Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Ио

thumb|Ио.
Ио (Iо) – Юпитердин жандоочусу.

1610-ж. Галилей ачкан. Чоң жарым огу 421600 км, диаметри 3630 км, тыгыздыгы 3570 кг/м3.

Ио менен Европанын өлчөмү, Айдын өлчөмү бирдей, ал эми Ганимед менен Каллисто массалары бонча Меркурийден көп кичине болсо да өлчөмдөрү бонча Иодон чоң. Башка жандоочуларга караганда (Юпитердин 13 жандоочусу бар) бул төртөө толук изилденген.

Эң жакшы атмосфера шартында бул жандоочулардын дискаларын, а түгүл бетин да байкоого болот. Булардын жаркыроосу менен түсүнүн өзгөрүшүн так байкоонун негизинде алардын октук айланышы орбиталык айланышы менен бирдей экендиги, Юпитерге дайыма бир жагы менен бурулуп тургандыгы аныкталган. Америкалык «Вояджер» космос аппараты тарткан Ионун бетинин сүрөттөрүндө бийиктиги 9 кмге чейинки аска сыяктанган тектердин бетин каптап жаткан ачык түстөгү күкүрттүү катмар, атылып турган жанар тоолор жакшы көрүнүп турат.

9 активдүү жанар тоо «плюмаждарынын» бийиктиги 300кмге жетет. Ионун бетинде үзгүлтүксүз түрдө жаңы катмарлар пайда болуп турат жана кызгылтым темгилдер да бар, алар түпкүрдөн бууланып чыккан туздар деп божомолдонот. Бул жандоочунун адаттан тыш өзгөчөлүгү – аны курчап турган калың газ булуту. «Пионер-10» космос аппаратынан алынган маалыматтар бонча Ионун сейрек атмосферасы жана ионосферасы да ачылган.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек, Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Күн системасы‎
Иррадиация

thumb|Иррадиация.
Иррадиация – кара (күңүрт) фондо ак (жарык) объектилердин өлчөмдөрүнүн чоңоюп, же тескерисинче, ак фондо кара объектилердин кичирейип көрүнүү кубулушу.

1-учурда иррадиация оң, ал эми 2-учурда терс деп аталат. Иррадиациянын себеби менен ичке кара жип же зым жаркырак жалындын фонунда үзүлүп калгандай болуп көрүнөт, жаңырган Айдын диаметри ошондо эле көрүнүп турган Айдын бозомтук дискасынан чоң болуп сезилет жана башка иррадиациянын чоңдугу ак фондун же жарык объектинин жаркырактыгы чоңойгон сайын өсөт.

Иррадиация көздүн оптикалык кемчиликтерине (аберрацияга), көздөгү дифракция кубулуштарына байланыштуу пайда болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек
 Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Астрономия
Көрүк

240px|thumb|right|Көрүк
Көрүк - отту кызытуу үчүн темир усталар тарабынан колдонулган шаймандардын бир түрү. Аны улам-улам ачып-жаап, отту карай багыттаганда, оттун температурасы жогорулап, темирдин эришине жакшы шарт түзүлөт. Ийге келген темир менен уста жеңил иштейт. 

Көптөгөн кылымдар бою колдонулуп келген бул шайман Кыргызстанда азыркы учурда да аттын такасын, мыгын жасоодо кеңири колдонулгандыгын көрүүгө болот. 

Категория:Шаймандар
Категория:Темир устачылык
Компас (топ жылдыз)

thumb|Компас.
Компас (Pyxis) – Түштүк жарым шардагы топ жылдызы 18-кылымда француз астроному Никола Луи де Лакайл белгилеген жана корабль компасын элестетип турат.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек. Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов.

Категория:Топ жылдыз
Коронограф

thumb|...
Коронограф – монохромат жарыгында Күн таажысын жана хромосфераны байкоо үчүн жасалган телескоп.

Б. Лио тутулуусуз коронографка бир линзалуу обьективдүү рефракторду колдонгон. Атмосфералык жарыктын чачыроосун азайтуу үчүн Лио өз куралын (коронографты) тоого жайгаштырып, ичине Күн дискасын жаап калуучу «жасалма айды» орноткон. Ушундай кошумча аракеттердин жардамы менен Күндү жасалма тутултуп, Күн таажысын сүрөткө тарткан.

Азыркы мезгилде Лионун идеясына таянып жасалган тутулуусуз коронографтар көптөгөн өлкөлөрдө Күн кызматынын программасын аткарат. Күн толук тутулганда коронографтын ордуна чыпкалоочу кадимки телескоптор колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек
 Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Астрономия
Компас

thumb|Компас
Компас — бир орунда туруп, дүйнө жүзүнүн туш тарабын (багытын) аныктоочу аспап. Өз ичинен магниттүү, гироскоптуу, астрономиялык, радиокомпас болуп бир нече түрлөргө бөлүнөт. Магниттүү компас түз, туруктуу магнит жебеси же тогу бар катушка Жердин магнит талаасы менен Магниттүү компас аракетке келгенде, меридианды бойлоп түндүк, түштүк багытты көрсөтүшүнө негизделген. Гироскоптуу компас тез айлануучу ротордун багытын өзгөртпөй, меридиан тегиздигинде сактап турат. Астрономиялык Компас Күнгө багытталып, географиялык меридианды аныктайт. Радио компаста радио кабылдоочу түзүлүш менен радиомаяк багытты автоматтуу жазып алат. Компас деңизде сүзүү, авиация, согуш иши, саякатка чыгуу, геология, топография ж. б. тармактарда колдонулат. 

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Техника 
Категория:Астрономия
Компас, жабдык

Компас (кыбланама) — мейкиндикти аныктоо үчүн колдонулган жабдык. 
thumb|200px|Азыркы замандын компасы

 Сөздүн этимологиясы 
Латынчанын карапайым тилиндеги *compassare «өлчөө» деген сөзүнөн келип чыгат. Кыргыз тилине орус тилиндеги компас сөзү аркылуу кирген. Ал эми орус тилине немис тилиндеги Kómpass сөзүнөн өздөштүрүлүп алынган. 

 Тарыхы 
Магниттин уюлдарды жана жердин тартылуу күчүнүн магнитке тийгизген таасирин алгачкылардан болуп кытайлар изилдешкени маалым. Кытайлар бул ачылышты 1100-жылдары Сун династиясынын тушунда жасашкан. Жаңы жабдык ал кезде чөлдөгү ориентацияны билүү үчүн колдонулган. Жабдык кийинчерээк араб саякатчыларынан колуна өтүп, алар тарабынан да кеңири пайдаланылган. Ошентип, 12-кылымдардын акыркы ченинде Европага жеткен. 
Француз булактарында алгачкы ирет 1200-жылдары учурай баштайт. Көп өтпөй эле 1207-жылы Англияга, 1213-жылы Исландияга билинген. Ал кездердеги компас абдан примитивдүү формага ээ болгон. Азыркы формасы Пьер де Марикор (Pierre de Maricourt) тарабынан 1269-жылы ойлоп чыгарылган. 

 Колдонуу чөйрөсү 
Тарыхта компасты саякатчылар (бөтөнчө, деңиз саякатчылары), учкучтар, аскерлер, металлургдар, архитекторлор, токойчулар, геодезисттери (карталарды түзүү максатында), тыңчылар, альпинисттер, спортчулар көбүрөөк колдонушкан. 

Категория:Техника
Бэнто

thumb|Кадимки бэнтонун бир үлгүсү (жап. 典型的な弁当の例)

Бэнто (жап. 弁当 бэнто) — жапондордун тамак салган идиши менен анын ичиндеги тамактын жалпы аты. Ал куту түрүндө жасалып, ичине бир порция тамак салынат. Бэнтодо, көбүнесе, күрүч, балык, чийки же маринаддалган ар түрдүү жашылчалар болот. Бэнто кутусунун формасы жана жасалгасы боюнча айырмаланган көптөгөн түрлөрү бар. 

Бэнто Жапониядагы окуучулар арасында кеңири тарап, түшкү тамакты бэнто кутусуна салып алып, каалаган жеринде, каалаган учурунда жегенге жакшы шарт түзүп берет. Бэнтолор өлкөнүн көпчүлүк супермаркеттеринде, атайын «бэнтоя» деген дүкөндөрүндө сатылса да, ар бир үй-бүлөнүн кожойкеси өз балдарына кам көрүп, бэнтону күн сайын эң мыкты деңгээлде үйдөн даярдап берип турууга аракеттенет.

 Тарыхы 
Бэнто Камакура (1185—1333-жж.) мезгилинен бери даярдалып келет. Ал алгач кургатылган күрүчтөн жасалып, кичине баштыкчаларга салынып, жолдо желчү. Кийинчерээк Азучи-Момояма (1568—1603-жж.) доорунда жыгачтан атайын кутулар жасала баштаган. Ошондон тарта аны ханами, чай аземи сыяктуу маданий баалуулуктагы иш-чараларына да көтөрө барышкан.

 Бэнтонун түрлөрү 
thumb|left|Суши бэнто (жап. 寿司の折詰め

 Чюка бэнто (жап. 中華弁当 ). Бэнтонун бул түрү кытай ашканасына таандык тамак-аштардан турат. 
 Камамэши бэнто (жап. 釜飯弁当) — чооп идишке салынып жасалган түрү. Ичиндегини жеп бүткөндөн кийин, чопону азем белек (сувенир) түрүндө таштап кеткендер да учурайт. 
 Макуно-учи бэнто (жап. 幕の内弁当) — күрүч, маринаддалган умэ (умэ – өрүктүн бир түрү), куурулган балык, жумурткадан турган классикалык бэнто. 
 Норибэн (жап. 海苔弁) — нори деп аталуучу балыр менен капталып, ичинде күрүчү бар бэнто. 
 Шидаши бэнто (жап. 仕出し弁当) — ресторандарда жасалчу бэнто. Бэнтонун бул түрүнө классикалык жапон тамактары кошулат. Мисалы, тэмпура, күрүч жана маринаддалган жашылчалардан турган шидаши бэнтону көп көрүүгө болот. Муну менен катар Жапонияда ичине европалык тамак-аш салынып жасалган шидаши бэнтолор да кеңири тараган. 
 Сушизумэ (жап. 鮨詰め) — бэнто түрүндө оролуп коюлган суши. 
 Торибэн (жап. 鶏弁) — куш этинен жасалган бэнто.
 Жюкубэн (жап. 塾弁) — окуучунун бэнтосу.
 Кярабэн (жап. キャラ弁) — кутусу адамдын, жаныбарлардын ж.б. нерселердин формасына окшоштурулуп жасалган бэнто. 

 Башка түрлөрү 
thumb|"Сумида-гава" бэнтосу (жап. 弁当「すみだ川」)

 Хаябэн (жап. 早弁) — сөзмө-сөз которгондо «ыкчам бэнто». Башкача айтканда, тез татым түрүндө даярдалып шашкеде желчү бэнто. 
 Хокабэн (жап. ホカ弁) — жеткирүү сервиси аркылуу сунушталган бэнтолордун жалпы аты. 
 Рэйто микан (жап. 冷凍ミカン) — тоңдурулуп коюлган мандарин. Темир жол станцияларында сатылып, дессерт түрүндө желет. 

Категория:Тамак-аш
Категория:Жапония
Нори

thumb|200px|Нори жалбырактары (板海苔)
Нори (жап. 海苔?) — Порфир (Porphyra) тегине кирип, адам баласы тарабынан желчү кызыл балырлардын жапончо аталышы. 

Мындан тышкары, «нори» түшүнүгү кызыл балырлардан жасалган азыктардын аты да болуп эсептелет. Аны жасаш үчүн суунун түбүндөгү балырларды чогултуп, андан кийин атайын ыкма менен кургатышат. Даяр өнүм жашыл кагаз түрүндө болот. Мына ушул балыр кагаздар жапон жана корей ашканасындагы тамактарды жасоодо колдонулат. 

Жапония, Корей жана Кытай дүйнөдөгү нори өндүрүүчү негизги өлкөлөргө кирет. Бир эле Жапониядагы нори өндүрүшүнүн көлөмү 2 миллиарддан ашык долларга бааланат. Норинин корейче аты — «ким» (김). Корейлердин кими ачуу келсе, жапондордун нориси бир аз таттуу аралаш кыйгылт болот. Кореяда кимден түрдүү кимпабдар (김밥) жасалат. 

 Тарыхы 
Алгач нори балырлардын бардык түрлөрүн атоо үчүн колдонулган. Нориге байланыштуу жазма булактардагы материал 701-жылы жазылган Тайхо кодексинде (大宝律令) кездешет. Ал эми «Уцубо» деген уламышта (987-жыл) норинин күндөлүк кадыресе тамак экендиги айтылат. «Нори» сөзү жапон тилиндеги «клей (жап. 糊),» сөзү менен омонимдеш болгондуктан, аны клей катары колдонушса керек деген божомолдор да бар. 

 Колдонуу 
Норини көпчүлүк учурларда суши менен онигири жасаш үчүн колдонушат. Бул балырлар гарнир жана түрдүү кесмелерге татымал иретинде да кошулат.

Категория:Жапон тамактары
Категория:Корей тамактары
Категория:Бэнто
Категория:Суши
Категория:Онигири
Садыков, Качкын

Кыскача өмүр таржымалы 
Качкын Садыков (12.03.1941-22.11.2006)лл
Манас дастаны, баатыр баяны, же болбосо улуу сыр айткан сайын түгөнбөгөн, агын суудай үйөрлөгөн, улуу жүрүшкө чыккандай узун жол, баскан сайын арбыган кенен мол.

Түйшүгү түмөн, түбү үрөн, келечеги кенен, сөзү белен, узун жолго түшүп баатырдын шыралгасын алгандар аз, улуу баяды арбытып айтып, чоң жүктү көөлүктөй тартып кеткендер андан аз. 
Качкын Сыдыков саяктын каракучкачынан, Ысык-Көлдүн Тоң районуна караштуу Коңур - Өлең аылында 1941-жылы жарык дүйнөгө келген. Ал атасынан алып калган улуу дастанын айылда айтып, райондук иш чараларга калбай катышып манасчы атыгып жүргөн киши. К.Сыдыков өзү: «Атаңдын көрү эрте жетим калып, жетимдиктин азабын кеп тартып журуп, жолумду ачкан киши болбой калбадыбы, болбосо убагында мага деле келип журду аян, сыр ошол маалда жол көрсөткөн киши болуп, аян сырларды карманып кеткенимде мен дагы башкалардай арбытып айтып кетмек экенмин, жок дегенде атам он төрт, он беш жашыма чейин жашаса эмне, «Манасын» кенен угуп билип көкүрөгүмө жат кылып, сактап калар элем. Муну атам да сезгендир, туйгандыр себеби ооруп үзүлөөр алдында төшөктө жаткан жеринен туруп алып, Качкыным качан келет, келээр маалы болдубу ыя, эртерээк келсе болоор эле атаңгөрү деп эшиктин алдына чыгып алып, күзөтчүдөй жол караганын айтчу энем». Азбы-көппү «Манасты» айтып Тоң аймагына белгилүү манасчы, семетейчи атыккан киши.

 Манасчылык аяндын пайда болуусу 
Ал өзүнүн: «Көп эле түш көрдүм, ошонун бири, аябай көп элдин арасында жүрүптүрмүн өкүрүк ызы-чуу чыгып, кимдир - бирөөнү жоктоп жаткандай, элди аралап отуруп он эки канат өргөөнүн ичине кирип бардым, кирсем так ортосунда бийик чоң тегерек такта турат. Тактанын үстүндө чалкасынан баатыр жатат, тегерегинде кырк чоро баштарын жерге салып, найзаларын жерге сайып унсуз отурат. Баатырдын жанына барсам уктап жаткан кишидей, муруту кулагына илинген өтө сүрдүү киши экен. Аңгыча кимдир-бирөө - Манас оо дүйнө сапар узап атат» дейт, жакшылап карасам андай деле эмес, уктап жаткандай, аңгыча баягы киши: «Айт!» дегендей белги кылат. Ойгонуп кетиптирмин. Мындай түштөрдү көп эле көрдүм» деп эскерет. 
Алыс-жакын жерге, аздыр-көптүр элге «Манас» баянынын жайылтуучусу катары Качкын Сыдыков билгендердин эсинде калды. 

 Колдонулган адабият 
Респубиликалык "МАНАС" жаштар ордосу, "Манасчылар" Б-2010ж.

Категория:Инсандар
Категория:Ысык-Көл облусу
Категория:Тоң районуна
Категория:Манасчылар
Гипатия

Ипатия-(б.з. 370-ж.-б.з. 415-ж.)-математик, астроном, философ, адамзат тарыхындагы биринчи илимпоз айым.
 Өмүр баяны 
Александриялык философ жана математик Теондун кызы болгон. Александриия музейинде сабак берген атасынын аркасынан чечендикке үйрөнгөн.
 Билими 
Ал убактын агартуу денгээли жогору деп эсептелген Афинадан билим алган.
 Эмгектери 
Платон менен Аристотельдин эмгектерин изилдеген. Астрономиялык таблицаларды, Аполлонийдин эмгектерине жана Диофанттын арифметикасына түшүндүрмө жазып чыккын.Күндүн, жылдыздын жана планеталардын абалын аныктоо үчүн планисфера сыяктуу астрономиялык приборду ойлоп тапкан.
 Өлүмү 
Христиан дининин келиши Ипатиянын трагедиялуу өлүмүнө себепкер болгон. Ипатиянын башкы душманы археопископ Кирилл ага "сыйкырчы" деген жалаа жапкан. 415-жылы динчилер Ипатияны христиан храмына киргизип, кийимин тытып, курч ракушкалардын сыныгы менен денесин тыткылап, калдыктарын өртөшкөн. Ипатия акылмандуулугу, даанышмандыгы жана сулуулугу үчүн жапа чеккен.
 Колдонулган адабият 
Шоокум журналы №3 20-март 2008-жыл.

Категория:Байыркы Греция
Категория:Инсандар
Категория:Матиматик, астроном, философ
Кош жылдыз

thumb|Сүрөтчүнүн тартуусундагы О-кош жылдызы
thumb|Спектрдик кош жылдыздардын жупталуу жүрүшүнүн үлгүсү
Кош жылдыз же кош тутуму ― бири бирине жакын жайгашкан, эллипстик орбита боюнча айлануучу жылдыздар.

Негизинен асман сферасына проекцияланганда бири экинчисине байланышпай алыс жайгашкан оптикалык кош жылдыздар жана бир динамикалык системаны түзүп, жалпы оордук борборунун айланасында өз ара тартылышкан физикалык кош жылдыздарга бөлүнөт. Кээде үч же андан ашык жылдыздар байкалат. Түзүүчүлөрү өз ара алыс жайгашып, жуптугу айрым көрүнгөн учур көзгө көрүнгөн кош жылдыздар, өтө тыгыз жайгашып жуптугу айрым көрүнбөгөн, бирок фотометриялык же спектроскоптук ыкма менен коштук теги аныкталган жылдыздар тутулма өзгөмө жылдыздар жана спектрдик кош жылдыздар деп аталат.

Кош жылдыздарынын орбиталарынын элементтери – айлануу мезгили, эксцентриситети, периастр аркылуу өтүүчү моменти жана түйүндөн периастрга чейинки аралыгы жана башка каралуучу элементтери. Бул спектрдик кош жылдыздарда нурдук ылдамдыктардын ийри сызыктарынан аныкталат. Азыркы мезгилде ондогон миң көзгө көрүнгөн кош жылдыздар белгилүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек. Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов.

Категория:Астрономия
Деймос

thumb|Деймос.
Деймос – Марстын экинчи жандоочусу.

Марска чейинки аралыгы 23500 км. Туура эмес формага ээ. Өлчөмү 12r13 км; синодикалык айлануу мезгили Р = 1 сут 6 с 21 мин; орбитасынын эксцентриситети е = 0,003; орбитасынын планета экваторуна кыйшаюу бурчу i = 1,6°.

Көзгө көрүнгөн геом. альбедосу 0,06. Аны 1877-ж. А. Холл ачкан. Көптөгөн кратерлери бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек. Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Күн системасы‎
Момо (тамак)

thumb|right|250px|Момо-ча
right|thumb|Момо табагы

Момо (тибет. མོག་མོག་; Вайли: mog mog, непал. म:म:) — Тибет жана Непалдын камыр тамактарынын бир түрү. Бул тамак Тибет, Бутан, Непал, Сикхим, Даржелинг жана Ладакта көп жасалат. Ошондой эле Индиянын Ассам, Мизорам, Манипур, Нагаланд, Мегалая, Патна жана Батыш Бенгал штаттарындагы непалдык жана тибеттик диаспоралар жашаган жерлерде да белгилүү. Акыркы жылдарда Калькутта, Дели, Чандигарх ж.б. Индиянын шаарларынын көчөлөрүндө тез татым түрүндө сатыла баштаганы байкалат. Жалпысынан, момо монголдордун позы, азиялыктардын манты, орустардын пельмени (чүчпара) жана италиялыктардын равиоли сыяктуу тамактарына окшоп кетет. 

Тибет тилиндеги mómo (馍馍) сөзү кытай тилинен өздөштүрүлүп алынган. 

 Жасалышы 

Момонун камыры ун жана суунун аралашмасынан жасалат. Айрым учурларда ачыткылар жана сода кошулат. Камырдын ичине курамы ар түрдүү азыктар салып бышырылуусу мүмкүн:
 Эт. Тибет, Непал жана Түндүк-Чыгыш Индияда топоз, буйвол, тоок, эчки, чочконун эти көбүрөөк колдонулса, Ладакта кой жана топоздун эттерине басым жасалат. Фаршка пияз, сарымсак, туз, калемпир, зире жана искуш деп аталган татымал кошулат.
 Жашылчалар же жашылчалардын эт менен аралашмасы. Жалаң гана жашылчалардан жасалган момолор Непалда жана Индияда популярдуу.
 Бутан жана Сикхимде быштак кошуу салты да кеңири тараган.
 Сникерс же Марс шоколаддары. Мындай таттуу момолор көбүнчө Непалга барган туристтерге арналып жасалат.

 Түрлөрү 

Момонун С-момо (C-momo), кати-момо (Kothey momo), момо шорпосу жана куурулган момо сыяктуу түрлөрү бар. С-момо пияз жана кызыл калемпир кошулуп даярдалып, чоң кеседе ысык түрүндө ичилет. Момо шорпосу эттин шорподо бышырылган түрү. Куурулган момо момо бышырылгандан кийин дагы бир жолу куурулуп салынат. 

 Караңыз 

 Пельмен
 Хинкал
 Манты
 Цзяо-цзы
 Бао-цзы
 Позы
 Подкогыльо
 Равиоли
 Чүчпара
 Вареники
 Кропкакор

 Шилтемелер 
 Момо рецепти (анг. тилинде) 

Категория:Эт азыктары
Категория:Тибет ашканасы
Категория:Непал ашканасы
Категория:Кытай ашканасы
Категория:Камыр тамактар
AltaVista

Digital Electronics Corp. (DEC) корпорациясы иштеп чыккан издөө системи. AltaVista — "жогорудан көз караш" дегенди түшүндүрөт. AltaVista издегич машинеси колдонуучуга табигый тилде жөнөкөй издөөнү уюштуруп берет. Шарттуу операторлорду колдонуп татаал издөөлөрдү аткаруунун ыңгайлуу жана өтө тез иштеген издегич программасын сунуштаган. Анын кемчилиги катары даярдалбаган колдонуучу койгон суроо талаптарга ишке тийиши болбогон башка документтерди да таап бергендигинде турат. Ошондуктан AltaVista нын регистр абалы, талаа багытын жана фразаны колдонгон өзгөчөлүктөрү эске алынса жакшы жыйынтыктарды алууга болот. 2011-жылдын Бугу айынан бери AltaVista Yahoo! издөө технологиясына өткөн.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
 Шилтемелер 
 AltaVista.com 

Категория:Издөөчү түзүлүштөр
Категория:1995-жылы жаралган сайттар
Категория:АКШнын сайттары
Категория:Жабылган интернет-кызматтар
Категория:Таажы-2012
APL (программалоо тили)

Илимий программалоо тили, сандык жадыбалдарды (электрондук жадыбал) башкаруу үчүн иштелип чыккан. 
 Кошумча маалымат 
 Algol программалоо тили 
 Basic программалоо тили
 Pascal программалоо тили
 C++ программалоо тили

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Программалоо тилдери
Basic

thumb|BASIC.
БАСИК (кырг. Баштоочуларга Арналган Символдук Инструкциялардын Коду), же BASIC (англ. Beginner's All-purpose Symbolic Instruction Code) 1960-жылдардын ортосунда Дортмут (Dartmouth) коллежинин кызматкерлери Жон Кемени жана Томас Куртц тарабынан иштелип чыккан. Basic жөнөкөй жана жеңил тил болгондуктан, алгач студенттерге программалоонун киришүү курсун окутууда колдонулган. Basic бүгүнкү күнү жеке жана мини компьютерлерде кеңири колдонулат. Анын көп деген версиялары иштелип чыккан жана да уланууда, аларга MS-Basic, Quick Basic,Visual Basic ж.б. кирет.

 Кошумча маалымат 
 APL программалоо тили 
 Algol программалоо тили
 Pascal программалоо тили
 C++ программалоо тили

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Программалоо тилдери
CMOS (Complementary Metal-Oxide Semiconductor – метал-оксиддүү кошумча жарым өткөргүч)

thumb|Статикалык CMOS инвертор
CMOS - электрондук схемаларды куруу технологиясы. Жадынын (эстутум) көлөмү, баскычтоп тактасы жана монитордун типтери, диск киргизгичтердин түрлөрү жөнүндөгү маалыматтар сакталат. CMOS эси дата менен убакытты алып жүрөт. Эске сактоону аткаруу үчүн батарей кубатындагы кубаттуулук сарп кылынат. Эгерде ROM эсиндеги маалыматты өзгөртүүгө болбосо, андан айырмасы андагы маалыматтарды өзгөртүүгө болбой тургандыгы эсептелет.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
CORBA

CORBA (Common Object Request Broker Architecture) — IBM фирмасы тарабынан сунуш кылынган бөлүштүрүлгөн обжектүү колдонмолорду иштеп чыгуу техноложиси. Обжектер ар башка тилдерде жазылса да, компьютер тармагы ар башка типтеги компьютерлерден түзүлсө да обжекттерди өз ара аракеттешүүгө мүмкүндүк берген байланыштыруучу програмдык жабдыктын стандарты. 

 Булактар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Corel office pro

Windows үчүн тексттик редакторду (Corel WordRefect), электрондук жадыбалды (Corel QuattroPro), график көрсөтүүчү (Corel Presentation), берилиштер базасын башкаруу системин (Paradox) камтыган офистик системди түзгөн топ програм. Corel Office Pro програм тобун Windows жана Macintosh чөйрөлөрүндө колдонууга болот.
 
 Дагы караңыз 
 Corel draw 

 Булактар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Програмдар
CorelDRAW

Вектордук график үчүн програмдык систем, ал атайын графиктик эффекттердин кеңири тобун, үч өлчөмдүү тонирлөө жана кыймылдатуу, фотосүрөттөлүштөрдү оңдоо жана графиктерди көрсөтүү мүмкүнчүлүктөрүн камтыйт. Интернеттин тиешелүү түс палитрин жана файлдык калыптарды колдонуу менен Интернет-график менен иштөөгө мүмкүндүк берген програм. Ал коммерстик програмдарын негизги иштеп чыгуучусу болгон кеңири белгилүү Corel Corporation (Ottawa, Ontario, Canada) корпорациясы тарабынан иштелип чыккан.Россия учун болсо 6.0 7.0 версиялары иштеп чыгылган
 
 Дагы караңыз 
 Corel office pro
 Corel word project suit

 Булактар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Програмдар
DOS (Disk Operating System)

IBM компьютерлери менен бирге жеке компьютерлер үчүн 1980-жылы иштелип чыккан айрым маселелерди башкаруучу иштетүү системине кирет. DOSтун көп колдонулган версияларына MS-DOS жана DOS PC киришет. IBM компьютерлери үчүн DOS PC иштетүү системи Microsoft тарабынан иштелип чыккан. Ошону менен катар MS-DOS деп аталган иштетүү системин Microsoft корпорациясы IBM компьютерлери менен бирдиктүү компьютерлер үчүн иштеп чыккан. Кийин DOSтун жаңы версиялары иштелип чыгып, алар буйрук сабынан же менюнун жардамы менен башкарууну аткарган, дискти жана эсти башкаруу иштери жакшыртылган. Бирок, колдонуучуга толук графиктик интерфейсти сунуш кыла алган эмес. DOS азыркы учурда кеңири колдонулбаганы менен аны колдонгондор азыркы учурда дагы эле кездешет.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Программалоо
Категория:Таажы-2012