Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Катмарлануу (геологияда)

Катмарлануу (геологияда) - чекмо жана жанар тоо тектеринин жер кыртышында кат-кат болуп жайгашуусу; геологиялык кесилиште бир катмардын экинчиси менен алмашуусу.
 
Мында бири биринен минералдык курамы, өңү, тоо текти түзүүчү бөлүкчөлөрдүн өзгөчөлүгү ж. б. менен айырмаланып турган тоо тек катмарларынын иреттүү жайгашуусу жүрөт. Катмарлануунун негизги элементи - катмардын (кат же кабаттын) асты менен үстүндөгү Катмарлануу бети. Ал катмарларды бири биринен бөлүп турат. Адегенде Катмарлануу бети горизонталь абалында жатат, кийин тектоникалык кыймылдардан эңкейиш тартып калат же татаал бүктөлүп, ийилет. Катмарлануу бетинин мейкиндиктеги абалы боюнча жарыш жана кыйгач, катмарлардын калыңдыгы боюнча микро (1 мм ге чейин), эн, жука (1 - 5 мм) жука (5 мм - 1 см), калың (1 - 10 см), ири (1 м ге жана андан калың,) Катмарлануу болуп бөлүнөт.
 
Чөгүү дайыма тынымсыз бирдей шартта жүрсө - ири, өзгөрсө жука Катмарлануу пайда болот. Катмарлануу токтоп калса, геологиялык тыныгуу деп аталып, ал кабаттардын жарыш болбой, кандайдыр бурч менен жатышы, конгломерат кабаттарынын болушу, суу жеп кетүүдөн пайда болгон астыңкы беттеги толкун сымал издер ж. б. боюнча аныкталат. Тоо тек катмарларынын Катмарлануусун анализдөө менен алардын пайда болуусундагы физикалык-географиялык жана геологиялык шарттар аныкталат, чөкмө кендер изделет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Категория:Геология
Катехоламиндер

thumb|адреналин.
Катехоламиндер - айбанат менен адамдын организминде физиологиялык жана биохимиялык процесстерге активдүү катышкан пирокатехин кошундулар.
 
Табигый Катехоламиндерге адреналин, норадреналин жана дофамин кирет. Катехоламиндер бөйрөк үстү безинин мээ катмарынын гормону жана нерв системасынын медиатору катары вегетатив нерв системасынын симпат бөлүгүнүн абалын аныктайт жана чагылдырат, зат алмашууга, организмдин коргонуу реакциясына катышат, анын ички чөйрөсүнүн (гомеостаз) теңдештигин сактайт жана нейрогумордук тейлөөгө катышат. Ал кан, орган, ткань, заарада кездешет. Оор кара жумуш иштегенде же акыл эмгегинен өтө чарчаганда, кээ бир ооруларда (бөйрөк үстү безинин шишигинде) канда, заарада Катехоламиндер көбөйөт. Бир катар дарылар Катехоламиндерди синтездөө, бөлүп чыгаруу, топтоо жана алмашууга таасир этет. Мисалы, резерпин топтолгон Катехоламиндерди жоготот, альдомет синтез жана топтолууну басаңдатат, гуанетедин нерв импульстарын өткөрбөйт ж. б. Катехоламиндер медицинада нерв системасынын иштешин күчөтүү же начарлатуу үчүн колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.

Категория:Биология
Катер

Катер - анча чоң эмес кеме же согуш кемеси.
 
Катердин уз. 1,5 - 40 м, туурасы 7 м те чейин, сууга сыйымдуулугу бир нече ондогон кг дан 150 г га чейин, ылдамдыгы 3 - 70 түйүн (5,5 - 130 к м/с). Катер корпусунун суу алдындагы бөлүгүнүн конструкциясына жараша кырлуу, жалпак түптүү; кыймылга келүү принцибине карата сууга сыйымдуу, глиссер, аба жаздыктуу болуп бөлүнөт. Кыймылдаткычынын түрүнө жараша буулуу, моторлуу, газ турбиналуу жана парус-калактуу болот. 

Катер АДФте согуш кемеси, жардамчы кеме жана калкып жүрүүчү база катары пайдаланылат. Катердин ракеталык, артиллериялык, торпедалык, кайыкка каршы, минадан сактагыч, күзөтчү, десанттык, ошондой эле жардамчы максатта колдонулуучу гидрографиялык сүзгүч, санитариялык, куткаргыч, сүйрөгүч, ташыгыч ж. б. түрлөрү бар. Куткаргыч жана ташыгыч Катерлер согуштук чоң кемелердин, соода жана промыселдик кемелердин курамына кирет. Эл чарбасында Катерлер жүргүнчү жана чакан жүк ташууга, өзү жүрбөгөн кемелерди сүйрөөдө, кайтаруу кызматында, илимий изилдөө, лоцмандык ж. б. иштерде керектелет. Суу-мотор спортунда асма же стационар моторлуу, жарышууга арналган туристтик Катерлер колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Категория:Кемелер
Кастеев Абылхан

Кастеев Абылхан (1(14). 1.1904 - 2. 11. 1973) - советтик живописчи жана акварелчи, Казак ССР эл сүрөтчүсү (1944).
 
 1949-жылдан КПСС мүчөсү. Алматы жана Москва көркөм сүрөт студиясында И. Хлудов менен И. Бродскийден (1929 - 36) окуган.
 Казак сүрөт өнөрүнө чыйыр салгандардан.
 Кастеев - революцияга чейинки жана азыркы Казакстандын турмушун чагылдырган композиция («Эски жана жаңы турмуш» сериясы, 1930), портрет («Амангелди Иманов», 1950), ошондой эле пейзаждардын («Казак жергесинде» сериясы, акварель, 1955 - 65; «Кара Too кени», 1967) автору.
 
 Кастеев бийик идеяга каныккан, терец мазмундуу 1000ден ашуун сүрөт тарткан.
 Казак ССР Жогорку Советине (4 - 5-шайл.) депутат.
 Казак ССР мамлекеттик сыйл. (1966) лауреаты.
 4 орден жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Категория:Инсандар
Каскаддуу муздатуу ыкмасы

Каскаддуу муздатуу ыкмасы — 70°Сден төмөн температураны алуу үчүн колдонулган ыкма; ал удаалаш иштөөчү муздатуучу циклдердин жардамы менен муздаткыч установкаларда төмөнкү температуралык деңгээлден жогорку температуралык деңгээлге жылуулук ташууну ишке ашыруу процесси.
 
Каскаддын төмөнкү жана жогорку баскычы жөнөкөй каскаддуу бир баскычтуу эки муздаткыч машинадан турат.
Каскаддын төмөнкү баскычынын буулангычында муздатуучу зат муздалуучу чөйрөнүн жылуулугун алын бууланат. Компрессорлор бууну адиабата түрүндө кысат да, буулангычтан конденсаторго жиберет. Анда жогорку баекычтын буулангычынын муздатуучу затынын кайноосунан суюктукка айланат. Натыйжада конденсациялоо температурасы төмөндөйт. Каскаддын жогорку баскычында да бир баскычтуу муздатуу машинанын цикли жогорку температурада ишке ашат. Ар бир баскыч үчүн муздатуучу заттар тандалып алынат. Каскаддын төмөнкү баскычында кайноо температурасы төмөн болгон муздатуучу заттар (фреон-13) колдонулат. Жогорку баскычта орточо басымда иштөөчү муздатуучу заттарды (аммиак, фреон-12, фреон-22) колдонууга болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Категория:Физика
Касабланка конференциясы (1943)

thumb|Касабланка конференциясы.
Касабланка конференциясы (1943) - антигитлердик коалициянын конференциясы. Ага АКШнын президенти Франклин Рузвельт, Улуу Британиянын премьер-министри Уинстон Черчилль, Согушуп жаткан Франциянын башчысы генерал Шарль де Голль жана
ошондой эле жогорку аскер жетекчилери катышкан.
 
14-24 январда Касабланка шаарында (Марокко) өткөн. Касабланка конференциясында союздаштардын 1943-жылдагы согуш операцияларынын перспективасы талкууланган. Түндүк Африкадагы кампания бүткөндөн кийин союздаштардын аскерлерин Сицилияга түшүрүү менен Италиянын согуштан чыгаруу, британ жана америкалык аскерлер үчүн Балканда плацдарм даярдоо жөнүндө макулдашылган. Франциянын түндүгүндө 2-фронтту ачуу жөнүндө сөз болгон эмес. Касабланка конференциясында Рангундан япон аскерлерин кууп чыгуу үчүн Түндүк Бирмада жүргүзүлүүчү операциялардын планы да бекитилип, Түндүк Африкадагы француз администрациясы, Түркиянын согуштагы позициясы, колониялардын согуштан кийинки тагдыры жөнүндөгү маселелер талкууланган. Рузвельт 1943-ж. 24-январда Касабланкада өткөрүлгөн пресс-конференцияда фашисттик Германия, Италия, Жапония «кыңк этпей багынып бергиче» союздаштар согушту уланта берет деген маанилүү билдирүү жасаган.

 Байланыштуу макалалар 
 Тегеран конференциясы (1943)

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.

Категория:Марокко
Категория:Дипломатия 
Категория:Экинчи дүйнөлүк согуш
Категория:1943-жыл
Карьерди шамалдатуу

Карьерди шамалдатуу — табигый же жасалма жол менен карьердин ичинде аба алмашууну күчөтүү боюнча көрүлгөн чаралар.
 
Too-кен жумуштарын жүргүзгөндө карьердин ичиндеги абага бир кыйла көлөмдөгү зыяндуу газдар жана чаңдар аралашып аба булганат. Ал жардыруу учурунда, ичинен күймө кыймылдаткычтар иштегенде жана кендин ичиндеги газдын өзүнөн өзү тутанып кетүүсүнөн, табигый газдардын бөлүнүп чыгышынан, тоо иштерин жүргүзгөндө чаңдоодон ж. б. пайда болот. Жасалма шамалдатуунун максаты - карьердин ичиндеги бөлүнүп чыгып жаткан зыяндуу газдардын кошулмасын таза абанын жардамы менен нормалдуу абалга чейин төмөндөтүү; карьердин булганч абасын таза аба менен алмаштыруу; жардырылган тоо тектерди табигый жол менен газсыздандырууну күчөтүү жана жардыруу болгон жерди шамалдатуу. Карьердин ичиндеги булганч аба атайын шамалдаткыч шахталык машиналардын жардамы менен тазаланат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
Категория:Тоолор
Карск деңизи

thumb|Карск деңизи.
Карск деңизи (деңизге куйган Кара дарыянын атынан) - Түндүк Муз океанындагы четки деңиз.
 
Батышынан Вайгач, Жаңы Жер, Франц-Иосиф жери аралдадары, чыгышынан Түндүк жер аралдары жана Таймыр жарым аралы менен чектешет. Аянты 880 миң км2, орточо тереңдиги 127 м, эң терең жери 620 м. Суусунун көлөмү 112 миң км3. Түштүк-батыштан түндүк-чыгышка 1500 км аралыкта созулуп жатат. Туурасы (түндүк бөлүгүндө) 800 км ге чейин. Ири дарыялары - Енисей, Обь, Пясина, Кара; булардын жылдык агымы 1300 км Аралдары көп (жалпы аянты 10000 км2), көпчүлүгү деңиздин түндүк-чыгыш бөлүгүндө.
 
thumb|Карск деңизи (1913).

Карск деңизи негизинен материктик тайыздыкта жайгашкан, ошондуктан анын аянтынын 40%ке жакыны 50 м ден тайыз, 2%ке жакын аянтынын тереңдиги гана 500 м ден төмөн. Шельф түндүгүнөн эки кобул - Ыйык Анна (Франц-Иосиф Жери аралынын жээгин бойлой жайгашкан, тереңдиги 620 м ге чейин) жана Воронин (Түндүк Жер аралынын жээгин бойлой жайгашкан, тереңдиги 450 м ге чейин) менен бөлүнгөн. Кобулдардын ортосунан суу астындагы Борбордук Карск дөңсөөсү (тереңдиги 50 м чамасында) өтөт. Андан Ушаков, Визе аралдары чыгып жатат. Жаңы Жер аралынын чыгыш жээгин бойлой Жаңы Жер ойдуңу (тереңдиги 200 - 400 м) созулуп жатат.
 
Климаты арктикалык, январдын орточо температурасы -20°Сден -28°Сге чейин (минимуму -46°Сге жетет), июлдуку 6°Сге (максимуму 16°С) чейин. Шторм болуп турат. Климаттын ызгаардуулугу түштүк-батыштан түн,чыгышты карай күчөйт. Деңизди жылдын көпчүлүк учурунда муз каптап жатат. Жайында жээк муздар талкаланып, калкыма муздарды пайда кылат. Жайында суусунун орточо температурасы түштүгүндө 7°Сге чейин, түндүгүндө -0,5 -1,0°С. Туздуулугу түштүгүндө 8,0 - 10,0%оДен 18,0-22,0%0ге чейин өзгөрөт, түндүгүндө 33,0-33,5 %.
 
Деңиздин үстүңкү агымы циклондук. айланууну пайда кылат. Жарым суткалык ташкындоо басымдуу, бийиктиги 0,3 - 1,2 м. Омуль, муксун, корюшка, навага ж. б. балыктар промыселдик мааниге ээ. Түндүк дельфин, ит балык (нерпа, тюлень тукумунда), суужолборс (морж), деңиз коёну, ак аюу мекендейт. Карск деңизи аркылуу Түндүк деңиз жол трассасы өтөт. 

Башкы порту - Диксон. Карск деңизи менен негизинен жыгач, тери, курулуш материалдары, азыктүлүк ж. б. ташылат. Обь-Енисей аймагында нефть жана табигый газ кендеринин ачылышына байланыштуу Карск деңиз жолдорунун мааниси артууда.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.

Категория:Деңиздер
Категория:Арктика
Каркас-панелдүү конструкциялар

Каркас-панелдүү конструкциялар — көтөрүп туруучу бөлүгү каркастан жана калкалоочу бөлүктөрү панелден жасалган имарат конструкциялары.
 
Жыгачтан, металлдан, темир-бетондон бир же көп кабаттуу турак жай, коомдук жана өнөр жай имараттарын курууда Каркас-панелдүү конструкциялар кеңири колдонулат. Шамалдын, ар кандай термелтүүчү күчтөрдүн таасиринө дуушар болуучу кеп кабаттуу имараттарда термелтүүчү күчтү тик жана горизонталь абалында коюлган диафрагмага берүүгө жарамдуу болуп байланышкан темир-бетон каркасы көп колдонула. Аз кабаттуу үйлөрдү курууда тик жана жантайыдкы абалда коюлган колонна, устун болуп пайдаланыла турган каркастар керектелет, ал эми калкалоочу конструкциялар жыгач жана жылуулоочу материалдардан даярдалган панель турүндө жасалат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.

Категория:Курулуштар
Карбонатиттер

thumb|Карбонатит.
Карбонатиттер - негизинен карбонаттардан (кальцит, доломит, анкерит) түзүлгөн жана ультранегиздуужегичтуу татаал интрузия массивдери менен байланышкан магма же метасоматоз тоо тектери.
 
Карбонатиттер адатта бүктөлүү аймактары менен платформалардагы тектоникалык ири терең жаракаларды бойлой жаткан ультранегиздүү-жегичтүү магма тоо теги массивдеринин арасында кезигет. Массивдер жер бетине чыгып, карбонатит лавасынан пайда болгон жанар тоо өзөгү катары жатса - ачык, интрузия түрүндө жер астында жатса - жабык деп аталат. Карбонатиттер негизинен 0,1 - 20 км2 аянтындагы шток, штокверк, дайка жана түтүк түрүндө массивдердин борбордук бөлүгүндө жайгашат. Составындагы карбонат минералдарына карай Карбонатиттер кальциттүү, доломиткальциттуу, доломиттуу, доломит-анкериттуу жана сидериттуу болуп бөлүнөт. Карбонатиттер магмадан, чөкмө тоо тектердин өзгөрүшүнөн жана метасоматоз жолдору менен пайда болот деген ар түрдүү пикирлер бар. Карбонатиттердин массивдери Евразияда (45 массив бар), Африка, Бразилия, Канада, Батыш Европа, Скандинавия жана АКШда белгилүү. Карбонатиттерде тантал, ниобий, торий, сейрек жер элементтери, апатит, вермикулит жана флогопиттин ири кендери топтолгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.

Категория:Геология‎
Кара чегирткелер

thumb|Nemobius sylvestris.
Кара чегирткелер (лат. Grylloidea) - курт-кумурсканын субагай канаттуулар түркүмүндөгү чоң тукуму.
 
Денеси цилиндр формасында, муруту тулкусунан узун. Тынч турганда канаты денесин жаап турат. Угуу органы алдыңкы бутунда жайгашкан. Көпчүлүгүнүн арткы бутунун саны жоон болуп, секирүүгө ылайыкталган. Алдыңкы жанa ортоңку бутунун таманы 3, курсагы 10 муунакка бөлүнгөн. Ысык жанa мелүүн зоналарда 2 миңге жакын. Негизинен топуракта, таштын коңулунда, өсүмдүктө, кээси турак жайда жашайт. Жумурткасын жерге же өсүмдүккө тууйт. Алар чала кубулуп өөрчүйт. Личинкасы жана жетилген Кара чегирткелер кыштайт. Чымын-чиркей, өсүмдүктөрдү жейт. Айрым түрлөрү өсүмдүккө зыян келтирет, аларды жоготуу үчүн биологиялык, химиялык ыкмалар колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.

Категория:Курт-кумурскалар
Резистор

Резистор (лат. resisto - каршылык көрсөтөм) - электр тизмегинин токту жана чыңалууну жөнгө салуу максатында токко белгилүү каршылык көрсөтүүчү структуралык элементи.
 
Резистор радиоэлектрондук түзүлүштөрдүн тетиктеринин көпчүлүгүн түзөт. Кээ бир Резистор температураны өлчөөгө колдонулат, бул учурда температуранын таасиринен металлдардын (платина, жез) электр каршылыктарынын өзгөрүү касиети пайдаланылат. Резистор эталондук каршылык катары кеңири пайдаланылат. Өнөр жайда чыгарылган Резистор каршылыктын номиналдуу маанисинен четтөөгө (0,25%тен 20%ке чейин) жол берилген каршылыктардын мааниси (1 омдон 10 Момто) жана кубатынын азайышы (0,01-150 Втка чейин) боюнча айырмаланат.
 
Резистор каршылыгы анын ток өткөрүүчү бөлүгүнүн физикалык касиеттерине жана өлчөмдөрүнө байланыштуу аныкталат. Ток өткөргүч бөлүгү жасалган материалга жараша Резистор металлдык, көмүр тектүү, суюктуктуу, карапа жана жарым өткөргүчтүү болуп бөлүнөт.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Физика
Резина буюмдары

Резина буюмдары негизинен үч класска бөлүнөт:
 1) шиналар;
 2) автомобилде, учуучу аппараттарда, кемеде, айыл чарба машинасын курууда, т. ж. транспортунда, курулушта ж. б. комплекттөөчү тетик катары колдонулуучу резина-техникалык буюмдар;
 3) тиричиликте кедири керектелүүчү Резина буюмдары (бут кийим, килемчелер, сууда жүргөндө кийүүчү кийимдер, мээлей, упчу ж. б.).
 
Көпчүлүк Резина буюмдары катуу каучуктан, кээ бирлери, мисалы, жука тигишсиз мээлей, резина жиби жана башкалары текстен жасалат.
 
Резина буюмдарын катуу каучуктан жасоо эки стадиядан турат:

Каучук менен атайын кошулманы жабык резина аралаштыргычта ара- лаштырып, резина аралашмасын алуу;

ал чала фабрикатты 140°С-200°С температурада жана 0,3-20 Мн/м2 (3-200 кгк/см2) басым астында вулкандоо. Резина буюмдарын жасоодо колдонулуучу текстиль материалдар, металлдар алдын ала иштетилет. Текстиль материалдарына атайын машиналарда резина желими же атайын состав сиңиртилип, резина аралашмасы сүйкөлөт. Металлдар органикалык эритмелери менен майынан тазаланып, бетине желим сүйкөлөт же латунь менен чайкалат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Буюмдар
Режиссердук өнөр

Режиссердук өнөр, режиссура - бардык жагы бири бирине шай- кеш келип, көркөмдүк жактан биримдикке жетишкен оюн-тамашаны (драмалык же муз. спектакль, кинофильм, цирк же эстрада оюну ж. б.) жаратуу өнөрү.
 
Режиссёр өзүнүн ниетиндеги корком планына ылайык пьесаны же сценарийди, опера же балет либреттосу менен партитураларып тескеп-териштирип, аларды оюнга ка- тышуучулардын аң-сезимине жеткирип, аткаруучуларды эстетикалык жактан бириктирет; спектаклдин идеялык мазмунун, жанрын жана сырткы формасын ачып, ритм, мизан сценасын, арена менен эстраданы пайдалануу мүмкүндүгүн белгилейт, кейипкерлердин мүнөзүн, кино менен телекөрсөтүүдө кадр, монтаж ж. б-нын түзүлүшүн айкындайт.
 
Режиссер өнөрдүн бардык компоненттерин: декорациясын, музыкасын, жарык кылыны- шын жана артисттин чыгармачылыгын, кийимин өз ара шайкеш келгидей кылып уюштурат.
 
Режиссердук өнөр дүн элементтери байыркы заман театрларында да болгон. Азыркы түшүнүктөгү Режиссердук өнөр 19-кылымдын 2-жарымында драма театрында пайда болгон. Анын калыптануу мезгили Германиядагы Мейнинген театры, Париждеги А. Антуандын жана Берлиндеги О. Брамлын Эркин театрлары, Лондондогу «Көз карандысыз театр» менен тыгыз байланыштуу. Бирок бул театрлар али натурализм элементтеринен толук арылган эмес.
 
Кыргыз кино өнөрүнүн өсүшүнө В. М. Пронин, Т. Океев, Б. Шамшиев, М. Убукеев, Г. Базаров, Л. Турусбекова ж. б. режиссёрлор кыйла улүш кошту.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Кинематограф
Регресс

Регресс (лат. regressus - кетенчик- төө) - өнүгүүнүн жогорку деңгээлден төмөнкүсүн карай жылган түрү.
 
Регресстин мазмуну бузулуу процесстеринен, уюштуруунун начарлашынан, тигил же бул милдетти аткарууга жарамдуулук жоголуудан келип куралат. Регресс өспөй калуу, жарамсыз формаларга жана структураларга кайрылуу учурларын да кучагына алат. Ал багыты боюнча прогресске карама- каршы. Бирок экөө өтмө катар байланышка ээ. Системанын жалпы прогрессчил өнүгүшүндө айрым Регресс тик кубулуштар болушу же жалпы Регресстик өзгөрүүлөрдө анын айрым бөлүктөрү прогрессчил багытын сактап калышы мүмкүн. Коомдун өнүгүшү бир кылка болбойт. Реакциячыл күчтөр утурумдук үстөмдүккө ээ болушу мүмкүн. Бирок түпкүлүгүндө мурункулардын мыкты касиеттерин өзүнө топтогон прогрессчил күчтөр жеңет.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Терминдер
Ревматология

Ревматология (ревматизм жана ...логия) - медицинанын коллаген ооруларын, муундардын сезгенишин, остеоартроз ж. б. ооруларды комплекстүү изилдөөчү бөлүгү.
 
Ал неврология, кардиология, гематология ж. б. менен байланыштуу. Кызыл жүгүрүктөгү муундун сезгенишин Гиппократ жазган. К. Гален «ревматизм» терминин кыймылдоо аппаратынын ар түрдүү оорусун белгилеш үчүн киргизгенералдык Кызыл жүгүрүк жөнүндөгү илимдин негиздөөчүлөрү; Ж. Б. Буйо жана Г. И. Сокольский.
 
Ревматология нын 19-кылымда теориялык өсүшүнө патоморфологдор М. Ф. Биша, Р. Вирхов, К. Рокитанский, терапевттер С. П. Боткин, Г. А. Захарьин ж. б. чоц салым кошкон.
 
20-кылымда Ревматология да амер. (А. Ф. Коберн, П. Клемперер) жана советтик (Н. Д. Стра- жеско, Г. Ф. Ланг, А. А. Богомолец ж. б.) илимпоздордун изилдөөлөрү зор. 20-кылымдын 2-жарымында Ревматологиянын өсүшүнө иммунологиялык жана био- химиялык, вирусологиялык методдорду колдонуу, биопсия, радиоизотоп диагностикасы салымдуу көмөк көрсөттү. Азыр Кызыл жүгүрүктү дарылоодо иммунодепрессанттар (иммунологиялык реакцияларды басаңдатуучу дарылар) кецири колдонулууда.
 
Кыргызстанда республикалык кардиоревматология борбору 1963-ж. уюшулган. 1977-ж. республикада 40 кардиоревматология кабинети (анын 17си балдар үчүн), балдардын 3 Ревматологиялык сан торийи болгон

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Медицина
Реверстөө

Реверстөө, реверс (лат. rever- tor - артка бурам, кайра кайтам) - машинанын же анын жумушчу бөлүктөрүнүн негизги кыймылынын багытын карама-каршы өзгөртүү.
 
Поршендүү машиналарда Реверстөө бөлүштүргүч механизмдер менен трансмиссияга аралык звенону кошуу менен иш жүзүнө ашырылат. Реверстөөгө авиация кыймылдат- кычтарында аба винтинин калактарын буруу же чыккан газдардын агымын башка жакка багыттоо менен, ал эми электр кыймылдаткычтарында дүүлүктүргүч оромдогу токтун багытын өзгөртүү менен (туруктуу ток кыймылдаткычында) жетишүүгө болот.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Терминдер
Реверберация

Реверберация (лат. reverbero - ыргытам) - жабык бөлмөдө үн чыгаруу басылгандан кийин үндүн дагы угулуп (жаңырык), акырындап басаңдоо кубулушу.
 
Бул чагылган жана таралган үн толкундарынын белги- ленген чекитке кечигип жеткендиги менен түшүндүрүлөт. Бөлмөдөгү абаны ар кандай өздүк жыштыктагы терме- луу системасы катары кароого болот. Ар бир өздүк жыштыктагы термелүү чектелген беттен чагылгандагы жана таралгандагы үндүн жутулушуна көз каранды болгон өзүнүн басаңдоо коэффициенти менен мүнөздөлөт. Реверберациянын узактыгы үн интенсивдүүлүгү 10“ эсе, үн деңгээли 60 дбге чейин басаңдаган реверберация убакыты менен мүнөздөлөт.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Физика
Ревербератор

Ревербератор - радио берүүлөрдү, телекөрсөтүүлөрдү үн менен коштоодо жана үн жазууда колдонулуп, үндү жасалма жол менен басаңдаткыч түзүлүш.
 
Үн информациялуу электр сигналы Ревербератордун киришине берилет.
Ревербератор ал негизги сигналды убакыт боюнча кечиктирилген жана амплитудасы улам азайма ырааттуу сигнал менен бириктирилет. Үндүн басаңдаш (реверберация) убакыты үн чыгуу мүнөзүнө жараша болот; кеп учурда ал 0,8-1,5 сек дан 5-8 секта чейинки чекте тандап алынат. Иштетилген сигнал Ревербератордун чыгышынан үн угузуу же жазгыч түзүлүшкө берилет. Ревербератор үндүн кадимки өзүндөй угулушун камсыз кылат. Ревербератордун магниттүү, такталуу, пружиналуу түрлөрү көбүрөөк колдонулат. Өзгөчө магниттүү Ревербератор- амбиофон имараттын акустикалык мүнөздөмөлөрүн жакшыртуу үчүн пайдаланылат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Физика