Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Дон

Дон (иран тилдеринде – «суу», «дарыя» маанисинде; байыркы гр. Танаис) – Россиянын европалык бөлүгү аркылуу аккан дарыя. Узундугу 1870 км, алабынын аянты 422 миң км2. Орто Орус дөңсөөсүнөн башталып, Азов деңизинин Таганрог булуңуна куярда дельтаны (аянты 342 км2ге чейин) пайда кылат. Дондун өрөөнү кыйла аралыкка чейин Орто Орус дөңсөөсүнүн чыгыш тик чети аркылуу өтөт. Төмөнкү бөлүгүндө жер анча эңкейиш болбогондуктан, өтө жай агат. Негизги куймалары – Хопёр, Медведица, Сал (сол); Северский Донец (оң). Орточо чыгымы 935 м3/сек. Жогорку бөлүгүндө ноябрдын башынан апрелдин ортосуна чейин, төмөн жагында декабрдын башынан марттын аягына чейин муз тоңот. Дон – кеме жүрүүчү Волга–Дон каналы аркылуу Волга дарыясы менен туташат. Дарыяга Цимлян ГЭСи жана суу сактагычы, Николаев, Константинов, Кочетов гидротүйүндөрү курулган. Балык кармалат. Сосна дарыясынын чатынан баштап кеме жүрөт (1604 км). Георгиу-Деж шаарынан тартып кеме үзгүлтүксүз каттайт (1355 км). Боюндагы негизги шаарлары: Георгиу-Деж, Калач-на-Дону, Волгодонск, Ростов-на-Дону, Азов.

 Колдонулган адабияттар 
thumb|Дон
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:РФ дарыялары‎
Донелайтис Кристионас

thumb|250px

Донелайтис Кристионас (1. 1. 1714, азыркы Литва , Радвилишкис району, Лаздинеляй – 18. 2. 1780, Тольмингнемен, азыркы РФ, Калининград облусу, Чистые Пруды) – литва акыны, литва көркөм адабиятына негиз салуучу. 18-кылымдагы Европа адабиятындагы реалисттик багыттын өкүлү. Кёнигсберг университетин (1740) бүтүргөн. Донелайтистин чыгармасы өз учурунда кол жазма түрүндө таралган. Ал 6 тамсил (1824-жана башкаасылган) жана атактуу «Жыл мезгилдери» (1818-ж. жарыяланган) поэмасынын автору. Социалдык мааниси, реалисттик принциптердин жеткилең иштелиши, көркөм образдардын күчү боюнча Донелайтистин «Жыл мезгилдери» – дүйнөлүк адабияттын классикалык үлгүлөрүнөн. Поэманы И. В. Гёте, А. Мицкевич жана башка жогору баалаган. Поэма чет тилдерге которулган. Тынчтыктын Бүткүл дүйнөлүк советинин чечими менен Донелайтистин туулган күнүнүн 250 жылдыгы белгиленген (1964). 

 Колдонулган адабияттаряЯЯ 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Инсандар
Категория:Литва
Донец токол тоосу

thumb|Украина жана Донец токол тоосу.
thumb|Донец токол тоосу.
Донец токол тоосу – Чыгыш Европа түздүгүнүн түштүгүндөгү дөңсөө. Түндүк-батыштан Түштүк-чыгышты карай 370 кмге созулат. Бийиктиги 367 мге чейин (Бейит-Мечит чокусу). Негизинен таш көмүр мезгилинде пайда болгон кумдук, аки таш жана сланец тектеринен турат. Алар менен көмүр кени (Дон көмүр бассейни) байланыштуу. Дарыя аралык күдүрлүү түздүктөр жана терең (150 мге чейин) дарыя өрөөндөрү мүнөздүү. Калдык дөбөлөр – «бейиттер», жалчалар кездешет. Карст кубулушу өөрчүгөн. Жазы жалбырактуу (эмен, ак чечек) токой жана талаа өсүмдүктөрү өсөт.
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Украина
Категория:Орусия‎
Категория:Тоолор‎
Дон жылкысы

thumb|Дон жылкысы.
Дон жылкысы – минги-чегилме жылкы породасы. Дон дарыясынын боюндагы талааларда илгертен эле асыралып келген. Кийинчерээк башка таза кандуу жылкылар менен аргындаштырылып, асылдандырылган. Дон жылкысы абдан жотолуу. Асыл тукум айгырынын ыйык жалынга чейин бийиктиги 159 см, дене узундугу 160 см, көкүрөк курчамы 185 см, бутунун жоондугу 21 см. Өңү жээрде, айрымдары буурул. Колдон жем-чөптү көп талап кылбайт; үйүрдө багылат. Климаттын катаал шартына чыдамдуу. Дон жылкысы минги-унаа катары жана ат спортунда пайдаланылат. Дон жылкысынын «Зенит» деген айгыры бир суткада 311,2 км аралыкты басып өтүп, дүйнө рекорд койгон. Негизинен Россиянын Ростов облусу менен Ставрополь крайында асыралат. Дон жылкысы кыргыз жаңы жылкысын чыгарууда, Кыргызстандын № 54 Ысык-Көл жылкы заводунда жергиликтүү жылкыны асылдандырууда пайдаланылган.
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Категория:Мал чарбачылыгы
Доңкулдактар

thumb|кара доңкулдак (Driocopus martius).

Доңкулдактар, тоңкулдактар (Picidae) – куштардын доңкулдак сымалдар түркүмүнүн тукуму. Доңкулдактар көбүнчө токойдо жашайт. Дене узундугу 9–56 см, баш сөөгү чың, тумшугу көзөөч сымал учтуу, катуу мүйүз кабык менен капталган; моюн булчуңу күчтүү болуп, жем издегенде же уя салганда жыгачты оюп тешет. Буту кыска, тырмагы катуу, учтуу, манжалары узун, эки манжасы алга, экөө артка карайт, даракка жармашып, жөргөлөп жүрүүгө ыңгайланган. Куйрук чалгындары катуу, бак-даракты тешкенде таяныч болот. Айрым доңкулдактардын тумшугу начар жана куйрук канаты жумшак болуп (Мисалы, сойкубаш доңкулдактар) жыгач теше албайт, чириген, жумшак жыгачты гана тешет. Доңкулдактар узун, ичке тилин сунуп жыгачтан, кабык астынан жемин таап жейт. Жабышкак шилекей бөлүп чыгаргандыктан, курт-кумурскалар тилине жабышып же сайылып калат. Айрым доңкулдактар курт-кумурскаларды жерден тили менен алып жейт. Доңкулдактар жыгачтын же ири кактустардын коңулуна, чөлдө жа шагандары ийинге же таштын арасына уялайт, 2–12 жумуртка тууйт. Балапандары жылаңач чыгат. 213 түрү кеңири таралган. КМШ өлкөлөрүндө 15, Кыргызстанда 4 түрү кездешет. Доңкулдактар курт-кумурска, өсүмдүк мөмөсү, уругу, дарак ширеси менен азыктанат. Кээде башка куштардын уясын бүлдүрөт. 4 түрү, 8 түрчөсү ТКЭСтин Кызыл Китебине катталган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Канаттуулар‎
Доңуз-сырты

thumb|Kobresia simpliciuscula.

Доңуз-сырты (лат. Kobresia) – өсүмдүктөрдүн өлөңдөр тукумундагы уруусу. Көп жылдык нык чымдуу чөп. 40тай түрү Түндүк жарым шардын мелүүн жана анча-мынчасы субтропика, тропика зоналарынын бийик тоо кыркаларында өсөт. Тамыр жалбырактары жалпак же ичке кыл сымал болот. Топ гүлү машак же шыпыргы сымал, 2–7 майда гүлдөрдөн турат, машактары эки жыныстуу, үстүнкү гүлдөрү көбүнчө эркек гүлдөр. Негизинен уругу, бир гана түрү тамыр-сабагы менен көбөйөт. Айрым түрү айрыкча Теңир-Тоонун, Памир-Алайдын бийик тоолуу жайыттарында кездешет. Кыргызстанда 4 түрү өсөт, баалуу тоют.
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Дордой базары

«Дордой» – Ортоңку Азияда эң чоң көп тармактуу Базар. 1991-ж. «Дордой» базары катары негизделген. Бишкек шаарынын Түндүк чекесинде жайгашкан. 100 гадан ашык аянтты ээлейт. 
 Товардоо кыймылы 
Базарда 30 миңден ашуун адам эмгектенет. «Дордой» базары республикасынын казынасына жылына 100 млн сом көлөмүндө салык төлөйт. Ал соода-сатык иштери менен катар эмерек‚ пластик жана аллюминий буюмдарын‚ курулуш материалдарын жасоо‚ жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташуу‚ медицина‚ консалтинг жана юридикалык кызмат көрсөтүү боюнча‚ ошондой эле туристтик жана оюн-зоок комплекстери бар ассоциацияга айланды. «Дордойдун» республикасынын региондорунда структуралары бар. Бишкекте «Дордой плаза»‚ «Дордой моторс» соода үйлөрү‚ «Ала-Тоо»‚ «Октябрь»‚ «ВЕФА» кинотеатрлары‚ Нарын шаарында Арт-галерея‚ «Плаза» соода борбору‚ Ысык-Көлдө «Дордой» пансионаты‚ Нарын облусунун Ат-Башы районундагы «Кошой-Коргон» тарыхый-маданий музей-комплекси‚ «Плаза» соода борбору‚ Чүй облусунун Аламүдүн районундагы «Кой-Таш» туристтик комплекси иштейт. Ассоциация адамдарга кайрымдуулук колдоо көрсөтүүгө‚ «Дордой-Динамо» командасын, «Көк бөрү» улуттук оюндар клубун финансылоого‚ маданият жана искусство‚ адабият‚ медицина‚ билим берүү‚ спорт ишмерлерин финансылык колдоого жана башка иш-чараларга жылына млндогон сом сарптайт. Жай мезгилинде «Дордой» пансионатында көп балалуу‚ жакыр үй-бүлөлөрдүн 400дөн ашуун балдары бекер эс алып‚ ден соолугун чыңдашат. «Дордой» Кытай‚ Түркия‚ Венгрия‚ Финляндия‚ Швейцария‚ Америка сыяктуу өлкөлөрдөгү өнөктөрү менен тыгыз байланышта иштеп‚ эл аралык кызматташууга да өз салымын кошууда. «Шоро» фирмасы менен бирге Кытайда улуттук суусундук чыгаруучу комбинатты курду.
 Базардын бөлүнүшү 
Дордой базары 15 райондон курулат.
 Автокуралдары
 Ак-Суу
 Алканов
 Восток
 Джунхай
 Дордой
 Дордой-АЗС
 Дордой-Түндүк (орус.Дордой-Север)
 Евразия
 Европа
 Кербен-Түндүк (орус. Кербен-Север)
 Кербен-Түштүк (орус. Кербен-Юг)
 Мурас-Спорт
 Оберон-Форт
 Шанхай
 Нурболот
 Борбордук өтмө
 Бут кийим ааламы

Элибиздин маданий‚ тарыхый мурасын сактоо максатында Ормон хан‚ Тайлак баатыр‚ Муса Баетов‚ Ажыбек баатыр‚ Казыбек казалчы жана башка белгилүү инсандардын мааракелерине карата алардын айкелдерин тургузуу‚ китептерди чыгаруу‚ конференцияларды өткөрүү‚ ошондой эле «Кошой-Коргон» комплексинде археологиялык изилдөөлөрдү жүргүзүү иштерин финансылаган. ЖОЖдордо «Дордойдун» атайын стипендиясын алып окуган студенттердин саны өсүүдө.

