Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бир өңчөй мүчө

Бир өңчөй мүчө - бирдей суроолорго жооп берип, сүйлөмдө бирдей милдет аткарып, бири бири менен байламталар же интонация аркылуу байланышкан сүйлөм мүчөлөрү. 

Мисалы: 

—Эмне үчүн бала адамга да, айбанга да, канаттууга да таттуу болуп калды экен?(бир өңчөй толуктооч) 

—Тоо капталдай алма ,өрүк,кара өрүк ,бадам,шабдалы өсүп чыгат .(бир өңчөй ээ ) 

Бир өңчөй мүчөлөр үтүр менен ажыратылат .Бир өңчөй мүчөлөрдүн акыркысынан кийин үтүр коюлбайт . 

Жалпылагыч сөз-сүйлөмдүн бир өңчөй мүчөлөрүн бириктирип ,жалпылап турган сөз . 

•Эгер жалпылагыч сөз бир өңчөй мүчөлөрдөн мурда келсе ,жалпылагыч сөздөн кийин кош чекит (:) коюлат 

М : Ал үчүн азыр эч нерсенин :байлыктын ,бийликтин ,мансаптын мааниси жок . 

•Эгер жалпылагыч сөз бир өңчөй мүчөлөрдөн кийин келсе,жалпылагыч сөздөн мурун сызыкча (–) коюлат 

М: Баласын да ,аялын да -экөөнү өзү менен бирге ала кетмек болду . 

Категория:Орфография

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Бир үйлүү өсүмдүктөр

thumb|Аккарагай (Abies alba).
Бир үйлүү өсүмдүктөр - моногам өсүмдүктөр аталык жана энелик жыныс гүлдөрү же жыныс органдары бир эле өсүмдүктө жайгашкан өсүмдүктөр. Аларга кайың, эмен, кызыл карагай, жүгөрү, ашкабактар, көпчүлүк мамык чөптөр, балырлар кирет.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Ботаника‎
Бисмарк архипелагы

thumb|Бисмарк архипелагы.
Бисмарк архипелагы - Тынч океандын батышындагы аралдар тобу, Жаңы Гвинеядан түндүк-чыгышта, Папуа Жаңы Гвинея мамлекетинин курамында. Эки чоң аралдан (Жаңы Ирландия жана Жаңы Британия) жана Адмиралтейство аймагынан, ошондой эле майда көп шуру аралдарынан турат. Жалпы аянты 50 миң км2дей. Калкы 400 миңден ашык (2003). Чоң аралдары тоолуу (бийикт. 2334 м ге чейин), жанар-тоо көп, анын ичинде аракеттегиси (Улавун) да бар. Жертитирөөлөр болуп турат. Нымдуу тропик токою өсөт. Тропик дыйканчылыгы өнүккөн. Кокос пальмасынын плантациялары бар. Башкы шаар Рабаул (Жаңы Британия аймагында). Германиянын өкмөт башчысы О. Бисмарктын урматына аталган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Аралдар‎
Битумдуу тоотектер

thumb|битумдуу сланецтер.
thumb|битумдуу кумдуктар.
Битумдуу тоотектер — курамында битуму бар ар түрдүү чөкмө тоотектер. Битумдар тоотектердин жаракаларында, көзөнөкчөлөрүндө болот; көп учурларда чополорго, кумдуктарга тегиз сиңип калат. Өңү кара күрөң жана кара. Битумдуу акиташ тектери коргошун, нефть жана газ кендери үчүн чөйрө болот. Жез, уран, молибден, ванадий сыяктуу элементтердин кендери битумдуу кумдуктар менен сланецтердин арасында кездешет. Орто Азияда битумдуу тоотектер кембрий, ордовик, девон жана карбон мезгилдеринде пайда болгон тоотек катмарларында бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Геология‎
Категория:Кен байлыктар‎
Благовещенск

thumb|Благовещенск.
Благовещенск — Россия Федерациясындагы шаар (1858-жылдан). Амур облусунун администрация борбору. Амур дарыясына Зея дарыясын куйган жердеги порт. Темиржол бекети. Калкы 217,7 миң (2005). Машина куруу (тоокен жана алтын өнөр жайы үчүн жабдуу, кеме куруу жана башка заводдор, электр приборлор өндүрүшү), жыгаччылык, жеңил, тамак-аш өнөр жайы, 4 ЖОЖ, 2 театр, крайтаануу музейи бар. 1856-ж. Усть-Зейский аскер порту катары негизделген.

 Жергиликтүү бийлик 
1876-жылдан совет мезгилине чейин Благовещенскте М. О.Мокеевский, л. а. Бенкендорф, В. и. Кухтерин, п. ф. Турчанинов, в. п. Ефимов, А. В. Кириллов, и. д. Пришепенко, п. п. Попов, А. Н. Алексеевский, А. В. Черняк болгон.

 Мэрлер (1991-2010) 
Ляшко, Юрий Гаврилович, Благовещенсканын мэри (шаардык Аткаруу комитетинин төрагасы) 1985-1996-жылдар аралыгында.

Колядин Александр Михайлович, Благовещенск шаарынын мэри, 1996-2004-жылдар.

Мигуля, Александр Анатольевич 28-жылдын 2004-ноябрында Благовещенск шаарынын мэри болуп шайланган. Жылдын 1-мартында, 2009-жылдын экинчи мөөнөткө шайланган. 26-апрель, 2010-жылы Александр Анатольевич Мигуль Амур облусунун губернаторунун токтому менен Благовещенска шаарынын мэри кызматынан четтетилген.

 Муниципалитеттин башчылары 
Владимир Кобелев, Благовещенска шаарынын муниципалдык билим берүү бөлүмүнүн башчысы, 15-июль, 2010-жыл, 2014-жыл.

Администрация башчылары

2010-2011-Белгисиз, Николай Алексеевич;

2011-2014-Березовский, Павел Викторович;

21-жылдын 2014-февралынан 19-сентябрына чейин 2014-жылдын Козлов Александр АлександровичАлександр Козлов: вопросы к работе чиновника | Вслух.ru (vsluh.ru);

 Мэрлер (2014-жылдан тартып) 
жылдын 19-сентябрынан 2014-жылдын 25-мартынан 2015-жылга чейин-Козлов Александр Александрович;

25-июль, 2015 — жыл-25-июль, 2020-жыл-Калита Валентина Сергеевна (25-марттан 25-июлга чейин);

27-жылдын 2020-июлунда Благовещенск шаарынын мэри имамеев Олег Гатауллович кызматына киришкен.

 Благовещенск шаардык Думасынын төрагалары 
19-сентябрь, 2019-жыл-Евгений Елена Игоревна;

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Орусия шаарлары
Блантайр

thumb|Блантайр.
Блантайр - (Blantyre), Блантайр Лимбе Малави мамлекетинин түштүгүндөгү шаар. Түштүк районунун борбору. Калкы 585 миң (2005); калкынын саны боюнча өлкөнүн борбору Лилонгве шаарынан кийинки 2-шаар. Шире тайпактоосунун этегинде жайгашкан. Жолдор тоому жана темиржол бекети. Эл аралык аэропорту бар. 1876ж. шотландиялык миссионерлер тарабынан негизделип, саякатчы Д. Ливингстон жашаган шаардын атынан коюлган. 1895-ж. шаар статусун алган. Малави университетинин политех. жана медициналык коллеждери, улуттук музей (1959) бар. Блантайр өлкөнүн экономикалык, соода жана өнөр жай борбору. Тамак-аш, жеңил, химиялык, металл иштетүүчү өнөр жайы иштейт. Айыл чарба сырьёлору ишгетилет. Тактай тилинет. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Малави
Категория:Африка шаарлары‎
Блиндаж

thumb|right|255px| 

Блиндаж - (фр. blindage; blinder калкалап жабуу дегенден) өздүк курамды пулемёттун, артиллериянын, миномёттун огунан жана массалык кыргын салуучу куралдан коргоочу жай (жертөлө). Блиндаж темир-бетон, жыгач, таш, топурак, ошондой эле өнөр жай конструкцияларынан курулат. Биринчи (1914-18) жана 2-дүйнөлүк (1939-45) согуштарда блиндаждар көп курулган.
Категория:Курулуш
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Блэкпул шаары

thumb|Блэкпул
Блэкпул шаары - Улуу Британиядагы шаар. Англиянын түндүк-батышында жайгашкан (унитардык аймактык түзүлүш статусуна ээ). Калкы 142 мин (2002). Ирланд денизиндеги порт. Темиржол бекети. Эл аралык аэропорту бар (анын ичинде вертолёт аркылуу шельфтеги бургулоо платформалары менен байланышат). 14-кылымдагы Пул кыштагы 17-кылымдан блокпул аталат. 18-кылымдан климаттык курорт. 1876-жылдан шаар статусуна ээ. 1904-74-ж. шаар-графтык. Белгилүү жерлери: «Алтын миля», «Үч пирс» (дениз причалы, мурда шаардагы бай жана кедей кварталдары), «Мунара» (бийикт. 155 м, Эйфелева мунарасынын көчүрмөсү, 1894-95). Гранди көркөм галереясы, цирк, океанариум, зоопарк бар. Экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу; курортторунда 12 минден ашык адам эмгектенип, жылына 7 млндон ашык турист (негизинен Англиянын түндүгүнөн жана Шотландиядан) келет. Лейбористтик партиянын съезддери, профсоюздар конференциясы, ярмарка, фестивалдар өткөрүлүп турат. Автомобиль [«Ягуар» («Jaguar»)] жана кондитер (торт, пирожное) өнөр жайы бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар‎
Категория:Улуу Британия
Блюз

thumb|350px|Taj Mahal Blues Trio

Блюз - (англ. blues, blue devils меланхолия, кайгы) 1) негрлердин мунайынкы, жай жүрүштө аткарылган лирикалык ыры. Ырдын айрым ыргактык, гармониялык жана интонациялык өзгөчөлүктөрүн бузуп, жаз музыкасына пайдаланышкан; 2) жай бийленүүчү фокстрот. Блюз музыкалык формасы боюнча симфония жана камералык аспаптык музыкада да кездешет.
Категория:Фольклор
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Бобо-Диуласо шаары

thumb|Бобо-Диуласо.
Бобо-Диуласо шаары, Бобо Дюласо (Bolo Dioulasso) Буркина-Фасо мамлекетинин түштүк-батышындагы шаар. Уэ провинциясынын администрация борбору. Калкы 360 миң (2005); калкынын саны боюнча өлкөнүн борбору Уагадугу шаарынан кийинки 2-шаар. Жолдор тоому, темиржол бекети. Эл аралык аэропорту бар. Бобо-Диуласо өлкөнүн башкы экономикалык борбору. Тамак-аш (алкоголсуз ичимдиктер, суу май, пиво), самын кайнатуучу, тамеки ишканалары бар; сизаль иштетилет, пахта жана шалы тазаланат. Тактай тилинет. Кустардык кол өнөрчүлүк (килем токуу, карапа буюмдар, буткийим, эмерек, тери иштетүү) өнүккөн. Чоң мечит, педогогикалык орто окуу жайы, илимий-техника изилдөө бюросу, экономикалык жана социалдык илимдер борбору, пахта жана текстиль институту, провинция музейи (заманбап африка искусство экспозициясы, базилика жана скульптура) бар. Батыш-Африка салттуу искуство көргөзмөсү үзгүлтүксүз болуп турат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Шаарлар‎
Категория:Буркина-Фасо
Никита Богословский

thumb|1997
Богоcловcкий Никита Владимирович [9(22). 5.1913, Санкт-Петербург 4.4.2004, Москва] орус композитору, СССР эл артисти (1983). А. К. Глазуновдун, Г. Н. Поповдун, П. Б. Рязановдун окуучусу. Кинематографисттер союзунун композиторлор комиссиясынын төрагасы (1971-91). 1965-ж. вице-президенти, 1978-ж. СССР-Франция (1991-жылдан Россия-Франция) коомунун президенти. Ыр жанрынын чебери, 300дөн ашык ырлары бар, анын ичинде «Чоң өмүр» (1939), «Истребителдер» (1940), «Эки жоокер» (1943) жана башка кинофильмдерге да жазылган. Жазуучу катары «Глинканын керээзи», «Айлакер романы» (1993), «Кызык, кайгылуу жана күлкүлүү» (2003) жана башка сатиралык чыгармалардын автору.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:СССР эл артисти
Боден көлү

thumb|Боден көлү.
Боден көлү — Германия, Швейцария жана Австрия мамлекеттеринин чегарасында, Альп өндүрүндөгү мөңгүнүн аракетинен пайда болгон өрөөндөн орун алган. Аянты 538 км2. Тереңдиги 252 м ге чейин. Түндүк-батышы үчкө бөлүнөт. Жээктери дөбө-дөңсөөлүү, түштүк-чыгышы аскалуу. Көлдөн Рейн дарыясы агып чыгат. Кеме жүрөт, паром байланышы бар. Балык кармалат. Курорттору бар. Жээгинде Констанц, Фридрихсхафен (Германия), Брегенц (Австрия) шаарлары жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Көлдөр‎
Категория:Австрия
Категория:Германиянын географиясы‎
Категория:Швейцария
Боёктуу өсүмдүктөр

thumb|индиго (Indigofera tinctoria).
thumb|Indigofera tinctoria.
Боёктуу өсүмдүктөр курамында боёочу заттары бар өсүмдүктөр. Мисалы, шафран, индиго, ышкын, эңилчек жана башкалар Алардын кабыгында, жалбырагында, мөмөсүндө, тамырында, гүлүндө, бүчүрүндө жана уругунда боёгуч заттар болот. Көбү кымыздыктар, талдар, чанактуулар, эндиктер, тыттар жана башка өсүмдүк урууларына кирет. Белгилүү болгон 2 миңден ашык өсүмдүк пигменттеринин 100дөн ашууну пайдаланылат. Табигый боёк заты байыртадан белгилүү болуп, 19 кылымдын 2-жарымына чейин текстиль өндүрүшүндө, тери, жүн боёодо, парфюмерия жана башкада колдонулуп келген. Химия өнөр жайынын өсүшүнө байланыштуу табигый боёктор синтездик боёктор менен алмашылды, бирок айрым табигый боёктор азыр да пайдаланылат. Кыргыз эли өсүмдүк кабыгын, тамырын жана ашын тери, жип, тон, жүн боёодо эзелтеден бери колдонуп келген. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Ботаника‎
Бозкараган

thumb|Atraphaxis pyrifolia.
Бозкараган, итсийгек (Atraphaxis) өсүмдүктөрдүн кымыздыктар тукумундагы уруу; бадал жана бадалча. Бийиктиги 10 см ден 1м ге чейин. Өркүндөрү тикендүү же тикенсиз. Жалбырагы калың, катуу, бозомук, ар түрдүү формада, жумуртка же бөйрөк сымал, тарамыштанган же тарамыштары билинер билинбес, чети бүгүн, кыска саптуу. Гүлү эки жыныстуу, агыш же кызыл түстүү. Уругу жаңгакча. Борбордук Азияда, Жер ортолук деңиз жээгинде таралган. Кыргызстанда 7 түрү кургак, шагыл таштуу капчыгайда, агын суунун кумдуу жээгинде өсөт. Батыш Европада Мушкетов бозкарганы эзелтен бери кооз бадал катары өстүрүлөт. Кээ бир түрлөрү малга тоют. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Өсүмдүктөр
Боз-Кемпир

thumb|Sophora chrysophylla.
Боз-Кемпир, софора (Sophora) өсүмдүктөрдүн чанактуулар тукумундагы дайым жашыл, анча чоң эмес дарак же бадал. Жалбырагы татаал канаттай. Гүлү сары, саргыч, агыш, сыякөк түстө, чачы же шыпыргыдай топгүлдүү. Чанагы цилиндрдей же төрт кырдуу. Май айында гүлдөп, мөмөсү августта бышып жетилет. КМШ өлкөлөрүндө 6 түрү бар. Гриффит Боз-Кемпир Кыргызстанда Разансай капчыгайында, Эчкилүү-Тоодо гана сейрек кездешкендиктен Кыргызстандын Кызыл китебине катталган. Япон Боз-Кемпир Кыргызстанда кооздук үчүн өстүрүлөт. Фергана тоолорунда жапайы түрү өсөт. Суукка чыдамсыз. Уулуу өсүмдүк. Андан дары, инсектициддер, боёк алынат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Өсүмдүктөр
Бозо

thumb |146x146px| right | Албаниялык бозоБозо — таруунун, жүгөрүнүн, арпанын, сулунун шагынан даярдалуучу ичимдик. Бозо салууда адегенде шак сууга чыланып ачытылат (1 күн), андан кийин кайнаган сууга ачыган шак кошулуп, 1,5 саат бышырылат. Бышкан шак (атала) суутулуп, ага угут (атайын 1 жума өндүрүлүп, кургатылып, тегирменге же жаргылчакка тартылган буудай) кошулуп, жакшылап «чечтирип» аралаштырылат, анан ачыткы (көрөңгө) кошулуп, жылуулап жабылат. 
Ал ошол калыбында 6-8 саат бою ачыйт. Ачыгандан кийин ага кайнаган суу кошуп, аталгы же баштык менен таза идишке сүзүлүп алынат. Бозо салыныш ыкмасына жараша төмөнкүдөй бөлүнөт:

 Жаш бозо
 Кордолгон бозо (шагы 3-4 күн ачытылып, угуту көбүрөөк салынат)
 Кекире даам кер чагыр бозо (күчтүү бозо)
 Суу татыр сулатыр бозо
 Илеби ширин-ак көпшөк бозо (жумшак)
 Камшак бозо

Кадимки эле бозону ичердин алдында бир аз май кошуп (болжол менен 1 литр бозого 100 грамм май), ыкчам ысытып берет. Мындай бозо «кара куурдак» деп аталат. Аны сыркоолоп (чыйрыгып) же күчтүү тамактан кийин күчтүү болгон учурда ичсе, тамакты аш кылууга жардам берет. 

 Кызыктуу малыматтар 
Элдик медицинада бозонун организмге оң таасирин тийгизген бир топ дарылык касиеттери белгилүү.
Ислам дининде эркек кишилер үчүн бозо ичүүгө тыюу салынганЧубак ажы Жалилов

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

 Булактар 
Категория:Дан азыктары
Категория:Кыргыз ашканасы
Категория:Суусундуктар
Бойль Роберт

Бойль Роберт (25.1.1627, Ирландия Лисмор, 31.12.1691, Лондон) — англиялык химик жана физик. Лондондогу Королдук коомду уюштуруучулардын бири. Адегенде дин жана философия менен алектенип, кийин химия жана физика боюнча изилдөө иштерине киришкен. 1665-ж. Оксфорд университетинин физика боюнча ардактуу доктору наамын алган. Химиялык элементтерге 1-жолу илимий аныктама берген жана химияга эксперименттик ыкманы киргизген. Химиялык анализдин баштоочусу болгон жана химия өзүнчө илим экендигин аныктаган. Бойльга физика боюнча да фундаметтүү илимий чоң эмгектер таандык. Ал 1662-ж. газ закондорунун бирин Бойлъ-Мариотт законун ачкан.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Категория:Арип боюнча инсандар
Бокарев Иван Васильевич

Бокарев Иван Васильевич (1923-ж. туулган, Казакстан, Алматы облусу, Ак-Суу району, Бакалы кыштагы) Даңк орденинин толук кавалери. 1934жылдан Кыргызстандын аймагындагы Кемин районунун Боролдой кыштагында жашаган. Согушка чейин ошол жерде колхоздо комбайнчы болуп иштеген. 1943-ж. Советтик Армиянын катарына чакырылган. Улуу Ата Мекендик согуш учурунда ал аткычтар полкунун чалгынчылар взводунда бөлүмчөнүн командири болгон. Биринчи Украин фронтунда согушуп, Украинанын сол жээгин, Запорожьени бошотууга, Львов-Сандомир операциясына катышкан. Луцк жана Житомир шаарларын бошотууда жана Польшадагы ийгиликтүү чалгындоо операциясы үчүн ал 1944-45-ж. үч жолу Даңк ордени менен сыйланган. Согуштан кийин республиканын чарба иштеринде эмгектенген.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Категория:Арип боюнча инсандар
Жованни Боккаччо

thumb|Боккаччо.
Боккаччо, Жованни [1313, Чертальдо (Тоскана облусу) же Флоренция -21.12.1375, Чертальдо] италиялык жазуучу. Кайра жаралуу доорундагы гуманисттик адабиятты баштоочулардын бири. Ал латын жана грек тилдерин билген. Антикалык мифологиянын сюжеттерин пайдаланып жазган поэмалары, «Фьяметта» (1343) психол. повести, пасторалдары, сонеттери бар. Учкул ойлуу, күлкү-тамашалуу «Декамерон» аттуу көрүнүктүү чыгармасында ал италия коомунун турмушун кеңири сүрөттөйт. Бул чыгармасы элдик анекдот, уламыш, оозеки аңгемелердин негизинде өз алдынча новеллалар катары жазылган. Китептин негизги пафосу католик чиркөөсүн жана дин кызматчыларын шылдыңдоо. Анын чыгармалары Италиядагы Кайра жаралуу доорундагы маданияттын өнүгүшүнө зор таасирин тийгизип, анын новеллалары бүткүл Европа адабиятында реализмди калыптандырууга салым кошкон. «Кузгун» поэмасы (1354-55), «Данте Алигеринин өмүрү» (1360, 1477-ж. жарык көргөн) жана башка китептердин автору.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Инсандар:Италия
Категория:Италян жазуучулары
Категория:Италия жазуучулары‎
Категория:Италия маданияты‎
Категория:Туулгандар 1313-жылы
Категория:Өлгөндөр 1375-жылы
Болонья

Болонья ([boˈloɲɲa] ) — Түндүк Италиядагы шаар. Рено дарыясынын боюнда жайгашкан. Болонья провинциясынын жана Эмилия-Романья облусунун администрациялык борбору. 

 Калкы 
2005 -жылкы калкы 367,2 миң адам болгон. 

 Тарыхы 
Болоньянын тарыхы бай. Б.з.ч. 6-кылымдын аягында этрусктардын Фельсина борбору болгон. Б.з.ч. 4-кылымда шаар бойлор тарабынан басып алынган. Орто кылымдарда Болонья укук мектеби менен даңкталган. 11-кылымда негизделген университети Европадагы эң байыркы университеттердин бири болуп эсептелет. 

 Архитектурасы 
Шаарда көп тарыхый эстеликтер бар. Сан-Стефано чиркөө комплекси (11-13-кылым) роман стилинде курулган. Сан-Доминико, Сан-Петронио чиркөөсү (14-17-кылым) жана готика, ренессанс, барокко стилиндеги сарайлар сакталып калган. 1425–1438-жылдары Якопо делла Кверча ренессанс стилиндеги айкел порталдарын жасаган. 

Болоньяда машина куруу, кара металлургия, химиялык, фармацевтика, полиграфия, жеңил, тамак-аш жана текстиль өнөр жайлары өнүккөн. 

Шаарда Улуттук атом изилдөө борбору, Улуттук пинакотека жана бир нече музейлер бар. 

1999-жылы Болоньяда бирдиктүү европалык билим берүү системасын түзүү боюнча эл аралык келишим — "Болонья келишими" кабыл алынган. 

 Дагы окуңуз 
 Болонья процесси
 Болонья университети 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

 Тышкы шилтемелер 
Расмий сайт (Comune di Bologna)
Категория:Шаарлар‎
Категория:Италия
Болот-бетон

thumb|Болот-бетон.
Болот-бетон портландцемент, кварц куму, болот кырындысынын аралашмасынан алынган бышык бетон. Конструкциясы бетон жана болот арматурасынын айкалышынан турат. Бетон негизинен кысуу, ал эми арматура чоюу күчүнө туруштук берет. Ал көпкө жешилбейт жана бекем, узакка чыдамдуу, калыптоого ийкемдүүлүгү менен артыкчылыкка ээ. Ал өнөржай имаратынын, панел үйдүн таманына төшөлөт, көпүрө курууда, гидротехникалык курулушта жана башкаларга кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Курулуш материалдары‎
Больцман Людвиг

Больцман Людвиг (20. 2. 1844, Вена 5. 9. 1906, Дупно) — австриялык физик, статикалык физикага жана физикалык кинетикага негиз салуучулардын бири. Вена ИАнын (1895) жана бир нече өлкөнүн академиясынын мүчөсү. 1866-ж. Вена университетин бүткөн. Ал ошол мезгилде эле физиканын бардык тармактары жана математиканын кээ бир бөлүмдөрү боюнча илимий иш жүргүзгөн. Алардын ичинен маанилүүлөрү — газдардын кинетикалык теориясы жана термодинамиканын статикалык негизделиши. Ж. Максвеллдин газ молекулаларынын ылдамдыктарынын бөлүштүрүү законун сырткы күчтөр талаасындагы газдарга колдонуп, «Больцман бөлүшгүрүүсү» деген формуланы аныктаган (к. Больцман статистикасы). Идеалдык газдардын кинетикалык теориясына статистикалык методдорду колдонуп, газдардын кинетикалык теориясынын негизги теңдемесин чыгарган. Больцмандын эң негизги эмгектери кайталанбас процесстерди изилдөө жана термодинамиканын экинчи башталышын статистикалык жол менен түшүндүрүү маселелерине арналган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Категория:Арип боюнча инсандар
Чоң советтик энциклопедия

thumb|upright|ЧСЭ 1927.
Чоң советтик энциклопедия — дүйнөлүк универсал ири энциклопедиялардын бири. Москвадагы «Советская энциклопедия» басмасынан чыгарылган. ЧСНнин 65 томдуу 1-басылышы 1926-47-ж. жарык көргөн. Башкы редактору О. Шмидт (1941-ж. чейин). 2-басылышы 1950-58-ж. 51 том (51-тому кошумча), башкы редактору С. Вавилов (1951-ж. чейин), Б. Введенский (1951-ж.). 1957-жылдан БСЭнин «Ежегодниктери» чыга баштаган. 30 томдук 3-басылышы 1969-78-ж. жарык көргөн; башкы редактору А. М. Прохоров (1969-78-ж.). Энциклопедиянын чыгарылышына илимий мекемелер, илимий-изилдөө институттары, ЖОЖдор, чыгармачыл уюмдар, дүйнөнүн 50гө жакын өлкөлөрүнүн окумуштуулары, коомдук жана саясий ишмерлери катышкан. БСЭнин 3-басылышы АКШда, Грекияда, Италияда которулуп чыккан. 2005-жылдан ошол эле басмадан «Большая Российская Энциклопедия» (БРЭ) көп томдугу басылып чыгууда. 

Булактар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Китептер