Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Жарандардын саламаттыгын коргоо

Жарандардын саламаттыгын коргоо – ар адамдын денебой, акыл-эс саламаттыгын сактоого жана бекемдөөгө, анын жигердүү өмүр сүрүүсүн узартууга, медициналык жардам көрсөтүүгө багытталган саясий, экономикалык, социалдык, маданий, илимий, медициналык, санитардык-гигиеналык, эпидемияга каршы мүнөздөгү чаралардын жыйындысы.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандардын тең укуктуулугун бузуу

Жарандардын тең укуктуулугун бузуу – адамдын жана жарандын конституциялык укуктарына жана эркиндиктерине каршы кылмыш. Эгер бул аракеттер укуктарга жана мыйзамдуу кызыкчылыктарга зыян келтирсе, бир жарандардын укуктарын басынтуу же башкаларына, жынысына, расасына, улутуна, тилине, тегине, мүлктүк жана кызмат абалына, жашаган жерине, динге карата мамилесине, ишенимдерине, коомдук уюмдарга тийиштүүлүгүнө жараша артыкчылыктарды түзүү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандыгы жок адам

Жарандыгы жок адам же апатрид ( жана ) ― ошол мамлекеттин жараны болуп эсептелбеген жана өзүнүн кайсы бир чет мамлекеттин жарандыгына таандык экенине далили жок адам. Жарансыздык адам өзүнүн жарандыгынан ажыраганда жана жаңысына ээ болбогон учурда жаралат. Кыргызстанды жарандыгы жок адам (чет өлкөлүк жарандардай эле) улуттук режимден пайдаланат. Ошол эле учурда алар, чет өлкөлүктөрдөй эле кээбир саясий (м.: шайлоо) укуктарга ээ болушпайт.
 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык (жарандык-укуктук) жоопкерчилик

Жарандык (жарандык-укуктук) жоопкерчилик – юридикалык жоопкерчиликтин бир түрү; адам жарандык укуктун ченемдери менен белгиленген өзүнүн милдеттерин аткарбай же тийиштүү деңгээлде орундабай койгондугунан улам болуучу, башка адамдын жарандык укуктарын бузуу менен байланышкан юридикалык натыйжа. Ж. ж-тин маңызы башка бирөөнүн (кредитордун) же мамлекеттин кызыкчылыгы үчүн укук бузуучуга (карызкорго) карата мыйзамда же келишимде белгиленген таасир этүүнүн ага терс жыйынтыктарды берүүчү – чыгымды төлөтүү (айып, үстөк пайыз), тарткан зыяндарды калыбына келтиртүү – чараларын колдонууда жатат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык абал актылары

Жарандык абал актылары – 1) жарандардын укуктук абалдарын мүнөздөөчү, ошондой эле, жарандардын укуктары менен милдеттеринин өзгөрүүсүнө, же токтоосуна, пайда болуусуна таасир этүүчү аракеттер же окуялар; 2) ал окуялардын каттоого алынуусу. Туулгандыгы, өлгөндүгү, никеге тургандыгы, никени бузгандыгы, бала асырап алгандыгы, аталыкты аныктоо, атын, атасынын атын, фамилиясын алмаштыруу туралуу Ж. а. а. мамлекеттик каттоодон өткөрүлүүгө тийиш. Каттоо мамлекеттик бийлик органдары тарабынан уюштурулган Ж. а. а. түзүүчү органдар тарабынан жүргүзүлөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык абалды каттоо актылары

Жарандык абалды каттоо актылары – тийиштүү окуялардын жана аракеттердин чындыгын күбөлөндүрүү максатында, компетенттүү органдар тарабынан катталган жарандык абалдар тууралуу жазуу жүзүндөгү маалыматтар. Каттоо өзүнүн артынан юридикалык натыйжаларды алып келүүчү белгилүү жагдайлардын далили болуп саналат. Туулгандыгы жана жаңы төрөлгөн баланын аты, атасынын аты жөнүндөгү маалыматтар, никеге туруу жана аны бузуу, бала асырап алуу, аталыкты аныктоо, аты-жөнүн, атасынын атын өзгөртүү, каза болгондугу жөнүндөгү маалыматтар сөзсүз мамлекеттик каттоого жатат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык дооарыз

Жарандык дооарыз – кылмыш-жаза процессинде материалдык жоопкерчилик тарта турган түздөнтүз зыян келтирүүчүгө (күнөөлөнүүчүгө) же башка адамдарга карата коюлган материалдык (мүлктүк) зыяндын ордун толтуруу талабы. Акыл-эси ордунда эмес адамдын кылмышынан же КРдин кылмыш-жаза мыйзамдарында тыюу салынган жосундарынан зыян тарткан адам же анын өкүлү Ж. д. кылмыш-жаза иши козголгон учурдан тартып, бирок соттук териштирүү башталганга чейин коюуга укуктуу. Эгерде ал билдирилбесе же кылмыш-жаза ишин жүргүзүүдө чечилбесе, кылмыш-жаза ишинен келип чыккан Ж. д., КР мыйзамдары боюнча сотко караштуулугуна карата белгиленген эрежелер боюнча жарандык сот ишин жүргүзүү тартибинде кароо үчүн коюлат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык доогер

Жарандык доогер – кылмыш ишинен улам мүлктүк зыян тартуу менен, анын ордун толтуруп берүү талабын койгон жеке же юридикалык жак. Эрезеге жетелек балдардын, ошондой эле белгиленген тартипте аракет кылууга жарамсыз деп табылган адамдардын кызыкчылыгын коргоо үчүн жарандык доо алардын мыйзамдуу өкүлдөрү же прокурор тарабынан коюлушу мүмкүн. Тергөөчү менен сот Ж. д-дин талабын таануу тууралуу токтом чыгарат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык жоопкер

Жарандык жоопкер – кылмыш жасоонун же кылмыш-жаза мыйзамдары тарабынан тыюу салынган жорук-жосундардын натыйжасында келтирилген зыян үчүн мыйзамдуу мүлктүк жоопкерчилик тартуучу жеке же юридикалык жак. Тергөөчү же судья ал жакты Ж. ж. катары таануу тууралуу токтом чыгарат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык жүгүртүм

Жарандык жүгүртүм – милдеттенме укугунун келишимдик жана келишимдик эмес институттары менен чөйрөлөш болгон экономикалык жүгүртүүнүн жарандык-укуктук айтылышы. Жеке жана юридикалык жактар, кээбир учурда мамлекет менен жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары Ж. ж. катышуучулары болуп саналат. Ж. ж. катышуучулары тарабынан бекитилген бүтүмдүн же башка юридикалык фактылардын негизинде мүлктүн бир жактан башка бир жакка өтүшү Ж. ж-дүн мазмунуна кирет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык иш

Жарандык иш – жарандык-процесстик мыйзамдарда каралган тартип боюнча сот тарабынан каралуучу баардык иштер. Ж. и-ке төмөнкүлөр кирет: жарандык укуктар жөнүндөгү талаш-тартыштар; жарандык укукту бузуу менен иш жүргүзгөн башкаруу органдарынын же кызмат адамдарынын үстүнөн даттануулар; юридикалык мааниге ээ далилдерди аныктоо боюнча ж. б. өзгөчө иштер.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык коргонуу боюнча топко киргизилген аймак

Жарандык коргонуу боюнча топко киргизилген аймак – шаар же башка калктуу конуш жайгашкан, өзүндөгү объекттери менен коргонуу жана экономикалык өзгөчө мааниге ээ, тынчтык жана согуш убактысында өзгөчө кырдаалдардын пайда болуу коркунучу абдан жогору болгон аймактар.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык коргонуу кызматы

Жарандык коргонуу кызматы ― тынчтык мезгилде зарыл күчтөрдү жана кызматтарды даярдыкта кармоо, тынчтык жана согуш мезгилдеринде кырсыктуу кыйроодон куткаруу жана башка зарыл жумуштарды жүргүзүүдө жарандык коргонуунун жарандык уюмдарынын иш-аракетин камсыз кылуу милдеттерин аткаруучу жарандык коргонуу боюнча ишчараларды жүргүзүү милдети жүктөлгөн кызмат.
 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык курал-жарак

Жарандык курал-жарак – жарандардын өзүн-өзү коргоо, спорт, мергенчилик максатында пайдалануучу курал-жарагы. Ок атуучу Ж. к-ж. катарлаш ок атпоого жана окчонтоюна 10 октон ашык батпоого тийиш.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык мыйзамдар