 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

 Тышкы шилтемелер

Категория:Ишканалар
Категория:Бишкектеги базарлар
Дөбө

thumb|Дөбө.
Дөбө - рельефтин өйдө көтөрүлүп жаткан томпок формасы. Салыштырмалуу бийиктиги 200 мге чейин жетип, капталдары жантайыңкы, жону жайпагыраак келет. Негизинен борпоң тектерден турат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:География
Дөң

Дөң – жапыз дөбө; мөңгүнүн, шамалдын аракеттеринен, эрозиядан пайда болушу мүмкүн. Кыргызстан да топонимдин бир бөлүгү катары кеңири таралган, мисалы, Дөң-Алыш, Дөң-Арык, Дөң-Булак, Дөң-Талаа кыш. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Топонимдер‎
Дөңсөө

thumb|Дөңсөө (Словакия‎).

Дөңсөө – жер бетинин айланасындагы аймакка салыштырмалуу көтөрүңкү жаткан бөлүгү. Ал ойдуң жерге салыштырмалуу аныкталып, жер шарттуу түрдө деңиз деңгээлинен 200 мден жогору жайгашкан жерлер кирет. Мисалы, Орто Орус, Валдай дөңсөөлөрү. 

 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1
Дөөлөткелдиева Тинатин

Дөөлөткелдиева Тинатин (22. 7. 1952-ж. туулган, Жалал-Абад облусу, Токтогул району, Торкен айылы) – биология илимдеринин доктору (2000), профессор (2002). Кыргыз мамлекеттик кыз-келиндер пединститутун (1974), Кыргыз ССР ИАнын Биолгия институтунун аспирантурасын (1980) бүтүргөн. Ошол эле институтта кичи, улук илимий кызматкер (1974–92), КАЧИде доцент, профессор, кафедра башчы болуп (1992–2002) иштеген. 2002-жылдан Кыргыз-түрк «Манас» университетинин профессору КР УИАнын Биология институтунда микроорганизмдердин экологиясы илимий-изилдөө тобун жетектеген (2002–08). 2008-жылдан Кыргыз-түрк Манас университетинде өсүмдүк коргоо бөлүмүнүн башчысы. Микробиология жана биотехнология боюнча адис. 160тан ашык илимий эмгектери, анын ичинде 4 монография, 1 окуу китеби, 7 ойлоп табуусу бар. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Дөрө-Суу

Дөрө-Суу, Чырпыкты – Ысык-Көл районундагы суу. Күнгөй Ала-Тоонун батыш бөлүгүнүн Түштүк беттеринен агып түшүп, Ысык-Көлгө куят. Узундугу 35 км, алабынын аянты 128 км2. Жалпы узундугу 69 км, 23 куймасы бар; ириси – Көл-Төр (23 км). Май–августта ташкындап, сентябрь – апрелде тартылат. Көп жылдык орточо чыгымы 0,27 м3/сек. Суусу мол болгон июль–август айларындагы орточо чыгымы 0,55 м3/сек, айрым жылдары декабрь–февралда соолуп калат; эң чоң чыгымы 2,0 м3/секга жетет. Суусу жай айларында толугу менен сугатка алынгандыктан, көлгө жетпей калат. Дөрө-Суудан 5 канал (чыгымы 1,12 м3/сек) башталат. Өрөөнүндө Чырпыкты кыш. жайгашкан.
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Ысык-Көл району
Категория:Кыргызстандын суулары‎
Драва

thumb|Драва.

Драва – Европадагы дарыя, Дунайдын оң куймасы. Узундугу 749 км, алабынын аянты 40,4 миң км2. Негизинен Орто Дунай түздүгү (Словения, Хорватия) аркылуу агат, жогорку агымы Альп тоолорунан (Италия менен Австрияда) башталат. Орточо чыгымы 610 м3/сек. 105 км аралыкка кеме жүрөт, жогорку агымына ГЭС каскады курулган. Боюнда Филлах (Австрия), Марибор (Словения) жана башка шаарлар жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Дарыялар‎
Категория:Италия
Категория:Словения
Категория:Хорватия
Категория:Австрия
Дравид тилдери

thumb|200px

Дравид тилдери - көбүнчө Индияда тараган. Төмөнкүдөй топторго бөлүнөт: түштүк (тамил, малаялам, кота, тода, кодагу, каннада же каннара); түштүк-батыш (тулу); Түштүк-чыгыш (те лугу); борбордук (колами, найки, паржи, гадаба); гондван (гонди, конда, куи, куви, пенго, манда); түндүк-чыгыш (курух, малто); түндүк-батыш (брагуи).

 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Тилдер
Фрэнсис Дрейк

thumb|

Дрейк Фрэнсис (1540, Девоншир графтыгы, Тейвисток – 28. 1. 1596, Панама, Порто-Белього жакын) – англиялык деңиз сүзүүчү, вице-адмирал (1588). Деңиз каракчыларынын Вест-Индияга экспедициясын жетектеген. 1556-ж. Гвинеядан Түштүк Америкага кулдарды ташыган. 1567–77-ж. бир нече жолу Вест-Индияга деңиз жүрүштөрүн жасаган. 1577–80-ж. дүйнөнү 2-жолу айланып сүзүп (Ф. Магелландын экспедициясынан кийин), Оттуу Жер архипелагы менен Түштүк Шетленд аралынын ортосунда Тынч жана Атлантика океандарын туташтырган кысык бар экенин айткан. Кийинчерээк ал кысык анын ысмынан аталган. Түштүк Америка материгиндеги Оттуу Жер архипелаг экенин далилдеген. 1588-ж. Испаниянын «Жеңилбес армадасын» талкалоо до англиялык флотту жетектеген. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Инсандар
Категория:Улуу Британия
Дрейк кысыгы

thumb|Дрейк кысыгы
Дрейк кысыгы — Оттуу Жер архипелагы менен Түштүк Шетленд аралынын аралыгында. Атлантика жана Тынч океандарын туташтырат. Узундугу 460 км дей; Жер шарындагы эң жазы (1120 кмге чейин) кысык. Тереңд. 5249 мге чейин (эң тайыз жери 276 м). Катуу бороон көп болот. Түштүк бөлүгүндө кышкысын муз тоңот. Жайында айсбергдер кездешет. 1578-ж. кысык аркылуу өткөн англиялык деңиз саякатчысы Ф. Дрейктин ысмынан аталган. 

 Булактар 

 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Кысыктар арип боюнча
Категория:Антарктида‎
Категория:Түштүк Америка‎
Дромос

Дромос – 1–5-кылымда Евразия чөлкөмүндө жашаган көчмөн уруулардын көрлөрүндөгү катакомба жана подбой казанактарына алып баруучу айдөш казылган жабык коридор. Дромостордун узундугу 4–6 мге чейин жетип, жер алдындагы эңкейиш жасалган узун коридорлор аркылуу сөөктү казанакка (катакомбага) алпарып коюу үчүн ылайыкташтырылган. Байыркы дромостор Грекиянын Эгей жана Этрус маданиятынын табыт коюлуучу жайларынан кездешкен. КМШда Кара деңиздин Түндүк жээктеринде, Ташкент жана Бухара оазистеринде жана Казакстандын Түндүк райондорунда көп кездешет. Кыргызстанда дромостуу көрүстөндөр Чаткал, Талас, Кетмен-Төбө, Баткен жана Алай өрөөндөрүндө кеңири тараган. Дромос хунн урууларына таандык деп эсептелинет. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Тарых
Ду Фу

thumb|

Ду Фу (712–770) – кытай акыны. «Улуу сепил үчүн чабуул» (750) жана башка ырларында бүлүндүрүүчү согуштарга каршы нааразылыгын билдирген. Анын «Сулуу жөнүндө ыры» падыша сарайындагылардын турмушун мыскылдайт. «Борбордон Фынсянга бараткандагы 500 сөздөн турган ой толгоолор» (755) аттуу антифеодалдык поэмасында адам теңдиги жөнүндөгү тилегин айткан. Ду Фу – бийлик башындагылардын бетин ачкан «Үч башкаруучу» сыяктуу кеңири белгилүү ыр циклдеринин, чебер жазылган пейзаждык ырлардын автору. Ал өмүрүнүн акырында жалгыз жашап, жакырчылыкта өлгөн. Анын ырлары кытай поэзиясынын өнүгүшүнө зор таасирин тийгизген. Кытайда аны «поэзиянын корифейи» деп аташат. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Инсандар
Категория:Кытай
Дуала

thumb|Дуала.
Дуала – Камерундагы шаар. Жээк провинциясынын административдик борбору. Калкы 1,2 млн (1992). Өлкөнүн башкы соода, өнөр жай борбору жана деңиз порту. Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Тамак-аш, текстиль, жыгаччылык, металл иштетүү өнөр жай иштейт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Шаарлар‎
Категория:Камерун
Дубал

thumb|Дубал
Дубал – имараттын, там үйдүн жана башка керегеси; короо-жайдын топурактан, кыштан жана башка тургузулган тосмосу. Ал негизги тосуучу конструкциясы болуу менен бирге көтөрүп туруучу милдетти да аткарат. Дубал имараттарда сырткы жана ички, өзү көтөрүп туруучу, көтөрүп туруучу жана көтөрүп турбоочу болуп бөлүнөт. Көтөрүп туруучу жана өзү көтөрүүчү дубал басымды түздөн-түз пайдубалга берет, көтөрүп турбоочу имараттын башка конструкцияларына – негизинен түркүктөргө же кабаттардын ортосун жаап туруучу плиталарга бекитилет. Тургузулуу ыкмасы боюнча чогултулуучу (ири панелдүү же ири блоктуу), монолиттүү (көбүнчө бетондуу) жана кол менен тургузулуучу кыш дубал болотКыш астында дубал - кандай материалдар колдонулат. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Курулуш
Дудинка

thumb|Дудинка.
Дудинка — Россиядагы шаар (1951-жылдан). Таймыр (Долган-Ненец) автономия округунун административдик борбору. Енисей дарысынын төмөнкү агымындагы деңиз порту. Норильск шаарынын аванпорту. Темир жол бекети. Калкы 25,4 миң (2004). Балык заводу иштейт. Мекен таануу музейи бар. 1667-ж. негизделген. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Орусия шаарлары‎
Дeдинов Олимпий Аврамович

Дeдинов Олимпий Аврамович (30. 7. 1896 – 7. 12. 1955) – окулист, медицина илимдеринин доктору (1941), профессор (1949). Кыргыз ССР ИАнын корреспондент мүчөсү (1954), Кыргыз ССРинин илимге эмгек сиңирген ишмери (1945). Томск университетинин медицина факультетин бүтүргөн (1920), Урал шаарындагы 4-амбулаторияга (1920–25), Алматыдагы (1931) жана Фрунзедеги (1938– 41) көз оорулар клиникасында бөлүм башчы болгон. 1941-жылдан өмүрүнүн акырына чейин КММИнин көз оорулар кафедрасын башкарган. Дединов – 84 илимий эмгектин автору. Негизги эмгектери Кыргызстанда трахоманы жоготуу, көздүн тунук кабыгынын ириңдүү жарасын дарылоо жана андан сактануу чараларына арналган. СССР Жогорку Советинин (3-шайл.) депутаты. Үч Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Элеонора Дузе

180px|thumb|Eleonora Duse (1896)

Дeзе Элеонора(3. 10. 1858, Италия , Вижевано – 21. 4. 1924, АКШ, Питсбург) – италиялык актриса. Атасы Алессандро Дузе Италиянын шаарларын кыдырып жүргөн чакан труппанын актёру болгон. Дезе сахнада 4 жашынан ойной баштап, алгач Гюгонун «Четке кагылгандар» спектаклинен Казеттанын ролун аткарган. 15 жашында Жульеттанын ролун зор ийгилик менен ойногон. Неаполдогу Фьорентини театрынын сахнасында Тереза Ракендин (Золянын повести боюнча, 1879) ролу Дезеге олуттуу атак алып келген. 1887-ж. өз труппасын уюштурган. Дезе Италияда көрүнүктүү актриса катары таанылган жана Батыш Европа, Түштүк Америка өлкөлөрүндө, Египетте гастролдору зор ийгилик менен өткөн. 1891–92-ж. жана 1908-ж. Россияда Дезенин өнөрүн орус маданиятынын көрүнүктүү ишмерлери А. П. Чехов, И. Е. Репин, К. С. Станиславский, В. И. Немирович-Данченко жана башка жогору баалашкан. Мыкты ролдору: Маргарита Готье (Дюма-уулу, «Камелия кармаган аял»), Сантуцца (Верга, «Айылдык урмат-сый»), Эмма (Жакоза, «Көңүлсүз сүйүшкөндөр»), графиня Евгения, Юлия (Праг, «Сүйгөн аял», «Үлгүлүү зайып») жана башка Өмүрүнүн акырында орус адабияты жана искусствосу тууралуу жазган.

 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Инсандар:Италия
Думбадзе Нодар Владимирович

Думбадзе Нодар Владимирович (14. 7. 1928, Грузия , Тбилиси – 14. 9. 1984, ошол эле жер) – грузин жазуучусу. Тбилиси университетин бүтүргөндөн (1950) 1973-ж. чейин ошол университеттин экономика кафедрасында иштеген. Кийин жаштар журналында адабий кызматкер, «Нианги» сатиралык журналынын башкы редактору, 1973–84-ж. Грузия жазуучулар союзунун катчысы, төрагасы болгон. «Айыл баласы» алгачкы аңгемелер жыйнагы 1958-ж. жарык көргөн. «Мен, чоң энем, Илико жана Илларион» повести (1960), «Мен күндү көрүп турам» романы (1960) согуш мезгилиндеги грузин кыштак турмушун чагылдырган. Курч публицистикалык маанайдагы «Ак желектер» (1973, Грузиянын мамлекеттик сыйлыгын алган), «Түбөлүктүүлүк мыйзамы» (1978; Лениндик сыйлыгы, 1980) аттуу романдары өз мезгилинин маанилүү социалдык-адеп-ахлак маселелерин козгойт. 1979-ж. СССР Жогорку Советине депутат болгон.
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Инсандар
Категория:Грузия
Категория:Инсандар:Грузия
Дунит

thumb|Дунит.
Дунит (Жаңы Зеландиядагы Дун тоосунун атынан) – ультранегиздүү магма тоотеги. Өңү кара, каралжын же ачык жашыл. Тыгыздыгы 3,28 г/см3. Дунит 85 – 100% оливинден, 3 %ке чейин хромиттен жана кенташ (руда) минералдарынан турат. Курамында магний өтө көп, кремний аз. Ал силл, жарыш жаткан линзалар жана кайчылашкан түтүкчөлөр түрүндө кезигет, кээде гана ири интрузия тулкуларын пайда кылат. Дунит менен бирге хромит, платина, никель, кобальт, темир, тальк, хризотил-асбест жана башка кездешет. Дунит отко чыдамдуу минералдарды чыгарууда кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Геология‎
Дунтинху

thumb|Дунтинху.
Дунтинху – Кытайдын чыгышындагы көл. Цзянхань түздүгүндө, Янцзы дарыясынын оң жээгинде. Аянты кышында 4–5 миң км2ден, жайында 10–12 миң км2ге чейин өзгөрүлөт, деңгээли 10–15 мге чейин көтөрүлөт. Көлгө Сянцзян, Юаньцзян, Лишуй, Цзышуй жана башка дарыялар куят, са лаалары аркылуу Янцзы д. менен туташып, анын агымын жөнгө салып турат; Янцзы ташкындаганда анын агымынын 40–60% көлгө куят (жайында). Кеме жүрөт, балык кармалат; жээгинде шалы эгилет.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Көлдөр‎
Категория:Кытай