Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Григ Нурдаль

Григ Нурдаль (1902 — 2.12.1943) — норвег жазуучусу. 

Гимназияны бүтүп, матрос болуп саякатка чыккан. 
«Илгери Үмүт тумшугунун айланасында» (1922), «Сел алган таштар» (1925) туңгуч ыр жыйнактарында жана «Кеме сапарын улайт» (1924) романында саякаттан алган таасирлерин жазган. 
«Норвегия биздин жүрөктөрдө» (1929) ыр жыйнагында, «Биздин атак, биздин күч» (1935) драмасында эл турмушу чагыллырылган. 
1936— 39-ж. - испан элинин Улуттук революциялык согушута катышып, «Испаниядагы пай айлары» (1937) публ. макалалар жыйнагын жана Париж Коммунасына (1871) арналган «Жеңилиш» (1937) аттуу элдик баатырдык драмасында жараткан. 

Анын согуш мезгилиндеги ырлары жашырын таратылып, «Азаттык» (1945), «Үмүт» (1946) сыяктуу ыр жыйнактарына киргизилген.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Норвегия жазуучулары
Категория:Норвег жазуучулары
Грива Жан

Грива Жан (өз аты-жөнү — Жан Карлович Фолманис) (24. И (7. 12). 1910-ж. т.) — латыш совет жазуучусу. 

1934-жылдан КПСС мүчөсү. 

Гриванын «Пиренейдин ары жагында» (1948) аңгеме жыйнагында испан элинин азаттык күрөшү көрсөтүлгөн. «Өмүр жолу» (1952) романында согуш убагындагы латыш аткычтарынын эрдиги баяндалат.
 
Грива бир нече драмалык чыгармалардын, «Таңды күткөн адам» (1967) романынын жана балдар үчүн жазылган китептердин жазуучусу. СССР Жогорку Советинин (6-шайл.) депутаты.

Беш орден жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Латыш жазуучулары
Категория:ССРС жазуучулары
Гренландия

thumb|Гренландия.
Гренландия (англ. Grenland — жашыл өлкө) — Жер шарындагы эң ири арал, Атлантика жана Түндүк Муз океандарынын ортосунда жайгашкан. 

Түндүк Американын түндүк-чыгышында. Даниянын карамагында. Аянты 2176 миң км2, анын 1834 миң км2 (аймагынын 84%) аймагын муздук каптал жатат, анын ичинде 1726 миң км2 муз калканы. Akshra

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Аралдар
Категория:Дания
Категория:Арктика
Грек-түрк согушу (1919-22)

Грек-түрк согушу (1919-1922) — Aнтантa мамлекеттеринин баскынчылыгына каршы түрк элинин улуттук-боштондук согушу. 

Биринчи дүйнөлүк согушта Осмон империясы жеңилгенден кийин британ, француз, италиялык аскерлери Туркиянын көп жерин оккупациялаган. 

Империалисттик державалардын чечими боюнча грек аскерлери Измирге басып кирет. 
Бирок Туркияда 1919-ж. башталган улуттук-боштондук кыймыл империалисттердин планын жүзөгө ашырткан жок (к. Кемалчылар революциясы). 1920-ж. 23-апрелде кемалчылар Туркиянын жаңы улуттук Улуу чогулушун чакырып, Мустафа Кемел башкарган улуттук өкмөтү түзүлгөн. 

Бул өкмөттүн аскерлеринен грек армиясы 2 жолу (1921-ж. 10-январь, 31-март) жеңилсе да, Анкарага өтө жакын кирип келген. 

Ушундай кырдаалда Туркия менен РСФСРдин ортосунда «Достук жана бир туугандык жөнүндө» договордун (1921-ж. 16- март) түзүлүшү түрк элинин улуттук-боштондук күрөшүнө чоң жардам берген. Түрк аскерлери 1922-ж. 30-августта Думлупынардын жанындагы салгылашта грек армиясын талкалап, 9-сентябрда Измирди, 18-сентябрда бүткүл Анатолияны бошотту. 

Муданий убактылуу элдешүүсү (1922), Лозанна тынчтык келишими (1923) Грек-түрк согушун бүтүрүп, Туркия көз карандысыздыгын сактап калган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Осмон империясы
Графия

Графия (гр. grapho — жазамын, сызамын сүрөт тартамын) — татаал сөздүн сызуу, жазуу, сүрөт түшүрүү же басып чыгаруу дегендей мааниледи туюнтуучу бөлүгү (мисалы, каллиграфия, стенография, литография, типография). 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Каллиграфия
Гран-Чако

thumb|Гран-чако.
thumb|Гран-чако (Парагвай).
Гран-Чако (исп. gran — чоң жана гварапитилинде chaco — аңчылык талаасы) — Түштүк Американын борбордук бөлүгүндөгү табигый аймак. 

Аргентина менен Парагвайдан орун алган. Ла-Плата ойдуңунун түндүк бөлүгүн жана Анд тоолорунун этегин ээлейт. Климаты, түндүгүндө субэкватордук, борбордук бөлүгүндө тропиктик, түштүгүндө субтропиктик. Июлдун орт. температурасы 12—21°С, январдыкы — 26—30°С. Жылдык жаан-чачыны түндүгүндө 1200 мм, түштүк-батышта 500 мм ге чейин. 

Ири дарыялары: Парана, Парагвай, Пилькомайо, Рио-Бермехо, Рио-Саладо. Кургакчыл сейрек токойлор (кебрачо, гуаякан, альгорробо), батышында ксерофиттүү бадалдар осот. Айбанаттары: тапир, пекар, кундуз, нутрия, саз бугусу, пума, ягуар. 

Жыландар, канаттуулар ж. б. да көп. Нефть жана газ кендери бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Аргентина
Категория:Боливия‎
Категория:Бразилия‎
Категория:Парагвай
Гранодиорит

thumb|Гранодиорит.
Гранодиорит — минералдык составы жагынан гранит менен кварцтуу диориттин ортосундагы магмалык тоо тек. 

Кварцтан (15—20%), талаа шпатынан (негизинен плагиоклаздан), биотиттен, роговая обманкадан жана пироксенден турат. Өңү граниттикиндеи, бирок күңүрт. Батолит, шток ж. б. түрүндө кездешет. 

Кыргызстанда кеңири тараган. Гранодиорит курулуш иштеринде коддонулат

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Геология
Гранит

thumb|Гранит.
Гранит (итал. granite» лат. granum — бүртүкчө) — кремний кычкылына бай магма тоо теги. 

Жер кыртышында кеңири тараган. Гранит 30—40% калий талаа шпаты (ортоклаз, микроклин), 10—20% кычкыл плагиоклаз (альбит, олигоклаз), 25—30% кварц, о. эле слюдалар (биотит же мусковит), амфибол, сейрек учурда пироксен минералдарынан турат. 

Гранит толук кристаллдашкан, кээде порфир структуралуу тоо тек. Өңү боз, саргыч, бозомтук көгүш Кызыл, Кызыл. Батолит, лакколит, шток, тарам ж. б. түрүндө башка тоо тектердин арасында жатат. Геологиялык жашы боюнча жаратылышта архейден тартып кайназойго чейинки Гранит интрузиялары болот.Гранит: курамы, касиеттери, тоо-кен 

Кыргызстандын көпчүлүк жеринде бар. Гранит менен калай, вольфрам, молибден, коргошун, цинк, сейрек кездешүүчү ж. б. көптөгөн металлдардын кенде- ри байланьпптуу. Гранит — эң сонун курулуш материал. Анын кээ бир түр- лерү — жогорку сапаттагы керамикалык сырьёнун (талаа шпатынын) жана слюданын (мусковиттин) кени. Орто эле скульптурада, жасалга искусствосуна ж. б-да кеңири пайдаланылат. 

Ленинграддагы Эрмитаж Гранит менен кооздолгон. В. И. Лениндин Мавзолейин, Фрунзе шаарындагы В. И. Лениндин. В. М. Фрунзения, Зууракан Кайназарованын, Тоголок Молдонун зстеликерин тургузууда Гранит пайдаланылган.

Гранга борборлошкон торчо -атомдору параллелепипеддин чокуларында жана анын эки же бардык алты грандарынын борборлорунда жайгашкан Браве торчосунун бир тиби. 

Кубдук Гранга борборлошкон торчодо атомдор анын бардык грандарынын борборлорунда жайгашат. 
Көпчүлүк таза металлдар кубдук; 
Гранга борборлошкон торчо түрүндө кристаллданат. Мисалы, алтын, күмүш, платина ж. б. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

 Жазуулар 
Категория:Геология
Граната

Граната химиялык куралдан атылат же граната ыргыткыч жана кол менен ыргытылат да, душманды жарылуудан пайда болуучу темир сыныкчалары, толкун күчү менен зыянга учуратат. 
Граната металл корпустан, жарылуучу заттан жана дүрмөттөн турат. Ал аракети боюнча согуп талкалоочу, тоскоолдукка тийгенде же_абада жарылуучу болуп бөлүнөт. Азыркы кездеги кол менен ыргытма Граната (массасы 0,3—1,2 вг) жарылганда 3 миңге жакын сыныктар чачырап, 5—200 м радиуста зыян келтирет. 
Кол менен ыргытма Гранатанын жөө аскерге, танкага каршы, химиялык, түтүн чыгарма, өчыгарма түрлөрү бар. Артиллериялык Гранаталар темир сыныктарын пайда кылуучу жана броняны тешүүчү болуп бөлүнөт. 
Айрымдары 300—400 мм те чейинки броняларды теше алатАрмия качан гранатаны пайда болгон?. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Куралдар
Градустук өлчөө

Градустук өлчөө - Жердин өлчөмүн жана кебетесин (фигурасын) аныктоо үчүн жер бетинде өтө тактык менен аткарылуучу астрономиялык жана геодез. өлчөө. 

Жердин шар түрүндө экендиги белгилүү болгондон тартып Градустук өлчөөнүн геометрикалык негизи түзүлгөн жана ал астрономия, геодезия, география, картография илимдери үчүн Жер шарынын радиусун аныктоо зарылдыгынан келин чыккан. 
Алгачкы Градустук өлчөө эки чекит аралыгындагы меридиан жаасынын сызыктуу узундугун өлчөө жана ошол эле чекиттердин географилык кеңдиктеринин айырмасын астрономиялык байкоо жолу менен аныктоодоп турган. 

Мында Жер шар формасында деп каралып, анын меридианынын градустук узундугу жана өлчөмү аныкталган. Тарыхта алгач ирет Жер шарынын радиусун Градустук өлчөө методу менен грек окумуштуусу Эратосфен (б. з. ч. 250-ж. чамасында Египетте жашаган) өлчөгөнү белгилүү. Кийин, 18-кылымдын башталышында Жер сфероид формасында, ал эми кыймылы эллипсоиддин айлануусуна жакын экени аныкталды. 

Градустук өлчөө маселеси Жердин экватордук, уюлдук радиустарын жана анын кысылышын аныктоодон келин чыкты. Мындай маселелерди чечуүдө бирден бир зарыл шарт меридиандын эки жаасын градустук өлчөө же ар түрдүү кеңдикте жайгашкан параллелдер жүргүзүлөт. Жердин кебетеси чынында өтө татаал, аны так эллипсоид катары кароого болбойт; анын келбетин матем. түрдө белгилөө үчүн геоид сунуш кылынган. Градустук өлчөө маселесинде геоидге өтө жакын болгон жер сфероидинин өлчөмүн аныктоо жана ал сфероидден геоиддин айырмасы үйрөнүлөт. 

Сызыктуу өлчөмдөгү жер бетинен тандап алынган пункттардын арасындагы аралык триангуляция методу менен ченелет, мисалы, кеңдик жана узундукту аныктоо үчүн буп пункттар астрономиялык байкоого алынат. Бул учурда пункттардын арасындагы аралыкты градустук чендө эсептөөгө мүмкүнчүлүк болот. Мында ал райондогу геоид фигурасын мүнөздөөчү дал келген жаалардагы ийрилик радиусу эсептелет. 

Градустук өлчөөлөрдүн натыйжасында топографиялык карталардын (к. Топография) негизи — астронимиялык-геодезиялык торлор түзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Астрономия
Градус

Градус (лат. gradus — кадам, баскыч, даража) — жалпак бурчтун өлчөө бирдиги; ал тик бурчтун V» бөлүгүнө барабар. 

Градус (°) белгиси менен белгиленет. 1°=60'=3600", мында 1'— минута, 1" — секунда. Тик бурч 90°ка, жайылган бурч 180°ка барабар. Градус айлананын жааларын өлчөөдө да колдонулат (толук айлана 360°). 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Өлчөө
Градиенттик агымдар

Градиенттик агымдар - океан деңиздерде басымдын ар түрдүүлүгүнөн пайда болуучу суу агымдары. 

Басымдын түрдүү болушуна шамалдын таасири, океандагы суунун тыгыздыгынын же анын бетинде атмосфера басымынын бирдей эместиги, материктен же башка деңизден суунун агып келиши ж. б. себеп болот (к. Деңиз агымдары). Кориолис күчүнүн таасиринен Градиенттик агымдар Түндүк жарым шарда басымдын градиенттик багытынан оңго, Түштүк жарым шарда солго кыйшаят.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Физика
Гравиметриялык пункт

Гравиметриялык пункт — геодезиялык координаталары, анын ичинен деңиз бийиктиги кошо аныкталган жана оордук кучунун ылдамдануусу өлчөнгөн жер бетиндеги чекит.
 
Гравиметриялык съемка жүргүзүлгөн учурда, катардагы пункттардан башка ар түрдүү класстагы таяныч Гравиметриялык пункттарынын тармагы түзүлөт. Таяныч пункттарында гравиметриялык приборлор менен бир нече жолу жогорку тактыктагы ченөөлөр жүргүзүлөт.Буткүл дүйнө боюнча гравиметриялык съемкалар үчүн баштапкы таяныч Гравиметриялык пункт болуп Потсдамдагы (Германия) пункт эсептелет (к. Гравиметрия).

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Геология
Готовальня

Готовальня - чийме-график иштерине арналган аспаптардын жыйындысы. 

Анын негизги аспаптары: айлананы жана жааны тушь же карандаш менен чийүүчү циркуль; сызгыч боюнча түз сызыкты же лекал менен ийри сызыкты жүргүзүүчү рейсфедер; диаметри 8 мм ге чейинки айлананы чийүүчү жана сызыктуу өлчөмдөрдү так өлчөөчү кронциркуль.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Чийме аспаптар
Готланд

Готланд - Балтика деңиздеги эң чоң арал, Швециянын карамагында. 

Аянты 2960 км2. Негизги шаары жана порту — Висбю. Үстү — плато (бийикт. 83 м чейин), силур мезгилинин аки таш тектеринен турат. 

Карст рельефи басымдуу. Климаты мелүүн, деңиздик. Жылдык жаан-чачыны 500 мм ден ашык. Жеринин 44% ийне жана жазы жалбырактуу токойлор

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Аралдар
Категория:Швециянын географиясы
Категория:Балтика деңизиндеги аралдар
Горчица өсүмдүгү

thumb|Sinapis alba.
Горчица - кайчы гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк. 

Европада, Түндүк Африкада, Азияда Sinapis уруусунун көбүнчө бир, сейрегирээк коп жылдык түрү таралган. 
Көбүнчө гүлү сары, жемиши саадактуу, өтөр чөп түрүндө. 
Уругу күрөң же каралжын, ал эгилме өсүмдүктөрдүн үрөнүн булгап, 10 жылга чейин өнүмдүүлүгун жоготпойт. Горчицанын Brassica уруусундагы бир жылдык 3 түрү эгилет. Алар Европада, Азияда, Америкада, Африкада кездешет. 

Горчица уругунан май алуу үчүн өстүрүлүп, нан бышыруу, кондитер, консерва жана парфюмерия өнөр жайында пайдаланылат; эфир майы медицинада колдонулат. 

Горчица күкүмүнөн горчичник жана тамак-аш горчицасы даярдалат. Ак Горчицаны саадак байлаганга чейин мал оттойт. Горчицанын бардык түрүнүн гүлү ширелүү. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Өсүмдүктөр‎
Городки

thumb|Городки
Городки - орус элинин улуттук оюну.

Оюнда оюнчу же команда алмак-салмак атайын таякты ыргытуу менен жыгачтан жасалган цилиндр түрүндөгү мамыча таякчадан тургузулган белгилүү сандагы фигуралар аянттан уруп чыгарылат. 

Аз эле уруу менен көп фигура чыгарган команда же оюнчу уткан болуп эсептелет. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Орус маданияты
Гопак

thumb|right|255px| 

Гопак (украинче гоп — бийлөө учурунда күчтүү сезим менен айтылуучу сөз) — украин эл бийи, көбүнчө эркектер бийлейт. 

Гопактын ыр түрүндөгү жана аспаптык обондору элде, о. эле муз. пьесаларда аткарылат. Гопак жанры көптөгөн орус жана украин композиторлорунун чыгармаларында пайдаланылган. Мис., Римский-Корсаков «Май түнү», Мусоргский «Сорочинцыдагы ярмарка» операларында; Соловьев-Седой «Тарас Бульба», Хачатурян «Гаянэ» балеттеринде жана симфониялык чыгармаларда, камералык, вокалдык музыкада колдонгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Украин маданияты
Иван Гончаров

thumb|Иван Гончаров
Иван Александрович Гончаров (6. 6. 1812, Симбирск —15. 9. 1891, Петербург) — орус жазуучусу. 

Крепостнойдун үй-бүлөсүндө туулган. 

Москва университетинин тил-адабият бөлүмүн бүтүргөн. 
Чыгармачылыгы университетте окуп жүргөндө башталат. 
Алгачкы ырлары романтик акындардын таасиринде жазылган. 
Гончаровдун В. Г. Белинский менен (1846) таанышуусу демократиялык көз карашынын өнүгүшүнө түрткү берген. 
«Демейдеги окуя» (1847), «Обломов» (1859), «Жар» (1869) романдары — орус турмушундагы чындыкты ар тараптан көрсеткөн реалисттик мыкты чыгармалар. «Обломов» романын Н. А. Добролюбов жогору баалаган. В. И. Ленин «обломовчулукту» артта калуучулук, бекерчилик, мителик маанисинде көп колдонгон. 

Гончаров орус жана дүйн. адабияттын тарыхында реалисттик көркөм прозанын чебери катары белгилүү. Жазуучунун калемине очерктер, адабий сын макалалар да таандык. Гончаровдун чыгармаларынын көбү кыргызча которулган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Орус жазуучулары
Гомозиготалуулук

Гомозиготалуулук - гомологиялык хромосомасында бир эле формадагы гени бар организмдердин тукум куучулук аппаратынын абалы. 

Тукум куучулугу бири биринен кескин түрдө айырмаланган ата-энеден чыккан организмге Караганда гомозиготалуу организм сырткы чөйрөнүн шартына начар көнүгөт. Андай организм ошол ген боюнча бир гана гаметанын түрүн пайда кылат.

≠ Гетерозигота

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Генетика‎
Гоминилер

thumb|Pan paniscus.
Гоминилер (лат. hominidae— адам) — примат тукумундагы түркүм. 

Буга азыркы замандагы жана археол. казмалардан табылган адамдар (архантроптор, палеонтроптор) кирет. Окумуштуулардын көбү австралопитектер ж. б. казылып алынган эки буттуу жогорку приматтарды 
Гоминилер тукумуна таандык деп эсептешет. Айрым изилдөөчүлөр архантроптордон берки «чыныгы» адамдарды гана Гоминилерге киргизишет.
 
Илимде Гоминилердин келип чыгышын үчүнчүлүк доордун (3,5 млн жыл чамасында) аягына жана төртүнчүлүк доордун орто ченине (1 млн жыл мурун) ыйгарган да көз караштар бар. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Сүт эмүүчүлөр‎
Голубев, Виктор Максимович

220px|right
Голубев, Виктор Максимович [4 (17). 1. 1916—17. 5. 1945] — советтик учкуч, эки Советтер Союзунун Баатыры (1942 Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему составу авиации Красной Армии» от 12 августа 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 14 августа (№ 32 (191)). — С. 1., 1943), майор (1943). 

1942-жылдан КПСС мүчөсү. 
1936-жылдан Сов. Армияда. Харьков аскер учкучтар мектебин (1939) бүтүргөн. 
Улуу Ата Мек. согушта 285-штурмалоочу учкучтар полкунда эскадрильянын командири, штурманы. Смоленск, Ростов-на-Дону, Харьков, Курск салгылаштарына катышкан. 

Ленин орденн, 2 Кызыл Туу, 2-дараж. Ата Мекендик Согуш, Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Советтик учкучтар
Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Голос Америки, радио уктуруу

Голос Америки - АКШ өкмөтүнүн чет өлкөлөр үчүн радио уктуруу кызматы. 

1942-ж. уюшулган. 
АКШ информ. агентствосунун карамагында. 
1970-ж. 38 тилде жумасына 850 сааттай уктуруу берген. 
70-жылдардын башында Улуу Британия, ГФР, Греция, Марокко, Либерия, Таиланд, Түштүк Вьетнам, Цейлон (Шри-Ланка), Филиппин өлкөлөрүнө жана Окинава а-на (Япония) өтө кубаттуу алый уктуруучу борборду жайгаштырган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Радио
Голографиялык сүрөттөлүш

Голографиялык сүрөттөлүш - жардамчы нур менен сүрөткө тартылуучу нерседен чагылган негизги нурдун кошулуусунан пайда болгон интерференциялык картина аркылуу алынган сүрөттөлүш. 

Голографиялык сүрөттөлүштү алууда жардамчы нур чагылып келген негизги нур когеренттүү болушу зарыл. 
Голографиялык жол менен алынган сүрөттөлүш фотографияда тартылган сүрөткө окшобостон, структурасы татаал интерференциялык сүреттөлүштөн турат, б. а. голографиялык пластинкадан негатив алынбайт. 

Голографиялык сүрөттөлүш пластинканы жардамчы нур жарык кылганда гана анын артында пайда болот. 
Голографиялык жол менен тартылган пластинкадагы сүрөттөлүш голограмма деп аталат. 
Сүрөттөлүш абдан так, көлөмдүү жана тартылган нерсеге абдан окшош болгондуктан пластинкадагы сүрөт кадимки айнек терезенин ары жагында тургандай сезилет

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Голография
Головачев, Павел Яковлевич

Головачев, Павел Яковлевич [2 (15). 12 1917-ж. т.] — эки жолу Советтер Союзунун Баатыры (1. И. 1943 жана 29. 6. 1945), авиациянын ген.-майору (1957). 1943-жылдан КПСС мүчөсү. 

Кедей дыйкандын үй-бүлөсүнон. 
1940-ж. аскер учкучтар мектебин бүтүргөн. Улуу Ата Мек. согушта Түштүк,- Батыш, Сталинград, Түштүк, 4-Украин, 1-ж-а 3-Белорус фронтторунда салгылашкан. 
125 жолу аба урушуна катышып, душмандын 26 самолётун атып түшүргөн. 
Согуштан кийин Аскер- аба академиясын (1951), Генштаб аскер академиясын (1959) бүтүргэн. 
Эки Ленин ордени, башка орден жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Голицын, Василий Васильевич

Голицын, Василий Васильевич (1643—21.4(2. 5).1714) -князь, орустун мамлекеттик ишмери. 

1676-жылдан бояр. 
Түштүк чек араны коргоого, Осмон империясына каршы 1677—78-жылдагы жортуулдарга катышкан. Стролецтердин көтөрүлүшүнон кийин 1682-ж. дворец воеводу деген наам алган. 
Батыш Европа элдери менен байланышты күчөтүүнү жактаган. 
Швеция менен 1661-ж. түзүлгөн Кардис тынчтык договорун күчүнө келтирип, 1683-ж. бекиттирген. 
1686-ж. Польша менен Орусия үчүн пайдалуу бүтүмгө жетишкен. 
1689- жылдагы дворец төңкөрүшүнөн кийин Архангельскиге сүргүнгө айдалып, ошол жерде өлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Орусия тарыхы