Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Нарын (аэропорт)

Нарын аэропорту (IATA: жок (НЫН), ICAO: UCFN) — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын шаарына кызмат көрсөтүүчү аэропорт.

 Тарыхы 
Нарын аэропорту 1930-жылдары Нарын шаарынын четинде жайгашкан Салкын-Төр айылында конуу тилкеси катары иштей баштаган. Азыркы терминал имараты 1964-жылы курулган. Учуп-конуу тилкеси, рулеж жолдору жана токтотуучу аянт 1974-жылы пайдаланууга берилген. Аэропорт аймактык маанидеги 3С класска кирет. 08/26 багытындагы учуп-конуу тилкесинин жүк көтөрүмдүүлүгү 22 тонна менен чектелген. Прибордук кондуруу жабдуулары жок болгондуктан, аэропорт күндүз гана иштейт.

Нарын аэропортунда бажы жана чек ара көзөмөлү жок. Ал Кыргызстан ичиндеги каттамдарды гана тейлейт. СССР тараганга чейин бул аэропорт тоолуу аймакта маанилүү ролду ойногон. Бирок жүргүнчүлөрдүн жетишсиздигинен жана аба каттамдарынын азайышынан улам 1999-жылдан бери иштебей калган. 2000-жылга чейин аэропорт Жалал-Абад, Казарман, Ош жана Бишкек шаарлары менен жыл бою аба байланышта болгон. 

 Кайра куруу 
2023-жылдын 11-мартында Нарын облусуна болгон иш сапардын алкагында Президент Садыр Жапаров Нарын аэропортунун реконструкция иштери менен таанышкан. Реконструкциянын алкагында учуп-конуу тилкесинин, рулеж жолунун жана учак токтотуучу аянттардын асфальт-бетон жабуусун оңдоо пландалган. 2024-жылдын сентябрь айында реконструкция иштери соңку баскычына жеткен.

 Авиакомпаниялар жана багыттар 
АвиакомпанияБагытыЭскертүүлөрAsman AirlinesБишкекжакында

 Кырсыктар 
2007-жылдын 23-июнунда Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлигине таандык Яковлев ЯК-40 (борт номери EX-901) учагы «Манас» эл аралык аэропортунан QH4452 текшерүү рейси менен Тамчы, Нарын жана Казарман багыттарында учкан. Тамчыдан учуп чыккандан кийин 30 мүнөт өтпөй №3 кыймылдаткычтын газ температурасы көтөрүлүп, термелүүлөр башталган. Бортинженер кыймылдаткычты өчүргөн. Ошол эле маалда №1 кыймылдаткычтын температурасы да жогорулай баштаган. Капитан бул кыймылдаткычтагы күчтү 80% га чейин азайтууну буйруган. Учак ошол учурда Каракужур өрөөнүнүн үстүндө болгон. Кыймылдаткычтардын чектелүү иштеши жана аймактагы бийик тоолордон улам учак Нарынга жетүү мүмкүн болбой калган. Капитан мурда АН-2 учагы менен конуп жүргөн, деңиз деңгээлинен 2700 метр бийиктикте жайгашкан айыл чарбага арналган чакан конуу тилкесин эстеген. Ал тилке даяр эмес болгон, таштар (40 смден чоң), сугат арыктары жана жанында сай бар эле. Учак саат 11:14тө авариялык конуу жасап, андан кийин күйүп кеткен. Борттогу 13 адамдын баары тирүү калган.

 Дагы караңыз 
Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси

 Булактар 

 Шилтемелер 

Категория:Нарын шаары
Категория:Кыргызстандын аэропорттору
Дайк-марш

«Дайк-марш» (англ. Dyke March) — бул лесбиянкалардын маршы, адатта жума же ишемби күндөрү, негизги гей-параддан алдын өткөрүлөт. Бул марш көбүнчө ар кандай коомдук иш-чараларга же нааразылык акцияларына туш келтирилип уюштурулат. Лесбиянкалар гей-параддарга өзүнчө топ болуп катыша баштаган мезгил 1970-жылдардын аягынан башталган. Бирок «дайк-марш» өзүнчө көз карандысыз көрүнүш катары 1990-жылдардын башында гана калыптанып, өзүнүн өзгөчө статусуна ээ болгон.

Мындай марштардын максаты — лесбиянкалардын коомдун толук укуктуу мүчөлөрү экенин көрсөтүү, жынысына карата адамдарды басмырлоого каршы чыгуу, ошондой эле жыныстык артыкчылыгынан жана гендердик иденттүүлүгүнөн көз карандысыз бардык адамдар үчүн жарандык тең укуктуулукту колдоо болуп саналат.

 Тарыхы 
Түндүк Америкадагы лесбиянкалардын сыймыктануу маршы гейлердин салтанаттуу жүрүшүнөн өз алдынча иш-чара катары биринчи жолу 1981-жылдын май айында Канададагы Ванкувер шаарында өткөрүлгөн. Бул маршка болжол менен 200гө жакын лесбиянка катышкан жана ал лесбиянкалардын улуттук би-конференциясынын бир бөлүгү болгон. Ошол эле жылы, 1981-жылдын октябрь айында, «Оңчулдарга каршы лесбиянкалар» (англ. Lesbians Against the Right) деген уюм Торонто (Онтарио) шаарында экинчи маршты уюштурган.

Бүгүнкү күндө дайк-марштар негизинен АКШ менен Канаданын ири шаарларында үзгүлтүксүз түрдө өткөрүлүп келет.

 Дайк-маршты өткөрүү 
Ар түрдүү марштарды уюштуруунун себеби катары көптөгөн аялдар гейлердин сыймыктануу иш-чаралары лесбиянкаларды жалпы массадан көзөмөлдөп, четке каккан учурларга каршы болгон нааразылыкты көрсөтүшкөнү айтылат.

 Европада 

 Германия 
right|thumb|220x220px|Дайк-Марш, Германия, Берлин 2018
Дайк-марш жыл сайын Гамбург шаарында өткөрүлөт, 2014-жылдан тартып Көлн шаарында, 2017-жылдан тартып Гейдельбергде, ал эми 2018-жылдан бери Ольденбургда да өтүп келет. Берлиндеги дайк-марш болсо 2013-жылдан бери жыл сайын июнь айында ЛГБТ-достук району болуп саналган Кройцбергде уюштурулат.

 Улуу Британия 
Лондондогу дайк-марш алгач 2012-жылы уюштурулуп, ошол жылдан бери ар жылы июнь айында өткөрүлүп келет. 2012-жылдагы маршта бир нече спикерлер сөз сүйлөгөн, алардын арасында мусулман ЛБТ аялдарга багытталган кайрымдуулук уюму болгон «Safra Project» уюмунун өкүлү жана трансгендер активист, лесбиянка жана мурдагы либерал-демократтардын кеңешчиси Сара Браун да бар болчу.

 Ар кайсы шаарлардагы дайк-марштар
Паутина операциясы

Паутина операциясы — 2025-жылдын 1-июнунда Украинанын Коопсуздук кызматы Россия–Украина кеңири масштабдуу согушунун алкагында Россиянын стратегиялык авиациясына каршы «Паутина» аттуу атайын операция жүргүзгөн.

Операциянын максаты Россия Федерациясынын аймагындагы беш аэронавигациялык база болгон:

 Мурманск облусундагы «Оленья»,
 Иркутск облусундагы «Белая»,
 Рязань облусундагы «Дягилево»,
 Иваново облусундагы «Иваново»,
 Амур облусундагы «Украинка».

«Белая» авиабазасына жасалган сокку — Орусия–Украина согушу башталгандан бери Сибирдеги объектилерге каршы Украинанын алгачкы чабуулу болуп саналатThe New York Times. Large-Scale Ukrainian Attack Targets Air Bases in Russia.

Колдонулган негизги куралдар — FPV-дрондор болуп, алар аэродромдорго жакын жерге келген жүк унааларынан учурулган. Украинанын Коопсуздук кызматы жалпы 41 учак жабыркаганын билдирди. 7 учактын жабыркаганы далилденген, алардын 6сы стратегиялык болуп, Украинага каршы сокку уруу үчүн колдонулуп келген.

 Тарыхый маалымат 
2025-жылдын башында Орусиянын стратегиялык авиациясынын негизин төмөнкү учактар түзгөн:

 Ту-160 — бир нече модификациядагы 16 даана. Бул учактар менен 121-авиациялык оор бомбалоочу полк (Энгельс-2) куралданган;
 Ту-95 — 48 даана. Бул учактар менен куралданган бөлүктөр: 184-авиациялык оор бомбалоочу полк (Энгельс-2), 79-авиациялык оор бомбалоочу полк (Украинка), 182-авиациялык оор бомбалоочу полк (Украинка);
 Ту-22М — 52 даана. Бул учактар төмөнкү полктордо колдонулат: 52-авиациялык оор бомбалоочу полк (Шайковка), 200-авиациялык оор бомбалоочу полк (Средний), 444-авиациялык оор бомбалоочу полк (Средний)МІЛІТАРНИЙ. Стратегічна авіація Росії: інструмент ракетного терору України.

 Даярдык 
Операцияны жеке өзү Украина президенти Владимир Зеленский көзөмөлдөгөн, ал эми түздөн-түз ишке ашырууну СБУнун төрагасы Василий Малюк жана кызматтын кызматкерлери жүргүзүшкөн.

«Укринформ» басылмасынын маалыматына ылайык, логистикалык жактан өтө татаал операция бир жарым жыл даярдалган. СБУ алгач дрондорду Россияга жашыруун өткөргөн, андан кийин жыгачтан жасалган учуруу капсулаларын жөнөткөн. Россия аймагында дрондор бул капсулаларга салынып, алар жүк унааларына орнотулган. Операция башталганда, контейнерлердин капкактары алыстан башкаруу аркылуу ачылып, дрондор тапшырманы аткарууга учуп чыккан.

Украина президенти билдиргендей, Россия аймагындагы операциянын штабы ФСБнын бир аймактык башкармалыгына жакын жайгашкан болчу. Ошондой эле СБУ даярдык иштери жүргүзүлгөн кампалардын сүрөттөрүн жарыялап, алар кийин душман тарабынан Челябинск шаары, Свердловский тракт, 28А дареги боюнча аныкталган.

Көптөгөн украин жана америкалык булактардын маалыматы боюнча, АКШ «Өрмөк» операциясына катышкан эмес жана Украинанын Россиядагы аэронавигациялык объектилерге сокку уруу пландары жөнүндө маалыматы болгон эмес. Операция үчүн чалгын маалыматтарын Украина өз алдынча чогулткан, АКШнын колдоосу жок. Бул чечим, атап айтканда, АКШ президенти Дональд Трамптын Владимир Путин менен жакындашуу ыктымалдыгынан жана жашыруун маалыматтардын сыртка чыгып кетүү коркунучунан улам кабыл алынган.

 Булактар
Равенна

Равенна —Италиянын түндүк чыгышындагы шаар, Эмилия-Романья аймагындагы Равенна провинциясынын административдик борбору. Шаар Адрия деңизине жакын жайгашкан жана тарыхый-архитектуралык мурастары менен белгилүү.

 Калкы 
2023-жылдагы маалымат боюнча 158 906 адамды түзөт.

 Тышкы шилтемелер 
Расмий сайт
Бари

Бари ([ˈbaːri] )— Италиянын түштүк бөлүгүндө жайгашкан шаар, Апулия аймагынын административдик борбору. Ал Адрия деңизинин боюнда орун алган жана өлкөнүн маанилүү порттук жана соода борборлорунун бири болуп эсептелет.
 Калкы 
2024-жылы шаардын калкы болжол менен 320 000 адамды түзөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Иванов, А. История города Бари. — Бишкек: Кыргыз китеп басмасы, 2018. — 250-б.
 Smith, John. The History of Bari. — Rome: Italian Publishing, 2020.
 Расмий сайт
Токтогул (аэропорт)

Токтогул аэропорту (IATA: жок (ТГЛ), ICAO: UAFX) ― Токтогул шаарына кызмат көрсөтүүчү аэропорт. Аэропорт шаардын четинде жайгашкан.

 Тарыхы 
Токтогул аэропорту 1950-жылдарда жакынкы Токтогул ГЭСинин инженерлеринин транспорттук муктаждыктарын камсыз кылуу үчүн иштей баштаган. Азыркы учуу тилкеси 1970-жылдары курулган. Аэропортто терминал жок, инструменталдык конуу жабдыктары орнотулган эмес жана ал күндүзгү убакта гана иштейт.

1990-жылдарга чейин аэропорт Жалал-Абад (Жалал-Абад—Токтогул—Талас), Ош (Ош—Жалал-Абад—Токтогул—Талас) жана Талас (Талас—Токтогул—Жалал-Абад) багыттары боюнча каттамдарды аткарып турган.

Аэропорт учурда иштебейт. Алдыдагы жылдарда Токтогул аэропортун калыбына келтирүү пландалууда. 

 Дагы караңыз 
Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси

 Булактар 
Категория:Кыргызстандын аэропорттору
Категория:Токтогул району

 Шилтемелер 
Great Circle Mapper: Airports in Kyrgyzstan
Тамга (аэропорт)

Тамга аэропорту (IATA: жок (ТМГ), ICAO: UAFA) ― Жети-Өгүз районун тейлеген чакан аэропорт. Ал Жети-Өгүз районундагы Тамга кыштагынан 1,5 чакырым алыстыкта, Ысык-Көлдүн түштүк жээгинде жайгашкан.

 Тарыхы 
Тамга аэропорту 1930-жылдары Ысык-Көлдүн түштүк жээгинде кошумча конуу тилкеси катары иштей баштаган. Азыркы учуу тилкеси жана терминалы 1960-жылдары курулган. Учуу тилкеси АН-2 жана АН-28 учактарын жана алардын аналогдорун гана кабыл ала алат, инструменталдык конуу жабдыктары жок жана күндүзгү убакта гана иштейт.

Тамга аэропорту өлкөдөгү эң эски аэропорттордун бири болуп эсептелет. Ал Улуу Ата Мекендик согуштан кийин пайдаланууга берилген. Башында аскердик аэропорт катары иштеп, кийинчерээк жарандык максатта колдонула баштаган. Бул аэропорт «Манас» эл аралык аэропортунан да мурда иштей баштаган. Аэропорт учурда иштебейт, 1999-жылы толук иштен чыккан. Бул жерге акыркы жолу учак 1991-жылы конгон. Ал учак «Кумтөргө» учуп келген. Мурда бул аэропорт кадимкидей иштеп, Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарына жана кайра учуулар жүргүзүлгөн. Азыркы учурда расмий документтерде бул жай «Тамга» аэродромдук аянтча катары катталган. Аэропорт азыр иштебегенине карабастан, өз макамын сактап турат.

 Дагы караңыз 
Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси

 Булактар 

 Шилтемелер 
Great Circle Mapper: Airports in Kyrgyzstan 

Категория:Кыргызстандын аэропорттору
Категория:Жети-Өгүз району
Категория:Ысык-Көл облусу
Кызыл-Кыя (аэропорт)

Кызыл-Кыя аэропорту (IATA: жок (КЫК), ICAO: UAFS) ― Кызыл-Кыя жана Пүлгөн шаарларына кызмат көрсөткөн аэропорт.

 Тарыхы 
Кызыл-Кыя аэропорту 1930-жылдары тоо-кен шаарчасынын жанындагы конуу тилкеси катары иштей баштаган. Азыркы учуу тилкеси жана терминалы 1970-жылдары курулган. Аэропорт 3C категориясындагы региондук аэропорт болуп саналат. Учуу тилкесинин жүк көтөрүмдүүлүгү 22 тонна, инструменталдык конуу жабдыктары жок жана күндүзгү убакта гана иштейт.

Кызыл-Кыя аэропорту Өзбекстан чек арасына жакын жайгашканына карабастан, бул жерде бажы жана чек ара көзөмөлү жүргүзүлбөйт жана ал Кыргызстан ичиндеги каттамдарга гана кызмат көрсөтөт. 2002-жылга чейин Кызыл-Кыя аэропорту жыл бою Бишкек жана Чолпон-Ата шаарлары менен аба каттамдарын камсыздап келген.

 Дагы караңыз 

 Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси

 Шилтемелер 

 Great Circle Mapper: Airports in Kyrgyzstan 

Категория:Кыргызстандын аэропорттору
Категория:Баткен облусу
Чолпон-Ата (аэропорт)

Чолпон-Ата аэропорту (IATA: жок (ЧЛА), ICAO: UAFG) ― Ысык-Көл облусуна караштуу Чолпон-Ата курорттук шаарын тейлеген аэропорт.

 Тарыхы 
Чолпон-Ата аэропорту 1930-жылдары Ысык-Көлдүн түндүк жээгинде конуу тилкеси катары иштей баштаган. Азыркы учуу тилкеси жана терминалы 1970-жылдары курулган. Учуу тилкесинин жүк көтөрүмдүүлүгү 22 тонна, инструменталдык конуу жабдыктары жок жана күндүзгү убакта гана иштейт.

Чолпон-Ата аэропорту учурда (Тамчы) Ысык-Көл эл аралык аэропорту менен алмаштырылган. Өкмөттүк курортторго жакын жайгашкандыгынан улам аны VIP аэропорт катары кайра куруу пландары бар. 2003-жылга чейин Чолпон-Ата аэропорту Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарлары менен үзгүлтүксүз аба каттамдарын аткарып турган.

Учурда аэропорт иштебейт, анткени ал Ысык-Көл эл аралык аэропорту менен алмаштырылган. Мурдагы конуу тилкеси Чолпон-Атадагы петроглифтер аймагына чейин жетет. Ал жерге барганда мурдагы аэропорттун урандыларын көрүүгө болот.

 Дагы караңыз 

 Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси

 Шилтемелер 
Great Circle Mapper: Airports in Kyrgyzstan 

Категория:Кыргызстандын аэропорттору
Категория:Ысык-Көл облусу
Токмок (аэропорт)

Токмок аэропорту (IATA: жок (ТКМ), ICAO: UAFF) ― Чүй облусунун Токмок шаарынын четиндеги аэропорт.

 Тарыхы 
Токмок аэропорту 1950-жылдары Фрунзе аэропортунда аба ырайы начарлаганда учактарды багыттоо үчүн резервдик конуу тилкеси катары иштей баштаган. Азыркы учуу тилкеси жана терминалы 1970-жылдары курулган. Аэропортто инструменталдык конуу жабдыктары жок жана ал күндүзгү убакта гана иштейт.

Учурда Токмок аэропорту коммерциялык аба каттамдары үчүн колдонулбайт. 

 Дагы караңыз 

 Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси

 Шилтемелер 
Great Circle Mapper: Airports in Kyrgyzstan 

Категория:Кыргызстандын аэропорттору
Категория:Чүй облусу
Air Kg

Air Kg (IATA: жок, ICAO: KGC) ― Манас эл аралык аэропортунун туунду компаниясы. Авиакомпания атайын тапшырык негизинде Кыргыз Республикасынын расмий делегацияларын ташуу боюнча бизнестик кызмат көрсөтөт. Каттамдар VIP-класста жабдылган, 17 жүргүнчүгө ылайыкталган Як-40 учагы жана Ту-154М учагы менен аткарылат.

 Учактары 
УчакСаныБуюртмаларЖүргүнчүлөрЭскертүүлөр Як-40 1 – 17 Ту-154М 1–Баары 2

 Булактар 

Категория:Кыргызстандын авиакомпаниялары

 Шилтемелер
Модена

Модена — Италиянын түндүгүндөгү шаар. Ал Эмилия-Романья облусунда, Модена провинциясынын административдик борбору болуп саналат. 

 Калкы 
2023-жылкыга карата 186 307 адам жашайт.

 Тарыхы 
Моденанын аймагы байыркы доорлордон бери жашоочуларга бай болгон. Бронза дооруна таандык терамара маданияты бул аймакта жашаган алгачкы адамдардын белгилерин калтырган. Римдиктер келгенге чейин бул жерде этрустар жана галлдар жашашкан.

 Рим доору 
Рим империясы учурунда Модена «Мутина» деп аталган жана 183-жылга чейин римдик колония болуп эсептелген. Ал Римдин түндүк аймагындагы маанилүү шаарлардын бири болуп, Виа Эмилия жолу аркылуу байланышкан. Цицерон бул шаарды «splendidissima et floridissima» (өтө гүлдөгөн жана кооз шаар) деп сүрөттөгөн. Шаар римдик аскердик жана саясий окуялардын чордонунда турган, анын ичинде Спартактын көтөрүлүшү жана Моденанын жанындагы 43-жылдагы салгылашуу орун алган.

 Орто кылымдар 
Рим империясынын кулашынан кийин шаар маанисин жоготуп, суу ташкындары жана ачарчылык менен жабыркаган. Шаар тургундары коопсуздук үчүн жаны шаар аймагына көчүп кетишкен. IV кылымдын аягында Моденанын епископу жана кийинкиде шаардын коргоочусу катары саналган Сан-Жеминьяно белгилүү болуп, 

31-январь — шаарда майрам катары белгиленип келет.

VIII кылымда Моденанын жаны жанланып, анын маданий жана диний мааниси кайра жогорулай баштаган. Нонантула монастыры ачылып, императорлордун колдоосуна ээ болгон.

 Кафедралдын курулушу жана шаардын өнүгүшү 
1099-жылы Моденанын тургундары жаңы собор куруу демилгесин көтөрүшкөн. Бул роман стилиндеги кафедрал кийинчерээк Гирландина мунарасы менен толукталып, шаардын символу болуп калды. 1106-жылы бул жерде белгилүү италиялык аристократ Матильда ди Каносса жана Папа Паскаль II катышкан диний иш-чара өткөн.

Шаар XII кылымда өз алдынча коммуналдык башкарууга ээ болуп, 1175-жылы Европадагы байыркы университеттердин бири — Моденанын университети негизделген.

 Эсте династиясы жана жаңы доор 
XVI кылымдын аягында Эсте үй-бүлөсү Феррарадан чыгып, Моденаны өзүнүн борбору кылып жарыялаган. Алар жаңы сарайларды, мунараларды жана маданий мекемелерди курушкан. 1598-жылы башталган бул доордо Палаццо Дукале (Герцогдук сарай) курулуп, Модена герцогдуктун борборуна айланган.

XVII жана XVIII кылымдарда Модена Ренессанс жана Барокко архитектурасы менен гүлдөп, диний реформалар да жүргөн.

 Наполеон жана Италиянын биригүүсү 
1796-жылы Наполеон Бонапарт Моденаны басып алып, Эсте үй-бүлөсүн кууп чыккан. 1797-жылы Модена Цизальпин Республикасына кошулган жана бул жерде Италиянын үч түсү бар туусу алгач көтөрүлгөн.

1859-жылы шаар Пьемонт-Сардиния падышалыгына кошулуп, кийинчерээк бириккен Италиянын курамына кирген.

 Тышкы шилтемелер 
Расмий сайт 

Шаардын тарыхы
Аль-Акса мечити

Аль-Масжид аль-Акса (ар. ٱلْمَسْجِدُ ٱلْأَقْصَىٰ‎) — дүйнөдөгү эң ири мечиттердин бири жана Исламда мусулмандар зыярат кылууну максат кылган үч ыйык мечиттин бири. Ислам пайгамбары Мухаммед айткандай, бул мечиттерге атайын сапарга чыгууга болотАль-Бухари (1132) жана Муслим (1397) риваят кылган. Текст аль-Бухариники.. Ошондой эле, ал Исламдагы алгачкы эки кыбыланын биринчиси. Мечит Палестинанын Иерусалим шаарындагы Эски шаардын ичинде жайгашкан. Ал дубал менен курчалган бүтүндөй аймакты камтыйт жана Эски шаардын түштүк-чыгыш бурчундагы ошол дубалдын ичиндеги бардык нерсенин жалпы аталышы болуп саналатالمسجد الأقصى أولى القبلتين وثالث الحرمين - قناة الجزيرة .

Анын жалпы аянты болжол менен 144 000 чарчы метрди түзөт жана Асканын күмбөзү, Аль-Кибли мечити, Марвани мечити, Баб ар-Рахма намазканасы сыяктуу 200гө жакын тарыхый жана диний эстеликти камтыйт. Аль-Акса мечити "Мориа" деп аталган чакан дөңсөөдө жайгашкан, ал эми анын так ортосундагы Аска (таш) бул дөңсөөнүн эң бийик жери болуп эсептелет.

Аль-Акса мечити Куранда эскерилет: 

 Аталышынын мааниси 
Аль-Акса мечитинин бир нече маанилүү аталышы бар, анын негизги үчөөнү атап өтсөк болот:

 Аль-Масжид аль-Акса: "Акса" сөзү "эң алыскы" дегенди билдиретالمعجم الوسيط: معنى أقصى. . Ал Меккедеги Харам мечитинен алыс жайгашкандыктан жана Мекке шаарынын тургундары үчүн зыярат кылууга боло турган жер жүзүндөгү эң алыскы ыйык жай болгондуктан ушундай аталганالجامع لأحكام القرآن، القرطبي، تفسير سورة الإسراء. . Ислам ишеними боюнча, бул аталышты Аллах Куранда, "Исра" сүрөсүнүн 1-аятында берген.

 Аль-Байт аль-Мукаддас: "Ыйык (же тазаланган, куттуу) үй" деген маанини билдирет. Мусулман аалымдары жана акындары бул аталышты көп колдонушкан. Имам Ибн Хажар аль-Аскалани айткандай:Абд аль-Гани ан-Наблуси "аль-Хадра аль-Унсия фи-р-Рихла аль-Кудсия" китебинде, 151-б. келтирген.
Котормосу:Биз Ыйык Үйгө келдик,Жоомарттын бейиш сымал меймандостугуна.

 Байт аль-Макдис: Бул "Аль-Масжид аль-Акса" деп атала электе кеңири колдонулган аталыш. Бул аталыш Пайгамбардын көптөгөн хадистеринде кездешет. Мисалы, Исра жана Мираж окуясы тууралуу айтып жатып:
Котормосу:Андан соң мен жана Жебирейил (ага тынчтык болсун) Байт аль-Макдиске кирип, ар бирибиз эки рекеттен намаз окудук.Аль-Байхаки, "Далаил ан-Нубувва", Абу Саид аль-Худриден риваят, 2-том, 390-б.

 Шилтемелер
Таранто

Таранто — Италиянын түштүгүндө жайгашкан порттук шаар. Ал Апулия облусунун курамындагы Таранто провинциясынын административдик борбору болуп эсептелет.

 Калкы 
2023-жылкыгы карата 189 143 адам жашайт. 

 Тарыхы 

 Таранто шаарынын негизделиши 
Таранто шаары б.з.ч. 706-жылы Спарталык гректер тарабынан негизделген. Байыркы булактарга, анын ичинде Евсевий Кесариялыкка ылайык, бул шаарды Фалант аттуу жетекчи негиздеген. Ал Спартадагы "партеной" деп аталган топту башкарып, Апулиянын Иония жээгине көчүп келүүгө мажбур болгон.

Шаарды негиздөө процесси ар кыл ритуалдар жана кеңешүүлөр менен коштолгон. Делфи оракулунан алынган пайгамбарчылык боюнча: "ачык асман алдында жаан жаайт". Бул жышаан Фаланттын эжеси Эйтранын көз жаштары менен түшүндүрүлөт. Андан кийин алар жолду таап, Фалант жана ага ишенгендер өз ордун тапты деп эсептелген.

Таранто негизделгенден кийин Иония деңизинин эки бөлүгүнүн — Чоң деңиз менен Кичине деңизди ортосунда жайгашкан. Шаар стратегиялык жактан маанилүү болуп, атайын пландоо менен курулган. Анын курамында акрополь (шаардын борбордук бөлүгү), агора (базар) жана некрополь (мазар) бар болчу.

 Тышкы шилтемелер 
Расмий сайт

Таранто тарыхы
Кыргыздар

Кыргыздар — негизинен Орто Азиягы мекендеген түрк тилдүү эл. Кыргыз Республикасынын калкынын негизги бөлүгүн түзөт.

 Этногенез 

 Генетика 
Генетикалык жактан алганда, кыргыздар Түштүк Сибирдин Алтай-Саян аймагы менен Борбордук Азиянын аймактарынын ортосунда орунду ээлейт — R1a1a-Z93 (42,1 %), C-M130 (33,1 %), N1a2b-P43 (12,1 %), O-M175 (3,7 %), R1b1b1-M73 (3,3 %), Q-M242 (1,2 %), G-M201 (1,2 %).

 Этноним 

Кыргыздардын этногенези, ошондой эле «кыргыз» этноними менен термини илимий чөйрөдө бүгүнкү күнгө чейин талаштуу маселелерди жаратып келет. С.М. Абрамзондун пикиринде, эгерде X–XI кылымдарга чейин «кыргыз» аталышы этностук өзөктөн кеңири жайылган болсо, бул кылымдардан кийин тескерисинче, кыргыз этногенезине катышкан уруулардын аймактары бул атка байланыштуу мейкиндикти дагы да кеңейткен. Демек, тарыхтын алгачкы этаптарында «кыргыз» деген аталыш этностук мааниге караганда көбүрөөк саясий мааниге ээ болгон.

«Кыргыз» этноними алгач Хань династиясынын жыл баян-дарында (Сыма Цянь «Ши-цзи») б. з. ч. 201 жылы, кийин Суй, Тан, Юань, Сунь, Цинь династияларынын мезгилдериндеги
(б.3.ч. II к. - б. з. XVIII к.) маалыматтарда эскерилет .

 Тили 

Кыргыз тили — Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тили, түрк тилдери курамына, анын ичинде кыргыз-кыпчак же тоо-алтай тобуна кирет. Кыргыз Республикасынын түптүү калкынын, Кытайдагы, Өзбекстан, Тажикстан Республикасында Ооганстан, Түркия, Орусияда жашап жаткан кыргыздардын эне тили.

Кыргыз тили түндүк жана түштүк диалектилеринен туратСапарбаев А. Азыркы кыргыз тили: Лексикология. Кыргыз адабий тилин өнүктүрүүдө диалектилик байлыктарды туура колдонуунун мааниси. 

Араб жазуусу 1928-жылга чейин СССРдин курамындагы Кыргызстанда жана азыркы учурда кытайдагы кыргыздар тарабынан колдонууда. 1928-1940-жылдары СССРдин курамындагы Кыргызстанда латын алфавити колдонулган. 1940-жылдан баштап кириллица колдонулуп келет.

Кыргыз адабий тилинде 36 тамга, 39 тыбыш бар. Анын он төртү (8 кыска, 6 созулма) үндүү, 25 үнсүз тыбыш: (б, в, г, г, д, ж, д, ж (аффриката) з, й, к, к, л, м, н, ң, п, р, с, т, ф, х, ц, ч, ш, щ) 22 тамга менен белгиленетКыргыз тилинин морфологиясы. ОрфографияС.Үсөналиев, С. Иманалиев. Кыргыз тилинин справочниги. Бишкек, 2004-ж.

 Дини 

 Маданияты 

 Колдонулган адабияттар 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Кыргыз тили үчүн программалар жана онлайн сервистер
Марк-Андре тер Штеген

Марк-Андре́ тер Сте́ген (30-апрель 1992-жылы туулган) — немис футболчу, испаниялык «Барселона» клубунун капитаны жана Германия курамасынын дарбазачысы.

 Булактар 

 Шилтемелер 
«Барселонанын» расмий сайтындагы футболчунун профили

Категория:«Барселона» футбол клубунун оюнчулары
Категория:Германия
Категория:Футболчулар
Ханс-Дитер Флик

Ханс-Ди́тер «Ха́нси» Флик (24-февраль 1965-жылы туулган) — немис футболчу жана машыктыруучу. Жарым коргоочу позициясында ойногон. Испаниялык «Барселона» клубунун башкы машыктыруучусу.

 Булактар 

 Шилтемелер 
«Барселонанын» расмий сайтындагы футболчунун профили

Категория:«Барселона» футбол клубунун оюнчулары
Категория:Германия
Категория:Футболчулар