Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Этностук маданият

Этностук маданият - ачык айырмалооочу этностук мүнөзгө ээ болгон жана этносторду ажырымдоочу функцияны аткарган маданий элементердин жана стуктуралардын жыйындысы.
 
Ал теги бир жана чогуу чарба жүргүзгөн кишилердин маданияты. Этностук маданият эмгек куралдарын, салттарды, үрп-адаттарды, адат укугунун нормаларын, баалуулуктарды, курулуштарды, кийим-кечени, тамак-ашты, унаа каражаттарын, турак-жайды, билимдерди, диний ишенимдерди, элдик чыгармачылыктын бардык түрүн камтыйт. Ал дайыма бир географиялык аймакта жайгашат жана саясий, экологиялык, социалдык структурасы боюнча тектеш болот.
 
Этностук маданият адамдын курчап турган чөйрөгө байырлашуусуна багытталган коомдук ишмердигинин формаларынын көп түрдүүлүгүн чагылдырган адамзат маданиятынын локалдык көрүнүшүнүн негизги формасы болуп саналат.
Этностук маданият этностун маданиятынын эң маанилүү компоненти болуп саналат. Ал эми этностун маданияты анын бардык маданий жетишкендиктеринин жыйындысын түзөт. Бул жетишкендиктер этностук маданиятка тиешелүү да же нейтралдуу да болушу мүмкүн.
 
Этностук маданиятка өздүк этностук маданияттан сырткары бөлөк этностук жана интерэтностук маданияттын элементтери да кирет. Бул элементтер өзүн этноско ыйгаруучулуктун, социомаданий информацияны, ишмердик тажырыйбасын муундан муунга өткөрүүнүн, этностук эс-туюмду, өзүн өзү аңдоону сактоонун негизи болуп кызмат кылат.
 
Азыркы глобалдашуу шарттарында этностук маданияттын структурасында эки карама-каршы процесс өнүгүп жатат. Бир жактан этностун материалдык жана рухий маданияты интернационалдашуусу, маданият элементтерин өз ара өздөштүрүү, маданий баалуулуктарды алмашуу жана байытуу жүрүп жатса, экинчи жактан этностук өзүн өзү аңдоонун күчөшү, этносторду руханий баалуулуктарынын маанисинин күчөшү, этностук өзгөчөлүктү сактоого. этностук маданияттын негизги элементтерин коргоого умтулуусу өсүп баратат.

 Колдонулган адабияттар 
 Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.

Категория:Этнография
Этностук конфликт

Этностук конфликт - этностук топтордун кызыкчылыктары менен максаттарынын сыйышпастыгы же дал келбөөчүлүгүнөн келип чыккан социалдык, топтор аралык конфликттин тиби.
 
Конфликт тигил же бул этностук топтун башка топтор жана мамлекет менен болгон мамиледе өз абалын өзгөртүүгө умтулуудан көрүнөт. Этностук конфликт бардык этностук топтордун өз сезимине тигил же бул даражада тийиштүү болгон этноцентризм элементтеринин негизинде пайда болот. Этностук конфликттин ички булагы этностук топтун өтө маанилүү талабы катары каралган улуттук кызыкчылыктардын кагылышуусу болот. Бул кызыкчылыктардын башка этностук топтордун кызыкчылыктары менен карама-каршы келиши коркунучту сезүүгө жана аны коргоого түртөт. Ал этностук сезимдин зор эмоционалдык потенциалына жана этнос ичиндеги бардык социалдык топтордун биригишинин жеңилдигине байланыштуу өзгөчө курч болот жана кеңири кулач жаят.
 
Этностук конфликттин негизги себептери аймактык талаш-тартыштар, көчүү жана жашоо ордун алмаштыруу, тарыхый акыл-эс, өз тагдырын чечүүгө умтулуу, материалдык ресурстар же аларды кайра бөлүштүрүү үчүн күрөш, улут элитасынын бийликке умтулуусу, эмгектин бөлүштүрүү чөйрөсүндө этностордун конкуренциясы ж.б.
болот.
 
Этностук конфликттин формасы боюнча төмөндөгүдөй түрлөрү бар: көмүскө, ачык, зордук-зомбулуктуу, куралдуу жана куралсыз. Максаты боюнча статустук, этнотерриториялдык, маданий-тилдик болуп ажыратылат. Этностук конфликттин масштабы боюнча локалдык (бир аймакта), регионалдык (бир географиялык аймактагы бир нече мамлекет же бир нече этностук топтор катышат), глобалдык мамлекеттердин тобунун же союздарынын ортосунда) мүнөзгө ээ болушу мүмкүн.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностук консолидация

Этностук консолидация - (лат. consolidatio - тыгыздашуу, бекемдеө, өстүрүү) - тили, маданияты тектеш, өз алдынча этностордун же этностук топтордун бир этностук жалпылыкка биригүүсү.
 
Этнологияда этностор аралык жана этностук ички консолидацияны айырмалашат. Эки же бир нече өз алдынча, бирок тили, маданияты боюнча тектеш элдердин бир этноско биригүүсү этностор аралык консолидация, ал эми кандайдыр бир чоң этностун ичиндеги субэтностордун же этностук топтордун арасындагы айырмачылыктардын жоюлушунун натыйжасында ички баш кошуу «этностук ички консолидация» деп аталат.
 
Этностук ички консолидация жалпы этностук өзүн-өзү аңдоо сезиминин бекемделишинин натыйжасында диалектилерди, маданий, турмуш-тиричилик өзгөчөлүктөрүн жымсалдоо жолу менен жүрөт. Эки типте тең этнос же этностук топ өз алдынчалыгын жана өзүн өзгөчөлөнгөн этноско ыйгаруу сезимин жоготот. Ассимиляция сыяктуу эле этностук консолидация да эркин, ыктыярдуу же зордук менен мажбурлап ишке ашырылышы мүмкүн. Биринчисинде ал табигий түрдө, акырындык менен жүрөт жана оң натыйжаларды берет, ал эми экинчиси элдин өз тагдырын өзү чечүү эркиндигинин бузулушу, маданияттын улуттук өзүнчөлүгүн этибарга албоо менен коштолот жана жыйынтыгы терс натыйжаларга алып келет.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностук дисперсизация

Этностук дисперсизация - алгачкы (энелик) этностон салыштырмалуу анча чоң эмес этностук топтордун бөлүнүп чыгып, өз этносунун аймагынан башка аймакта туруп калуусу.
 
Ал дүйнө элдеринин көпчүлүгүнө мүнөздүү көрүнүш. Анын негизги себеби миграция болуп саналат. Мисалы, армяндар, еврейлер, орустар, англичандар ж. б,

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностук дискримивация

Этностук дискримивация (лат. Dickrimmatio - айырмачылык) - адамдардын кандайдыр бир тобун (же бүтүндөй бир элдин) улуттук принцип боюнча чектөө.
 
Ал түпкү эмес улуттагы граждандардын, улуттук азчылыктын өкүлдөрүнүн шайлоо укуктарын, көңүл жүрүү, жашоо ордун тандоо эркиндигинин ж.б. чектөөдөн көрүнөт.
Мындай чектөөлөрдүн натыйжасында дискриминациялангандар жашаган өлкөсүн таштап кетүүгө мажбур болушат жана качкындарга айланышат. Этностук дискриминациянын экинчи жагы түпкү калктын артыкчылык абалы болуп саналат. Этностук дискриминация этностор аралык мамилесин начарлатып, конфликттерге алып келет.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностук бөлүнүү

Этностук бөлүнүү - бир этностун эки же бир нече топко ажырап, жаңы этностук жалпылыктардын пайда болуу процесси.
 
Этностук бөлүнүү процессинин жана ага байланыштуу массалык миграциялардын натыйжасында элдер бүт жер шары боюнча отурукташкан. Этностук бөлүнүүнүн түрлөрү: этностук парциация, этностук сепарация, этностук дисперсизация.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностук биригүү

Этностук биригүү - эки же андан көп этностук жалпылыктардын жана топтордун биригип жаңы этностук жалпылыкты же метаэтносту түзүү процесси.
 
Этностук өнүгүүнүн бир нече негизги түрлөрү бар: этностук консолидация, этностук ассимиляция, этностор аралык интеграция.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностор аралык миксация

Этностор аралык миксация - (лат. mixatio - аралашуу) – бир нече тектеш эмес этностордун интеграциялануусунун жүрүшүндө аралашуусу жана анын натыйжасында жаңы этностун пайда болушу.
 
Жаңы этностук жалпылык ага кирген баардык этностордун маданияттарынын элементтерин айкалыштырат. Бул процесс ассимиляцияга жакын, анда биригүүчү продесстер адатта аймактык аралашуу, байланышып жаткан этностордун метистешүүсүнө алып келүүчү этностор аралык никелешүүнүн көл болушу менен шартталат. Ал Латын Америкасынын элдери үчүн өзгөчө мүнөздүү.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностор аралык интеграция

Этностор аралык интеграция (лат. integratio – калыбына келтирүү, толуктоо) — маданий байланыштардын натыйжасында этностук жалпылыктардын маданий, рухий, социалдык экономикалык чөйрөлөрүндө жалпы белгилердин пайда болуп жакындашуусунан көрүнгөн этностук процесстердин түрү.
 
Бул процесс этностор аралык же метаэтностук жалпылыктардын калыптанышына алып келет, алар бир кыйла убакыттын өтүшү менен бир этноско биригүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болушат. Мындай процесс азыр АКШда, Канадада, Швейцарияда, бир катар азиялык, африкалык өлкөлөрдө жүрүп жатат.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этнонимика

Этнонимика - кыргыздардын курамындагы эң байыркы этностук компоненттерди гана чагылдырбастан, элибиздин тектеш түрк жана монгол, тунгус-манжур тилдүү элдер менен этногенетикалык, этномаданий байланыштарын, жалпылыктарын жана өзгөчөлүктөрүн изилдөөдө мааниси зор булак катары кызмат кылат.
 
Анткени иликтөөлөрүбүздө кыргыздар менен аталган элдердин ортосундагы маданий-этностук терең алакалар аныкталды.
 
«Кыргыз» этнокомпонентинин бир эле учурда башкыр, саха-якут, тува, сары уйгур, алтайлыктар (алтай-кижи, куу-кижи, телеут, теленгит, майма, телес ж.б.), хакастар (качиндер, сагайлар, белтирлер, кызылдар ж.б.) лакай, катаган ж.б. элдердин курамдарында болушу, эбегейсиз зор аймактардагы этностук чөйрөгө кыргыздардын тийгизген таасирин, көөнө этностук алакаларын чагылдырары шексиз.
Биздин акыркы иликтөөлөрүбүздө жогорудагы элдердин курамдарындагы «кыргыз» уруктарынын (урууларынын) эн тамга белгилеринин генетикалык жалпылыктары аныкталды. Бул болсо кыргыз этнокомпонентинин өтө байыркылыгын далилдөө менен бирге, аталган элдердин этногенезисине кыргыздардын катышуу деңгээлин чагылдырат.
 
Байыркы кытай жыл баяндарындагы, руникалык (Орхон-Енисей, Талас, Кочкор жазуулары) жазуу эстеликтериндеги, араб графикасындагы булактарда эскерилген элдердин, уруулук бирикмелердин, уруу-уруктардын энчилүү аттарынын басымдуу бөлүгүнүн параллелдери кыргыз этнонимиясында сакталып калган. Бул илимий негиздүү фактылар кыргыз этносунун тегинин байыркылыгын, бабаларыбыздын жазуу салты бар квөнө маданияттын, аскердик курулуш структурасын, мамлекеттик башкаруу системасын өнүктүрүүгө кошкон салымын далилдей алат. Анткен себеби, бул тарыхый фактылардын баары тең этностук аталыштарда, алардын тарыхында жашап келет. Уруу-урук, эл аталыштары аркылуу кыргыздардын этностук курамына өнүгүүнүн түрдүү тарыхый баскычтарында жуурулушкан эзелки угро-фин, тунгус-манжур, огуз-түркмөн, кыпчак, монгол ж.б. этнокомпоненттерди байкоого болот. Ошону менен бирге, бул тарыхый булактар аркылуу бабаларыбыздын эзелки мифологиялык-диний (тотемизм, шаманизм) көз караштарын, түшүнүктөрүн, сырткы курчап турган дүйнөнү аңдап, туюп билүүсүн (космостук-мейкиндик, географиялык-аралыктык түшүнүктөр, жаратылыштын кубулуштары ж.б.у.с.) окуп-билүүгө болот. Мындан сырткары, этностук аталыштардагы маалыматтар кыргыздардын эзелки чарбалык-маданий укладдары, каада-салты, иерархиялык башкаруу системасы жана анын титулатурасы ж.б. маселелер боюнча өтө баалуу илимий материалдарды бере алат. Ошону менен бирге, кыргыз этностук аталыштарында байыркы кыргыз лексикасы сакталып калгандыгын белгилей кетүү зарыл.
 
Таанымал ономасттар В.А.Никонов жана А.И.Поповдор изилдөөлөрүндө: «...этноним бул сөз, калган сөздөр сыяктуу эле тил илиминин мыйзамдарына баш иет» же, тагыраак айтканда, «этнонимиялык изилдөөлөр тарыхый жана тилдик маалыматтарга негизделген, ошондуктан аны тарых же тил илиминде жекече кароого мүмкүн эмес» - деп жазышат.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этнорасалык топ

Этнорасалык топ — чогуу жашаган калктан этномаданий гана эмес, сырткы антропологиялык белгилери же расалык тиби менен да айырмаланып турган адамдардын тобу.
 
Бул айырмачылыкты аталган топтун мүчөлөрү ачык-айкын билишет, башка этнорасалык топтор менен өз-ара мамиледе таасири сезилет. Этнорасалык
топтун бөлөк этностук жана расалык типтеги элдер жашаган аймактарга көчүп келүүнүн натыйжасында пайда болот. Чогуу жашаган калк менен тыгыз байланышууну, аралаш никенин кеңири таралышынын натыйжасында бул айырмалуу белгилер өзгөрүшү, жарым-жартылай жок болуп кетүүсү же аталган топ толук бойдон башка элдин арасында сиңип кетиши мүмкүн.

Булактар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этнопсихологиялык мектеп

Этнопсихологиялык мектеп - 20-к. 30-ж. америкалык этнология илиминде калыптанган мектеп.
 
Америкалык тарыхый мектептин өкүлдөрү өз изилдөөлөрүндө психологиялык жана психиатрия методикаларын (усулдарын) арбын колдонушкан. Натыйжада, психологиялык антропология боюнча көптөгөн маалыматтар, булактар жыйналган. Алардын үстүнөн илимий-теориялык ой жүгүртүү аталган мектептин түзүлүшүнө алып келди.
 
Тарыхый мектептин өкүлдөрү үчүн маданият этнология илиминин башкы предмети катары эсептелген. Ошол эле жаңы мектептин өкүлдөрү башкы орунга инсанды коюшат. Мектептин негиздөөчүсү А. Кардинердин пикири боюнча ар бир элде анын маданиятынын өзгөчөлүгүн көрсөтө турган «негизги инсан» калыптанат.
 
«Негизги инсан» кандай болсо, ошол элдин маданияты жана анын өнүгүү деңгзэли ошондой. «Негизги инсан» коомдо үстөмдүк кылган орточо психологиялык тил, ал коомдун жана анын маданиятынын негизги базасын түзөт. Ошондуктан инсанды психологиялык изилдөө натыйжаларын бүтүндөй коом үчүн колдонуу толук мыйзам ченемдүү көрүнүш. «Негизги инсан» «алгачкы коомдук институциялар» (жашоо ыкмалары, үй-бүлө, тарбиялоо, социалдашуу) тарабынан балалык кезден калыптана
баштайт.
 
Этнопсихологиялык изилдөөлөргө Рут Бенедикт бир топ салым кошкон. Анын концепциясынын негизги жобосу: ар бир элде өзүнө гана тиешелүү, муундан муунга өтүп турган жана ал элдин тарыхын аныктаган «мүнөздүн базалык структурасы» болот. Ар бир маданият ички маданий элементтердин уникалдык конфигурациясына ээ болот. Бул элементтер маданият этносу менен чогуу бириктирилген. Ар бир маданиятта өзүнө таандык инсандардын тиби бар.
 
Илимий-практикалык изилдөөлөр бачым эле этнопсихологиялык мектептин негизги жоболорунун жараксыз экендигин көрсөттү.
 
20-к. 40-50-жж. аталган мектептин изилдөөлөрүнүн башкы темасы - улуттук мүнөз болуп калды. Мында Боастын дагы бир окуучусу Маргарет Мид бир катар баалуу, ары ири эмгек сиңирген.
 
Этнопсихологиялык мектептин этнология илиминин өнүгүшүнө кошкон салымы:
 - бул же тигил маданият өкүлдөрү үчүн мүнөздүү болгон психологиялык өзгөчөлүктөрдүн бар экендиги жөнүндөгү идея негизделген;
 - коомду психологиялык жактан коргоо механизмдеринин аракетин алгачкылардан болуп көрсөтүштү;
 - улуттук мүнөздү жана улуттук маданиятты психологиялык жактан изилдөө башталды жана улуттук мүнөз улут өкүлдөрүнүн психологиялык өзгөчөлүгүн көрсөтө тургандыгы далилденген;
 
 улуттук мүнөз маданияттын ичинде баалуулуктардын же жүрүм-турум моделдерин бөлүштүрүү жана жөнгө салуу ыкмасы катары баяндоого боло тургандыгы жөнүндөгү идеяны айтышкан.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этноконфессионалдык топ

Этноконфессионалдык топ (грек ethnos-эл, лат confessio -дин) диний маданий негизде саясий жана тарыхый географиялык ажырымдын натыйжасында маданий-турмуштук, тилдик ж.б. өзгөчөлүктөргө ээ болгон этностун обочолонгон бөлүгү.
 
Мисалы, Крымда - караимдер, крымчактар, Пенджабда - сикхилер, Болгариядагы - потомактар ж.б.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этнодемография

Этнодемография - (гр. ethnoc - эл, demos - эл, geapho - жазамын) - этностордун табыгий өсүү өзгөчөлүктөрүн, алардын сан жагынан өсүү-кемүү кыймылын изилдөөчү илим.
 
Этнодемография негизинен этностук статистиканын материалдарына таянат, эл каттоонун материалдары, этнографиялык, социологиялык, социалдык-психологиялык изилдөөлөрдүн натыйжаларын окуп-үйрөтөт. Этнодемографиянын калыптанышына демографиялык абалдын, көпчүлүк учурда калктын өзгөчөлөнгөн кулк-мүнөзү, салттары менен өз ара байланышы, ошондой эле, бир катар демографиялык процесстерди жана этнографиялык материалдарды кылдат жана кенен пайдалануу алып келген. Бул илим - өзгөчө, адам баласы жашаган коомдогу төрөлүүнү изилдөөдө өтө маанилүү. Этнодемография дүйнөнүн ар кайсыл бөлүктөрүндө жашаган калктардын жана айрым элдердин жыныстык жактан жетишүү курагын, үйлөнгөнгө чейинки мамилелешүү салттарын, эркектер менен аялдардын салттагы никелешү курагын, никелешүү шарттарын жана никенин негизги формаларын эске алат.
 
Этнодемографиянын милдетине ошондой эле тигил же бул элдин өнүгүшүндө пайда болгон жана диний талаптар менен байланышкан жекече малыматтарды, социалдык салттарды изилдөө да кирет. Өлүм- житимди изилдөөдө этнодемография оору факторлорунун этностук өзгөчөлүктөрү жана тиричиликти камсыз кылуунун салттуу ыкмаларын, анын ичинде үй, кийим-кече, тамактануу радионун жана режимин, тамак даярдоо ыкмаларын ж.б. эске алат. Уруу-уруктарды изилдөөдө этнодемография илиминин кызыгуу чөйрөсүнө уруулаштар үчүн өч алуу, балдарды өлтүрүп салуу ж.б. салттарды эске алуу, социалдык себептери, аларды изилдөөлөр кирет.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этнографиялык топ

Этнографиялык топ - кандайдыр бир тарыхый себептерден улам, негизги этностук топтон бөлүнүп, өз алдынча өнүгүп жаткан жана турмуш-тиричилигинде, маданиятында, психологиясында, тилинде ачык байкалуучу жергиликтүү этнографиялык өзгөчөлүктөрү жана айырмачылыктары бар этностун обочолонгон бөлүгү.
 
Этнографиялык топтор эл же улут тарабынан башка этностук топторду ассимиляциялоодо, уруулар бир элге биригип жатканда, алар айрым өзгөчөлүктөрүн сактап турган мезгилде түзүлөт.
 
Этностук топтон айырмаланып, этнографиялык топтун айырмаланган өзүн-өзү аңдоо сезими болбойт. Этнографиялык топтор миграциянын, жаңы жерлерди өздөштүрүүнүн, башка элдер менен генетикалык жана маданий байланыштардын, ошондой эле элдин
бир бөлүгүнүн диний же башка себептер менен обочолонушунун натыйжасында калыптанган. Пайда болуу себептерине жараша этнографиялык топторду генетикалык, локалдык ж.б. категорияларга бөлүүгө болот.
 
Генетикалык топко этностордун арасындагы сету тобу мисал боло алат. Локалдык этнографиялык топко орустардын арасындагы поморлор кирет. Негизги этностун өтө алыста жашагандыгына жана жаратылыш шарттарына же өзгөчө социалдык статусуна байланыштуу бир кыйла обочолонуп калган этностун бөлүгүндө айырмаланган өзүн-өзү аңдоо сезими жана энчилүү ат (этноним) пайда болушу мүмкүн. Алар субэтноско айланышат. Мисалы, француздардын курамындагы нормандыктар, оустардын курамындагы дон, кубан, тер казак-орустары ж.б.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этноботаника

Этноботаника - өсүмдүктөрдүн адам баласынын тиричилигин камсыз кылуу системасында, чарбада, тамак-аш даярдоодо, медицинада пайдалануу жөнүндөгү элдик билимдерди жыйнап системага салган өз алдынча илим тармагы.
 
Дарылоонун элдик каражаттары көбүнчө чөп менен дарылоо, ошондой эле эмчи-омчулуктун эң жөнөкөй дарылоо ыкмаларынын айрым бөлүгү ушул билимдерге таянылат.

Өсүмдүктөрдү этноботаникалык билимдерде пайдалануунун дагы бир варианты - гомеопатия.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этникос

Этникос - (гр. ethnikos - кичине этнос). Бул термин илимге атактуу этнограф Ю.В.Бромлей тарабынан сунуш этилген. Термин жашаган аймагына жана таралган ареалына карабастан бир элдин (этностун) өкүлдөрүнүн этномаданий биримдигин белгилөө үчүн колдонулат.
 
Этникоско тигил же бул элдин өнүгүүсүнүн баардык этаптарындагы этностук белгилери мүнөздүү. Этникостун жашап туруусу үчүн муундар аралык информациялык (маалыматтык) байланыш, ошондой эле тигил же бул формада ата-бабаларынын тарыхый тагдыры бир экендиги жөнүндөгү түшүнүктөрдү камтыган өзүн-өзү аңдоо сезими чоң мааниге ээ болот.
 
Этникосту аймактык, саясий, социомаданий жалпылыгы бар этносоциалдык организм болгон этностон айырмалап кароо абзел. Этникос ар кандай шарттардагы аймактык жайгашуусуна карабастан, бир этноско кирген кишилердин тобу болуп эсептелет. Этносоциалдык организмге кирбеген этностун бөлүгү «этностук топ» болуп саналат. «Этникос» түшүнүгүн пайдалануу этнологияда этносоциалдык топтордо жашаган этностун тобун башка мамлекеттерде чогуу жашаган топтордон айырмалоого мүмкүнчүлүк берди.
 
Этникос - этностук мааниде алганда бир түрдүү бүтүндүктү түзбөшү да мүмкүн. Өзгөчө ал тарыхый шарттардан улам ар кандай аймактарда жайгашкан топтордон турган этникостор үчүн мүнөздүү. Мындай учурда этникостун айрым топтору өздөрүн курчап турган этностук топтордун мүнөздүү этностук-маданий, тилдик, этнографиялык белгилерине өтө баштайт.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Эскинин калдыктарын колдонуу методу

Эскинин калдыктарын колдонуу методу (усулу) – этнологияда калктын өткөндөн калган салттарын ар тараптан, комплекстүү түрдө иликтеп, изилденип жаткан элдин турмуш шартынын жана маданиятынын алгачкы абалын калыбына келтирүүгө багышталган изилдөө ыкмасы.
 
Усулдун негизги идеясы боюнча ар бир элдин маданиятында эскинин калдыктары сакталып калат, ошол элементтер аркылуу тарыхый өнүгүүнүн алгачкы этаптарында кандай абалда болгондугун билүүгө болот.
 
Бул усулдун негиз салуучуларынын бири Э.Тайлордун пикири боюнча эскинин калдыктары төмөндөгү үч маанинин бирине ээ болушу мүмкүн:
 1) тарыхый өнүгүүдө өзгөрүлбөгөн калдыктар;
 2) жаңы шарттарга ыңгайлашуу процессинде өзгөргөн көз караштар жана салттар;
 3) кайра жаралган салттар жана түшүнүктөр.
 
Аталган методду колдонуу менен Ж.Мак-Леннан үйлөнүү салтында сакталып калган колуктуну символикалык уурдап качуу мисалында нике жана үй-бүлөнүн алгачкы тарыхын изилдеген. Ушундай эле жол менен Л.Морган байыркы никенин формаларын калыбына келтирген.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Эскинин калдыгы

Эскинин калдыгы - Бүгүнкү күндөгү коомдук жашоонун жана турмуштун абалына, жашоо шартына, адамдын аң-сезимине карама-каршы келген, адам баласы жараткан маданияттын өткөн доорлордогу өнүгүү тепкичтеринен калган айрым эски көрүнүштөр.
 
Арийне, өткөн коммунисттик идеология доорунда элдин байыркы коомдук жана маданий турмушунда өтө маанилүү ролду ойногон диний-философиялык каада-салттар, көз караштар, диний жөрөлгөлөр, этностук-маданий көз караштар эски жашоонун, түркөйлүктүн калдыгы катары жасалма түрдө четтетилип келди.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография