерге ядролук сыноолорду жүргүзгөн. Манхэттен долбоорунда АКШ, Улуу Британия, Германия жана Канада мамлекеттеринин окумуштуулары катышкан. Натыйжада 3 атомдук бомба жасалган: плутоний бомбасы «Тринити» (1945-жылы 16-июлда Нью-Мексико штатында биринчи ядролук сыноодо жардырылган), уран бомбасы «Малыш» (1945-жылы 6-августта Хиросимага ташталган) жана плутоний бомбасы «Толстяк» (1945-жылы 9-августта Нагасакиге ташталган). Долбоорду америкалык физик Роберт Оппенгеймер жана генерал Лесли Гровс жетектеген. Долбоор негизинен Оук Риджде (Теннеси штаты), Лос-Аламосто (Нью-Мексико штаты), ошондой эле Чикаго, Калифорния жана Колумбия университеттеринде иштелген. 
Категория: Терминдер жана түшүнүктөр

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Маньяни Анна

thumb|1961
Маньяни Анна (7. 3. 1908, Рим – 26. 9. 1973, ошол эле жер) – италиялык актриса. 1920-жылдардын аягында – 1940-жылдардын ортосуна чейин драма театрында жана эстрадада иштеген. 1930-жылдан киного тартылган («Сорентолук сокур кыз»). «Рим – ачык шаар» (Р. Росселлини) фильминде каршылык көрсөтүү кыймылынын катышуучусу, карапайым аял Пинанын ролун жараткан. Зор таланты, темпераменти, эмоциялуулугу актрисаны италиялык неореализмдин башкы актрисасына айландырды (Л. Дзампа, «Депутат Анжелина», Венециядагы ЭКФ сыйлыгы; Камерини, «Жолдордогу кыялдар» ж. б.). Италиялык «күлгүн реализм» мезгилинде чет өлкөлөрдө (Д. Манн, «Татуировкаланган роза», «Оскар» сыйлыгы; Ж. Кьюкор, «Жапайы шамал», Батыш Берлин ЭКФ сыйлыгыг ж. б.) жана мекенинде (Р. Кастеллани, «Шаардагы тозок» ж. б.) киного тартылуу менен талантына шайкеш роль табууга аракеттенген. 1962-жылы П. Пазолининин «Рома апай» фильминде башкы ролду аткарып, эненин кайгысы менен кубанычын гана эмес, ырайымсыз убакыттын жаргылчагынын чайнаганына моюн сунбаган күчтүү инсандын драмалуу образын жараткан. Театрда да ийгиликтүү иштеген (Пина, Ж. Верга, «Канчык карышкыр», 1965 ж. б.). Кинодогу акыркы ролу «Рим» (Ф. Феллини) фильминде эпизоддук ролго тартылып, өзүнүн ролун өзү аткарган (1972).
Категория:Инсандар

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Маңкыштоо облусу

Маңкыштоо облусу – Казакстандагы административдик бирдик. 1973-жылы уюшулган. 1988–90-жылдары Атырау облусунун курамына кирген. 1990-жылдан кайрадан өз алдынча облус. 

 Негизги маалымат 
Аянты 165,7 миң км2. Калкы 349, 6 миң (2004); калкынын негизин казактар (83,0%), орустар (14,8%) түзөт, ошондой эле кыргыз, украин, азербайжан, лезгин, татар ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Калкынын орточо жыштыгы 1 км2ге 2,1 киши. Шаар калкы 80,3%. Ири шаарлары: Ак-Тоо (мурдагы Шевченко), Жаңы-Өзөн, Форт-Шевченко. Борбору – Ак-Тоо (мурдагы Шевченко). Каспий бою ойдуңунан жана Үстүрт платосунун батыш бөлүгүнөн орун алган. Батышынан Каспий деңизи менен чулганат. Климаты кескин континенттик. Январдын орточо температурасы –3°С, июлдуку 26°С. Жылдык жаан-чачыны 120–160 мм. Туруктуу дарыясы жок, бирок жер астындагы суунун запасы мол. Күрөң топурактуу. Бадал аралашкан шыбак-баялыштуу чөл өсүмдүктөрү өсөт. Областтын аймагы кен байлыктарга бай. Экономикасынын негизин газ жана нефть (59 кени бар; ирилери: Өзөн, Жетибай, Калемкаш, Теңге, Ташболот ж. б.) түзөт, ошондой эле таш-үлүлдөр казылып алынат. Балык кармалып, беленделет. Жаңы-Өзөн – Атырау – Самара нефть кууру салынган. Темир жолунун узундугу 700 км, автомобиль жолунуку 2 миң кмден ашык. Жаңы-Өзөн – Бейнеу газ кууру Орто Азияга кеткен газ кууруна кошулат. Газ иштетүүчү, пластмасса заводдору, АЭС, деңиз суусун тазалоочу, курулуш материалдар, тамак-аш (анын ичинде сүт) өнөр жай ишканалары иштейт. Өнөр жай борборлору: Жаңы-Өзөн, Форт-Шевченко, Жетибай. Облуста университет, политехникалык институт, колледждер, музыкалык жана спорт мектептери, китепканалар, маданият үйлөрү, музейлер, облустук филармония, санитардык-эпидемиологиялык станциясы бар. Кара-көл кою, жылкы, төө асыралып, үй куштары багылат. Каспий деңизинде кеме жүрөт.

400x400px|thumb
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Казакстан географиясы‎
Категория:Казакстан облусттары
Маракайбо

thumb|Маракайбо.
Маракайбо – Венесуэланын түштүк-батышындагы шаар. Сулия штатынын административдик борбору. Маракайбо көлү менен Венесуэла булуңун туташтырган кысыктын жээгинде жайгашкан порт (жылына 70 млн тонна жүк ташылат). Калкы 1,8 млн (2006). Эл аралык аэропорту бар. Нефть өнөр жайлуу аймагынын борбору. Химиялык, нефть-химиялык, цемент, жыгаччылык өнөр жай ишканалары иштейт. Университет бар. 1571-жылы негизделген.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Шаарлар
Категория:Венесуэла
Марафон салгылашы

Марафон салгылашы грек-перс согуштарынын (б. з. ч. 500–449 жж.) жүрүшүндөгү биринчи ири салгылаш. Биздин заманга чейинки 490-жылы 13-сентябрда Афинынын түндүк-чыгышындагы (40 км алыстыкта) Марафон түздүгүндө болгон. Салгылашта гректердин 11 миң жоокери, перстердин 20 миңдей жоокерин жеңген. Грек аскерлерин кол башчы Мильтиад жетектеген. Геродоттун эсеби боюнча салгылашта перстер 6400, гректер 192 адамынан ажыраган. Марафон салгылашынан кийин перстер Грецияга 10 жыл бою кол салган эмес. 
Категория:Тарых

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Мариана аралдары

thumb|Мариана аралдары.
Мариана аралдары – Тынч океандын борбордук бөлүгүнүн батышындагы аралдар тобу, Микронезияда. 15 ири (Гуам, Рота, Сайпан ж. б.) жана бир нече майда аралдан, рифтен турат. Аянты 1,1 миң км2ден ашык. Калкы 170 миңдей (2005). Гуам аралы – АКШнын ээлиги, калгандары Тынч океан аралдары менен бирге БУУнун көзөмөлүндө болуп, АКШ башкарат. Сайпан аралында административдик борбору – Хагатна жайгашкан. Аралдар жанар тоо жана шуру рифтеринен пайда болгон. Аракеттеги жанар тоолору да бар. Жер титирөө жана тайфун тез-тез болуп турат. Бийиктиги 965 мдей. Климаты тропиктик, пассаттык. Январдын орточо температурасы 20°С; июлдуку 27°С. Жылдык жаан-чачыны 1800–2100 мм. Тоолорунун түштүк жана чыгыш капталдарына дайыма жашыл тропик токою, түндүгүнө ксерофиттүү дан өсүмдүктөрү өсөт, бал камыш, кокос пальмасы, банан, пахта жана цитрус өсүмдүктөрү өстүрүлөт. Испаниянын королу – Филипп IVнүн аялынын атынан. Туризм өнүккөн.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Аралдар‎
Категория:АКШ географиясы‎
Мариана кобулу

thumb|Мариана кобулу.
Мариана кобулу – Дүйнөлүк океандын эң терең жери. Тынч океандын батыш бөлүгүндө, Мариана аралдарынан чыгыш жана түштүккө карай кетет. Тереңдиги 11 022 мге чейин, узундугу 1340 км, орточо жазылыгы 59 км. Капталдары тик (7–9°), таманы тегиз, туурасы (1–5 км), босоголор менен тереңдиги 8–11 кмге жеткен бир нече туюк депрессияга бөлүнөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:География
Марипов Арапбай

Марипов Арапбай Марипович (3. 1. 1939-жылы туулган, Ош облусу, Ноокат району, Кыргыз-Ата айылы) – физик, физика-математика илимдеринин доктору (1994), профессор (1994). Нью-Йорк Илимдер академиясынын академиги (1994). ММУну (1964), анын аспирантурасын аяктаган (1970). Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Физика институтунда инженер (1964–65), кенже илимий кызматкер (1965–66), ФПИде улук окутуучу (1970–72), кафедра башчысы (1972–91), Ош жогорку техникалык колледжинде кафедра башчысы (1991–95), Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Жаңы технологиялар институтунун директору (1994–95), Кыргыз Республикасынын Жогорку аттестация комитетинде бөлүм башчы (1997–99) болуп иштеген. 2000-жылдан КТУда кафедра башчысы. Радиофизика, оптика жана голография боюнча адис. 100дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 1 монография, 3 окуу куралдын, 6 ойлоп табуунун, 6 патенттин автору.

 Эмгектери: 
 Кванттык механиканын башаты. Б., 2008;
 Физические основы электроники. Б., 2010.

Негизги ойлоп табуулар:

 Радужная голография. Фрунзе, "Илим", 1988. 
 New aspects in rainbow holography.J.Optics (Paris), 1991,v.22,№6, 297. 
 The Talbot effect in holography. J.Appl.Phys.(USA), 1993,v.74,№8, 7039. 
 Theory of the Slitless Rainbow Holography and the Talbot Effect in Holography.J.Optics (Paris), 1995, v.26, №5, 201. 
 The Superhologram. J.Opt.A: Pure Apl. Opt. (UK), №1, 1999, 354. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
https://ui.adsabs.harvard.edu/search/p_=0&q=author%3A%22Maripov%2C%20Arapbay%22&sort=date%20desc%2C%20bibcode%20desc
https://www.researchgate.net/scientific-contributions/2005509023_Arapbay_Maripov
https://www.spiedigitallibrary.org/profile/Arapbay.Maripov-17997
https://spie.org/profile/Arapbay.Maripov-17997?SSO=1
https://www.kstu.kg/ 
https://kstu.kg/fakultety/ehnergeticheskii-fakultet/fizika/sostav-kafedry/maripov 
https://www.open.kg/about-kyrgyzstan/famous-personalities/scientists-kyrgyzstan/33760-maripov-arapbay.html
https://search.rsl.ru/ru/record/01000055843

Категория:Окумуштуулар
Категория:Физиктер
Категория:Инсандар
Марица

thumb|Марица.
thumb|Марица (Болгария).
Марица – Болгариянын түштүгүндөгү дарыя, төмөнкү агымында Греция менен Түркиянын чек арасы боюнча агат. Узундугу 525 км, алабынын аянты 53 миң км2. Рила тоосунан башталып, Төмөнкү Фракия ойдуңу боюнча агып, Эгей деңизине куярда саздуу дельтаны пайда кылат. Негизги куймасы – Тунжа. Суусунун орточо чыгымы 200 м3/секдай. Негизинен сугатка пайдаланылат. ГЭС бар. Боюнан Пловдив, Димитровград (Болгария), Эдирне шаары (Түркия) орун алган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Болгария
Категория:Грекия
Категория:Түркия
Категория:Дарыялар‎