Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Исаков Аман

Исаков Аман Жыгаччы. 1925-ж. Кочкор районундагы МайЧыбыр айылында төрөлгөн.
 
Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу, согушта ал уста жана уз катары таанылган. «Кызыл жылдыз» орденинин жана бир нече күжүрмөн медалдардын ээси. Отуз жылдан бери Кыргыз театр ишмерлер коомунун чеберканасында комуз чабат. Комузду эменден тандайт. Өрүктү иштетүүнүн ички касиеттерин мыкты туят. Оркестрде ойноло турган «альт прима» аттуу комузду да арбын кармаган. «Альт прима» комузуна үндөш-түгөйлөш «альт прима» кылкыягын да жасоодо. Жыгаччы аваздык аспаптын түспөлүн берүүчү, ченөөчү үлгүсүн алуучу, ичин оюучу курал-аспаптарын өзү жасаган. Ал тогуз кумалак да жасайт. Ага кадимки карагайды керектейт. Узанууда улам кургаган сайын кичинеден чаап, улам чаап, кайра токтотуп чаап, жыгач кийин урунууда жарылбагыдай сапатка ээ кылат. 

Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1978-ж. Фрунзе шаарынын 100 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Аваздык аспаптары жана тогуз коргоолдун үлгүсү үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдүн республикалык көргөзмө-сынагы». Аваздык аспабы үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин II даражадагы диплому, «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Исакова Күлүйпа

Исакова Күлүйпа Өрмөкчү, саймачы. 1942-ж. Кара-Буура районундагы Көк-Сай айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Соода тармагында эмгектенген. 1977-жылдан «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Таластагы бөлүмүндө үйдөн уздануучу чебери. Ага 1989-ж. Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин буйругу менен «II сынактагы чебер-сүрөтчү» деген наам берилген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Күлүйпа абалы өрмөкчү (термечи) катары бааланат. Тегирич согуп, ага көркөм көчөт түшүрөт. Өрмөкчүлүгүндө ортолук (борбордук) көчөт көк-кызылдан тандалып, четине өзүнчө жети жип кара-ак болуп жупталат. Себеби, өрмөктөгү эриши эркек (үстүңкүсү), ургаачысы (астыңкысы) боюнча саналып түшөт. Мына ушулардын ортолоруна «тоок көз» келсе, алардын экөө тең экиден байланып, терилбей тик согулат. Мисалы, ортосу «мүйүз оюму» көчөт болуп түшсө, анын четтерине «мүйүз оюму» өзүнчө табакча болуп, чети «кыял оюмунан» түшөт. Анын этегине уз «кереге көз» чачыгын берет. Күлүйпанын саймачылыгында табак-табакчалар бири бирине канаттуулардан («куш оюм», «жагалмай канат оюму», «карга тырмак оюму») таралган элементтер басымдуулук кылат. Анын туш кийиздеринде 6 табакчадан 13 табакчага чейин болот да, ич ара шарттанттырууда уз чаташпайт. Чебердин кийиз оюмдарында да бөтөнчөлүктөрү бар. Анын шырдактарында ортолук оюмдун чети «жагалмай канат оюму», чети «куш оюму», төрт табакчадан эки «карга тырмак оюму», эки «мүйүз оюму», кайра «карга тырмак оюму» чыгат. Ал табакчалардын төрт жеринде «куш оюму» пайда болот. Мунун экинчи түрү - бир табакчада төрт «мүйүз оюму» «карга тырмак оюмдун» ортосунда, «мүйүз оюмдун» башы (таластыктардын аныктамасы боюнча) «ачкыч оюму» (кадимки бурамаларды бекитүүчү) болуп чыгат. Сүрөтү түстүү баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». 

Боз үйдүн терме боо-чуу лары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясыкын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарыныя республикалык кароо-сынагы». Таар, сайма буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы; 1989 ж. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин 20 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Терме тегиричи үчүн диплом; 1990 ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Шырдак, сайма, таар буюмдары менен катышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Исакова Алмадай (Алмагүл)

Исакова Алмадай (Алмагүл) Уз. 1951-ж. Жети-Өгүз районундагы Барскоон айылында төрөлгөн.
 
Бишкек жеңил өнөр жай техникумун бүтүргөн. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк өнөрканасында калпак чыгаруучу жайдын жетекчиси. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. «3 даражадагы эмгекке даңк» орденинин ээси. Алмадай баш кийим үлгүсүн жараткан. Анын бири жаштардын калпагы. Аны өзү «Жаштык» деп атайт. Мында сайманын көркөм көчөттөрү калпактын эки талаасына гана берилет. Баш кийимдин этегине сайманын жүрүп турган болуп «суу» түшөт. Мында негизги «мүйүз оюмдары» кооздуктун каражаты катары каралат. Уз асем калпак да кармайт. Аны той, майрам, айт, салтанаттарда, куда тосууда, кудага барууда, күйөө баланы отко киргизүүдө, баш куттуктоодо, айтор той-тополоңго, жакшылыктарга кийип чыгууга болот. Мында «кыяп оюмунун» учкай элементтери кооздукту жаратып, жалтырак жипке (барча жиби) ак жип чыйрала чыраштала түшүп, калпактын эки талаасы гана көркөмдөлөт. Бул кыргыз атанын куттуу конушун элестетип турат. Анын калпагынын үчүнчү түрү өспүрүмдөр калпагы. Мунун эки капталындагы көркөм оюмдары сайма көчөт катары түшөт. Кайырмасы (кыюусу) кооздолуп, капталдарындагы сайма көчөттөрдөн төрт чачык төгүлүп турат. Мында уз аралаш оюмдарды ич ара кыйыштырып берет. Алмадай азыр сайма өнөрүнө байкоо жүргүзүүчү өнөрканада уздаңууда. Бишкектеги № 92 элдик көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик техникалык окуу жайын бүтүрүшкөн шакирттери Жакишева Бегайым, Байтемирова Таалайгүл, Сатылганова Элита өңдүүлөр уздун нускасын алышууда. Алмадайдын уз кыздары «Камбаркан» элдик фольклордук ансамблинин катышуучуларына алтын саймалап баш кийим тигишкен. Чебердин чий жана сайма буюм-тайымдары Португалия, Турция, Италия, Япония, Корея сыяктуу өлкөлөрдөгү көргөзмөлөргө катышууда. Алмадай тиккен «Күлчоро калпагын», «Канчоро калпагын» артисттер сахнага кийип чыгышууда. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1989-ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу курултайына карата «Эл чеберлеринин республикалык көргөзмөсү». Баш кийимдери менен катышкан; 1991 ж. «Кыргызстан Эл чеберлеринин уюштуруу көргөзмөсү». Ак калпагынын үч үлгүсү менен катышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Исаев Болотбек

Исаев Болотбек Жыгаччы жана сүрөтчү. 1957-ж. Нарын районундагы Куланак айылында төрөлгөң. Орто билимдүү.
 
Колхоздо жыгач уста болуп иштеген. Азыр Куланак орто мектебинде сүрөт, кол эмгек боюнча атайын курстан сабак берүүчү мугалим-лаборант. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Болотбек жыгачтын сырын билген, ага жан киргйзе алган таасын чеберлерден. Анын өнөрканасында жыгачтын дүмүрүнөн, бутактарынан, тамырынан, агындыларынан алынып жаралган (сүрөтчү - флористтик) айбанаттардын, канаттуулардын, адамзаттын кейипкерлери көркөмдүктү аңдап билүүсүнүн маанилүү шарты боло алат. Чебердин жыгаччылыгындагы чыгармачылык үч бөлүктөн турат. Биринчиси, жыгачтан сөлөкөт түзө алат. Ал жыгачтын текстуралык табиятына шайкеш келет. Экинчиси, жыгач бетине композициялык көркөм чыгарма жаратат. Демек, маанилүү бир бүткөн ойду берет. Ага анын тактай бетине берген таланттуу чыгармалары «Соң-Көл», «Менин айылым», «Эс алуу» сыяктуу тушка тартууга шартташкан аянттуу (эндүү) эмгектери кирет. Үчүнчүсү, анын кырмачы катары журтка таанылуусу. Ал турмуш тиричиликке аздектеп колдонулган челек, үкөк, табак, кашык, сузгу, аяк, чөйчөк өңдүүлөрдү жасоонун кылдаты. Чебер алардын жердиги үчүн жергиликтүү мырза теректи пайдаланат. Аны күзүндө кыркат. Кабыгы менен көлөкө жайга коюп, мелүүн кургаганда четинен араалап, чаап, кырып ар бир буюмду (идишти) өз түспөлүнө келтирет. Иштөөдө ийги менен бычакты арбын пайдаланат. Чебердин жараткан кырма идиштеринде өзүнө гана таандык түспөл, түр бар. Мындай касиет анын чыгармачылыгын, буюм-тайым кармоодогу чыныгы жүзүн баамдатат. Сүрөтү түстүү баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Жыгач буюмдары үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин диплому; 1989 ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу курултайына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Кырма идиштери үчүн ЭЧЖРКнүн медалы, диплому; 1990 ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Жыгач үлгүлөрү менен катышкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Иманалиева Жумакан

Иманалиева Жумакан Уз. 1938-ж. Кочкор районундагы Кара-Күңгөй айылында төрөлгөн.
 
Жогорку билимдүү. Кыйла жылдары советтик аткаруу кызматында эмгектенген. Уста-уздардын узануу-узданууларын жан дили менен уюштуруучулардын бири. Жумакан көркөм оюмдарды кийизге да, кездемеге да түшүрөт. Алардын элестүүлөрүнүн бири эски оюм айкалыштарын даана алат. Буюмдарында жеке төрт «кочкор мүйүз оюму» табакча түзөт да, анын ичинен өзүнчө табакча пайда болот. Уз караны кызылга, жашылды сарыга, көктү кызылга, акты карага беттеп, алардын ортолоруна «аламычсыз» жээк оюмдарын өз ара төптөштүрүп бергенде жалпы оюмдагы түр шырдакты же туштукту элестетип, көбүнчө тушка тартууга ылайыкташат. Бир табакчанын төрт четинде төрт «кочкор мүйүз оюму» чыгат да, берки табакчаларга жиксиз катышат. Уз шырдактык милтени кылчык жүндөн кош кабат чыйратып алат. Кездемеден жаралган жасалгаларга атайын чыккан басыткы тасмаларды да пайдаланат.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Илиязова Ибадат

Илиязова Ибадат Бычмачы-тикмечи. 1950-ж. Кара-Кулжа районундагы Чалма айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. 1969-жылдан райондук турмуш-тиричилик комбинатында эмгектенет. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Кийиз жасоодо энеси Мактумдун, калпак тигүүдө Календерова Сырганын нускасын алган. Ибадаттын узчулугу кыргыз калпагын тигүүдөн көрүнөт. Калпакка Алай коюунун, козунун айрыкча күзгү жүнүн керектейт. Эгер ал аэ болсо жазгы жүндү белгилүү өлчөмдө кошот. Жүндү тазалап, кылдап, майда тытып, кайчы менен жүндү 5 смдей узундукта кырчат. Табылгы сабоо менен сабайт. Жүндүн 1, 2, 3 тарамы болот. Эң биринчи тазасы үстүңкү бетине тарамдалат. Аны уютууда абалы ысык суу чачып, чийди оройт да анан тоголото баштайт. Уютулганы билингенден кийин ал оң-сол болуп басылат. Кийизди кургатып дагы жууйт жана оң-сол басат. Дагы кургатып, кайра да басат. Көп басуу - кийизди катуу уютуунун шарты. Бордоо үчүн тоодон бор казып келип, корго көөмп бышырат. Сыртын кырып таштап, тоскоктой майдалап, ысык сууга чылайт. Анын тунмасын кийизге сүртүп, дагы оң-сол эки жолу басып, ачык күнгө жайып кийизди кургатат. Андан кийин каллактын жердигин бычат. Мисалы, 59-өлчөмдөгү (25 см) калпактын бир талаасын уз 28 см кылат. 18 см, 12,5 см кыюусу болот. Анан төрт талаанын ичин кыйып алат. Ал 2 см болуп, тигилип бүткөндө 1 см келет. Каппактын чогу (чачыгы) 6,5 смге, боосу 8 смге өлчөнөт. Чебердин калпагынын төрт талаасына 8 секиртме (тап бердирме) саймалары түшөт. Анын аралары 1,5 смден 25 сайма элементтери бар. Уз буюмду кармоодо абалы анын эскизин кагазга түшүрөт. Катуу салфетканы кагаз эскиздин үстүнө жаткырат да, ошол түшкөн оюм-көчөт боюнча чегип алып, кийизге түр түшүрүүдө тигүүчү машинанын майына малып, кийиздин кыркындысы менен эзип, ага ошол чегилген из боюнча кайрадан чегип апат. Ибадат ат, айгырдын туу куйругун тартып алып, аны муздак сууга чылайт. Калпактын төрт талаасын бири-бири менен жип аркылуу бириктирип, төрт тал кылды ийнеге саптап, ичин чыраштайт. Уздун нускасын алган сиңдиси Илиязова Жыпар уз менен бирге узданат. Ал өрмөкчү-термечи. Ибадат «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» медалынын ээси. Сүрөтү түстүү баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Ак калпактары менен катышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Ибраимов Токтогул

Ибраимов Токтогул Зергер. 1940-ж. Сокулук районундагы Жыламыш айылында төрөлгөн.
 
Бишкектеги № 1 кесипчилик-техникалык окуу жайын бүтүргөн. Суусамыр машина мал чарба станциясында, Токтогул, Шопоков атындагы колхоздо ферма башчысы, айыл чарба бригадасынын бригадири, клуб башчысы болуп иштеген. 1970-жылдан узана баштаган. Айылдашы, зергер Кошалы Кызгара уулунун таалимин алган. Уста түстүү металлдардан (жез, мис, коло, нейзилбер, датчалбас болот, мельхиор) кыз-келиндердин жасалгаларын (билерик, сөйкө, шакек, бой тумар, төөнөгүч), ат жабдыктарын (өрүп, кайып) жасоодо. Мында ал устачылыктын «чапкылоо» ыкмасын колдонот. Зергердин өзү жасап алган чапкылары (аспап куралдары) бар. Ал «Кошалы оюм-чийимдеринин» негизинде темирге түшүрүүчү көркөмдүктөрдү стилдештирип берет. Ал элдик аваздык аспаптардын ичинен темир комуз жасоонун жана аны кагуунун чыгаан чебери. Комуздун жаагын жумшак темирден (5 мм зымдан) таңдайт. Аны отко салып төрт кырдуу кылып чаап, ийгиси аркылуу бир калыпта баарын бирдей ийип, ар бирин өзүнчө жонуп, өгөөлөп түспөлүнө келтирет. Комуз тилин беките турган жерин тилге тууралап өгөөлөп, анан тилин даярдайт. Уста комуз тилине көбүнчө чалгы менен патефондун пружинасын тандайт (пружина туурасынан кайчыланат, чалгы темир кескич мененузунунан кесилет). Аларды таптап жукартат. Андан кийин көбүнчө өгөөлөп, чарыкка салып ийине келтирет. Комуз тилинин узундугун 75-80 ммге чейин алат. Тилин жаагына түзүнөн бекиткенде комуз 65- 70-75 мм болот. Демек, 65 мм өзүнчө, 70 мм өзүнчө, 75 мм өзүнчө үн берээри байкалат. Ошого карата уста ширеңкенин бир тал жалынына кармап учун иет. Үндүн чыгышына жараша кыскартат же ичкертет. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Зер жасалгалары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Ибраимов Эркин Токтогул уулу

Ибраимов Эркин Токтогул уулу Зергер. 1970-ж. Сокулук районундагы Жыламыш айылында төрөлгөн.
 
Бишкек политехкикалык институтунда билим алган. Зергерчиликти кесип тутууда атасынын таасири чоң. Эркин ат жабдыктарын, алардын асем жасалгаларын, темир комуз кармоодо өзүнүн чеберчилигин баамдатат. Түстүү металлдардан шөкөттөрдү чабууда атасынын буюм-тайымдарды кармоо таалими аркылуу уста Кошаалы Кызгара уулунун стили сезилет. Андай сапат камчы алаканынан, сабынан, чүкүрттөөлөрүнөн көрүнөт. Зергерчиликтин чапкылоо - чегүү (түрдүү чапкылар менен чегүү) ыкмасын колдонот. Асем буюмдардын жердигине нейзильбер, мис, жез өңдүүлөрдү арбын пайдаланат. Өздүк өнөрканада узанат. Нускалары дайыма сатууга чыгат.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Ибраимов Алмаз Токтогул уулу

Ибраимов Алмаз Токтогул уулу Жыгаччы. 1963-ж. Сокулук районундагы Жыламыш айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Устачылык нусканы атасынан алган. Кыргызстан театрлар коомунун өнөрканасында комуз чабуу менен өзүнүн устачылыгын баштаган. Негизинен аваздык аспаптар, ээр, бешик, сандык жасоо боюнча узанат. Комуздун жердиги үчүн букту, өрүктү пайдаланат. Аларды даярдоонун ыкмалары башка чеберлерден анча айырмаланбаган менен өрүк жыгачын табы менен кургатууда Алмаздын өзүнүн ички сыры бар. Даярдаган буюмдары жайма базарларга түшүп турат. Ал азыр өздүк өнөрканасында узанууда.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Зеретбеков Чолпонбай

Зеретбеков Чолпонбай Жыгаччы. 1947-ж. Тоң районундагы КызылТуу айылында төрөлгөн.
 
Каракол пединститутун бүтүрүп, он сегиз жыл мугалимдик кесипти аркалаган. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн узануучу чебери болуп эмгектенет. Жаш чагынан эле жыгаччылыкты кесип туткан. Кийин боз үйдүн жыгачы менен кара темирчиликти кош кабат кармоого машыккан. 60, 75, 80, 100 баш боз үйлөрдү кармоого ылайыкташкан атайын устаканасы бар. Чынгызхандын ордо үйүн (110 баш) колдон чыгарган, Манастын ордо үйүнүн жыгачын кармаган. Манастын ордо үйү 120 баш. Төрт канаттан турат. Ага маталуучу жыгачы ак талдан, көк талдан, кара талдан келет. Мунун иштетүү сырларына Исмаил уулу Токон уста нускалаган. Ордо үйүнүн уугунун узундугу 4 м, кереге баштарынын бийиктиги бир м 70 см, түндүгү сөгөт талдан ийилип, узундугу 2,5 метрден болуп, уук учтарына шайкеш келет. Босого-таягынын туурасы 1 м 20 см, бийиктиги 1 м 70 см. Төрт канаттын бир канатынын узундугу 6 м 40 см, үйдүн диаметри 9 метрден ашат. Бул ордо үйүнүн көлөмүнө карата ички жасалгалары аныкталат. Ордо үйүндө коломто болбогондуктан шырдагы үйдүн энине карата тегерек келет. Үйгө төрт канат чырмак чий каланат. Ордо үйүнөн төрт эшик чыгып, өргөө үйлөрүнө өтөт. Ал эми өргөө үйлөрү аркылуу ордо үйүнө кирүү андан бетер салттуу-нарктуу туюлат. Чолпонбайдын шекити Дооронов Бектур анын нускасын алууда.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жылкычыманов Асанакун

Жылкычыманов Асанакун Ат жабдыктарынын чебери. 1920-ж. Ат-Башы районундагы Кара-Булуң айылында төрөлгөн.
 
Колхоздо эсепчи, бригадир, сугатчы болуп иштеген. Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу жана эмгек ардагери. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Аны эл «ээрчи Асанакун» дешет. Ээрчиликти аталаш тууганы Койчумандан үйрөнгөн. Чебер күзүндө тал-терек бышып, жалбырактары түшкөндө кыйып, ээрге ченеп-өлчөп араалайт да, балта менен сомдоп, көлөкө жайга, көк жерге коёт. Күн алыс карап турат. Эгер жарыла баштаса солидол менен майлайт (мурда ошол жерге уйдун жаңы жампасын жабыштыра сыйпап, аны күн алыс суу менен жышып туруучу). Терек бир айда кургайт. Ээр арчадан чабылып, капталбаса кадимкидей жыттанып турат. Аны чаап бүткөндөн кийин акиташтын суусун сыйпаса, бара-бара кыпкызыл болуп калат. Ээрди чебер туюк чабат. Ээрдин кашы негизи чарадан бийигирээк келет. Эткээл адамдар үчүн ээрдин моюнун кыскараак жасайт. Себеби, ичти урбайт. Негизи ээр кашы бычак менен чыгат. Ээр чабууда түз керки (кадимки керки), ийги керки (чуңкур жери жаңырган ай сымал), жеңил керки (моюну жеткен жери чабылуучу керки) өңдүү аспаптарды уста курч, серпилгич темирден өзү жасап алат. Ээр каптоодо төө тери уй терисинен 8-10 жыл бышыгыраак болот. Төө өтө азайгандыктан, көбүнчө уй териси менен каптайт. Аны жыдытуу үчүн бетине акиташ сепсе ички кыртышы жумшарат, жүнү жыдыйт. Жумуру жыгачты тамга жөлөп, ага жыдыган терини арта салып жүнүн орок менен шыпырып таштайт. Кайра ички бетин сыртына каратып, челин сыдырат. Анан эки-үч күнү таза сууга салса акиси кетет. Ансыз жылаңач ээрди каптаганда чап кармай албайт. Асанакундун мындай тери менен каптаган ээрин «там тешээр ээр» деп коюшат. Анткени, ат жыгылып үч-төрт ала салсын, ээр оңко турсун эч сынбайт. Ээрин көбүнчө Ат-Башы өрөөнүндө өскөн бака теректен чабат. Асанакун устанын өрүмчүлүк өнөрүндө жон өрүмдү 15 талдан алат, аны бул жергеде «беш кашка» деп коёт. «Кош өрүм» эки өрүм жанаша түшөт. Аны 16 талдан тандайт. Ал кайыкчы катары да белгилүү. Жез, мис менен ат жабдыктарың шөккөттөп, атты дароо токуп кеткидей кылып ат жабдыктарынын бир бүтүмүн бир колдон чыгарат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Ат жабдыктары менен катышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жусубалиева Зуура

Жусубалиева Зуура Оймочу. 1926-ж. Ат-Башы районундагы Баш-Кайынды айылында төрөлгөн.
 
Нарын шаарындагы мугалимдерди даярдоочу курсту бүтүп, Ат-Башы районундагы «Кара-Булуң», «Талды-Суу», Куланак районундагы «Пионер» жети жылдык мектептеринде мугалим, Нарын, Ат-Башы балдар үйлөрүндө улуу тарбиячы болуп иштеген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Узчулукту 1950-жылдардан баштаган. Ал саймачылыктын бардык түрлөрүн («басма сайма», «жөрмөмө сайма», «илме сайма», «чыраш сайма», «таңдай сайма», «көптүрмө сайма») пайдаланып, керебеттин аягын жапкыч, кийим жапкыч, туш кийиз, терезе тарткыч, комсомолдун, пионердин төш белгилерин, жеңиш орденин сайган. Андан сырткары топу, чыптама, кемсел, чапан өңдүүлөргө көркөм көчөттөрдү чыгармачылык жүздө түшүрүп келген. Анын кийиз буюмдарында «Салбай оюм», «мүйүз оюм», «бадам оюм», «табак оюм», «такта оюм», «гүл оюм» сыяктуулар арбын кездешет да, аларга кызыл, жашыл, көк, сары, сары кызыл сыяктуу боёкторду пайдаланып, түстөрдү бири бирине кылдат айкалыштырат. Шырдактарын жалпы оюмда алат да, табакча-табакча кылып берет. Анын өөн-бучкактарынан тушка тартылууга шартташкан килем шырдак жасоо ыкмаларын өздөштүргөн. Ал буюмдун «аламычы» үчүн көбүнчө калпактын өөнүнөн кийиз бетине майдалай төрт чарчы түр берип, оюм четине төрт элидей кара кийиз жээгинен тоо өркөчтөнгөн ак кийизден ичке «араа тиш» түшүрүп, алардын бурчтарына ортосунда өзөгү бар кызыл, сары, көк өңдөгү байчечекей гүлү сымал түрлөрүн түшүрөт. Мындай көркөмдүктөрдү уз шырдак оюмдарынын арасында да пайдаланат. Алар төрт «жүрөкчө оюм», төрт «гүл оюм», төрт «мүйүз оюм» бир табакчаны түзүп, ал эми кийиз буюмдарынын четине (жээк оюму) жарымы «колтук оюм» катары түшөт. Буюмдарынын четине кызыл-сарыдан гана милте (жээк, ыскыт) коюну уз адатка айланткан. Ал эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук II фестивалынын лауреаты. 

Сүрөтү түстүү баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин түзүлгөндүгүнүн 60 жылдыгына карата «Элдик кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Шырдак түрлөрү үчүн Кыргызстан КП БК менен Кыргыз ССР Министрлер Советинин III даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын түзүлгөндүгүнүн 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Кийиз жана сайма үлгүлөрү үчүн Кыргызстан КП БК менен Кыргыз ССР Министрлер Советинин IV даражадагы диплому; 1988 ж. «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн областтык кароо-сынагы». Шырдак буюмдары үчүн Кыргызстан КП Нарын обкомунун жана облаткомунуы I даражадагы диплому, Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Түр шырдактары менен катышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар