Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Антропометрия

Апропометрия — (от греч. Ανθρωπος — адам жана μετρεω — ченөө) адам денесинин морфологиялык өзгөчөлүгүн баалоо методдору менен ыкмаларынын жыйындысы.
 Антропометрия сырткы формасы 
Ага бойду, салмакты, дененин сырткы формасын (баш, көкүрөк, моюн, далы, каруу, сан, шыйрак курчамы), ошондой эле бир катар функциялык көрсөткүчтөрдү (өпкөнүн тиричилик көлөмү, булчуң күчү жана башка) өлчөө кирет. Мында өлчөө (сандар менен белгилөө) жана сыпаттап жазуу (мисалы, көздүн түсү, көкүрөктүн, курсактын формасы жана башка) колдонулат.
 Антропометрия медицинада 
Антропометрия медицинада, негизинен дененин өсүшүн үйрөнүүдө кеңири колдонулат. Айрыкча балдардын өсүшүн текшерүүдө антропометрия өзгөчө мааниге ээ, анткени ал организмдин өсүүсүнүн жана калыптанышынын көрсөткүчү болот.Бир жашка чейинки баланын бою, салмагы, баш, көкүрөк курчамы жана башка ай сайын, мектепке чейинки балдардыкы жылына кеминде 2 жолу, окуучулардыкы жыл сайын өлчөнүп турат. Мындай текшерүүлөр балдардын өсүү жана өөрчүшүндө болгон бузулууларды өз убагында табууга мүмкүндүк берет.
 Антропометрия диспансерлөөдө 
Антропометрия диспансерлөөдө, армиянын катарына чакырылгандарды, спортсмендерди медициналык текшерүү жүргүзүүдө пайдаланылат. Ошондой эле антропометриялык маалыматтар өнөр жайларда кийим, бут кийим, мебелдердин өлчөмүнүн стандарттарын иштеп чыгууда жана азыркы убактагы жумушчу орундарды долбоорлоо жана жабдуу үчүн колдонулат.
 Антропометрия криминалистикада жана сот медицинасында 
Антропометрия криминалистикада жана сот медицинасында чоң мааниге ээ. Антропометрияда так далилдерди алуу үчүн ченөөлөр эртең менен кийимсиз денеде жүргүзүлөт. Бой (дененин узундугу) кадимки бой ченегич, дене салмагы медициналык тараза, көкүрөк, курсак курчамы сантиметрдик тасма менен ченелет. Өпкөнүн тиричилик көлөмүн аныктоо спирометр менен өлчөнөт. Булчуңдардын күчү пружиналуу динамометр менен аныкталат, ошондой эле Кишинин салмагы, Кишинин бою.
. 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Гангрена

thumb|right|200px|Кол манжаларын гангренасы
Гангрена — ткандардын бузулушунун (жансызданышынын) бир түрү. Гангренада ткань суусун тез жоготот (кургак гангрена), анын кесепетинен жабыркаган жер кургап, бүрүшүп, катууланат, түсү кочкул күрөң тартат (мумификация жараяны деп аталат). 

Ткань өтө нымдуу болгон учурда ириңдүү инфекция пайда болот. Мында ткань киргилтжашыл же бозомтук кара түстөгү сасык жыттуу жумшак массага айланат (нымдуу гангрена). Бул учурда организм ткандардын ажыроосунан пайда болгон продуктулардан ууланып, дене ысыйт, организмдин жалпы абалы начарлайт.

Гангрена көбүнчө кан тамырлар аз жерде же органда (мисалы: манжаларда, чеңгелде, бут кетменинде, кулак калканында) болот. Ал көбүнчө орган же ткань кан менен камсыз болбой калган учурда (кан тамыр бүтөлүп калганда.
Мисалы: тромбдо, кан тамыр жабыркаганда, атеросклероздо, кан тамыр тарыганда), ошондой эле ар кандай мех. (кан токтоткуч буугуч жана шакшак менен көпкө таңганда), химиялык (кычкылдык, жегич жана башка таасир эткенде) жана физикалык (50°тан жогору жана —20°тан төмөн температура, альфа же бета нурларына чалдыгуу жана башка) фактордун таасиринен пайда болот. Жүрөк кан тамыр тутумун начарлашы, авитаминоз, зат алмашуунун бузулушу, алкоголь жана никотин менен өнөкөт уулануу жана башка гангренанын өөрчүшүнө түрткү берет. Ошондуктан гангренага алып келүүчү ооруларды өз убагында дарылоо зарыл.

Сандын артериясынын тромбозунда тромбду эрте алып таштаганда толук сакайып кетет, кечеңдетүү дайыма гангренага алып келет. Компресс, шакшак, кан токтотуучу буугучту туура коюу керек (Сөөктүн муундан чыгышы, Сынык, Компресс, Кан агуу). Гангрена болгон учурда жабыркаган органды ампутация жасоого туура келет. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Оорулар
Бальнеотерапия

thumb
Бальнеотерапия — (лат. balneum — чөмүлмө, сууга түшүү + грек. therapeia дарылоо) табигый жана жасалма жол менен даярдалган минералдуу сууларды дарылоо жана алдын алуу максатында пайдалануу. Бальнеотерапияда минералдуу суулар түшүү (ванна, душ, бассейн) жана ичүү, ошондой эле оозду чайкоо, ингаляция, карынды жана ичегилерди жууш үчүн сунуш кылынат. Минералдуу суулар составында көмүр кычкыл газ, күкүрттүү суутек, азот, тез ажыроочу радиоактивдүү заттар (радон), туздар болгондуктан дарылык касиетке ээ. Андан башка факторлордун (температуралык, механикалык) да мааниси бар. 

Минералдуу чөмүлмө жүрөк менен кан тамырдын жана нерв системасынын ишин, зат алмашууну, ички секреция безинин ишин жакшыртат. Жалпы жана жергиликтүү ванна жүрөк-кан тамыр, таяныч-кыймыл аппаратынын (муун, байламта, булчуң), нерв системасынын, гинекологиялык ооруларында жана башка пайдаланылат. Минералдуу сууну ичкенде ооз көңдөйүнүн, карындын былжыр челинин рецепторлоруна түздөн-түз таасир этип, карын секрециясын нормалдаштырат. Минералдуу суулар өттүн пайда болушун жана бөлүнүшүн тездетип, зат алмашууга таасир тийгизет. Бальнеотерапияны докдур сунуш кылат, баткак менен дарылоо жана климатотерапия, диетотерапия жана башка комплекстүү дарылоо методдору менен айкалыштырылат. Курорттор ошондой эле Чөмүлмөлөр, Минералдуу суулар. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Антихолинэстеразалар

Антихолинэстеразалар(грек. ἀντί — «каршы», χολή — «өт» жана эстераза — гидролаз классынын ферменти) — ацетилхолинди ажыратуучу фермент — холинэстеразанын активдүүлүгүн тормоздоочу дарылар тобу. 

Ацетилхолин четки нерв системасында пайда болгон козголууну нервден — булчуңга, борбордук нерв системасында нейрондон нейронго өткөрөт. Антихолинэстеразалар таасир эткенде нерв системасы жана башка ткандардагы ацетилхолиндин өлчөмү көбөйүп, нерв козголуусу пайда болот.

Антихолинэстеразалар көздүн, бронхтордун, ичеги-карын, өт жолдорунун жылма булчуңдарынын жыйырылуусун күчөтөт. Тамак сиңирүү, тер бездеринин секрециясын көбөйтөт, вегетатив нерв системасын стимулдайт. Көздүн карегин кичирейтет, көз ичиндеги басымды төмөндөтөт. Ошондуктан кээ бир антихолинэстеразалар глаукоманы, миастенияны дарылоодо колдонулат.
 
. 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Аскорбин кычкылы

250px|thumb|right|Аскорбин кычкылы
Аскорбин кычкылы - (С витамини) организмдеги кычкылдануу, калыбына келүү, зат алмашуу, айрыкча белок алмашуу процессинде негизги роль ойнойт. С витамининин жетишсиздигинен кан тамырлардын капталдарынын өткөргүчтүгү артып, кемирчек, сөөк тканы бузулуп, цинга оорусу пайда болот (к. Витамин жетишсиздиги). Аскорбин кычкылы киши организминде пайда болбойт жана топтолбойт. Ошондуктан С витамининин керектүү өлчөмү (күнүнө чоң кишилерге 50-100 мг, балдарга 30-70 мг) тамак менен келиши керек. С витамини негизинен жемиштерде, жашылча-мөмөлөрдө көп. Бул витаминге күнүмдүк талапты капуста, картошка, көк пияз, томат менен тамактануу толуктайт. С витамини көбүнчө ит мурундун ашында (100 г кургатылган ит мурун ашында 1500 мг-га чейин), кызыл мурчта (250 мг) болот, чычырканактын ашында, апельсинде, лимондо да көп; жаныбардан алынган азыктарда өтө аз.
250px|thumb|right

С витамини сууда жакшы эрийт; витаминдердин ичинен эң туруксузу бат кычкылданат. Жашылчаны бышырганда С витамининин А бөлүгүнө жакыны жоголот. Тамакты жылытуу жана узакка сактоодо витамин азаят. Азыктарды ачытууда С витамини жакшы сакталат. Тоңдурулган мөмө менен жашылчаларды эриткенде С витамини туруксуз болуп калат, ошондуктан эриген продуктуларды тез тамакка колдонуу керек. С витамини жазында көк пиязда жана бул витамин жакшы сакталуучу консерваланган кээ бир азыктарда, мисалы, томат паста, көк буурчакта көп болот. СССРде С витамининин биологиялык баалуулугун көтөрүү жана С витамининин жетишсиздигин алдын алуу үчүн балдар мекемелеринин, оорукананын, төрөт үйлөрүнүн тамактары витаминдештирилет. Өнөр жайда 0,5 жана 2,5 г аскорбин кычкылысы бар таблеткалар чыгарылып, ал даяр тамакты витаминдештирүүдө колдонулат. Бул витамин сууда эрүүчү витаминдерге кирет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Витаминдер
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Антитоксиндер

Антитоксиндер — микроорганизмдердин, өсүмдүктөрдүн (рицина, абрин) жана жаныбарлардын (жыландын, кара курттун, аарынын) ууларын зыянсыздандыруучу өзгөчө заттар (антителолор). Ар бир антитоксиндердин өзүнө гана тиешелүү таасири болот, башкача айтканда кайсы уунун таасиринен пайда болсо ошону гана зыянсыздандырат (мисалы, кептөөрдү пайда кылуучу козгогучтун уусу дифтерия антитоксини менен жоготулат). Медициналык практикада антитоксиндер антитоксиндүү кан сары суусу түрүндө кептөөр, дизентерия, гангрена, ботулизм, скарлатина жана башка ооруларды дарылоо жана алдын алуу үчүн кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Гастроскопия

250px|thumb|right|Гастроскопиялык текшерүү
Гастроскопия (байыркы грек. γαστήρ — «карын» жана σκοπέω — «байкоо, кароо») — ооз жана кызыл өңгөч аркылуу киргизилген атайын аспап — гастроскоп менен карын көңдөйүн кароо. 

Гастроскоп линзалуу солкулдак түтүктөн жана карын ичин жарык кылуучу лампочкадан турат. Бул метод ыңгайлуу жана коркунучсуз. Гастроскопия карын ооруларынын (карындын гастрити, жарасы, шишиги) диагнозун тактоодо колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Бандаж

thumb|Бандаж.
Бандаж - курсак чыңалтмасындагы чуркуну жабуу үчүн, курсак чыңалтмасын өтө чоюлуудан сактоо жана ички органдарды нормалдуу абалда кармоо максатында колдонулат. Бандаж пайдаланышына жараша дарылоочу жана алдын алуучу (профилактикалык) болуп айырмаланат. Аларга курсак бандажы, төрөткө чейинки жана төрөттөн кийинки бандаж, ошондой эле чурку бандажды кирет.

 Төрөткө чейинки, төрөттөн кийинки бандаж 
Алдын алуучу бандаж кош бойлуу мезгилде жана төрөттөн кийин курсактын өтө чоюлушун алдын алуу максатында, айрыкча булчуң системасы начар аялдарга, ошондой эле ич көңдөйүнө чоң операция жасалганда ич чуркусу пайда болбосун үчүн сунуш кылынат. Төрөткө чейинки бандаж тыгыз кездемеден баланын өсүшүнө жараша кеңейтилүүгө ылайыктап тигилип, капталынан топчуланат. Бандажды эртең менен төшөккө жаткан бойдон жамбаш чарасын өйдө көтөрүп кийүү керек. Төмөндөн жогору топчуланат. Эгерде бандаж туура кийилсе киши өзүн жакшы сезет. Төрөттөн кийинки бандаж төрөткө чейинкиге караганда узунураак болот. Аны 3 айдан ашык кийүүгө болбойт, себеби курсак булчуңун начарлатып жиберет.

Дарылоочу бандаж ички органдардын түшүшүндө (мисалы, карын, ичеги, бөйрөктүн) докдурдун сунушу менен колдонулат. Мындай бандаж бандаж мастерскоюнда гана тигилет.

 Чурку бандаж 
Чурку бандаж ар кандай себептер менен операция жасоого мүмкүн эмес чуркуда, белгилүү мөөнөткө гана кийилет. Чурку бандаждынын сырты жумшак булгаары же күдөрү менен капталган солкулдак болот пластинкадан туруп, атайын жаздыкчасы чуркунун оозун жаап турат. Бул бандаж да докдурдун көзөмөлүндө тандалат.

 Бандаждын түрү 
Бандаждын төрт түрү бар:
 ЧуркуПослеоперационные грыжи. Лечение послеоперационных грыж,
 операция кийин кийилүүчү, 
 Төрөткө чейинки, төрөттөн кийинки бандаж 
 жамбаш сөөктөрү

 Примечания 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Дарыгерлик
Аптисептикалык каражаттар

Антисептикалык каражаттар — оору козгогуч микроорганизмдерди өлтүрүүчү же алардын өсүшүн жана көбөйүүсүн токтотуучу химиялык бирикмелер. Жарааттарды, тытылган жана күйгөн жерди тазалоо үчүн, ошондой эле теринин ириңдүү ооруларын дарылоодо; турак жайды, ич кийимдерди, шейшепти, оорулууга тиешелүү буюмдарды дезинфекциялоодо, ошондой эле хирургия практикасында (Антисептика, асептика) колдонулат. Медицинада хлордун (хлорамин, пантоцид жана башка), йоддун (йоддун спирттеги эритмеси, Люголдун эритмеси, йодоформ жана башка) бирикмелери, суутек өтө кычкылы, калий перманганаты, кээ бир органикалык кислоталар (бор, салицил, карбол кислоталары) жана негиздер (нашатырь спирти, ичилүүчү сода), сымаптын (кеперез, сымап майлары жана башка), күмүштүн (албарс, протаргол жана башка), коргошун, алюминийдин (Буров суюктугу жана башка) бирикмелери, спирт жана формалин, кара май, кээ бир боёктор (метилен көгү, бриллиант жашылы жана башка) колдонулат.
Антисептик каражатдын өзгөчө тобун сырттан сыйпалуучу антибиотиктер (грамицидин жана башка) жана татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдөгү (мисалы, сарымсак, пияз, хрен, теңге гүл) фитонициддер түзөт.

Кээ бир антисептик каражаттар (мисалы, этил спирти, уксус жана сүт кислотасы) тамак-аш продуктуларын консервалоодо колдонулат. Алар кишиге зыянсыз өлчөмдө эритме түрүндө продуктуларга кошулат. Антисептик каражаттар продуктуларды жакшы сактоого гана жардам бербестен, аларга өзгөчө жыт жана даам берет (мисалы, уксус кислотасы).

