Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Эрматова Кундуз

Эрматова Кундуз Килемчи жана өрмөкчү. 1939-ж. Ноокат районундагы Кыргыз-Ата айылында төрөлгөн.
 
Чарбанын ар кандай өнөктүгүнө катышкан. Кайын энеси Атиндин үлгүлөрүн кармал, өз алдынча көркөм буюм жасоо менен узчулугун баштаган. Кундуз аянттуу соккон килемдерине «кайкалак көчөтүн», «кырк шак көчөтүн», «ашкана көчөтүн» кара-кызыл түстө арбын алат да, ортолук көчөттөргө өсүмдүктөрдүн, айбанаттардын кейипин өзүндөй берүүгө умтулуп, жашыл, кызыл, сары түстөрдү берүүлөрү даана байкалат. Өрмөчүлүгүндө катары терменин, кара терменин мыкты үлгүлөрүн жараткан. Аны күзүктөөдө бир өңчөй согуу менен ортолоруна «чычкан изин» түшүрүп, көркөм көчөт берүүсү аркылуу түстөрдү ачык көрсөткөн. «Тай туяк көчөтүнүн» «кош кайкалак көчөтүнүн» четтиктерине «тумарча көчөттөрү» менен шарттуу терип кетет. Ал катары таарларда ак түстө көчөт чыгарып, аны кара, кызыл, көк, сары, күрөң, жашыл менен жагыза алат. Таар буюмдарынын жээк көчөттөрүн өзүнчө эки элидей кылып согуп алып, аны буюм четине тигет. Уз жасаган шырдакчаларынын жээктерин бычак учулап, «мүйүз оюмдарынын» ичинен «мүйүз оюмдарын» чыгарып, эки өңдө (ак - кызыл) ачык берет.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Эргеш кызы Умсунай

Эргеш кызы Умсунай Килемчи, саймачы жана термечи, 1948-ж. Кадамжай районундагы Кара-Дөбө айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Колхоздо иштеген. 1977-жылдан «Мурас» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде узданат. Умсунай саймачылыгында балыш, жаздык, туштук өңдүү буюмдарды «басма саймасы», «илме дос саймасы», «илме саймасы» аркылуу жүзөгө ашырат да, ага «кайкалак көчөтүн», «кош кайкалак көчөтүн» негиз тутат. Ал эми килемчиликте «чавадан көчөттү», «күйдүргү көчөттү» арбын алат. Арабы (түссүз килем) согуп, ага «омуртка көчөтүн», «ашкана көчөтүн» түшүрөт. Чаваданы кызыл-сарыдан турган «жээк көчөтү» кош кайкалак көчөтүнөн туруп, төрт кайкалак көчөтү бир табакчаны түзүп, өзөгү кереге көздөнүп, «бычак учу» менен бөлүнөт. «Күйдүргү көчөттө» үч табакчанын четинде «куш оюму» көчөт катары берилип, өзөгүнө төрт «кайкалак көчөттү» чалкасынан түшөт. Ошондо эки табакча буюмдун ортолугун пайда кылат. Ал өрмөк аркылуу килем көчөтттөрүн так ошондой бере алат. Эмгектери түстүү баттамада.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Килем буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Таар, сайма буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Эгимбаев Темиркан

Эгимбаев Темиркан Зергер. 1936-ж. Кочкор районундагы Ак-Учук айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Чарбанын ар кандай өнөктүгүндө эмгектенет. Атасы Тегинбайдын кыз-келиндердин жана ат жабдыктарынын көркөм куйма жана чапма калыптарын, зергерчилигинин ыкмаларын пайдаланат. Көркөм калыптарында «мүйүз оюмдарынын», «айчык көчөттөрүнүн», «гүл мык көчөттөрүнүн», «жарым кыял оюмдарынын», «жээк көчөттөрүнүн» шарттуу элементтери берилип, кайык, өрүм ыкмаларында башкалардан айырмалуу жагдайлар анча баамдалбаганы менен жезди алардын бетине чабууда, чапкан ээрлерин сынпостоодо Темиркан чеберчиликке эгедер. Уста көбүнчө кургак уста катары таанылып, ага кардар көп түшүп турат.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Ысман уулу Бакир

Ысман уулу Бакир Жыгаччы. 1929-ж. Ноокат районундагы Ленинизм айылында төрөлгөн.
 
Билими - бүтпөгөн орто. Колхоздо эмгектенген. Бакир - жыгаччылыкта кырма идиштеринен сырткары ээр чабуунун чебери. Оймо ээрди тоголок жыгачтан тандайт. Аштама ээри (эки каптал, кашы, чарасы) төрт бөлүктөн турат. Уста чарасын уюл жыгачтан тандайт. Негизи курама ээрди (пайгер ээр) «чаптама ээр» деп коёт да, аны куумач ээрине окшоштурат. Ээрдин алдыңкы кашын жазы жана тегерек кейипте чыгарып, аны «эр эңиш», «улак тартыш», «тыйын эңмей» сыяктуу элдик оюндарга токунууга шартташтырат.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Ысакан кызы Мария

Ысакан кызы Мария Уз, чеберчиликтин мектебин түзүүчү. 1910-ж. Ысык-Көл районундагы Кара-Ой (Долинка) айылында төрөлгөн.
 
Балбай баатырдын кыздарынан болот. Жаш чагында Турпанга чейин тентип барып келген. Мария энеси Канышайдын, маселчи кайын энеси Тойдуктун нускасын алган. Кайын атасы Шайбыр жыгаччы болгон. Мариянын таарга, кийизге ботонун жүнүнөн ийирип сайган илме саймасы, басма саймасы күнү бүгүнкүдөй сакталган. Мариянын ак өргөөсүндөгү көркөмдүктүн жогорку татымы жабык башта «мүйүз оюмдарынын» «мүйүз оюмдары» менен ич ара айкалыштары бар. Мында көк-кызыл түргө ак-кызылдан «ак этек» түшөт. Бычак учу «аламыч» катары кара-ак болот. Ак жээк оюмдарынын эки четинен кош кайталанышы терме тегиричтеги түскө шарттуу үндөшөт. Мурунку уздардын көркөм табитине коошуп турган мындай үндөштүктөр терме боо-чууларында да билинет. Ак өргөөнүн канат чийдеги, чийдеги, эшик чийдеги түйгөн көркөм көчөттөрү, аларга тагылган тор чачык, топ чачык, кылыч байлоо, төкмө чачык, кийиз үлгүлөрүңдөгү жалпы ички жасалгалары ала-теле болбой, бир беткейликти - кызыл үйдү элестетет. Уз кол боёкторду өсүмдүктөрдөн алат. Боёк берүүчү өсүмдүктөрдүн ыраңды өзүнө тарткан мезгилин тааный билет. Күүгүм чен боёкту өсүмдүк өз боюна тартар учур,- деп божомолдойт. Ышкын түптү казып, кынаны алып, карагаттын шагын ийип, жүн боёп, териге сиңирүүнүн жолдорун уз мыкты өздөштүргөн. Анын Шайыркүл, Сабырбүбү, Жеңиш, Ыктыбай өңдүү үйрөнчүктөрү бар. Сүрөттө Мария уз кызы Бердибаева Жеңиш менен. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1966-ж. Кыргыз ССРинин 40 жылдыгына карата республикалык ат майданга уздун 105 баштуу ак өргөөсү тигилип, ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Ыйманкул уулу Чалагыз

Ыйманкул уулу Чалагыз (1889-1980) Комуз уста жана комузчу, акын. Ысык-Көл районундагы Корумду айылында төрөлгөн.
 
Өз аты Абдылда болгон. Жаш чагынан эле комуз чертүүгө куштарланып, комуз чаап, ага таандык жыгачтардын жердиктерин мыкты билген. Уста өрүк комузду арбын кармаган. Анын капкагына Жети-Өгүздүн, Чоң-Жаргылчактын, Кичи-Жаргылчактын өрдөшүндөгу кыранда аба ырайынын ар кандай өзгөрүүлөрүнө туруштук берген карагайдан тандаган. Комуздун жыгачына Күнгөй-Ала тоосунун, Чүйдүн Кемин, Ысык-Ата тарабынын өрүгүн алган. Мари карагайдан да комуз чапкан. Комуз кылына күңгөйдүн кургак чөбүн көбүрөөк оттогон семиз жайдары боз койлордун ичегисин артын, өзү чыйратып алган. Чалагыз Карамолдо Орозов, Калык Акиев, Осмонкул Бөлөбалаев, Алымкул Үсөнбаев, Адамкалый Байбатыров, Муса Баетов, Атай Огонбаев, Шаршен Термечиков өңдүүлөргө өтүнүчтөрү боюнча комуз белектеген. Ал Кыргыз ССРинин маданиятка эмгек сиңирген ишмери болгон, күү чыгарган, китеп жазган, мүнүшкөрлүк да кылган. Бүркүт таптоонун купуя сырларын мыкты билген. Устанын Токтогулов Бабажан, Исаков Шайдылда, Тайчинов Казак өңдүү шекиттери бар.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
ЫйманкулoваТилебалды

ЫйманкулoваТилебалды Уз. 1932-ж. Ат-Башы районундагы Кара-Суу айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Кыйла жылдары колхоздо эмгектенген. Анын шырдакчы, саймачы, өрмөкчү, чырмакчы, түймөчү экендиги көтөргөн чакан ак өргөөсүнөн баамдалат. «Кочкор мүйүз оюмун», «карга тырмак оюмун», «бадам оюмун» уз буюмга негизги көркөм каражат кылып алат. Ат-Башылык уздарга мүнөздүү такта-такта болуп түшкөн бир түрдөгү шырдакты, түр шырдакты арбын кармайт. «Аламычын» араа тиштентип берет (ак-карадан). Кээде калпактын өөнүн чааралекейлеп, түрдөп, «аламыч» кылган учурлары бар. Ал шырдак оюмдарын беттештирүүгө кызыл-жашыл түстү арбын пайдаланат. Чырмакчы катары буюмга көркөм көчөт түшүрүүдө элдик оюм-чийимдерди стилдештирет. Жан-жаныбарлардын сөлөкөттөрүн көркөм оюмга айлантып символдоштуруп жиберүүгө чебер. Анын жасалгалары көбүнчө белек-бечкек үчүн шартташат. Тилебалды уз Салкын Бегалиева менен ар дайым өнөктөш узданат.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Ыйманалы уулу Абыш

Ыйманалы уулу Абыш (1901-1986) Ат жабдыктарынын чебери (өрүмчү, ээрчи). Кемин районундагы Кайыңды айылында төрөлгөн.
 
Абыш колдон кайыш ийлеп, жаңгактын терилеринен татаал өрүмдөр үчүн тасма (көк) жараткан. «Суйсалма өрүмгө», «терме өрүмгө» 12-16 тал көктү текши тилип, өрүмүн өтө кооз чыгарган. Кош түшкүн берген (кош өрүмдүү). Анын жасаган камчылары айыл арасында көп жолугат. Ээр чабуу ыкмалары учурунда жазылбай калган. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Ыбраим уулу Назар

Ыбраим уулу Назар (1907-1986) Зергер. Кара-Буура районундагы Маймак айылында төрөлгөн.
 
Ал ат жабдыктарын өрүп да, кайып да кармап, көрүк үйлөтүп, күжү күйгүзүү менен аларга куйма ыкмалары аркылуу шөкөттөрдү чапкан. Колдон үзөңгү куйганы, ага дат чалбас болоттон тандаганы, ага форма, түр тандай билгени анын усталык жүзүн көрсөтүп турат. Аялдардын зер буюмдарына узануусунда күбөк жасоо ыкмасы башкалардан айырмаланган. Ал учурунда жазылып алынбай калган. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Шопок кызы Тилен

Шопок кызы Тилен Шырдакчы, саймачы. 1928-ж. Москва районундагы Чоң-Арык айылында төрөлгөн.
 
Токмоктогу маданий-агартуу окуу жайын бүтүргөн. Айылдык китепканада китепканачы, Чоң-Арык айылдык кеңешинин төрайымы болуп эмгектенген. Кыргыз ССР Маданият министрлигинин китепкана отличниги наамын алган. Узчулукту элүүнчү жылдары баштаган. Кооздукка имерилүүсү сүрөт тартууга ышкыбоздугунан баамдалат. Ага апасы Канымбүбүнүн, кичи энеси Мөөркандын, таенеси Айжандын нускоочулугу зор. Тилен топу, боркок сымал буюмдарды көптүрмө сайма, басма сайма, жермөмө сайма аркылуу кармайт. Туш кийиз саят. Илме сайма аркылуу көчөт түшүрүүдө апасынын кандагай, кементайдын өңүрү, кандагайдын багалегин кештелөөчү көркөм каражаттары чоң таасир берген. Сайма буюмдарында кийиз үлгүлөрүнө түшүүчү кооздуктарды (оюм-чийим) өсүмдүктөрдүн бутактары, жалбырактары, сабактары өңдүүлөр менен айкалыштырып, ичкерээк алып, ага «сууну» аламончоктото берет. Кара күрөң жердикке жашып түстү басмырт маанайда берүүнү сүйгөн чебер белдемчи, бепшанттарга да кызыл-көк түстөрдү алдыга алып чыгат. Мындай уздук татым Тилендин тиккен элдик кийим-кечектерине да мүнөздүү. Уздун шырдакчылыгында табак оюм шарттуу. Шырдактарында төрт «кочкор мүйүз оюмунун» ортосунан төрт «кочкор мүйүз оюму чыгып, алардын араларына «аламыч» түшпөй, туташ берилип, үзүл-кезил, оош-кыйыш элементтери билинбейт. «Жарым кыял оюмдатып» берген шырдактарында бугу мүйүздөнүп бир нече элементтерден турган көркөмдүктөрдү жээк оюмуна, «мүйүз оюмдарынын» ичинен «карга тырмак оюмун» же «мүйүз оюмун» борбордук оюм кылат. Учу ичке, «бычак учулантып» алып, үч табакчадан бир буюмду жалпы оюм аркылуу берүүсүндө «Алтын оюмдун» (Күмүшбек кызы Алтын, Сокулук району, Жыламыш айылы) чыгармачылык өрнөгү бар. Аны Тилен өзүнүн оңтоюна алып, «буруп кетүү», «аяк-башын өзгөртүп коюу» касиетине эгедер. Уз көк-кызыл, кызыл-жашыл, кары-сары, кара-ак түстөрдү билгичтик менен жупташтырат. Кийизди бири-бирине беттей ойгондо, алардын аламычы көбүнчө «куш тырмак оюму», «бармак боочу оюму» болуп түшөт.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата эл чеберлеринин республикалык кароо-сынагы. Кийиз буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы. 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы. Шырдагы үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин грамотасы. 1989-ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу курултайына карата эл чеберлеринин республикалык көргөзмөсү. ЭЧЖРКнүн диплому. 1991-ж. Кийим-кечектердин жана элдик зер буюмдарынын республикалык кароо-сынагы. Баш кийимдери үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин Ардак грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Шермат уулу Мурза

Шермат уулу Мурза Жыгаччы. 1904-ж. Ноокат районундагы 1-май колхозунун аймагында төрөлгөн.
 
Айыл чарба артелин уюштуруу учурунда сабатсыздыгын жойгон. Мурза кырмачы катары таанылып, ашкана буюм-идиштерине узанып, табак, аяк (кесе), чөйчөк, кашык, челек, табак өңдүүлөрдү дайыма жайма базарларга чыгарып турат. Жердикти уста өз тамаркасына тигип алат. Оңтоюна карата талды кыркып, сомдогон идиштерин көлөкөдө кургатып, четинен чаап, кайра коюп, бир эле буюмду кырмачы үч-төрт жолу кармайт. Анын негизги аспап-куралдары - бычак, ийги, балта, араа. Эки сузгулук жыгач төрт кашыкка, эки аяктык жыгач төрт чөйчөккө, эки чара табак төрт тайпак табакка өлчөнөт.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Шаршеева Сакин

Шаршеева Сакин Чырмакчы, шырдахчы. 1941-ж. Кочкор районундагы Кум-Дөбө айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Кара-Кулжа кыштоосундагы турмуш-тиричилик комбинатында узданат. Уздук таасирди Tana кызы Сагынбүбүдөн алган. Сакиндин чеберчилиги ак өргөө көтөрүүдөн билинет. Ал канат чий, чыгдан чий, эшик чий чырмактарында эки жагыва «тап бердирме», «чыбыктоо» аркылуу чийден түрдүү түс түшүрүп, анын ортолугуна «омуртка көчөтү» менен «мүйүз көчөттөрүн» айкалыштырып, ал негизинен кызылды көк, жашылды кызыл, сарыны ак өңдө ачат. Ошондо ак «аламончок» көчөт араларына берилип, көркөм кооздук ачык көрүнөт. Карадан «ийрек» түшүрүп, ал кызыл көктөн турган «жээк көчөттөрү» ортолук көчөттөргө үндөшөт. Уздун кийиз буюмдары негизинен түр шырдакка түшүп, түрдүү түс берген оюм айкалыштарынан кийин «аламыч» ак-карадан көрүнүп, анда «мүйүз оюмдары» («кочкор мүйүз оюму», «кош мүйүз оюму», «сыңар мүйүз оюму») алды-үстүнөн «карга тырмак оюму», «бармак боочу оюму», «ачкыч оюму» менен эркин жупташат. Жабык баштын, шырдактардын жээги үчүн оюмдары «аламычтан» кийин «куш канат оюмун» бергенде алдынан «кочкор мүйүз оюму» чыгып, ортосунан «карга тырмак оюму» пайда болуп, жалпысынан «жарым кыял оюмундай» туюлат. Уз кызыл, көк, ак түстөрдү бери алып чыгат. Кызы Нурбүбү анын жардамчысы. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Шаршеев Элчибек

Шаршеев Элчибек Карапачы. 1955-ж. Жумгал районундагы Кайырма (азыр Байзак) айылында төрөлгөн.
 
Бишкек сүрөтчүлөр окуу жайынын колдонмо-жасалга бөлүмүн, КМУнун тарых этнография факультетин бүткөн. 1978-ж. Бишкектеги элдик көркөм кол өнөрчүлүк кесиптик техникалык окуу жайын уюштурууга жигердүү катышып, сөөк, мүйүз, карапа бөлүмдөрү боюнча мугалим-чебер, директордун орун басары болуп иштеген. Кыргыз Республикасынын кесиптик-техникалык билим берүү отличниги. Элчибек карапачылык өнөрдү колго алып, 1973-жылдан кароо-сынактарга, көркөм көргөзмөлөргө катышууда. Ал карапа буюм-тайым жасоодо, чыгарма түзүүдө жердикке абалы Жумгалдагы Кара-Кеченин ак топурагын арбын пайдаланса (ал топурак азыр Сокулуктагы фарфор заводунда иштетилет), кийин Ивановканын топурагын, Таластын сары топурагын, Көлдүн Кажы-Сайынын көгүш топурагын да пайдаланууда. Чебер адегенде жасалуучу буюмунун үлгүсүн (эскизин) кагазга түшүрөт. Анан топуракты жууруп, ийлеп, калыпка түшүрүү, дүкөнүнө коюп иштетүү, чаптоо (тоголоктоп чаптоо), кургатып боёо, топуракты бышыруу, сыртын суу өтпөгүдөй жылтыратуу (глазурлоо) сыяктуу жолдорунан өткөрөт. Мындан колдонмо-жасалга вазалары, идиштер (челек, табак, көөкөр, аяк, кесе, чай чыны), дубалга илинүүчү кооздук буюмдар жаралат. Ал сөөк, жыгач, мүйүзчүлүктү да мыкты өздөштүргөн. Элчибектин устакерчилик таасирин алган Сатыбеков Таалайбек (мүйүз, сөөк чебери), Кылычбеков Эрмек (өзү менен бирге узанат), Кулуев Канат (айнек заводунун карапа цехиңде уста), Бейшебаев Садык, Адылов Марат (жыгаччы, окуу жайынын директорунун орун басары) өңдүү шекиттери бар. Катышкан кароо-сынактары, көркөм көргөзмөлөрү жана алган сыйлыктары 1985-ж. Эл чыгармачылыгынын Дүйшөнбүдө өткөн Бүткүл союздук I фестивалы. Карапа жасалгалары үчүн II орун, диплом. 1987-ж. Эл чыгармачылыгынын Москва шаарында өткөн II фестивалы. Сөөк шахматы, вазалары, фигуралары, идиштери үчүн II орун, күмүш медаль, диплом. 1989-ж. Эл чыгармачылыгынын Бишкекте өткөн көркөм көргөзмөсү (кесиптик-техникалык билим берүү системасынын). Көркөм карапа буюмдары үчүн 1 орун, диплом.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жаматов Абдыганы

Жаматов Абдыганы (1926-1988) Кырмачы. Ноокат районундагы Кыргыз-Ата айылында төрөлгөн.
 
«Тельман» атындагы колхоздо шофер, механизатор, электрик, тегирменчи, куруучу болуп иштеген. Чарбанын экономикалык күч-кубаты үчүн ондогон пайдалуу сунуштарды киргизгени аркылуу «Ардактуу колхозчу» деген наамга эгедер болгон. Абдыганы өзүнчө электр-механизми бар устакана-дүкөн уюштурган. Анын өнөрканасынан чыккан идиштерге бал челек (мунун өзүнчө сүйрү-тегерек түспөлү бар. Беш литр суюктук сыят. Ага каймак-май салууга да болот), жыгач чайнек (мунун да көлөмү, ичтүүлүгү ар кандай. Мында кичине таш чайнектин көлөмү да сакталган. Ага сүт, кымыз куюлат), туз салгыч, мурч салгыч (бал челектин формасы сакталган) өңдүүлөрү кирет. Абдыганынын кармаган аягында жана чөйчөгүндө элдик идиштердин көркөмдүгү өзүнөн өзү баамдалып турат. Алардын көлөмү - ичтүүлүгү ар кандай. Муну кештелөөдө бөтөнчүлүгү бар. Кооздугу, колго токтомдуулугу менен идиш ба алуу көрүнөт. Чебердин ар түрдүү түспөлдө жасаган табагында да салттуу узануучулук туюлат. Мында электр-механизм пайдаланылып жаткандыктан ага ылайык кырмачы да өзүнчө түспөл табууга изденүүчүлүгү билинет. Анын колунан жаралган буюмдар айыл ичиндеги турмуш-тиричиликке кирүүдө. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Жыгач буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын областтык кароо-сынагы». Кырма идиштери үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Кырма идиштери үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Шайымов Оболбек Капар уулу

Шайымов Оболбек Капар уулу Мүйүзчү жана сөөк буюмдарынын чебери. 1958-ж. Ак-Талаа районундагы Баетов (Дөрбөлжүн) айылында төрөлгөн.
 
Райондук маданият үйүндө эмгектенген. Бишкектеги № 19 көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайын бүтүргөн. Азыр «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде узанууда. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Оболбек мүйүздөн, сөөктөн буюм-тайымдарды белек-бечкектик мааниде жасоодо. Ал көлөмдүү, рельефтүү көрүнөт да, бир нерсенин сөлөкөтүн, түспөлүн берет. Кыз-келиндердин зер жасалгаларын жердиги мүйүз, сөөк, пластмасса өңдүүлөрдөн кармайт. Анын «Боз үй», «Комуз күүсү», «Бүркүтчү» өңдүү кутучалары-вазалары бар. Сөөктүн ички касиеттерин мыкты өздөштүргөн. Тарактын жердигин чакча сыяктуу өзүнүн баскычына тегиздейт. Үлгү боюнча анын эки бетин кум кагаз менен тазалап, жылмалайт. Тиш түшө турган жерлерин белгилеп, бир эле тарактын бир четине кезек, экинчи жагына майда типтерди чыгарат. Бетине көркөм оюм түшүрөт. Анан оюм-чийим түшкөн жезди ысытып туруп тарактын бетине басат. 65 тиштүү механизм аркылуу жүргүзүлгөн атайын араасы менен майда таракка 70 тиш чыгарат. Оболбек сөөктөн шахмат жасаган. Шахмат таштарынын түспөлүн тандап, сөөктү туурасынан кесет. Ал адамдын сөлөкөтүн - тебетейчен карыяны элестетет. Чети-белин сомдоп чарыкка алат да, анан бор машинага отурат. Ал машинанын көзөй жана кесе турган ийнеси бар. Аны менен сөөктү көзөйт, жол салат, оюм чийим түшүрөт. Сөөктү боёдо, айрыкча шахматтын сөлөкөттөрүн бири биринен айырмалоодо атайын боёк колдонот. Сөөктү төмөнкүчө да боёйт. Ыкчам чайдын чамасына уксус (ачык суу) кошуп, сөөктү ага бир сааттай салат. Ошондо сөөк күрөң жана кызгылт тартып, ышкын түп өңдөнүп калат. Пияздын кабыгына ачык суу кошуп да сөөк боёйт. Мүйүзгө жана сөөккө күмүш, жез, мис, нейзильбер, мельхиор, дат чалбас өңдүү түстүү металлдарды чабат. Буларга элдик көркөм оюм берет.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык II кароо сынагы». Сөөк, мүйүз буюмдары үчүн шааркомдун жана шаараткомдун Ардак грамоталары; 1987 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Мүйүз жана сөөк үлгүлөрү үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин диплому; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Сөөк, мүйүз буюмдары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Шайылдаев Кубанычбек

Шайылдаев Кубанычбек Тери буюмдарынын чебери. 1964-ж. Нарын шаарында төрөлгөн.
 
1988-ж. элдик көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайынын көркөм буюм кармоо бөлүмүн бүткөн. Азыр Нарын шаарындагы «Нуска» чакан чеберканасында узанат. 1991-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Кубанычбек көргөзмөкөргө алгач «калмак өрүмү» аркылуу катышкан. Өрүм үчүн 16-24 тал көктү арбын пайдаланат. Мында сегизден экиге бөлүп, бирөөн жети кылып, ортодон аркак чыгарат. 12 талдын өрүмү оңдон солго өтүп отурат. Кубанычбек көөкөр, шири чыны кап жасоодо элдик ыкмаларды пайдаланат да, формасын жана чийме сынпосун кагазга түшүрүп, аларга айырмалуу көркөмдүк берет. Ал үчүн чебер өзү ойдогудай жасап алган аспаптары, чийим шибеге, сындырыктары бар. Катышкан көргозмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1991-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Шири буюмдары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар