Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Темперамент

Темперамент (латын сөзүнөн tempera-mentum – бөлүктөрдүн тиешелүү катышы) – Адамдын психикасын мүнөздөгөн жеке өзгөчөлүктөрдүн жыйындысы. Темперамент сезимдин күчүнө жараша терең же үстүртөн, анын өтүү ылдамдыгына, туруктуулугуна же тез алмашуусуна карата билинип-көрүнөт; ошондой эле мүнөздө темпераменттин индивиддин кыймыл-аракетинин өзгөчөлүгүнө жараша да болуп өтөт. Темпераменттин негизинде жогорку нерв иш-аракетинин типтери жатат.Темпераменттин 4 түрү бар:

 Күчтүү, оор басырыктуу, сергек типтеги темпераменттер “сангвиниктик” темпераментке туура келет;
 
 Ошондой эле күчтүү, оор басырыктуу, бирок аз кыймылдуу нерв аракет типтери – “флегматикалык” темпераментке;
 
 Күчтүү, токтоно албаган тип – “холериктик” темпераментке туура келет, мында көңүл чукул алмашылып, эмоциялык козголуулар, буулукма кыймылдар болот. 

 Күчү аз, алсыз тип-“меланхоликтик” темперамент, мында сыртынан аз билинген, акырындык менен келип чыккан, терең жана далайга созулган сезимдер өкүм сүрөт.

Темперамент тубаса касиети бар нерв системасы менен эле эмес, турмуш жана иш-аракет шарттары менен да шартташкан. Темперамент индивиддин өмүр жолунда өзгөрүлбөс болуп калбайт. Түрдүү темпераменттер инсандын бардык коомдук зарыл сапаттарынын, касиеттеринин өнүгүүсүнө тоскоол болбойт, бирок, ар бир темперамент өзүнүн калыптануусунда өзгөчө жолду жана ыкма, арганы талап кылат. Темперамент адам мүнөзүнүн өзгөчөлүктөрүнүн бир өбөлгөсүн түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Психология
Категория:Маданият
Категория:Темперамент
Конъюнкция

Конъюнкция (лат. cojunctio – байланыштыруу) – кеңири мааниде «жана» байламтасы аркылуу уюшулган татаал сүйлөм. Логикада бир нече предикат менен бир субъекттин ой жүгүртүү байланышы. 

Бул жөнөкөй логикалык бардыгы тен чындык болгондо маанисин алган,ал эми калган бардык учурларда жалган маансин алган татаал логикалык туюнтма. Логикалык көбөйтүү эки айтымында >байламтасы менен бирөөгө биригишинен түзүлөт.

МИСАЛЫ:Максаттарга жетүү үчүн билим жана тырышчаактык керек.
Волков Геннадий Никандрович

Волков Геннадий Никандрович (31. 10. 1927, РСФСР, Чуваш АССРи, Чоң-Ялчик кыштагы – 27. 12. 2010, Чебоксары шаары) – этнопедагогика илиминин негиз салуучусу. Чуваш педагогика институнун физика-математика факультетин бүтүргөн (1949). 
Педагогика илимдеринин доктору (1967), профессор (1968), СССР Педагогика илимдер академиясынын (1989), Россия билимдер академиясынын, Социалдык жана педагогика илимдер академиясынын академиги.
1979—82-ж. Эрфурт Жогорку педагогика мектебинин профессору, 1984-ж. ардактуу доктору болгон.
 
Чуваш педагогикалык институтунун физика-математика факультетин бүтүргөн (1949). Волков педагогика илимин теориялык жактан байыткан ийри илимпоз. «Этнопедагогика»(1974, 2000) аттуу эмгеги бул илим боюнча болочок мугалимдер үчүн жазылган негизги саамалык эмгектердин бири. Ал өз эмгектеринде окутуу-тарбиялоонун улуттук-аймактык жана маданий-этникалык бөтөнчөлүгүн, элдик педагогиканын улуттук жана жалпы адамзаттык маңызын, калыптануу жолун, өбөлгөлөрүн, усул-ыкмаларын, каражаттарын, анын учурдагы абалын, окуу-тарбия ишин этнопедагогика негизде өркүндөтүү маселелерин терең изилдеген. 

Илимпоз ар түрдүү элдердин улуттук-педагогика салттар жана көз карашын ырааттуу изилдеген. Өзүнүн «Письма о «Манасе», «Созвездия земли» (1979), «Педагогика жизни» (1989) жана башка эмгектеринде жана бир катар макалаларында кыргыз элинин эпикалык чыгармаларында, үрп-адат, каада-салт, макал-лакаптарды чагылткан педагогика ойлорду изилдеген. Көптөгөн чет өлкөлөрдө «Манас» эпосундагы залкар педагогика идеяларды даңазалаган лекцияларды окуган. Кыргызстандык 20дан ашык илимдин докторун жана кандидатын даярдаган.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

 Память 
 Памятник Геннадию Волкову (35 дом, проспект Ленина, Чебоксары) Геннадий Волков палăкне уçнă

 Шилтемелер 

Категория:Кыргыз педагогикасы
Категория:Педагогика илимдеринин Доктору
Категория:Инсандар
Теңдик

Теңдик – адамдардын коомдогу бирдей абалын туюндурган түшүнүк. Теңдик ар кайсы тарыхый доордо, ар кайсы таптарда түрдүү мазмунга ээ болгон. Теңдик көйгөйү тарыхы коом таптарга жиктелгенден башталат. Улуу утописттер Т. Мор жана Т. Кампанелла биринчилерден болуп теңсиздикти өндүрүш каражаттарына болгон жеке менчикке байланыштырган. Ж. Ж. Руссонун “коомдук келишим жөнүндө” деген атактуу эмгегинде айкын көрүнгөн. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Адабият теориясы
Категория: Маданият
Категория: Кыргыз адабияты
[[Категория: Филология
Теософия

thumb|190px|right|Эл аралык Теософиялык коомунун Эмблемасы. Эмблемадагы жазуу: «Чындыктан ашкан дин жок!»
Теософия (грек сөзүнөн theos – кудай жана sophia – акылмандык, билим) (сөзмө-сөз – кудай таануу) 
 Кудайдын өзгөчө сырларын ачууга атаандашкан бардык мистикалык окуулар. 
 Буддизмдин мистикасын башка чыгыш окуулары менен бириктирүүгө аракеттенген 
Е. П. Блаваттын мистикалык доктринасы жана анын жолдоочулары. Кээде теология менен дал келүүчү түшүнүк (мисалы, “Ареопагатиках”). 1857-жылы Нью-Йоркто Е. П. Блаватская тарабынан теософиялык коом негизделген (1831–91). 1913-жылга чейин бул коомдун активдүү өкүлү болуп антропософиянын түзүүчүсү Р. Штейнер болгон. Коомдун максаттары жана Блаватскаянын өзүнүн идеялары анын “Сырдуу доктрина” (1888), “Теософияга ачкыч” (1889) ж. б. эмгектеринде баяндалган.

Ошондой эле Блатавскаянын Теософиялык китебинде өз максатын тстыктап бере алды: "Жаратылыш кокусунан атомго окшош эмес", жана анын мыйзамдуу орду аалам схемасында экендигин адам баласына көрсөттү. Бардык диндердин өзөгү болгон архаикалык чындыктардын бузулуп кетүүсүнөн сактай алды. Жаратылыш сырлары азыркы мезгилдегидей илимде изилдөөгө мүмкүн болбогон учурда эле бир канча деңгээлде анын негизги бүтүндүгүн ачып бере алды.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Философия
Категория: Маданият
Категория: Теософия 
Категория: Филология 

he:האגודה התאוסופית#תאוסופיה
Билгичтик

Билгичтик - – билимди (айлана-чөйрөдөгү объекттердин ордун, өз ара катнашын, көз карандылыктарын чагылдыруучу мыйзамдарды, теорияларды, аныктамаларды, эрежелерди, формулаларды) практикалык жана интеллектуалдык ишмердикте пайдалануунун ыкмасы. 

Билгичтиксиз билим формалдуу болот. Мисалы: окуучу эрежени же формуланы билет, бирок аны пайдаланып маселе чыгара албайт; сөз түркүмдөрүнүн аныктамаларын так айтат, бирок конкреттүү сүйлөмдү сөз түркүмдөрү боюнча талдай албайт. Демек анын формалдуу билими бар, бирок билгичтиги жок.

 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Билим берүүнүн мамлекеттик стандарты

Билим берүүнүн мамлекеттик стандарты – мамлекет өзүнүн бардык атуулдарына милдеттүү түрдө камсыз кылуучу билим берүүнүн минималдуу, алгачкы, түпкү деңгээли. 

Бул деңгээлден төмөн түшүүгө болбойт, ошол деңгээл гана адамга өз алдынча билимин улантууга, өзүнүн турмуш жолун туура аныктап алууга мүмкүндүк берет. Демек, стандарт – коом тарабынан ар бир атуул кепилдене турган билимдүүлүктүн мамл. нормасы. Мындай норма окуучулардын билим деңгээлин өлкөнүн ичинде жана андан тышкары жерде салыштырып баалоого мүмкүндүк берет.

Билим берүүнүн мамлекеттик стандарты билимдүүлүктүн деңгээли менен аныкталат. Билимдүүлүктүн деңгээлин сандык көрсөткүчтөр менен баалоого болбойт. Ал милдеттүү окуу жылдарынын саны менен да, окуу предметтеринин тизмеси менен да, окуу программаларынын сапаттары менен да, окуу материалынын көлөмү менен да, аттестаттагы баалар менен да ченелбейт. Билимдүүлүктүн деңгээлин мындай көрсөткүчтөр менен баалоо стандарттык-бюрократтык структураларда гана орун алат. Чындыгында билимдүүлүктүн деңгээли – адамдын практикада активдүү ойлоно билгичтиги жана ишмердүүлүк жөндөмү, б. а. анын эмнени иштей ала тургандыгы жана татаал проблемалык ситуацияларда эмнеге жөндөмү бар экендиги. 

Муну аныктап билүү оңой иш эмес, мындай жөндөмдүүлүктү калыптандыруу андан да татаал. Аны туура аныктоо кеминде төмөнкүдөй талапты камсыз кылууну милдеттендирет:

1) билим берүүнүн мазмуну бүткүл адамзаттык баалуулуктарды камтыш керек, ансыз жалпы кабылдануучулук (признание – конвертируемость) болбойт;
2) этникалык, улуттук жергиликтүү материалдар оптималдык максималдуу камтылуусу керек;
3) окуу материалы окуучуларга жеткиликтүү болууга тийиш.

 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Билим берүү жагындагы грант

Билим берүү жагындагы грант - – мамлекттик окуу жайлар, жеке инсандар, менчик окуу жайлар, ишканалар ж. б. тарабынан билим алууга ынтызар, жөндөмдүү жаштар үчүн жана кайтарымсыз бөлүнгөн каражат. 

Ал каражат билим алуучуну жашоо тиричилик, окуу куралдары жана окуу акысына тиешелүү каражаттар менен камсыз кылууга багытталат. Билим гранты көбүнчө ар кандай демөөрчүлүк иштерин жүргүзгөн фонддор тарабынан чет мамлекеттерге барып билим алуу үчүн да берилет.

 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Билим берүү жагындагы мамлекеттик саясаттын принциптери

Билим берүү жагындагы мамлекеттик саясаттын принциптери - – билим берүүдөгү Кыргыз Республикасынын мамлекттик саясатынын артыкчылыктуу стратегиялык багыты. 

Өлкөдө билим берүү эл аралык келишимдерде жана актыларда, Адам укуктарынын жалпы декларациясында жарыяланган принциптерге, демократияга жана элдин гумандуу дөөлөттөрүнө, дүйнөлүк маданиятка негизденет. КР Конституциясында (32-ст. ) КР жарандарынын билим алууга болгон укугу бекитилген. Негизги билим берүү милдеттүү жана акысыз, ар бир адам аны мамлекеттик окуу жайларында алууга акылуу. 

Мамлекет ар бир адамдын жөндөмүнө жараша кесиптик, атайын орто жана жогорку билим алуусу үчүн мүмкүнчүлүктү камсыз кылат. Билим берүү жагындагы мамлекттик саясаттын принциптери мыйзамдар, жалпы мамлекеттик программалар, өкмөттүн токтомдору аркылуу, о. эле колунда болгон каражаттары менен колдоо көрсөтүү үчүн коомдук уюмдарды жана кыймылдарды, кеңири коомчулукту (массалык маалымат каражаттарын, коомдук академияларды, кесиптик ассоциацияларды, бирликтерди ж. б.) тартуу жолу менен ишке ашырылат. 

 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Билим берүү мекемесинин (уюмунун) менчиги

Билим берүү мекемесинин (уюмунун) менчиги - – билим берүү мекемелерине таандык болгон жана уставдык милдеттерди жүзөгө ашыруу үчүн керектелүүчү мүлк. 

Билим берүү мекемеси өз уставында аныкталган мүлккө ээ болууга, пайдаланууга жана тескөөгө укуктуу. Өзүнүн уставына ылайык билим берүү ишин камсыз кылуу максатында уюштуруучу билим берүү мекемесине уюштуруучуга таандык болгон же үчүнчү жактан (менчик ээсинен) ижарага алган менчик укугунун объекттерин (жерди, имараттарды, курулуштарды, мүлктү, жабдууларды, о. эле социалдык, маданий ж. б. зарыл болгон мүлктү) бекитип берет. Өз алдынча башкаруу органдары билим берүү мекемелерине жер участокторун акысыз жана мөөнөтсүз пайдаланууга өткөрүп беришет. 

Мамлекеттик билим берүү мекемелеринин имараттары жана материалдык-техникалык базасы менчиктештирилбейт. Мамлекеттик эмес билим берүү мекемелери аларга мурда бекитилип берилген же алар ижарага алган мамлекеттик же коммуналдык менчикти сатып алуунун артыкчылыктуу укугунан пайдаланышат.

 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Тереңдетилген психология

Тереңдетилген психология – азыркы ар кыл чет элдик психология багыттарынын аталышы; ал өз изилдөөсүнүн предмети кылып адамдын түпкү күчүн, кызыгуусун жана тенденциясын алып, аң-сезимдин үстүнөн кайпып өткөн процесстерге каршы коет. Тереңдетилген психологиянын чеги так баамдалбайт: ар түрдүү агымдар менен мектептерди (Фрейддин, Юнганын, Адлердин, эгопсихология, неофрейдизм ж. б. окууларды) өзүнө камтыйт. Адамдын жүрүм-турумунун мотивин чечмелөөдө Тереңдетилген психология активдүү динамикалык ролду сезимсиздик мотивизацияларга айрыкча басым жасайт, ал өзүнчө метод менен изилденет (психоанализ ыкмалары, прожективдүү тестүүлөр, психодрама ыкмалары). Тереңдетилген психология психотерапиянын керектөөлөрүнөн чыгып, психологиялык факторлорго маани берген медицинанын жаңы тармактарынын өсүшүнө түрткү берген. 
Тереңдетилген псиология түшүнүгү үстүндө Швейцариялык психиатр Э.Блейлер жана аны менен тыгыз баланышта иштеген З.Фрейд иштешкен. Иликтөөлөрдү салыштырууда авторлор призма аркылуу психикалык феномендерди учу-кыйыры жок терең изилдөөнүн фундаментин түзүштү. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Тереңдетилген психология
Категория: Маданият
Категория: Психология
Коомдук пикир

Коомдук пикир – көпчүлүк элдин, таптын, социалдык топтун тышкы дүйнөнүн өз керектөөлөрү менен кызыкчылыктарына тиешелүү болгон фактыларына, окуяларына, кубулуштарына жана процесстерине жасаган реалдуу мамилесин чагылдырган массалык аң-сезимдин жашоосунун же көрүнүшүнүн ыкмаларынын бири. 

Коомдук пикирдин калыптанышы жана өнүгүшү саясий уюмдар менен социалдык институттардын эл массаларына тийгизген таасиринин натыйжасында максаттуу же күнүмдүк жагдайлардын, социалдык тажрыйбанын жана каада-салттын тике таасири астында стихиалуу жүрөт. Конкреттүү коомдук пикирдин белгилеринин катарына анын таралышын жана интенсивдүүлүгүн киргизүүгө болот. Коомдук маанайдан айырмаланып коомдук пикир стабилдүү жана мазмуну боюнча ачык-айкын мүнөздө болот. 

Коомдук пикир айрым пикирлердин механикалык суммасы эмес, алардын өз ара алмашуусунун, баюусунун, өтүүсүнүн натыйжасы болуп эсептелет. Рационалдуу, эмоциялык жана эрктик элементтердин органикалык биримдиги катары коомдук пикир төмөнкүдөй үч деңгээлде көрүнөт: 
1) рухий мамиле (баалоочу ой пикирлер аркылуу); 
2) рухий тажрыйбалык мамиле (эмоциялуу-эрктик дүүлүгүүлөр, умтулуулар, ниеттер ж. б. аркылуу); 
3) тажрыйбалык мамиле (массалык иш-аракеттер жана жорук-жосундар аркылу).

Коомдук пикирдин кадыр-паркынын күчү анын көпчүлүккө таянгандыгы менен шартталган. Эгерде көпчүлүк туура көз караштын позициясын ээлесе, анда коомдук пикир көпчүлүктүн бышып жетилген позициясына айланат да, алардын социалдык мааниси менен тажрыйбалык аракетин көтөрөт. Коомдук пикир коомдук өнүгүүнүн кыймылдаткыч күчтөрүнүн бири, социалдык тескөөнүн, кеңири эл массаларынын жүрүм-туруму менен практикалык ишмердүүлүгүн жөнгө салуунун эффективдүү каражаты болуп саналат. 
 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8

Категория:Социология
 
Категория:Көпчүлүк психологиясы
Билим берүүнүн мазмуну

Билим берүүнүн мазмуну - төмөнкүдөй төрт компоненттен турат:

1. Дүйнө, адамзат, коом жана ишмердиктин (иштеп-эмгектенүүнүн) ыкмалары ж-дөгү билимдер;
2. Ишмердиктин (иштеп-эмгектенүүнүн) буга чейин белгилүү болгон ыкмаларын ишке ашыруунун, б. а. репродуктивдик эмгектенүүнүн тажрыйбасы (билгичтиктер жана көндүмдөр);
3. Чыгармачылык менен өз алдынча изденип-эмгектенүүнүн (продуктивдүү эмгектенүүнүн) тажрыйбасы.
4. Айлана-чөйрөгө, адамдарга эмоционалдуу боорукерлик менен, сарамжалдуулук жана адилеттүүлүк менен, адамгерчиликтүү жана гумандуулук менен мамиле кылуунун тажрыйбасы, б. а. тарбиялуулуктун деңгээли.

Мындан тышкары соңку мезгилде «Инсанга багыттап окутуунун» талабына ылайык билим берүүнүн мазмунун аныктоодо ар бир окуучунун субъекттик таанып-билүүчүлүк тажрыйбасын да, окуучу эмнеге көбүрөөк кызыга тургандыгын да жана окуу материалын үйрөнүүнүн өзүнө ылайыктуу ыкмаларын окуучу өз демилгеси менен тандап алууга мүмкүнчүлүк түзүү да сөзсүз эске алынышы зарыл экендиги белгиленип отурат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Чакан топтор

Чакан топтор – тарыхый жактан аныкталган коомдун алкагында топтолуучу жалпы таламдары (кызыкчылыктары), дөөлөттөрү жана жүрүм-турум нормалары бар адамдардын салыштырма туруктуу жыйындысы. Чакан топтор үй-бүлө, алгачкы өндүрүштүк ячейкалар, кошуналык жамааттар, жолдоштук компаниялар, мектеп классы ж. б. Чакан топтордун өз алдынча белгилери болуп анын мүчөлөрүнүн бири-бири менен түздөн түз байланышы эсептелет. Ар бир Чакан топтор тышкы чөйрөнүн, ошондой эле топ ичиндеги жекече мамилелердин таасири астында топтолуучу белгилүү структурага ээ болот. Формалдуу алдын ала белгиленген максаттарга, жоболорго ылайык түзүлөт. Формалдуу эмес Чакан топтор жеке симпатиялардын жана антипатиялардын таасири менен топтолот. 
 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9
Категория:Тарых
Билим берүү системасындагы инновациялык (жаңылануу) процесстери

Билим берүү системасындагы инновациялык (жаңылануу) процесстери - 

– жаңыча окутууну, жаратууну, кабылдоону, баалоону, өздөштүрүүнү жана педагогикалык жаңылыкты кабыл алууну башкаруу процесси. 

ХХ кылымдын башында илимде жаңы бир аймак түзүлдү, ал материалдык өндүрүштүн сферасында жаңычылдыктын мыйзам ченемдүүлүктөрүн үйрөнүүнүн алкагындагы жаңы нерселерди киргизүү илими болуп саналат. Педагогикалык инновациялык процесстер Батыштагы чет өлкөлөрдө 1950-жылдын акырында, ал эми Орусияда акыркы он жылдыкта атайын изилдөөнүн предметине айланды. Кыргызстанда инновация боюнча макалалар 1990-ж. гана жарыялана баштады. «Инновация» түшүнүгү латын тилинен которгондо «жаңыны киргизүү» дегенди билдирет. Бул илимий адабиятта кээ бир процессти жүргүзүүнүн жаңыча жолу катары түшүндүрүлөт. Ошондуктан, инновация аркылуу кайсы бир системада бир сапаттык абалдан экинчи бир сапаттык абалга өтүү процесси жүрөт десе туура болот. Демек «инновациялык» процесс деген жаңычылдыкты жаратуучу, түзүүчү (иштеп чыгуучу), өздөштүрүүчү, колдонуучу жана жайылтуучу комплекстүү ишкер аракеттенүүнү өзүнө камтыйт. Мына ушул санап өткөн бардык ишкер аракеттенүүлөр окуу процессине киргизилгенде гана ал инновациялык окутууга жатат. Эгер ушул жаңыча ишкер аракеттер тарбиялык ишке, өстүрүүгө, же башкарууга байланыштуу болсо, анда ал инновациялык тарбиялоо, өстүрүү же башкаруу деп аталат. 

Инновациялык окутуу окуу материалынын мазмунун, окутуунун методун жана формасын жаңылоо катары да көрүнөт. Эгер инновациялык окутуунун масштабы (көлөмү) боюнча аныктагыбыз келсе, ал жекече (локалдык), модулдук (комплекс түрүндө өз ара байланышкан, мис., бир түрдүү предметтер, же бирдей курактагы окуучулардын тобу), системалуу (жалпы мектепти камтыган) болуусу ыктымал. Эгер, мис., мектепте окулбай турган, программадан тышкаркы окуу материалы өздөштүрүлүүгө тийиш болсо, же класска жаңы технология киргизилсе, бул жекече жаңычылдык деп мүнөздөлөт. Эгер бардык класстарга бирдей, же бир нече класстарга жарыш түрдө жаңыча программа киргизилсе, ал модулдук жаңычылдык деп аталат. Эгер, жаңычылдык бүткүл мектепти кайра курууга багытталса, же жаңычыл билим берүүчү мекеме уюштурулса, ал системалуу жаңычылдык деп аныкталат. Дагы эмне дейбиз ошоо

 Дагы кара 
 Инновация

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Чыгармачылык

Чыгармачылык — мурда болбогон жаңы сапаттагы материалдык жана рухтук баалуулуктарды жаратуучу коомдун, социалдык топтордун, инсандардын иш-аракеттери болуп саналат. Чыгармачылык бул жаңыларды социалдык прогресстин кызыкчылыктарын канагаттандыруу багытында, адамдын эркиндик деңгээлинин жогорулоосунда, коомдук мамилелерди гумандаштырууда, инсандын ар тараптуу шайкеш өнүгүүсүн камсыз кылуу максатында жаратуу дегенди туюндуруп билдирет. Чыгармачылык диалектикалык каршылык туу ал кайталап өндүрүү жана өнүмдүү, жемиштүү иш-аракеттердин биримдиги. Адам өзүнөн мурдагы муундардын жараткандарына таянып туруп жаңыны жаратат. Чыгармачылык ар түрдүү формаларда, илимий, көркөмдүк, өндүрүштүк, техникалык, саясий ж. б. формаларда билинип-көрүнөт. Анын негизин курчап турган дүйнөнү максаттуу өздөштүрүп, жаңыртып жаткан адамдардын предметтик-практикалык иш-аракеттери түзөт. Адамдын чыгармачыл иш-аракети жумшала турган маанилүү чөйрөсү – тарыхый коом. Андагы чыгармачылык ишинде Адам өзүн өнүктүрөт, өзүн тажрыйбалык жана рухтук-ыймандык (нравалык) жакшыртууларды бириктирген бир бүтүн Жан катарында калыптандырат. Азыркы учурдагы чыгармачылыктын маанилүү жагы- илимий ишкердик. Илимий билимин өнүктүрүүнүн негизинде Адам өзүнүн чыгармачыл дараметин бардык башка ишмердиктерде ишке ашырууга жөндөмдүү болот.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9

Категория:Чыгармачылык
Категория:Аналитикалык психология
Чыгаруу

Чыгаруу – ойлонуу амалы. Мунун натыйжасында жаңы билүү логикалык ойлоонун негизинде, б. а. түздөн-түз тажрыйбага кайрылбай эле мурдагы билүүлөрдөн чыгарылат. Маселен, эгер бизге Ташкент Бишкектен түштүгүрөөк, ал эми Бишкек Алма-Атадан түштүгүрөөк экендиги маалым болсо, биз географиялык картаны карабай эле Ташкент Алма-Атадан түштүгүрөөк жайгашкандыгын логикалык ойлоп, тыянак чыгарабыз. Логикалык чыгаруунун мисалы катары дедуктивдик ой корутунду эсептелет (лат. deductio – чыгаруу). Эгер биз бардык пикирдин субъекти жана предикаты болоорун билсек, ал эми берилген идея пикир болсо анда биз бул эки бүтүмдөн ушул идеянын субъекти жана предикаты бар деген туура тыянак чыгарабыз. Тыянактын тууралыгы бүтүмдүн тууралыгынан көз каранды, б. а. баштапкы пикирлерди салыштыруунун натыйжасында тыянак чыгарылат. Ошондуктан логиканын закондорунун талаптарына ылайык ой жүгүртүү зарыл. Мисал катары төмөнкү ой-корутундуну алсак болот: Бардык металлдар – элементтер. Коло-металл. Коло - элемент. Туура эмес тыянак: коло элемент эмес. 

Берилген ой корутундунун жүрүшүндө, кандайдыр бир түшүнүккө ар түрдүү маани берүүгө тыюу салган бирдейлик мыйзамы бузулган. Бул ой корутундуда «металл» түшүнүгү эки жолу колдонулган, бирок эки башка мааниде. Биринчи абалда бардык металлдар-химиялык элементтер катары, экинчи абалда өндүрүштө, чарбада колдонулуучу бардык металлдар жана алардын эритмеси катары. Бул терминди эки башка мааниде колдонуунун натыйжасында биз туура эмес тыянакты алдык. Логиканын башка закондорун бузууга да болбойт. Анткени туура тыянак чыгаруу үчүн туура бүтүмдөр керек. Туура эмес бүтүмдөрдөн кээде туура тыянак чыгып калышы мүмкүн. Маселен, төмөнкү ой корутундуда эки бүтүм тең туура эмес: Шеллинг менен Гегель англичандар болгон; Шеллинг менен Гегель материалисттер болгон; Кээ бир материалисттер англичандар болгон. Ой корутундунун тыянагы туура, бирок эки бүтүмү тең туура эмес (Шеллинг менен Гегель экөө тең немец жана идеалист болушкан).
 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9
Категория:Илим
Категория:Логика