Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Чаңгет-Суу гипс кени

Чаңгет-Суу гипс кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Бозчычкан кыштагынан 4 км түндүк-чыгышка, Чаңгетсуу адырында, деңиз деңгээлинен 1000 м бийиктикте. 1946-жылдан белгилүү. 1952-ж «Средазуглеразведка» трести геол. чалгындоо ишин жүргүзгөн. Кен аймагын палеогендин чөкмө тектери түзөт. Пайдалуу гипс катмары доломиттешкен акиташтын жана чопонун арасында жатат. Мында гипстин тогуз катмары бар. Алардын жалпы калыңдыгы 22 м (айрым катмарларында калыңдыгы 1,5–5,7 м), узундугу 3 кмге чейин. Өңү ак, саргыч; таза гипс эң үстүнкү катмарында. Гипс курулушка, калыптарды куюга, кыртыштарды гипстендирүүгө, цемент чыгарууда колдонсо болот. Таза гипстин запасы С1 категориясы боюнча 400 миң м2.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чаңгет-Суу доломит кени

Чаңгет-Суу доломит кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Жалал-Абад шаарынан 11 км түштүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 580–750 м бийиктикте жайгашкан. 1952–53-ж. «Средазуголь» трести тарабынан чөкмө таш катары чалгындалган, 1982–84-ж. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы кооздук дубал ташы катары кайра чалгындаган. Кен ортоңку палеоген мезгилинин кум-чополуу катмарларынын алай жана түркстан катмарчалары менен байланышкан. Доломит кабаты такта сымал формада жатат жана эки түрдөн турат: алдында 1,1 м калындыктагы боз-агыш мергелдүү доломит калыңдыгы 5,4 м болгон кызгылт өңдөгү доломитке өтөт. Физикалык-механикалык касиеттери: орточо тыгыздыгы 2,12 г/см3, көзөнөктүүлүгү 24,38%, суу сиңирүүсү 7,81%, үстүнөн басылгандагы бектигинин чеги кургак абалда 27,91 МПа, сууга каныккан абалдагысы – 16,72 МПа, жумшаруу коэффициенти 0,625. Дубал ташы катары орточо чыгышы 50,5%. Бир м3 блоктон 14,6 м3 каптама ташы чыгат. Кесиле турган дубал ташы жана доломиттин каптама ташы катары бекитилген запасы: А категориясы боюнча – 772,6 миң м3, В – 295,0 миң м3, А+В – 1067,6 миң м3, С2 – 750,6 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чаңгет-Суу чопо кени

Чаңгет-Суу чопо кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Жалал-Абад шаарынан 10км түштүк-чыгышта, Чаңгет суусунун оң өйүзүндө. 1950-ж. табылган. Кен аймагын палеоген мезгилинде пайда болгон чөкмө тоотектер түзөт. Пайдалуу катмар чоподон турат. Калыңдыгы 5 м, узундугу 1,5 кмге созулат. Чопо кызгылтым түстө, арасында ак жана жашыл түстөгү гипстин линзалары бар. Гранулометриялык курамы: 0,001 ммден майдасы 10,1%; 0,001–0,005 мм – 48,0%; 0,005–0,01 мм – 13,3%; 0,01–0,25 мм – 25,56%; 0,25–5 мм – 1,04%; 5 ммден кесеги – 2,3%. Химиялык-технологиялык касиети боюнча чопо карапа жана «75», «100» маркасындагы курулуш кирпичине жарамдуу. Запасы А категориясы боюнча 418,2 м3, В – 78 6 м3, С1 126 м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чаңгыр-Таш акиташ кени

Чаңгыр-Таш акиташ кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Чаңгыр-Таш кыштагынан 5 км чыгыш тарапта, Карадарыянын оң өйүзүндө, деңиз деңгээлинен 800–1100 м бийиктикте. 1957-ж. «Средазгеолнеруд» трести, 1960-ж. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындоо ишин жүргүзгөн. Кен аймагын палеоген-неогендин чөкмө тектери түзөт. Пайдалуу акиташ теги ортосу мергель жана мергелдүү чопо менен бөлүнгөн катмардан турат. Алардын калыңдыгы 20–26 м, узундугу 3 кмге созулат. Акиташ теги боз жана ачык боз түстө, нык, массивдүү, майда бүртүкчөлүү, майда жаракалар менен тилмеленген. Курамындагы кальций кычкылы 43,6–47,5%, магний кычкылы 4,5–8,5%. 1000°Сге чейин ысытып, өчүргөндөн кийин I сорттогу аз магнезийлүү курулуш акисин алууга болот. Өчүрүлгөн 1 кг акиден 2,25–2,3 л эринди чыгат; эрибей калган таш 3,8–4,2%. Запасы А+В+С1 категориясы боюнча 6180 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чаңгыр-Таш гипс кени

Чаңгыр-Таш гипс кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Чаңгыр-Таш кыштагынан 1,5 км батыш тарапта, Карадарыянын оң өйүзүндө, деңиз деңгээлинен 765–900 м бийиктикте. 1931-ж. табылган. 1957-ж. «Средазгеолнеруд» трести геол. чалгындоо ишин жүргүзгөн. Кен аймагын палеоген мезгилинде пайда болгон доломиттешкен акиташ теги, чопо, мергель, кумдук, тоотектери түзөт. Пайдалуу гипс катмарынын калыңдыгы 30–50 м, узундугу 3 кмге жетет. Катмардагы гипс 98%; ак түстө, майда бүртүкчөлүү, оңой сайкалданат. I-сорттогу курулуш гипсин алууга жарактуу, кыртышты гипстендирүүгө колдонсо болот. Запасы А+В+С1 категориясы боюнча 582 миң т. Кен казып алынууда. 1996-жылга карата гипстин калган запасы А+В+С1 – 445 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чаңгыр-Таш күкүрт кени

Чаңгыр-Таш күкүрт кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Жалал-Абад шаарынан 18 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1055 м бийиктикте. Кен 1931-ж. ачылган. 1934–1954-ж. кенде казып алуу иши жүргүзүлгөн, азыр кен иштетилбейт. 1949- жана 1968-ж. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Палеоген катмарынын «М» мергель жана «И» мергелдүү акиташ кабаттарында күкүрттүн табигый топтолушу кезигет. Күкүрттүү «П» кабаты 100–300 м тереңдикке чейин байкалган, анын калыңдыгы 0,5 мден 9 мге чейин, күкүрттүн орточо өлчөмү 14,83%, рудадан күкүрттү технологиялык бөлүп алуу 84,3% жетет. Күкүрттүү «Т» кабатында калыңдыгы 2,31 м болгон 2 руда тулкусу аныкталган. Аларда күкүрттүн өлчөмү 14,76% жана 11,43%. Рудадан күкүрттү технологиялык бөлүп алуу – 95,8%. Күкүрттүн запасы А категориясы боюнча 37,8 т, В – 65,9 т, С1–134,8 т, А+В+С1–238,5 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чаңгыр-Таш минералдуу суусу

Чаңгыр-Таш минералдуу суусу Ош облусунун Сузак районундагы дарылык касиети бар минералдуу жылуу булактар. Жалал-Абад шаарынан 15 км түштүк-батышта, Акман адырларынын түштүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1075 м бийиктикте жайгашкан. 1948 – 1949-ж. изилденип, дарылык касиети, химиялык составы аныкталган. Суу палеоген мезгилинин деңиз жана континенттик шартта пайда болгон чөкмө тоо тектеринде 200 – 240 м тереңдикте топтолгон. Жердин үстүнө бургулоо көзөнөктөрү менен агып чыгат. Чыгымы 0,02 – 1,5 л/сек. Суунун температурасы 21 – 30°С, аз минералдашкан, сульфид-хлорид-натрий-калийлүү. Химиялык касиети боюнча Мацеста минерал сууларына окшош. Составында йод 9 мг/л, бор 127 мг/л, бром 4 мг/л, күкүрттүү суутек 0,0014 – 0,005 мг/л өлчөмүндө кездешет. Нерв, тери жана муун ооруларына даба берет. Суу терең жайгашып, запасы аз болгондуктан үстүңкү катмардын кыртыш суулары менен аралашып дарылык касиетин начарлаткандыктан азырынча пайдаланбайт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чарчым чымкөң кени

Чарчым чымкөң кени Чүй облусунун Аламүдүн районунда, Чоңташ кыштагынан 1 км аралыкта, Ала-Арча өрөөнүнүн тоо жагында, деңиз деңгээлинен 1070 м бийиктикте. Чымкөң пролювий–аллювий катмары менен байланышкан жана 52,38 га аянтты ээлейт, калыңдыгы 0,78 м. Чиригени орточо, өңү ачык күрөңдөн кара-күрөңгө чейин өзгөрөт. Күйгөндөгү жылуулугу 1171–2901 калл. Чымкөң жер семирткичтин аралашмаларын даярдоого жарамдуу. Запасы С1 категориясы боюнча 405,4 миң м.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чат-Базар мрамор кени

Чат-Базар мрамор кени Талас районунда, Чатбазар кыштагынан 5 км түндүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 1740–1860 м бийиктикте. 1970–73-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Түстүү доломиттешкен мрамордун кабаты жогорку протерозойдо пайда болгон метаморфизмделген сланецтердин, кумдуктардын, конгломераттардын арасында жатат. Пайдалуу катмардын калындыгы 120–320 м. Мрамор кызгылт, күрөң, боз түстүү. Физикалык-механикалык касиеттери: орточо тыгыздыгы 2,85 г/см3, көзөнөктүүлүгү 0,76%, суу сиңирүүсү 0,14%, үстүнөн басылгандагы бектигинин чеги кургак абалда 132,1 МПа, сууга каныккан абалда – 131,1 МПа. Түстүү мрамор күкүмүн алууга жарайт. Запасы В категориясы боюнча 2864 миң м2, С1 – 20840 миң м3, В+С1–23704 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория:Кыргызстандын кен байлыктары
Категория:Талас району
Чатыр-Көл минералдуу суусу

Чатыр-Көл минералдуу суусу Нарын облусунун Ат-Башы районундагы дарылык касиети бар минералдуу суу булактары. Чатыркөлдүн түштүк жээгинде, деңиз деңгээлинен 3520,4 м бийиктикте. 1935-жылдан белгилүү. 1952–54-ж. толук изилденип, дарылык касиети, химиялык курамы аныкталган. Натыйжада 12 булак, 4 көлмөчө, 2 бургулоо көзөнөгүнөн жогорку концентрациядагы көмүр кычкыл газдуу минералдуу суу табылган. Суу силур мезгилинде пайда болгон акиташ жана кремнийлүү сланец тоотектериндеги тектоникалык жаракаларда топтолгон. Гидрокарбонат–кальций-магнийлүү. Минералданышы 5–7 г/л. Бир аз кычкыл (рН 5,8 – 6,0), 1 л суудагы көмүр кислотасы 18–372 мг. Суунун жалпы дебити кышында суткасына 1866 м3, жайында 3629 м3. Микроэлементтерден стронций менен литий көп кездешет. Дарылык касиети б–ча Чита облусундагы (РФ) Дарасун жана Ласточка сууларына окшош. Бөйрөк, ичеги–карын ооруларына пайдалуу. Ал «Арашан» минералдуу суусу деген ат менен бөтөлкөлөргө куюштурулуп, суусундук катары жергиликтүү соода тармактарына жана дарылоо мекемелерине чыгарылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Черикти сымап кени

Черикти сымап кени Баткен районунда , Баткен кыштагынан түштүк тарапта, Түркстан кырка тоосунун түндүк капталында жайгашкан. 1963-ж. табылган. Кен аймагын палеозой заманында пайда болгон доломит, акиташ, кумдук тектери түзөт. Бул тектер татаал бүктөлүүлөргө дуушарланып, антиклиналдык структура пайда болгон. Ал структура ар кандай багыттагы тектоникалык жаракалар менен тилмеленип, бир нече бөлүктөргө бөлүнгөн. Жаракалар диабаз, диорит дайкаларынын пайда болушуна жана сымап рудаларынын. топтолушуна шарт түзгөн. Руда девондун аягында пайда болгон доломит менен акиташ тегинин брекчияланган зоналарында кезигет. Брекчия зоналары тектоникалык ири жаракаларды бойлой жайгашып, калыңдыгы 20 мге жетип, узундугу 7 кмге созулат. Брекчия орточо жана майда кесекчелүү келип, цементи көбүнчө кальцит, чанда кварц жана руда минералынан турат. Сымап рудасынын негизги минералы – киноварь. Руда тулкусу негизинен тарамча түрүндө кезигет. Мында өз-өзүнчө турган 6 руда тулкусу белгилүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Четинди бериллий кени

Четинди бериллий кени Талас облусунун Бакай-Ата районунда, Бакай-Ата кыштагынан 50 км түштүк- чыгышта, Талас Ала-Тоосунун орто бөлүгүнүн түндүк капталында, Ташты, Сарымсак жана Четин сууларынын аралыгындагы тоо кыркаларында, деңиз деңгээлинен 2200–2450 м бийиктикте. 1956–59-ж. издөө-чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагын Узунташ гранит массивинин төбөсүндө жаткан жогорку протерозойдун терриген тектеринин аянты 0,5 км2 болгон блогу түзөт. Тунук ачык-жашыл түстөгү берилл минералынын пайда болушу терриген тектеринин жатышына дал келген жана кесип өткөн, кварц-талаа шпаттуу, талаа шпаттуу, кварц-турмалиндүү жана флюорит тарамдары менен байланышкан. Тарамдар түзгөн штокверктин аянты 58 миң м2. Бериллий кычкылынын орточо өлчөмү 0,04%тен, 0,07%ке чейин. Руданын запасы С1 категориясы боюнча 6729 миң т, С2 –7791 миң т, С1+С2–14520 миң т. Бериллий кычкылынын запасы: С1–2557 т, С2–3557 т, С1+С2 – 6114 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чилустун мрамор оникси кени

Чилустун мрамор оникси кени Ош облусунун Араван кыштагынан 3,5 км түндүк-чыгышта. Чилустун тоосундагы Чилустун, Ашкана үңкүрлөрүндө. Кен жергиликтүү элге илгертен белгилүү. 1986-ж. изилденген. Үңкүрлөр палеозойдун акиташ тектериндеги карст процессинен пайда болгон. Ал негизинен кальциттен турат. Мрамор оникси 3 түрдө жайгашкан: 1) Тамчы каптандысы үңкүрдүн таманын, капталынын басымдуу бөлүгүн ээлейт. Оникс ар кандай түстөгү толкун сымал ийриленген кат-каттардын кезектешип жайгашуусунан түзүлгөн. Эки түргө бөлүнөт. Биринчиси тыгыз оникс, бозомтук саргыч (7–10 см), кызгылтым күрөң кара түстөгү (5 см) катмардан турат. Кемтиксиз блоктордун көлөмү 303015 смге жетет. Экинчиси кара күрөң, саргыч күрөң жана ак түстөгү жука жарыш катмарлардан турат. Кемтиксиз блоктордун көлөмү 202020 см. Эң жакшы сайкалданып, күзгүдөй жалтырап калат. 2) Сталактит-сталагмит шишчелери өтө кооздугу менен айырмаланат. Ак, тунук, саргыч күрөң, күрөң түстөгү тегерек шакекчелер кайталангыс кооз оюуларды берип турат. 3) Кораллит–кристаллит кабыкчасы сайкалданган бетте желпүүр сымал жана туюк шакектердин кооз чиймелери көрүнөт. Кемтиксиз блоктордун көлөмү 54З смге жетет. Кендеги ониксти асыл таш катары жана майда кооз буюмдарды жасоого пайдаланса болот. Болжол ресурсу: Чилустун үңкүрүнүкү – 2300 м3, Ашкана үңкүрүнүкү – 30 м3.

Колдонулган адабияттар
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чет-Булак кум-шагыл кени

Чет-Булак кум-шагыл кени Жалал-Абад облусунун Тогуз-Торо районунда, Казарман кыштагынан 14 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1400–1600 м бийиктикте. 1977-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Аллювий кум-шагыл катмары Көгарт суусунун төртүнчү тектиринде жайгашкан. Анын изилденген калыңдыгы 6,35–10 м. Орточо гранулометриялык курамы: 350–70 мм – 6,80%, 70–5 мм – 31,25%, 5 ммден майдасы – 61,95%. Кум-шагыл «200» маркадагы бетонду даярдоого, курулуш ишерине колдонууга жарамдуу. Запасы А – 114 миң м3, В – 250 миң м3, С1– 252 миң м3 А+В+С1– 616 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чолок фельзит жана липарит кени

Чолок фельзит жана липарит кени Чүй облусунун Кемин районунда, Байбиченин соорусу тоосунун түндүк этегинде. 1972–73-ж. геол. изилдөө жүргүзүлгөн. Кен аймагында девон мезгилинде пайда болгон фельзит жана липарит порфирлери жатат. Аларды кендин түштүк тарабында гранит-сиенит жиреп чыккан. Порфир тоотектеринин жер үстүнө чыгып жаткан аянты 136,8 миң м3. Липарит порфири күрөң түстө, анда кооз яшма сымал ийри-буйру тарамдар кезигет. Таштан майда кооз буюмдарды жасоого болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чолпон-Ата минералдуу суусу

Чолпон-Ата минералдуу суусу Ысык-Көл облусунун Ысык-Көл районундагы дарылык касиети бар жаратылыштагы ысык суу. Кара-Ой жана Булансөгөттү кыштагынын аралыгында, Ысык-Көлдүн түндүк жээгинде. 1962-ж. табылган. Жер астындагы ысык суу жаткан аймакта палеозойдун жана антропогендин чөкмө тектери кездешет. Минералдуу суу плиоцендин кумдук жана аргиллит тоотектеринде, 906–1500 м тереңдикте топтолгон. Суу бургулоо көзөнөктөрүнөн чыгарылган. Жалпы суткалык чыгымы 1736 м3. Температурасы 48°С, минералдуулугу 15–40 г/л. Курамы боюнча Паланга (Латвия), Славянск, Трускавец (Украина) курортторунун сууларына окшош. Химиялык курамы боюнча хлорид-сульфат-натрий-калийлүү, микрокомпоненттерден бром (8–14 мг/л), иод (1,0–3,2 мг/л), молибден (0,8 мг/л), цинк (0,02 мг/л), фтор (0,5–3,2 мг/л) кезигет. Суу азоттуу, бирок аз өлчөмдө көмүр кычкыл газы, гелий, метан бар. Муун, тери ооруларын түшүү; бөйрөк, ашказан ооруларын ичүү жолу менен дарыласа болот. «Ысык-Көл», «Казакстан», «Көгүлтүр Ысык-Көл» ж. б. санаторийлерде кеңири пайдаланылат. Запасы А категориясы боюнча суткасына 0,527 миң м3, В – 0,518 миң м3, С1–2,073 миң м3, баардыгы 3,118 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чоң Алай туз кени

Чоң Алай туз кени Ош облусунун Чоң Алай районунда, Доороткоргон кыштагынан 12 км түштүк тарапта, Тузсуу суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 2500 м бийиктикте. Геол. чалгындоо иши 1955-ж. жүргүзүлгөн. 800 м созулган, жер үстүнөн 3–10 м тереңдикте уя-линза түрүндө жаткан туз заты төмөнкү бор мезгилинин катмарлары менен байланышкан. Туз катмарынын орточо калыңдыгы 11,8 м. Тузда NаСlдун өлчөмү 51%тен 72,8%ке чейин өзгөрөт. Туз мал чарбасына керектелет. Туздун запасы А+В+С1 категориясы боюнча 512 миң т, С2 – 4700 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чоңкой сымап кени

Чоңкой сымап кени Ош облусунун Ноокат районунда, Кызыл-Кыя шаарынан түндүк-чыгышта, Карачатыр тоосунун түштүк капталында, деңиз деңгээлинен 1240–1300 м бийиктикте. Кен 1950-ж. табылган. 1951 – 1982-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кендин аймагын кембрий, силур, девон мезгилдеринде пайда болгон кумдук, сланец, акиташ жана жанартоо чөкмө тектери, аларды жиреп чыккан интрузиялар түзөт. Ал тоотектер бүктөлүүлөргө дуушарланып, чоңкой антиклиналь структурасын түзүп жатат. Бул структура чоңкой жана улуутоо жаракалары менен тилмеленип, татаал, майда блокторго бөлүнгөн. Жаракалардын кесилишкен жерлеринде сымаптуу серпентинит жана лиственит линзалары кездешет. Кен көп фазалуу татаал гидротерм процессинен пайда болуп, негизинен киноварь, пирит, хромит, халькопирит, марказит, миллерит, арсенопирит ж. б. минералдардан турат. Көбүнчө листвениттин үч тилкесинде жайгашып, узундугу 1,5–5 км, эни 3–80 м. Кендин тулкусу тарам, тарамча жана линза сымал. Чонкой сымап кени – Түштүк Фергана сурьма, сымап кырчоосундагы кендердин ириси. Кен терең шахталар менен казылып алынууда. Сымаптын орточо өлчөмү 0,274%. Руданын С1+С2 категориясы боюнча запасы 8927,7 миң т, сымаптыкы – 24419 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чоң Кызыл-Суу калай кени

Чоң Кызыл-Суу калай кени Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунда, Кашкатөр суусунун оң жээгинде, Текелитөр жана Арчалытөр сууларынын ортосунда, Кашкатөр суусунун куйган жеринен 1,5 км чыгышта, деңиз деңгээлинен 3000–3600 м бийиктикте. 1958-ж. ачылып, 1974–77-ж. издөө-баалоо иштери жүргүзүлгөн. Калай рудасы жогорку ордовик граниттери менен ортоңку кембрий сланецтеринин контактысына жакын топтолгон. Кендин аймагында үч грейзен-руда тулкусу бөлүнгөн. Алардын ичинен № 1 руда тулкусу изилденген. Анын узундугу 60 м, орточо калыңдыгы 17,0 м, калайдын орточо өлчөмү 0,758%. Руданын С1 категориясы боюнча запасы 714 миң т, ал эми металлыныкы С2–5,4 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чопобел целестин кени

Чопобел целестин кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Жалал-Абад т. ж. бекетинен 18 км батышта, деңиз деңгээлинен 850–1020 м бийиктикте. 1958-ж. изилденген. Целестин рудасы жогорку бор мезгилинин чополуу жана кумайлуу-чопо катмарына туташ жатат. Целестиндин катмарчасын жана линзасын ичине камтыган, үч руда тулкусу ажыратылган. Алардын калыңдыгы 0,2–1,5 м, узундугу 20–500 м. Стронций кычкылынын өлчөмү 0,9дан 53,2%ке чейин болгон биринчи руда тулкусу өнөр жайлык мааниге ээ. Целестин желвак жана чачынды түрдө кездешет. Целестиндин запасы С1 категориясы боюнча 100 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чукур чопо кени

Чукур чопо кени Нарын облусунун Жумгал районунда, Чаек кыштагынан 2,5 км түндүк-чыгыш тарапта, Четкууганды суусунун сол өйүзүндө, деңиз деңгээлинен 1500–1900 м бийиктикте. 1981-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындоо жүргүзүп, запасын эсептеген. Кен аймагын неоген жана антропоген мезгилдеринде пайда болгон чөкмө тектер түзөт. Пайдалуу чопо катмары плиоцендин тоотектеринин арасында жатат. Арасында майда гипс линзалары кездешет. Чопо физикалык-технологиялык касиети боюнча кирпич, черепица даярдоого жарамдуу. Запасы В+С1 категориясы боюнча 771 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чумали сейрек металлдар кени

Чумали сейрек металлдар кени Жалал-Абад облусунун Үчтерек районунда, Көкбел ашуусунун маңдайында, Чыгыш Кара-Суу суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 1800–2100 м бийиктикте. 1981-ж. издөө, геол. cъемка иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы жогорку палеозойдун сиенит жана граносиенит дайкалары менен жирелген жогорку силурдун акиташ жана жашыл түстөгү сланецтеринен түзүлгөн. Рудалануу дайкалардын жанаша жаткан тектер менен болгон үстүнкү контактысына тиешелүү. Рудадагы сейрек учуроочу металлдардын кычкылынын өлчөмү 0,03–0,12%. Сейрек учуроочу металлдардын болжол ресурсу 52000 т. Алардан башка ниобийдин өлчөмү 0,085%ти түзөт. Ниобийдин болжол ресурсу 59405 т. Танталдын өлчөмү 0,003%. Танталдын болжол ресурсу – 2097 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чүйүнчү Үлүлдүү акиташ кени

Чүйүнчү Үлүлдүү акиташ кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Исфана кыштагынан 35–40 км чыгышта, Бели-Сынык тоосунун түндүк капталында. 1973–75-ж. геол. изилдөө жүргүзүлгөн. Кен аймагын палеоген мезгилинин чөкмө тоотектери түзөт. Пайдалуу катмар эоцендин ортосунда пайда болгон үлүлдүү акиташ тегинен турат. Узундугу бир нече км, калыңдыгы 11,8 м. Өңү ачык-боз, ак, саргыч жана күрөң саргыч түстө. Акиташ теги оңой кесилет жана жакшы сайкалданат. Үлүлдөр тегерек формаларды түзүп, жылмалап сүрүлгөн тактанын бетине ажайып кооз чиймелерди берип турат. 2,5–3 м3 көлөмдөгү блоктор алынат. Болжол запасы 500 миң м3. Имарат дубалдарын кооздоп-каптоого жарактуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чыгырчык мунай кени

Чыгырчык мунай кени ― Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Жалал-Абад шаарынан 15 км түндүк-батышта. Кен 1976-ж. ачылган. Мунай юра мезгилинин терригендик чөкмө катмарынын ХХIII кабаты менен байланышкан. Мунайлуу ХХIII кабаты орточо 1000 м тереңдикте жатат, анын калыңдыгы 14,3 м. Нефти сакталган аянты 1,375 км2. Мунайдын тыгыздыгы 0,815 г/см3. Мунайдын курамында парафин – 20%, күкүрт – 0,07%, чайыр жана асфальтен – 17%. Мунайдын баштапкы иштеп чыгаруу запасы С1 категориясы боюнча 591 миң т. 1997-жылга карата калган иштеп чыгаруу запасы – 577 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары