Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Лев Ландау

thumb|Лев Ландау (1962).
Лев Давидович Ландау (физик кесиптештери адатта Дау дешкен; 1908-жыл 9(22)-январь, Баку, Азербайжан – 1968-жыл 1-апрель, Москва, Советтер Союзу) - советтик физик-теоретик, илимий мектептин негиздөөчүсү, СССР ИАнын академиги (1946-жылы шайланган) 1962-жылкы физика боюнча "Нобель" сыйлыгынын ээси.

Социалисттик Эмгектин Баатыры (1954). Макс Планк атындагы төш белгинин (Германия) (1960), Фриц Лондон сыйлыгынын (1960), Ленин сыйлыгынын (1962) жана үч СССРдин Мамлекеттик сыйлыгынын (1946, 1949, 1953) лауреаты.

Лондон Королдук коомунун (1960), АКШ Улуттук илимдер академиясынын (1960), Дания Королдук илимдер академиясынын (1951), Голландия Королдук илимдер академиясынын (1956), Америка Искусство жана илим академиясынын (1960), "Леополдин" Илимдер академиясынын (1964) , Франсуз физика коомунун жана Лондон физика коомунун чет өлкөлүк мүчөсү.

Ландау теоретик-физиктердин көп сандаган мектептерин түзгөн. Е.М. Лифшиц, А.А. Абрикосов, Л.П. Горьков, И.Е. Дзялошинский, И.М. Лифшиц, И.Я. Померанчук, И.М. Халатников, А.Ф. Андреев, А.И. Ахиезер, В.Б. Берестецкий, С.С. Герштейн, Б.Л. Иоффе, Ю.М. Каган, В.Г. Левич, Л.А. Максимов, А.Б. Мигдал, Л.П. Питаевский, Р.З. Сагдеев, Я.А. Смородинский, К.А. Тер-Мартиросян, Ласло Тисса жана башкалар анын шакирттери болуп эсептелишет.

ОИАнын Теориялык физика институтуна Ландаунун аты ыйгарылган.

Көп ирет басылып, 20 тилде жарык көргөн классикалык фундаменталдуу "Теориялык физика курсунун" демилгечиси жана (Е.М. Лифшиц менен чогуу) авторлошу.

 Өмүр таржымалы 
Ленинград университетин 1927-ж. аяктаган. 1932-ж. Украина физика-техника институтунун теориялык бөлүмүн жетектеген. 1937-жылдан СССР ИАнын Физикалык проблемалар институтунда иштеген. ММУнун (1947), Москва физика-техника институтунун (1947–50) профессору болгон. Физиканын көп тармактары боюнча илимий изилдөө жүргүзүп, металлдардын электрондук диамагнетизм теориясын, антиферромагнетизм теориясын, экинчи түрдөгү фазалык өтүштөрдүн жалпы теориясын, суюк гелийдин өтө агуучулук теориясын, советтик физик-теоретиги В. Л. Гинзбург менен өтө өткөрүмдүүлүктүн жарым феноменологиялык теориясын түзгөн. Кванттык электр-динамикасынын, ферми-суюктук теориясынын үстүндө иштеген. Теориялык физика курсун жарыялаган (Е. М. Лифшиц менен бирдикте). РФ ИАнын Теориялык физика институтуна Ландаунун ысмы берилген. 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:Туулгандар 1908-жылы
Категория:ССРС окумуштуулары
Ландшафт

thumb|Ландшафт.
Ландшафт (нем. Land – жер, schaft – өз ара байланыш), географиялык ландшафт – географиянын фундаменталдуу түшүнүктүрүнүн бири: бирдей шартта пайда болуп, географиялык компоненттери (рельеф, климат, топурак-өсүмдүктөрү жана башка) окшош болгон Жер бетинин бөлүгү; аны түзгөн морфологиялык бирдиктердин (фация, урочище) мыйзам ченемдүү айкалышы. Бул терминдин 1-илимий аныктамасы Л. С. Бергге тиешелүү (1913). Андан соң 20- кылымдын 30–40-ж. Л. Г. Раменский, В. Б. Сочава жана башка орус окумуштуулары өөрчүткөн. Термин илимге киргенден көп түрдүү өзгөрүп, негизинен, табигый аймактык комплекстин синоними, морфологиялык жана функциялык өзгөчөлүктөрү окшош табигый участкалардын (тайга ландшафты, талаа ландшафты, шаар ландшафты жана башка) жалпылыгы же пейзаж катары кеңири колдонулуп келет. Табигый ландшафттардын терең өзгөрүүсү маданий жана антропогендик ландшафттын калыптануусуна алып келген.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Ланцетниктер

thumb|Амфиокс (Branchiostoma lanceolatum).
Ланцетниктер ( же Amphioxus) – жаныбарлардын баш сөөксүздөр классынын уруусу. Узундугу 8 смге жетет. Сүзгүч канаты бара-бара куйругуна өтөт. Дене формасы ланцет (наштар) сыяктуу, тунук, хордасы алдыңкы бөлүгүнө кирип турат. 7 түрү бар. Алар – омурткасыздар менен омурткалуулардын ортосундагы эң жөнөкөй хордалуу жандыктар. Хордасы өмүр бою сакталат, бакалоору менен дем алат. Борбордук нерв системасы жөнөкөй түзүлүштө, жүрөгү жок. Булчуңдары сегментке бөлүнөт. Айрым жыныстуу. Мелүүн жана жылуу деңиздерде 10– 30 м тереңдикте жашап, кумга денесинин алдыңкы бөлүгүн чыгарып, көмүлүп жатат, планктон менен азыктанат. Сыртта уруктанат. Жумурткасы сууда өөрчүйт, личинкасы сууда эркин сүзүп жүрөт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Жаныбарлар
Ланьчжоу

thumb|Ланьчжоу.
Ланьчжоу (Гаолань) – Кытайдын түндүк- батышындагы шаар. Ганьсу провинциясынын административдик борбору. Хуанхэ дарыясынын боюнда, деңиз деңгээлинен 1520 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 1,4 млн (2010). Тогуз жолдун тоому. Коңгуроолуу (салмагы 5 т) Чунцин храмы, Цзинган ак сарайы (узундугу 5 м келген Будданын статуясы менен), храмдар, пагода (бийиктиги 17 м) сакталган. Нефтьхимиялык, машина куруу (нефть, нефть-химиялык өнөр жай үчүн жабдуулар жана башка), химиялык, текстиль, жасалма каучук өнөр жай ишканалары иштейт. Уран байытылат. Университеттер, КЭР ИАнын филиалы, музейлер бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Шаарлар‎
Категория:Кытай
Лаос тили

thumb|upright|Лаос тили.
Лаос тили (лаотян) – лаолордун тили, Лаостун расмий тили. Лаоско, Тайланддын түндүк- чыгышына, Кытайдын түштүк-чыгышына жана Камбожага тараган. Тайланддын түндүк-чыгышында «лао-исан» же «тай-исан» деп да аталат. Бул тилде 12 млндон ашык киши сүйлөйт (2010). Кытай-тибет тил уясынын тай тобуна кирет. Бир нече диалектилерге бөлүнөт. Лаос тили обочолонмо тилдерден, сүйлөмдө сөздөрдүн орун тартиби туруктуу жана аналитикалык жол менен байланышат. Лаос тилинин Лаос аймагындагы алгачкы жазмалары 13-кылымга таандык.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Тилдер‎
Категория:Лаос
Лао-цзы

200px|thumb|right|Лао-цзы
Лао-цзы (б.з.ч. VI-V кк.) — байыркы кытай философу. «Лао-цзы» (байыркы аталышы — «Дао дэ цзин», биздин заманга чейин 4–3-кылым) аттуу философиялык трактаттын автору. Бул чыгармада философиялык доктрина – даосизм баяндалат. Даосизмге ылайык табият, адам жана коом табигый дао мыйзамына баш иет. Абаны, эфирди билдирүүчү ли маңызы менен дао биригип, дүйнөнүн негизин түзөт.

Уламыштарга караганда Конфуцийдин учурунда жашаган. "Лао-цзы" (кийинчирээк ал "Дао дэ цзин" деп аталган) деген трактатты ага таандык кылышат, бул трактат кийинчерээк, мүмкүн анын шакирттери жана жолун жолдоочулары тарабынан жазылса керек. Трактатта даосизм деп аталган доктрина баяндалат.

Л-га ылайык, жаратылыш, адамдардын жашоо-турмушу жана коом даого, бардык нерселердин мыйзамына, баш ийет жана ли субстанциясы (аба, эфир) менен бирдикте дүйнөнүн негизин жаратат.

Дүйнөдө түбөлүктүү жана өзгөрүлбөс эч нерсе жок, анткени бардыгы жолдо агылып турат, бардыгы кыймылда болуп өзгөрүлөт, бардыгы өнүгөт жана жаңырат.

Инь жана ян принциптерине ылайык нерселер дайыма өздөрүнүн карама-каршылыгына тынымсыз өтүп турат. Инь — бул терстик, түнттүк, аялжандуулук, пассивдүүлүк, начардык. Ян — бул оң касиет, жаркын эркекжандуулук, активдүүлүк, күчтүүлүк. Инь жана ян — булар өзүнчө бир күчтөр, алар бир бүтүндүктү түзөт, бирок ошол эле убакта өз ара аракетте жана карама-каршылыкта турат. Эки карама-каршы күчтөрдүн инь менен яндын күрөшү айлана-чөйрөдөгү дүйнөнүн кыймылынын булагы катарында каралган. Инь менен яндын күрөшүндө дао көрүнөт.

Эгерде дао мыйзамы бузулса, бактысыздык башка түшөт, адамдар дао мыйзамын бузбашы керек, ошондуктан алар аракетте эмес, бейпилдикке умтулууга тийиш.

Л-нын пикири боюнча, адамдын иш аракети аны дүйнө менен карама-каршылыкка алып келет, ошондуктан ал "ар нерсенин өз жолу бар, ага кийлигишпөө керек" деген теорияны үгүттөйт. Күрөшүү керек эмес, алгачкы коомдогу жөнөкөй, табигый турмушка кайрылып келүү керек.

"Эгерде кимдир бирөө дүйнөнү ээлеп алып, көз жазгырмачылыкка барса, анын иши оңунан чыкпайт. Анткени дүйнө дегенибиз — бул ыйык идиш, аны менен көз жаздырып ойноого болбойт. Эгерде кимдир бирөө аны ээлеп алгысы келсе, аны жоготуп жиберет".

 Колдонулган адабияттар 
 Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 204,I0SBN 9967-14-020-8
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Кытай философиясы
Категория:Кытайлар
Категория:Байыркы кытай философиясы
Лао Шэ

Лао Шэ (өз аты-жөнү – Шу Шэюй) (3. 2. 1899, Пекин – 24. 8. 1966, ошол эле жер) – кытай жазуучусу. 

«Кадырман Чжандын философиясы» (1926), «Сяо-Понун туулган күнү» (1931) cоциалдык романдары, «Башаламан шаар жөнүндө жазуулар» (1933) сатиралык романы, «Акыйкат үчүн көтөрүлгөн муштум» (1961) драмасы бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Инсандар
Категория:Кытай
Категория:Кытай жазуучулары
Ла-Пас

thumb|Ла-Пас.
Ла-Пас, толук аталышы Нуэ́стра-Сеньо́ра-де-Ла-Пас (исп. La Paz, Nuestra Señora de La Paz, айм. Chuqiyapu) – Боливиядагы шаар, 1898-жылдан бери өлкөнүн расмий борбору жана Ла-Пас департаментинин административдик борбору. Андыда, Кордильера-Реаль кырка тоосунун этегинде, Ла-Пас дарыясынын өрөөнүндө жайгашкан. Калкы 755,732 (2024)"La Paz (Municipality, Bolivia) - Population Statistics, Charts, Map and Location". www.citypopulation.de. Retrieved 11 September 2024."Bolivia: Proyecciones de Población según Departamento y Municipio, 2012–2020" [Bolivia: Population Projections by Department and Municipality 2012–2020.]. INE Bolivia. Instituto Nacional de Estadística, Estado Plurinacional de Bolivia (Bolivia's National Institute of Statistics). Archived from the original on 6 June 2020. Retrieved 29 May 2020.. Эл аралык аэропорту бар. Шаар аркылуу Панамерика шоссеси өтөт. Испандар тарабынан 1548-ж. негизделген. Собор (1830), Сан-Агустин (1668), Санто-Доминго (1726), Сан-Франциско (3 нефтүү базиликасы менен; коңгуроолуу, 1885) жана башка чиркөөлөр сакталган. Боливиянын ири экономикалык чордону. Кайра иштеп чыгаруучу өнөр жай ишканасынын продукциясынын 2/3 бөлүгү чыгарылат. Текстиль, тамак-аш, булгаары-бут кийим, цемент жана башка өнөр жай ишканалары иштейт. Көркөм кол өнөрчүлүк (күмүш, алтын, карапа буюмдар жасалат) өнүккөн. Университеттер, ИА, китепканалар, музейлер (анын ичинде улуттук археологиялык, «Тиауанако» улуттук көркөм), театр жана башка бар. Шаарга жакын жерде дүйнөдөгү эң бийик Чакалтая тоо лыжа базасы (деңиз деңгээлинен 5400 м) жайгашкан жана шаардан 72 км батышта байыркы Тиауанако шаарынын калдыктары (Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген) бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

 Булактар 
Категория:Шаарлар‎
Категория:Боливия
Лаперeз Жан Франсуа де Гало

thumb|Лаперез (1785).
Лаперез Жан Франсуа де Гало (Galaup) [22. 8. 1741, Ле-Гюа, Альби шаарына жакын – 1788] – франциялык деңиз саякатчысы, граф. 1756-жылдан аскер флотунда болгон. 1785–88-ж. «Буссоль» жана «Астролябия» кайыктары менен дүйнөнү айланып чыккан экспедицияны жетектеген. Тынч океандын аралдарын, Американын түндүк-батыш жээктерин (Горн тумшугун айланып, Пасхи, Гавайи аралына жана Аляска булуңуна өткөн), Чыгыш Азияны жана Татар кысыгын изилдеген. Өзүнүн атынан аталган кысыкты, Монерон аралын, ошондой эле Сахалин менен Хоккайдо аралынын ортосундагы кысыкты ачкан. Ал жетектеген экспедиция Сидней шаарынан (Австралия) түндүктү карай чыгып, дайынсыз жоголгон. Алардын экспедициясы түшкөн кайыктын калдыктары 1826-, 1828- жана 1964-ж. Ваникоро (Санта-Круз а. тобу) аралынан табылган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Инсандар
Категория:Франция
Категория:Туулгандар 1741-жылы
Категория:Өлгөндөр 1788-жылы
Лаперeз кысыгы

thumb|Лаперeз кысыгы.
Лаперeз кысыгы — Сахалин (Россия) менен Хоккайдо (Япония) аралынын аралыгында. Жапон деңизи менен Охота деңизин туташтырат. Узундугу 101 км, эң кууш жери 43 км. Фарватердеги эң тайыз жери 27 м, эң терең жери 118 м. Владивостокту Охота, Беринг деңиздеринин жана Тынч океандын порттору менен байланыштыруучу маанилүү деңиз жолунун бир бөлүгү. Кышында муз каптап жатат. Порту – Вакканай (Япония). Кысыкты ачкан франциялык деңиз саякатчысы Ж. Ф. Лаперуздун ысмынан аталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Кысыктар арип боюнча
Лапландия коругу

thumb|Лапландия
Лапландия коругу ― уюл тегерегинен түндүктө, Кола жарым аралында, түндүк тайга зонасында жайгашкан. Аянты 2784,35 км2. Корук түндүк тайга менен тоолуу тундраны, ошондой эле жапайы түндүк бугусун коргоо жана аларды сактап калуу максатында 1930-ж. 17-январда уюшулган. 1985-ж. ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк координациялык борборунун чечими менен Бүткүл дүйнөлүк биосфералык резерват тармагына кирген. Биосфералык резерваттын негизги проблемасы – биологиялык ар түрдүүлүктү сактап калуу жана глобалдык экологиялык мониторинг. Коруктагы аймактын 52%ин токой, 36%ин аскалар менен тоо тундрасы, 4%ин көл менен дарыялар түзөт. Анын негизги баалуулугу болгон көп жылдык дарактардын жашы 400–600 жыл. Лапландия коругунда түтүктүү өсүмдүктүн 559 (анын ичинде 5 түрү Россиянын Кызыл китебине кирген), мамык чөптүн 231, эңилчектин 115, калпактуу козу карындын 209 түрү бар. Жаныбарлардан сүт эмүүчүлөрдүн 31, канаттуулардын 198, сойлоочулардын 2, жерде-сууда жашоочулардын 1, балыктын 15 түрү жана РФтин Кызыл китебине кирген кадимки берметчен моллюскасы байырлайт.

 Булактар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Орусия‎
Категория:Норвегия‎
Категория:Финляндия‎
Категория:Швеция
Ла-Плата булуңу

thumb|Ла-Плата булуңу.
Ла-Плата булуңу (испанча Rio de la Plata – күмүш дайра) – Атлантика океанындагы булуң, Түштүк Американын түштүк-чыгыш жээгинде. Парана жана Уругвай дарыясынын эстуарийи. Узундугу 320 км, жазылыгы 220 кмге чейин, тереңдиги 10–20 м. Суткасына 2 жолу ташкындайт (бийиктиги 1 мге чейин). Ири шаарлары жана порттору: Буэнос-Айрес (Аргентина) жана Монтевидео (Уругвай).

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Аргентина
Категория:Уругвай
Ла-Плата шаары

thumb|Ла-Плата.
Ла-Плата шаары – Аргентинадагы порт шаар. Буэнос-Айрес провинциясынын административдик борбору. Пампанын чегинде, Ла-Плата ойдуңунда, Буэнос-Айрестен 56 км түштүк-чыгышта жайгашкан. Калкы 769,7 миң (2010). Жолдор тоому. Деңиз порту (жылына 5 млн т жүк ташылат). Кафедралуу собор (1885), Дардо-Роча пассажы (1883–95), Өкмөт үйү (1880), чиркөөлөр сакталган. Нефть ажыратуу, нефть-химиялык, металл иштетүү, тамак-аш (анын ичинде эт) өнөр жай ишканалары, кеме оңдоочу ири завод иштейт. Университет (анын алдында астрономиялык обсерватория), китепкана, музейлер (анын ичинде дүйнө элдеринин куурчактары, музыкалык аспаптар, почта маркалары жана башка) бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Шаарлар
Категория:Аргентина
Лаптев Харитон Прокофьевич

Лаптев Харитон Прокофьевич (1700–1763/64) – орус уюл изилдөөчүсү жана деңиз сүзүүчүсү. 1-рангдагы капитан. Д. Я. Лаптевдин аталаш тууганы. 1718-ж. гардемарин, кийинчерээк мичман болгон. Лаптев 1739-ж. Якутскдан «Якутск» кемеси менен С. И. Челюскин, Н. Чекин жана Г. Медведев менен чыгып, Лена дарыясынан Хатанга дарыясына чейинки аралыкты жана Таймыр жарым аралын ачып, изилдеген. Хатанга булуңун, Пясина жана Хатанга дарыясын картага түшүргөн. Чоң жана Кичи Бегичев аралын жана Бырранга тоосунун борбордук бөлүгүн, бир нече бухтаны (анын ичинде Нордвик), жээкке жакын жайгашкан аралдарды жана тумшуктарды ачкан. 1743-ж. Санкт-Петербургга келип, Балтика флотунда кызматын уланткан. Анын ысмынан Таймыр жарым аралындагы деңиз жээги, Челюскин жарым аралындагы тумшук, аталаш туугандар Лаптевдердин урматына Түндүк Муз океанындагы деңиз аталган.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Инсандар
Категория:Орусия
Лаптевдер деңизи

thumb|Лаптевдер деңизи.
thumb|Лаптевдер деңизи.
Лаптевдер деңизи (мурдагы аттары – Сибирь, Норденшельд) – Түндүк Муз океандагы четки деңиз. Батышынан Таймыр жарым аралы, Түндүк Жер аралдары, чыгышынан Жаңы сибирь аралдары менен чектешет. Батышында Вилькицкий кысыгы жана Түндүк Жер аралынын ортосундагы кысыктар аркылуу Карск деңизи, чыгышында Дмитрий Лаптев, Этерикан жана Санников кысыктары аркылуу Чыгыш Сибирь деңизи менен туташат. Аянты 662 миң км2, суусунун көлөмү 353 миң км3, эң терең жери 3385 м. Ири булуңдары: Хатанга, Оленёк, Буор-Хая. Деңизге Хатанга, Лена, Яна жана башка дарыялар куят. Деңиз материктик сайроондо жайгашкан, ал океан таманын карай тик түшөт. 50 мге чейинки тереңдик деңиздин 53%тейин, 1000 мден терең жери 22% аянтын ээлейт. Лаптевдер деңизи – дүйнөдөгү климаты өтө катаал деңиздердин бири. Уюлдук түн түштүгүндө 3 айга, түндүгүндө 5 айга, уюлдук күн да ушул эле мөөнөткө созулат. Абанын 0ᵒСтан төмөнкү температурасы түндүгүндө 11 ай чамасында, түштүгүндө 9 айга созулат. Январдын орточо температурасы –34ᵒСка чейин (абсолюттук минимуму –61ᵒС), июлдуку түндүк чегинде 0ᵒСтан түштүк жээктеринде 4ᵒСка чейин, кээде 22–24ᵒСка чейин көтөрүлүшү мүмкүн. Кышында катуу шамал (шторм), бурганак, жайында туман болуп турат. Лаптевдер деңизи суусунун өтө муздактыгы менен өзгөчөлөнөт. Кышында муз катмарынын астындагы суунун температурасы деңиздин түштүк- чыгышында –0,8ᵒС, түндүгүндө –1,8ᵒС, тереңдиктерде –1,6ᵒСтан –1,7ᵒСка чейин. Деңиздин 250–300 м тереңдеги бөлүгүндө атлантика суусу кыйла жылуу (1,5ᵒСка чейин) келип, андан да терең жеринде 0,8ᵒС температура үстөмдүк кылат. Жайында муздан арылган бөлүгүндө, булуңчаларда суунун жука катмары 8–10ᵒСка, деңиздин борбордук бөлүгүндө 2–3ᵒСка чейин жылыйт; ал эми муз каптаган бөлүгүндө суунун температурасы тоңуу чегине жакын болот. Эриген муз жана ага куйган дарыя (730 км3 чамасында) суулары Лаптевдер деңизинде жыл ичинде 135 см калыңдыктагы тузсуз суу катмарын пайда кылат. Туздуулугу кышында түштүк-чыгышында 20–25‰, түндүгүндө 34‰ге чейин. Жайында суунун туздуулугу түштүк-чыгышында 5–10‰ге чейин төмөндөйт, түндүгүндө 30–32‰. Деңиздин үстүнкү агымы суунун циклондук айлампасын пайда кылат. Суткасына 2 жолу ташкындайт (орточо бийиктиги 0,5 м, Хатанга булуңунда 2 мге чейин). Жээги канаттуулар (кайра, чардак, чистик) базары. Морж, түлөн, деңиз коёну (лахтах), нерпа жана башка бар. Арктиканы изилдеген орус саякатчылары – Д. Я. Лаптев менен Х. П. Лаптевдин ысмынан аталган. Лаптевдер деңизи – Түндүк деңиз жолунун бир бөлүгү. Ташылган жүктүн негизги түрлөрү: жыгач, курулуш материалдары, баалуу терилер. Дарыя чаттарынан балык кармалат. Башкы порту – Тикси.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Деңиздер‎
Категория:Арктика
Ларингология

Ларингология (лиринго... жана ...логия) – медицинанын көмөкөйдүн түзүлүшүн, функциясын жана патологиясын, анын ооруларын дарылоо жана профилактикасын изилдөөчү тармагы.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Лариса шаары

thumb|Лариса.
Лариса шаары – Грекиядагы эң байыркы шаарлардын бири. Фессалия перифериясынын жана Лариса номунун (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Фессалия түздүгүндө жайгашкан. Калкы 135,3 миң (2010). Жолдор тоому. Темир жол бекети.

Биздин заманга чейин 6-кылымдан Фессалиядагы ири шаар. Ларисанын эски кварталдарында антик дооруна таандык театрдын калдыктары (биздин заманга чейин 3-к.), Ыйык Ахилия базиликасы, паркы, собору, епископтордун ак сарайы, «бедестен» (түрктөрдүн үстү жабык базары; 15-кылымдын аягы –16-кылымдын башы), Байракли мечитинин калдыктары жана башка сакталган. Шаардын экономикасынын негизин айыл чарба продуктуларын белендөө түзөт. Жашылча-жемиш жана консерва, тамак-аш (кант, эт, сүт), өнөр жайдын ар кандай тармактары үчүн роботторду чыгаруу өндүрүшү, текстиль, тигүү фабрикакалары иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Шаарлар‎
Категория:Грекия
Ларошфуко де Франсуа

Ларошфуко де Франсуа ((La Rochefoucauld)15. 9. 1613, Париж – 16. 3. 1680, ошол эле жер)– франциялык моралист жазуучу. «Мемуарлар» (1662) менен «Максималарында» (1665) ак сөөктөр коомунун адеп-ахлагын катуу сындап, алар жөнүндөгү байкоолорунун философиялык жыйынтыктарын афоризм формасында берген.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Инсандар
Категория:Франция
Категория:Франция жазуучулары
Лас-Пальмас шаары

thumb|Лас-Пальмас.
Лас-Пальмас шаары – Испанияга таандык шаар. Канария арал автономия биримдигинин борбору (1982-жылдан). Атлантика океанындагы Канария аралдары тобундагы Гран-Канария аралында жайгашкан. Лас-Пальмас провинциясынын административдик борбору. Калкы 380,5 миң (2010). Ири порточо Канария архипелагындагы башка аралдар менен паром аркылуу катташат. Эл аралык аэропорту бар. Трансатлантика байланышындагы транзиттик пункт. Кеме оңдоонун эл аралык борбору.

1478-ж. негизделген. 1492-ж. Америкага болгон 1-экспедициясында Х. Колумб токтогон. Эски шаарда Санта-Ана собору (1497), епископтордун ак сарайы (1630), ратуша (19-кылым), СантоДоминго (17-кылым), Сан-Франсиско (1518) чиркөөлөрү, Заманбап искусствонун Атлантика борбору (18-кылым), Сан-Тельмо саат мунарасы (1694) жана башка сакталган. Университет, музейлер, жазуучу Перес Гальдостун үй-музейи, театрлар бар. Тамак-аш өнөр жай өнүккөн. Жашылча-жемиш консерва өндүрүшү, металл иштетүү, курулуш материалдар, суу тазалоочу жабдуу ишканалары иштейт. Балык кармалып, беленделет. Деңиз климаттык курорточо Эл аралык туризмдин борбору. Жыл сайын карнавалдар, фестивалдар, эл аралык шахмат турнирлери өткөрүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Шаарлар‎
Категория:Испания