Үчүн кожным антисептик болгон жагат пайдаланууга карата негизги курамы добавляют экстракт Алоэ ишеними же масло макадамии, бир катар башка функционалдык кошумчаларын. 15 секунданын ичинде этил спиртин аракети аркылуу кесепеттүү агенттердин тери 99,9% (программалар жана бактериялар) куткарат.Заманбап антисептикалык каражаттар.

 Жазуулар 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Рибофлавин

thumb|Рибофлавин.
Рибофлавин (В2 витамини) башка витаминдер сыяктуу эле организмдин өсүүсүнө катышып, өсүү фактору болуп эсептелет. Ал белок, май, углевод алмашуу процессине катышат. Жаралардын айыгышына түрткү берет, борбордук нерв системасынын абалын жөнгө салат, көздүн тунук челиндеги, чечекейдеги жана торчо катмарындагы зат алмашуу процессине таасир этип, жарыкты көрүүнү жана түстү ажыратууну камсыз кылат, балдардын организминин өсүү жана өөрчүшүнө таасир берет. В2 витаминин суткалык керектөө дозасы чоң кишилерде 1,9—3,0 мг, балдарда 1,0—3,0 мг. В2 витамининин жетишсиздигинен эрин кургап жарылат, эриндин бурчтарында жара (к. Жамажай) пайда болуп, бармактар кесилет, жарааттар кеч айыгат, чач түшөт, коньюнктивит жана блефарит болушу мүмкүн.

В2 витамини жумуртка, этте, боордо, ошондой эле дан жана чанактуу өсүмдүктөр: жер жаңгак, соя, жасмык, буурчакта, айрыкча ачыткы менен сүттө көп болот. Сүт кычкыл бактериялары рибофлавинди синтездегендиктен айранда, ряженкада жана башка витамин көбөйөт. Рибофлавин ультракызгылт көк нурларга туруксуз, ошондуктан витамин препараттарын (күкүм, таблетка) жана бул витаминге бай тамак продуктуларын күн тийбеген жерлерде сактоо керек. Тамакты бышырууда В2 витамини көп бузулбайт. Бул витамин сууда эрүүчү витаминдерге кирет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4 

Категория:Ден соолук
Категория:Кошумча тамак-аш
Категория:Медицина
Категория:Витаминдер
Антикоагулянттар

Антикоагулянттар — кан уюуу процессин басаңдатуучу жана тромбдун пайда болушуна тоскоол болуучу заттар. Антикоагулянттар түздөн-түз (кандагы тромбиндин активдүүлүгүн төмөндөтүүчү) жана кыйыр таасир этүүчү (кан уюуу процессине катышуучу протромбиндин боордо пайда болуусун бузуучу) болуп бөлүнөт. Булардын таасири 4—6 саатка созулат. 
Антикоагулянттарга кирбеген кээ бир дарылар (мисалы, натрий цитраты, ацетилсалицил кислотасы, натрий салицилаты) да кан уюуну азайтат.
Антикоагулянттар миокарддын инфарктын, инсультту, тромбофлебитти дарылоодо жана жүрөк, мээ, кан тамырларынын атеросклерозун алдын алууда врачтын сунушу боюнча гана колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Антивитаминдер

Антивитаминдер(греч. ἀντί — каршы, лат. vita — жашоо) — химиялык түзүлүшү витаминдерге жакын, бирок биологиялык таасири аларга карама-каршы келген бирикмелер. Организмге киргенде Антивитаминдердин ордуна зат алмашуу реакцияларына катышып, алардын нормалдуу жүрүшүн токтотот же бузат. Бул тиешелүү витамин тамак менен керектүү өлчөмдө организмдин өзүндө пайда болсо да, витаминдин жетишсиздигине алып келет. 
Бардык витаминдердин антивитаминдер бар экендиги белгилүү. Мисалы, В] витамининин (тиаминдин) Антивитаминдер — пиритиамин, ал полиневритти пайда кылат.
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Пантотен кычкылы

thumb|Пантотен кычкылы.
Пантотен кислотасы (В5 витамини) зат алмашуу процессинде маанилүү роль ойнойт. Нерв системасына жана бөйрөк үстүндөгү без менен калкан безинин ишине таасир этет. Дени соо кишинин күнүмдүк керектөөсү 10 мгдай. Табиятта өтө кеңири тараган. Түрдүү өсүмдүктөр жана жаныбар клеткасында болгондуктан аты грекче «пантоген» — «бардык жерде болуучу» деген сөздөн алынган. Пантотен кычкылынын жетишсиздиги кадимки шартта кезикпейт. Бул витамин сууда эрүүчү витаминдерге кирет. А жана В витаминдеринин жетишсиздк себеби ичке ичеги ооруларында,ошондой эле узак убакыт бою антибиотиктерди, сульфаниламиддерди колдонгондон да болот.
Гиповитаминоздун алгачкы белгилери

 Чарчоо
 Уйкусуздук
 Депрессия
 Көңүл айлануу
 Муундардын оорусу
 Баштын ооруусу
 Он эки эли ичеги жараты
Ошондой эле пантотендик жетишсиздикте организмдин жугуштуу ооруларга каршылыгын жоготот жана тез-тез курч оорулар пайда болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Фоли кычкылы

Фоли кычкылы (лат. folium - жалбырак), В9 витамини — аминокислоталардын алмашуусуна жана синтезине, ошондой эле нуклеин кычкылдарынын синтезине катышат, кемиктин кан пайда кылуусун күчөтөт, В12 витамининин сиңишин жакшыртат. Күнүмдүк керектөө чоң кишилерде 0,4 мг, балдарда 0,5—0,4 мг, кош бойлууларда 0,8 мг, эмчек эмизген аялдарда 0,6 мг. Фоли кислотасынын жетишсиздигинен өтө оор аз кандуулук (анемия) өөрчүйт, карын иши (карын зилинде туз кислотасы жоголот, ич катат, өтөт), сезгичтик бузулат. Негизинен жашыл жалбырактуу жашылчаларда (латынча фолиум — жалбырак дегенден), ошондой эле помидор, алма, картошка, боор, бөйрөк, ачыткыда болот. Бул витаминге салат, шпинат, петрушканын жалбырагы, капуста бай. Аны көпчүлүк өсүмдүк, бактерия жана козу карындар синтездейт. Кишинин ичеги микроорганизми жетишээрлик синтезденгенден бул витамин жетишсиздиги болбойт. Тамакты бышыруудан бузулуп, анын 70—90%и жоголот. Бул витамин сууда эрүүчү витаминдерге кирет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4 

Категория:Витаминдер
Баротерапия

Баротерапия — дарылоо максатында төмөнкү же жогорку атмосфера басымын колдонуу. Ал атайын жабдылган барокамерада жүргүзүлөт. Жалпы баротерапияда кычкылтек, кычкылтеги бар аба же башка газ аралашмаларынын жогорку же төмөнкү басымын пайда кылып, бир же бир нече оорулууну барокамерага жаткырат. Кийинки кезде чыккан барокамераларда атмосфералык басымдан башка, температураны, абанын нымдуулугун, ошондой эле оң жана терс иондордун өлчөмүн жөнгө салууга болот.
 Колдонуу 

Декомпрессиялык ооруларды дарылоодо — абанын жогорку басымындагы баротерапия, көк жөтөл, бронх астмасын дарылоодо абанын төмөнкү басымындагы баротерапия колдонулат. Гипертония оорусунун башталышында, жүрөктүн ишемия оорусун жана ичеги-карындын кээ бир ооруларын дарылоо биатрондо жүргүзүлөт. Анда атмосфера басымы абанын нымдуулугу жана андагы кычкылтектин өлчөмү тиешелүү түзүлүштө болот.
 Дарылоонун убактысы 

Оорулуулар биатронго узак убакытка (14—20 күн) жаткырылат, аларга атайын шлюз жана сүйлөшө турган түзүлүш аркылуу тамак берилип, байланыш жүргүзүлөт. Жергиликтүү баротерапия эндартериит, миалгия (булчуң сезгенип ооруганда), невралгия жана башка ооруларда жасалат. Жалпы баротерапиянын бир түрү жогорку басымдагы кычкылтек менен дарылоо. Басымы 2—3 атм болгон кычкылтек менен дем алганда, өпкөдө анын парциалдык басымы өтө жогорулап, кан плазмасында кычкылтектин эригичтиги күчөп, организмдин ткандары ага толук камсыз болот. Жалпы баротерапиянын ушундай ыкмасын «гипербаралык оксигенация Барокамералардын терапиялык блогунда жогорку басым астында эндартериит, жүрөктүн ишемия оорусу, карын менен он эки эли ичегинин жарасы, көздүн торчо кабыгынын ишемиясы менен жабыркагандар дарыланат. Изилдөөчү камерада жүрөк-кан тамыр жана өпкөнүн иштеши начарлаганда жана башка оорулууларга интенсивдүү терапия жана реанцмация жүргүзүлөт. Жасалма кан айландыруу менен жасалган операциядан келип чыккан мээнин аба эмболиясында жогорку басым (6—7 атм) жакшы таасир берет. Гипербаралык оксигенация газ гангренасында да жакшы натыйжа берет.

 thumb|center|250px|Барокамерадагы дарылоо

Биздин өлкөдө кычкылтек толтурулган бир орундуу «ОКА» барокамерасы чыгарылат. Баротерапияны дарылоо мекемесинде атайын даярдыктан өткөн догдур жүргүзөт. 
 Дарылоого болбогон оорулар 

Жалпы баротерапия кан агуу коркунучу бар ооруларда, гемофилия, өпкөнүн кургак учугунда жүргүзүлбөйт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 Шилтемелер 

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Гельминтоздор

300px|thumb|right|Гельминтоздор
Гельминтоздор (жекелик сан; же — курт, мите + -osis) — кишинин, жаныбарлардын жана өсүмдүктөрдүн мите курттар — гельминттер (глисттер) пайда кылуучу оорусу. 

Гельминтоздор козгогучтардын түрүнө жараша төмөнкү топторго бөлүнөт:
 Трематодоздор (козгогучу — соргуч курттар);
 Цестодоздор (козгогучу — тасма курттар);
 Нематодоздор (козгогучу — жумуру курттар);
 Акантоцефалездор (козгогучу — тикен баш курттар).

Кишиде трематодоздордон — описторхоз; цестодоздордон — дифиллоботриоз; гименолепидоз, тениидоздор, эхинококкоз; нематодоздордон — аскаридоз, анкилостомидоздор, трихинеллёз, трихоцефалёз, чүчөк көп кезигет. Ар кандай түрдөгү гельминттер айрым орган жана ткандарды жабыркатат. 

Гельминттердин түрүнө жана санына, жабыркаткан жерине (мисалы: ичегинин былжыр челине), организмдин жалпы абалына жана башка жараша оорунун белгилери ар түрдүү болот.

Гельминтоздордо (өтө жеңил түрүндө да) оорулуу арыктайт, нерв тутуму бузулат, алы кетип, башы айланат, кыртышы эч нерсе сүйбөй калат жана башка Эгерде мите ичегиде мителик кылса ич катат же өтөт, жүрөгү айланат, чанда кусат.

Боордо болсо — өңү саргайып, ак шишик басат. Өпкөдө болсо жөтөлөт. Жумушка жарамдуулугу төмөндөйт, балдарда психикалык өөрчүүсү начарлайт, өсүүсү жана жыныстык жетилүүсү жай жүрөт, унутчаак болот жана башка дарылоодо организмден митени чыгарып гана тим болбостон, заң менен түшкөн глистти жана алардын жумурткасын башка организмге жукпасын үчүн дегельминттөө жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Оорулар