Жарандык мыйзамдар – жарандык жүгүртүм катышуучуларынын укуктук статусун, менчик укуктары менен ж. б. мүлктүк укуктарынын келип чыгуу негиздерин, аны ишке ашыруу тартибин, келишимдик ж. б. милдеттенмелерди жөнгө салуучу интеллектуалдык ишмердүүлүктүн натыйжаларына (интеллектуалдык менчикке) карата жекече укуктарды, ошондой эле башка мүлктүк жана анын катышуучуларынын теңчилик, жеке эрктик, мүлктүк өзалдынчалуулугуна негизделген мүлктүк эмес мамилелери менен байланышкан укуктарды аныктоочу ченемдердин жыйындысы. Ж. м. ишкердик жүргүзгөн, же алар менен катышы бар жактардын ортосундагы мамилелерди да жөнгө салат. Ж. м. КР Жарандык кодексинен жана КР Президентинин мыйзам ченемдүү актылары менен КР Өкмөтүнүн токтомдоруна ылайык жарандык мамилелерди жөнгө салуу үчүн чыгарылган башка мыйзамдардан турат. Башка мыйзамдар менен мыйзам актыларында камтылган жарандык мыйзам ченемдери КР Жарандык кодексинде шайкеш болууга тийиш. Министрликтер, ведомстволор ж. б. мамлекеттик органдардын да КР Жарандык кодекси менен мыйзамдарында ж. б. мыйзам актыларында каралган чекте жарандык мамилелерди жөнгө салуучу актыларды чыгарууга укугу бар.

 Дагы кара 
 Жарандык кодекс

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык нике

Жарандык нике – 1) айрым өлкөлөрдө чиркөөнү катыштырбастан тийешелүү мамлекеттик бийлик органдарында жол-жоболоштурулуучу нике; 2) нике мамилесин түзүүгө ниеттенишип, эркек менен аялдын иш жүзүндө чогуу жашоосу; 3) белгиленген мыйзамдык тартипте жол-жоболоштурулбаган иш жүзүндөгү нике же иш жүзүндөгү жубайлык. КРде Ж. н. үйбүлө мыйзамдарында каралган жубайлык укуктарды жана милдеттенмелерди пайда кылбайт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык процесс

Жарандык процесс – жарандык иштин чечилишин кароо учурунда сот жана башка субьекттердин ортосунда түзүлүп, жарандык процесс укуктары аркылуу жөнгө салынуучу иш-аракеттер менен мамилелердин жыйындысы. Кеңири алганда Ж. п. соттун да, жарандык-укуктук талаш-тартышты чечүү боюнча башка органдардын да (арбитраждык, бейтарап соттордун, башкаруу органдарынын ж. б.) ишмердигин камтыйт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык процесстик укук

Жарандык процесстик укук – жарандык иштерди сот тарабынан териштирүү жана чечүү тартибин, ошондой эле сот жана башка кээбир орган актыларын аткаруу тартибин жөнгө салуучу укук тармагы. Ж. п. у. ченемдери сот, сот аткаруучусунун, анын баардык катышуучуларынын ишин жөнгө салат; илим жана окуу сабагы.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык укук бузуу курамы

Жарандык укук бузуу курамы – мыйзамда белгиленген, адамды жарандык-укуктук жоопкерчиликке тартууга негиз берүүчү шарттардын жыйындысы. Толук (жалпы) Ж.у.б.к. төмөндөгү шарттарды (элементтерди камтыйт: а) жүрүм-турумдун укукка сыйбастыгы; б) зыяндын болушу; в) укукка сыйбаган жүрүм-турумдун жана келген зыяндын ортосундагы себептик байланыш; г) зыян келтирүүчүнүн күнөөсү. Мыйзамда же келишимде каралган учурларда жоопкерчилик толук эмес (кыскарган) Ж. у. б. к. болгондо келип чыгат. Айталы, биркатар укуктук актыларда күнөө жоопкерчиликтин зарыл шарты болуп эсептелбейт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык укук коргонуусу

Жарандык укук коргонуусу – КР жарандык мыйзамдарында каралган жарандык укуктун коргонуу ыкмаларынын бири. Ж. у. к. укук бузуу менен бирдей өлчөмдө болууга жана ага бөгөт коюу үчүн зарыл болгон аракет чегинен чыкпоого тийиш. Милдеттенмени камсыз кылуу ыкмаларынын бири – «кармап калуу» Ж. у. к-нун бир мисалы болуп саналат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык укук объектилери

Жарандык укук объектилери – жарандык укук мамилелери пайда болгон материалдык жана материалдык эмес (байлыктар)жыргалчылыктар. КР жарандык мыйзамдарына ылайык Ж. у. о. буюмдар, акча жана баалуу кагаздар, анын ичинде мүлктүк укуктар; жумуштар жана көрсөтүлгөн кызматтар; коргоодогу маалыматтар жана акыл эмгегинин жемиштери, фирмалык аталыштар, товар белгилери ж. б. буюмдарды айырмалоочу каражаттар, ошондой эле материалдык жана материалдык эмес байлыктар кирет. Жарандык укуктун объектери эркин ажыратыла берүүсү же баарына тийиштүү (мурастоо, юридикалык жакты кайра уюштуруу) укук мураскерлиги иретинде же болбосо, эгер алар мыйзам аркылуу жарандык жүгүртүмдөн алынып салынбаса же жарандык жүгүртүмдө чектелген болбосо, башка ыкмалар менен бир кишиден экинчисине өтө берүүсү керек.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык укуктар

Жарандык укуктар – 1) жарандык укуктагы жарандык укук мамилелеринин мазмунуна кирген (жарандык милдеттер менен бирге) укуктарды белгилөө үчүн колдонулуучу түшүнүк. Ж. у. өзүнүн мазмуну боюнча мүлктүк жана мүлктүк эмес жекече укуктар болуп бөлүнөт; 2) «жекече укук» түшүнүгүнүн эларалык укук тилиндеги түгөйлөш түшүнүгү жаран укугу болуп саналат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык укуктарды коргоо

Жарандык укуктарды коргоо –бузулган же талаш-тартыштуу жарандык укуктарды коргоо актыларын жана тартиптерин аныктоочу жарандык мыйзам институттарынын бири. КР жарандык мыйзамдарына ылайык Ж. у. к-ну сот же бейтарап сот, ал эми мыйзамда белгиленген учурларда ошондой эле административдик органдар да жүзөгө ашырат. Ж. у. к. төмөндөгүдөй ишке ашырылат: а) укугун таануу; укуктарды бузганга чейинки абалды калыбына келтирүү жана укуктарды бузуучу же анын бузулушуна коркунуч келтирүүчү аракеттерди болтурбай коюу; б) талаштуу иштерди жараксыз деп табуу жана анын жараксыз делген жыйынтыктарын колдонуу; кичинекей иштин жараксыздалган жыйынтыктарын колдонуу жана мыйзамда көрсөтүлгөн башка жолдор менен ашырылат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык ченталап

Жарандык ченталап – шайлоочунун же шайлануучу кызмат ордуна талапкердин ошол өлкөнүн жараны болуусун шарттай турган конституция же шайлоо мыйзамы боюнча коюлган талап; кеңири таралган шайлоо талабы болуу менен, дүйнөнүн дээрлик баардык өлкөлөрүндө колдонулат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандыктан ажыратуу

Жарандыктан ажыратуу – тийиштүү мамлекеттик органдардын чечими боюнча жарандыктан айрылуу. Мындай чара белгилүү бир жак же жактар жаран болуп турган мамлекетке карата калыстыктан тайгандыгын көрсөткөн учурларга байланыштуу колдонулат (м.: ага каршы душмандык кылганда). Буга совет укугу жол берген. Ушу таптагы көпчүлүк өлкөлөрдө мындай чараларды колдонууга жол берилбейт. КРде КР конституциялык мыйзамдарына ылайык, КРдин бир дагы жараны өзүнүн жарандык укугунан ажыратылышы мүмкүн эмес.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандыкты калыбына келтирүү

Жарандыкты калыбына келтирүү – мурда жарандыгын жоготкон (м.: асырап алуунун же жарандыгынан мыйзамсыз ажыратылуунун) адамдардын КР жарандыгын кайра алуусунун жөнөкөйлөтүлгөн тартиби.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандыкты каттоо

Жарандыкты каттоо – бир катар мамлекеттердеги тарыхый жактан же каны менен байланышкан адамдар үчүн белгиленген жарандыкка кабыл алуунун жөнөкөйлөштүрүлгөн тартиби.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандыкты таануу

Жарандыкты таануу – жоболору юридикалык жактан бекитилген мамлекеттик акты боюнча жарандык алуунун бир ыкмасы. Төмөнкүлөр КР жараны болуп саналышат: КРдин мамлекеттик эгемендүүлүгү жөнүндөгү Жардыгы кабыл алынганга чейин (15-декабрь, 1990-жыл) КР жарандыгында турган жана башка мамлекеттин жарандыгына таандык экендиктери тууралуу арыз бербеген адамдар; колдонуудагы мыйзамдарга ылайык КР жарандыгын алган адамдар.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандын аракетке жарамдуулугу

Жарандын аракетке жарамдуулугу – жарандык укуктарды алуу жана аны аткарууга, жарандык милдетти алуу жана аны аткарууга карата жарандардын жарамдуулугу. Ал КРде киши эрезеге жеткенден, т. а. 18 жашка толгондон тартып толук күчүнө кирет. 14 жаштан 18 жашка чейинки эрезеге жетелек, 6 жаштан14 жашка чейинки өспүрүм курактагыларга айрым жарамдуулук белгилери тартууланган. Никеге турууга мыйзам тарабынан уруксат берилген 18 жашка куракка толо элек жарандар никеге турары менен, толук жарамдуулукка эгедер болот. Никеге туруу менен жаран жарамдуулугуна ээ болгондор никесин ажыраткандан кийин деле жарамдуулугун сактап кала берет. Мыйзамда каралган тартипте гана жарандык жарамдуулугу чектелиши же жарамсыз деп табылышы мүмкүн (м.: адам акыл-эсинен айныганда).
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандын жашаган жери

Жарандын жашаган жери – жаран туруктуу же көпчүлүк убакта жашап турган жер. Жашы он төрткө толо элек же бирөөнүн камкордугундагы жарандын жашаган жери катары анын ата-энесинин, багып алуучуларынын же камкорчуларынын жашаган жерлери таанылат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандын ысымы

Жарандын ысымы – жарандык айланууда жана коомдук жашоодо инсанды айырмалоо каражаты. Ысымдуу болуу укугу жарандын ажырагыс укугу болуп саналат. Эгер мыйзамдан жана улуттук салттан башка эч нерсе келип чыкпаса, жаран өз атынан, фамилиясынан, ошондой эле атасынын атынан турган ысымы менен укук жана милдеттерге ээ болот. Жаран айрым учурларда жана мыйзамда каралган тартипте жашыруун ысым пайдалана алат, өз ысымын өзгөртүүгө укуктуу.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаратылыш айлана-чөйрөсүн булгоо (антропогендик)

Жаратылыш айлана-чөйрөсүн булгоо (антропогендик) – чарбачылык ж. б. ишмердүүлүктөрдүн натыйжасында табигый чөйрө (аба, суу, жер кыртышы) касиетинин физико-химиялык, биологиялык жактан өзгөрүүсү жана белгиленген айлана-чөйрөгө терс таасир этүү ченеминен ашып кетүүсү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаратылыш байлыгы

Жаратылыш байлыгы – жаратылыштын адам баласы пайдалана турган табигый булактары (жер, суу, токой, кен, минералдык чийкизат, радиоактивдүү материалдар, жаныбарлар жана өсүмдүктөр дүйнөсү, ж. б.). КР Конституциясына ылайык, жер менен дагы башка Ж. б. Кыргызстан элинин жашоо-турмушунун жана ишмердигинин негизи болуп саналат жана мамлекеттин өзгөчө коргоосунда турат.

 Байланыштуу макалалар 
 Жаратылыш ресурстары

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаратылыш коргоо мыйзамдары

Жаратылыш коргоо мыйзамдары – экономикалык кызыкчылык менен айлана-чөйрөнүн акыбалын илимий негизде айкалыштырууну камсыз кылуу максатында жаратылышты коргоо, жаратылыш байлыктарын акыл-эстүүлүк менен пайдалануу, айлана-чөйрөнү сактоо тартибин орното турган укук ченем актыларынын жыйындысы.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр