Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Инфаркт

right|thumb|Жүрөктүн алдынкы дубалынын сол карынын инфаркты.
Инфаркт — органдын же ткандын артериялык кан жетпей калган бөлүгүнүн некрозго (өлүмтүккө) чалдыгуусу. 

Тромбоз, эмболия же ошол тканды азыктандыруучу артериянын тарышы, шишик басып калышы Инфаркттын түздөн түз себеби болуп эсептелет; Инфарктта ткандардын өзгөрүүсүнө гипоксиянын да таасири чоң. Инфаркттын ишемиялык, геморрагиялык жана башка түрлөрү бар. Ишемиялык Инфарктта некроз болгон жерге кан жетпей калса, геморрагиялык Инфарктта ал жерге ашыкча кан толот. Ишемиялык И. жүрөк, бөйрөк, көк боордо, ал эми геморрагиялык Инфаркт өпкө, ичегиде кармайт. Инфаркт кургак (миокарддын Инфаркты) же нымдуу (мээнин Инфаркты) болушу мүмкүн. Инфарктта органдар абдан өзгөрүп: өлүк масса чогулуп киста (мисалы, мээде) же тырык (мисалы, жүрөк булчуңунда) пайда болот.

Инфарктты алдын алууда ага себеп болуучу ооңулардан сактануу керек. 

 Колдонулган адабият 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Инфильтрат

thumb|Сол жакта, инфилтрация туберкулез учурунда
Инфильтрат — организмдин айрым ткандарында ага мүнөздүү эмес клетка элементтеринин жана кан менен лимфанын жыйылышынан анын көлөмүнүн чоңоюп катууланышы. 

Көбүнчө сезгенүү жана шишик Инфильтраты кездешет. Сезгенүү Инфильтраты лейкоцит (ириңдүү Инфильтрат), эритроцит (геморрагиялык Инфильтрат); лимфа жана плазма клеткаларынан турат. Ал кээ бир дарттын жана жарааттардын кабылдашынан, хирургиялык операциядан кийин, ошондой эле чыйкан, көбүргөн, лимфаденит, остеомиелит жана башкалардын белгилери катары пайда болот. Шишик Инфильтраты табияттагы түрдүү шишик (рак, саркома) клеткаларынан турат. Инфильтрат пайда болууда ткандын түсү өзгөрүп, чоңоёт, катууланып ооруйт. Хирургиялык практикада анестезиялоочу (оорутпоочу) эритмени тканга куйганда анын катууланышы да Инфильтрат деп аталат. Дарылоону дарыгер-хирург жүргүзөт. 

 Колдонулган адабият 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Иондоштурма нурлануу

right|300px
Иондоштурма нурлануу — чөйрө менен өз ара аракеттенгенде аны иондоштуруп, түрдүү электр зарядын пайда кылуучу нурлануу. Иондоштурма нурлануу түрдүү заттар менен өз ара аракеттенгенде электр нейтралдуу атомдор заряддалган атомдорго — иондорго айланат.
 
Иондоштурма нурлануу кванттык (электр-магниттик) рентген жана гамма-нурлануу жана түрдүү ядролук бөлүкчөлөрдөн турган корпускулалык (альфа-бөлүкчөлөр, бета-бөлүкчөлөр, нейтрондор, протондор жана башка) болуп бөлүнөт. Иондоштурма нурлануунун булагы табигый жана жасалма радио-активдүү изотоптор, космос мейкиндиги, ядролук реакторлор, рентген түтүктөрү жана башка болушу мүмкүн. Табигый шарттарда Иондоштурма нурлануу жылдыздардагы физикалык процесстердин жүрүшүнөн пайда болуп, космос мейкиндигинен жерге түшүп, өсүмдүктөр менен жаныбарлар дүйнөсүнө таасир тийгизет. Жер атмосферасы нурлануунун кыйла бөлүгүн өзүнө сиңирип, Жерде жашоочуларды анын зыяндуу таасиринен сактайт. Иондоштурма нурлануу медицинада оорулууларга диагноз — коюуда жана шишик, сезгенүү ооруларын дарылоодо колдонулат. Иондоштурма нурлануу жагымсыз биологиялык таасир да тийгизиши мүмкүн. Радиолог адистердин Иондоштурма нурлануунун биологиялык таасирин системалуу түрдө изилдеши нур менен дарылоодо эффективдүү жана коркунучсуз методдорду иштеп чыгуусуна мүмкүндүк түзүүдө. Иондоштурма нурлануунун организмге тийгизген биологиялык таасири нурлануунун түрлөрүнө жана анын кубаттуулугуна (дозасына) жараша болот. Ошондой эле анын таасири нурлануу шартына, организмге сиңген анын дозасынын мүчөлөргө бөлүнүшүнө жараша болушу ыктымал. Бирдей эле шартта нурланган мүчөлөр түрдүүчө жабыркашы мүмкүн. Рентген-диагностикалык изилдөөлөрдө жана радиациялык диагностикада пациенттерди нур менен дарылоодо белгиленген дозада гана дарылоо жүргүзүлөт жана анын зыяндуу залалы болбойт. Рентген терапиялык процедураларды жүргүзүүдө адамдын организмин Иондоштурма нурлануунун жагымсыз таасиринен техникалык аппараттар ишеничтүү коргойт. Иондоштурма нурлануу чөйрөсүндө иштеген медициналык персонал атайын коргоочу механизмдер менен далдаланат жана закон боюнча кыска жумуш күнү, кошумча эмгек акы, узартылган отпуск алат.

 Колдонулган адабият 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Итий

thumb|right|Итий менен ооруган баланын омуртка тутумунун кыйшайышы.
thumb|left|Итийдин оор түрү менен жабыркаган бала. Буттары X сымал кыйшайган.
Итий — организмде Д витамини жетишпегенде фосфор-кальций алмашуунун бузулуусунан болгон оору. Көбүнчө 2—3 айдан 2 — 3 жашка чейинки балдар ооруйт.

Итийге демейде ара төрөлгөн, начар, тежемел багылган балдар учурайт. Бала туура эмес тамактандырылса, начар багылса, таза абада жана күндө аз болсо Итий болот. Мындан тышкары баланын түрдүү оору менен көп оорушу, кош бойлуу эненин туура эмес эс алышы жана тамактануусу түрткү болушу мүмкүн. Бул учурда фосфор жана кальций минерал туздарынын алмашуусу абдан бузулат. Кальцийдин ичегиде сиңбей жана сөөктө чогулушу бузулуп, сөөк тканынын ичкеришине жана жумшарышына, нерв системасынын, ички органдардын ишинин бузулушуна алып келет. Итий менен ооруган балдар коркок болуп, чыргоолонот, начар уктайт, өтө терчил болот (тамактанып жатканда бети, уктаганда башы тердейт), тердеген жери кычышып, башын жаздыкка сүргүлөйт, желкесинин чачы түшүп, такыраят. Курсагы чоңоёт, ичи катат же өтөт. Булчуңдарынын тонусу начарлайт, кеч отуруп, кеч басат. Кийинчерээк сөөк системасында өзгөрүүлөр байкалат. Эмгеги кеч катат; башы чоңоюп, кежигеси жалпаят, төбө жана маңдай сөөктөрү өсүп, чекеси томпоюп калат. Сөөктүн жумшарышы жана булчуң ишинин бузулушунан көкүрөгүнүн формасы өзгөрөт. Тиши кеч жарылып, туура эмес чыгат. Отура баштаганда омуртка тутуму кыйшаят, буттары «X» же «0» формасында ийреет. Итий менен ооруган балдарга түрдүү жугуштуу оорулар тез жугат. Көп учурда Итий оорусуна ата-энелер көп көңүл бурушпайт же дарыгердин көрсөтмөлөрүн так аткарышпайт. Бул омуртка тутумунун жана буттун кыйшайышына, тамандын жалпайышына, жамбаш сөөгүнүн бузулушуна алып келерин эстен чыгарбоо керек. Ошондуктан оору белгиси билинери менен врачка кайрылуу зарыл.

Итийди алдын алууну бала курсакта кезде эле баштаган оң. Болочок эне таза абада көп болуп, туура эс алышы жана тамактануусу зарыл (кара Кош бойлуулук). Жаңы төрөлгөн балдарды Итийден алдын алууда эмчек эмизип, күн сайын денесин чыңдоочу көнүгүүлөрдү жасап, күнөстүү таза абада көп болушу талапка ылайык (кара Эмчектеги бала). Врачка баланы өз учурунда (ай сайын) көрсөтүп туруу керек. Врач жазында жана кышында кварц лампасы менен кактоону, балык майын берүүнү сунуш кылат. Керек болсо Д витаминин врачтын сунушу боюнча берип, дозасын эч качан көбөйтпөш керек. Себеби организмге Д витамини көп түшсө канда кальций туздары чогулат жана заара менен көп чыгарылат. Бул учурда жалпы организм ууланып, кан тамыр системасы, боор, бөйрөк жана ичеги-карын жолу жабыркайт (кара Гипервитаминоз). Дарылоодо Д витаминин башка дарылар менен кошо берүү, туура тамактандыруу чоң мааниге ээ. Керек учурда врач айыктыруучу гимнастика, массаж сунуш кылат. 

 Колдонулган адабият 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Ичегинин буралышы

Ичегинин буралышы ичеги буралып же түйүлүп калганда, ичеги инвагинациясында, башкача айтканда ичегинин бир бөлүгү экинчи бөлүгүнө кирип калганда (негизинен жаш балдарда кезигет), ичеги бузулуп же кысылып калганда (ичегинин жабышып калышы, чуркунун кысылышы), ичегиде глисттер — мите курттар, бөтөн заттар же катып калган заңдын туруп калы- шынан болот. Ошондой эле ичегинин кыймылдоо функциясы (перистальтика) өтө бузулганда Ичегинин буралышы болушу мүмкүн.

Анын өзгөчө формасы — тамак-аш өткөөлсүздүгү — узакка ачка болуп, аябай арыктап кеткен кишилер кыйындык менен сиңүүчү, кесек тамак-ашты көп жегенде болот. Мындай Ичегинин буралышы ичтин кокусунан катуу оорушу (дайыма же кезеги менен күчөп), курулдашы менен башталат. Ич көөп, жел жана заң чыкпайт; оорулуу адегенде ичкен тамагын, кийинчерээк сасык кусунду (заңдуу кусунду) кусат. Ичегинин буралышы Ленинград курчоодо калганда ал жерден алынып чыккан кишилерде көп байкалган. Балдардын ичеги инвагинациясында кан аралаш ич өтөт. Ал ичегинин катуу өзгөрүшүнө, жалпы организмдин абалынын оор бузулушуна (уулануу, суусуздануу) алып келет. Ошондуктан дарттын биринчи белгилери билинер замат тез жардамды чакыруу же оорулууну хирургиялык бөлүмгө жеткирүү зарыл. Врачка кечиктирип кайрылуу же өз алдынча дарылануу (ичке ысык басуу, клизма жасоо, ич алдырма дары-дармектерди колдонуу жана башка) өлүм коркунучун туудурат.

Ичегинин буралышын алдын алууда аны пайда кылуучу дарттардан өз мезгилинде дарылануу менен туура тамактануунун мааниси чоң. Узакка ачка болуп арыктаган кишилер жеңил сиңүүчү тамакты суюк түрдө, аз-аздан кабыл алуусу керек.

 Ичегинин түйүлүшү 
thumb|center|400px|Ичегинин буралышы: 1—2—ичегинин түйулүшү; 3—ичегинин ичегиге кирип калышы (инваги- нация).

 Колдонулган адабият 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Ичилүүчү сууну жугушсуздандыруу

Ичилүүчү сууну жугушсуздандыруу — тиричиликке керектелүүчү жана ичилүүчү суудагы оору козгогучтарды жок кылуу, ичеги карын инфекцияларын алдын алуу максатында жүргүзүлүүчү санитария-техникалык чаралар. 

Ал химиялык (хлор, озон, йод, күмүш иону жана башка) же физикалык (кайнатуу, ультракызгылт көк нурлар, ультра үн, гамма нуру менен таасир этүү) жол менен ишке ашырылат. Химиялык ыкмалардын ичинен сууну хлорлоо кеңири колдонулат. Сууну озон менен байытууда суу жугушсузданат, түссүздөнөт, ошондой эле начар жытын кетирет. Озон суунун булганган деңгээлине жараша кошулат, анткени озон көбүрөөк кошулса анда сууда өзгөчө жыт пайда болуп, суу жүргүч куурларды дат басып кетет. Гигиеналык жактан сууну озон менен байытуу мыкты ыкмалардан болгондуктан келечекте кеңири колдонууга мүмкүндүк бар. 20-кылымдын башында суу бром, йод бирикмелери менен жугушсуздандырылган, азыркы мезгилде мындай ыкма калк аз жайгашкан жерлерде жана богок оорусу таралган райондордо гана колдонулууда. Химиялык заттарды жекече да колдонсо болот. Ага ылайыкташтырылган препараттардын — бактерициддин таасири өтө күчтүү жана 30 мин. ичинде эле сууну жугушсуздандырат, адамга зыянсыз, көпкө сакталуудан касиетин өзгөртпөй сууда бат эрийт. Аларга пантоцид кирет, анын 1 таблеткасында 3 мг активдүү хлор болуп, жарым саатта 750 мл тунук, түссүз сууну жугушсуздандырат; ал эми өтө кир сууга 2—3 таблетка салуу керек.

Андан башка сууну жеке жугушсуздандыруунун таралган физикалык жолу — кайнатуу. Мында суулардагы бактериялар, вирустар, бактериофагдар, антибиотиктер жана башка биологиялык факторлор жок болуп, анда эриген газдар бөлүнөт, суунун шордуулугу азаят, даамы бузулбайт.

 Колдонулган адабият 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Армения Еврокөрүнүү 2007 ыр сынагында

Армениянын Финляндияда өткөн Еврокөрүнүү 2007 ыр сынагындагы чыгуусу, бул мамлекет үчүн Еврокөрүнүүдөгү 2-катышуусу болду. Өлкөнү Anytime You Need (Сага керек болгондо, ар убакта) деген ыры менен Айко көрсөткөн. 

 Элдик тандоо 
PTV Армения ар биринде 10 ырдан турган эки жарымфиналды, жана 6 эң мыкты ырлардан турган финалды камтыган ачык элдик тандоо жарыялаган болчу. # Аткаруучу Чыгарма 1 Asta My story 2 Sergey Grigoryan Qonn em 3 Arina Hovhannisyan Colour of my tears 4 Meri Voskanyan Carry me in 5 Karine Asiryan Your heart is hot 6 Hayko Anytime you need 7 Emmy You’ve done it

 Добуш берүү 
Арменияга 12 упайдан беришкендер 22px| Грузия менен 22px| Түркия болду.

Армян аткаруучусуна берилген добуштар Баа Өлкө 12 22px| Грузия, 22px| Түркия 10 22px| Бельгия, 22px| Чехия, 22px| Франция, 22px| Польша, 22px| Орусия, 22px| Нидерланддар 8 22px| Болгария, 22px| Кипр, 22px| Испания 7 − 6 22px| Греция 5 22px| Австрия, 22px| Израиль, 22px| Украина 4 − 3 − 2 22px| Германия, 22px| Молдова 1 −Армян телекөрүүчүлөрүнүн добуштары Баа Өлкө 12 22px| Орусия 10 22px| Беларусь 8 22px| Греция 7 22px| Сербия 6 22px| Украина 5 22px| Грузия 4 22px| Болгария 3 22px| Молдова 2 22px| Франция 1 22px| Босния жана Герцеговина

 Ошондой эле 
Армения Еврокөрүнүү ыр сынагында

 Шилтемелер 
 Еврокөрүнүүнүн ырасмый сайы
 Армения Еврокөрүнүү 2007 ыр сынагында

Категория:Еврокөрүнүү 2007 ыр сынагындагы өлкөлөр
Категория:Армения Еврокөрүнүү ыр сынагында
Ичке ичеги

Ичке ичеги — ичеги-карын жолунун бир бөлүгү. Ал карындан башталып, бир нече ийри-буйру түйүндөрдү түзөт да, ич көңдөйүнүн ортосунан орун алат.

Ичке ичегинин узундугу 5—6 метрге жетет. Ал ич көңдөйүнүн арткы бетине өзүнүн чычыркай майы аркылуу бекип турат. Ичке ичеги анатомиялык түзүлүшү боюнча үч бөлүктөн (он эки эли ичеги, ичке ичеги жана майлуу ичеги) турат. Ичке ичегинин капталы түрдүү милдет аткара турган үч катмардан турат. Ички былжырлуу катмары көптөгөн майда түктөр менен капталган. Бул түктөр тамак маңызын сорот. Алардын түбүндө көп ичеги бездери жайгашат, ал бездер бөлүп чыгарган зилдердин жана ферменттердин таасири менен карында эрип үлгүрө албаган белок, май жана углеводдор толук ажырайт.

Ичке ичегинин былжыр челинде уу заттарды жана микроорганизмдерди жоготуп туруучу атайын лимфа түзүлүштөрү болот.

Ичке ичегинин ортоңку катмары сырткы жана ички булчуң талчаларынан турат. Булчуң талчалары ичкиси шакек сымал тегерек келсе, сырткысы узунунан кетет. Бул эки түрдүү булчуң талчаларынын жардамы менен Ичке ичеги толкун сымал жыйрылып жана бошоңдоп, ичегини кыймылга келтирет (перистальтика). Ал эми Ичке ичегинин сырткы бети жылтырак катмардан турат.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Ички оорулар

Ички оорулар — дем алуу, тамак сиңирүү органдарынын, жүрөк-кан тамыр системасынын, бөйрөктүн эндокрин бездеринин жана башка оорулары. 

 Аныктоо 
Ички ооруларды аныктоодо тыңшоо, кармалап көрүү, оорулууну сурап билүү жана башкадан тышкары татаал биохимиялык жана аспаптык диагноздоо ыкмалары (мисалы, эндоскопия) колдонулат. Дарылоону терапевт-врач жүргүзөт. Дарылоодо негизинен дары-дармек, мүнөздөп тамактануу, айыктыруучу физкультура, санаторий-курорттук дарылоо жана башка пайдаланылат.

 Пайда болуу себеби 
Ички оорулардын пайда болуу себебин, өөрчүү механизмин изилдөөчү жана аларга диагноз коюу, алдын алуу, дарылоо жолдорун иштеп чыгуучу клиникалык дисциплина да Ички оорулар ошондой деп аталат. Ички оорулар ошондой боюнча багытка негиз салуучулар Гиппократ, Гален, Ибн Сина жана башка болгон. 19-кылымдада патанатомия, патфизиология, бактериология жана башканын жетишкендиктери, оорулууну изилдөө методдорун иштеп чыгуу анын өсүшүнө түрткү берди. Орусияда аны негиздөөчүлөр М. Я. Мудров, С. П. Боткин, Г. А. Захарьин, А. А. Остроумов болгон. 

Ички оорулардын негизги бөлүмдөрү: 
 гастроэнтерология, 
 гематология, 
 кардиология, 
 неврология, 
 пульмонология жана башка, 

 Дагы кара 
 Терапия.
 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Ички органдардын түшүшү

Ички органдардын түшүшү — бир же бир нече ички органдын кадимки калыбынан төмөн жайгашуусу. Демейде карын, ичегилер, бөйрөк, боор, көк боор түшөт. Ички органдардын түшүшүнө ич жана жамбаш булчуңдарынын начарлашы, ички органдарды бириктирүүчү байламтанын бошоңдошу себеп болот. Аялдардын ички органдары көп түшөт. Ага дайыма ичке күч келтирүү, өтө арыктоо, төрөттөн кийин оор жумуш жасоо түрткү болот. Ылдыйлап кеткен ички органдын иши бузулат (тамакка табити тартпай, жүрөгү айланат, кекирет, зарна болуп, ич катат), башы ооруйт, алы кетет.

Карын жана ичегиси түшкөн оорулуу туруп турганда ичи сыздап, төмөн жагы тартышып ооруйт, жатканда, өйдө көтөргөндө басаңдайт; бөйрөк түшкөндө бел ооруйт.
 
 
Ички органдардын түшүшүн алдын алууда гигиена жана тамактануу режимин сактоо, тамакты ашык ичпей, ичти катырбоо, физкультура жана спортко катышуу чоң мааниге ээ. Оорулууну врач дарылайт. Айрым учурда бандаж кийүү, ич булчуңдарын чыңдоочу гимнастика жана башка сунуш кылынат.

thumb|center|800px|Ички органдар: 1—коко; 2—калкан бези; 3—кекиртек (трахея); 4,20—опкө; 5—жогорку көңдөй вена; б—толто; 7—жүрөк проекциясы (пунктир сызык менен берилген); 8— боор эт проекциясы (кызыл сызык менен берилген); 9— плевра чеги (көк сызык менен берилген); 10— кабырганын догосу; 11—боор; 12—өт баштыгы; 13, 23, 25, 31—жоон ичеги; 14— мөөн; 15—аппендикс — курт сымал өсүндүнүн проекциясы (пунктир сызык менен берилген), 16, 24—ичке ичеги; 17—акырек; 18—далы; 19—кабыргалар; 21—көк боор; 22—карын; 26—бөйрөк үстүндөгү без; 27—уйку без; 28—бойрок; 29—заара агуучу түтүк; 30—жамбаш; 32—көтөн чучук; 33—кулкун; 34. 35—кызыл өңгөч; 36—куймулчак; 37—чычаң; 38—арткы тешик.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Ич өткөк

Ич өткөк — тез-тез суюк заңдоо. 

Ич өткөк өз алдынча оору болбостон, ал көптөгөн патологиялык процесстердин белгиси катары пайда болот. Анын пайда болушуна катуу кармаган жугуштуу оорулар, мисалы, дизентерия, тамак-аштан уулануу, ич келте, холера, ичегинин өнөкөт сезгенүү оорулары (энтероколит, колит жана башка); ошондой эле карындын, уйку безинин маңызы, өт жетишсиз болгондогу тамак сиңирүүнүн бузулушу, ичегилердин начар иштеши себеп болот. Айрым кишилерде катуу кайгыруудан, коркуудан, кээ бир тамак-ашты (сүт, жумуртка, жашылча-жемиш) сиңире албоодон да болот. Ич өткөк организмден уулуу заттарды, оору пайда кылуучу микроорганизмдерди, чирик продуктуларды жана башка бөлүп чыгарып, организмдин коргонуу реакциясы болуп саналат.

Ич өткөк лабораториялык, бактериологиялык, рентгендик жана эндоскопиялык изилдөөлөр менен аныкталат. Ошондуктан Ич өткөктө эртерээк врачка кайрылып, оорунун белгилерин, өзүнүн абалын так, толук айтып берүү маанилүү. Көбүнчө оорулуулар ооруканага жаткандан коркуп, оорунун белгилерин толук айтышпайт, врачка убагында кайрылбайт. Оорулуу айланасындагыларга жуктуруу коркунучунда же аны ооруканада дарылоо зарыл учурда гана ооруканага жаткырылат. Диагноз коюлганга чейин оорулууну өзүнчө бөлмөгө жаткырып, идиш-аяк, сүлгүсүн бөлүп, майлуу тамактарды, жемиш, сүт бербөө керек. Өз алдынча дарыланып, антибиотиктерди колдонуу оорунун белгилерин чаташтырып, туура диагноз коюуга тоскоол болот жана анын кабылдоосуна алып келет. Ич өткөктүн алдын алууда тамактануу режимин туура сактоо, тамакты жакшы бышырып, шашпай, майда чайнап жеш талапка ылайык. Өздүк гигиенаны, идиш-аякты таза кармоо, тишти таза сактоо, ичеги-карындын оорусун алдын алуу жана дарылоо зарыл. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Йогдор

Йогдор — «рухту жана денени азаптан арылтуу», ошондой эле жалган сүйлөө жана башка жетишпегендиктер менен кемчиликтерден баш тартууга үйрөткөн байыркы Индия философиясынын бир агымын жактоочулар.

Йогдор окуусу өзүн өзү ынандырууга, белгилүү бир кыймылсыз абалга келүүгө, дем алууну башкарууга, сезимин басаңдатып, өзүн өзү кыялдантууга, тамак-ашты чектөөгө жетишүүнү көздөйт. Мындай абалга жеткенде адам жагымсыз факторлордун таасиринен арылат имиш. Бул абалга жетишүү үчүн жаш кезинен баштап өмүрү өткөнчө татаал дене тарбиялык көнүгүүлөрдү так, туура аткарууга тийиш.

Индияда Йогдордун машыгуулары жана дарылоо максатындагы көнүгүүлөрү насаатчылардын көзөмөлүндө өткөрүлөт. Алар кылымдар бою жыйналган тажрыйбалардын негизинде окуучунун организминин абалына, ишине, тамактануусуна жараша көнүгүүлөр белгиленет. Ошондой эле жыл мезгили менен суткасы, ошол жердин климаты эске алынат. Азыркы медицинанын көз карашы боюнча Йогдордун көнүгүүлөрү физиологиялык жактан жеткиликтүү негизделбегендиктен адамга зыян келтириши мүмкүн. Айрыкча көнүгүүлөрдү өз алдынча жасоо өмүргө коркунучтуу. Көпчүлүк көнүгүүлөр эндокрин, жүрөк-кан тамыр жана борбордук нерв системасына, ошондой эле ичеги-карын, бөйрөк, кан пайда кылуучу жана башка органдардын функциясына күчтүү таасир тийгизет. Йогдор системасы боюнча дене тарбиялык машыгууну көзөмөлсүз жүргүзүү организмдин тиричилик аракетине тескери таасир тийгизүүсү мүмкүн. Айрыкча китептен окуп алып жасоо өтө коркунучтуу. Жүрөк-кан тамыр системасы, гипертония, атеросклероз менен ооруган жана улгайган кишилер көнүгүүлөрдү жасоо организмге залалын тийгизбей койбойт. Йогдордун эң көп таралган көнүгүүлөрүнүн бири — баш менен тик туруу. Мында омурткалары майып болушу, мээге кан куюлушу, көздүн тор кабыгынын сыйрылышы мүмкүн. Индия элинин байыркы маданиятынын көп кылымдан берки традициясын жана азыркы мезгилдеги медициналык илимин урматтоо менен советтик медицина ден соолукту чыңдоо үчүн Йогдор көнүгүүлөрүн жасоону тажрыйбалуу насаатчысыз сунуш кыла албайт. Азыркы илимдин маалыматтарына негизделип, советтик медицинада кабыл алынган дене тарбия системасы адамдын өсүшү үчүн шарт түзөт.

 Колдонулган адабият 
• Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина