Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Рельеф

thumb|Рельеф.
Рельеф – өзүнө негиз жана фон болуп кызмат кылган тегиздиктеги скульптуралык сүрөттөмө. Рельеф композицияны тегиздикке перспективалык жол менен түшүрүү, түр үлгүсүн жумурулап келтирүү, татаал көрүнүштөр менен архитектуралык жана пейзаждык ыргактарды сүрөттөө мүмкүндүгүн түзөт. Негизги түрлөрү – барельеф жана горельеф. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:География
Категория:Геология‎
Пьер Огюст Ренуар

thumb|Мулен де ла Галет (1876).
thumb|upright|Огюст Ренуар, 1875-ж.
Ренуар, Пьер Огюст (1841, Лимож – 1919, Кансьюр-Мер, Ниццага жакын) – француз живописчиси, график жана скульптор, импрессионизмге негиз салуучулардын бири. 1845-жылдан Парижде жашаган. 1860–70-ж. тарткан “Сена суусуна чөмөлүү” (1869; А. С. Пушкин атындагы сурөт искусство музейи, Москва), “Мулен де ла Галет” (1876; Импрессионизм музейи, Париж), “Түштөн кийин” (1879), “Текчеде отурган жылаңач аял” (1876), “Жаз” (1869, Берлин) жана башка сүрөттөрү пленэрдик живопись өнөрүнүн мыкты үлгүлөрүнөн. Башка импрессионисттерден айырмаланып, Р. чыгармачылыгында адам башкы планга коюлуп, анын келбети (өзгөчө аял сулуулугун даңазалаган), жаратылышка, айлана-чөйрөгө, турмушка мамилеси таасын чагылдырылган. Р-дын скульптуралык ишмердиги (негизинен) 1900-жылдары өөрчүгөн) стили жагынан А. Майолдун чыгармаларына жакын (“Венера”, коло, 1914–16, Вальраф-Рихарц, Кёльн). Анын ачык-айрым, терең гумандуу чыгармачылыгы 20-кылымдагы реалисттик искусствонун өсүшүнө өбөлгө болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Сүрөтчүлөр
Категория:Туулгандар 1841-жылы
Категория:Өлгөндөр 1919-жылы
Питер Пауль Рубенс

thumb|upright|Рубенс (1623).
Питер Пауль Рубенс (1577, Германия, Зиген – 1640, Антверпен) – фламанд живописчиси. Кайра жаралуу доорунун классикалык искусствосунун, М. Караваджонун живописинен, улуттук реалисттик традициядан таасирленген. Рубенс живописке динамикалуу турмуш стихиясынын илебин киргизип, адамдын таза сезиминин сулуулугун, жаратылыштын кооз ыргагын даңазалайт. Барокко искусствосуна мүнөздүү удургуган көтөрүңкү патетика, салтанаттуу параддуулук жана декорациялуулук Рубенстин чыгармаларында турмуштагыдай жандуулугу, образдардын оптимизми, реалисттик байкоолордун чечкиндүүлүгү менен эриш-аркак жүрөт. Ал 2–3 миңдей чыгарма жараткан. Антверпен соборунун алтардык картиналары (1610–14), “Персей жана Андромеда” (1620–21-ж. чен), “Вакх” (1635–40-ж. чен; экөө тең Эрмитажда), “Мария Медичинин тарыхы” (1622–25, Лувр), “Каманга аңчылык кылуу” (1618-20-ж. чен Сүрөт галереясы, Дрезден) жана башка Рубенс ошондой эле эскиздери менен сүрөттөрүндө да чебер живописчи экендигин даана көрсөткөн. Анын чыгармачылыгы фламанд жана Европа живописинин өнүгүшүндө зор роль ойногон.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

 
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Категория:Туулгандар 1577-жылы
Категория:Өлгөндөр 1640-жылы
Рулетка

Рулетка (французча  roulette) – металлдагы тереңдетилген гравюра техникасында, айрыкча карандаш манерасы деп аталган техникада колдонулган аспап. Р-нын жыгач туткасы металл штифте бекитилген, тегерегинде курч кертиктери бар болот дөңгөлөкчө түрүндө болот.

 

 

 

С

 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Символизм

alt=Саммит, италиялык сүрөтчү Чезаре Саккаджи да Тортонанын символисттик шедеври.|thumb|258x258px|Саммит, италиялык сүрөтчү Чезаре Саккаджи да Тортонанын символисттик шедеври.
Символизм (французча  symbolizme) – XIX кылымда француз адабиятында пайда болгон жана 90-жылдары Германиянын көркөм искусствосунда жана адабиятында өзгөчө тараган буржуазиялык көркөм өнөрдөгү агым. С. эки дүйнө тууралуу мистикалык, идеалисттик окуунун негизинде пайда болгон, алар реалдуу дүйнөдөгү сырткы көрүнүштөр жана биздин акыл жетпеген, белгисиз дүйнөнүн түпкүрүндө терең сакталган ойлор. С-дин теориясы боюнча бул экинчи иррационалдык дүйнө бизге акыл менен таанып билүүгө мүмкүн болбосо да, тышкы дүйнө берген сырдуу ишти ара кылуу (четин чыгаруу) жана «аян» берүү жолдору менен элес-булас сезилет жана божомолдонот. С-ге көркөм искусствосунда мына ушул мистикалык «символдорду» өткөрүүчү, түшүндүрүүчү роль тийиштүү болсо, ал эми сүрөтчү-символист бул жерде «жрец», «треогдун» функциясын аткармак. Бул реакциячыл агым орто кылымдын мистикасын кайра жандандырган жана бардык реалдуу нерсени, анын ичинде көркөм өнөрдүн социалдык мазмунун маанисиздикке чыгарган субъективизмге алып келген, муну менен ал кыйшаюусуз формализмге өсүп чыккан жана реалдуу объекттерди бузуп көрсөтүүгө кеңири мүмкүндүк түзгөн. Француз сүрөтчүлөрү П. Пюви де Шаванн, Г. Моро С-дин алгачкы өкүлдөрүнөн болгон. С. айрыкча Германияда жакшы өнүккөн (Мюнхен жана Вена бирикмелери – «Сецессиондордо»). Көркөм сүрөт өнөрүндө ал көбүнчө декаденттик, индивидуалисттик модерн стилинин формаларында өнүккөн. Живопистеги С-дин типтүү өкүлдөрү А. Беклин, Ф. Штук, М. Клингер (Германия), О. Роден (Франция), Россияда сүрөтчү-символисттер П. Кузнецов, С. Судейкин, Ж. Мииоти жана башка «Таразалар» жана «Алтын руно» журналдарынын тегерегине топтолушкан жана «Көгүлтүр роза» бирикмесинде чыгып турушкан. Орус символисттеринин бакылдаган, ыгы жок бааланган декларацияларына карабастан, С. орус живописинде кандайдыр бир кадыр-барктуу агым болгон эмес, бирок XIX кылымдын аягы XX кылымдын башындагы декаденттик маанайдагы сүрөтчүлөр Н. Рерих, М. Врубелдин кээ бир чыгармаларында айтылган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Статуя

thumb|Статуя

Статуя (латынча statua) – жумуру скульпторлуктун көлөмү боюнча бир кыйла чоң чыгармасы. Эреже катары, ал адам фигурасын башынан аягына чейин бүт турушунда, кээде башка реалдуу жана кыялдагы жандыктарды сүрөттөйт (мисалы, байыркы Египет кудайынын статуясы, жаныбарлардын статуясы). Көлөмү боюнча кичине, столдо турганга ылайык статуя – статуэтка, ал эми эң чоң көлөмдөгү – колосс деп аталат. Акыркы термин көркөм искусство тарыхына байланыштуу гана колдонулат. Ал эми атчан статуя адамды ат үстүндө сүрөттөйт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Сүрөт

thumb|Модилдик телефондун камерасына сүрөт тартылып жатканы. Тартылып жаткан сүрөт телефондун экранында көрсөтүлүп турат.
Сүрөт — негизги мааниде — көркөм каражат. Бул сөздүн кеңири маанисинде – сүрөт деген түшүнүк предметтик дүйнөнү толук кайра чагылдыруунун, ага тиешелүү жактарын өз ичине камтыйт. Аларга көлөмдүк жана мейкиндик моделдөө туура пропорциялар, чыныгы экспрессия, ачык сүрөттөл­гөн мүнөз жана башка кирет. Бул каалаган ыкмада жана техникалык каражаттар менен бизди курчап турган чындыкты реалдуу сүрөттөөнүн негизин түзөт. С. тартууга үйрөтүү ар бир живописчинин, скульптордун графиктик кесиптик билим алуусунун эң маанилүү бөлүктөрүнүн бири болуп эсептелет. 2) С. тартуу мүмкүнчүлүктөрүнө жана техникалык каражаттарга негизделген көркөм графиканын бир түрү. Живопистен айырмаланып С. көп учурда катуу боёочу нерселер менен (карандаш, көмүр, сангина жана башкалар) аткарылат. Мунун баары эреже катары, штрихтин жана линиянын жардамы менен түстүн кошумчаланышы аркылуу ишке ашырылат. Мындай сүрөт натурадан тез тартылган зарисовка (сүрөттүк элес) же толук бүткөн графикалык композиция, ал эми түп нускада иллюстрация, карикатура жана плакат болушу мүмкүн. Өзүнчө алган учурларда, мисалы, акварель менен пастель техникасында сүрөт живопись менен абдан жакындашып кетет жана андан жалпы аткарылыш мүнөзү менен гана айырмаланат. 3) графиканын бир түрүнүн өз алдынча чыгармасы. Сөздүн бул маанисинде С. көпчүлүк учурда натурадан тартылган зарисовкага (сүрөттүк элеске) карата колдонулат, ал эми башка учурларда башка тактагыч маанидеги терминология пайдаланылат. Камера үчүн Flash көп сүрөткө, айрыкча, үйрөнчүктөр үчүн зарыл куралы болуп саналат. Анын колуна камера кармап, жарык берүү шарттары өзгөртүү жана курч сүрөткө өтө караңгы болуп калганда, кошумча жарык менен камсыз кылууда.Камера үчүн жарк кантип тандоо керек, жана ал эмне үчүн зарыл?

 Жазуулар 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Тонировка –

Тонировка – көркөм сүрөт искусствосунда – атайын максат менен көркөм чыгарманын (же атайын материалдын) үстүңкү бетин түрдөштүрүү. Скульпторлукта көп учурда гипстен жасалган чаптамаларды (слепок) башка материалга окшоштуруу үчүн түрдөштүрүшөт. Патинировканын аталышы химиялык жол менен эски колого окшоштурулган коло куймасынын түрдөштүрүлүшүнөн келип чыккан, к. Имприматура макаласын.

 

 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Түп нуска

Түп нуска ― көркөм сүрөт искусствосунда – кайталангыс чыгарма. Ал көчүрмөдөн (өзүнөн тарткан), репродукциядан же жасалмадан айырмаланып турат. Түп нуска термини көчүрмө үчүн үлгү болуп эсептелген чыныгы көркөм чыгарманы да түшүндүрөт. Сөздүн бул маанисинде түп нуска бир эле көркөм чыгарма эмес, башка нерселерди да түшүндүрөт. Байыркы орус живопись практикасында Т. икона тартуучуга (түшүндүрмө түп нуска) негизинен техникалык жактан кенен көрсөтмө берүүчү жетекчилик жана үлгү сүрөттөр – «прописейлер» жыйнагы (беттик түп нуска деп аталган) аталат. XVII кылымдын башындагы Строгановдук беттик түп нуска өзгөчө толумдуулугу менен айырмаланат.

 Булактар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Фантастика

thumb|Дориан Грейдин сүрөтү (1890).
Фантастика (Фантастикалуулук) ( – акылга сыйбагандык) – көркөм искусстводо – ой-кыялдан чыгарылган, турмушта болууга мүмкүн эмес нерселерди чагылдыруунун тиби, турмушту образдуу чагылдыруунун бир жолу. Адабияттын тарыхында фантастикалуулукка чоң роль таандык, жомоктогудай, реалдуу эмес, жок нерсени сүрөттөө; сүрөтчүнүн фантазиясынан жаралган, кубулуштардын жана алардын кээ бир жактарынын, предметтердин таң каларлыктай айкалышы. Эң таңкаларлык фантазия да турмуш чындыгынын кээ бир өзүнчө жактарынан таптакыр башка жакка бурулуп кете албайт, ошондуктан ар бир Ф-да чындыктын бир үзүмү бар. Ф-нын эки принципиалдуу айырмаланган түрү бар: 1) турмушту таанып-билүүгө негизделген жана бизди курчап турган чындыкты даана, таасирдүү сүрөттөөгө багытталган, адамды кайратман жана активдүү жаратуучу ишмердикке чакырган жана натыйжада жаратылыш менен коомду прогрессивдүү өзгөрүүлөргө алып келген Ф. 2) жемишсиз кыялга берилүү, муну менен сүрөтчү чыныгы турмуштан четтегенге умтулат, анын чыныгы турпатын жок нерсеге (фантазияга) алмаштырып, адамды пайдасыз сырттан байкоочулукка багыттап, турмуштук практикадан көңүлүн алагды кылат. Ф-нын биринчи формасын реалисттик көркөм искусство толугу менен кабыл алат жана адатта анда элдик оозеки чыгармачылык негизделет. Экинчи форма (мисалы, фантастикалык образдар менен элестер бар Бекминдин картиналары) дүйнөнү реалисттик чагылдырууга каршы чыгат жана эреже катары, көркөм өнөр үчүн зыяндуу. XIX кылымдын көркөм искусствосунда Ф-га романтиктер өзгөчө чоң көңүл бурушкан.

Ал көбүнчө эпос, жомок, легенда, утопия, сатира сыяктуу жанрларга мүнөздүү. Фантастикалуулук ар түрдүү көркөм методдордо ар кандай өзгөчөлүктөргө ээ болгону менен, негизинен бардык эле көркөм методдордо көрүнөт. “Манас” эпосундагы баатырлардын кайып болушу, Алмамбеттин аба ырайын өзгөртөр касиети, жомоктордогу желмогуз кемпир, дөөлөр, учма килемдер, аттардын адамча сүйлөшү, кырк кулач казан сыяктуу көрүнүштөр фантастикалуу нерселер болуп саналат. Мына ушулар менен элдин кыялы ой жүгүртүүлөрү аркылуу көркөм чыгарма жаратуу өзгөчөлүгүн аңдап көрүүгө мүмкүн. Ошондой эле адабиятта жазуучулар али боло элек доордогу окуяларды ой жүгүртүү менен жазып чыгат, маселен, Ч. Айтматовдун "Кылым карытар бир күн" романында Токойлуу төш планетасына кеткен учкучтар, ал планета тууралуу алардын каттары мына ушундай формада жазылган, муну баалап алып келечекти, болочок окуяларды чагылдырууну негизинен илимий фантастикалык чыгармаларда көрүүгө болот. Тамсилдеги жаныбарларды сүйлөштүрүүдө, Б. Сарногоев “Мидинге катында” жана ага жооп катары Э. Ибраев "Мидинден кат" поэмасында гротеск-фантастиканын элементтерин пайдаланышат. А. Осмоновдун "Ким болду экен?", "Эшимкандын тереги" "Мырза уул" поэмаларында шарттуу фантастикалык ыкма өтө ыктуу колдонулган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Фигура

thumbnail|Геометриялык фигуралар.

Фигура (латынча figura – тышкы көрүнүш, кебете) – 1) предметтин сырткы сомосу, көрүнүшү, формасы. 2) Киши денесинин сомосу, дене түзүлүш. 3) Кыймылда жүргөн (бийде, фехтованиеде, конькичен муз тепкенде жана башкалар) адамдын бир нерсе аткарарда ээлеген абалы, өңүтү; бийдин бир бөлүгү. 4) Кишинин жана айбанаттын скульптуралык, живопистик же графикалык сүрөттөлүшү. 5) Кепке (речке) өзгөчө айкындык берчү сөз түрмөгү, стилдик ыкмалар (к. Стилистикалык фигуралар). 6) Шахматта ферздин, пилдин (слондун), аттын, ладьянын жалпы аты; городкиде – 5 городкиден турган композициянын аныктамасы; карта ойнунда – төрө карталардын (туз, найза, матке, балта) наамы.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Категория:Инженердик Графика
Фидий

thumb|Фидий.
Фидий – биздин заманга чейин V кылымдын 2-, 3-чейрегиндеги грек скульптору. Байыркы грек жогорку классика мезгилиндеги чеберлердин бири. Афины шаарын кооздоо планын иштеп чыккан. Ш-да азыр да Ф-дин бир канча статуясы бар (Парфенон храмында сакталып турган Афины – Парфеностун скульптурасы). Ал Парфенон дубалдарын оймолоп-чиймелеген. Олимптин Зевс храмындагы Зевстин статуясы Ф-дин атактуу чыгармаларынан. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Категория:Грекия
Форзац

Форзац – китеп графикасында – мукабанын биринчи бетинде кошумча жарым барак болуп салынган орнамент. Форзац адатта сүрөтчүнүн эскизи боюнча аткарылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Эстамп

Эстамп — көркөм чыгарма катары литографиялык басылыштын станоктук чыгармасы. «Эстамп» термини XIX кылымда пайда болгон. Заманбап колдонууда бул түшүнүк станоктук мүнөздөгү оюлуп түшүрүлгөн басылыштарга да тиешелүү. Сүрөтчүнүн өз колу менен тактада же ташта аткарган, кол менен басылып чыккан нускасы эстамп деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Эстелик

thumb|Эстелик.
Эстелик – белгилүү бир окуя же адамдын урматы үчүн коюлган монумент скульптура. Э. – скульпторлуктун эң татаал жана сыйымдуу жанрларынын бири. Э. бир фигуралуу (мисалы, Москвадагы А. М. Опекушиндин «А. С. Пушкини») жана көп фигуралуу (мисалы, Новгороддогу М. О. Микешиндин долбоору боюнча курулган «Россиянын миң жылдыгы») болот; көп учурда ал портреттик бюст түрүндө (Н. Х. Андреевдин «Доктор Гаазы») же рельеф түрүндө (Ф. Г. Гордеевдин «Голицинага эстелиги») аткарылат. Портреттик мүнөздөгү эмес, мүрзөлөргө коюлуучу Э-тер да көп кездешет. Кээде Э. эреже катары бир нерсени чагылдырган же символ кылып көрсөткөн чоң скульптуралык-архитектуралык ансамблге байланыштуу, кеңири идеялык-көркөм мазмундагы чыгарма – монументке өсүп чыгат (мисалы, Е. В. Вучетичтин Берлиндеги «Советтик Армиянын жоокерлерине эстелиги»). Көркөм искусство эстелиги тарыхый, өткөн мезгилде түзүлгөн жана илим катары көркөм искусство тарыхы үчүн кызыктуу болгон көркөм чыгарма. Термин көркөм өнөр таанып билүү жана музейдик практикада кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Honda Stream

Honda Stream — 7-орундуу компактвэн жапониянын Honda ишканасынан. 2000-чи жылдан баштап чыгарылат. Башка авто-унаалардан айырмаланып курч дизайн мене айырмаланат. Honda Civic платформасында жасалат.
Унаанын дизайны минивен менен универсалдын ортосунда турат, кузовдун бийиктиги болсо (1,55 м) тузот.
Крусио, Вим

Вим Крусио — Нидерланддар окумуштуусу.

 Өмүр баяны 
1954-жылы 20-декабрда Берген-оп-Зом (нидерландча: Bergen op Zoom) шаарында туулган. 1979-жылы Радбод атындагы Неймеген университетин (:ru:Университет Неймегена) бүткөн. Анын илимий жетекчиси — профессор Ханс ван Абейелен болгон. 1984-жылы магистр илимий даражасын алган. Анан Нидерланддан кеткен. 2000-жылдын 1-октябрынан 2005-жылдын июль айына чейин Массачусетс университетинде психиатрия профессору болуп иштеген. Эми Францияда турат. Азыркы убакта :en:French National Centre for Scientific Research кызматчысы болуп иштейт.

 Чыгармалары 
Crusio, WE and Gerlai, RT (1999). Handbook of Molecular-Genetic Techniques for Brain and Behavior Research. Amsterdam: Elsevier. pp. xxvii+965. ISBN 0-444-50239-4
Crusio WE, Genthner-Grimm G, Schwegler H (2007). "A quantitative-genetic analysis of hippocampal variation in the mouse". Journal of Neurogenetics 21 (4; Special Retrospective Issue: The Origins of Neurogenetics): 197–208. doi:10.1080/01677060701715827. PMID 18161583. Original publication: Crusio, W. E.; Genthner-Grimm, G; Schwegler, H (July 1986). "A Quantitative-Genetic Analysis of Hippocampal Variation in the Mouse". Journal of Neurogenetics 3 (4): 203–214. doi:10.3109/01677068609106850. PMID 3746523.
Crusio WE, Schwegler H, Lipp HP (November 1987). "Radial-maze performance and structural variation of the hippocampus in mice: a correlation with mossy fibre distribution". Brain Research 425 (1): 182–185. doi:10.1016/0006-8993(87)90498-7. PMID 3427419.
Crusio WE, Schwegler H, van Abeelen JH (February 1989). "Behavioral responses to novelty and structural variation of the hippocampus in mice. II. Multivariate genetic analysis". Behavioural Brain Research 32 (1): 81–88. doi:10.1016/S0166-4328(89)80075-0. PMID 2930637.
Crusio WE (November 2001). "Genetic dissection of mouse exploratory behaviour". Behavioural Brain Research 125 (1–2): 127–132. doi:10.1016/S0166-4328(01)00280-7. PMID 11682103.
Crusio WE, Goldowitz D, Holmes A, Wolfer D (February 2009). "Standards for the publication of mouse mutant studies". Genes, Brain and Behavior 8 (1): 1–4. doi:10.1111/j.1601-183X.2008.00438.x. PMID 18778401.

 Шилтемелер 

Категория:Окумуштуулар
Категория:Зоология‎
Категория:Генетика‎
Лола Каримова

Лола Исламовна Каримова-Тилляева — өзбек дипломаты. Ислам Каримовдун кызы, Гүлнара Каримованын синдиси. 1978-жылы Ташкенде туулган . Ташкен Мамлекеттик Университетинде психология илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын алган.

 Шилтемелер 

 Сырткы шилтемелер 

 Лола Каримованын сайты 

Категория:Инсандар:Өзбекстан
Кылыч чабышуу

Оюнчулардын саны 2—6 киши.

Оюн аянтчада, талаада, спорттук бөлмөдө өткөрүлөт.

Оюнда колдонулуучу аспаптар-таяктар.

 Оюнга даярдануу 
Катышуучулар колдоруна таяктарын алышып, экиден болуп турушкандан кийин шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар бири биринин таяктарын өз таяктары менен уруп колдорунан түшүрүүгө тийиш. Эгерде оюнчулардын бирөөсү атаандашынын таягын уруп түшүрсө орун алмашышып оюнду кайрадан каалашкан убакытка чейин улантышат. Атаандаштарынын таяктарын көп жолу уруп түшүргөн оюнчу жеңүүчү болот.

 Оюндун башка түрү 
Таяк менен таякчадан коргонуу.

 Оюндун эрежеси 
Бир бирине жакын турууга, жакындоого, тоскоолдук кылууга, таяктан эки кол менен кармоого, таяктан башка жерге уруп жиберүүгө, адепсиздик кылууга болбойт.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Күч, шамдагайлык, ылдамдыкка тарбияланат, кыймылдарды так аткарууга, чечкиндүүлүккө, тартипти сактоого үйрөнөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 
Категория:Оюндар
Муш кетти

Оюнчулардын саны 5—15 киши. 

Оюн аянтчада, талаада, бөлмөдө, сахнада өткөрүлөт.

 Оюнга даярдануу 
Баары бир бирине жакын, тегерек болуп отурушуп, шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар бир бирине кызыктуу окуялардан айтышып, бир бирин күлдүрүшүп отурганда катышуучулардын бирөөсү кокусунан «муш кетти» деп айтып туруп жанында отурганын желкесине сол алаканын коюп, аны оң мушу менен урат. Калган оюнчулар дагы кезектери менен «муш кетти» дешип бир бирин урушуп чыгышат. Өз убагында «муш кетти» деп айталбай жана шеригин муштай албай калган оюнчу жыдыйт. Уттурган оюнчу жакшылап ырдап же бийлеп бергенден кийин оюн кайрадан башталат. Ошентип каалаган убакытка чейин улана берет. Жанылбай, өз убагында «муш кетти» деп кыйкырып шеригин муштаган оюнчу жеңүүчү болот.

 Оюндун эрежеси 
Бир биринин баштарына катуу муштоого, ордунан турууга, ордун алмаштырууга, жылууга, оюнчуларды аралатып урууга болбойт.

 Педагогикалык мааниси 
Оюн көңүл коюуга, кыймылдарды бат жана так аткарууга үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 
Категория:Оюндар
Ырамандын Ырчы уулу

Ырамандын Ырчы уулу – элдик уламыш, аңыздар боюнча бул биринчи манасчы, Манастын ырчысы болгон.

“Ырамандын Ырчы уулу,

Ырдап айткан кебимди.

Канчалар кордук кылганда,

Кайраным тапкан эбимди” – деп, Манас баа берген. 

Анын төл ырчысы Манас дүйнө салганда аны алгач кошуп ырдаган дешет. Андан соң Абыке, Көбөштөрдүн ыгына көнбөй, жер кезип, Манасты даңазалап жүрүп өткөн экен.

“Ырамандын Ырчы уулу,

Ычкыры бапик кырк мууну” – делинип, Сагымбайда Оргону жеңгени жана анын обозгери Ырамандын баласынын аты Каратай экени эскерилсе, Саякбайдын айтуусунда ал атайын Манасты издеп келип, чоро болот. Ырамандын Ырчы уулу тууралуу мындан башка маалымат жок. Кээде аны Жайсаң ырчы менен бир адам катары көрүшсө, кээде эки башка адам катары санагандар бар. Кандай болгон күндө да, “Манас” эпосун түптөп, ага чыйыр салган алгачкы ырчылардын бири катары эл дал ушул Ырамандын Ырчы уулун эсептешет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз элинин манасчылары/Кыргызпатент. Түз.: Т.Бакчиев, Р.Исаков. – Б.: , 2010 – 96 б. ISBN 978-9967-26-119-8
Категория:Манасчылар
Түлөберди

Түлөберди (1735–1810) – манасчы. Түлөберди 1735-жылы туулган. Таластагы жетиген уруусунун коңурат уругунан чыккан, уламалуу манасчылардын бири Түлөбердинин кантип, кандай себеп менен манасчы болуп калгандыгы тууралуу, манасчылыгынын канчалык өңүттө болгондугу тууралуу так маалыматтар жок. Анын өз элин “Манас” айтуу аркылуу жоодон сактап калгандыгы жөнүндө гана айтылат. Ал мындайча: Илгери ошол Түлөберди жашаган чөлкөмгө жоо келет. Жоокерчиликтин эски ырымы менен туу кандамак болушкан алар туткун кармоого киришет. Ошентип туткунга Түлөберди түшүп калат. Туткундалып келаткан Түлөберди акыркы күнүм ушул экен деп ойлойт да, “Манасын” айтып кирет. Туткунубуз ырчы экен деген тигилер анын ырына кызыгып, угуп-көрүп, ыры бүткөн соң өлтүрмөк болушат. Бирок ырчынын ыры түгөнбөйт. Бир күн айтат, түгөнбөйт, эки күн айтат, түгөнбөйт, үч күн айтат, түгөнбөйт... Ошондо гана аскербашы: “Биз жоонун касиеттүү кишисин кармап келген экенбиз. Мындай киши менен туу кандалбайт. Жолубуз болбой калган экен, кайттык артка!” – деп, ат башын кайра артка бурган экен дейт.

Андан башка Түлөберди Таластан чыккан манасчы Эмил уулу Назар баш болгон бир топ жаштарды манасчылыкка үйрөтүп, аларга устаттык кылган экен. Ал жөнүндө өзү: “Менин көп чүкөм бар. Алардын ичинен коночоогу, тапаны, аты алыска кетээри бирөө гана. Ал – Назар. Мындай манасчы жаралабы, жаралбайбы, ким билет. Анын айтканын уккан сайын делебем козголуп, канат байлап учкум келет. Ийине келтирип, Назар айтсын “Манасты!” – дечү экен. 

Түлөберди манасчы 1810-жылы дүйнөдөн кайткан. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз элинин манасчылары/Кыргызпатент. Түз.: Т.Бакчиев, Р.Исаков. – Б.: , 2010 – 96 б. ISBN 978-9967-26-119-8
Категория:Манасчылар