Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Альтдорф-бай-Нюрнберг

right|thumb|2005-ж.Альтдорф-бай-Нюрнберг — Германиянын түштүк-чыгышындагы шаар. Нюрнбергден, 25 км чыгыш тарапта жайгашкан. 

Шаардын атын сөзмө-сөз которгондо «Нюрнбергдин жанындагы Альтдорф» дегенди билдирет. 

1504-жылы Нюрнбергдин Императордук Эркин Шаары басып алган. 16-кылымда Нюрнберг шаар кеңеши Альтдорф академиясын негиздеген. Академия 1622-1809-жж. университет катары иштеген. Альтдорф университетинен билим алгандардын ичинде генералиссимус Альбрехт фон Валленштейн менен философ, окумуштуу Готфрид Вильгельм Лейбниц да болгон. Альтдорфтун башкы архитектуралык эстеликтери Ыйык Лаврентий чиркөөсү, шаардык мэриянын имараты жана мурда университет болгон Вичернхауз. Ошондой эле таасирдүү коргонуу чептеринин калдыктары сакталып калган. Альтдорф шаарында бир нече окуу жайы иштейт. 

 Булактар 
 Official homepage of Altdorf

Категория:Бавария шаарлары
Альтэттинг

Альтэттинг — Германиянын Бавария жериндеги шаар, Альтэттинг районунун административдик борбору.

500 жыл бою Дева Марияга сыйынууга барган католиктердин, ошондой эле 1980-жылы Рим папасы Иоанн Павел IIнин да диний зыяратынын аренасы болгон. Каролингдердин мезгилинде Альтэттингде падыша сарайы жайгашкан. Бавариянын падышасы Карломан (Бавариянын падышасы) 876-жылы биринчи аббат Веринольфтун урматына Бенедикт монастырын, ошондой эле Апостол Филипптин урматына деп монастырдык чиркөө тургузган. 910-жылы венгрлер чиркөө менен аббаттыкты талоонго алышкан. 1228-жылы герцог Людвиг I бузулган имараттарды калыбына келтирип канондоштургандан кийин провостко баш ийген он эки Регулярдуу Канониктерге өткөзөт. Канониктер 1803-жылдагы бавар монастырларынын секуляризациясына чейин иштеген.

Альтэттинг шаары “Gnadenkapelle” деп аталган Грейс чиркөөсү менен белгилүү.

 Ажайып жайлар 
“Штифтскирхе” эгиз мунаралары - Альтэттинг шаарынын маанилүү архитектуралык ажайып жайы. Готика архитектурасына ылайыкталып курулган чиркөө 16-кылымдын башында зыяратчылардан түшкөн байлыкка ыңгайлаштыруу үчүн тургузулган. 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Official Tourist information (in German and English)
 Altötting - New Pictures Altötting 
Категория:Бавария шаарлары
Альценау

Альценау (31-декабрьга чейин расмий түрдө Alzenau i.UFr.) - Ашаффенбург районунун түндүк бөлүгүндөгү шаар. Бавариянын Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Альценау түндүгүнөн Роденбах жана Фрайгерихт обзиналары, чыгыш жана түштүк-чыгышынан Мёмбрис жана Йоханнесбергменен, түштүк-батышынан Карлштейн-на-Майнешаары, батышынан Каль-на-Майне менен чектешет. Франкфурт Рейн-Майн регионунун чыгыш бөлүгүндө жайгашкан. Ал аркылуу Каль дарыясы агып өтөт.
 thumb|Constituent communities
Альбштадт, Альценау, Хёрштайн, Кёльберау, Михельбах жана Вассерлос райондорунан турат.
thumb|Alzenau castle
Шаардык кеңеши 24 орундан турат. 

 Альценау районунун мурдагы башчылары 
 1946-1949-жж. Фридрих Хут
 1950-1970-жж. Генрих Деген
 1970-1972-жж. Карл Лаутеншлегер 

15-кылымга чейин Альценау Вильмундшайм катары белгилүү болгон. Майнцтын архиепископу Каль дарыясынын каршы өйүзүнө сепил салдырганда Вильмундшаймдын аты Альценау (“өтө жакын” дегенди билдирет) деп өзгөртүлөт. 
 Альценауга өнөктөш шаарлар 
 Sint-Oedenrode, Түндүк Брабант, Netherlands
 PfaffstÃ¤tten, Төмөнкү Австрия, Төмөнкү Австрия|Төмөнкү Австрия
 Таон-Ле-Вож, Вож, Франция
Альценау - экономикалык, инфраструктуралык, айыл чарба, токой чарба жана жүзүм өстүрүү жагынан өнүккөн шаар. Франкфурт-на-Майне эл аралык аэропортунан 30-40 мүнөттүк аралыкта. 
Альценауда жашагандардын көбү католиктер.

 Ишканалар 
What follows is a selection of businesses resident in Alzenau:
 [Alexander Shorokhoff GmbH]
 ABB Automation Products
 Applied Materials GmbH
 Biotest Medizintechnik
 Leybold Optics GmbH
 Mahle GmbH
 MSC Software
 Nukem
 Schott Solar AG
 Xella
 Nikon Metrology Europe NV

 Тышкы шилтемелер 

 Townâ€™s official webpage 
 Comparison of old and new pictures of Alzenau 

 Булактар 

Категория: Ашаффенбург (district)
Категория:Бавария шаарлары
Мустай Карим

thumb|2004
Мустай Карим - (1919-2005) совет-башкурт акыны, драматург. СССРдин Лениндик жана Мамлекеттик сыйлыктарынын ээси.

 "Ай тутулган түндө"
 "Таштаба,отту, Прометей!"
 "Диктаторго ат бергиле!"
 "Жөө Махмуд" ж.б. драмалардын автору.

Категория:Кыргыз маданияты
Категория:Маданият
Категория:Театр
Категория:Кыргыз театры
Категория:Искусство
Категория:Көркөм өнөр
Категория:Орусия
Категория:СССР
Категория:Драматургия
Категория:Драматургдар
Бад-Киссинген

thumb|Spa Park Bad Kissingen
[[Файл:Bad Kissingen um 1900.jpg|thumb|''Bad Kissingen in 1900]]Бад-Киссинген''' - Германиянын Бавария Жериндеги шаар, курорт. Бад-Киссинген районуна карайт. Рён тоолорунун түштүгүндө, Франкон Зале дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы — 21703 (2010-ж.) киши. Аянты — 69.42 км2.

 Тышкы шилтемелер 

 Official website
 A resort with a royal history (On the official website www.badkissingen.de) 
 Daley Barracks
 
 The Town That's Building Life Around Sleep

Категория:Германиядагы спа-курорттор
Категория:Бад-Киссинген (район)
 
Категория:Бавария шаарлары
Бад-Тёльц

Бад-Тёльц — Германиянын Бавария жериндеги шаар. Жогорку Бавария административдик округуна карайт. Бад-Тёльц-Вольфратсхаузен районуна кирет. Калкы — 17815 киши (2010-ж.). Аянты — 30,80 км2.

Калкы — 17815 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты — 30,80 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 1 73 112. 

Шаар 5 шаардык районго бөлүнөт.

 Булактар 

 Junkerschule Bad Tölz
 Расмий сайты

Категория:Бавария
Категория:Бавария шаарлары
Бух-ам-Форст

Бух-ам-Форст - Германиянын Бавария Жериндеги район. Лихтенфельс районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 572 киши 2012-ж.). 
 Тышкы шилтемелер 
 (de) Buch am Forst auf der Webseite derШаарLichtenfels 
 (de) Kirchengemeinde Buch am Forst (Parish of Buch am Forst) 

Категория:Лихтенфельс (район)
Категория:Бавария
Категория:Бавария шаарлары
Кобург

thumb|250px

Кобург - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Иц дарыясынын боюнда жайгашкан. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 42,015 киши (2005-ж.). Аянты — 48.30 км2. 
thumb|left|300px|Ehrenburg Palace thumb|left|300px|Fortress of Coburg

 thumb|right|280px|Old print image of Coburg
thumb|280px|Coburg in 1915.
thumb|280px|Veste Coburg at Night, 2007.

 Тышкы шилтемелер 

 Coburg Tourist Board
 World sites atlas 
 Schloss- under Gartenverwaltung Coburg
 Sister Cities of Coburg 

Категория:Кобург
Категория:Бавария

Категория:Бавария шаарлары
Кройсен

Кройсен - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Байройт районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 4687 киши (2010-ж.). Аянты — 66.48 км2. 

thumb|left|Creußen painted stoneware beer stein 
thumb|right

Категория:Байройт (район)
Категория:Бавария

Категория:Бавария шаарлары
Кронхайм

Кронхайм - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Вайсенбург-Гунценхаузен районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 500 киши (2010-ж.). 
Тышкы шилтемелер
Der Ort auf www.gunzenhausen.de (in German)
Das Schloss (in German)
 The Synagogue (in German)

Категория:Бавария

Категория:Бавария шаарлары
Эберсберг

Эберсберг ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Эберсберг районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы — 11 394 киши (2010-ж.). Аянты — 40.84 км2. 
Тышкы шилтемелер

http://www.ebersberg.de/english/home.html â€“ the townâ€™s website, English version

Категория:Эберсберг (район)
Категория:Бавария
Категория:Бавария шаарлары
Эггенфельден

Эггенфельден - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Ротталь-Инн районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы — 12 810 киши (2010-ж.). Аянты — 44.50 км2. 
Тышкы шилтемелер
Official Site

Категория:Ротталь-Инн
Категория:Бавария
Категория:Бавария шаарлары
Айбельштадт

Айбельштадт — Германиянын Бавария жериндеги шаар. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Вюрцбург районуна кирет.

Калкы — 2813 киши (2010-жыл). Болжолдуу аянты — 7,07 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 09 6 79 124.
 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Расмий сайты
Категория:Бавария шаарлары
Фойхтванген

Фойхтванген - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Ансбах районуна карайт. Орто Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 12 176 киши (2010-ж.). Аянты — 137.40 км2. 

thumb|210px|Фойхтвангенде кол өнөрчүнүн устаканасы

Ажайып жайлар
thumb|Романдык монастырь
thumb|Мурдагы кампа, азыркы мэрия Kastenâ
 ==Тышкы шилтемелер==
 Official website 
 Fränkisches Museum Feuchtwangen (Franconian Museum of Feuchtwangen) 
 Sängermuseum 
 Feuchtwangen Casino 
 Discussion forum for Feuchtwangen 
 Arbeitsgemeinschaft für Heimatgeschichte Feuchtwangen 

Категория:Ансбах (район)
Категория:Бавария шаарлары
Фладунген

Фладунген - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Рён-Грабфельд районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 2169 киши (2010-ж.). Аянты — 46.37 км2. 

Категория:Рён-Грабфельд (район)
Категория:Бавария шаарлары
Фрайлассинг

Фрайлассинг - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Берхтесгаден Жер районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы — 15 936 киши (2010-ж.). Аянты — 14.79 км2. 

Тышкы шилтемелер
 http://www.freilassing.de/

Категория:Берхтесгаден Жер
Категория:Бавария шаарлары
Фрайзинг

Фрайзинг — Германиянын Бавария жериндеги шаар. Фрайзинг районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы — 45 223 киши (2010-ж.). Аянты — 88.45 км2. 

thumb|180px|left|Ыйык Петр жана Павелдин чиркөөсү Согуш мемориалы менен(алдыңкы планда)
thumb|180px|left|Фрайзинг собору
thumb|upright=2|center|Фрайзинг шаардык кеңеши: yellow = FDP (1), black = CSU (4), light blue = Free Voters (8), orange = Ã–DP (3), grey = Independent (1), dark blue = FSM (8), red = SPD (5), green = Greens (8), dark red = The Left (2)

Тышкы шилтемелер
Official Site 
http://www.dioezesanmuseum-freising.de
Bavarian state library 
Pictures of Freising 

 Булактар 
Категория:Фрайзинг (район)
Категория:Бавария шаарлары
Фрайштадт

Фрайштадт - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Ноймаркт-Жогорку-Пфальц районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы — 8523 киши (2010-ж.). Аянты — 80.53 км2. 

Категория:Ноймаркт-Жогорку-Пфальц (район)
Категория:Бавария шаарлары
Фрайунг

Фрайунг - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Фрайунг-Графенау районуна карайт. Жогорку Пфальц административдик округуна тиешелүү. Калкы — 6923 киши (2010-ж.). Аянты — 48.64 км2. 

Категория:Фрайунг-Графенау (район)
Категория:Бавария шаарлары
Фридберг

Фридберг - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Айхах-Фридберг районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы — 29 054 киши (2010-ж.). Аянты — 81.20 км2. 

Категория:Айхах-Фридберг (район)
Категория:Бавария шаарлары
Фронлах

Фронлах - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Айхах-Фридберг районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 2000 киши (2010-ж.). Аянты — 26.50 км2. 

thumb|left|Мурдагы Ратуша [Мэрия]
thumb|HauptStraße 1, мурдагы меймнкана Goldener Adler [Алтын бүркүт]
thumb|left|Kellergasse 1, 1854-ж. кыштан тургузулган үй

Категория:Кобург (район)
Категория:Бавария шаарлары
Гефрес

Гефрес - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Байройт районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 4624 (2010-ж.). Аянты — 50.08 км2. 

 Булактар 

Байройт
Категория:Бавария шаарлары
Гайзельхёринг

Гайзельхёринг ― Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Штраубинг-Боген районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы — 6639 (2010-ж.). Аянты — 99.96 км2. 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
Official site

Категория:Штраубинг-Боген 
Категория:Бавария шаарлары
Гайзенфельд

Гайзенфельд - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Пфаффенхофен районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы — 9966 (2010-ж.). Аянты — 88.33 км2. 

Категория:Пфаффенхофен (район)
Категория:Бавария шаарлары
Геретсрид

Геретсрид - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Бад-Тёльц-Вольфратсхаузен районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы — 23,219 (2012-ж.). Аянты — 24.65 км2. 

 Галерея 

 Тышкы шилтемелер 

 Geretsried website

Категория:Бад-Тёльц-Вольфратсхаузен
Категория:Бавария шаарлары
Гермеринг

Гермеринг - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Фюрстенфельдбрук районуна карайт. Жогорку Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы — 37 780 (2012-ж.). Аянты — 21.61 км2. 

Категория:Фюрстенфельдбрук (район)
Категория:Бавария шаарлары
Герольцхофен

Герольцхофен - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Швайнфурт районуна карайт. Төмөнкү Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 6528 (2012-ж.). Аянты — 18.35 км2. 

thumb|500px|left

Категория:Швайнфурт (район)
Категория:Бавария шаарлары
Гольдкронах

Гольдкронах - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Байройт районуна карайт. Жогорку Франкония административдик округуна тиешелүү. Калкы — 3630 (2010-ж.). Аянты — 23.24 км2. 
Категория:Байройт (район)
Категория:Бавария шаарлары
Графенау

Графенау - Германиянын [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. Фрайунг-Графенау районуна карайт. Төмөнкү Бавария административдик округуна тиешелүү. Калкы — 8498 (2010-ж.). Аянты — 63.79 км2. 
Категория:Фрайунг-Графенау(район)
Категория:Бавария шаарлары
Кхулна

thumb|Кхулна.
Кхулна — Бангладештин түштүк-батышындагы шаар. Ганг дарыясынын салаасында жайгашкан порточо Кхулна облусунун административдик борбору. Калкы 1,4 млн (2009). Жолдор тоому. темир жол бекети. Негизделген мезгили белгисиз. 1884жылдан шаар статусуна ээ. Университеттер (андан ичкери инженер-технологиялык), археологиялык музей, облустук театр (1900; өлкөдөгү алгачкы) бар. Бангладештин ири экономикалык борбору. Жут, кебез-кездеме, кагаз, тамак-аш, металл иштетүү өнөр жай ишканалары, дарыя верфи иштейт. Муз тоңдурулат. Бир нече ЖЭС бар. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Бангладеш
Категория:Шаарлар‎
Кыз-Коргон капчыгайы

Кыз-Коргон капчыгайы - Күнгөй Ала-Тоонун түштүк капталында. Чолпон-Ата суусунун сол куймасынын алабынан орун алган. Ысык-Көл районунун аймагында. Байыркы мөңгү эригенде КызКоргон суусу көбөйүп, тик капталдуу жалама капчыгайды пайда кылган. узундугу 7 км, деңиз деңгээли бийиктиги 2000-2800 м. Туурасы 10 мден 500 мге чейин. Капчыгай Сарала-Саздын тушуна жеткенде кууштап, тектон. жарака боюнча шаркыратма пайда кылып, улам төмөндөгөн сайын 500 мге чейин кеңийт. Төмөнүрөөк Агала-Таш тоосун кесип өтүп, кайрадан кууштайт. Чыгыш капталы байыркы түздүктүн калдыгы. Суунун нугунан 30-450 м көтөрүңкү. Батышы байыркы мөңгүнүн шилендилеринен туруп, суунун нугунан 150-300 мге көтөрүлөт, өсүмдүктөргө бай. Каледондун кызыл, боз, гранит, гранитдиорит жана башка тектеринен түзүлгөн. Капчыгайдын таманында жана батышында карагай, арча, табылгы, бөрү карагат, карагат жана башка, чыгышында бийик чөптүү шалбаа өсөт. Туризмге ылайыктуу. Жай мезгилде эмгекчилер эс алат. 

Колдонулган адабияттар
 Кыргызстандын географиясы Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, -Б.2004 ISBN 9967-14-006-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Кыргызстандын капчыгайлары‎
Категория:Тумар-2011
Кызыл

thumb|Кызыл шаары.
Кызыл шаары (1918-ж. чейин Белоцарск, 1926-ж. чейин Xем-Белдыр) — Тува Республикасынын борбору. Россиядагы шаар. Чоң Енисей (Бий-Хем) менен Кичи Енисей (Ка-Хем) кошулган жерде, Азиянын географиялык борборунда жайгашкан. Усинск трактынын акыркы пункту. Калкы 108,3 миң (2009). Аэропорту бар.

1914-ж. негизделген. Автомобилдердин атайын жабдууларын чыгаруучу завод, жеңил, тамак-аш, жыгаччылык өнөр жай, алтын казып алуучу ишканалар («Тывазолото», «Эми») иштейт. Шаарга жакын жерден көмүр казылып алынат. Университеттер, «Хоомей» эл аралык илимий борбору, Россия иАнын Сибирь бөлүмүнүн филиалы, край таануу музейи, педагогикалык институт, Красноярск агрардык университетинин, политехникалык институттун филиалдары, Тува тил, тарых жана адабият ИИИлери, драма театры, филармония, музей бар. «Азиянын борбору» обелиски орнотулган (К. Азиянын географиялык борбору болуп эсептелет). 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Орусия шаарлары‎
Категория:Тыва
Жумушчу-дыйкан кызыл аскери

Жумушчу-дыйкан кызыл аскери — советтик куралдуу күчтөрү, жана ОСФСРдин 1918-1922 жылдардагы кургактагы аскерлери. 

1935-ж. 22-сентябрда СССР БАКтын жана ЭКСтин токтому менен Кызыл аскер жеке жоокерге ыйгарылуучу аскердик наам катары киргизилип, кийин катардагы жоокер наамы менен алмаштырылган. 
 thumb | 220x124px | right | Варшава уюмунун Прагага басып кирүүсү.
Категория:Тарых
Категория:СССР

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Кызыл-Арт ашуусу

Кызыл-Арт ашуусу - Чоң Алай тоосунда. Кыргызстан жана Тажикстандын чек арасында, Кызыларт суусунун батышынан орун алган. Бийиктиги 4280 м. Ашуунун бели түзөң, түндүк капталы тик, түштүгү жантайыңкы, бара-бара Памирдин тайпак тоолоруна өтөт. Негизинен палеоген менен неогендин кызыл түстүү чопо, алевролит, кумдук конгломерат тектеринен түзүлгөн. Жыл бою ачык, ал аркылуу Ош-Хорог автомобиль жолу өтөт. 

Колдонулган адабияттар
 Кыргызстандын географиясы / Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Ашуулар
Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Тажикстан
Категория:Тумар-2011
Кызыл деңиз

thumb|Кызыл деңиз
Кызыл деңиз — Инди океанындагы Жер ортолук деңиз, Африка материги менен Араб жарым аралынын (Түштүк-Батыш Азия) аралыгында жайгашкан. Египет, Судан, Эритрея, Израиль, Иордания, Сауд Арабиясы жана Йемен мамлекеттеринин жээктерин чулгап жатат. Баб-эль-Мандеб кысыгы аркылуу Инди океаны, Суэц каналы аркылуу Жер ортолук деңиз менен туташат. Аянты 460 миң км2. Эң терең жери 3039 м. Жээктеринде булуң-буйткалар аз. Суэц жана Акаба булуңдарынын (түндүгүндө) аралыгында Синай жарым аралы деңизге кирип турат. Ири аралы — Дахлак. Суткасына 2 жолу ташкындайт, бийиктиги деңиздин ачык бөлүгүндө 0,6 мге жетет. Кызыл деңиз дүйнөдөгү эң жылуу (32°Сге чейин) жана туздуу (38-42%) көлдөрдүн бири. Европаны Азия жана Австралия менен байланыштыруучу кыска деңиз жолу. Балык кармалат, бермет алынат. Негизги порттору: Суэц (Египет), Порт-Судан (Судан), Массауа (Эфиопия), Жида (Сауд Арабиясы), Ходейда (Йемен). Деңиздин аты андагы көптөгөн балырлардын (Frishodesmium erythraeum) сууга кызыл түс берип турушунан пайда болгон деп божомолдонот. 

Булактар

 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Деңиздер
Кызыл-Жылдыз (Ноокен району)

Кызыл-Жылдыз — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы айыл. Ноокат айыл округу составына кирет.

Шалка суусунун оң өйүзүндө, Бишкек-Ош автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээли 575 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Масы кыштагынан 11 км батыш тарапта. Жалал-Абад темир жол бекетинен 56 км.

Кыштак 1935-ж. негизделген. Калкы 1194 (2009); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Бала бакча, китепкана бар. Кыштакта 2 дыйкан чарба, техникалык сервис, соода түйүндөрү иштейт. 

 Калкы 
Калкы - 1 194 киши.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

 Булактар 

Категория:Ноокат айыл аймагы
Категория:Кыргызстандын кыштактары‎
Кызыл-Кум чөлү

thumb|Кызыл-Кум чөлү.
Кызыл-Кум чөлү — Орто Азиядагы чөл, Аму-Дарыя менен Сыр-Дарыянын аралыгында, Өзбекстан, Казакстан, бир аз бөлүгү Түркмөнстандын аймагында. Түндүк-батышынан Арал деңизи, түндүкчыгышынан Сыр-Дарыя, чыгышынан Теңир-Тоо жана Памир-Алайдын тармактары, түштүк-батышынан Аму-Дарыя менен чектешет. Аянты 300 миң км2. Деңиз деңгээли 300 м бийикте жаткан түздүктөрдөн (түштүк-чыгышында), айрым туюк ойдуңдардан жана бири-биринен обочолонуп жайгашкан, коктуколоттуу (бийиктиги 922 мге чейин) калдык тоолордон (Букан-Тоо, Тамды-Тоо, Кулжук-Тоо, Султануиздаг жана башка) турат. Кен байлыктары: алтын (Мурын-Тоо), газ (Газли). Түзөң бөлүктөрү чоподон жана кумдан турат, такыр жерлер көп. Аймагынын көп бөлүгүн кум массивдери (жалчалар) ээлейт.

thumb|Кызыл-Кум чөлү (Өзбекстан).
Климаты кескин континенттик. Январдын орточо температурасы - 9°Сден 0°Сге чейин, июлдуку 26-29°С. Жылдык жаан-чачыны 200мм. Агын суулары жок, бирок кыртыш сууларынын запасы мол. Топурагы бозомук-күрөң, кумдуу, шор жерлер да кездешет. Чөп өсүмдүктөрүнөн эфемер менен эфемероиддер басымдуу. Кум жалчаларында кум ыраңы, ак сөксөөл, кандым, черкез, таштуу дөңсөөлөрдө шыбак жана шыбакбадал өсүмдүктөрү өсөт. Жайытка пайдаланылат. Кызыл-Кумда Кара-Көл, Кызыл-Кум, Бадай-Тугай, Варданзи коруктары бар. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Өзбекстандын географиясы‎ 
Категория:Казакстан географиясы‎
Категория:Түркмөнстан
Категория:Чөлдөр
Кызыл-Кыргызстан (Манас)

Кызыл-Кыргызстан (мурунку Дөгдүр) — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусунун аймагында жайгашкан кыштак. Ал Жалал-Абад шаарынын курамындагы Т. Тайгараев атындагы айыл аймагына кирет. Кыштак Жалал-Абад шаарынан жана темир жол бекетинен болжол менен 10 чакырым чыгыш тарапта орун алган.

 Калкы 
2023-жылкы маалыматтар боюнча калкы 1232 адамды түзөт. Жергиликтүү тургундар негизинен дыйканчылык менен алектенишет. Айылда жалпы билим берүүчү мектеп жана китепкана иштейт.

 год 2009 2014 2015 2020 2021 2023 адам 850 964 981 1027 1087 1232
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9
 
Категория:Кыргызстандын кыштактары‎
Категория:Т.Тайгараев айыл аймагы
 Булактар
Кызыл-Ордо (шаар)

thumb|Кызыл-Ордо.
Кызыл-Ордо (мурда Ак-Мечит, Петровск) — Казакстан Республикасындагы шаар (1938-жылдан). Кызыл-Ордо облусунун административдик борбору. Сыр-Дарыянын оң жээгинде жайгашкан. Калкы 18б миң (2009). темир жол тоому. Аэропорту бар.

Мечиттер (Айтбай, Ак-Мечит), чиркөөлөр (андан ичкери Кудай Эне) жана башка сакталган. Тамак-аш (балык, нан, сүт заводдору, эт комбинаты), целлюлоза-картон, курулуш материалдар өнөр жай ишканалары, бут кийим, тигүү жана трикотаж, эмерек жасоочу ф-калары, ошондой эле бир нече АК иштейт. Кийинки жылдары шаардын архрасы жаңырып, аквапарк, мейманканалар (төрт жылдыздуу отелдер) жана башка салынды.

Кызыл-Ордону 1817-ж. Кокон хандыгы чеп катары негиздеген. 1925-29-ж. Казак Республикасынын борбору болгон. Шаарда 30дан ашык жалпы билим берүүчү мектеп, 5 коллеж, 3 кесиптик-техникалык окуу жайы, университеттер (андан ичкери Кызыл-Ордо мамлекеттик), «Сейхун» академиясы, китепканалар, архив, драма театры, филармония бар. Шаардын четинде нефть, газ кендери (Түштүк-Тугай бассейни) казылып алынат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Казакстан шаарлары‎