Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Эсти башкаруу

Эсти башкаруу(Memory control - Управление памятью). Иштетүү учурунда эстин айрым бөлүгү иштетүү сис-теминин резиденттик бөлүгү, колдонмо програмдардын көрсөтмөлөрү жана иштетилүүчү берилиштерди сактоо үчүн пайдаланылат. Эстин башка бөлүгү эсептөө, сорттоо жана арада алынган жыйынтыктарды убактылуу сактоо үчүн колдонулат. Эсти бөлүштүрүү же эстин бөлүктөрүнө тиешелүү берилишти бекитүү иштетүү системинин иши болуп саналат. Жаңы эле киргизилген жана чыгаргыч түзүлүшкө жиберүүнү күтүп турган берилиштер буфер деп аталган эстин бөлүгүндө сакталат. Иштетүү системи эстин конкреттүү бөлүгүн буферге бекитип коет жана анда сакталган маалыматтарды башкарат.

Иштетүү системи эсти, ошондой эле, эстин айрым үлүшүн бөлүштүрүү деп аталган бөлүктөргө бөлөт. Айрым иштетүү системдери эстин баарын бөлүштүрө алса, башкалары эстин айрым гана бө-лүгүн бөлүштүрө алат. Айрым бөлүктү бөлүштүргөн иштетүү системдери эстин ал аймагын резиденттик бөлүккө жана буферге ыйгарат.

Эсти бөлүштүрүүнүн дагы бир жолу виртуалдык эс же виртуалдык эсти башкаруу деп аталат. Виртуалдык эс тез эстин көлөмүн чоңойтот, себеби, иштетүү системи дисктин белгилүү өлчөмдөгү көлөмүн колдоно алат. Тез эс катары колдонуу үчүн бөлүштүрүлгөн дисктин бөлүгү свопингтик файл деп аталат.

Виртуалдык эс көп маселелүү иштетүү системдеринде бир учурда тез эсти колдонуучу програмдар санын максималдаштыруу үчүн колдонулат. Виртуалдык эс жок болсо иштетүү систем програмды аткарылып жаткан учурда толугу менен тез эске жүктөп коймок. Иштетүү системи учурда, аткарылып жаткан програмдын үлүшүн гана виртуалдык эске жүктөй алат.
Иштетүү системдеринин виртуалдык эсти башкаруу жолу барактоо деп атат. Белгилүү сандагы байттар барак деп аталат жана барактоо учурунда дисктен эске зарыл болгон учурда берилиштер же програмдын көрсөтмөлөрү барактарга бириктирилип, жиберилип турат. Барак өлчөмү 512 ден 4 000 байтка чейин аныкталат, барактын так өлчөмүн иштетүү системи аныктайт. Эгерде кошумча барак талап кылынса, анда иштетүү системи кошумча орун даярдайт, ал үчүн бир же бир нече баракты эстен диске кайтарат. Иштетүү системи биринчи кезекте демейде акыркы пайдаланган баракты кайтарат.

 Колдонулган адабият 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Эс баскычтары

Эс баскычтары (Memory button - Кнопочная память) чөнтөк батареи сыяктуу тыйын өлчөмүндөгү кичинекей сактагыч түзүлүш.
Эс баскычтары азыркы учурда 8 000 тамгадан турган маалымат сактаганга жөндөмдүү, бирок күн өткөн сайын анын өлчөмү тездик менен өсүүдө. Эс баскычындагы берилиштерди окуу же оңдоо үчүн чөнтөк терминалга бириктирилген кичине баскычка колду тийгизүү менен аткарылат. Эс баскычтары колдонмо програмдарда пайдаланылат жана кыймылда жүргөн иштерде, атап айтканда талдоо лабораторияларында, жүк контейнеринде ж.б. колдонулат.

 Колдонулган адабият 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Энергия жабдыгы

Энергия жабдыгы кубаттуулугу 115-250 вт болгон энергиянын чыңалуусун компьютерге жетиштүү деңгелге өзгөртүп туруу милдетин аткарат. Компьютердин тетиктерин муздак абалда кармап туруу үчүн системдик блокто орнотулган желдеткичти да энергия менен камсыз кылып турат.

 Колдонулган адабият 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Электростатик плоттер

Электростатик плоттер, Электростатик принтер (Electrostatic ploter- Электростатический плоттер) ар бир сабынын алдында ийне деп аталган өткөргүч болот, ал документке электрстатиктик чыңалууну түзөт. Андан кийин документ көрсөткүч деп аталган түзүлүш аркылуу өтөт жана заряддалган өткөргүчтүн документке тийип өткөн жери аныкталат. Электрстатик принтери бир катар кичине чекиттерден түзүлөт жана алардын жардамы менен салыштырмалуу жогорку сапаттагы сүрөт чыгарылат. Электрстатик плоттерлер калемдүүгө караганда ылдамдыгы жогору.

 Колдонулган адабият 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Эки жактуу ишеним

Эки жактуу ишеним (Two-way confidence - Двухсторонное доверие). Ишенимдүү катнаш тибиндеги тармактык технологияларда эки домен бир бирине ишенишет. Бул вариантта ар домен башка домен менен бир жактуу ишенимдүү катыш орнотушат. Эки жактуу ишенимдүү катыштар транзитивдик да, транзитивдик эмес да боло алышат. Домендердин бир дарагында же токоюнда болушкан Windows домендери арасындагы бардык эки жактуу ишенимдүү катыштар транзитивдик болушат.
 Интернеттеги шилтемелер 
 Колдонулган адабияттар 
Компюьтер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Технология
Категория:Информатика
Категория:Кыргызча компүтердик терминдер
Электрондук чек

Электрондук чек (Elec-tronic cheque -Электронный чек) – бул төлөөчү өзүнүн төлөм эсебинен акча которуу жөнүндө банка жиберилген талап. 

Төлөөчү төлөмдөрдү аткарууда элекрондук чекти жазат, колу коюлат жана акча алуучуга жиберет, андан кийин чек төлөө үчүн көрсөтүлгөндө колу текшерилет жана андан кийин гана товар жеткирилет же кызмат көрсөтүлөт.

 Колдонулган адабият 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Квазар

thumb|Галактика NGC 4319 жана квазар Маркарян 205
Квазар (quasar) – өтө кичине бурчтук өлчөмгө ээ жана Күн системасынан бир нече миңдеген Мпк алыс жайгашкан космос объектилери. Аларды квазижылдыздык объектилер, квазижылдыздар деп да айтышат. 

Оптикалык түрү жагынан жылдыздарга, ал эми спектрлеринин мүнөзү бонча газ тумандуулуктарына окшош. Квазарлардын жаратылышы галактикалардын активдүү ядросу сымал жана ал жылдыздар системасынан өтө алыс жайгашкан. Квазарлар өтө кубаттуу галактикаларга караганда ондогон эсе көп энергияны нурландырат. Энергия булагы азырынча белгисиз. Айрым rвазарларда жаркырактык байкаларлык жана тез байкалат. Квазарлардын табияты алиге чейин окуп-үйрөнүлө элек.

Квазардын нурланышы – жылдыздарга салыштырмалуу айрым өзгөчөлүктөргө ээ болгон жана анын спектринде эң чоң кызыл жылышы бар ачык сызыктар.

Квазарлардын өтө жаркырактыгы 13-жылдыз чоңдугундай көрүнөт, бирок кээ бир квазарлар зор галактикаларга салыштырмалуу жүздөгөн эсе жарык жана радиотолкун түрүндө нурланат.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек. Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Астрономиялык объектилер‎
Инверсия

Инверсия – 1) геометрияда OОА= k барабардыгы аткарылгандай, тегиздиктин ар бир A чекитин (ОА) шооласында жаткан чекитине которгон өзгөртүү. Мында k туруктуу чыныгы сан. О чекити инверсиянын борбору же уюлу, k даражасы же коэффициент деп аталат. Эгер k = a2 болсо, анда O борборлуу жана а радиустуу айлананын s чекиттери инверсия учурунда өзүнө өзү өтөт. Кээде оң даражалуу инверсия гиперболалык инверсия, ал эми терс даражалуусу эллипстик инверсия же антиинверсия деп аталат. Декарт тик бурчтуу координатасында инверсия , формуласы менен же комплекстик өзгөртмөлүү тегиздикте z = k/z формуласы менен берилет. Инверсия комплекстик өзгөрмөлүү функциялар теориясында, геометрияда жана башкалар колдонулат. 2) Комбинаторика инверсиясы эки элементтин жанаша турарына же алар башка элементтер менен бири биринен ажырашына карабастан, орун алмаштырууда алардын кадыресе тартибинин бузулушу. Мисалы, элементтердин нормалдуу жайгашышы abc болсо, анда аны bca деп өзгөртүүдө b жана а, с жана a элементтери инверсияны түзөт.
Категория:Математика 
Категория:Геометрия
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Кратер

thumb|Везувий вулканынын кратери.
Кратер
 Айдын бетиндеги алкак сымал тоолор; 
 метеорит Жерге түшкөн кезде Жердин бетинде пайда болгон оюк (Метеорит кратери); 
 жанар тоонун чокусундагы же капталындагы ороо, аяк сымал терең чуңкур; диаметри бир нече мден бир нече кмге чейин.

Кратерлерге астрономдордун жана математиктердин аттары коюлган. Мис., Кеплер, Коперник, Ньютон жана башка.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек
 Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Астрономия
Категория:Геология‎
Зенит

thumb|Диаграммада зенит жана ага карама-каршы чекит надир көрсөтүлгөн.
Зенит – асман сферасынын борбору аркылуу өтүүчү тик сызык сферасынын жогорку жагы менен кесилишүү чекити. 

Эгерде байкоочу асман сферасынын борборунда турат деп эсептелсе, анда зенит байкоочунун дал төбөсүндөгү асман сферасынын чекити болот. Зениттин горизонттон жогорку бийиктиги 90о. Зенитке карама-каршы чекит – надир. Тактап айтканда Жердин сферикалык эместигинен улам тик сызыктын жардамында аныктала турган зенит геометриялык зенит менен чанда гана дал келет.

Зенитке жакын жаа – галонун бир түрү; ал айлананын 1/4 бөлүгү бонча созулган жарык жаа түрүндө көрүнөт. Күндөн болжол менен 46° алыстыкта өтөт, борбору зенитте жатат. Зенит жакын жаанын пайда болушу булуттагы муз кристаллдарына түшкөн жарыктын сынышы менен шартталган. Ал Күн 32°тан кем эмес бийиктикте турган учурунда байкалат.

Зениттик аралык – горизонталдык координата системасындагы асман координатадарынын бири (Z), зениттин жана объектинин багыттарынын арасындагы бурч, 0о < Z < 180° чегинде болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек
 Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Астрономия
Коомдук коопсуздук комитети

«Коомдук коопсуздук комитети» – 1917-жылы октябрь-ноябрь айларында Россиянын бир катар аймактарында түзүлгөн контрреволюциячыл уюм. Анын негизги максаты социалдык курулуш иштерине тоскоолдук кылуу болгон. Кыргызстандын аймагында алгачкы «Коомдук коопсуздук комитети» октябрь айынын 2-жарымында Пишпекте (төрагасы – эсер Новаковский), Жалал-Абадда (төрагасы – Ризаев) түзүлгөн. 1917-жылы анын мүчөлөрү Ош, Өзгөн Алай жана башка болуштуктарда жана кыштактарда контрреволюциячыл иштерди жүргүзүшкөн. 1918-жылы бийлик советтерге толук өткөндөн кийин жоюлган.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз тарыхы” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
Башкы редактор: Ү.А.Асанов, жооптуу редактор: А.А.Асанканов.
Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н. Өмүрбеков.
 Интернеттик шилтемелер 

Категория:Кыргызстан
Коргол Досуев

thumb|Коргол Досуев
Коргол Досуев (1890, азыркы Аксы району, Токтобексай кыштагы – 1962, Токтогул району) – төкмө акын, комузчу. Коргол комуз черткенди атасынан үйрөнүп, Ныязалы комузчудан таалим алган. Ырчылык өнөрү 14 жашында башталган. Токтогул Сибирден келгенден кийин аны менен бирге жүрүп, ырчылык, комузчулук өнөрүн өркүндөткөн жана андан «Жаныш-Байыш», «Курманбек», «Нуржан», «Кедейкан» аттуу дастандарды үйрөнгөн.

Корголдун ырлары («Эски заман», «Ак-Бакай», «Куйручукка жооп», «Терме» жана башка) кыскалыгы, сөздөрүнүн курч, таамайлыгы менен айырмаланат. Анын көп айтыштары, ар-ноолору, дин кызматкерлерин ашкерелеген сатиралык ырлары, термелери, сүйүү ырлары жана башка чыгармалары бар, Корголдон Токтогулдун «Алымкан», «Терс кайрык» жана башка ыр, күүлөрү жазылып алынган.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз тарыхы” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
Башкы редактор: Ү.А.Асанов, жооптуу редактор: А.А.Асанканов.
Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н. Өмүрбеков.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Категория:Көркөм өнөр
Президент

Президент 

1. шайлануучу мамлекет башчысы; 

2. мекемени, коомду жетектөө үчүн шайланган төрага; 

3. корпорациянын, компаниянын жогорку кызматтагы башкаруучусу.
 Кыргызстан 
thumb|Аскар Акаев & Джо́рдж У. Бу́ш (2002)|280x280px
1990-жылы 22–30-октябрдагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Советинин кезексиз сессиясында биринчи жолу президент маселеси каралган. 1990-жылы 24-октябрда «Кыргыз ССРинде Президенттик кызматты түзүү жөнүндө» Мыйзам кабыл алынып, 27-октябрда парламент Кыргызстандын туңгуч Президенти Аскар Акаевди шайлоо менен коллегиялдуу мамлекет башчысынын ордуна жеке кызмат оруну – президент киргизилген. Парламент шайлаган президенттин ыйгарым укуктарын, президенттик бийликтин мыйзамдуулугун камсыз кылуу максатында 1991-жылы 12-октябрда көз карандысыз, эгемендүү мамл. башчысы мамл. түзүлүш жөнүндөгү маселени чечкен. 1993-ж. 5-майда эгемендүү Кыргызстандын Конституциясын кабыл алуу менен совет системасы толугу менен жоюлуп, президенттик бийлик орногон. 1995-жылы 24-декабрда элдик шайлоо жолу менен Кыргыз Республикасынын туңгуч президенти Аскар Акаев шайланган. Бул Конституцияга ылайык президенттин биринчи мөөнөтү деп эсептелген. 1996-жылы 10-февралда өткөрүлгөн референдумдун негизинде президент статусунун өзгөрүлүшү менен президенттик «күчтүү» бийлик орноп, Кыргыз Республикасы парламенттик башкаруудан парламенттик башкарууга өткөн. 2000-жылы 29-октябрда президентикке Аскар Акаев экинчи мөөнөткө кайра шайланган. 2003-жылы 2-февралдагы жалпы элдик референдумда Кыргыз Республикасынын президенти Аскар Акаевге дагы бир жолу ишеним көрсөтүлдү. 

2004- жылдын 24-мартында элдик революция болуп, президенттикке Курманбек Бакиев дайындалган.2008- жылдын 28- июлунда президенттик шайлоо өтүп, анда да К. Бакиев жеңип чыккан.

2010-жылдын 7- апрелинде кайра элдик революция болуп, бийликке убактылуу өкмөт келип, президенттикке Роза Отунбаева келет.

2011–жылы декабрь айында Р. Отунбаева бийликти шайлоонун негизинде утуп чыккан Алмазбек Атамбаевге өткөрүп берди.
+Президенттер хронологиясыЖылАты-жөнү1991 - 2005Аскар Акаев 2005 - 2010Курманбек Бакиев 2010 - 2011Роза Отунбаева2011 - 2017Алмазбек Атамбаев 2017 - 2020 Сооронбай Жээнбеков 2021 - азыркы учурда Садыр Жапаров

 Булактар 
 Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

*
Категория:Саясат таануу
Категория:Кызмат ордулары
Пржевальский эстелиги

ПРЖЕВАЛЬСКИЙДИН ЭСТЕЛИГИ — орус саякатчысы жана географы Н. М. Пржевальскийге тургузулган эстелик. Каракол шаарына жакын жерде улуу саякатчынын мүрзөсүнө 1894-жылы граниттен тургузулган. Эстеликте Н. М. Пржевальскийдин саякатынын маршруту көрсөтүлгөн Азия картасын чеңгелдеген бүркүт орнотулган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Пржевальск солдат, жумушчу депутаттар совети

ПРЖЕВАЛЬСК СОЛДАТ, ЖУМУШЧУ ДЕПУТАТТАР СОВЕТИ 1917-жылы июнда Солдат депутаттар советтеринин бириккен советине Жумушчу депутаттар совети кошулуп түзүлгөн. Советте адегенде меньшевиктер көптүк кылган. 1917-жылы октябрдын башынан Дыйкан, солдат депуттар совети аталган. 1918-жылы бул Совет большевиктештирилген. 1918-жылы 26-июнда өткөн Советтердин 1-съездинде Каракол аймагында Совет бийлигинин жеңишин жарыялаган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Пулатчы

Пулатчы – 14-кылымдын ортосундагы теңиртоолук түрк-моңгол «Дөөлөт» уруусунун эмири; Моголстандын таасирдүү төбөлдөрүнүн бири. П. Моголстандын Маңгалай-Субе («Башкы аймак») аймагын башкарган. Анын курамына Фергана өрөөнү, Ташкен аймагы, Ош, Атбашы, Нарын аймактары, Аксуу, Кашкар, Жаркенд, Хотан шаарлары караган. Пулатчы Исан Бука хандын (1309–18) учурунда Кашкардын улусбеги, башкаруучусу болгон. 1318-жылы Исан Бука хан өлгөн соң, башкаруучусу жок могол улустары, ар кимиси өз алдынча бөлүнө баштаган. Пулатчы хандын тукуму деп эсептелген 16 жаштагы Тоглук Темирди 1348-жылы Моголстанга алдырып келип, аны хан деп жарыялап, өзүн Бүткүл Моголстандын беги деп жарыялаган. 1361-жылы пулатчы кайтыш болгондон кийин, анын орду уулу Худайдадга мураска калган.

 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Рабад

Рабад– шаардын кол өнөрчүлөр, соодагерлер жашаган бөлүгү, шаардын чет-жакасы. Шаардын өкүмдары жана дөөлөттүү адамдар жашаган шахристан бөлүгүнө улай салынган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Рабат тургун жайы

Рабат – биздин замандын 1-кылымында кен казуучулардын тургун жайы. Баткен районундагы рабат кыштагынын түштүк тарабында. Үч дөбөдөн турат. Үстүңкү катмарында калыңдыгы 1 метрдей шлак жатат. Тургун жайдан металл жана руда эритилүүчү имараттын калдыгы, металл эритилүүчү меш, ошондой эле металл куур жана карапалар табылган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Расизм

Расизм — адам расаларынын дене жана психикалык жактан бирдей эместиги жана ал айырма коомдук маданиятка, тарыхка таасир көрсөтөрүн, илгертиден адамдарды жогорку жана төмөнкү расага бөлүп келишкендиги, анын ичинде алдыңкылары цивилизация жаратуучулар болсо, ошондой эле табият аларды башкалардын үстүнөн башкара тургандай өзгөчөлүккө ээ кылып жаратса, экинчилери маданият түптөмөк тургай, аларды өздөштүрүүгө да кудурети жетпеген, эксплуатацияланууга гана жаралган жандар экендиги жөнүндөгү илимге каршы келүүчү реакциячыл мазмундагы концепциялардын жыйындысы. Француз Ж. А. Гобино 19-кылым орто ченинде алгачкы расисттик концепцияны алып чыгуу менен, арийлерди «жогорку раса» деп жарыялаган; бара-бара расизм социалдык дарвинизм, мальтузианство, евгеника менен эриш-аркак өнүккөн (Д. Хайтрафт, Б. Киндз Англиядан, Ж. Лапут Франциядан, Х. Вольтман, Х. Чемберлен, Аммон Германиядан). Расизм фашизмдин расмий идеологиясына айланган. Расизм учурда мамлекеттерде, сегрегацияларда, апартеидде, көпчүлүк мезгилде геноцидде расисттик дискриминацияларды актоо үчүн колдонулат. Расизмдин сионизмге да байланышы бар.

 Булактар
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

*
Категория:Саясат таануу
Категория:Саясий теориялар
Ратификация

РАТИФИКАЦИЯ (латын ratus – бекилген, facio – жасайм) – мамлекеттин дайындалган өкүлдөрү тарабынан түзүлгөн эл аралык келишимди мамлекеттик жогорку бийликтин бекитиши. Ошондо гана түзүлгөн келишим укуктук толук күчүнө кирет.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Маданий катмар

Маданий катмар – адамзаттын турмушун, чыгармачылыгын чагылдырган археологиялык калдыктардын катмары. Мисалы: адам жашаган жерде калган буюмдар, кооздуктар, согуштук, эмгек куралдары, тамак-аш калдыктары бир канча мазгилдердин аралыгында маданий катмарды түзө берет. Археологиялык казууда Маданий катмарлар табылып, алардын ар биринин доору аныкталат. Табылган буюмдар аркылуу эстеликтин жашаган доору, ошол мезгилдеги калктын маданияты тууралуу маалымат алынат. Маданий катмардын жалпы калыңдыгы бир канча миллиметрден ондогон метрге чейин жеткен учурлар кездешет.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз тарыхы” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
Башкы редактор: Ү.А.Асанов, жооптуу редактор: А.А.Асанканов.
Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н. Өмүрбеков.
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Маданият
Төңкөрүш

Төңкөрүш ― (латын- revolutio – бурулуш, кубулуу, кайрылуу) – жаратылыш, коом же таанымдын кайсы бир кубулуштарынын өсүшүндөгү терең, түп-тамырынан, радикалдуу жаңылануу, сапат жагынан өзгөрүү; жаратылыштын өнүгүүсүндөгү секирик. Өз нугу менен жай өнүккөн эволюция жана коомдук баскычтын толук эмес системасын камтыган реформадан айырмаланып, революцияда тез, түп-тамырынан бери өзгөрүү жүрөт. Илимий термин катары алгач 1543-жылы Н. Коперниктин «Асман сфераларынын айланышы жөнүндө» («De revolutionibus orbium coelestium») деген эмгегинде, саясий мааниде 1660-жылы Англиядагы монархияны кайра калыбына келтирүү үчүн антимонархиялык кыймылды басууда колдонулган. Саясат таанууда социалдык жана саясий болуп бөлүнүп, социалдык Революцияда бир социалдык-экономикалык түзүлүш экинчисине; саясий Революцияда саясий режим алмашылат. Марксизмдин теориясы боюнча феодализмден капитализмге өтүүдө (мисалы, 16-кылымдагы Нидерланды, 17-кылымдагы Англия, 18-кылымдын аягындагы Улуу француз, 1848–49-ж. Европадагы ж. б.) Революциялар буржуазиялык; капитализмден социализмге өткөн (1917-жылдагы Улуу Октябрь револяциясы, Кытайдагы 1911-жылы Синьхай ж. б.) Революциялар социалисттик болуп эсептелет. Азыркы учурда чөйрөсүнө жараша геологиялык Революция (жаратылышта), экономикалык мааниде – неолит Революциясы, өнөр-жай Революциясы, маданий Революция, демографиялык Революция; саясатта – социалдык Революция, саясий Революция (коомдук); физика, биология, медицина, космология, ж. б. техника жаатында «илимий Революция»; ошондой эле «илимий-техникалык Революция» (илимде) сыяктуу түшүнүктөр да Революция деген термин менен белгиленет.

 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Революциячыл комитеттер

РЕВОЛЮЦИЯЧЫЛ КОМИТЕТТЕР, ревкомдор – Совет бийлигинин граждандык согуш жана чет элдик интервенция убагындагы (1918– 20) убактылуу атайын органдары. Анын уюштурулушунда жана ишинде Октябрь революциясы мезгилиндеги (1917) аскердик революциячыл комитеттердин тажрыйбасы колдонулган. Революциячыл комитеттер 1919-жылы кеңири кулач жайып, республикалык, крайлык, губерниялык, уезддик, болуштук, айылдык болуп түзүлгөн. Алар граждандык, аскердик бийликке толук ээ болуп, мүчөлөрү жогортон дайындалган. Биринчи революциячыл аскер совети (РАС) деп аталган комитет 3–5 адамдан туруп, Совет бийлигинин жергиликтүү органдары менен бирдикте иштеген. Кыргызстанда революциячыл комитеттер 1919-жылы түзүлүп, көпчүлүк жерлерде жергиликтүү Советтердин аткомдорунун милдетин аткарган. Революциячыл комитеттер Кыргызстанда жер жана улут маселелерин чечүүдө, басмачыларды жоюуда маанилүү роль ойноп, совет бийлигинин органдарын шайлоо жолу менен түзүүгө шарт түзгөн. Революциячыл комитеттер Кыргызстандын аймагында өз милдетин аткарган соң (1923) жоюлуп, бийликти жергиликтүү Советтердин аткомдоруна өткөргөн.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Резидент

РЕЗИДЕНТ (латын residens – өз ордунда калуучу) – 1. мамлекеттин протекторат өлкөлөрүндөгү өкүлү, ошол өлкөнүн башкаруучусу; 2. чет элдик чалгындын башка мамлекеттин бир районундагы шпиондук тармагын башкарган жашыруун агенти; 3. бир өлкөнүн өкүлү катары экинчи өлкөдө турган адам.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим