Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Панж

thumb|Панж.
Панж – Тажикстан менен Афганстандын чек арасы аркылуу аккан дарыя, Аму-Дарыянын сол курамы. Узундугу 921 км, алабынын аянты 114 км2. Памир жана Вахан-Дарыя сууларынын кошулушунан түзүлүп, негизинен кууш өрөөн аркылуу агат. Негизги куймалары: Гунт, Бартанг, Язгулем, Ванч, Кызыл-Суу. Орточо чыгымы 1000 м3/сек. Сугатка пайдаланылат. Чатынан 118 кмге чейин кеме жүрөт. Панж дарыясынын өрөөнүнүн айрым бөлүктөрү аркылуу Дүйшөмбү – Хорог автомобиль жолу өтөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Тажикстан
Категория:Ооганстан
Категория:Дарыялар‎
Пантеллерия

thumb|Пантеллерия.
Пантеллерия (Pantelleria) – Жер Ортолук дениздин борбордук бөлүгүндөгү арал, Тунис кысыгында, Италияга карайт. Аянты 83 км2. Калкы 8,2миң (1982). Пантеллерия өчкөн жанар тоонун суу бетине чыгып жаткан бөлүгү. Бийиктиги 836 кмге чейин. Жемиш бактары, жүзүм өстүрүлөт. Порту – Пантеллерия. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Италия
Категория:Аралдар‎
Папоротник

thumb|Cyrtomium falcatum.
Папоротниктер – татаал түзүлүштүү уруксуз өсүмдүктөрдүн бөлүмү. Чөп же дарак сымал, кургакта жана сууда өсүүчү өсүмдүктөр. Риниофиттер менен жылаңач уруктуулардын ортосунда болуп, Папоротниктер риниофиттерден келип чыккан. Аларга жыныстык (гаметофит) жана жыныссыз (спорофит) муун алмашуу мүнөздүү. Көпчүлүк Папоротниктердин ксилемасы трахеидден турат. Сабагынын бийиктиги бир нече лшден 20- 25 мге жетип, жердин асты же үстүндө бутактанып же бутактанбай, тик же буралып өсөт. Бир нече ирет канаттай тилкелүү жалбырагы татаал, өтө чоң, узундугу 5-6 (30) .иге жетет; кээсинин жалбырагы үлүлдөй буралган. Папоротниктердин жалбырагы фотосинтез кызматын, ошондой эле спорангийлери жалбырагында калыптанып көбөйүү кызматын да аткарат. Айрым Папоротниктердин споралык жана вегетациялык жалбырактары өз алдынча өөрчүйт. Папоротниктерге майда, сырты бир катмарлуу, аз споралуу спорангийлер мүнөздүү. Көпчүлүк Папоротниктер бирдей споралуу. Спорасы өсүп жетилгенде эки жыныстуу гаметофитти – архегонийди жана антеридииди пайда кылат. Эволюциялык өөрчүдөн кийин ар кыл споралуу Папоротниктер пайда болгон, алардын споралары микроспорага жана мегаспорага бөлүнөт. Микроспорадан аталык гаметофит, ал эми мегаспорадан энелик гаметофит пайда болот. Папоротниктер вегатация жолу менен тамыр-сабак аркылуу, ошондой эле жалбыракта пайда болуучу көбөйгүч бүчүрлөр аркылуу көбөйөт. Папоротниктер бөлүмү 1 класеты, 8 классчаны, 300дөн ашуун урууну, 2 000 түрдү камтыйт. Алар Жер шарынын бардык материктеринде токой, бадал арасында, сууда, көлмөлөрдө, саздак жерлерде, нымдуу шалбааларда өсөт. Кыргызстанда Папоротниктердин 3 тукумга кирген 9 уруусунун 20га жакын түрү кездешет. Папоротниктердин айрым түрлөрү (энелик жана аталык Папоротниктер) медицинада ичегидеги мите курттарды жоготуу үчүн кеңири колдонулат. Кооздук үчүн үйдө жана гүлзарларда атайын өстүрүлөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Өсүмдүктөр
Папуастар

thumb|Папуастар (китептин мукабасында)
Папуастар – Жаңы Гвинея аралында жана Индонезиянын айрым райондорундагы байыркы калк; Папуа-Жаңы Гвинея мамлекетинин негизги эли. Антропол. жактан меланезиялыктарга жакын, бирок тилдери боюнча алардан айырмаланат. Папуас тилдеринде сүйлөшөт. Диний ишенимдеринин негизги элементтери - магия, тотемизм жана арбактарга сыйынуу. 19-кылымдын аягында миссионерлердин таасиринде христиан дини тараган. Негизги кесиби - дыйканчылык, аңчылык, балыкчылык, жыйноочулук жана чочко багуу. Азыркы мезгилде Папуастардын көпчүлүгү тоо өнөр-жайында, ошондой эле сатуучу жана айдоочу болуп эмгектенишет. Ишкерлер жана фермерлер катмары жаңыдан калыптанууда. Дыйканчылык жакшы өнүгүп, үй-бүлөлөрдүн 5-6дан жер ээликтери болгон. Папуастардын эркектери кара же кызыл түстөгү бел курчоо тагынып, кооздуктарды колдонушат. Негизинен өсүмдүктөрдү, ошондой эле чочко, ит этин, коңуз, кескелдирик, моллюск, балыкты тамак-ашка пайдаланышат. 
Категория:Дүйнө элдери
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Океаниянын түпкү элдери
Паравини

thumb|Паравини.
Паравини – Жавахети тайпак тоосунда жайгашкан көл (2074 м бийиктикте), Грузияда. Аянты 37,5 км2. Тереңдиги 3,3 мге чейин. Жер астындагы суулардан толукталат. Көлдөн Паравани дарыясы (Куранын оң куймасы) башталат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Грузия
Категория:Көлдөр‎
Парагвай дарыясы

thumb|Парагвай дарыясы.
Парагвай дарыясы (испанча Rio Paraguay, гуарани индейлеринин тилинде «деңиз булагы» дегенди билгизет) – Бразилия менен Парагвайдагы дарыя, Парана дарыясынын оң куймасы; айрым бөлүктөрү Парагвай, Бразилия жана Аргентинанын чек аралары аркылуу агат. Узундугу 2500 кмдей, алабынын аянты 1,2 млн км2дей. Бразилия бөксө тоосунан башталып, саздак Пантанал ойдуңун жана Гран-Чако түздүгүн кесип өтөт. Негизги куймалары: Рио-Бермехо, Пилькомайо (оң). Көп бөлүгү ийри-буйру нук менен агат; кумдуу тайыздыктар менен аралдар көп. Орточо чыгымы 4 миң м3/секдай. Жээги живопистүү; боюнда тропик токою жана жапайы апельсин дарактары өсөт. Канаттуулардан тукан, нанду жана тоту куштар мекендейт. Балык кармалат. Дениз кемелери Асунсьон шаарына, дарыя кемелери Консепсьон шаарына (айрым мезгилде Корумба шаарына) чейин жүрөт. Боюнда Парагвайдын улуттук аскер флоту (дарыя сууларына ылайыкталган) жайгашкан. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Дарыялар‎
Категория:Парагвай
Категория:Бразилия
Категория:Аргентина
Паразитология

thumb|Anilocra gigantea.
Паразитология ( – мите жана ...логия) – мителикти, б. а. мите менен ээсинин ортосундагы өз ара байланышты, митенин сырткы чөйрө факторлоруна көз карандылыгын, ошондой эле кишиде, жаныбарда жана өсүмдүктө мите пайда кылган оору, ылаң, илдеттерди жана аларга каршы күрөшүү жолдорун изилдөөчү биол. илим. Мителердин мителөөчү объектисине жараша медициналык (адамдын мителерин изилдөөчү), ветериардык (малдын мителерин изилдөөчү) жана агрономиялык же фитопаразитология (өсүмдүк мителерин изилдөөчү) болуп айырмаланат. Паразитологиянын өнүгүшүнө орус окумуштуулары К. А. Рудольф, Р. Лейкарт, Н. А. Холодовскийлердин эмгектеринин ролу чоң. Ошондой эле советтик окумуштуулар Е. Н. Павловский (трансмиссиялуу оору же ылаңдын табигый очогу жөнүндөгү окууну иштеп чыккан), К. И. Скрябин (Кыргызстанда гельминтология илимин негиздеген), В. А. Догель, жана В. Н. Беклемишевдердин салымы да чоң. Жалпы Паразитологияда мителерди изилдеп, аларды системага келтирүү, митечиликтин жалпы закон ченемдүүлүгүн изилдөө иштери жүргүзүлөт. Кийинки мезгилде экологиялык Паразитологиянын өнүгүшү популяциялык Паразитологияны пайда кылды. Популяциялык Паразитология мите менен анын ээсинин ортосундагы байланыштарды популяциялык деңгээлде изилдейт. Паразитологиянын жетишкендиктери митеге каршы биол. ж. б. ыкмаларды иштеп чыгууда, адамдын ден соолугун коргоодо, өсүмдүк илдетинен жана жаныбарлардын ыландарынан сактоодо жана биологиянын ар кандай маселелерин чечүүдө пайдаланылат. Паразитология зоология жана ботаника илимдери менен тыгыз байланышта. Кыргызстанда Паразитология боюнча изилдөөлөр Улуттук Илимдер Академиясынын илимий изилдөө институттарынын лабораторияларында жана Жогорку окуу жайларынын кафедраларында жүргүзүлөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Ветеринария 
Категория:Оорулар
Парамушир

thumb|Парамушир.
Парамушир – Курил аралдары архипелагындагы арал. Россиянын аймагында. Аянты 2 миң км2. Жанар тоолору (аракеттегилери: Эбеко, Чикурачки, Татаринов, Фусс, Карпинский) бар. Эң бийик жери 1816 м. Цунами болорун алдын ала кабарлап туруучу станция бар. Парамуширде Северо-Курильск шаары жайгашкан. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Аралдар‎
Категория:Орусия‎
Паранапанема

thumb|Паранапанема.
Паранапанема – Бразилиянын түштүк-чыгышындагы дарыя, Парананын сол куймасы. Узундугу 800 кмдей алабынын аянты 99,6 миң км2. Бразилия бөксө тоосунун түштүк бөлүгү менен агат. Орточо чыгымы 900 м3/секдай. Чатынан 80 кмге чейин кеме жүрөт, суу сактагыч, ГЭС бар. Боюнан Пиражу шаары орун алган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Бразилия
Категория:Дарыялар‎
Парасель аралдары

thumb|Парасель аралдары.
Парасель аралдары – Түштүк Кытай денизиндеги шуру аралдар тобу. Кытайлар Сиша, вьетнамдыктар Xоангша деп аташат. Архипелаг 15 аралдан (ушунча сандагы рифтер суунун үстүнө убактылуу чыгат) туруп, аянты 3 км2ди (баардыгы 10 км2) түзөт.
Аралдар жөнүндө
Жээк сызыгынын узундугу 518 км (акваториясында 15 миң км). Архипелагдын узундугу батыштан чыгышка 180 кмдей, түндүктөн түштүккө 170 клгдей, Хайнань аралына (Кытай) чейин 290 км, Дананг портуна (Вьетнам) чейин 320 км. Арал экиге бөлүнөт: Амфитрит 1698-ж. француздук кеменин атынан аталган; архипелагдын эң ири аралы – Линкольн (аянты 2 км2), Буазе (Вуди-Айленд, 1,85; бир нече майда арал карайт) жана Круассан (вьетнамча Анвинь жана Лыойльем). Линкольн аралынын чыгыш жээгинен Тынч океанды Инди океаны менен туташтыруучу негизги кеме жолу өтөт. Парасель аралдары стратегиялык мааниге ээ деңиз жолдорун көзөмөлдөө үчүн Кытай, Тайвань жана Вьетнамдын ортосунда талаш болуп келүүдө. Арал кылымдар бою ээн. Франция 19-кылымдан эле доо коюп, 1932-ж. аралды аннекциялап, француздук Индикытайга кошкон. Арал 1946-ж. Кытайдын Гоминьдан бийлигине өткөн. 1950-ж. Кытайдын элдик бошотуу-армиясы бийликти кулаткан. КЭР алгач расмий түрдө 1951-ж. 15-августта Түштүк Кытай денизиндеги аралдардын көз каранды эместигин жарыялаган. 1954-ж. аралдын батыш бөлүгүн Түштүк Вьетнамдын аскерлери ээлеген. Парижде 1973-ж. 27-январда Вьетнам боюнча тынчтык келишимине кол коюлгандан, 1974-жылдын 19-январынан Кытайдын ички аскер күчтөрү архипелагдын батыш аралдарын көзөмөлгө алышкан. Учурда аралда жүздөгөн адамдар жашайт. Алар балык кармап, белендешет. Кытайдын ири аскер-аба базасын тейлейт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:аралдар
Париж тынчтык келишимдери

Париж тынчтык келишимдери (1763, 1814, 1815). 1763-жылдагы келишим бир жактан Улуу Британия менен Португалия, экинчи жактан Франция менен Испаниянын ортосунда түзүлүп, Жети жылдык согуштун жыйынтыгын чыгарган. Ал боюнча мурда Францияга таандык Канада, Чыгыш Луизиана, испаниялык Менорка аралы жана Вест-Индиядагы бир топ арал Англияга өткөн, Испания Улуу Британияга Флориданы берип, ал үчүн Франциядан Батыш Луизиананы алган. Бул келишим Англиянын колониялык жана дениздеги күчкубатын чындаган. 1814-жылдагы келишим Францияга каршы 6-коалициянын катышуучулары (Орусия, Улуу Британия, Австрия, Пруссия) менен Франциянын ортосунда түзүлүп, ага Швеция, Испания, Португалия кошулган. Ал Голландия, Швейцария, немис княздыктары жана италиялык мамлекеттеринин көз карандысыздыгын калыбына келтирип, наполеон согуштарынын убагында ажыраган колониялык жерлеринин көп бөлүгү Францияга кайтарылган. 1815-жылдагы келишим Францияга каршы 7-коалициянын катышуучулары (Россия, Улуу Британия, Австрия, Пруссия) менен Франция ортосунда түзүлгөн. Ал мурдагы келишимден айырмаланып, Франциянын 1790-жылдагы чек арасын сактоону белгилеп, Францияны 700 млн франк контрибуция төлөөгө милдеттендирген. Мында Франция аймагын шериктештердин 150 миң кишиден турган армиясы 3–5 жыл оккупациялоого тийиш болгон. 
Категория:Тарых

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
Париж тынчтык конференциясы

Париж тынчтык конференциясы (1919–20) – Биринчи дүйнөлүк согушта (1914–1918) жеңген мамлекеттер менен жеңилген өлкөлөр ортосундагы тынчтык келишимдердин долбоорун иштеп чыккан эл аралык конференция. Тыныгуулар менен 1919-ж. 18-январдан 1920-ж. 21-январга чейин Парижде өткөн. Ага Улуу Британия, Франция, АКШ, Италия, Япония ж. б. мамлекеттер катышып, АКШ, Улуу Британия, Франциянын үстөмдүгү алдында өткөн. Германия жана анын шериктештери алар менен түзүлчү келишимдин долбоору иштелип чыккандан кийин гана конференцияга катыша баштаган. Советтик Россия Париж тынчтык конференциясына чакырылган эмес. Париж тынчтык конференциясы Германия Версаль тынчтык келишими, Австрия Сен-Жермен тынчтык келишими (1919), Болгария Нёйи тынчтык келишими (1919), Венгрия Трианон тынчтык келишими (1920), Түркия Севр тынчтык келишими (1920) менен түзүлчү келишимдерди даярдап, Улуттар Лигасын түзүү жөнүндө чечим кабыл алган. Париж тынчтык конференциясы даярдаган келишимдер Вашингтон конференциясы (1921–1922) кабыл алган келишимдер менен Версаль-Вашингтон системасынын негизин түзгөн. Париж тынчтык конференциясынын башкы катышуучулары Россияда совет бийлигин жоюу планын талкуулаган. Ошентип Париж тынчтык конференциясы эл аралык карама-каршылыктардын курчушун тездетип, Экинчи дүйнөлүк согуштун чыгышына түрткү болгон.
Категория:Тарых

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
Париж тынчтык конференциясы (1946)

Париж тынчтык конференциясы (1946) – Экинчи дүйнөлүк согушта женишке жеткен Гитлерге каршы коалициядагы мамлекеттер менен фашисттик Германиянын Европадагы союздаштарынын ортосунда түзүлчү тынчтык келишимдердин долбоорун кароо үчүн чакырылган эл аралык конференция. 1946-ж. 29-июлдан Париж тынчтык конференциясы 15-октябрга чейин Парижде өткөн. Париж тынчтык конференциясында каралчу маселеге кызыккан мамлекеттерден өкүлдөр катышкан. Конференциянын жүрүшүндө бардык элдердин улуттук көз карандысыздыгын жактаган советтик делегация менен Германиянын мурдагы шериктештеринин ички иштерине кийлигишүүгө аракеттенген батыштагы мамлекеттердин (айрыкча АКШ жана Улуу Британия) делегациялары ортосунда пикир келишпестиктер болгон. Советтик делегациянын бекем позициясынан гана конференция тышкы иштер министрлеринин кеңешинде (ТИМК) макулдашылган сунуштардын көпчүлүгүн кубаттаган. Бирок Батыш державалары өздөрүнүн кээ бир сунуштарын («Дунайды интернационалдаштыруу» жөнүндө ж. б.) кийирген. Конференцияда чечилбеген маселелер (Италия менен репарация, грек-болгар чек аралары ж. б. жөнүндө) ТИМКнын Нью-Йорк сессиясында (1946, ноябрь-декабрь) каралган келишимдин долбоору даярдалган.
Категория:Тарых

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
Париньяс

thumb|Париньяс.
Париньяс – Перудагы тумшук, Түштүк Американын эн батыш чети (4°45' түштүк кеңдик жана 81°21' батыш узундук).

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Перу
Парнаиба

thumb|Парнаиба.
Парнаиба – Бразилиянын түндүк-чыгышындагы дарыя. Узундугу 1450 км (башка маалыматтар боюнча 1700 км), алабынын аянты 350 миң км2. Бразилия бөксө тоосу, төмөнкү бөлүгү Парнаиба ойдуңу аркылуу агат. Жогорку жана ортонку агымдарында нугу босоголуу. Төмөнкү бөлүгү Парнаиба ойдуну аркылуу агат; бул бөлүгүндө кеме жүрөт (Терезина шаарынан төмөн). Орточо чыгымы 2400 м3/сек. Боа-Эсперанса ГЭСи бар. Боюнда Флориану, Терезина, Парнаиба шаары жайгашкан.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Бразилия
Категория:Дарыялар‎
Парнас

thumb|Парнас.
Парнас (Parnasos) – Грекиядагы тоо массиви, Коринф булунунун түндүгүндө. Бийиктиги 2457 м. Акиташ тектеринен турат; кыры аскалуу. Жер ортолук дениздик бадалдар жана ийне жалбырактуу токой өсөт. Байыркы грек мифологиясында Парнасты Аполлон менен музалар мекендеген. Этегинде байыркы грек шаары Дельфы (б. з. 7- кылымдагы архитектуралык эстеликтин калдыгы) жайгашкан. Архгеологиялык музей, улуттук парк бар.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Грекия
Категория:Тоолор‎
Парник

Парник – жашылча жана гүл көчөттөрүн тышкы климаттын оор шарттарынан калкалоочу жабдык. Өсүмдүктөрдүн эрте, кеч жана убагында өстүрүлүүчү түрлөрүнө арналып, аларды коргоо максатында айнек шишелери, желим тасмалар жана күндүн жарык нурун өткөзүүчү каражаттар колдонулат. 
Категория:Багбанчылык
Категория:Өсүмдүктөр
Парри архипелагы

thumb|Парри архипелагы.
Парри архипелагы (Parry Islands) – Канадалык Арктика архипелагынын борбордук бөлүгүндөгү топ арал. Аянты 100 миң /км2дей. Ири аралдары: Меллвил (43 миң км2), Батерст (18,2 миң км2), Принс-Патрик (15,8 миң км2). Ойдуңдуу рельеф басымдуу; түштүк аралдарында кырка тоолор (эн бийик жери 1067 м, Мелвилл аралында) бар. Уюл чөлү мүнөздүү. Калктуу пункттары: Моулд-Бей (Принс-Патрик аралында), Резольют (Корнуоллис аралында). Англисче Арктиканы изилдөөчү У. Э. Парринин ысмынан аталган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Канада
Категория:Арктика
Категория:Аралдар
Блез Паскаль

thumb|Блез Паскаль.
thumb|Паскаль суммалоочу машинаны.
Паскаль, Блез (19. 6. 1623, Франция, Клермон-Ферран – 19. 8. 1662, Париж) – француз физиги, математик, философ, жазуучу. «Конустук кесилиш теориясынын тажрыйбасы» аттуу биринчи трактатында проекциялык геометриянын негизги теоремаларынын бири – Паскаль теоремасын баяндаган. Паскаль суммалоочу машинаны ойлоп тапкан (1641). Арифметика, сандар теориясы, алгебра жана ыктымалдуулук теориясы боюнча бир катар илимий эмгектерди жазган. Гидростатиканын негизги законун негиздеген жана гидравликалык пресстин иштөө приндибин түшүндүргөн. Басым бирдиги (1 Па), программалоо тили (Pascal), Айдагы кратер Паскальдын ысымынан аталган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Математиктер‎
Категория:Философтор‎
Категория:Батыш философиясы‎
Категория:Франция окумуштуулары‎
Категория:Франция жазуучулары‎
Категория:Туулгандар 1623-жылы
Категория:Өлгөндөр 1662-жылы
Борис Пастернак

thumb|Борис Пастернак.
Борис Леонидович Пастернак (29 [10]-февраль 1890, Москва - 30-май 1960, Москва облусу, Переделкино) - орус жазуучусу, акын, котормочу. XX кылымдын улуу акындарынын бири. Алгачкы ырлары 1913-ж. жарыяланган. Тунгуч ырлар жыйнагы 1914-ж. жарык көргөн. «Өмүр – менин кыйбасым» (1922), «Экинчи төрөлүү» (1932) лирикалык жыйнактары, «Толкунданганда» (1956-59) цикли, «Тогуз жүз бешинчи жыл» (1925-26) жана «Лейтенант Шмидт» (1926-27) тарыхый-революциялык поэмалары бар. «Көкүрөктөн кетпес дарт » (1925) поэмасы эпикалык мүнөзгө ээ. Повесттери жана абстракттуу гуманизмдин өңүтүнөн жазылган «Доктор Живаго» романы (1957-ж. чет мамлекетте жарык көргөн; 1958-ж. 

Нобель сыйлыгы берилип, советтик басма сөздө сынга алынып, андан баш тарткан) бар. У. Шекспирдин, И. Гётенин, П. Верлендин жана грузин акындарынын чыгармаларын орус тилине которгон.

 Өмүр таржымалы 
Биринчи ырларын 23 жашында жарыялаган. 1955-жылы "Доктор Живаго" романын жыйынтыктаган. Үч жылдан кийин адабият боюнча "Нобель" сыйлыгы менен сыйланган. Андыктан, совет өкмөтү тарабынан кодулоо жана куугунтуктарга кабылгандыктан сыйлыктан баш тартууга аргасыз болгон.

 "Нобель" сыйлыгы 
1946-жылдан 1950-жылга чейин жыл сайын жана 1957-жылы Пастернак адабият боюнча Нобель" сыйлыгына көрсөтүлүп турган. 1958-жылы анын талапкерлиги өткөн жылкы лауреат Албер Камү тарабынан сунушталган. Ошентип, Пастернак (И.А. Бунинден кийин) бул сыйлыкты алган экинчи орусиялык жазуучу болуп калган.

 Музейлер жана эс-тутум 
1984-жылы октябрда соттун чечими менен Пастернактын Переделкинодогу дачасы туугандарынан алынып, мамлекетке өткөрүлгөн. Эки жылдан кийин, 1986-жылы дачада СССРдеги эң биринчи Пастернак музейи түзүлгөн.

1980-жылы, акындын 90-жылдыгында Крым астрофизикалык обсерваториясынын астроному Людмила Карачкина 1980-жылы 21-февралда ачылган астероидди "3508-Пастернак" деп атаган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

 Шилтемелер 

Категория:Орус жазуучулары‎
Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Туулгандар 1890-жылы‎
Пасха аралы

thumb|upright|моа.
Пасха аралы, Рaпa-Нуи (испанча Pascua, жергиликтүү аталышы Rapa Nui) – Тынч океандын чыгыш бөлүгүндөгү жанар тоо аралы; Чилинин аймагы. Аянты 165,5 км2. Калкы 5,8 миң (2012). Административдик борбордук жана жалгыз шаары – Ханга-Роа. Арал үч бурч формасында, каптал жактарында жанар тоолор көтөрүлүп жатат (бийиктиги 539 мге чейин). Алардын аралыгын негизинен чөп өсүмдүктөрү менен капталган дөңсөөлүү түздүк ээлейт. Климаты тропиктик. Айлык орточо температурасы 16-23°С. Жылдык жаан-чачыны 1400 ммден ашык. Тропиктик дыйканчылык, балык кармоо, туризм өнүккөн. Полинезиялыктардын байыркы маданиятынын калдыктары (моаи деп аталган зор таш балбалдар, бетинде жазуу сүрөттөрү бар такталар) табылган. Аралды голландиялык деңиз саякатчысы Я. Рогвен 1772-ж. Пасха майрамы күнү ачкан. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Аралдар‎
Категория:Чили
Патна

thumb|Патна (2014).
Патна – Түндүк Индиядагы шаар. Бихар штатынын административдик борбору. Калкы 2,1 млн (2011). Ганг дарыясындагы порт. Текстиль, кебез-кездеме, тамак-аш (бал камыш, кунжут) өнөр-жай ишканалары иштейт. Университет, китепкана (фарсы тилиндеги уникалдуу кол жазмалар сакталган), музей ж. б. бар. Кустардык кол өнөрчүлүк (килем, парча, метиз) өнүккөн. Байыркы мезгилде Паталиптура аталган. Азыркы аталышы менен 12-кылымдан белгилүү. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Индия
Категория:Шаарлар‎