Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Тендовагинит

thumb|400px|Тендовагинит
Тендовагинит — тарамыш кынынын (тарамышты курчап туруучу туташтырма ткандуу кабык) сезгениши. 
 Себептери 
Тендовагинит көбүнчө чеңгел жана кырк муунда, чанда тизеде жана чыканакта болот. Тендовагинит жараатта, тарамыштын тегерегиндеги ткандын ириңдүү ооруларында, тарамыш кынына ириңдетүүчү микроб киргенде болот. Кээде инфекциясыз эле кесипке байланыштуу тарамышка такай катуу күч келгенде (скрипкачынын, машинка баскандардын чеңгелинин жана манжаларынын тендовагинити) же туура эмес олдоксон кыймылдаганда (мисалы, мурда кир жуубаган киши кир жууп, сыкканда) болушу мүмкүн. 
Катуу кармаган ириңдүү тендовагинит менен көбүнчө кол манжалары жабыркайт. Бул тарамыш көбүргөнү деп аталат. Бул учурда ириң алакан жана билек тарамыштарына тез тарап, өтө оор кабылдап кетсе — сепсиске, жеңил өткөндө манжанын тырык контрактурасына алып келет. Ириңдүү тендовагинитте тарамыштын тушу катуу ооруйт, бир аз кыймылдатканда эле оору күчөйт, чыйрыгат. Күч келүүдөн болгон тендовагинитте анча оорубай, кыймылдаганда гана ооруйт, кырсылдайт, оорулуунун жалпы абалы начарлайт. Туура эмес дарылоодон өнөкөт формасына өтөт да, кыймыл бузулат.
 Дарылоо 
Дарылоону врач жүргүзөт. Ага канчалык эрте кайрылса дарылоо ошончолук натыйжалуу болот. Ириңдүү тендовагинитте хирургиялык операция жасалат. Инфекциялуу тендовагинитти алдын алуу үчүн колду ар кандай тытылуу, сыйрылуудан сактоо, өздүк гигиенаны туура кармоо керек. Кесипке байланыштуу болгон тендовагинитти алдын алууда жумуштан кийин колго жылуу ванна жана массаж жасоонун мааниси чоң. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Тениидоздор

thumb|300px|Тениидоздор
Тениидоздор — тасма курттар пайда кылуучу гельминтоздор.

 Түрлөрү жана таасири 
thumb|left|Taenia solium.
Адамда тениаринхоз (уй тасма курту пайда кылуучу) жана тениоз (чочко тасма курту пайда кылуучу) кездешет. Уй тасма куртунун узундугу 4 —10 м, чочко тасма курту 2—3 мге жетет. Митенин денеси муунактанган, башында 4 соргучу бар. Соргучу менен ичке ичегиге жабышып мителик кылат. Өсүп жетилген, жумурткага толгон муунактар денеден сыртка бөлүнөт. Жерге түшкөн жумуртка чөп, жем менен аралык ээсинин (уй, чочко) организимине кирет. Жумуртка аралык ээсинде чел кабыгынан бошонуп, кан менен булчуңдарга өтүп, личинкага (финна) айланат. Адам эт азыктарын чала бышырып жегенде эт менен кирген финна ичегиде андан ары өсүп чоңоёт. Чоңойгон гельминт адамдын организминде бир нече жыл жашайт. Алар ичегинин нерв түйүндөрүн дүүлүктүрүп, тамак затты соруп мителик кылат. Оорулуунун тамакка табити тартпай, кускусу келет, алы кетип, башы ооруйт. Гельминт муунактарынын сыртка бөлүнүүсү оорунун негизги белгиси болот. Адатта оорулуу сакайып кетет. Бирок убагында дарылабаса оору көпкө созулат. Чочко тасма курту жетилген учурда гана эмес, личинка кезинде да адамдын денесинде мителик кылып, цистицеркоз оорусун пайда кылат. Мите көбүнчө мээни, көздү, ошондой эле булчуң жана башкалар орган жана ткандарды жабыркатат.

 Дарылоо 
Тениидоздорду дарылоо ооруканада жүргүзүлөт. Оорунун булагы киши гана болгондуктан, аны алдын алуу максатында оорулууларды таап, убагында дарылоо керек. Оорулуу киши бөлүп чыгарган гельминт муунагы менен булганган суу, чөп жана башкалар азыкты жегенде малга жуккандыктан, аны алдын алууда жер сууну, чөп-чарды заң менен булгануудан коргоо, малды багуу жана союуда санитария-ветеринариялык эрежелерди сактоо зор мааниге ээ. Мындан сырткары өздүк гигиенага көңүл буруу, эт азыктарын жакшы бышырып пайдалануу талапка ылайык.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Жаныбарлар‎
Категория:Оорулар
Теннис

thumb|upright|Теннис корту.
Теннис — спорт оюну.

 Оюн тууралуу 
left|thumb|Ракетка менен топ.
Бул оюн топту ракетка менен атайын тартылган тордон ашыра уруп жана тосуп ойнолот. Азыркы мезгилде бул спорттун эки түрү белгилүү: чоң теннис жана стол үстүндөгү теннис. Чоң теннис оюну атайын кортто, ал эми стол үстүндөгү теннисте кичинекей шарик тобу колдонулуп, ракетканын жардамы менен атайын столдо ойнолот.

 Таасири 
Теннис ар кандай кыймылдарга бай келип, тез кыймыл-аракетти, көрөгөчтүктү, чыдамкайлыкты, тактыкты өөрчүтөт. Теннис ойногондор ракетка менен топту урууда көбүнчө бир колу иштегендиктен, спортсмендин кол булчуңдарынын бирдей эмес өсүүсү байкалат. Дененин ар тараптан өнүгүүсү үчүн теннис менен машыккандар жалпы дене көнүгүүлөрү жана спорттун башка түрлөрү (жеңил атлетика, кышкы жана жайкы спорттун түрлөрү) боюнча да машыгуулары керек. Теннис ойноого балдарды 7—9 жашынан үйрөтсө болот. Теннис оюну адамды өтө чарчатпастан, көңүлдү көтөрүп, активдүү эс алуунун каражаты болот. Айрыкча стол үстүндөгү теннистин оңой жабдылышы, оюндун тез өздөштүрүлүшү бардык жаштагы адамдардын ойноосуна мүмкүндүк берет.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Спорт
Категория:Ден соолук
Терапия

thumb|300px|Мануалдык терапия
left|thumb|Микроток терапиясы
thumb|300px|Протондук терапия
Терапия (грек тилинен θεραπεία [therapeia] — дарылоо, денди соо кылуу) — 
 медицинанын ички органдардын ооруларынын себептерин, өөрчүү механизмин, диагноз коюусун, дарылоо жана алдын алуу жолдорун изилдөөчү негизги клиникалык бөлүгү; байыркы жана врачтык негизги адистиктердин бири. Терапиянын өөрчүшүндө 19-кылымда патологиялык анатомия, физиология, бактериология жана башка илимдердин жетишкендиктери түрткү берген. 20-кылымда андан өз алдынча тармактар (гастроэнтерология, нефрология, пульмонология, кардиология жана башкалар) бөлүнүп чыкты. 
 Ооруну консервативдик дарылоо методдору. Ага химия терапиясы, гормон менен дарылоо, кан сары суусу жана вакцина менен дарылоо, нур менен дарылоо, климаттык шарт, кыймыл, массаж, минералдык суулар жана баткак менен дарылоо, электр менен дарылоо жана башкалар кирет.
 Терапевт 
Терапевт — ички органдардын ооруларын табуу (диагноз коюу), дарылоо жана алдын алуу боюнча даярдалган адис-врач. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Тердөө

thumb|300px|Тер
Тердөө — организмди өтө ысып кетүүдөн сактоочу физиологиялык механизмдин бири. 
 Мааниси жана курамы 
Терди тери алдындагы май клетчаткасында жайгашкан тер бездери бөлүп чыгарат. Тердөө организмдин жашоо тиричилигинде мааниси чоң. Тердин курамы 98—99% суу, калганы калий жана натрий хлориди, мочевина жана башка татаал органикалык заттан турат. Тердин курамы жана өлчөмү ар бир кишиде ар башка болгондуктан, тердин жыты ар кишиники ар башка. Андан тышкары тер менен зат алмашуу процессинде пайда болгон ажыроо продуктусу бөлүнөт. Ысыкта кара жумуш иштегенде жылуулукту жөнгө салууда анын мааниси чоң. Тердөө дене температурасынан айлана-чөйрөнүкү жогору болгон учурда организмди өтө ысып кетүүдөн сактайт. Ыңгайлуу шартта тынч абалда билинбей тери аркылуу суюктук бууланып турат (организм суткасына тердөө менен 500 мл суу жоготот). Чөйрөнүн температурасы жогорулаган сайын тердөө күчөйт, мисалы, чөйрөнүн температурасы 50°тан ашканда 1 саатта 2 лдей тер бөлүнүшү мүмкүн. 
 Суу запасы тууралуу 
Жогору температурада организмде суунун запасы толукталбаса деле тер менен суу бөлүнө берип, организм суусузданышы мүмкүн. Бул көпчүлүк физиологиялык функциялардын (дем алуу, кан айлануу жана башкалар) бузулушуна алып келет. Такай ысыкта жүргөндөр жана ага көнүп калгандар азыраак тердейт. Тердөө ысык жана өткүр тамакты, сууну көп ичкенде, кара жумуш иштегенде, ысытмада, толкундаганда жана башкалар учурда күчөйт. Кээде киши такай тердеп, тынчы кетет. Бул учурда врачка кайрылып, кеңеш алуу керек. Себепсиз тердөө кээ бир оорунун белгиси болушу мүмкүн (Терчилдик).
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Анатомия
Категория:Ден соолук
Теринин ириңдүү жаралары

thumb|400px|Теринин ириңдүү жаралары: стрептококк сары карты
left|thumb|Пиодермия
 Теринин ириңдүү жаралары (пиодермия) 
Пиодермия(байыркы грек тилинен πύον — чирик и δέρμα — тери) Түрдүү ириңдеткич микробдор (стрептококк, стафилококк жана башкалар) пайда кылат. Дени соо кишинин терисинде дайыма бул микробдор болот. Эгерде организм жагымсыз чөйрөгө туш болсо ал микробдор зыянсыз формасынан патогендүү формага өтүп, оору пайда кылат. Бул оору оорулуу менен бирге болгондо же кийим, үй-тиричилик буюмдары жана башкалар аркылуу жугат. Теринин ириңдүү жаралары өздүк гигиена эрежелерин сактабагандан, терини күтө билбегендиктен, тери травмаларынан (бир нерсе кирсе, кесилсе, тытылса, курт-кумурска чакса), терчилдиктен, организмди начарлатуучу өнөкөт оорулардан кийин пайда болот. Кээде пиодермия башка тери ооруларын (котур, экзема жана башкалар) кабылдатып күчөтөт. Теринин көп тараган ириңдүү жараларына фолликулит, импетиго, сикоз, безетки, сыздоок, чыйкан, жамажай жана башкалар кирет. Пиодермия негизинен катуу кармап, бир нече күндө же жумада айыгат; ден соолугу начарларда ал создугуп, өнөкөткө өтөт да, айлап, жылдап айыкпаган жара пайда болот.
 Жараны дарылоо 
Жаранын тегерегин күнүгө салицил спиртинин 1%түү эритмеси, календуланын (теңге гүл) тундурмасы (балдар үчүн жарымына кайнак суу кошулат) жана башкалар менен тазалайт. Травма алган жер кызарып, шишисе же ооруса врачка кайрылуу зарыл. Инфекция тарап кетпес үчүн теринин ириңдеген жерин жууга, жылыткыч компресс коюуга болбойт. Оорулуунун ич кийимин бөлүп жууп, сода кошуп кайнатат; бөлмөнү желдетип, күндө ным чүпүрөк менен сүртүү зарыл.
 Тамактануу жөнүндө 
Ооруну дарылоодо туура тамактануу маанилүү. Ошондуктан тамак белокко, витаминге бай болуу керек; өткүр, туздуу, таттуу тамак, спирт ичимдиктери зыян.
Өзгөчө эмчектеги балдардагы теринин ириңдүү жаралары опурталдуу. Баланын терисинде ириңдүү жаралар көбүнчө ысык чыккандан күчөп, ириңдүү ыйлаакчага айланат. Ошондуктан балада бирин-серин ириңдеген ыйлаакча пайда болсо ага күнүгө 3 — 4 жолу дезинфекциялоочу каражат (бриллиант жашылы, Кастеллани суюктугу жана башкалар) сыйпоо керек. Теринин жабыркаган жеринин айланасын кайнаган сууга спирт кошуп сүрткөн жакшы. Инфекция тарап кетсе врачка кайрылуу керек.
 Алдын алуу 
Теринин ириңдүү жаралары алдын алуу үчүн өзгөчө балдардын терисин таза күтүү (тырмактарын алып, бат-бат колун жууп, упчусун, оюнчугун кайнак суу менен чайкоо) зарыл.
Теринин жабыркаган жерине (тытык, кесик, айрылган жерди) дароо дезинфекциялоочу каражаттарды (йод, бриллиант жашылы жана башкалар) сыйпоо керек.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Тери оорулары

thumb|Экзема.
thumb|Себорея.
Тери оорулары (дерматоздор) — теринин, анын кошумча өсүндүлөрүнүн (тырмак, чач, түк) жана көрүнүп турган былжыр челдин бузулушу менен мүнөздөлгөн оорулар тобу.

 Себептери 
Тери оорулары көп учурда жалпы организмдин оорулары менен тыгыз байланышта болуп, нерв системасынын, ички органдардын, кан жана башкалардын оору процесстеринин териде көрүнүшү болуп эсептелет.

Ал теринин түзүлүш өзгөчөлүгүнө, функциясынын көп түрдүүлүгүнө жана ага таасир этүүчү ички жана сырткы факторлорго байланыштуу. Алар дерматоздор деп аталып, 2000дей түрү белгилүү. Физикалык жана химиялык дүүлүктүргүчтөр сыяктуу сырткы факторлор терини сезгентип, дерматиттерди пайда кылат. Анын ичинен өйкөлүү, бышаруу, күйүк көп жолугат. Кээ бир тери оорулары биологиялык факторлордун таасиринен болот. Аларга мите козу карындар пайда кылуучу микоздор, бактериялар чакыруучу теринин ириңдүү жаралары, мителер жана вирустар пайда кылуучу котур, сөөл жана башкалар кирет.

 Факторлор 
Организмдеги инфекция очогу, ички органдардын оорулары тери ооруларына түрткү берүүчү ички фактор болуп эсептелет. Алар териге аллергия сыяктуу таасир этип (Аллергия), бөрү жатыш, экзема түрүндө билинет. Белок, углевод жана май алмашуунун бузулушу, витамин жетишсиздиги тери ооруларынын пайда болушунда маанилүү роль ойнойт. Бир катар тери оорулары нерв (мисалы, Нейродермит), эндокрин системасынын (мисалы, себорея, безетки) ишинин бузулушуна жараша болот. Бардык факторлор теринин сезгенүү, кан куюлуу, катуулануу, пигментациянын, теринин азыктануусунун бузулушу жана башкалар патологиялык процесстерди пайда кылат. Мунун натыйжасында кызыл бүдүрлөр, ар кандай формадагы жана түстөгү тактар пайда болот. Булар бүт денеге же анын айрым бөлүгүнө (чач арасына, теринин бүктөлгөн жерине жана башкалар) чыгат. Ал жер кычышып, ачышат же оорулуунун тынчын албайт. Териге чыккан бүдүрлөр кээ бир оорулардын (ич келте, баш келте, скарлатина, чечек жана башкалар) белгиси болушу да мүмкүн.

 Дарылоо 
Врач ар кандай изилдөөлөрдүн жардамы менен тери ооруларынын диагнозун аныктап, туура дарылоону сунуш кылат. Ошондуктан териде ар кандай өзгөрүүлөр болсо, эч нерсе сыйпабай врачка кайрылуу керек. Ошондой эле кара Чач, Тырмак, Безетки, Гидраденит, Терчилдик, Ысык чыгуу макалаларын.

 Байланыштуу макалалар 
 Дерматология‎

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф. 1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Оорулар
Терренкур

thumb|400px|Терренкур
Терренкур (француз тилинен terrain — жер жана немис тилинен Kur — дарылоо) — дарылоо максатта атайын чектелген маршрут боюнча жөө басып сейилдөө ыкмасы. 
Ал санаторий-курорттук шарттарда жүргүзүлөт. Түз жерде басууну акырындап жогору чыгуу менен айкалыштыруу, жүрөк-кан тамыр, дем алуу системасынын функциясын жакшыртат, зат алмашууну күчөтөт, нерв-булчуңдардын тонусун жогорулатып, бут булчуңдарын машыктырат.
Терренкур жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларынын баштапкы стадиясында, өзгөчө жүрөк булчуңунун жыйрылуу функциясынын начарлашында, өтө семирүүдө, дем алуу органдарынын кээ бир ооруларында, ден соолукту чыңдоодо жүргүзүлөт. Өлчөмү менен жогору карай тоого чыгуу буттардын травмасынан кийин жакшы натыйжа берет. Терренкурду врач жана айыктыруучу физкультуранын методисти көзөмөлдөйт. Врачтын сунушу болмоюнча өз алдынча терренкур менен жүрүү оорулууга коркунуч туудурушу мүмкүн. Терренкур үчүн бир нече маршрут (жеңил — 500 мге, орто — 1500 м жана татаал 3000 лге чейин) түзүлөт. Ар бир маршруттун жолунда 100-200 м сайын эс алууга ыңгайлуу отургуч коюлат.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Терчилдик

thumb|400px|Терчилдик
Терчилдик (байыркы грек тилинен ὑπερ- — эң эле; ἱδρώς — тер) — тердин өтө көп бөлүнүп чыгышы. 
Тердөөнү нерв системасы жөнгө салат. Нерв системасы тез козголгон, эндокрин системасы, жугуштуу өнөкөт оорулуу (кургак учук жана башкалар) адамдар кара жумуш иштесе, толкунданса, ошондой эле жылуу күндөрү бүт денеси тердейт. Мындан тышкары белгилүү бир жери — алаканы, таманы, колтугу жана башкалар тердегендер да болот. Өтө терчилдик ысык чыгуу, өйкөлүү, бышаруу, экзема, мите козу карындар пайда кылуучу ириңдүү оорулардын пайда болушуна түрткү берет.
 Дарылоо 
Жалпы терчилдикте врачка кайрылып, айрым жерлери терчилдер өздүк гигиенаны сактоо керек. Өтө көп тердеген жерди (бут, колтук, жука чурай, эткээл аялдарда эмчектин алды) күн сайын жылуу суу менен самындап жууп туруу зарыл. Жуугандан кийин терини сүлгү менен кургата сүртүп, ным тартчу упа же дезодорант сээп коюу керек. Шыбоолуу бутту күн сайын марганцовка кошуп ванна жасап, кургата сүртүп, бармактардын арасына кургаткыч сепме дарыларды же атайын дезодорант сээп туруу сунуш кылынат. Эртең менен таза байпакка кургатуучу жана дезинфекциялоочу каражат (мисалы, тальк менен уротропиндин теңме-тең аралашмасын) себет. Буттун териси өтө кургап кетпес үчүн жумасына бир-эки жолу бет май («Питательный», «Ланолиновый», «Янтарь», «Крем для ног», «Эффект») сүйкөп, байпакты күн сайын алмаштыруу керек.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Тетания

thumb|400px|Тетеания
Тетания (байыркы грек тилинен τέτανος — чыңалуу, селейүү, тарамыш тартышуу) — организмде кальций алмашуунун бузулушунан дененин тырышуусу менен мүнөздөлгөн оору. 
 Себептери 
Ага калкан безинин жанындагы бездин функциясынын басаңдашы же толук жоголушу (безди алып салганда же сезгенүү процессинде), уулануу (коргошундан, ичкиликтен), суюктукту көп жоготуу (көп кусуу, ич өтүү) жана башкалар себеп болот. Тетаниянын пайда болушуна туура эмес тамактандыруу, Д витамининин жетишсиздиги (Спазмофилия) себеп болот. Ошондой эле катуу капа болуу, травмадан нерв системасынын жабыркоосу түрткү болот.
 Дарылоо 
Дарылоону врач жүргүзөт, Д витамини сунуш кылынат. Оорунун алдын алууда уулануудан, жугуштуу оорудан сак болуп, жеткиликтүү, витаминдүү тамактануу талапка ылайык. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Оорулар
Тешик (фистула)

thumb|400px|Фистула
Тешик (фистула) — ткандарда, органдарда жана сөөктөрдө пайда болгон өткөөл. 
 Пайда болуу себептери 
Тубаса тешик өөрчүү кемтигинде же өсүп жетиле албай калган учурларда байкалат (мисалы, киндик тешик). Кийин пайда болгон тешик өнөкөт сезгенүүдөн (сөөк туберкулёзу, остеомиелнт), мертинүүдөн же операциядан кийин ткань жана органдардын бузулушунан пайда болушу мүмкүн. Тешик ткандын тереңинен же ички органдардан териге ачылат (сырткы тешик); ткандардан ички көңдөй органдарга (ичеги-карын, жыныс кыны жана башкалар) ачылса, ички тешик же бир органдан экинчи органга (кызыл өңгөчтөн бронхторго, табарсыктан ичегиге) ачылса органдар арасындаг тешик деп аталат. Кээ бир органдар, муундар, сөөктөр ар түрдүү сезгенүүдөн кийин тешилет. Сезгенген жер ириңдеп жарылып, узак убакка чейин ириң жана башкалар суюктукту сыртка же көндөй органга бөлүп чыгарса, ал өз алдынча бүтпөйт. Ириң убактылуу акпай калганда тешик жабылып калат, бирок кайра эле ачылат. Көпкө созулган ириңдүү тешикте оорулуунун жалпы абалы начарлайт. Инфекция тегерегине тарап, ириңдүү процесс күчөшү ыктымал. Тешик заара жолунда, ичеги-карында, бронхто, өттө түрдүү жарааттан пайда болуп, алардан заара, карын зили, өт, аба чыгып турат. Ичеги-карын тешикинде анын ичиндеги тамак-аш, карын зили көп өлчөмдө сыртка чыгып, оорулуу арыктап, начарлайт. Заара жолундагы тешик аркылуу инфекция бөйрөк, заара агуучу түтүккө түшүп, аны сезгендирет. Бөлүнгөн заара, заң тешиктин тегерегиндеги терини дүүлүктүрүп, бузат. Бронхтун тешиги, дем алууну кыйындатып, өпкөнү сезгендирет; кызыл өңгөч-бронх тешиги өтө коркунучтуу, мында ичкен тамак бронхко өтүп кептелип калып, өлүмгө дуушар кылат. Кызыл өңгөчтөн тамак өтпөй калат.
 Дарылоо 
Дарылоо хирургиялык жол менен жүргүзүлөт. Айрым учурда операция жасоого мүмкүн болбой, үй шартында көпкө тешик менен жүрүүгө туура келген учурлар болот. Мында оорулуу тешиктин тегерегиндеги терини таза кармоого, таңгычты таңа билүүгө, врач сунуш кылган заара тоскучту пайдалана билүүгө тийиш. Кээде дарылоо максатында жасалма тешик жасалат. Мисалы, кызыл өңгөч өтө ичкерип кеткен учурда оорулууну тамактандыруу үчүн кызыл өңгөчкө сырткы тешик, көтөн чучук жабыркаганда же айрым операциянын алдында жоон ичегинин төмөн жагынан тешик жасалат. Оору жакшы болгондо операция жасап тешикти бүтөп (тигип) коёт.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Журналист

thumb|Тележурналист
Журналист (фр. journal – күндөлүк) – жалпыга маалымдоо каражаты үчүн кат-кабар топтоо, оңдоп-түзөө, даярдоо менен, коом турмушундагы окуялар тууралуу маалыматтарды топтогон чыгармачыл кызматкер. Журналист өз алдынча же жалпыга маалымдоо каражат органынын штат тутумунда туруп, жогоруда аталган ишмердүүлүктү жасоого акысы бар.

Эл аралык журналисттер каршы кылмыштары үчүн акыры калыс күнү Россияда белгиленип келет, Украина, жыл сайын дүйнө жүзү боюнча Польшанын жана башка өлкөлөрдүн, 2-ноябрында.

 Дагы караңыз 
 Баяндамачы
 Журналистика

 Жазуулар 

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Ариддик климат

thumb|upright=1.6|Ариддик климат (кызыл).
Ариддик климат - өтө кургак климаттуу зоналар үчүн мүнөздүү. Жаан чачындын жылдык нормасы 250 ммден ашпаган жерлер.

Климатологдор райондун кургакчылык деңгээлин аныкташ үчүн сандык коэффициентти киргизгенге аракет жасашкан. Жер бетине түшкөн жаан-чачын менен эвотранспирациянын деңгээлинин катышы кургактыкты көрсөткөн сандык коэффициент болот. Ал эми бир аз гана мезгил, мезгили менен кургак болуп, жаан чачындын саны аз аймактада потенциалдык эвопотранспирация ыкмасы колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4

Категория:Климат‎
Тиричилик толкундары

Тиричилик толкундары - тирүү организмдердин ар кандай популяцияларына мүнөздүү болгон особдордун санынын термелүүсү.

«Тиричилик толкуну» деген терминди илимге биринчи жолу 1905-ж. С. С. Четвериков киргизген. Тиричилик толкундарын эволюция процесси үчүн мааниси абдан чоң. Себеби, ар кандай популяциядагы жакндыктардын санынын өзгөрүүсү менен табигый тандоонун интенсивдүүлү алмашат да, натыйжада популяциянын генотиптик түзүлүшүнүн кескин өзгөрүүсүнө алып келет. Ошондуктан тиричилик толкундары же популяциялык толкун – мутация, обочолонуу (изоляция) жана табигый тандоо менен бир катар бирден бир эволюциянын төртүнчү элементардык фактору болуп саналат. Жаратылышта жылдан жылга же муундан муунга өзүнүн санын дайыма туруктуу кармаган бир да өсүмдүк же жаныбар түрү кездешпейт. Ошондуктан тиричилик толкундары мезгилдик, (генетикалык жактан шартталган) жана мезгилдик эмес (сырткы чөйрөнүн ар кандай абиотикалык жана биотикалык шарттарынын популяцияга түздөн түз таасир этиши менен шартталган) деп ажыратылат. Тиричилик толкундарынын узактыгы организмдердин өрчүү циклинин узактыгына түз пропорционалдуу. Көбүнчө тиричилик термелүүсү популяциянын чегинин пульсациясы менен бирге жүрөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4

Категория:Экология‎