Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Практикалык тил илими

Практикалык тил илими - тил илиминин түздөн түз практикада колдонулуучу бөлүгү.
 
Анын милдети: жазмасыз элдерге жазма түзүү жана аны өөрчүтүү; терминологиялык, орфографиялык, түшүндүрмө жана жалпы тилдик сөздүктөр түзүү; илимий-техникалык адабияттарды которуу; байыркы жазмаларды чечип окуу (дешифровка); тил үйрөтүү ыкмаларын өркүндөтүү; тамга таануучу жана китеп окуучу автомат (читающий автомат). маалыматтык илимий тил, «киши автомат» диалогун, жыштык (частотный) сөздүк, конкарданс, тезаурустарды түзүү.
 
Практикалык тил илиминде салттуу тил илиминин ыкмаларынан баштап математикалык структуралык тил илиминин ыкмалары, ЭЭМдер, спектрдик, интонографтык, осциллографтык приборлор, электрондук синтезаторлорго чейин колдонулат. Практикалык тил илиминдеги жаңы ыкмалар илимий-техникалык прогресстин таасири менен 50жылдардан тартып дүркүрөп өнүгө баштады. Ал теориялык тил илими, математика, физика (тилдин тыбыштык түзүлүшүн акустикалык ыкма менен изилдөө).Психология, семиотика, тарых, археология ж. б. илимдер менен байланышта өнүгүүдө.
 
Практикалык тил илими нетоддору медицинада (психиатрияда) оорулууларга диагноз коюуда, криминалисгикада аноним жазуулардын ээсин лингвистикалык статистика ыкмасы менен табуу жана кишини үнүнөн таануу сыяктуу иштерде колдонула баштады. Бул илимдин практикалык маселелерди чечүүдө пайда болгон айрым ыкмалары тил илиминдеги өзүнчө тармакка чейин өсүп жетти. Алар: трансформациялык грамматика, тилдик моделдер ж. б. 

Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият
Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Категория:Тилдер
Категория:Лингвистика
Папирология

Папирология (папирус жана ...логия) – тарыхый-филологиялык илимдин атайын тармагы; палео-графиянын бир бутагы.
 
Папирологиянын милдетине: грек, латын, кийинки (эллин, рим, Византия доору) демот, копт папирустарын, ошондой эле чопо жана тактайдагы жазууларды гана окуу, маанисин түшүндүрүү жана басып чыгаруу кирет. Иерат, алгачкы демот, байыркы еврей, арамей сыяктуу папирустарды египет таануу, семитология изилдейт. Папирология папирустарды мезгили, орду, мааниси боюнча изилдеп, классификациялайт.
 
Алгачкы грек папирус жазмалары 1752-жылы Геркуланумда (Италия) жана 1778-жылы Египетте табылган. Файюмдагы (Египет) массалык табылгалардан (1877-1778) кийин папирология өзүнчө илим катары өнүгө баштаган.
 
Англиялык окумуштуу Ф. Кенион Египеттен табылган Аристотелдин «Афины политиясын» 1891-жылы жарыялаган. 90-жылдары көп нускада чыгарган. Кийин бул тармакка кызыгуу артып, атайын журналдар чыга баштаган. Папирусту изилдөө жана сактоо боюнча негизги борборлор: Египет, Британии, Берлин, Париж, Флоренция музейлери, АКШдагы Колумбия жана Мичиган университеттери, Россиядагы Мамлекеттик Эрмитаж, M. Е. Салтыков -Щедрин атындагы к итепкана, Грузия ИАнын кол жазмалар интитуту ж. б. 

Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият
Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Категория:Тилдер
Категория:Лингвистика
Окуу процесси

Окуу процесси жогорку окуу жайында - студенттердин билим алуусунун жүрүшү.
 
Окуу процессин уюштуруу көлөмү жана мазмуну ар бир жогорку окуу жайынын профилине, илим, техника жана маданият деңгээлине, жогорку квалификациялуу адиске коюлчу учурдагы талапка ылайык аныкталган окуу материалын ырааттуу пландоонун негизинде жүргүзүлөт. Пландоо окуу пландарынан жана программаларынан, сабактардын расписаниесинен, маданий-массалык иштердин планынан көрүнөт.
 
Дисциплиналар милдеттүү (адистерди даярдоонун илимий теориялык негизин түзөт), альтернативдик (студенттер өз мүдөөсү туура келгенин үйрөнөт) жана факультативдик курстар (илим менен техниканын соңку маселелерине арналат) болуп бөлүнөт. Дисциплиналар мүнөзү боюнча коомдук илимдер, жалпы илимий (жогорку математика, химия ж. б.), жалпы инженердик (материалдардыи каршылыгы, электр техника ж. б.) жана атайын предметтер (хирургия, тигил же бул предметти окутуунун методикасы ж.О.) болуп ажыратылат.
 
Окуу процесси лекциядан, семинардык, жарым семинардык, лабораториялык ж. б. практикалык сабактардан куралат, ошондой эле ага окуу жана өндүрүш практикасы, экскурсия, экспедиция, курстук жана дипломдук иштер, долбоорлор, консультация, зачет, курстук жана мамлекеттик экзамендер кирет. 

Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият
Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Категория:Тилдер
Категория:Лингвистика
Насирэддин Туси

Насирэддин Туси Абу Жафар Мухаммед ибн Мухаммед ибн Хасан Абу Бакр (1201-1274) — илимпоз-энциклопедист жана мамлекеттик ишмер.
 
Аламут исмаилилерге жана монгол ильханы Хулагуга кызмат өтөгөн.

Марага обсерваториясын уюштуруп, «Зидж Эдьхани» астрономиялык каталогун түзгөн.
Чыгышта белгилүү «Насирдин этикасы», «Ибн Синанын философиясы жана логикасын чечмелөө» деген эмгектерди жазган.

Математика боюнча «Параллель сызыктардын кесилишпестиги жөнүндө трактат» жана «Евклиддин чыгармасы» деген китептерди жазып, параллель жөнүндөгү постулат үч бурчтуктун бурчтарынын суммасы менен байланыштырылган.

«Толук төрт жактуу жөнүндө трактат» деген эмгегинде жалпак жана сфералык тригонометрия өзүнчө окуу сабагы катары баяндалган. 

Колдонулган адабияттар
Колдонулган адабият
Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9

Категория:Лингвистика
Математикалык лингвистика

Математикалык лингвистика - табигый жана жасалма (математикалык символ, химиялык формула, морзе коду сыяктуулар) тилди изилдөөнүн так методдорун иштеп чыгуучу колдонмо математикалык илим.
 
Математикалык лингвистика тил илиминдеги ички зарылчылыктан 20-кылымдын 50-жылдары пайда болгон. Анын андан ары өнүгүшүнө негизинен «автоматтык которуу» проблемасы ыңгайлуу шарт түздү. Математикалык лингвистика тил илиминин бир бөлүгү боло албаса да, аны менен тыгыз карым-катнашта өөрчүйт. Ал алгебранын, автомат жана алгоритм теориясынын методдорун арбын колдонот.
 
Математикалык лингвистикада тилдик процесс «маани» - «текст» модели боюнча туюнтулат. Бул процесстин алгачкы этабында «маанилик» элементтер синтаксистик байланышка дуушар келет; кийинки этапта сүйлөм элементтеринен «текст» жаралат. Мындай системанын иштөө процессин сүрөттөп көрсөтүүчү математикалык аппарат абдан татаал жана көп кырдуу.
 
Математикалык лингвистика негизинен үч бөлүктөн турат: морфологиялык-синтаксистик түзүлүш теориясы, формалдык грамматика жана тилдин модели. Тилдин морфологиялык-синтаксистик түзүлүшүн изилдөөдө графтар теориясы менен логикалык дарак түрүндө сүрөттөө ыгы колдонулат. Математикалык лингвистиканын эң орчундуу бөлүгүн формалдык грамматика түзөт. Ал америкалык окумуштуу Н. Хомский тарабынан негизделген. Ошого байланыштуу бул грамматика көбүнчө «Хомский грамматикасы» же «түзүүчүл» грамматика деп аталат.
 
Формалдык грамматика ич ара дагы үч топко бөлүнөт: түзүүчүл грамматика (НС - грамматика), контекстсиз жана автоматтык грамматика. Формалдык грамматика сөз же сүйлөм логикалык дарак түрүндө берилет. Математикалык лингвистиканын формалдык грамматика бөлүгү жасалма тилдерди (көбүнчө электрондук эсеп машинанын программалык тилин) оптималдоодо да кеңири колдонулат. Тилдин анализдик моделинин теориясында анча татаал болбогон математикалык аппарат (математикалык логика, алгебра) пайдаланылат. Анын негизги маселесине лингвистикалык категорияларды (сөз түркүмдөр, фонема ж. б.) жөнгө салуу кирет. 

Колдонулган адабияттар
 Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9

Категория:Лингвистика
Марр Николай Яковлевич

Марр Николай Яковлевич (1865-1934) - лингвист, СССР ИАнын академиги (1912).
 
Петербург университетин бүткөн (1890). Армян-грузин филологиясын изилдөө жагынан чоң салым кошкон. Кавказ тилдеринин (картвел, абхаз ж. б.) тарыхын, археологиясын, этнографиясын да ийгиликтүү изилдеген. Бирок картвел тилдеринин салыштырма грамматикасын изилдөөдө айрым жаңылыштыктар кетирген. «Салттуу» же «инди-европалык» тил илими эскирип, марксизмге коошпой калды деп жарыялап, «яфет теориясы», «тил жөнүндөгү жаңы окуу» деген лингвистикалык жаңы теориялар чыгарган.
 
Маррдын бул теориялары да тил фактыларын объективдүү изилдөөгө ылайык келген эмес. Ошондой болсо да, Марр тил илими үчүн тил жана коом. тил жана ойлоо сыяктуу маселелерди иштеп чыгуу келечектүү иш экенин туура белгилеген. Марр чыгыш изилдөөчүлөрдүн бир нече муунун даярдаган, СССР элдеринин тилин изилдөөдө, жазмасыздарына жазма түзүүдө зор эмгек сиңирген.
 
Ленин ордени менен сыйланган. 

Колдонулган адабияттар
 Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9

Категория:Тилчилер
Категория:Туулгандар 1865-жылы
Категория:Өлгөндөр 1934-жылы
«Лугат»

«Лугат» - манжур, монгол, тибет, кытай, уйгур тилдеринин үч томдук салыштырма сөздүгү.
 
Ал Пекинде 1957жылы улуттар басмасында эски нускадан сүрөткө тартуу аркылуу чыгарылган. 18 миң сөз камтыйт. «Лугаттын» нускасында бет ачар болбогондуктан анын качан жазылганы, авторлору кимдер экени белгисиз.
 
Мазмунуна караганда «Лугат» 1771-жылы чыккан «Толук манжурча лугаттын» негизинде түзүлгөн. «Лугаттагы» атамалар манжур, монгол, тибет, кытай, уйгур тилдеринде берилген. Тибетче сөздөр манжур жазуусу менен эки түрдүү транскрипцияланган, уйгурча сөздөрдүн да ар кандай окулары көрсөтүлгөн. «Лугат» - тилчилерге, өзгөчө түркологдорго керектүү материалдарга бай казына.

 Колдонулган адабияттар 
Колдонулган адабият
Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Категория:Тилдер
Категория:Лингвистика
Ляпунов Борис Михайлович

Ляпунов Борис Михайлович (1862-1943) - орус славист илимпозу, СССР ИАнын академиги (1923).
 
 Петербург университетин бүткөн (1885).
 Одесса (1903-1923) жана Ленинград (1924-1929) университеттеринин профессору. * Ф.Ф. Фортунатов мектебинин өкүлү.
 Ляпунов славян тилдеринин салыштырма грамматикасы, тарыхы, этимологиясы боюнча илимий эмгектер жазган.

Негизги эмгектери: «1-Новгород жыл баянынын синоддук тизмесинин тили жөнүндө изилдөө» (1-чыг., 1899). «Байыркы славян тилинин жөндөлүш формалары» (1905) ж. б. Ляпунов - Полына ИАнын академиги (1930), Болгар (1932), Чех ИАларынын (1934) мүчө-корреспонденти. 

Колдонулган адабияттар
 Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9

Категория:Тилчилер
Категория:Туулгандар 1862-жылы
Категория:Өлгөндөр 1943-жылы
Киекбаев Жалил Гиниатович

Киекбаев Жалил Гиниатович (1911-1968) - башкырт түркологу, алтай тилдерин изилдөөчү.
 
Башкыртстан илимге эмгек сиңирген ишмер, филология илимдеринин доктору (I960).

Москвадагы Биринчи чет тилдер педагогикалык институтун бүткөн (1937). 
 
Киекбаев бир топ жыл мектепте жана жогорку окуу жайларда иштеген. Ал башкырт жана айрым алтай тилдеринин маселелери жөнүндөгү 70тей илимий эмгектин автору.
Ленин жана “Ардак белгиси” ордендери менен сыйланган.
 
Чыгармалары: Введение в урало-алтайское языкознание. Уфа, 1972.

 Колдонулган адабияттар 
 Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9

Категория:Тилчилер
Категория:Туулгандар 1911-жылы
Категория:Өлгөндөр 1968-жылы
Категория:Түркологдор‎
Кенесбаев Исмет Кенесбай уулу

Кенесбаев Исмет Кенесбай уулу (1907-1990) - казак совет тилчиси, казак совет тил илимине негиз салгандардын бири, түрколог, филология илимдеринин доктору (1945), профессор (1945).
 
 Казак ССР ИАнын академиги (1946).
 Казак ССР илимге эмгек сиңирген ишмер (1946).
 1942-жылдан КПСС мүчөсү. Ленинграддагы Чыгыш таануу институтун бүткөн (1931).
 Кененбаев - казак тилинин фонетикасы, лексикологиясы, лексикографиясы, этимологиясы жана тил тарыхынын маселелери, ошондой эле казак тилинин совет доорундагы өсүшү, тилдердин карым-катышы боюнча 100дөн ашык илимий эмгектин автору.

Түркологияда фразеология маселелери боюнча да изилдөө жүргүзүп, «Казак тилинин фразеологиялык сөздүгүн» түзгөн (1977).

Түркологдордун Советтик Комитетинин башкармасына мүчө, Эл аралык Урал-Алтай коомунун ардактуу мүчөсү, «Советская тюркология» журналынын редколлегия мүчөсү.
 
Ленин ордени, Кызыл Жылдыз, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9

Категория:Тилчилер
Категория:Туулгандар 1907-жылы
Категория:Өлгөндөр 1990-жылы
Караева Зина Караевна

Караева Зина Караевна (12. 08. 1950., Токтогул району, Токтогул кичи шаарчасы) - филология илимдеринин доктору, доцент.
 
 1967-жылы Боконбаев атындагы орто мектебин бүтүргөн.
 Ошол эле жылы Кыргыз Мамлекеттик чет тилдер факультетине тапшырып, 1972-жылы аяктаган.
 1971-1974-жылдары Токтогул районундагы Жоомарт атындагы орто мектепте англис тили мугалими болуп иштеген.
 1973-1993-жылдары Ош мамлекеттик университетинин чет тилдер факультетинде окутуучу болуп иштеп, 1985-жылы аспирантурага тапшырып, аны 1989-жылы бүтүрүп, ошол эле жылы «Тектеш эмес тилдердеги футуралдык категориясы» деген темада кандидаттык диссертациясын Ташкенг шаарындагы Ф. Энгельс атындагы Чет Тилдер Институнун кеңешинде филология илимдеринин доктору, профессор Дж. Бурановдун жетекчилиги астында коргогон.
 
 1993-жылы Эл аралык университетинде окутуучу, секция бөлүм башчысы, кафедра башчысы,
 1997жылдан Чет тилдер институтунун директору болуп иштейт.
 2002-жылы Фулбайт программасы менен Мичиган Университетине барып 6 ай стажировкадан өтүп келген,
 2009-жылы Индиядагы Индира Ганди атындагы Мамлекеттик Дистанциондук окутуу Университетинде эл аралык форумга, Турциядагы, Россиядагы уюштурулган Эл Аралык конференцияларга, симпозиумдарга катышып келген.
 
Кыргыз Республикасынын Президентинин Ардак Грамотасы, Билим берүү Министрлигинин ардак грамотасы, КРнын “Эл агартуунун отличниги” төш белгиси менен сыйланган. 2008-жылы “Котормонун жана семиотиканын лингвистикалык маселелери” деген темада докторлук диссертациясын коргогон.
 
Эки илимий монография жана отуздан ашык илимий макалары жарыяланды. Караева илимий адистерди даярдоодо да активдүү иш алып барат. Анын жетекчилиги менен кандидаттык (3) диссертациялар жакталган.
 
Азыр “Кыргыз семиотикасынын негиздери”, “Дүйнөлүк адабияттын негиздери” деген темалардын үстүндө иштеп, окуу куралдарын чыгарууга даярданып жатат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9

Категория:Тилчилер‎
Категория:Туулгандар 1950-жылы
Каннада

Каннада, каннара - каннара элинин тили.
 
Индиянын Майсур штатына таралган. Дравид тилдерине кирет. Бул тилде 3 млнго жакын адам сүйлөйт. 

Каннада байыркы (13-кылым), эски (13-19-кылымдар), жаңы (19-кылымдын аягынан) деп 3 мезгилге бөлүнөт. Азыркы адабий тилинин оозеки тилден аздыр-көптүр айырмасы бар. Жазууда түштүк инди шрифтинин бир түрүн колдонот. Грамматикасы мүчөлөмө (агглютинация) түзүлүштүү. 

 Колдонулган адабияттар 
Колдонулган адабият
Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Категория:Тилдер
Категория:Лингвистика
Историзмдер

Историзмдер - азыркы тилибизде сейрек колдонулган, буюм, зат, кубулуш аттарын билдирген сөздөр.
 
Мис., «хан», «бек», «кор башы», «жаа», «ай балта», «тай туяк» ж.б. Историзмдин архаизмдерден айырмасы - азыркы тилибиздин лексика, системасында семантикалык эквива фразеологиялык, айрым (тике) маанилери боюнча дал келген сөздүн дал келбеген (көбүнчө өтмө) маанисине окшоштурулуп, экинчи тилдеги сөздүн да ошондой мааниге ээ болушу (мис., орусча «член» - кыргызча «мүчө») семантикалык калька болот. 

 Колдонулган адабияттар 
Колдонулган адабият
Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9

Категория:Лингвистика
Исланд тили

Исланд тили - исланддардын тили, герман тилдериндеги скандинавия тобунун батыш Скандинавия бөлүгүнө кирет.
 
Исландия жана Түндүк Америкада таралган. Эзелки эстеликтери - скальд ырлары (9-кылым). Байыркы кол жазмалары 12-кылымдын аягына таандык. 12-13иылымдарда Исланд тилинин норвег тилинен айырмасы жок болгон. Андан бери Исланд тили фонетикалык жактан көп өзгөрүүлөргө учурады, бирок морфологиясында негизинен өзгөрүү болгон жок. Азыркы орфографиясы (19-кылымдын башында иштелген) байыркы Исланд тилиники өтө жакын. Азыркы исланд тилинде башка тилдерден кирген сөздөр жана диалектилик айырмачылыктар жокко эсе. 

 Колдонулган адабияттар 
 Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9

Категория:Тилдер
Категория:Исландия
Иран таануу

Иран таануу, иранистика - иран тилдеринде сүйлөгөн элдердин тарыхын, экономикасын, тилин, жазуу эстеликтерин, материалдык жана духовный маданиятын изилдөөчү гуманитардык илимдер комплекси.
 
Иран таануу 19-кылымда да осетин таануу, тажик таануу, иран тилдеринде сүйлөгөн байыркы элдердин тилин жана жазуу эстеликтерин изилдөөчү тармак болуп калды. Байыркы жана орто кылымдардагы эпиграфия эстеликтери, иран тилдеринде сүйлөгөн элдердин тарыхы, маданияты боюнча эмгектер иран таанууга негиз болду.
 
Европа өлкөлөрүнүн Иран, Орто Азия, Индия менен соода жана дипломатиялык мамилелеринин өнүгүпгү, европалык саякатчылардын (Ж.Карпини, В. Рубрук, М. Поло ж. б.) жазмалары Батыш Европада иран таануунун келип чыгышына түрткү берген. Байыркы иран тилдериндеги эмгектер салыштырма тил илимин түзүүдө аздыр-көптүр роль ойногон.
 
17-кылымда - 18-кылымдын 1-жарымында иран классиктеринин чыгармалары, тарых адабияттары европалык тилдерге которулуп, ираи тилинин грамматикасы, сөздүктөр, изилдөөлөр пайда болду. Булардын баары иран хаануунун куралышы үчүн өбөлгө түздү. «Авестанын» изилдениши (французча 1771-жылы чыккан), байыркы фарс клинописинин чечмелениши иран таануунун илим катары калыптанышына көмөк көрсөттү. Англис, француз, немец илимпоздорунун аракети менен 19-кылымда иран классикалык адабияты дүйнөлүк адабиятка кирди. Россияда иран таануу 19-кылымдын 1-жарымында пайда болгон.
 
Азыркы кездеги иран таануунун негизин марксчыл окумуштуулар М. П. Павлович, A. С. Султанзаде, С. Пастухов, В. Осетров, В. Тардов жана улуу муундагы иранисттер салышкан. Орто Азия жана Закавказье республикаларында еөрчүгөн адабиятты, тарыхты жана археологияны изилдөө иштери иран таануу үчүн чоң мааниге ээ. Ленинград, Ташкен, Баку ж. б. ш-дагы китеи сактоочу ири жайлардын иранча кол жазма каталогдору басылып чыккан.
 
Иран таануу проблемасы Москвадагы Чыгыш таануу институтунда жана анын Ленинград бөлүмүндө, СССР ИАнын этнографиялык, философия, дүйнөлүк, экономикалык жана эл аралык мамилелер, дүйнөлүк адабият, тил институттарында, Өзбекстан, Азербайжан, Грузия, Армения, Тажикстан жана Түркмөнстандын Чыгыш таануу институттарында, МГУга караштуу Азия жана Африка өлкөлөрү институттарында, ошондой эле дагы башка шаарлардагы университеттерде иштелип чыгууда. 

Белгилүү иранисттер: В. В. Бартольд, В. В. Струве, M. М. жана И. М. Дьяконовдор, Б. Г. Гафуров ж. б. 

 Колдонулган адабияттар 
Колдонулган адабият
Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Категория:Тилдер
Категория:Лингвистика
Инкорпорациялама тилдер

Инкорпорациялама тилдер - тилдердин структуралык тиби.
 
Булардагы морфологиялык, синтаксистик байланыш негизинен инкорпорация аркылуу ишке ашат. Инкорпорациялама тилдерге палеозия тилдери (чукот, коряк, алютор, керек, нивх тилдери) менен түндүк америкалык индеец тилдеринин бир тобу (дакота, цимшиан, паюх ж. б.) кирет. Кээде инкорпорациялама тилдерге чынында мүчөлөмө (агглютинациялама) эскимос, алеут сыяктуу тилдерди да кошкон учурлар бар. 

 Колдонулган адабияттар 
Колдонулган адабият
Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Категория:Тилдер
Категория:Лингвистика
Индонез тилдери

Индонез тилдери - Филиппин, Тайвань, Чоң жана Кичи Зонд, Молукк аралдарында, Малакка жарым аралдарында, Түштүк Вьетнамдын кээ бир райондорунда, Мадагаскар аралында жашаган элдердин тили.
 
Индонез тилдери (диалектилери менен бирге алганда) 190го жетет. Малай-полинез тилинин составына кирег. Өз ара тыбыштык составы, өзгөчө үнсүздөру боюнча айырмаланат; сөздөрүнүн көбү эки составдуу; грамматикалык жактан анча айырмаланбайт. Сөз түркүмдөрү начар жиктелгендиктен род, сан, жөндөмө, жак категориясы жок.
 
грамматикалык түзүлүшү боюнча индонез тилдери мүчөлөмө (агглютинациялама) тилдерге жатат. Индонез тилдеринин (батышында) сөздүк составында санскрит, араб, европа жана кытай тилдеринен кирген сөздөр басымдуу. Бул тилде сүйлөгөн элдердин адабий тилинин өнүгүшүнө узак убакыт колониялык эзүүдө жашагандыгы тоскоол болгон. Индонез тилдеринин айрымдарынын өзүнчө графикасы бар, айрымдарыныкы инди жазуу системасынын негизинде түзүлгөн.
 
Малай тили 13-19-кылымдарда араб графикасын пайдаланган, 19-кылымдан латын графикасында. Бул тил - Индонезиянын мамлекеттик тили. 

 Колдонулган адабияттар 
Колдонулган адабият
Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Категория:Тилдер
Категория:Лингвистика
Илим таануу

Илим таануу - илим изилдөөнүн тармагы. Ал илимдин пайда болуу жана өнүгүү закон ченемин, илимий иштин түзүлүшүн жана динамикасын, илимдин башка социалдык институттар жана коомдун материалдык жана рухий турмуш чөйрөсү менен өз ара катышын үйрөтөт.
 
Илимдин өнүгүшүнүн айрым аспектилери 19-кылымдын ортосунан философия ж. б. илимдерде изилдене баштаган (Г. Гельмгольц, К. Бернар, К. А. Тимирязев ж. б.). А. Декандоль илимдин өнүгүшүнө таасир кылган социалдык, психологиялык ж. б. себептерди ачууга аракеттенсе, В.Оствальд илимпоздун калыптануу маселелерин иликтеген.
 
Илимий-техникалык революциянын жана илимдин таасиринин өсүшүнө байланыштуу 20-кылымдын 1жарымынан илим комплекстүү изилдене баштап, 30жылдарда илим табуунун проблематикасы калыптанган, 40-жылдары илимий иш-аракетти эмпириялык түрдө изилдөө иштери кеңири жүргүзүлөт.
 
60-жылдары СССР ж.б. өлкөлөрдө илим таануунун предмети жана милдети жөнүндө түшүнүк жана анын маселелерин иштеген илимий коллектив пайда болгондон баштап, ал өзүнчө тармак катары түзүлүп, изилдөө багыттары пайда болгон. Анализдеп үйрөнүүнүн максаты - илимдин өнүгүшүнүн закон, ченемдерин татаал система катары ачуу. Илимдин коомдогу ордун үйрөнүүдө тарых, социология, философия ж. блардын түшүнүктөрү, методдору пайдаланылат. Бирок илим таануу айрым билимдердин синтези эмес. Илим таануу маселелерин чечүү боюнча Кыргызстанда жана чет өлкөлөрдө көп илимий мекеме иштейт. 

 Колдонулган адабияттар 
Колдонулган адабият
Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
Категория:Тилдер
Категория:Лингвистика