Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Элүү башы

Элүү башы – түрк-моңгол кошуундарында элүү жоокердин башчысы.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Демонстрация

Демонстрация (лат. demonstratio) – көргөзүү.
Окуучуларды кээ бир предмет менен, кубулуш же процесс менен көрсөтмөлүү сезимталдуу тааныштырып окутуу ыкмаларынын бири. Тажрыйбаларды жана окуу көрсөтмө куралдарын демонстрациялоону мугалим өзүнүн сөз жүзүндөгү түшүндүрүүсүн ачык жана далилдүү кылуу үчүн пайдаланат, ошондуктан ал окуучулардын байкагычтыгын өнүктүрүүнүн каражаты болупп эсептелет. Демонстрациянын эффективдүүлүгү демонстрациялануучу объекттердин туура тандалып алынышына көз каранды, башкача айтканда эмне көрсөтүлө тургандыгына (кинофильмби, таблицабы же ж. б.) жана кандайча көрсөтүлө тургандыгына, мугалимдин өзүнүн оозеки түшүндүрүүсүн демонстрациялануучу көрсөтмө объектилер менен туура айкалыштыра билүүсүнө байланыштуу болот. Көрсөтмө куралдарды жана тажрыйбаларды демонстрациялоону төмөнкү учурларда пайдалануу өтө максаттуу:

1. Көрсөтмө курал же тажрыйба өзү түздөн түз үйрөнүлүүчү объект болгон кезде (мисалы, предметтин өзүн өзү же анын моделин – графикалык сүрөтөлүшүн, геометриялык телолорду, ар түрдүү өсүмдүктөрдү, куралдары жана башкаларды түздөн түз көрүү аркылуу алардын формаларын үйрөнүү кезинде); физика жана химия сабактарында тажрыйбаларды демонстрациялоодо;

2. Көрсөтмөлүү объект окуучулардын буга чейинки тажрыйбасы менен бирдикте кубулуштардын арасындагы түздөн түз кабыл алууга мүмкүн болгон ички байланыштарды сөз жүзүндө түшүндүрүүң мугалимге таяныч боло алган кезде (мисалы, күкүрт кислотасын өнөр жайларда өндүрүүнүн технологиялык процессин анын макети же схемасы боюнча түшүндүрүүдө мугалим окуучулардын ал кислотаны лабораториялык жол менен алуу жөнүндөгү билимине таянат);

3. Көрсөтмөлүү объект мугалимдин сөз жүзүндөгү түшүндүрүүсүн ырастоо, иллюстрациялоо катары пайдаланылган кезде (мисалы, минералдарды оозеки түшүндүрүүдөн кийин алардын үлгүлөрүн көрсөтүү, ар түрдүү сүрөттөрдү, диапозитивдерди, диафильмдерди же окуу кинофильмдерин демонстрациялоо);

4. Көрсөтмөлүү объект окуучуларга буга чейин эч белгисиз жана түздөн түз кабыл алып билүүгө мүмкүн эмес болгон кубулуштар, окуялар жана байланыштар жөнүндө оозеки түшүндүрүүнүн башталышы боло алган кезде (мисалы, география сабагында тигил же бул алкактагы климаттын тропикалык аймактарын, токой, тундра жана башкалар жөнүндөгү түшүндүрүүсүн мугалим кинофильмди, ландшафттык сүрөттөрдү пайдаланып баштоосу мүмкүн). 

5. Коомдук ой-пикирди жана талапты билдирүүгө арналган жүрүш, митинг, ар кандай карнавалдык майрамдар жана башкалар.; 

6. Башка өлкөнү басмырлоо, опузалоо аракетинде демонстрациялоо (өтмө мааниде – кыр көрсөтүү). Мисалы: башка мамлекеттин жээктерине согуштук кемелерди жиберүү.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория:Терминдер

Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория: Педагогика
Категория:Терминдер

bg:Демонстрация
cs:Demonstrace
da:Demonstration (flertydig)
en:Demonstration
eo:Demonstro
es:Demostración
et:Demonstratsioon
gl:Demostración
ja:デモンストレーション
nl:Demonstratie
no:Demonstrasjon
ru:Демонстрация
sv:Demonstration
Доол

Доол – улуттук урма аспап. Анын тулкусу жезден, мистен жасалып, жалгыз туулгалуу келет. Доолдун жаргагы (териси) жезден же мистен жасалган алкак менен кысылып, Доолдун тулкусуна кооздолгон куж менен бекитилет. Кээде туулга түрүндөгү тулкудан туруп, анын чуштугуйуна каттап бекитилет да, ага шакекче тагылат. Доолдун жаргак тартылган бетинин диаметри 5,50 мм, тулкусунун бийиктиги 400 мм, жазылыгы (бети) 50 мм. Доолдун тулкусу оюулар менен кооздолот. Аны ат үстүндө, жөө жүргөндө кармап жүрүүгө ыңгайлуу болсун үчүн тулкусунун сыртына жазы кайыш тасма бекитилет. 2-кайыш тасма доолдун ички учу менен тулкусунун ортосуна тартылат. Жоон таякча менен ургулап добуш чыгарган. Доолдун тулкусун кээ бир жерлерде «чара», жаргакты «тери», тасманы «боо» деп да аташат.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Искусство
Категория: Маданият
Доорон

Доорон – жаны чыккан адамдын сөөгүн коё электе (тажиялануудан мурда) маркумду күнөөлөрүнөн арылтуу максатында өткөрүлчү диний ырым. Кыргыздардын салттуу турмушунда доорон үчүн молдого мал, кездеме, акча, эгин ж. б. берилген.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Колония

Колония (латынча colonia ― жайгаштыруу) ― 1. бөтөн элдин жергиликтүү калктын бош же отурукташкан жерлерине зордук менен көчүп келип отурукташуусу; 2. экономикалык жана саясий жагынан көз каранды болуу менен, өзүн басып алган чет мамлекеттин бийлигине өткөн өлкө.

 Булактар 

“Кыргыз тарыхы” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
Категория:Кыргызстан
Дөбөкоргон шаар чалдыбары

Дөбөкоргон шаар чалдыбары – 9–12-кылымга таандык археологиялык эстелик. Араван суусунун сол жээгинде, азыркы Дөбөкоргон айылынын батыш тарабынан орун алган Мазардөбө шаарчасынын түштүк жагында. Тик бурч формасында, түштүк бөлүгү жогору көтөрүлүп турат. Орто кылымдарга тиешелүү керамика табылган.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Дөңбулак шаар чалдыбары

Дөңбулак шаар чалдыбары– б.з.ч. 2-кылым, б.з. 8-кылымына таандык шаар калдыгы. Өзгөн районунун аймагында, Жазы суусунун сол жээгинде, Өзгөн шаарынан 5 км чыгыш тарапта жайгашкан. Шаарча 900х970 м аянтты ээлейт, сепилинин аянты жогорку бөлүгүндө 90х50 м. Сепилдин үч жагы терең аң, түндүк жагы суунун тик жээги аркылуу өтөт, түштүк жагынан гана кирүүгө болот. Түндүк тарабында булак бар. Казууларда 7 маданий катмар ачылган. Карапа идиштер, сөөктөн, таштан жасалган буюмдар табылган. Карапа идиштери жасалышы боюнча Шоробашат, Мархамат маданияттары, Касан, Кожогарын, Белесмазар сыяктуу орто кылымдардын эрте мезгилиндеги эстеликтер менен окшоштугу бар.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Концессия

Концессия – айрым чет мамлекеттерге, чет элдик компанияларга мамлекетке караштуу өнөр жай, транспорт жана жер алдындагы кен байлыктарды жана башка белгилүү мөөнөткө пайдаланууга берүү үчүн түзүлгөн келишим.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Коом
Котондор

Котондор, хотондор – Моңголиядагы түрк тилдүү этностук топ. Топтун негизин Чыгыш Түркстандын түрк тилдүү калктары, анын ичинде кыргыздар түзгөн. 3000 чамалуу. Орус окумуштуусу С.Е.Малов Котондор кыргыздарга жакындыгын белгилеген.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Кумган

Кумган – металлдан (жез, коло, чоюн) куюлуп жасалган идиш. Түп жагы курсактуу, ичке моюндуу, туткалуу, чорголуу, капкактуу болгон. Чай кайнатуу, колго суу куюу, даарат алуу үчүн керектелген.

 Кошумча маалымат 
 Чыны

 Шилтемелер 
 Кыргыз кумганы. 

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
 “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”

Категория:Кыргызстан
Категория:Маданият

ar:إبريق
bat-smg:Ozbuons
cv:Кăкасăм
de:Kanne
en:Jug (container)
es:Jarro
et:Kann
fa:آفتابه
fi:Kannu (astia)
fr:Broc (récipient)
ga:Crúsca
io:Krucho
ja:ジョッキ
ka:დოქი (ჭურჭელი)
ko:저그 (컵)
lt:Ąsotis
nl:Kruik (verpakking)
no:Mugge
pl:Dzban (naczynie)
pt:Jarro (objeto)
sh:Krčag
sv:Kanna (kärl)
Бел күү

Бел күү – комузда кеңир тараган басып чертүүнүн бир түрү. Аспап моюнунун ортосунан аткарылгандыктан, ал эл арасында “ бел күү” деп аталып калган.

 Адабият 
 О. Каратаев; С. Эралиев. Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк. Б.,"Бийиктик" - 2005-жыл.

Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Борбордук Азия
Категория:Искусство
Категория:Коом
Категория:Комуз
Ленин мөңгүсү

Ленин мөңгүсү — Чоң Алай кырка тоосунун түн. капталындагы дендрит
тибиндеги тармакталган ири мөңгү. Уз. 13,5 км, аянты 55,3 км2. Кызылсуунун сол
куймасы Ачыкташ суусунун төрүндө жайгашкан. Ленин атн. чокунун түн. тарабында. 

Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 7136 м, этеги 3760 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 5300 м, абляция облусунун аянты 35,8 км2. Фирн облусу түштүгүнөн Чоң Алай кырка тоосунун дого сымал ийилген кыры менен торолгон. Мөңгүдөн Ачыкташ суусу башталып, Кызылсууга сол тараптан куят.

 Колдонулган булак 
 Кыргызстандын географиясы: Энциклопедиялык окуу китеби, башкы ред. Ү. Асанов, Жооптуу ред. Ө.Бараталиев, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү
Кумтөр мөңгүсү

Лысый мөңгүсү, Кумтөр мөңгүсү — Акшыйрак тоо массивинин түн.-батыш
капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Уз. 3,7 км, аянты 5,5 км2. Нарын д-нын баша-
ты – Кумтөр суусунун алабынан орун алган. Башы деңиз деңг. 4820 м, этеги 3810 м
бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4820 м, абляция облусунун аянты 2,0 км2.

Мөңгү 1932–57-ж. 70 мге чейин тартылган.

 Колдонулган булак 
 Кыргызстандын географиясы: Энциклопедиялык окуу китеби, башкы ред. Ү. Асанов, Жооптуу ред. Ө.Бараталиев, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү
Майтөр мөңгүсү

Майтөр мөңгүсү — Ички Теңир-Тоодогу Сөөк тоосунун түш. капталындагы чуңкурчак тибиндеги мөңгү. 

Уз. 2,6 км, аянты 3,8 км2. Тарагай суусунун алабында жайгашкан. Башы деңиз деңг. 4530 м, этеги 3920 м бийиктикте жатат. Мөңгүдөн Майтөр суусу (Тарагайдын оң куймасы)
башталат.

 Колдонулган булак 
 Кыргызстандын географиясы: Энциклопедиялык окуу китеби, башкы ред. Ү. Асанов, Жооптуу ред. Ө.Бараталиев, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Теңир-Тоо
Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү
Маллицкий мөңгүсү

Маллицкий мөңгүсү – Какшаал тоо тизмегинин түн. капталындагы татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Чоң Үзөңгүкууш суусунун башында жайгашкан. 

Уз. 9,7 км, аянты 14,9 км2, абляция облусунун аянты 7,2 км2. Башы деңиз деңг. 5010 м, этеги 3670 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4600 м. М. м. өрөөнгө тегиз тик бет аркылуу жылып түшүп, этеги кууш. Омкорулган муздар өрөөндүн таманында чокмороктошуп үйүлүп жатат. Бул жерде жаңы морена дөбөчөлөрү бар. Мөңгү бийик аскалуу кашатта аяктайт; Айталаа өрөөнүнүн таманына ортоңку морена жалчасы менен текши капталган бөлүгү гана жетет. Мөңгүдөн башталган суу 80 м бийиктиктеги аскалуу кашаттан агып түшүп, шаркыратманы пайда кылат. Андан Чоң Үзөңгүкууштун башаты – Айталаа суусу башталат.

 Колдонулган булак 
 Кыргызстандын географиясы: Энциклопедиялык окуу китеби, башкы ред. Ү. Асанов, Жооптуу ред. Ө.Бараталиев, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү
Миңжылкы мөңгүсү

Миңжылкы мөңгүсү — Кыргыз Ала-Тоосунун түн. капталындагы өрөөн тибиндеги 2 мөңгү. Ысыката капчыгайынын төрүндө (батыш тарабында) жайгашкан. 

Уз. 4,8 км, жалпы аянты 6,8 км2. Башы деңиз деңг. 4840–4800 м, этеги 3680–3683 м бийиктиктерде жатат. Кар чегинин бийикт. 4070–4160 м; абляция облусунун жалпы аянты 3,0 км2. Аянтынын 20%тейи мореналар менен капталган. Мөңгүлөрдөн Миңжылкы өзөнү (Ысыката суусунун башы) башталат.

 Колдонулган булак 
 Кыргызстандын географиясы: Энциклопедиялык окуу китеби, башкы ред. Ү. Асанов, Жооптуу ред. Ө.Бараталиев, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Муздабас мөңгүлөрү

Муздабас мөңгүлөрү — Ат-Башы кырка тоосунун түн. капталындагы ири 2
мөңгү (Батыш жана Чыгыш М. м.). 

 Батыш Муздабас мөңгүсү 
Батыш Муздабас мөңгүсү – өрөөн тибиндеги ири мөңгү. Уз. 3,3 км, аянты 6,9 км2. Башы деңиз деңг. 4620 м, этеги 4000 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4380 м, абляция облусунун аянты 2,1 км2. Куралуу облусу үч камералуу кенен төрдү ээлейт. 

 Чыгыш Муздабас мөңгүсү 
Чыгыш Муздабас мөңгүсүнүн уз. 3,2 км, аянты 5,1 км2, өрөөн тибиндеги мөңгүлөргө кирет. Башы
4600 м, этеги 4010 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4400 м, абляция облусунун аянты 0,8 км2. Куралуу облусу тоонун кырынан башталат. Каптал морена сол тарабында гана бар. Этек моренасы мөңгүнүн «тилинен» 300–350 м төмөн «төөкарын» сымал жатат. 

Мөңгүлөрдөн Муздабас суусу башталат.

 Колдонулган булак 
 Кыргызстандын географиясы: Энциклопедиялык окуу китеби, башкы ред. Ү. Асанов, Жооптуу ред. Ө.Бараталиев, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү
Мушкетов мөңгүсү

Мушкетов мөңгүсү — Борб.Теңир-Тоодогу бутактанган татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Сарыжаз жана Адыртөр кырка тоолорунун тутумдашкан жеринен
башталып, чыгыштан батышка карай созулуп жатат. 

Уз. 20,5 км, туурасы 1500–1800 м, аянты 75 км2, калыңдыгы 250 м. Эки кырка тоонун арасындагы кууш өрөөндө жайгашкан. Башы деңиз деңг. 5440 м, этеги 3440 м бийиктикте жатат.
Кар чегинин бийикт. 4150 м, тескей беттерде 3950 мге чейин төмөндөп, күнөстүү беттерде 4400 мге чейин көтөрүлөт. Бети өңгүл-дөңгүл, чуңкур, жал, жаракалар менен өтө тилмеленген. Этегинин 5 кмдей жери морена катмары менен туташ капталган. Мезгил-мезгили менен алдыга тез жылып кетүүчү мөңгүлөрдүн катарына кирет. 

Акыркы жолу 1957-ж. алдыга жылган (2450 мге). Мөңгүдөн Сарыжаздын сол куймасы Адыртөр суусу башталат. Мөңгү Орто Азияны изилдөөчү орус геологу И. В. Мушкетовдун ысымынан аталган.

 Колдонулган булак 
 Кыргызстандын географиясы: Энциклопедиялык окуу китеби, башкы ред. Ү. Асанов, Жооптуу ред. Ө.Бараталиев, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү
Мүдүрүм мөңгүлөрү

Мүдүрүм мөңгүлөрү — Какшаал тоо тизмегинин түн. капталындагы өрөөн
тибиндеги ири 3 мөңгү (Батыш, Ортоңку жана Чыгыш М. м.). Мүдүрүм суусунун сол куймалары Болгонду менен Тешикчаптын аралыгындагы өзөндүн төрүндө жайгашкан. 

 Батыш мөңгүсү 
Батыш мөңгүсүнүн уз.4.4 км, аянты 4,4 км2. Башы деңиз деңг. 4460 м, этеги 4000 м бийиктикте жатат. Абляция облусунун аянты 0,6 км2. 

 Ортоңку мөңгү 
Ортоңку мөңгүнүн уз. 4,3 км, аянты 4.5 км2. Башы 4660 м, этеги 4000 м бийиктикте жатат. Бул мөңгүлөр жаткан цирктердин төрлөрүндө кардын калың топтолушуна батыштан соккон шамалдын таасири зор. «Тилдеринин» бети тегиз; кар чеги 4280 м бийиктикте. 

 Чыгыш мөңгүсү 
Чыгыш мөңгүсүнүн уз. 4,4 км, аянты 8 км2. Мөңгү жайык цирктин таманында жатып (эни 600 м), этеги 4000 м бийиктиктен бүтөт. Куралуу облусу бири-биринен жапыз урчуктар менен бөлүнгөн 3 камерадан турат. Каптал мореналары кар чегинен башталат. Этегинде бардык мореналар кошулуп, мөңгүнүн «тилинин» учун кууш дого сымал курчайт. Мөңгүлөрдөн башталган суу Мүдүрүмгө сол тараптан куят.

 Колдонулган булак 
 Кыргызстандын географиясы: Энциклопедиялык окуу китеби, башкы ред. Ү. Асанов, Жооптуу ред. Ө.Бараталиев, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү
Вестернизация

Вестернизация – (англ.western – батыш) өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн элдерине батыш өлкөлөрдүн экономикасы жана саясий системасынын артыкчылыгына ишендирүү жана батыш дүйнөсүнүн маданий баалуулуктарына оң мамилени калыптандыруу максатын көздөгөн социологиялык доктрина. Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдү тышкы саясатта, социалдык жана экономикалык турмушту уюштурууда батыш өлкөлөрдүн таасирине тартууга багытталган.

 Адабият 
 О. Каратаев; С. Эралиев. Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк. Б.,"Бийиктик" - 2005-жыл.

Категория:XX кылым‎
Категория:Маданият
Категория:Экономика
Категория:Коом
Категория:Саясат
Көрсөткүч чыбыкча

thumb|Lenovo ThinkPadтын үстүндөгү көрсөткүч чыбыкча
Көрсөткүч чыбыкча ( - Тензометрический джойстик), кээде траекториянын көрсөткүчү деп аталып, орунду башкаруучу түзүлүштөргө кирет, ал калемге окшогон кичине чыбыкча. Чыбыкчаны кыймылдатуу менен көрсөткүч жылдырылат. Көрсөткүч чыбыкчалар колдо алып жүрүүчү компьютерлерде колдонулат, себеби кичине гана орун талап кылат. Экинчи артыкчылыгы – тазалоону талап кылбайт.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютердик жабдуулар
Дуба

Дуба – мусулман дининде ар иштин башталышына, жүрүшүнө, бүтүшүнө алладан жардам, ырайым, боорукерчилик, мээрмандык ж.б. сурап кайрылуу. Дуба өлгөн адамга карата куран түшүрүү, куран окуу, бата берүү менен иш жүзүнө ашырылган. Динге ишенгендер, кырсыктап иштери илгерилебегендер Дубаны кереметтүү күч катары карашып, молдо чакырып куран окутушкан.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 

Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Маданият
Көрсөткүч

thumb|upright|Көрсөткүчтүн диаграммасы.

Көрсөткүч — программалоодо эстин учурдагы дарегинин көрсөткүчүн камтыган өзгөрмө. Бул дарек боюнча жазылган берилиштерге жетүүгө, ал эми програмчыларга болсо көрсөткүч өзгөрмөлөр маанисин менчиктөө операторун колдонбостон туруп берилиштер менен иштөөгө мүмкүндүк берет.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Маалымат технологиялары‎
Категория:Технология
Категория:Программалоо
Дубана

Дубана – кыргыздардагы сопулуктун (суфизмдин) бир көрүнүшү. Аны колдогондор ислам дининин кечилдик багытын тутуп, өз алдынча же топ болуп айылдан айылга, элден-элге көчүп-конуп жүрүшкөн. Кийиминде кечилдиктин белгиси катары өзгөчө элементтер (терисинин жүндөрү сыртына карата тигилген шоңшогой топу, үстүндө жүндөн жасалган чапан) болгон. Жандарына үн чыгаруучу түрдүү аспаптарды, шалдыркандуу аса таякты алып жүрүшкөн. Өзгөчө кыймыл аракеттердин натыйжасында кудай менен түздөн түз байланыш түзүү кудуретине жетүү Дубаначылыктын негизги максаты болгон. Ага жетиш үчүн бул агымды колдогон ар бир адам шариатты, тарикатты (чындык жолу), марафатты (зикир аркылуу мааниге сүңгүп кирүү) жана акыйкатты (алла-тааланы толук таануу) иш жүзүнө толугу менен аткарышы зарыл болгон. Дубаналар эмчилик касиетке ээ адамдар катары оорулуу адамдарга дем салышкан.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Эл туган тутук

Эл туган тутук – 9–10-кылымдагы кыргыз элчиси. Бул маалымат Улуг-Кем суусунун куймасындагы (Енисейдин куймасы, Тува) Оок-Тарлак деген жерден табылган руна сымал жазуусу бар ташка жазылган (таштын өлчөмү 1,67х1,10 см). Эстеликте 60 жашка чыгып көз жумган Эл туган тутук алты багка бек, Көк-Теңир колдогон кагандын ишенимдүү элчиси экендиги айтылат. Баг – енисейлик кыргыздардын аймактык башкаруу бирдигинин аталышы. Кыргыз кагандары айрым адамдарга мамл-тин алдында өтөгөн өзгөчө кызматы үчүн «элчи», «тутук», «тархан», «бага тархан» жана башка наамдарды ыйгарышкан.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Элтебер

Элтебер – орто кылымдагы түрк элдеринин мансап наамы. Даражасы боюнча жабгудан төмөн туруп, чакан аймакты бийлеген.
 Колдонулган адабияттар
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Эллинизм

Эллинизм – 1. Жер Ортолук деңиздин чыгышындагы өлкөлөрдүн тарыхында Александр Македондуктун жортуулдарынан (б.з.ч. 334–323-жылы) ал өлкөлөрдү Рим каратканга (б.з.ч. 30-жылы Египетти багынтканга ) чейинки мезгилдин шарттуу аталышы; 2. биздин заманга чейин 4-кылымда жаралып, биздин эранын 6-кылымнын ортосуна чейин жашаган рим маданияты.

 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Элик

Элик, илек, илик – Караханийлердин тушунда бийлик ээсине берилүүчү мансап наамы. «Элди башкаруучу өкүмдар» дегенди туюнткан.

 Адабият 
 Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Категория:Кыргыз тарыхы‎
Элетиййа

Элетиййа, Илатийа – көчмөн түрк элдеринин жана алардын аймагынын орто кылымдагы мусулман даректеринде аталышы.
 Адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Элдердин улуу көчү

Элдердин улуу көчү — Европа аймагында 4–7-кылымда элдердин жер которуусунун шарттуу аталышы. Борбордук Азияда жашаган гундардын батышты көздөй 4-кылымдын 70-жылдарында жылышы элдердин улуу көчүнө түздөн-түз таасирин тийгизип, анын башталышына түрткү болгон. Көчмөн мамлекеттердин пайда болуусу жана кыйрашы, ар түрдүү уруулар жана этностор ортосундагы салгылашуулар массалык көчүүлөрдүн келип чыгышын шарттаган. Элдердин улуу көчүнө Азия жана Европадагы тарыхый процесстерге таасирин тийгизип, ал аймактарда этностук өзгөрүүлөргө алып келген.

 Адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Тарых
Эйлатан шаар чалдыбары

Эйлатан шаар чалдыбары – биздин заманга чейин 7–4-кылымга таандык шаардын калдыгы. Нарын менен Кара-Дарыянын ортосунда жайгашкан. Эйлатан шаар чалдыбарынын атынан биздин заманга чейин 7–4-кылымга таандык археологиялык маданият «Эйлатан маданияты» деп аталат. Өзгөчөлөнгөн керамика комплекси табылган. Андагы карапа идиштери керамикадан жасалып, кызыл боёк менен боёлгон. Эйлатан маданиятына мүнөздүү эстеликтер Фергана өрөөнүнүн бардык жерлеринде кездешет. Көрүстөндөрдө чопо идиштер, билерик, шуру, мончок, шакек, төөнөгүч, бычак, скиф тибиндеги жаа огунун колодон жасалган учтары табылган.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Ышкиййа тарикаты

Ышкиййа тарикаты – Теңир-Тоодогу сопулук агым. Исхакийа тарикатынын өкүлдөрүнө каршы күрөшкөн. Ышкиййа Тарикатын кожо Махдум-и Аззамдын (1542-ж. өлгөн) уулу кожо Мухаммед Эммин (ылакап аты – Кожо Келең) негиздеген. Аскердик таяныч күч катары ал өзүнө «ак тоолук» кыргыздарды тарткан. «Ышкиййа» (ар. «ышк» – ашыктык, ышкы) сопулук диний ишенимде ак уруп, экстазга батуу менен «кудайга» жакындагандыкты туюнткан. Ышкиййа тарикатынын талапкерлерин «ак тоолуктар» же «ак такыялуулар» деп да аташкан.
 Адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим