Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Фернандо Эррасурис

Фернандо де Эррасурис и Мартинес де Алдунате (1-июнь 1777-жыл, Сантьяго-де-Чили — 16-август 1841-жыл, Сантьяго-де-Чили) — Чилинин саясий жана мамлекеттик ишмери. Чилинин убактылуу президенти (31-март — 18-сентябрь 1831-жыл). Чилинин сенатору, конгрессмен, Чили сенатынын төрагасы, биринчи өкмөттүк Хунтанын мүчөсү (1810), вице-президент.https://www.bcn.cl/historiapolitica/resenas_parlamentarias/wiki/Fernando_De_Err%c3%a1zuriz_Aldunate

 Өмүр баяны 
Сан-Фелипе королдук университетинин ректорунун уулу. 1793-жылга чейин Сан-Фелипе университетинде теологияны окуган. Кийинчерээк Королдук аудиторияда ийгиликтүү стажировкадан өткөндөн кийин, ал юрист болгон.

1810-жылы Биринчи өкмөттүк хунтаны түзүүгө катышкан. 1811-жылы ал биринчи Чилинин улуттук конгрессине Ранкагуа провинциясынан шайланган. Чилинин көз каранды эместиги үчүн күрөштүн мүчөсү. Чилинин көз карандысыздык согушу учурунда Эрразуриз Ранкагуа согушунан кийин испаниялыктар тарабынан колго түшүрүлгөн. 1817-жылы Чакабукодогу салгылашууда чилилик патриоттордун жеңиштен кийин гана ал кайрадан эркиндикке ээ болгон. 1822-жылдан 1823-жылга чейин өкүлдөр палатасында өз округунун өкүлү болгон.

1823-жылы Чилинин жогорку директору Бернардо О'Хиггинс кулатылгандан кийин Эрразурис башкаруучу хунтанын мүчөсү болуп шайланган. Кийинчерээк ал Сантьяго шаарынан сенатор болуп иштеген, 1824-жылдан Чили Сенатынын президенти, ошондой эле Сантьяго провинциясынын парламентинин төрагасы болгон.

 Булактар 

Категория:Инсандар
Категория:Саясатчылар
Категория:Мамлекеттик башчылары
Категория:Президенттер
Рамон Фрейре

Рамон Фрейре (29-ноябрь 1787-жыл — 9-декабрь 1851-жыл) — Чилинин саясий, коомдук жана мамлекеттик ишмери, Чилинин экинчи президенти (25-январь — 8-май 1827-жыл) жана Чилинин үчүнчү Жогорку директору (4-апрель 1823-жыл — 9-июль 1826-жыл).http://historiapolitica.bcn.cl/resenas_parlamentarias/wiki/Ram%C3%B3n_Freire_Serrano 

 Өмүр баяны 
1787-жылы Сантьягодо туулган. Жаштайынан жетим калып, апасынын агасынын колунда чоңойгон. 16 жашында дагы жетим калып, Консепсионго көчүп барып, дүкөндө сатуучу, андан кийин соода кемесинде иштеген.

 Булактар 

Категория:Инсандар
Категория:Саясатчылар
Категория:Мамлекеттик башчылары
Категория:Президенттер
Франсиско Фрейре

Франсиско Фрейре Калдера (1839-жыл — 30-июль 1900-жыл) — Чилинин саясий жана мамлекеттик ишмери, юрист. Чилинин экинчи президенти Рамон Фрейренин уулу.https://www.bcn.cl/historiapolitica/resenas_parlamentarias/wiki/Francisco_Freire_Caldera

 Өмүр баяны 
Чилинин президенти Рамон Фрейренин үй-бүлөсүндө туулган. Улуттук институтта жана Чили университетинде юридикалык билим алып, 1863-жылы декабрда юридикалык даражага ээ болгон.

Либералдык партиянын мүчөсү. 1882—1885-жылдары Иляпел шаарынын мэринин орун басары болуп иштеген. 1886-жылы Сантьягонун мэри болуп дайындалып, ошол эле жылы отставкага кетип, Чилинин тышкы иштер жана колонизация министри (30-октябрь 1886-жыл — 28-июнь 1887-жыл) кызматын ээлеген. 1887-жылдын 11-мартынан 26-мартына чейин юстиция, эл агартуу жана маданият министринин орун басары болгон.

 Булактар 

Категория:Инсандар
Категория:Саясатчылар
Категория:Мамлекеттик башчылары
Категория:Президенттер
Мор Тан

Мор Тан (; 19-июнь 1826-жыл — 11-март 1899-жыл) — мажарстандык сүрөтчү. 1848—1849-жылдардагы Мажарстан революциясынын мүчөсү.Visnyovszki G. Stamps. — Budapest: Állami Nyomda Publishing, 1996. — P. 85.

 Өмүр баяны 
Азыркы Сербиянын Бечей шаарында падышалык чиновниктин уулу болуп төрөлгөн.

1848—1849-жылдардагы Мажарстан революциясына катышкан. Кийинчерээк Вена көркөм академиясында сүрөтчү Карл Рахлдан билим алган.

Окууну аяктагандан кийин Германия жана Бельгия аркылуу Парижге барып, 1856-жылы «Мохак салгылашы (1526)» аттуу картинасын тарткан. Андан кийин, ал үч жыл Римде жашаган.

Мор Тан тарыхый мазмундагы сүрөттөрдү да тарткан.Hungarian Philatelic Society of Great Britain. Trill Towers.

 Галерея 

 Булактар 

Категория:Инсандар
Акадиана

thumb| Акадиананы түзгөн коомдор. Кочкул кызыл менен кажун маданияты эң кенири тараган жерлер белгиленген.
Акадиана - Луизиана (АКШ) штатынын бир бөлүгүн түзгөн аймактын аталышы, бул аймакта француз таасири абдан күчтүү жана кажундардын үлүшү жогору. Штаттын түштүгүндөгү жана түштүк-батышындагы, Миссисипи дарыясынын төмөнкү бөлүгүндөгү 37,746 км² турган саздак жерлерде жайгашкан 22 коомду камтыйт.

Бул аймак өзүнүн ачуу тамактары менен белгилүү. Катрина бороонунан кийин катуу жабыркаган. Ири шаарлары: Лейк-Чарльз, Александрия, Батон-Руж, Жаңы Орлеан .

 Калкы 
Аймактын калкы болжол менен 1,4 миллион адамды түзөт. Калкынын курамы: француз-акадиялык качкындардын урпактары - кажундар, алардын айрымдары азыркыга чейин француз тилинин өзгөчө диалектисинде сүйлөшөт ( кажун француз тили жана креол француз тили ); француз колонизаторлору; француз-креолдору; Канар аралдарынан келген испан колонизаторлору (исленьос); француз жана англис тилдүү негрлер жана мулаттар; англиялык, америкалык жана немис колонисттери.

 Желеги 
1965-жылы Томас Ж. Арсено, Акадиананы желекти иштеп чыккан . 
thumb

 Булактар 

Категория:Луизиана
Категория:АКШ тарыхы
Категория:Француз тили
Льюис Штраусс

Льюис Лихтенштейн Штраусс (31-январь 1896-жыл, Чарлстон — 21-январь 1974-жыл, Нью-Жерси) — америкалык бизнесмен, филантроп жана аскер-деңиз офицери, ал АКШнын Атомдук энергия боюнча комиссиясында эки мөөнөт иштеген (экинчи мөөнөткө төрага катары). Ядролук куралды өнүктүрүүдө, АКШнын өзөктүк энергетика саясатында жана атомдук энергетиканы өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. 1920 — 1930-жылдары ал инвестициялык банкир катары байыган. Ал Америка жөөт комитетинин жана башка бир катар жөөт уюмдарынын аткаруу комитетинин мүчөсү болгон, нацисттик Германиядан көбүрөөк качкындарды кабыл алуу үчүн АКШнын саясатын өзгөртүүгө аракет кылган, бирок ийгиликке жеткен эмес.https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000005438

 Булактар 

Категория:Инсандар
Категория:Саясатчылар
Бернардо О'Хиггинс

Бернардо О'Хиггинс Рикелме (20-август 1778-жыл — 24-октябрь 1842-жыл) — Чилинин саясий, коомдук жана мамлекеттик ишмери, улуттук баатыры, Түштүк Америкадагы испан колонияларынын көз карандысыздыгы үчүн күрөштүн лидери, Чилинин Жогорку башкаруучусу (17-февраль 1817-жыл — 27-январь 1823-жыл).https://www.latercera.com/paula/petronila-riquelme-la-hija-ninguneada-de-ohiggins/

 Өмүр баяны 
Бернардо Рикелме О'Хиггинс 1778-жылы 20-августта Чилинин генерал-капитаны жана Перунун вице-королу А.О'Хиггинстин мыйзамсыз уулу болуп төрөлгөн. Перуда, Испанияда жана Улуу Британияда билим алган. 1802-жылы ал мекенине кайтып келген. 1811-жылы Улуттук конгресске мүчө болуп, ошол эле учурда Х.М.Карреранын революциячыл өкмөттүк хунтасына кирген. Дыйкан отрядын түзүп, өкмөттүк аскерлерге каршы чыккан. 1813—1814-жылдары патриоттордун аскерлеринин командачысы болгон. 1814-жылы Ранкагуа салгылашында жеңилгенден кийин Аргентинанын аймагына чегинген.

1817-жылдын 17-февралынан 1823-жылдын 29-январына чейин Чилинин Жогорку башкаруучусу болуп, 1818-жылдын 1-январында Чилинин көз карандысыздыгы жөнүндө Декларацияга кол койгон. О'Хиггинс ошондой эле бир катар прогрессивдүү реформаларды ишке ашырган, атап айтканда, колониялык салыктарды жокко чыгарган, мамлекеттик башталгыч мектептерди негиздеген. Ал өзүнүн башкаруусунун аягында виртуалдык диктатураны орноткон. 1823-жылы январь айында оппозициянын кысымы астында кызматын таштап, эмиграцияга кетүүгө аргасыз болгон. 

 Булактар 

Категория:Инсандар
Категория:Саясатчылар
Категория:Мамлекеттик башчылары
Ранкагуа салгылашуусу

Ранкагуа салгылашуусу — 1814-жылдын 2-октябрында болгон Чилинин көз карандысыздык согушу учурундагы салгылашуу. Чилинин Испаниядан көз карандысыздыгы үчүн биринчи чоң салгылашуу. Согуштун натыйжасында Мариано Осорионун командачылыгы астындагы испан армиясы Бернардо О'Хиггинс жетектеген чилилик козголоңчулардын күчтөрүн талкалаган.https://archive.org/details/bernardoohiggins0000clis

 Булактар
Майпу салгылашуусу

Майпу салгылашуусу — Чилинин көз карандысыздык согушундагы акыркы ири салгылашуу. Ал 1818-жылдын 5-апрелинде болгон. Хосе де Сан Мартин жана Бернардо О'Хиггинс башчылык кылган патриоттордун армиясы испан падышалык аскерлерин талкалаган.https://www.britannica.com/event/Battle-of-Maipu

 Булактар
Рио-де-ла-Платанын бириккен провинциялары

Рио-де-ла-Платанын бириккен провинциялары , мурда Түштүк Американын бириккен провинциялары деп аталган — 1810-жылдан 1830-жылга чейин болгон Түштүк Америкадагы өлкө. Мамлекет Испаниянын Рио-де-ла-Плата вице-королдугу эгемендик алгандан кийин май революциясынын натыйжасында түзүлгөн. Мамлекеттин аймагы азыркы Аргентинанын, Уругвайдын жана азыркы Боливиянын жана Бразилиянын бир нече провинцияларынын аймактарынан турган.https://www.degruyter.com/document/doi/10.31819/9783865279996-013/htmlhttp://senadosalta.gob.ar/institucional/constitucion/constitucion-nacional/

Рио-де-ла-Платанын бириккен провинцияларынын болушу 1810-жылдын 25-майында вице-королдугу бийлиги кулатылып, Биринчи Хунта шайланган Май революциясынан башталган. 1816-жылы 9-июлда Тукуман конгрессинде Испаниядан көз карандысыздыгын жарыялагандан кийин, Рио-де-ла-Платанын Бириккен провинциялары Түштүк Американын бириккен провинциялары деп аталып, 1820-жылга чейин расмий түрдө аталган.

1825-жылы Боливар Республикасы Рио-де-ла-Платанын Бириккен провинцияларынан бөлүнүп чыгып, 1828-жылы Аргентина-Бразилия согушунун натыйжасында Сисплатина провинциясы көз карандысыз Уругвай мамлекети болуп калган. Ошондуктан мамлекеттик аталышы Аргентина Конфедерациясына өзгөртүлгөн.

 Булактар 

Категория:Аргентина
Категория:Боливия
Категория:Бразилия
Категория:Уругвай
Хосе Хоакин Прието

Хосе Хоакин Прието Виал (20-август 1786-жыл, Консепсьон — 22-ноябрь 1854-жыл, Сантьяго) — Чилинин аскердик-саясий жана мамлекеттик ишмери. Чилинин вице-президенти (1828). Чилинин 3-президенти (18-сентябрь 1831-жыл — 18-сентябрь 1841-жыл).https://pantheon.world/profile/person/Jos%C3%A9_Joaqu%C3%ADn_Prieto

 Өмүр баяны 
1810-жылы Испаниянын колониялык армиясынын офицери. 1810-жылы Прието чилилик патриоттордун тарабына өтүп, Чакабуко жана Майпу салгылашууларына чейин көз карандысыздык үчүн бардык кампанияларга катышкан. 1821-жылы падышалык партизан Бенавидести талкалап, Консепсиондун губернатору, андан кийин дивизиянын генералы наамы менен сыйланган. Депутат, андан кийин сенатор, депутаттар палатасынын төрагасы жана мамлекеттик кеңешчиси (1823—1828), 1828-жылы республиканын вице-президентинин кызматына талапкер болгон.https://web.archive.org/web/20070218100934/http://www.ejercito.cl/nuestro_ejercito/com-jef_1830.php

Убактылуу президент Хосе Томас Овалле каза болгондон кийин, Прието 1831-жылдын 31-мартында анын убактылуу мураскери болуп шайланган, бирок бул кызматты ээлей алган эмес, анткени Фернандо Эррасурис алты ай бою өлкөнүн убактылуу башкаруучусу болуп калган. 1831-жылы 18-январда ал Чилинин президентинин креслосун ээлеген. Эки жолу президент болгон. Бандитизмге каршы активдүү күрөшкөн. Прието президенттигинин он жылынын ичинде Чилиде мамлекеттик бийликти кеңейтти жана мамлекеттик башкаруунун негиздерин салды.https://data.cerl.org/thesaurus/cnp01176998

Президенттик кызматтан кеткенден кийин Хосе Хоакин Прието 1852-жылга чейин Чилинин сенатору болуп, 1846-жылга чейин Вальпараисодогу жөө аскерлерге жана флотко командачылык кылган.http://roglo.eu/roglo?p=joaquin;n=prieto;oc=3

 Булактар 

Категория:Инсандар
Категория:Саясатчылар
Категория:Мамлекеттик башчылары
Категория:Президенттер
Экинчи Филиппин Республикасы

Экинчи Филиппин Республикасы, расмий аталышы — Филиппин Республикасы (, , Firipin-kyōwakoku) — Жапония империясы басып алган Филиппиндин аймагында түзүлгөн мамлекет (14-октябрь 1943-жыл — 17-август 1945-жыл).https://web.archive.org/web/20150315013844/http://malacanang.gov.ph/5235-70th-anniversary-of-the-second-philippine-republic/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADB068659.pdf

 Тарыхы 
 Жапон оккупациясы 
Экинчи дүйнөлүк согуш маалында жапон аскерлери 1941-жылы декабрда Филиппинге десант жасашкан. 1942-жылдын 2-январында алар Маниланы басып алышкан. 1942-жылдын 6-майында Коррегидор аралындагы акыркы америкалык бөлүктөр багынып беришкен. Жапония Филиппинди 1942-жылы 6-майда Коррегидор согушунан кийин толугу менен басып алган.

1942-жылдын январында граждандык администрациянын түзүлгөндүгү жарыяланып, Мамлекеттик Консультативдик Совет жана Аткаруу Комиссиясы түзүлүп, аны Х.Варгас жетектеген. Муну менен катар бардык саясий партияларга тыюу салынды. 1943-жылдын 14-октябрында Филиппин Республикасынын формалдуу көз карандысыздыгы жарыяланган. Президенттикти улутчул Хосе Пасьяно Лаурел алды.

Чындыгында архипелагдагы бийлик жапондук оккупациялык бийликтерге өтүп, алар Филиппиндин экономикасын Жапониянын муктаждыктарына ылайык кайра курууга киришкен.https://www.facebook.com/philippinediaryproject/videos/2314877645492447/?v=2314877645492447

 Филиппиндин АКШга кайтып келиши 
1945-жылдын февраль айында АКШнын армиясы каршылык көрсөтүүчү партизандары менен бирге Маниланы бошоткон. Акыркы жапондук бөлүктөр 1945-жылдын июлуна чейин талкаланган.

Филиппинди оккупациялап алган америкалык аскерлер жергиликтүү бийликти таркатып, башкаруучу партиянын бир катар лидерлерин камакка алышкан.

1946-жылы 4-июлда Филиппиндин көз карандысыздыгы жарыяланган.https://web.archive.org/web/20090303111656/http://www.pangulo.ph/prexy_jpl.phphttps://archive.is/20101018113418/http://www.filipiniana.net/publication/constitution-of-the-second-philippine-republic-the-1943-constitution-of-the-republic-of-the-philippines/12791881595174

 Булактар 

Категория:Филиппин
Категория:Жапония
Орусияда

Орусияда, На Орусия — бул жалпы мем, орусиялык массалык маалымат каражаттарынын басымдуу бөлүгүнүн Украинаны эгемендүү мамлекет катары тааныбоо жана орфографиядан качуу боюнча ырааттуу саясатынын натыйжасында пайда болгон " Украинада» дегенди «Украинада» дегенди «территорияда» деген мааниде алмаштыруу менен. Мындай качуу практикасы орус Википедиясында тиешелүү норманы таануу жана башка мамлекеттерге карата («Польшада», «Белоруссияда», «Украинада», "Румынияда" ж.б.).

Демек, Украин медиа мейкиндигинде «Россияда» айкалышы «тескери жактан далил» катары жана дидактикалык практика үчүн активдүү колдонула баштады.

 Мемдин тарыхынан 
«Россияда» мемди колдонууга багытталган алгачкы акциялардын бири 2014-жылдын 7-мартында «Европа плюс» радиостанциясынын демилгеси жана анын алып баруучусу Юлия Бурковская[https: //www.obozrevatel.com/ ukr/society/15784-ukrainska-evropa-plyus-pochala-govoriti-na-rosii.htm украиналык "Европа плюс" "Россияда" сүйлөй баштады] https://www.obozrevatel. com/ 03/07/2014.:

«Орус боордошторубуздун көңүлүн грамматикалык эрежелерге буруу максатында 7-марттан баштап маалыматтык-көңүл ачуучу берүүлөрдүн эфиринде «Россияда» деген сөздүн ордуна «Россияда» деген сөздү колдонуп жатабыз. Биздин көптөгөн орус кесиптештери "Украина" деген сөз менен "in" предлогунун колдонулушунда принципиалдуу айырмачылыкты көрүшпөгөндүктөн жана "Украинада" белгиленген аймак үчүн грамматикалык жактан туура сөз айкашы экенине ынандырышкандыктан, биз Россия Федерациясынын белгиленген аймагы үчүн "Россияда" деген сөз айкашы.

 Изилдөө 
Бул тема бир нече жолу лингвисттердин да, социалдык психологдордун да илимий изилдөөлөрүнүн объектисине айланган. Т. M. Андрееванын (Киев Тарас Шевченко атындагы Улуттук университети) "ФБ комментарийлеринин номинативдик каражаттарынын системасында "Россия" аталышын алмаштыруу" сыяктуу басылмалар (адистештирилген басылмаларда), "Көбүрөөк жолу жөнүндө" «Украинада», «Украинада» деген сөз формаларынын колдонулушунун тууралыгы» И. В. Магрецка жана Р.А. Хома (Володимир Даля атындагы Чыгыш Украина улуттук университети жана [ [Ивано-Франковск мунай жана газ улуттук техникалык университети]]) (библиография төмөндө булак бөлүмүндө жайгаштырылган).

 Эскертүүлөр 

 Караңыз ошондой эле 
 Тил нормасы

 Булактары 
 Биз "Россияда" дегендин ордуна "Россияда" деген сөз айкашын колдонобуз . https://gazeta.ua/ 21-март, 2014-жыл.
 Украиналык сенсациялар. Орусияда. Украин сезимдери  бул 1+1 каналынын журналисттик иликтөө долбоору.
 Магрецка И. В., Р. А. Хома. Дагы бир жолу "Украинада", "Украинада" сөз формаларын колдонуунун тууралыгы жөнүндө // Прикарпатский висный НТШ. Слово. — 2015. — No 2. - 130—135-б.
 Андреева Т. комментарийлер] . Илим жана билим жаңы өлчөм. Гуманитардык жана коомдук илимдер, VI(28), I.: 169, июнь 2018. https://doi.org/10.31174/send-hs2018-169vi28-03

Категория:Мемдер
Категория:Украина-Орусия мамилелери
Ак-Терек (Чаткал району)

Ак-Терек — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Чаткал районундагы айыл. Терек-Сай айыл аймагынын курамына кирет.
 Калкы 
Калкы - 1274 киши.
 Булактар 

Категория:Терек-Сай айыл аймагы
Хосе Лаурел

Хосе Пасиано Лаурел и Гарсия (9-март 1891-жыл, Танауан, Батангас — 6-ноябрь 1959-жыл, Манила) — филиппиндик саясатчы, Экинчи Филиппин Республикасынын президенти (14-октябрь 1943-жыл — 17-август 1954-жыл). Азыркы Филиппинде ал өлкөнүн үчүнчү президенти катары таанылган.https://www.britannica.com/biography/Jose-P-Laurel

 Өмүр баяны 
Бай филиппиндик үй-бүлөдө төрөлгөн Хосе Лаурел 1915-жылы Филиппин университетинин Юридикалык факультети, андан соң 1919-жылы Филиппиндеги Санто-Томас университетин жана АКШдагы Йел юридикалык мектебин бүтүргөн. Мекенине кайтып келгенден кийин 1922—1923-жылдары Филиппиндин ички иштер жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу министри болгон. Кийинчерээк Филиппин сенатында сенатор жана Жогорку соттун мүчөсү болуп иштеген.https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000005475https://www.geni.com/people/Jose-P-Laurel/6000000012867518379

Экинчи дүйнөлүк согуш маалында, 1942-жылы жапон аскерлери Филиппинди басып алганда, Лаурел жапон оккупациялык бийликтери менен кызматташып, убактылуу өкмөттү уюштурууга катышкан, андан кийин конституцияны иштеп чыгуу боюнча комитеттин төрагасы; 1943-жылдагы шайлоолордо ал Экинчи Филиппин Республикасынын президенти болуп шайланган. 1943-жылы Токиодо өткөн Улуу Чыгыш Азия конференциясында Филиппиндин өкүлү болгон. Согуш учурунда Лаурелге партизандар эки жолу кол салышкан. 1945-жылы март айында Томоюки Ямасита командачылыгындагы жапониялык кошумча күчтөр коргонуу үчүн Филиппинге келгенде, ал ага олуттуу колдоо көрсөткөн. 1945-жылы 15-августта Жапония багынып бергенден кийин Лаурел Филиппин Республикасынын өкмөтүн таркатканын жарыялаган жана көп өтпөй генерал Д.Макартур баштаган америкалык оккупациялык бийликтер аны камакка алып, Токиодогу Сугамо түрмөсүнө камап салышкан.

 Булактар 

Категория:Инсандар
Категория:Саясатчылар
Категория:Мамлекеттик башчылары
Категория:Президенттер
«Блюбөрд» долбоору

Блюбөрд долбоору (Project BLUEBIRD, - көгүлтүр куштар) - 1950-жылдан 1953-жылга чейин БЧАнын адамдын акыл-эсин башкаруу боюнча изилдөө программасынын коддук аталышы. Бул мезгилдин ичинде БЧА, лицензиясы бар психиатрлар тарабынан адамдын акыл-эсине байланышкан ар кандай эксперименттерди жүргүзүүгө уруксат бергенhttps://web.archive.org/web/20170201021759/https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/DOC_0000140401.pdfhttps://ia600802.us.archive.org/32/items/CIA-RDP83-01042R000800010003-1/CIA-RDP83-01042R000800010003-1_text.pdf. 

Эксперименттер ар кандай максаттар менен жүргүзүлгөн, анын ичинде: инсандарды мурунку жашоосун унуттуруп, жаны инсандын тарыхын түзүү, амнезиянын өрчүшүн стимулдаштыруу, гипноз менен буйруктарды арткартуу, жалган эскерүүлөрдү түзүү ж.б. болгон. Изилдөөдө адамдардын мээсине электроддорду киргизип, адамдын жүрүм-турумун аралыктан башкаруу, ЛСД-25 созулган убакыт бою адамдарга берип, алардын мурунку жашоосун унуттуру аракеттери да болгон.

Бул эксперименттердин башталышында БЧА ыктыярчыларды гана изилдөөгө чакырууга аракет кылган.Платошкин Н. Н. Американская разведка против Сталина. — М.: Вече, 2017. — 432 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-4444-5585-2

 Долбоордун сүрөттөөлүшү 
1949-жылы БЧА Edgewood Arsenal тарабынан, немис окумуштууларынын жардамы менен чындыктын сывороткасын түзүү максатында «Блюбөрд» долбоорун баштаган. «Блюбөрд» долбоору ARTICHOKE долбооруна, кийинчерээк «МК-Ультра» долбооруна айланган.

 Дагы окуңуз 

 «Артишок» долбоору
 «МК-Ультра» долбоору
 «Чаттер» долбоору
 «МК-Наоми» долбоору

 Колдонулган адабият 

 BLUEBIRD: Психиатрлар тарабынан бир нече инсандардын атайылап жаралышы, Колин А. Росс, MD, Ричардсон, Техас: Manitou Communications, 2000.
 Classified . БАШКАЧА ЭСКЕРТҮҮ, БАЙЛАНЫШ БӨЛҮМҮНҮН (ЖОК КЫЛГАН) КАЙРА КОЛДОНУЛГАН ГИПНОЗДУ КОЛДОНУУ...  (белгисиз) Борбордук чалгындоо башкармасы. Текшерилген күнү: 2007-жылдын 22-июнунда. Түп нускасынан архивделген, 2007-жылдын 1-октябрында.
 Платошкин Н. Н. Америкалык чалгындоо Сталинге каршы. — М .: Вече, 2017. - 432 менен. - 1500 нуска. — ISBN 978-5-4444-5585-2 .

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Bush, The CIA, Mind Control & Child Abuse
 Mind Control
 Psychoactives, War, and Covert Operations Timeline by Erowid
 SECrets + CONspiracies 
 Chronology: The Death of Frank Olson in Historical Context. From «Work-related accident» to «Mind-control murder»

Категория:Борбордук чалгындоо агенттиги
«Чаттер» долбоору

«Чаттер» же «Келжирек» долбоору ( англ. Project CHATTER) — 1947-жылдын күзүндө башталган, сурак учурунда же тыңчыларды өз тарабына тартууда баңги заттарды колдонуунун натыйжалуулугун аныктоого багытталган АКШнын Аскер-деңиз флотунун программасы. 

Бул долбоордун негизги максаты болуп, жаңы химиялык заттарды ойлоп чыгуу жана алардын сыноодон өткөрүү болуп эсептелеген. Сыноо учурунда лабораториялык эксперименттер жаныбарларга да, адамдарга да жүргүзүлгөн. 

Долбоорду Аскер-деңиз медициналык изилдөө институтуну Бетесда (Мэриленд, АКШ) өкүлү Чарльз Сэвиж жетектеген . 

Долбоордо синтетикалык жана табигый заттар колдонулган, алар теориялык жактан сурак учурунда пайдалуу болот деп эсептелеген. Долбоордо анабазинди (алкалоида), скополаминди жана мескалинди колдонушкан, бирок колодонулунган каражаттар бул тизменен менен эле чектелбеген. 

Программа 1953-жылы Корея согушунун башталганынан көп өтпөй аяктаган .

 Дагы окуңуз 

 «Блюбөрд» долбоору
 «Артишок» долбоору
 «МК-Ультра» долбоору
 Чындык сывороткасы

 Булактар
Беш-Арал

Беш-Арал — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Чаткал районундагы айыл. Чаткал айыл аймагына кирет.
Беш-арал мамлекеттик коругу - мал коргоого алынган аймак. Чаткал тоосунун түндүк батыш капталында, Терс суусунун алабында жайгашкан. Башка жерлерде кездешпөөчү өсүмдүктөр жана жаныбарлар дүйнөсүн мамлекет коргоого алган аймак.
Чаткал өрөөнүнүн батыш бөлүгүндө 1979-жылы уюшулган. Мындай чечимдин кабыл алынышына Өзбек ССРинин малчыларынын Чаткал өрөөнүндө малды кеңири жайып, жайыттардын, анын ичинде баалуу субальптык, альптык өсүмдүктөрдүн тобунун, тоолуу шалбаалардын бузулушу себеп болгон. Алардын бузулушу өрөөндөгү эндемик жаныбарларынын санынын кескин азайышына алып келип, аларды коргоо жана илимий иштерди алып баруу максатында корук уюштурулган.
 Калк 
Калкы — 0 киши (2023-жылы).
 Булактар 
 Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6

Категория:Чаткал айыл аймагы