Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Таманбаева Кабийра

Таманбаева Кабийра Саймачы жана оймочу. 1934-ж. Чүй районундагы Он-Бир-Жылга айылында төрөлгөн.

Орто билимдүү. Чон-Алайдагы Күлчө, Kopyмду, Сабай мектептеринде кызыл үйчү (китепканачы), кийин колхоздо эмгектенген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Кабийра оймочу катары көбүнчө «куш оюмду» ич ара айкалыштырууда жогорку чеберчилиги баамдалат. Мында төрт оюм биригип бир табакчаны түзүп, ал табакчалар үзүл-кесилсиз биригип, алардын аралары төп айкалышат. Уз көбүнчө кочкул кызыл (ток кызыл), кочкул көк (ток көк) өңдөрдү тандайт. Ортолук оюму жалаң «куш канат оюмунан» тургандыктан «аламыч» түшпөй, «милте» (ыскыт) басылгандыктан, ал кыргыздын кызыл шырдагынын энин алган. Жэзк оюму үчүн «жагалмай канат оюмун», «ит куйрук оюмун» арбын пайдаланат. «Жагалмай канат оюмунун» үстүн карга тырмактатып же байчечекейлетип, мүйүздөнтүп берет. Жогорудагыдай оюмдарды ич ара сарысаптап берүү, аларга боёк тандоо анын аяк кап, «текче», «күзгү кап» өңдүү буюмдарына да мүнөздүү. Мында оюмга чалывгав, түйүлгөн тор чачыктар селкилдеп, жарашык берет жана үндөшүп турат. Кабийранын саймачылыгы да өзүнө таандык. Колориттик артыкчылык берет. Кемсел, чыптама, кош этек, белдемчи өңдүү нарктуу кийим кечектерди бычып-тигет. Аларга көркөм көчөт түшүрүүдө кызыл жипти саймачылыктын каны катары карайт. Анда үстүнөн «мүйүз оюмуна» «карга тырмак оюмун» түшүрөт. Ал эми туш кийиз, күзгү кап, текче сыяктуу салттуу буюмдарынын көркөм көчөтү башкачараак чечилет. Мында ток сарыны (коюу сары) өңдү чечүүчү түс катары карайт да, өзүнүн саймачылык жүзүн ушул өң аркылуу көрсөтүүгө дилгир. Ал «жылдызчаланган элести» кадимки мал чарбачылыктан пайда болгон оюм-көчөттөргө айкалыштырат. Түшүрүлгөн көркөмдүктөрдүн жердик бетине жутулбай, ачык, даана, так болушуна аракеттенет. Оймочулугу, саймачылыгы, бычмачы-тикмечилиги өз ара жупташып, бул өнөрлөрдү тең тизгинде алып баратканы анын уздугун бийиктете көрсөтөт.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Сайма буюмдары үчүн Райкомдун жана Райаткомдун диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Шырдагы, туш кийизи үчүн райкомдун жана райаткомдун диплому, Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамоталары; 1989 ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзун уюштуруу курултайына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү. Шырдагы, туш кийизи үчүн ЭЧЖРКнүн III даражадагы диплому, медалы; 1990 ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Кийиз, сайма буюмдары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Тайчик уулу Көпөс

Тайчик уулу Көпөс (1900-1982) — зергер. Нарын өрөөнүндөгү Эки-Нарында төрөлгөн.
 
Атактуу Айтмамбет устанын чөбөрөсү. Чеберчилигин эрте баштаган. Устачылыкты агасы Осмондон үйрөнгөн. Кийин Нарын районунун Ленин атындагы колхозунун устаканасын кармаган. Көпөс учурунда күмүш буюмдарынан сырткары кара темирчиликти ийине келтирген. Анын тулга, үч мара, депкир, кычкач, бычак өңдүү буюмдарынан сырткары каңдаган, % даган, жалаткан, кепшерлеген идиш-аяктары айыл ичинде сакталган. Патефон жасаган. Кадимки фанерадан же жыгачтан жонуп тегиздеп, патефондун сандыгына узанган. Анын пружинасы үчүн чалгынын мизин чыңап, аны ширелге ороп олтуруп, өз ийине келтирген. Көпөс уста темир тегин жана анын ички касиеттерин, баарынан да аларды сугарууну, талтоону, ширетүүнү мыкты билген. «Көлөс устадай темир комуз жасоо чанда гана усталардын колунан келээр эле», - дейт шекити Мамбетов Асанакун. Көпөс кийин жалаң ат жабдыктарын кармаган. Анын шөкөттөрү менен сынпостору эки-нарындык моңолдор элине гана таандык өзүнчө түспөлдү түзүп, уста ошол бабаларынын салттуу өнөрүн изден тайбай улаган чебер катары эли-журтуна таанылган. Ал шөкөттөрүн куйма аркылуу жасаган. Көнгө, булгаарыга наар түшүргөн, шири идиштерине чийме-сынпос берген. Мындай касиет Дөөтүнүн кан жолун билдирген.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Абдулла Арипов

Арипов Абдулла Нигматович — 1961-жылы 24-майда Ташкент шаарында төрөлгөн, (Өзбек ССРи, СССР) — Өзбекстандын мамлекеттик ишмери, 2016-жылдын 14-декабрнанПарламент Узбекистана утвердил Арипова премьер-министром республики — ТАСС тарта, Өзбекстандын 4-чү премьер-министри.
 Өмүр баяны 
 Сыйлыктары 
 Жеке жашоосу 
 Шилтемелер
Сырдыбаева Гүлбайрам

Сырдыбаева Гүлбайрам Саймачы жана шырдакчы. 1920-ж. Жумгал районундагы Көк-Ой айылында төрөлгөн.
 
Мектептин 9-классын бүтүргөн. Көпчүлүгү үй кызматында болгон. Узчулугуна чоң энеси Сыпайынын жасаган буюмдары шык берген. Гүлбайрам узчулугунда көбүнчө түр шырдак жасоого назар таштаган. Шырдактарынын окшош кызыл-көк түстөн турган төрт табакчанын ар биринин сырты ак-кызыл «бычак учу» аркылуу «аламычтанын», ар биринин төрт мүйүз оюмунун ичинен төрт «кочкор мүйүз оюму» же адаттагыдай эле төрт мүйүз оюмунун үстүнөн төрт «карга тырмак оюму», төрт «кочкор мүйүз оюму» чыгат. Уз колтук оюму үчүн «куш оюмунун» үстүнөн «карга тырмак оюмун» берет. Ал эми «жээк оюмунун» да өзөгүнөн «кочкор мүйүз оюму» чыга турган «жарым кыял оюмдарын» төп берип, эки оюмдун ортолорун чырмакчылыктай «аламончоктойт».

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Сыдык кызы Калыйча

Сыдык кызы Калыйча Өрмөкчү. 1929-ж. Кочкор районундагы Кара-Күңгөй айылында төрөлгөн.
 
Ал уз катары 1946-жылдан тааныла баштаган. Ага Кара-Кужур өрөөнүнө чеберчиликтин нускасын жайган ка йын энеси Капсалаң келини Изаат баса отуруп узданууга багыт берип, нускалаган. Калыйча өрмөкчүлүгүндө-термечилигиңде эки «кочкор мүйүздөн», төрт «сыңар мүйүздөн» турган табакчалардын жарымын колтук көчөт кылып, аны кылдырооч, тегирич, кереге таңгыч кылууга шартташтырат. Бир табакчанын ортосунан төрт бурчтуу өзөк пайда болот. Ал эми ортолукка «чымын канат көчөтүн» «тумарча көчөтү» менен алмаштыра түшүрүп, алардын жээгине беш катар «чычкан изин» аламончок катары алып, андай термеден шалча жаратат. Мында өрмөк энине «чымын канат көчөтү» туура келет. Азыр Кара-Кужур кыштоосунда жашаган Калыйча уздан өрмөкчүлүктү Алымбүбү, Дарыка, Калыйпа, Зина, Бурул өңдүү өнөр дилгирлери үйрөнүп чыгышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Сыдыгаалы уулу Жунуш

Сыдыгаалы уулу Жунуш (1884-1978) — жыгаччы. Кочкордун Орток тоосунун этегиндеги кыштоодо төрөлгөн.
 
Өспүрүм кезинен жыгаччылыктын кырмачылыгын, салттуу буюмдарды (такта, алабакан, сандык) кармаган. Кийин колхоз устаканасын уюштуруп, анда узанган. Кийин көпчүлүктүн өтүнүчү боюнча ээр чабууга өткөн. Анын чанкан ээри «Жунуштун ээри» деген атта өрөөн ичине кеңири тараган. Жумуш ээр жердигин кайыңдан тандаган. Аны кыйып келээри менен каны-сөлү кача электе ээрдин бөлүктөрүнө бөлүн чаап, көлөкө жайда кургаткан. Белгилүү өлчөмүндө ээр, алдыңкы-арткы актасын, чарасык бири бири менен кынаягтырган. Талпакты, тайдын туягын, арык торноктун этин аралаштыра кайнатып, коп желим жасап, аны менен ээр бөлүктөрүнө тарамдалган жылкынын жибек тарамышы аркылуу желимди ичирген. Ээр өтө бекем болгон. Демек, Жунуштун ээри курама ээр болуп эсептелет. Ээрди өтө жука, жеңил кылып чалкандыктан, ал сыйда болуп, токунууга ойдогудай шартташат. Айылдаштарынын айтымында, Кочкор ичинде Жунуштан өткөн ээрчи болбоптур. Ал өз өмүрүндө үч жүздөй ээр чаан, аны бодо териси менен картая, желдикти кошо жасаган.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар
Султанова Жамал

Султанова Жамал Оймочу. 1928-ж. Ат-Башы районундагы Дыйкан айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Колхоздо эмгектенет. Энеси Бүбүбатманын (анын кармаган буюмдары да айыл аралаган), атасы Султандын (жыгаччы аталган) нускаларын алган. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Жамал үлгү жаратып, ал көркөм нускаларды айыл ичине таратат. Жамалдын накта чарбачылыкты, тоолуктардын турмуш-тиричиликтерин элестеткен табакча-табакча, майда да, ири да, бири-бири менен жиксиз тутумдашкан оюм-көчөттөрү бар. Анда «жагалмай канат оюмунун» ичинен алты «куш оюму» жаралып, анын «колтук оюмунда» «жагалмай канат оюмунун» ичинен «карга тырмак оюму» ачык көрүнүп туруусу уздун кийиз үлгүлөрүндө ачык билинет. Анын буюмдарын айырмалай турган жагдай «кыял оюму» үстөмдүк кылат. Ирээттүү оюм-чийимдерди алмаштыруу-кыйыштыруусу узчулугунда өзүнчө изденүүсүнө жол ачкан. Сүрөтү түстүү баттамада.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Кийиз буюмдары менен 

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Султаналиева Калдыке

Султаналиева Калдыке Уз. 1933-ж. Нарын районундагы Жалгыз-Терек айылында төрөлгөн.
 
Педагодук кесипте эмгектенген. Колдонмолук жана жасалгалык мааниге ээ болгон чебердин боз үйүнүн жабык башынан четтик оюму «бычак учунан», «ит куйрук оюмунан», «бадам оюмунан» турат. Тиш-тиш болуп, «мүйүз оюмунан», «жарым кыял оюмунан», «кочкор мүйүз оюмунан» айкалышкан орголук оюму «аламычтанып» кетет. Ал кызыл-жашыпдан болуп, жасалганын бир беткей келүүсү жагымдуу көрүнүш. Аяын ак этегинин (жабык баштын «ала мончогу») ак-кызылдан берялиши терме тегирич менен жабык башты шарттуулукта бири-биринен бөлүп турат. Мындай көрүнүш эшик чийдеги чырмакчылыкка (анда «мүйүз оюмунун», «бадам оюмунун» жупташуулары бар) үндөшүп, жалпысынан чымчык чаарланбай, бир беткей, «жашыл үйгө» чаап турушу уздук татымды билдирет. Калдыке үйүндө үйрөнчүктөрдүн жолун улоодо. Кыздары Венера - өрмөкчү, Роза - чырмакчы. 

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Сукаева Жүзүмкан

Сукаева Жүзүмкан Уз. 1929-ж. Тоң районунун Коңур-Өлөң айылында төрөлгөн.
 
Колхоздо эмгектенген. 1971-жылдан узчулугу жанданып, «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Тондогу боз үй жасоочу устаканасында үйдөн уздануучу чебери. СССР ЭЧЖКнүн күмүш медалынын ээси. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Жүзүмкан боз үйдүн жалпы жасалгалары: жабык баш, түндүк жабуу, эшик жабуу, кылдырооч, канат чий, чыгдан чий, эшик чий, тегирич, үзүк боо, туурдук боо, жабык баш боо, кереге чалгыч, жел боо, уук тизгич, саканак боо, кереге таңгыч сымал жасалга-колдонмо буюмдарын түгөлү менен кармайт. Мына ушундай көп кырдуу, терең сырдуу уздукту аркалоонун натыйжасында тиккен боз үйү райондук, областтык жана республикалык кароо-сынактарга катышууда. Уздун көркөм үлгүлөрдү сарысаптап жаратууда, уздук маанайда ич ара ар кандай түстөрдү бири бирине жалгаштырууда анын чыныгы чыгармачылык татымы бар. Жүзүмкан көркөм каражаттарынын ичинен шырдак оюмдары үчүн «куш канат оюмун», «чабалекей оюмун» көк-кызыл түстө айкалыштырган шартта «ак белги» (ак этеги) «омуртка оюмду» берет. Негизи уздуктун кан жолунда ал көлдүктөргө таандык оюм-көчөттөрүн таар, сайма, түймө, чий буюмдарында бири-бири менен эриш-аркак үндөштүрө алат. Ал боз үй көтөрүүдө өнөрканалардын атайын өтүнүчтөрү боюнча жүздөгөн боз үйлөрдүн ички-сырткы жасалгаларына узанган. Ал ак өргөөлөр колхоз совхоздорго ортолук үчүн, Монголия, Казакстан өңдүү жерлерге атайын экспонатталган.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин түзүлгөндүгүнүн 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Боз үйдүн жасалгалары үчүн ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Боз үйү үчүн ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин областтык көргөзмөсү». Ашкана чийи үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы; 1990 ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Шырдак, ала кийизи менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Субанкулова Күлжамийла

Субанкулова Күлжамийла Уз. 1937-ж. Кемин районундагы Кичи-Кемин айылында төрөлгөн.
 
Соода техникумун, стенографисттердин курсун, кийим тигүү курсун бүтүргөн. Күлжамийла элдик кийим-кечектерди бычып-тигүүгө бөтөнчө назар таштайт. Ал баш кийимдин, шөкүлөнүн бир нече түрүн жасоо аркылуу кароо-сынактардын жана көркөм көргөзмөлөрдүн жүзүн ачууда. Уз бул үлгүсүнүн жердигин ак барчадан тандайт. Анын маңдайы жашыл жалтырак жип менен тасма саймаланат. Ичи кийиз менен ичтелет. Анын кырбуусуна (кыюусу) төрт элидей суусар карматылат. Ошондо көркү жарым метрдей шөкүлөнүн кооздугу 56-57-өлчөмдө тигилип, турмушка аттануучу кыздын тоюнун шаңын чыгарат. Буюмдун жаак шурулары жана кулакчын дарыяда кабатталган (8-10) шурупар төгүлүп турат. Анын үлпүлдөк желбирөөчү 1 м 80 смдей болот.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1989 ж. Кыргызстан Эл чеберлеринин уюштуруу курултайына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Салттуу буюмдары үчүн ЭЧЖРКнүн диплому, медалы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Субанаалы кызы Алымкан

Субанаалы кызы Алымкан (1918-1981) Саймачы. Кочкор районундагы Сөөк-Каракол деген жерде төрөлгөн.
 
Сабатсыздыгын жойгон. Энесинин уздук нускасын алган. Ал киши да учурунда боз үй көтөрүп, ички-сырткы жасалгаларын нукура салттуулукта кармаган уз болгон. Алымкандын саймачылыгы анын башка чеберчилигин өзүнө оодарып турат. Саймаларынын ортолук оюмунун бир табакчасында чөптөрдүн, гүлдөрдүн, айбанаттардын, канаттуулардын сөлөкөттөрү символдоштурулат да, алар ич ара өзөктөш катыш жасап, биринин көркөм табити бирине өтүп, көркөм оюмчийимдер аларга үстөмдүк кылат. Ошондо төрт «мүйүз оюмдарынын» башынан чыккан эки-үч «карга тырмак оюмунун» ортосунан төрт «карга тырмак оюму» менен «мүйүз оюму» көркөм көчөттүк милдет аткарат. Экинчи табакчада' өсүмдүктөр көркөм каражаттык мааниге ээ. Алардын араларына «суу» түшпөйт. Чебердин четтик көчөттөрүндө «куш оюмунун» ортосунан «карга тырмак көчөтүн» чыгарып «суу» жүргүзүү шарттуу. Экинчи «жээк көчөтүндөгү» гүлдүн түрлөрүнөн турган толкундала «суу» берилген. Көчөт табакчаларынын өзөгүн көбүнчө сары-актан бергенде байчечек гүлдөрү бери чыгат. Ал алты түстү бири-бирине ойдогудай жагызат. Туш кийиздеги сайма көчөттөрү күзгү капка, текчеге бир табакча болуп түшөт.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1966-ж. Кыргыз ССРинин 40 жылдыгына карата республикалык ат майданында боз үйү тигилген. ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1974-ж. Кыргыз ССРинин 50 жылдыгына карата республикалык ат майданында боз үйү тигилген. ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Сопубекова Дүйшөкан Асанбек кызы

Сопубекова Дүйшөкан Асанбек кызы Өрмөкчү жана саймачы. 1965-ж. Нарын районундагы Лахол айылында төрөлгөн.
 
Кыргыз Мамлекеттик Университетин бүтүргөн. Кыргыз Республикасынын Илимдер Академиясынын аспиранты. Энеси Кенжештин уздук нускасын алган. Дүйшөкан эки жүздүү термени, бир жүздүү термени бирдей согот. Анын тегиричинде төрт «мүйүз оюмдарынын» табакчаларынын жарымы колтук көчөт болуп түшөт да, «чычкан издери» ак-кара, кара-сарыдан жүрүп, көбүнчө ортолук көчөтүнө, колтук көчөтүнө көк-кызыл, кызыл-кара түстөрдү тандайт. Уз кереге чалгыч, үзүк боо, туурдук боо, тегирич боо, жабык баш боо өңдүү терме боо-чууларынын көркөм үлгүлөрүн энесинен алып, дал өзүндөй кооздукта түшүрөт. Анын саймаларында илме сайма (шибеге сайма) басымдуулук кылат да, ортолук табакчалардын көркөм каражаттарын «мүйүз оюмдарынан», «жарым кыял оюмдарынан», «бармак боочу оюмдарынан» алат. Саймаларында да энесинин, таенесинин таасири зор.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Сооронбаева Сонунбүбү

Сооронбаева Сонунбүбү Зергер. 1923-ж. Талас районундагы Козучак айылында төрөлгөн.
 
Улуу Ата Мекендик согуш учурунда колхоздо механизатор, кийин чарбанын түрдүү жумуштарында эмгектенген. Устачылык менен узчулукту тең тизгинде алып келет. Андай касиеттүү өнөргө чеберчиликти ардактуу кесип тутушкан чоң атасы Мамырат, өз атасы Султанаалы өрнөктүү жол көрсөтүшкөн. Зергер уста калуусу үчүн ал өзүнө талаптагыдай мүмкүнчүлүктөрдү түздү. Буюмду асемдеп кармоодо чебер чыгармачылык ышкысын, өзүнүн ички оңтоюн дааналап алды. Сонунбүбүнүн жасаган уук учтугу күмүштөн турат. Күбөктөлө жасалганы аркылуу көргөндүнкөз отун чачыратат. Конус түспөлүндөгү бир нече күбөктөр (күмүш буюмдарынын бир түрү, өзүнчө мындай көркөмдүктөр менен сөйкө, чач учтук өңдүүлөр кармалат) бири бирине илиштирилип, алардын араларынан кызыл, ак, көк, жашыл топ чачыктар төгүлүп турат. Күмүш күбөк беттерине чийим шибегеси менен түр көчөт түшүрөт. Ал «мүйүз оюму», «бармак боочу оюму», «ит куйрук оюму» өңдүүлөрдүн төп келишкен көркөм элементтерин өзүнчө «кыялдантып» берет. Ал «уук учтукка» жагымдуу жылаажын үн берүүчү коңгуроо жасап таккан. Аны курч темирден жасаган. Анын ичине тил салып, төбөсүнө бүлдүргө таккан. Коңгуроонун түбү ачык. Ал эми тай-кулунга тага турган коңгуроонун түбүн зергер туюк жасайт да, кичине тешигинен жел кирип, ал ойдогудай үн алып турат. Зергер уз катары боз үй көтөргөн. Анын ички жасалгалары Сонунбүбүнүн чыныгы чеберчилигин айгинелейт.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Зер буюму үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы, Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Солтонкулова Шамши

Солтонкулова Шамши Саймачы. 1941-ж. Жумгал районундагы Кызыл-Ой айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Мектепте лаборант, турмуш-тиричилик үйүндө бычмачы-тикмечи болуп иштеген. Анын уздук шыгы эрте ойгонгон. Ага таекеси Сулаймандын бүктөп жараткан кагаз оймолору зор таасир берген. Куурчак оюндары да, ага бычып-тиккен кийимдери, үлгү боюнча сайган сайма көчөттөрү, апасы Айшанын аруу буюм тайымдары Шамшинин уздук чыгармачылыгына шык берген. Шамши айыл ичине оюм-көчөттүн үлгүсүн таратат. Туш кийизине кара жердикти тандайт. Саргыч күрөң түс көркөм көчөттөрдү өзөк катары бери алып чыгып турат. Ортолук түрдү эндүү (60-65 см) алып, көчөттөрүн анча майдалабай жүрөкчөлөнтүп оюмдан оюм, чийимден чийим чыгарып, алардын сыртынан жээк көчөттөрдү «жарым кыялданта» чыгарат. Ар бир табакчада «жагалмай канат оюмун» «колтук көчөт» катарында түшүрүп, ал «четтик көчөттүн» «куш оюмунун» ичинен атайын ак түстө берилген «кочкор мүйүз оюму» бар «куш оюмуна» үндөшөт. Көчөт араларындагы «суусу» эндүү көрүнгөн көчөт табакчаларына шайкештенет. Туш кийиздери жалаң илме сайма (шибеге сайма) аркылуу түшкөндүктөн улам эскирген сайын чыйратылганы дааналанып кумай чөптөрүндөй көрүнөт. Кош капкалдырыктуу туш кийиздеринин ортолуктары ойдогудай тандалат. Кайын сиңдиси Жанбүбүгө анын саймачылык шыгы оогон.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Сокубаш Уулу Сейитказы

Сокубаш Уулу Сейитказы — зергер. 1903-ж. Аламүдүн районундагы Бек-Тоо айылында төрөлгөн.
 
Жаштайынан жетимдиктин зардарын тарткан, дудук болгон. Ал Акир Тентимиш уулунан (Кант району, Сары-Жон айылы) жөнөкөй өрүмдөрдү үйрөнүп, ага түстүү металлдардан жаралган шөкөттөрүн чапкан жана устанын «жылан боор өрүм», «терме өрүм», «каз тандай өрүм», «нокору өрүм» өңдүү татаал өрүмдөрүнүн шөкөттөрүн чаап, өнөктөш узанган. Сейитказы мурун кыз-келиндердин зер буюмдарын күйгүзүү менен кармаган. Кийин ортолук устакана уюштуруп «кара уста» аталган. Көбүнчө ат жабдыктарынын шөкөттөрүн кармаган, ээр да чабат. Ал жука жезди же колону, мисти чабылуучу өрүмдүн, кайыктын энине жараша өлчөп, кайчылап кесип алат да, аны кыпчытып, өгөөлөө аркылуу өзүнүн түспөлүнө келтирүү менен «купасын», «тоголок төгөнөгүн», «чагармагын», «сүзмөсүн» (жүзмөсүн), «кошундусун», «солоңдорун» сүйрүрөөк, өзүнчө устанын жекече чеберчилик табын тааный билдиргендей өзгөчөлөп жасайт. Сейитказы устанын чакчасы алыстан таанылат.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Категория:1903-жыл
Сейит Уулу Канымет

Сейит Уулу Канымет Жыгаччы. 1922-ж. Ак-Суу районундагы Жаңы-Арык айылында төрөлгөн.
 
Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. Канымет ээр чабат. Анын жекече ыкмасында жердигин тал, теректен тандаган. Терек, кара талдан чапкан ээрлери кийин урунууга өтө бек келет, кажып кетпейт. Уста терек ээрди утуру тетири чабуунун ички бөтөнчөлүктөрүн таасын билет. Тал-теректи кыйып келээри менен дароо сомдойт. Анан ээрди биротоло бир жайда кургатат. Кургоо учурунда жарылып кетпеси үчүн солидол сыйпайт. Анан биротоло чабылып бүткөн ээрди уйдун чылгый териси менен каптайт. Анын ээри «кушмач ээр» деп аталат да, кашын таранып отурган куштун томогосундай өтө көркөм чыгарат. Ээринин узундугу 55 см, карчыттуу, токунууга ойдогудай шартташат. Уста ушундай узануу аркылуу өз колунан жүздөй ээр чыгарган.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар