Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Ларингит

250px|right|thumb
Ларингит — көмөкөйдүн чел кабыкчасынын сезгениши. Ларингит катуу кармаган жана өнөкөт болуп айырмаланат.
 Катуу кармаган ларингит 
Катуу кармаган ларингит көбүнчө жогорку дем алуу жолдорунун сезгенишинде, сасык тумоо, кызылча, көк жөтөл, скарлатина жана башкаларда пайда болот. Ага организмдин суукка урунушу, көбүнчө ооз аркылуу муздак аба менен дем алуу, суукта көпкө, катуу сүйлөө, кыйкыруу, ошондой эле ыр үйрөнүүдө үндү туура эмес пайдалануу, дүүлүктүргүч буу жана газдардын таасири, чаңдуу аба менен дем алуу, өтө муздак же ысык тамак, спирт ичимдиктерин ичүү, тамеки тартуу жана башкалар түрткү берет. Ларингитте тамак кычышат, ооз кургайт, жөтөлөт, адегенде кургак жөтөл болот, кийин какырык бөлүнүп чыгат. Үн кырылдайт. Кээ бир учурда шилекей жутканда тамак ооруйт. Баш ооруп, дене бир аз ысыйт. Оору 7—10 күндө айыга баштайт.
 Дарылоо 
Дарылоо пайда кылган себебине жараша жүргүзүлөт. Оорулуу 5—7 күнгө чейин аз сүйлөп, ачуу, өткүр тамак жебей, спирт ичимдиктерин ичпей, тамеки тартпоо керек. Врач берген дарылар менен тамакты чайкап, ингаляция жасап, жылытуучу компресс коёт.Өнөкөт ларингит белгилери жана дарылоо 
 Жалган круп 
6—8 жашка чейинки балдарда ларингиттин өзгөчө түрү — жалган круп пайда болушу мүмкүн. Бул учурда тамак шишийт, анын белгилери кептөөргө (чыныгы круп) окшош болот (Круп). Мында коко шишип, бүтөлүп калат да, дем алуу кыйындайт. Бул оору экссудат диатези жана башкалар аллергиялык оорулар менен жабыркаган балдарда кездешет. Жалган круп сасык тумоодо, вирустук ооруларда, кызылчада, скарлатинада болуп, приступ түрүндө өтөт. Приступ күтүлбөгөн жерден, көбүнчө түнкүсүн уктап жатканда кармайт. Балдар ойгонуп, тынчсызданып, дем алуусу кыйындап, ээги, эриндери көгөрүп, жөтөлөт. Бир аздан кийин бала тынч алып, уктап калат. Оорунун пристубу ошол эле түнү же кийинки түнү кайталанышы мүмкүн. Кээ бир учурда жалган крупка үн жылчыгынын кысылышы коштолуп, өмүргө коркунуч туудурат. Бул учурда тезинен врач чакыруу же баланы ооруканага жеткирүү керек. Врач келгенге чейин приступту бир аз басаңдатса болот. Ал үчүн көкүрөктүн тушуна горчичник коюп, бутуна 5—7 мин. жылуу ванна жасап, таза аба, жылуу сүт, минералдуу суусун берүү керек.
 Өнөкөт ларингит 
Катуу кармаган ларингиттин кайталанышы, кызыл өңгөчтүн, мурун көңдөйлөрүнүн сезгениши, тамеки тартуу, спирт ичимдиктерин ичүү, үнгө ашыкча күч келтирүү өнөкөт ларингитке алып келет. Өнөкөт ларингитте оорулуунун үнү кырылдап, тамагы кычышып, жөтөлөт. Бул белгилер байкалары менен сөзсүз врачка кайрылуу керек. Сезгенүү процессинин мүнөзүнө жараша врач дарылайт.
 Алдын алуу 
Ларингитти алдын алууда мурундун, анын коңулдарынын, кызыл өңгөчтүн ооруларын өз убагында дарылоо, тамеки чегүүнү токтотуп, ичимдик ичпөө керек. Ошондой эле денени чыңдоо, спорт менен машыгуу чоң мааниге ээ. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар

it:Laringite
Лейкоз

250px|thumb|Лейкоз
Лейкоз (лейкемия, ак кандуулук) — кан пайда кылуу системасынын шишик оорусу. Лейкоздо кан пайда болуу бузулуп, кан пайда кылуучу органдарда, ошондой эле башка органдарда (бөйрөктө, кан тамыр капталында, нервдерди бойлото, териде жана башкалар) өсүп жетилбеген клетка элементтери көбөйөт. Ар кандай органдар шишип, бузулат, жалпы организм жабыркайт. Иммунитет начарлап, абдан оор кабылдоолор (сепсис, некроз, каноо) көп кездешет.

Лейкоздун пайда болушу толук изилдене элек.
Лейкоз спонтандык (себеби белгисиз), радиациялык (иондоштуруучу нурдун таасиринен), ал эми өтүшү боюнча катуу кармаган жана өнөкөт болуп айырмаланат. Лейкоздун бардык түрүндө кан пайда кылуучу органдар системалуу жабыркайт. Катуу кармаган лейкоз өтө тез өтөт жана канда мүнөздүү өзгөрүүлөр болот. Бул учурда ысытма болуп, аз кандуулук байкалат, ар кандай органдар канайт, жараланат жана өлүк тканга айланат. Өнөкөт лейкоз коркунучсуз шишик болуп эсептелет. Анын ичинде өнөкөт лимфолейкоз, миелолейкоз, эритремия, миелом оорусу көп кезигет. Өнөкөт лимфолейкоз узакка созулуп, четки лимфа түйүндөрү, көк боор жана боор чоңоёт. Өнөкөт миелолейкоздо көк боор такай чоңоюп турат. Бул эки формасында тең кандагы лейкоциттер көбөйүп, бара-бара аз кандуулук күчөйт. Эритроциттердин чөгүү реакциясы (РОЭ) өзгөрбөйт. Эритремияда бет, алакан көгүш кызгылт тартып, эритроцит жана гемоглобин көбөйөт. Лейкоздун башка формасынан айырмаланып, миелом оорусунда канда мүнөздүү өзгөрүү болбойт, ал эми РОЭ кескин көбөйөт. Бул учурда сөөк, айрыкча көкүрөк сөөгү жана омуртка ооруйт.
Лейкоз оорусу жана анын формалары клиника-лабораториялык изилдөөдөн кийин гана аныкталат. Өнөкөт лейкоз канды анализдөөдө билинет. Миелом оорусу кан сары суусунун белогун атайын изилдегенде, кемиктен пункция алганда, сөөктү рентген менен изилдөөдө такталат. Акыркы жылдарда лейкоздун бардык формасы, ошондой эле балдардын катуу кармаган лейкозун (мурда дарылоого мүмкүн болбогон) дарылоодо көп жетишкендиктер болду. Оорунун диагнозу такталып, бир аз басаңдаганда амбулаториялык дарылоо жүргүзсө болот. Мындай оорулуулар көп убакытка эмгекке жарамдуулугун жоготпойт. Керектүү дарыларды бекер алышат. Оорулуу врачтын көрсөтмөлөрүн так аткарганда гана дарылоо натыйжалуу болот. Лейкоз менен ооругандар суукка урунуудан, инфекциядан, күндөн сактануусу зарыл.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Лейкопения

300px|thumb|Лейкопения
Лейкопения (лейкоцитопения) — канда лейкоциттин өлчөмүнүн азайышы. Лейкопения кээ бир физиологиялык абалда: адашма нервдин тонусу жогорулаганда, бөйрөк үстүндөгү бездин кыртышы менен симпат нерв системасынын кызматы начарлаганда же ысык ваннага түшкөндө, ачка болгондо жана башкаларда байкалат. Лейкопения жугуштуу оору менен ооругандан кийин, кайталап кан куюуда, кээ бир дарыларды (сульфаниламид препараттары, амидопирин) ичкенде да болот. Гриппте, лейшманиоздо, ич келтеде, бруцеллёздо, безгекте жана башка ооруларда лейкопения диагностикалык мааниге ээ. Кемикке уу заттар (бензол, кээ бир дарылар) жана иондоштуруучу радиация таасир эткенде лейкопениянын оор түрү пайда болот. 
 Лейкопениянын себептери 
 Сөөктүн чучугунун аплазиясы жана гипоплазиясы
 Сөөк чучугунун химиялык заттар менен, даарылар менен жабыркашы
 ионизациялык шоолага кармалуу (радиоактивдүүлүк фондун жогорулашы, шоола оорулары)
 гиперспленизм (алгачкы, экинчи)
 Курч лейкоз
 миелофиброз
 миелодиспластикалык синдромдор
 плазмоцитома
 Сөөк чучугунда жаңы пайда болуунун метастазы
 Аддисон-Бирмердин оорусу
 сепсис 
 келте жана кара келте
 анафилактикалык шок
 коллагеноздор
 Герпес вирустарынын 6 жана 7 типтерин алып жүрүүчүсү
 Дары препараттарынын натыйжасы (сульфаниламиддер, кээ бир антибиотиктер, тиреостатиктер, эпилептикага каршы препараттар, антиспазматикалык перораладык препараттар).

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Лептоспироз

200px|thumb| Лептоспироздор микроскоп алдында
Лептоспироз (Leptospirosis)- зооноздуу, жаратылышта очогу бар, курч түрүндө өтүүчү, жаныбарлардан көпчүлүк убакта суу аркылуу жугуучу, уулануу, толкун сыяктуу ысытма, бөйрөктүн, боордун, булчуңдун, борбор нерв системасынын кан түтүкчөлөрүнүн капиллярларынын сезгенүүсү менен мүнөздөлөт. Көпчүлүк убакта геморрагикалык синдром менен, кээде сарык түрүндө өтөт. 

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Лейкоцитоз

300px|thumb|Лейкоцитоз
Лейкоцитоз — канда лейкоциттин көбөйүшү. Лейкоцитоз физиологиялык жана патологиялык болот. Биринчиси дени соо адамда, экинчиси ооруп аткан абалда пайда болот.Физиологиялык лейкоцитоз тамактангандан, иштегенден кийин жана башка учурда байкалат. Патологиялык лейкоцитоз ириңдүү сезгенүү процессинде, бир катар инфекциялык ооруларда, кемикке уу заттар же кан айлануунун бузулушу таасир эткенде (мисалы, миокарддын инфаркты) болот. Лейкоцитоздун бардык түрү себебин четтеткенден кийин жоголот. Лейкоцитоз кан пайда кылуучу ткандардын шишигине байланыштуу болушу да мүмкүн (Лейкоз). 
 Физиологиялык лейкоцитоздун себептери 
 тамактануу (лейкоциттин саны 10—12·109/лден ашпайт)
 кара жумуш, ысык жана муздак ваннада жууну
 боюнда болуу, төрөө, менструация астындагы мезгил 
Ушул себептен канды ачкрын тапшыруу керек, ооруканага бараарда кара жумуш жазабаш керек. Боюнда барларга, төрөөчүлөргө, балдарга өз нормалары бар. 
 Патологиялык лейкоцитоздун себептери 
 инфекциялык оорулар (пневмония, сепсис, менингит, пиелонефрит жана башкалар)
 иммундук системаны жабыркатуучу инфекциялык оорулар (инфекциялык мононуклеоз жана инфекциялык лимфоцитоз)
 микроорганизмдер менен пайда болгон ар кандай сезгентүүчү оорулар (перитонит, флегмона жана башкалар)
Төмөндөгүлөр буга кирбейт: лейкопения менен чоогу болгон кээ бир инфекциялык оорулар (ич келтеси, безгек, бруцеллез, кызылча, кызамык, грипп, курч фазадагы вирустуу гепатит ). Эгер инфекциялык оорунун курч фазасында лейкоцитоз болбосо, бул организмдин начар реактивдүүлүгүнүн (каршылыгынын) белгиси.
 микробдук эмес этиологиялык сезгентүүчү оорулар (системалык кызыл бөрү жатыш жана башкалар)
 ар кайсы органдардын инфаркты (өпкөнүн миокардасы дагы ушундай сыяктуу)- анын негизинде асептикалык (микробдук эмес) сезгенүү
 чоң күйүктөр
 көп кан жоготуу
 коркунучтуу оорулар (онкология) 
Төмөндөгүлөр буга кирбейт: сөөк чучугундагы метастаздар кан жаралышты бузуп жана лейкопенияны жаратышы мүмкүн 
 пролиферативдик (лат.proles-укум-тукум+ferre-алып жүрүү=жаңы пайда болуунун(көбөйүшүнүн) натыйжасында организм тканынын өөрчүсү)
 кан тамыр системасынын оорулары (лейкоздор жана башкалар), бирок бул лейкемиялык (50-80 109/л лейкоциттер) жана субклеймиялык (50-80 109/л лейкоциттер) гана формаларына таандык.
Төмөндөгүлөр буга кирбейт: лейкопениялык (кандагы лейкоциттердин санынын нормадан аздыгы ) жана алейкемиялык (кандагы лейкоциттердин санынын нормадан аздыгы, жетиле элек клеткалардын жоктугу) формаларында, лейкоцитоз болбойт
 уремия, диабет комасы
 спленэктомия(көк боордун алып салышы)- нейтрофилдин саны 90% көбөйүүсү менен болгон лейкоцитоз 15-20 109/л
 Шилтемелер 
 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Лейшманиоздор

300px|thumb|Лейшманиоз
Лейшманиоз (У. Лейшмандын атынан, лат. Leishmaniasis)— терини, былжырлуу челди же ички органдарды жабыркатуучу жугуштуу оорулар тобу. Ооруну лейшманиялар пайда кылат. Лейшманиоздор оорулуу кишиден, иттен, кемирүүчүлөрдөн, жапайы жаныбарлардан жугат. Аны желимчилер таратат. Тери лейшманиозунда оорулуу кишини же жаныбарды чаккан желимчи соо кишини чакканда лейшмания териге кирип, көбөйөт. Ал жердин тканы бузулуп, некроздуу жара пайда болот. Тери лейшманиоздор айыл жана шаар тибиндеги болуп айырмаланат.
 Айыл тибиндеги тери лейшманиозу 
Айыл тибиндеги тери лейшманиозунун жашыруун мезгили 1 жумадан 2 айга чейин болот. Оору капысынан катуу башталат. Бет-колдун, буттун терисинде сыздоокко окшогон шишик пайда болот. Биринчи жумада ал жарага айланат. 2—4 айдан кийин жара айыга баштайт. Оору 3—6 ай созулат. Ооруну врач дарылайт.
left|250px|thumb|Phlebotomus papatasi түрүндөгү желимчи
 Шаар тибиндеги тери лейшманиозу 
Шаар тибиндеги тери лейшманиозунда козгогуч киргенден кийин 3 айга (кээде 1 — 2 жыл) чейин оорунун белгилери билинбейт (жашыруун мезгил). Желимчи чаккан жерде (көбүнчө бет, колдо) күрөң түстөгү шишикче пайда болот. Ал улам чоңоёт. 3—6, кээде 10 айдан кийин ал жерде ириңдүү жара пайда болот. 2—3 айдан кийин айыга баштайт. Оору 1 — 2 жылга созулат.
 Ички органдарды жабыркаткан лейшманиоз 
Ички органдарды жабыркаткан лейшманиоздун (кала-азар) инкубациялык мезгили 20 күндөн 1 жылга чейин же андан ашык болот. Оору акырындап башталат. Оорулуу алсызданып, шалдырайт, эти ысыйт. Териси боз топуракка окшойт же карарат. Ичеги карын, жүрөк, бөйрөк ишинин бузулушу байкалат. Ооруну врач дарылайт.
 Алдын алуу 
Алдын алууда кемирүүчүлөрдүн ийинин бузуп жоготуу, лейшманиоздор менен ооруган итти жок кылуу, желимчилердин чагып алуусунан сак болуу, лейшманиоздор чыккан жерден келген адамдарды эмдөө керек.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Лепра

Лепра (проказа)(Хансен оорусу, хансеноз, хансениаз; эски аты — прока́за, elephantiasis graecorum, lepra arabum, lepra orientalis, финикийлик оору, satyriasis, аза тарткан оору, жалкоо өлүм, Ыйык Лазар оорусужана башка) — ала оорусу; адамдын өнөкөт жугуштуу оорусу. Ооруну кургак учук козгогучуна окшош кислотага туруктуу микобактериялар козгоп, организмге дем алуу органдарынын былжыр чели аркылуу кирет. Анын жугушуна витамин жетишсиздиги, тазалыктын жоктугу, жетишсиз тамактануу, калктын топтолушу жана башкалар шарт түзөт. Лепра Азия, Африка өлкөлөрүндө, Түндүк жана Борбордук Америкада жолугат. Козгогуч денеге киргенден кийин оору 4—6 жылга чейин билинбейт (жашыруун мезгил). 
left|thumb|250px|Лепранын дүйнөгө тарашы (2003).
 Оорунун жүрүшү 
Адатта оору билинбей башталат: оорулуу адамдын жалпы абалы начарлап, эти ысыйт. Териде көптөгөн агыш же кызыл тактар пайда болот, оорууну, ысык суукту сезбей калат. Бара-бара тери катууланып, жарага айланат. Оорулуу убагында дарыланбаса чачы, кашы, кирпиги жыдып түшөт, мурдунан кан кетет, мурун тосмосу жоголуп, деформацияланат, бет түзүлүшү бузулат. Көрүү начарлап, кээде сокур болот, үнү кырылдап чыкпай калат. Муунуп, деми кыстыгат. Ички органдар да жабыркайт, шал болуп, буту-колу сыздап ооруйт. Сөөгү бузулуп, колу бутунун манжалары үбөлөнөт. Оорунун алгачкы белгилери билинери менен врачка кайрылуу керек. Сыркоологон адам атайын дарылоо мекемесине (лепрозорийге) жаткырылат. 
 Дарылоо 
Дарылоо көпкө (бир нече айдан, бир нече жылга чейин) созулат жана көп адистердин катышуусун талап кылат. Микробдорго каршы жүргүзүлө турган процедурадан бөлөк дагы ортопеддин, офтальмологдун, невропатологдун, физиотерапевттин консультациясы керек болуп калышы мүмкүн. Лепрага каршы терапия дапсон, рифампицин, клофазимин акыркы күндөрү миноциклин, офлоксацин жана кларитромицин каражаттарынын жардамы менен кылынат.Лепрозорийден чыккандан кийин оорулуу адам тегерегиндегилер үчүн коркунучсуз.
 Алдын алуу 
Алдын алууда үй-бүлөсү жана оорулууга жолуккандар диспансердик каттоого алынып, мезгили менен текшерүүдөн өтүп турушат.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Лептоспироздор

250px|thumb|Лептоспирлер электрондук микроскоптон көрүнүшү
Лептоспироздор — көбүнчө боорду, бөйрөктү, майда кан тамырларды жана борбордук нерв системасын жабыркатып катуу кармоочу жугуштуу оорулар. Аны спиралдай буралган микроб — лептоспира козгойт. Ал сууда, нымдуу топуракта узак жашайт. Кургакчылыкка, күндүн нуруна, жогорку температурага, дезинфекциялык каражаттарга туруксуз, тез өлөт.
 Булагы 
Жаратылышта оорунун негизги булагы — кемирүүчүлөр (ар түрдүү чычкандар, келемиштер жана башкалар), кээ бир жапайы айбандар жана үй жаныбарлары (уй, жылкы, кой-эчки, чочко, ит). Ооруган бодо мал узакка чейин заарасы менен лептоспираларды бөлүп чыгарып, айлана-чөйрөнү, ачык сууларды, жайыттарды, саздарды булгайт. Кишиге аны менен булганган сууну ичкенде, сууга түшкөндө, жылаңаяк эгин, күрүч жана башкалар сугарганда, саз, арыктын четинен чөп чаап, көлчүктөрдө кир чайкаганда жугат. Лептоспиралар ооз, мурун, көз, теринин кесилген жери аркылуу организмге кирет, андан канга өтөт, кан менен боор, көк боор, бөйрөккө жетет. Көбүнчө малчылар, зооветеринариялык кызматкер, сугатчы, мергенчи, эт-консерва комбинаттарында, мал союла турган ишканаларда иштеген адамдар ооруйт. Микроб организмге киргенден оорунун белгилери билингенче 5—13 күн өтөт (жашыруун мезгил).
 Оорунун жүрүшү 
Оору капысынан, катуу башталат. Дененин температурасы 39—40°ка чейин көтөрүлөт, баш катуу ооруйт, көңүлү айнып кусат. Булчуңдары, муундары сыздап ооруйт. Жалпы абалы начарлап жөөлүйт, уйку качат, мурдунан кан кетет. Бети тамылжып, шишимик тартат, көздөрү кызарат. Температурасы 5—7 күндөн кийин төмөндөйт, бирок 1 — 2 күн өткөн соң кайра көтөрүлүүсү мүмкүн. Оор түрүндө жогорку белгилерге сарык кошулат, кан куюлуунун натыйжасында денеде (айрыкча бутта) тактар пайда болот, заарага кан аралашат. Оорунун мындай түрү адамга, малга да коркунучтуу.
Лептоспироздордун алдын алууда түрдүү кемирүүчүлөрдү жугушсуздандыруу, саздарды кургатуу талапка ылайык. Лептоспироздор чыккан жердеги көлчүк сууларды ичүүгө, сууга түшүүгө болбойт. Ачык жерден алынган сууну кайнатып пайдалануу, сугатчылар резина өтүк кийүү керек.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар

ky:Лептоспироз
Летаргия

250px|thumb|Летаргия
Летаргия (летаргия уйкусу байыркы-грек тилинен λήθη — «унуткаруу», и ἀργία — «аракетсиздик») — терең уйкудагыдай кыймылсыз, тышкы дүүлүктүргүчтөргө реакция болбой жана тиричилик белгилери кескин төмөндөгөн абал. Ал узакка созулган жугуштуу оорудан начарлаган жана өтө чарчаган адамдарда, ошондой эле истерияда, катуу капаланганда болот. 
 Клиникалык сүрөтү 
Приступ кокусунан кармап, бир нече сааттан бир нече күнгө созулат. Летаргияда аң-сезим сакталып, оорулуу айлана-чөйрөдөгүнү кабыл алат, бирок ага жооп кайтарбайт. Летаргиядан энцефалиттердеги, нарколепоиядагы уйкуну айырмалай билүү керек.
И.П. Павлов академиги Иван Кузьмич Качалкин оорулусун баяндаган. Иван Кузьмич 22 жыл уктаган, 1896 жылдан 1918 жылга чейин. Ал кататоникалык абалда болчу -"тирүү өлүк болуп, кыймыл - аракетсиз жана бир сөзү жок болуп жатты". Аны түтүкчөлөрдүн жардамы менен багууга аргасыз болушкан. Акыркы жылдары ал акырындык менен ар кандай кыймылдарды кыла баштаган, акыры ал эч жардамы жок эле туруп калган. Өзүнүн өткөн оорусу тууралуу мындай деген " айланамда болгондун баарын түшүнүп аттым, бирок булчуңдарда абдан катуу, жеңилгис оордукту сезип, дем алганга да мүмкүнчүлүк болбой кеткен". Ал 1918-жылы сентябрь айында жүрөк жетишсиздигинен каза болгон. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Липид

250px|thumb|Липиддер
Липиддер (грек тилинен λίπος, lípos — май) — бардык тирүү клетканын составына кирип, тиричиликте маанилүү роль ойногон май сыяктуу заттар. Липиддер биологиялык мембрананын составына кирип, клеткалардын өткөргүчтүгүнө жана көп ферменттердин активдүүлүгүнө таасир этет, нерв импульстарын өткөрүүгө, булчуңдардын жыйрылуусуна, клетка аралык байланыштарды түзүүгө, иммунохимиялык процесстерге катышат. Ошондой эле липиддер организмде энергия топтоп жылуулукту сактоо, ички органдарды жана ткандарды сырткы механикалык таасирлерден коргоо кызматын аткарат. Алар сууда эрибейт, органикалык эриткичтерде ээрийт. Адамдын жана жаныбарлардын организми бардык негизги липиддерди синтездөөгө жөндөмдүү, ошондой эле аларды тамак аркылуу алышат. Липиддер негизинен боордо жана ичке ичегинин бетинде синтезделет. Кандагы липиддер, май, белок жана башкалар татаал бирикмелердин составында болуп, кан аркылуу органдарга жана ткандарга барат. Клеткаларда көпчүлүк белоктор менен комплекс — липопросоид түрүндө учурайт. Организмде липиддер липаза ферментинин таасири менен ажырайт.
thumb|260px|Майлуу кислоталардын мисалдары: миристиндик (каныккан майлуу кислота)жана миристолеиндик (моно-каныккан эмес кислота) 14 көмүртек атомдору бар.
 Липиддер классификациясы 
Липиддерди классификациялоо абдан проблемалуу жана талаш маселе. Төмөнкү классификация кеңири тарагaны менен жалгыз эмес. Ал структуралык жана биосинтетикалык өзгөчөлүктөрүнө негизделген.
 Жөнөкөй липиддер 
 Майлуу кислоталар
 Майлуу альдегиддер
 Майлуу спирттер
 Узундугу алифатиялык чынжыр менен болгон углеводороддордун чеги 
 Татаал липиддер 
 Полярдык
 Фосфолипиддер
 Гликолипиддер
 Фосфогликолипиддер
 Сфинголипиддер
 Мышьяклипиддер
 Нейтралдуулар
 Ацилглицериддер
 Триглицериддер (Майлар)
 Диглицериддер
 Моноглицериддер
 Церамиддер
 Стерин эфирлери
 N-ацетилэтаноламиддер
 Оксилипиддер 
 Липоксигеназдык жолдун оксилипиди
 Циклооксигеназдык жолдун оксилипиди

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Химия
Листериоз

250px|thumb|Листерия
Листериоз — адам менен жаныбарлардын листериялар пайда кылуучу катуу кармама жугуштуу оорусу. Кишиге жаныбарлар жугузат. Жаныбарларга өсүмдүктөрдөн, өсүмдүктөргө топурактан жугат, анткени листериялардын биринчи резервуары бул - топурак. Оорунун булагы — кемирүүчүлөр; оору адамга листерия менен булганган тамак-аш, суу, кир кол аркылуу жугат. 
 Оорунун жүрүшү 
Козгогуч кан менен ички органдарга жана нерв системага таралып, аларды жабыркатат. Ошондуктан листериоздун ангина, келте, сепсис, менингит, психоз жана башка ооруга окшогон белгилери бар. 
 Түрлөрү 
Оору жеңил, орточо, оор түрдө өтөт. Инкубациялык (жашыруун) мезгили 2 жумага созулат. Жеңил түрүндө тери жабыркайт. Оорунун бул түрү айрыкча малчыларда, зооветеринариялык адистерде кезигет. Анда колдун үстүнө, бүт денеге ириңдеген чыбырчыктар чыгып, узакка айыкпайт. Орточо түрүндө оору көбүнчө өпкөнүн сезгенүүсүндөй болуп өтөт. Оор түрү катуу жана капысынан башталат. Эт ысып, уйку качат, дене салмактанып, булчуңдар ооруйт. Териге кан куюлгандыктан түрдүү тактар пайда болот; моюн, колтук, кулак түбүндөгү бездер чоңоюп, сыздап ооруйт. Боор, көк боор чоңоюп, дене саргаят, кээде ич өтөт. Оорунун оор жана орточо түрүндө нерв системасынын жабыркоосунан менингит, энцефалиттин белгилери (титирөө, калтыроо, шал болуу, психоз) байкалат. Боюнда бар аял өнөкөт түрү менен ооруса листериозду ымыркайга жугузушу мүмкүн. Дарылоону врач жүргүзөт.
 Алдын алуу 
Листериоздун алдын алууда ветеринария - санитариялык чараларды жүргүзүп, ооруган малды эрте таап, аны жоготуу, оорунун таралышына жол бербөө, санитариялык-агартуу иштерин күчөтүү керек.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар