Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Гяур-Кала

Гяур-Кала, Гяуркала — 

 Байыркы Мерва шаарынын урандысы (Аянты 3,5 кмдей). Байрам-Али шаарына жакын жерде. 

Гяур-Каланын түндүк жагында б. з. ч. 6—4-кылымда курулган мунаралуу Эрк-Кала чеби бар. Анын айланасы дубал менен курчалган. Казганда металл иштеткен кол өнөрчүлөр үйү, 3-кылымдагы тегирменчилер кварталы, будда статуясы сымал сынган соку, адамдар менен айбанаттардын чопо сөлөкөтү, 8—9-кылымдагы мечиттердин калдыгы табылган. 

Мерванын борбору 8—9-кылымда Султан-Кала шаарына көчүрүлгөн.

 Гяур-Кала - Хорезм чеби (200x450 л дей). 1-кылымда Аму-Дарыянын оң жак жээгинде. Хорезмдин түндүк чек арасын коргоо үчүн курулган. Мунаралары, мылтык атуучу эки катар жайы бар дубал менен курчалган.
Гяур-Кала - Хорезм чеби (450X125 л), б. з. ч. 1-кылым менен б. з. 1-кылымында байыркы Черменьяб каналынын төмөн жагында (Туркмөнстан, Ташауз району) жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.

Категория:Тарых
Категория:Археология
Категория:Байыркы шаарлар
Гюйгенс-Френель принциби

thumb|300px|Гюйгенс боюнча толкундардын рефракциясы
thumb|300px|Гюйгенс боюнча толкундун дифракциясы
Гюйгенс-Френель принциби - толкундун, өзгөчө жарык толкунунун таралышы жөнүндөгү маселени жакындаштырып эсептеп чыгаруу методу. 

Эгер эркибизче алынган толкун таралуучу кандайдыр бетте анын амплитудасы жана фазасы белгилүү болсо, анда Гюйгенс-Френель принциби боюнча мейкиндиктин берилген чекитинде толкун амплитудасын эсептөөгө болот. 

Гюйгенстин алгачкы принцибине ылайык берилген моментте толкун келип жеткен беттин ар бир элементи элементардык толкундун борбору болуп эсептелет. Ошол элементардык толкундардын сырткы бетин жанып өткөн ийри сызык убакыттын келерки моментинде толкундук бетти түзөт. Гюйгенстин принциби геометрия оптиканын закондоруна ылайык толкундардын таралышын түшүндүрөт, бирок дифракция кубулушун түшүндүрө албайт. 

Орто Френель (1815) элементардык толкундардын когеренттүүлүгү жана интерференциясы жөнүндөгү түшүнүктү биринчилерден болуп киргизген, Гюйгенс принцибин толуктаган. Гюйгенс-Френель принциби толкун дифракциясынын көп учурларын жакындаштырып карайт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.

 Кошумча маалымат 
 Фермдин принциби

 Шилтемелер 

Категория:Физика
Категория:Толкундуу оптика
Гюйгенс, Xёйгенс Христиан

Гюйгенс, Xёйгенс Христиан (14. 4. 1629, Гаага —8. 7. 1695, ошол жерде) — нидерланд механиги, физик жана математик, жарыктын толкун теориясын түзүүчүлөрдүн бири. 

Лондондогу королдук коомдун биринчи чет элдик мүчөсү (1663-жылдан). 
Ал Лейден жана Бреда университетинен укук жана математика боюнча билим алган. 
Гюйгенс 22 жашында айлана, эллипс жана гипербола жааларынын узундугун аныктоо боюнча эмгегин жарыялаган. 

«Айлананын чоңдугун аныктоо жөнүндө» (1654) деген эмгеги айлананын узундугунун диаметрге катышын аныктоо теориясына чоң салым болгон. 
Өз ойлоп тапкандарын «Маятниктүү сааттар» (1658) деген эмгегинде сыпаттап жазган. 

Гюйгенс 1665-ж. Франция ИАсына башчылык кылууга Парижге чакырылган (1665—81). 
Гюйгенс 1681-ж. өз мекенинде оптика боюнча иштерин улантып, аларды «Жарык жөнүндө трактат» (1960) деген эмгегинде жыйынтыктаган. Мында биринчи жолу жарыктын толкун теориясы оптикалык кубулуштарды түшүндүрүүдө колдонулган. Бул трактаттын 5-главасында исланд шпатынын кристаллында байкалган жарыктын эки багытка сынуу кубулушу, оптикалык бир октуу кристаллдарда сынуунун классикалык теориясы түшүндүрүлгөн. Кийин бул эмгекке кошумча иретинде «Оордуктун себептери жөнүндө» деген эмгек жазып, анда бүткүл дүйнө тартылуу законун ачууга жакындап келген.

Гюйгенстин акыркы трактаты «Космотеорос» (1698) көзү өткөндөн кийин басылып чыккан.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.

 Шилтемелер 
 
 

Категория:Лейден университетинин бүтүрүүчүлөрү
Категория:Француз илимдер академиясынын мүчөлөрү
Категория:Күн системасынын планеталарынын спутниктерин ачкандар
Категория:Оптикалар
Гесериада

Гесериада («Дүйнөдөгү он өлкөнү бийлеген Гэсэр хан жөнүндө баян») — Борбордук жана Чыгыш Азияда оозеки жана жазуу түрүндө кенен таралган Гэсэр хан жөнүндөгү эпостук цикл. 

«Гесериаданын» бир нече варианты бар (тибеттиктер жана монголдордо проза, буряттарда ыр түрүндө). Анын негизги мазмунун Түндүк-Чыгыш Тибеттеги Амдо өлкөсүнүн эр жүрөк, билимдуу башкаруучусу Гэсэрдия бактысыздыкка жана социалдык адилетсиздикке каршы күрөшү түзөт. Эпостун баш каарманы Гэсэр бардык вариантында чыныгы элдик баатыр катары көрсөтүлөт. 

Тибеттиктер менен монголдор Гэсэр ханды өздөрүн коргоо үчүн асмандан түшкөй баатыр ден эсептешкен. «Гесериада» тараган жердеги эл будда динине каршы күрөштүн белгиси катары Гэсэрдин керт башына сыйынган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.

Категория:Адабият
Гыдан жарым аралы

мини|250px|right|Гыдан жарым аралынын спутниктен тартылган сүрөтү
Гыдан жарым аралы - Батыш Сибирь түздүгүнүн түндүгүндө, батышынан Обь жана Таз булуңу, чыгышынан Енисей булуңу (Карск деңизи) менен чектешет. 

Уз. 400 км, туурасы 400 км ге чейин. Жарым аралдын бети дөңсөлүү. 
Климаты катаал, январдын орт. температурасы —26Сден —З0Сге чейин, июлдуку 4—11,5°С. 
Жылдык жаан-чачыны 200—300 мм. Тундра жана токойлуу тундра өсүмдүктөрү өсөт.
Бугу чарбасы, аңчылык жана балык уулоо өнүккөн. Табигый газ кени бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.

Категория:Карск деңизинин жарым аралдары
Категория:Ямало-Ненец автоном округунун жарым аралдары
Категория:Красноярск крайынын жарым аралдары
Гхош Ажой Кумар

Гхош, Ажой Кумар (20. 2. 1909 — 13. 1. 1962) — Индиянын жана эл аралык жумушчу кыймылынын ишмери. 

Врачтын үй-булөсүнөн. Аллахабад университетин буткөн. 
Студент кезинде элө улуттук-боштондук кыймылга катышат. 
1928-ж. Индиянын республикалык Социалисттик ассоциациясына кирет. 
1931-ж. Канпур шаарындагы профсоюздардын жетекчилеринин бири, Кошмо провинциялар жумушчу-дыйкан партиясы уюму нун секретары, кийин Бүткүл индиялык жумушчу-дыйкан партиясынын Аткомунун мүчөсү, ошол партиянын «Кранти кари» («Революционер») газетасынын редактору. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.

Категория:Индия
Гүлкайырлар

thumb|Malva sylvestris.
Гүлкайырлар (Malvaceae) — өсүмдүктөрдүн эки үлүштүүлөр классындагы тукуму. 

Алар чөп, бадал, кээси майда дарак сымал болот. Жөнөкөй жалбырагы сабакта кезектешип жайгашкан, жан жалбыракчалуу. Гүлдөрү ири, туура түзүлүштүү, эки жыныстуу, жеке же топ гүлдүү. Гул коргону беш мүчөлүү. Мөнөсү—кутуча, ал майда жаңгакча бир нече мөмөгө бөлүнөт. 

Гүлкайырлар тукумунун 90го жакын уруусунун 1600 түрү тропиктө жана субтропикте таралган.

 Кыргызстанда 
Кыргызстанда 7 уруута кирген 26 түрү бар. Гүлкайырлардын айрымдарынан буда, дары-дармек алынат, кээ бир турлөрү кооздук учүн гүлзарларда өстүртөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Гүл

thumb|Гүл.
Гүл - уруктуу өсүмдүктөрдүн жыныстык көбөйүү функциясын аткаруучу органы. 

Гүл - аткарган функциясына байланыштуу түрүн өзгөртүп кыскарган өркүн. Эволюциялык өнүгүү мезгилинде анын кай бир жалбырактары спора пайда кылууга ылайыктанышса, калгандары стерилдик жабуучу жалбырактарга — гүл коргонго айланган. Спора пайда кылуучуларына (спорофиллдерее) микроспорофиллдер жана мегаспорофиллдер кирет.

Гүлдүн микроспорофиллдери — аталыктар, мегаспорофиллдери — мөмөжалбыракчалар. Адатта мөмө жалбыракчалар жээктери менен биригип өсөт да, туюк камераны — энеликти пайда кылат, анда урук- бүчүр өөрчүйт. Энелик жабык уруктуу өсумдуктөргө гана мүнөздүү. 

Гүлдүн бөлүктөрү: гүл сабы, чөйчөкчө, таажыча, аталыктар жана энеликтер. Гүл сабы — Гүлдү негазги сабак менен байланыштырган сабакча. Кай бир Гүлдөрдүн гүл сабы болбойт, алар — сапсыз гүлдөр. 

Гүл сабынын жогорку бир аз жоонойгон бөлүгү — гүл жайгашкыч; анда гүлдүн калган мүчөлөрү жайгашкан. Алардын эң сырткысы чөйчөкчө болуп, көбүнчө жашыл түстүү жалбыракчалардан турат. Чөйчөкчөнүн ич жагындагы Кызыл, кек, көгүлтүр, сары ж. б. түстөгү бир нечө желекче таажычаны түзөт. Таажычанын ич жагында аталыктары, ортосунда бир же бир нече энелиги бар. 

Гүлдүн бардык аталыгы андроцей, энелиги гинецей деп аталат. Таажыча менен чөйчөкчө биригип гүл көргөндү түзөт. Гүл көргөн чөйчөкчөдөн же таажыдан гана түрүшу мумкун. Ал чөйчөкчөден гана турса чөйчөкчөдөй (дан өсүмдүктөрү, эмен, кайың) деп, таажычадан гана турса таажычадай (лилия, мандалак) гүл көргөн делет. Чөйчөкчөсү да, таажычасы да болгон гүлдүн гүл коргону — кош гүл коргон, ал эми гүл коргону болбогон гүл жабуусуз же жылаңач деп аталат.

 Гүл айлампасы 
Көпчүлүк өсүмдүктөрдө гүлдүн бөлүктөрү ачык-айкын көрүнүп турган шаңдуу же тегерек (цикл) түзүшөт. Эң көп кездешкендери беш жана төрт тегерек, б.а. пента- жана тетрациклдик гүлдөр. Ар бир чөйрөдөгү гүлдөрдүн саны ар кандай болушу мүмкүн. Көбүнчө гүлдөр пентацикл болуп саналат: эки периант чөйрөсү (каликс жана королла), эки стаминдердин (андроций) жана бир тегерек карпель (гиноэциум).

 Жазуулар 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Ботаника
Гуттузо, Ренато

thumb|right|Гуттузо
Гуттузо Ренато (2. 1. 1912-ж. т., Багерия, Сицилия) — италиялык сүрөтчү, коомдук ишмер, тынчтык үчүн активдүү күрөшүүчү. 

Азыркы Италия искусствосунда социалдык-реалисттик багыттын башчысы.
1940-жылдан компартиянын, 1956-жылдан ИКП БКнын мүчөсү. 
1963-жылдан «Италия—СССР» коомунун Президенттик советине мүчө. 
«Элдер ортосунда тынчтыкты чыңдагандыгы үчүн» Эл аралык Лениндик сыйлык боюнча комитетинин мүчөсү, ошол эле сыйлыктын лауреаты (1973). 

Рим сүрөт академиясынын анык мүчөсү (1960). 
СССР сүрөт академиясынын ардактуу мүчөсү (1962). 
Рим сүрөт академиясында окутан. 

Чыгармачылыгы 40-жылдардын аягьшда кескин өөрчүй баштайт. 19—20-кылымда- гы европ. айрым корком агымдардын салттарын өздөштүрүп, азыркы учурдун маанилүү коомдук маселелерин козгогон реалисттик искусство жаратууга умтулат. 50—60-жылдарда капит. 

Италиядагы турмуштун көп түрдүүлүгүн, трагедиялуулугун, каршылыктарын, жөнөкөй адамдардыи жакырчылыгын, эзилгенин, жакшы жашоо үчүн күрөшкөнүн чагылдырган сүрөттөр тарткан. 

Буга «Пляж» (1955), «Спагетти жеген адам» (1956), «Тал- куу» (1959), «Топ адам» (I960) ж. б сүрөттөрү мисал. Гуттузо пейзаждык сүрөттөрдүн да устаты.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

 Шилтемелер 
 Европейское искусство: Живопись. Скульптура. Графика: Энциклопедия: В 3 т. — М.: Белый город, 2006.
 О картине «Распятие» на сайте Энциклопедия искусства 
 http://www.guttuso.com/en/main_old.htm 
 Галерея картин Ренато Гуттузо

Категория:Италиянын сүрөтчүлөрү
Категория:Италиянын коммунисттери
Гусли

thumb|right|Гусли
Гусли - орус элинин музыкалык чертме аспабы. 

Гусли канат жана туулга сымал Формада жасалат. Биринчисине 5тен 14кө чейин, экинчисинде 10дон 30га чейин кыл тагылат. 

Экөө тең диатоникалык гамма добушунда күүлөнүп, эки колдун манжалары менен терилип чертилет. Гусли менен ыр. бий коштолуи, күүлөр аткарылат.
Ар кайсы элдердо Гусли ар түрдүүчө аталат: мисалы, эстондордо — каннеть, латыштарда — кокле, литвалыктарда — канклес. 

Азыркы убакта Гуслинин техника жактан өркүндөтүгөн түрлөрү орус эл аспаптар оркестринде колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

 Шилтемелер 
 Гусли .

Категория:Орус элинин музыкалык аспаптары
Категория:Хордофондор
 ]]
Гусеница

Гусеница - шарнирлуу туюк тасма же туташ чынжыр. 

Ал өзү жүрүүчү машинада дөңгөлөк ордуна колдонулат. Гусеницанын тогоолору, туташтыруучу элементтери атайын болоттон жасалат. 
Гусеница жолсуз, жумшак жердей, саздан жана калың кардан өтүү үчүн өзү журуучу машинанын дөңгөлөктөрүнө, жүргүзгүч тетиктерине капталат

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Техника
Гудзон кысыгы

thumb|Гудзон кысыгы
Гудзон кысыгы — Түндүк Американын түндүк-чыгыш жээгинде, Лабрадор ж. а. жана Баффин жери аралынын ортосунда. 

Гудзон булуңун Атлантика океаны менен туташтырып турат. Узундугу 800 км ге жакын, туурасы 115—240 км. Тереңдиги 200—600 м. Жылына 8 айга жакын калкыма муздар жатат. 

 Булактар 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. - 672 б.

Категория:Канада‎
Категория:Кысыктар арип боюнча
Гудзон булуңу

thumb|Гудзон булуңу менен Гудзон кысыгы.
Гудзон булуңу — Түндүк Муз океандын кургактыкка (Канаданын аймагына) терең кирип турган деңизи. 

Чыгышында Гудзон кысыгы аркылуу Атлантика океаны менен, тундүгүндө Канада кысыктары аркылуу Түндүк Муз океаны менен байланышат. 

Аянты 819 миң км2. Орт. тереңд. 112 м, эң терең жери 301 м. Суунун орт. көлөмү 92 миң км3. Климаты арктикалык. Суунун температурасы кышында 0°С ден төмөн, жайында 3°—9°С. Тузд. 23— 30,5 %о. Октябрдан августка чейин муз каптан жатат. 

Суунун төмөнкү катмарында температура —1,8°С ден — 2,2°Сге чейин, тузд. 32,5—33,3 % о. Треска, сельд, камбала балыктары кармалат, тюленге анчылык кылынат. 

Башкы порттору: Черчилл, Порт-Нельсон. 

1610-ж. булуңга саякат жасаган англ. Гудзондун ысымы менен аталган

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Канада
Гугеноттор

Гугеноттор (нем. Eidgenossen — союздаштар) — Франциядагы (16— 18-к.) кальвинчилер (Кальвинизм). 

Гугеноттор феод, жана жаңыдан пайда болуп келаткан капит. эзүүгө каршы шаардыктардан, абс. борборлоштурууга нааразы тектүү дворяндардын, феодал ак сөөктөрдүн, шаардык төбөлдөрдүн бир бөлүгүнөн куралган. 

Гугеноттор менен католиктер күрөшү 16-кылымда диний согуштарды чыгарып, алардын натыйжасында гугеноттор динге эркин табынууга акылдуу болушса да, католиктер менен чыныгы бирдей укуктарга Улуу француз революциясынан кийин гана жетишкен

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Франция тарыхы
Кайф

«Кайф» — Бул сөз арабдардын «кэф» – «бош отургандагы жагымдуу убакыт» дегенинен келип чыгып, дүйнөгө «кайф» деген аталышта тараган. Орусияга бул сөз XIX кылымдын башында келип жетип, пассивдүү эс алуунун түрлөрүнө карата колдонула баштаган. Мисалы, тамеки чегип, чай же шарап ичип отуруп кыялга баткан убактарга карата. Ал эми Кыргызстанга Орусиядан келип жеткен.
Октябрь революциясынан кийин бул сөздү колдонууга тыюу салынып, бара-бара эскирген сөз катары колдонула баштаган. 
«Кэфтин» кайра жаралуусу 1957-жылы Москвада өткөн Бүткүл дүйнөлүк жаштар жана студенттердин фестивалына таандык.Ал кезде чет элдик сөздөрдү кошуп сүйлөө мода болгон. Андыктан «кайф» сөзү «жынсы», «рок-н-ролл» менен катар полулярдуу болуп кеткен. Учурда бул сөз жаргон катары кабыл алынат.
Грюнвальд салгылашы

Грюнвальд салгылашы (1410) (немис тарыхында Танненберг салгылашы деп аталат) — «Улуу согушта» (1409—1411) поляк-литва-орус аскерлери Тевтон орденинин аскерлерин кыйраткан чечүүчү салгылаш. 

Польша королу Владислав II Ягайло командалык кылган аскерлер улуу магистр Ульрих Фон Юнгинген башкарган тевтон аскерлерин Грюнвальд районунда талкалаган. Бул катуу сокку тевтон аскерлеринин чыгышка агрессиясын токтоткон. 1960-ж. Грюнвальд салгылашы өткөн жерге Польша өкмөтү эстелик тургузган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Польша тарыхы
Вальтер Гропиус

thumb|Вальтер Гропиус, 1919.
Гропиус Вальтер (18. 5. 1883—5. 7. 1969) — немис архитектору жана архитектура теоретиги. 

Мюнхен менен Берлиндеги Жогорку тех. мектептен окуган (1903—07). 

Чыгармачылыгынын өсүшүнө П. Беренстин таасири тийген. 
1918-ж. Веймардагы Колдонмо жана сүрөт өнөр мектебин башкарган. 1937—52-ж. Кембриждеги (АКШ) Гарвард университетинин архитектура бөлүмүнүн проф. (1938-жылдан жетекчи). 
Функционализмге негиз салгандардын бири. 
Архитектуранын рационалисттик принциптерин иштеп чыккан. 
Гропиус бир катар маанилүү курулуш, имараттарды долбоорлогон жана курдурган: Альфельдедеги «Фагус» бут кийим фабрикасы (1911, А. Мейер менен бирге), Дессаудагы «Баухауз» имараты (1925—26), Улуу Британиядагы Импингтон кыштак коллежи (1936—39, М. Фрай менен бирге), АКШдагы Питсбургга жакын жердеги Нью-Кенсингтон өнөр жай посёлкасы (1941, М. Брёйер менен бирге), АКШ посолствосунун Афиныдагы имараты (1957—61).

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Архитекторлор
Категория:Германия
Гриффит Дейвид Уорк

Гриффит Дейвид Уорк (1875— 1948) — америкалык режиссёр. 

Адегенде журналист, актёр болгон. 
1907-жылдан кино искусстводо иштей баштайт. 
1913-ж. Голливудга келип, продюсерлик кылат; Ч. Чаплин ж. б. менен бирге фильм прокаттоочу фирма уюштурат. 
Гриффит дуйнөнүн кино өнөрунө чоң салым кошкон. 
Ал параллель монтаж, ири план, бүдөмүктөнүү сыяктуу көркөм каражаттарды ойлоп таап, кино тартуу техникасына жаңылыктар киргизген. 
Гриффиттин чыгармалыгыгында карама-каршылыктар көп. 
1915-ж. «Улуттун төрөлүшү» аттуу реакциячыл фильм чыгарган, ал эми «Элдешпес» (1916) жана «Дүйнө жүрөгү» (1918) фильмдеринде алдыңкы ой-пикирлер козголуп, өз заманы үчүн өтө жаңычыл кинематогр. каражаттар пайдаланылган. 

20-жылдары Гриффит чыгармачылык жактан кеңири кетип, 1931-жылдан кийин фильм коюудан баш тарткан.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Америкалык режиссёрлор