Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Карпат тоолору

thumb|Карпат тоолору.
Карпат тоолору – Европадагы тоо системасы; Словакия, Чехия, Польша, Венгрия, Сербия, Украина жана Румыниянын аймагында. Дого сымал түндүк-чыгышты карай ийилип, Дунай дарыясынын өрөөнүндө (Братислава ш. туштан) Темир Дарбазага чейин 1600 кмге созулуп жатат. Орточо бийиктиги 1000 м чамасында, эң бийик жери 2655 м (Герлаховски-Штит чокусу). Батыш жана Чыгыш Карпат Бескид тоолорунан, Түштүк Карпат Батыш Румыния тоолорунан, Трансильвания платосунан турат. Альп геосинклиналь Облусунун курамына кирет. Догонун сырткы тилкеси негизинен флиштен (кумдук, конгломерат, чополуу сланец), Борбордук тилкеси кристаллдык тектерден, акиташ тегинен турат; мында байыркы мөңгүлөрдүн издери сакталган бийик кырка тоолор (Татра, Фэгэраш жана башка) жайгашкан. Ички тилкесин көбүнчө жанартоо массивдери түзөт. Климаты мелүүн, деңиздик кпиматтан континенттик климатка өтмө. Январдын орточо температурасы –2... –5°C (кыр чокуларында –10°Сден төмөн), июлдуку 17–20°C). Жылдык жаан-чачыны 600–2000 мм. Капталдарында 1600–1800 м бийикке чейин жазы жана ийне жалбырактуу токой, андан жогору субальп бадалдары жана шалбаа өсүмдүктөрү өсөт. Нефть, газ, таш туз (негизинен Карпат этегиндеги ойдуңдарда), түстүү металл (Металич тоосунда) кендери, жылуу булактар бар. Карпаттын аймагынын 16% аянты коргоого алынган; алардын эң негизгилери: Татра улуттук паркы (Словакия, Польша), Чыгыш Карпат эл аралык биосфера резерваты (Украина, Словакия, Польша), Карпат биосфера коругу, Синевир, Сколев Бескиддери, Ужан улуттук парктары, Горгани коругу, Надсян ландшафттык паркы (Украина), Ретезат улуттук паркы (Румыния). Жапыз Татра, Словакия Карсты, Полонина улуттук парктары (Словакия), Туризм өнүккөн, спорттун кышкы түрлөрү өткөрүлөт. Тоо-климаттык жана бальнеологиялык курорттору арбынКарпат-жылы кышкы эс алуу.Жайында Карпаттагы эс алуунун өзгөчөлүктөрү

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Тоолор‎
Категория:Словакия
Категория:Чехия
Категория:Польша
Категория:Венгрия
Категория:Украина
Категория:Румыния
Картахена

thumb|Картахена-де-Индиас.
Картахена, Картахена-де-Индиас – Колумбиядагы шаар. Боливар департаментинин административдик борбору. Кариб деңизинин жээгинде, Магдалена дарыясындагы деңиз порту (жылына 7 млн т жүк ташылат). Калкы 885,7 миң (2008). Жол тоому. Эл аралык аэропорту бар. Нефть ажыратуу, тамак-аш, цемент, химиялык өнөр жай ишканалары иштейт.

Шаар 1533-жылы негизделген. Кул соодалоонун борбору болгон. Картахенанын тарыхый борборундагы 3 квартал (ак сөөктөр, соода жана элдик) Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. 16–18-кылымдардын чептери, чиркөөлөрү, монастрлар жана соборлор сакталган. Өлкөнүн башкы ишкер, соода (зер буюмдар, асыл таштар) жана өнөр жай борбору. Машина куруу (анын ичинде кеме ремонттоо), жеңил жана тамак-аш, нефть ажыратуу (Кариб деңизинин жээгиндеги жана өлкөдөгү эң ири; кубаттуулугу суткасына 75 миң баррель; 2010-жылы кубаттуулугу суткасына 140 миң баррелге жеткирилет) ишканалары иштейт. Университеттер, музейлер, китепканалар бар. Картахенада ЭКФ (1961-жылдан) өткөрүлүп турат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Шаарлар
Категория:Колумбия
Картер

thumb|Картер.
Картер – машина же механизмдин (кыймылдаткыч, редуктор, насос жана башка) кыймылсыз бөлүгү. Ал негизинен куту түрүндө жасалып, жумушчу тетиктердин таянычы катары кызмат кылат жана машинаны же механизмди булгануудан сактайт. Мисалы, поршендүү кыймылдаткычтын картерди муунактуу вал, цилиндр жана башка тетиктердин таянычы болуп эсептелет. Картердин төмөнкү бөлүгү майлоочу майдын чогулткучу катары пайдаланылат. Картер чоюндан, ысытылып иштетилген болоттон, жеңил металлдан жасалат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Механика‎
Картография

thumb|Картография.
Картография (карта жана ...графия) – картография эмгектердин (географиялык карталар, глобустар, рельеф карталары, Айдын, планеталардын, жылдыздуу асмандын карталары жана башка) теориясы, методикасы, аларды түзүү жана пайдалануу ыкмалары жөнүндөгү илим. Коом жана табият кубулуштарынын (алардын жайгашуусу, структуралары, касиеттери, өз ара байланыштары, өзгөрүү мезгилдери) мейкиндикте орун алышын, айкалышын жана өз ара байланышын чагылдырат. Картография илим катары төмөнкүдөй бөлүмдөрдөн турат: карта таануу, математикалык картография, карталарды проекциялоо жана түзүү, карталарды жасалгалоо, карталарды чыгаруу, карталарды пайдалануу, картографиялык өндүрүш мекемелери, картографиянын тарыхы. Айрым тематикалык карталардын түрүнүн өзгөчөлүгү (геологиялык, топурак, экономикалык жана башка) жана аларды түзүү ыкмалары картографиянын башка тармактарынын пайда болушуна шарт түздү. Топографиялык картаграфия топография, геодезия илимдери менен тыгыз байланыштуу. Космосту сүрөткө тартуунун өнүгүүсү менен жаңы багыт – космостук картография пайда болду. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9
Картөшкө

thumb|270px|right|Картөшкөнүн өсүшү
thumb|270px|right|Картөшкө.

Картөшкө же жералма – ит жүзүмдөр тукумундагы түймөк тамырлуу өсүмдүк. Негизинен Түштүк, Борбордук Америкада өсүүчү 150дөй жапайы жана эгилме 2 түрү (анд жана чили) белгилүү. Картөшкө – байыркы өсүмдүк. Картөшкөнүн мекени – Түштүк Америка. Андан 16-кылымда Европага, 18-кылымда Россияга таралган. Жалбырагы жөнөкөй, 5 тилкелүү, чоң жана майда жалбырактары сабагына кезектешип, жупсуз куш канаты сымал жайгашат. Гүлү ак, көк, көгүш же кызгылт түстө. Топ гүлү – бурулча. Мөмөсү эки уялуу, көп үрөндүү жемиш. Картөшкөнүн түймөгүнүн чоңдугу жана формасы ар түрдүү, сырты ак, кызыл, сары, кызгылт, көк, ичи ак болот. Картөшкө вегетациялык жол (түймөгүнөн) менен, ошондой эле уругунан (селекция үчүн) өстүрүлөт. Картөшкөнүн вегетация мезгили түрүнө жана сортуна жараша 70–140 күн. Үрөнү жер кыртышынын жылуулугу 5–8°Сге жеткенде өнүп чыгат, аба ырайы салкын болсо, жакшы өсүп, 16–22°С температурада гүлдөйт. Жаңы өнүп чыккан, ошондой эле өсүп жетиле элек жаш сабагы –2°C суукта үшүп кетет. Картөшкө гүлдөп, түп ала баштаганда суу, сиңимдүү заттар көп керектелет. Бир га жерден 200–259 ц түшүм алыш үчүн ал аянтка 100– 175 кг азот, 40–50 кг фосфор, 140–230 кг калий жер семирткичи берилет. Картөшкөдө 76,3% суу, 23,7% кургак зат, анын ичинде 17,5% крахмал, 0,5% кант, 1–2% белок, 1%че туз, С, В, В2, В6, РР, К витаминдери жана каротиноид бар. Андан 100дөн ашык ар кандай тамак-аш жасалат. Картөшкө топурактагы температура 6–8°C болгондо тигилет. Кеч тигилген картөшкөнүн түшүмү, крахмалы аз болуп калат. Отургузуш үчүн орточо чоңдуктагы (салмагы 50–80 г) картөшкө тандалып алынат. Картөшкөнү отургузуу, түптөө жана казуу үчүн атайын машиналар бар. Картөшкө тиккич машина бир эле мезгилде жер семирткич чачып, үрөндүк картөшкөнү көмөт. Ал үрөндү катарлап же чарчылап-чөнөктөп тигет. Картөшкө түптөгүч машина катар аралыгын жумшартуу менен бирге отоо чөбүнөн арылтып, өсүмдүктүн түбүнө топурак үйөт. Картөшкө казгыч машина картөшкөнү казып, топурактан жана сабагынан ажыратып, талаага таштайт. Картөшкө кол менен терилет. Бул машиналардын ар кандай маркалары бар, алар башка тракторлорго чиркелет же агрегатталат. Кыргызстандын топурак жана климаттык шарты картөшкө эгүүгө ыңгайлуу. 1870-жылдарда биринчи эгиле баштаган. Эгилме картөшкө пайда болгондон кийин гибриддештирүүнүн натыйжасында 1000дей сорту пайда болгон. Картөшкөнүн Кыргызстанда эгилүүчү негизги сорттору: Берлихинген, Искра, Лорх, Огонёк, Седов, Невский, Янтарный, Пикасо жана башка. Картөшкөнүн негизги илдеттери: фитофтороз, рак, картөшкө чириги, картөшкө нематодасы жана башка; зыянкечтери: колорадо коңузу, зым курттар, гамма көпөлөгү жана башка. 
Категория:Өсүмдүктөр

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Каршылык термометри

thumb|Каршылык термометрлер.
Каршылык термометри – температура өлчөөчү курал. Анын иштеши металл, куйма жана жарым өткөргүчтөрдүн электр каршылыктарынын температурага көз карандылыгына негизделген. Таза металлдардан (мисалы, Pt жана Сu) жасалган. Каршылык термометри электр өткөрбөс материалдан жасалган каркаска оролгон металл зым же тасма түрүндө болот. Платина каршылык термометри – 263төн 1064°Сге чейин, жезден жасалганы – 50дөн 180°Сге чейинки, ал эми жарым өткөргүчтүү каршылык термометри (көмүртек, германий жана башка) төмөнкү температураны (0,1–100К) өлчөөдө потенциометр, логометр жана башка менен чогуу колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Физика
Карышкырлар

thumb|Карышкырлар.
Карышкырлар — жырткыч сүт эмүүчүлөрдүн ит сымалдар тукумундагы уруусу. Дене узундугу 70–160 см, куйругунун узундугу 20–50 см. Буттары узун, жылына 2 жолу түлөйт. 6 түрү Евразия, Африка, Америка, Гренландияда кездешет. КМШ өлкөлөрүндө 2 түрү бар. Жаныбарлар менен азыктанат. Көбүнчө мал жайытында, талаа, чөлдө жашайт. Түсү сур, тундра карышкырлары куу, чөл карышкырлары саргыч. Өмүр бою жубу менен, кээде кышкысын үйүр болуп жүрүшөт. Ылаңдаган же өлгөн жаныбарды жеп, санитар ролун аткарат; табигый биоценоздо туяктуулардын санын жөнгө салып турат. 62–75 күн көтөрүп, 3–13 (демейде 4–6) бөлтүрүк тууйт. Бир айдан кийин аларды эт жегенге үйрөтөт. Күзүндө эле бөлтүрүктөр чоңдор менен кошо жашап, жаныбарларга кол салат. Мал чарбасына зыян келтирет.

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Касабланка

thumb|Касабланка.
Касабланка – Марокконун батышындагы шаар. Касабланка облусунун административдик борбору. Атлантика океанынын жээгинде жайгашкан. Калкы 3,2 млн (2008). Эл аралык аэропорту бар. Жолдор тоому. Өлкөдөгү эң ири порт (жылына 25 млн тонна жүк ташылат). 7-кылымдан Анфа деген ат менен эскерилет. Шаардын эски бөлүгү (Эски Медина) айланта дарбазалуу дубалдар жана бастиондор менен курчалган. Кууш көчөлөрүндө мечиттер, кумпалуу күмбөздөр жана соода жайлары жайгашкан. Океанга жакын жерде Хасан IIнин мечити (1986–93; Улуттук музей, медресеси, китепканасы менен; кызгылтым граниттен салынган, кооз, 78 колонналуу намазга жыгылуучу жайы бар; дүйнөдөгү эң бийик минареттердин бири, бийиктиги 210 мдей), шаардын жаңы бөлүгүндө кенен аянттар, парктар, фонтандар жана көп кабаттуу үйлөр жана башка салынган. ИИИлер (анын ичинде Пастер, балык, океан, биология жана биохимия жана башка), университеттер (Хасан II жана башка), консерватория, жогорку мектептер, китепканалар, музейлер (анын ичинде иудаизм), театрлар бар. Касабланка – өлкөнүн ири финансы, соода жана өнөр жай борбору. Касабланкада Фонд биржасы (көлөмү 19 млрд доллардан ашык; 2006), Марокконун жана чет өлкөлөрдүн ири банктарынын башкы офистери, өкүлчүлүктөрү, көп улуттук компаниялардын штаб-квартиралары жайгашкан. Машина куруу, нефть ажыратуу, текстиль, тамак-аш (балык жана деңиз азыктарын белендейт), химиялык, цемент, тамеки, айнек эмерек өнөр жай жана курулуш материалдар ишканалары иштейт. Балык кармалат. Касабланкага жакын Булауан чебинин калдыктары сакталган. Жыл сайын эл аралык ярмарка өткөрүлүп турат. 

 Байланыштуу макалалар 
 Касабланка конференциясы (1943)

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Шаарлар
Категория:Марокко
Касаи

thumb|Касаи.
Касаи (төмөнкү агымында – Ква) – Ангола менен Конгодогу (Киншаса) дарыя. Конго (Заир) дарыясынын эң ири сол куймасы. Узундугу 2000 кмдей, алабынын аянты 880,2 миң км2. Лунда платосунан башталат да, анын Түндүк капталы жана Конго ойдуңу аркылуу агат. Нугунда босоголор менен шаркыратмалар көп. Негизги куймалары: Лулуа, Санкуру, Фими-Лукение (оң), Кванго (сол). Суусу сентябрь–октябрдан майга чейин кирет. Орточо чыгымы 10 миң м3/сек (эң азы 5 миң м3/сек, көбү 20 миң мЗ/секга чейин). Балык кармалат. Чатынан 750 км аралыкка чейин кеме жүрөт. Ири пристаны – Илебо [Конго (Киншаса)].

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Дарыялар‎
Категория:Ангола
Категория:Конго Демократиялык Республикасы
Каскад тоолору

thumb|upright|Каскад тоолору.
Каскад тоолору – Түндүк Америка Кордильерасынын батыш тилкеси, АКШнын батышында, бир аз бөлүгү Канадада. Узундугу 1000 кмдей. Негизинен кристаллдык тоо тектерден турат. Кырын өчкөн жана аракеттеги жанар тоо конустары (Рейнир, бийиктиги 4392 м); Шаста 4317 м; Лассен-Пик (3187 м) түзөт. Капталдарын ийне жалбырактуу токой, субальп жана альп шалбаасы ээлейт. Мөңгүлүү. Улуттук парктар (КрейтерЛейк, Маунт-Рейнир, Лассен-Волканик) бар. Аты андан башталган Колумбия, Фрейзер дарыясында тепкичтүү шаркыратмалардын (каскад) көптүгүнөн ушундай аталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Тоолор‎
Категория:АКШ географиясы‎
Категория:Канада
Каскадёр

Каскадёр – 1) сахна өнөрүнүн айрым түрлөрүндө (негизинен кинодо) ден соолукка жана өмүргө коркунуч келтирүүчү ар кандай трюктарды (бийиктен секирүү, ат жана башка айбанаттардын катышуусундагы трюктар, транспорт каражаттарын өтө ылдам айдоо же кагылыштыруу жана башка) даярдоо жана аткаруу; 2) ушул кесипти аркалаган адам. Кыргыз каскадёрлору ар түрдүү, айрыкча ат менен аткарылуучу трюктарды мыкты аткарышат. Кыргыз каскадёру Ү. Кудайбергенов Гиннес китебине кирген. 

 Тарых 
1900-жылдардын башында кино индустриясы Атлантика океанынын эки тарабында тең күч ала баштаган, бирок кесипкөй каскадерлорго муктаж болгон эмес. Биринчиден, сахнада бекер ойноого даяр көптөгөн ыктыярчылар болгон. Экинчиден, испан-америка согушунан кийин ден-соолугу чың жана ок атуучу курал менен машыккан көптөгөн жаштар жумуш издешкен. Үчүнчүдөн, мурдагы жапайы батыш азыр отурукташып жатап, мурунку ковбойлорго болгон муктаждык азайды. 

Өзгөчөлөнгөн трюк аткаруучуну колдонгон биринчи тасма 1903-1910-жылдары тартылган. Биринчи мүмкүн болгон дублер-каскадер 1903-жылы Милтаунда, Нью-Джерси штатында тартылган "Великом ограблении поезда" тасмасындагы Фрэнк Ханавей болгон. Биринчи акы төлөнүүчү трюк 1908-жылы "Граф Монте-Кристо" тасмасында болгон, режиссер аскадан деңизге башы менен ылдый секире турган акробатка 5 доллар төлөгөн.
Кесипкөй тентек Родман Лоу имараттардын дубалдарына чыгып, учактардан жана Эркиндик статуясы сыяктуу бийик жерлерден парашютта секирүү менен белгилүү болгон трюкач-парашютчу болгон. Лоу 1912-жылы өзүнүн айрым трюктарын аткаруу үчүн киного тартылган.

Голливуддун, Калифорниянын айланасында Батыш жээкте индустрия өнүккөн сайын, Чарли Чаплин, Бастер Китон жана Кистоун Копс сыяктуу клоундар жана куудулдар биринчи таанылган кесипкөй каскадерлор болушкан. Анын себеби, алгачкы тасмалардын негизги рациону цирк клоунунун күнүмдүк жашоосунун негизги бөлүктөрү болгон кулап түшүү, бийик секирүү жана комедиялык автокырсыктар болгон. Бирок алардын цирктеги жол көрсөтүүчүлөрү сыяктуу эле, бул актерлор / каскадерлор атайын трюктарды жасоого үйрөтүлгөн эмес, тескерисинче, сыноо жана ката аркылуу үйрөнүшкөн

Категория:Терминдер жана түшүнүктөр
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

 Шилтемелер
Каспий бою ойдуңу

thumb|Каспий бою ойдуңу.
Каспий бою ойдуңу — Каспий деңизинин Түндүк жээгинде, Чыгыш Европа түздүгүнүн түштүк-чыгышында жана Батыш Казакстандын аймагында жайгашкан. Аянты 200 миң км2дей. Жапыз, түзөң рельефтүү, ички бөлүгү деңиз деңгээлинен 28 м төмөн жатат (Европанын эң чуңкур жери); чет жакалары 100 мге чейин көтөрүлөт. Туздуу дөңсөөлөр бар (эң бийик жери 149 м, Чоң Богдо). Бэр дөбөлөрү (жарыш жаткан жал, дөбөлөр) мүнөздүү (Кума жана Эмба дарыясынын чаттарында). Волга, Терек, Сулак дарыясынын дельталарын, Урал, Эмба дарыясынын төмөнкү агымдарын камтыйт. Чыгыш Европа платформасынын синеклизасын ээлейт. Чөл жана жарым чөл өсүмдүктөрү басымдуу. Нефть жана газ (Урал-Эмба нефть-газ бассейни) кендери бар; көлдөрүнөн (Эльтон, Баскунчак) кайнатма туз алынат. Астрахань коругу уюшулган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Орусия
Категория:Казакстан географиясы‎
Касситерит

thumb|Касситерит.
Касситерит (грекче kassiteras – калай), калай таш – оксиддер классына кирүүчү минерал. Химиялык формуласы SnO2, тетрагон системасында кристаллданат. Өңү-түсү боз, саргыч боз, күрөң, саргыч күрөң, кара күрөң, кызгылтым күрөң, кара, кээде түссүз. Катуулугу Моостун шкаласы боюнча 6–7. Салыштырма салмагы 6,5–7,5. Гидротерм, пневматолит процесстеринен пайда болот. Пегматит тарамдарында көп кездешет. Кварцкасситерит, сульфид-касситерит тарамдарында пайда болгондору өнөр жайлык мааниге ээ. Кычкылданууга, талкаланууга туруктуу. Чачыранды түрдө көп кездешет. Негизги калай кени болуп эсептелет. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Минералдар
Кастри

thumb|Кастри
Кастри – Сент-Люсия мамлекетинин борбору, шаар. Кастри округунун административдик борбору. Сент-Люсия аралынын түндүк-батыш бөлүгүндө, Кариб деңизинин жээгинде жабык бухтада жайгашкан. Калкы 9,9 миң (2008). Эл аралык аэропорту бар. Деңиз порту (жылына бир миң, анын ичинде круиздик кемелер тейленет). Кастри 19-кылымдын башында англичандар тарабынан негизделген. 1814-жылдан Улуу Британия ээлигинин аймагында болгон (бул мезгилде Сент-Люсия расмий түрдө Британия ээлиги деп жарыяланган). 1979-жылга чейин формалдуу түрдө гана административдик борбор деп эсептелген. 1979-жылы Сент-Люсия көз каранды эместикке ээ болгондон анын борбору. Собор (1894–1931), Ыйык Троица чиркөөсү, Вест-Индия университетинин филиалы бар. Соода кылуунун ири борбору. Айыл чарба азыктарын белендөөчү (лимон ширеси, ром, кант жана башка) жана алкоголсуз суусундуктарды чыгаруучу ишканалары иштейт. Кустардык жол менен белек-бечкектер даярдалат. Жыл сайын жаз музыкасы фестивалы өткөрүлөт. Туризм (яхтинг, виндсёрфинг жана дайвинг) өнүккөн. 
Категория:Шаарлар 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Фидель Кастро

thumb|Фидель Кастро (2003).
Кастро Рус Фидель (13. 8. 1926-жылы туулган, Биран, Орьенте провинциясы — 25. 11. 2016-жылы) – Кубанын мамлекеттик, саясий жана аскер ишмери. Советтер Союзунун Баатыры (1963). Гаванада католик колледжин (1945), Гавана университетинин укук факультетин (1950) бүткөн. 50-жылдардын башында Куба элинин («Ортодокстор») партиясына өткөн. Өлкөдө генерал Фульхенсио Батистанын диктатурасы орногондон кийин (1952, март) ага каршы чакан топ түзүп, 1953-жылы 26-июлда Сантьягоде-Куба шаарындагы аскер казармасына кол салган, бирок ал аёосуз басылып, аскер трибуналынын өкүмү менен 15 жыл түрмөгө кесилген. 1955-жылы коомчулуктун кысымы боюнча мунапыс алып, Мексикага эмиграцияга кеткен жана ал жерде «26-июль кыймылы» аттуу революциялык топ түзгөн. 1956-жылы декабрда Кастро Рус, иниси – Рауль Кастро, аргентиналык Эрнесто Че Гевара жана революционерлер тобу менен Кубанын Орьенте провинциясына келип, Батистанын диктатурасына каршы партизандык күрөшкө жетекчилик кылган. 1959-жылы 1-январда Кубада революция жеңип, Батистанын бийлиги кулаган соң, Куба Республикасынын революциячыл өкмөтүнүн премьер-министри болгон (1959–77). 1965-жылдан Куба КП БКнын 1-секретары, 1977–2008-жылдары Мамлекеттик жана Министрлер Советинин төрагасы болуп иштеген. Кастро Рус 1960-жылы Кубадагы АКШ жана башка чет мамлекеттердин менчиктерин тартып алып, амертардын 850 млн доллардык ишканаларын мамлекеттештирген. СССР жана башка социалисттик мамлекеттер менен соода-экономикалык байланыштарды түзгөн. «Элдердин ортосунда тынчтыкты чыңдаганы үчүн» эл аралык Лениндик сыйлыктын лауреаты (1961). 3 Ленин, Октябрь Революциясы ордендери менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Инсандар
Категория:Туулгандар 1926-жылы‎
Категория:Өлгөндөр 2016-жылы
Категория:Куба
Катаболизм

Катаболизм , диссимиляция – тирүү организмде кармалган же тышкы чөйрөдөн алынган татаал азык заттардын – белоктор, нуклеин кислоталары, углеводдор, липиддер жана майлардын ферменттик реакциянын жардамы менен ажырашы. Организмдеги зат алмашуунун анаболизмге карама-каршы процесси. Катаболизм реакцияларында органикалык молекулалардагы химиялык байланыштардан энергия бөлүнүп чыгып, АТФтин фосфаттык байланыштарынын энергиясына айланат. АТФтеги энергия анаболизм реакцияларынын жүрүшүнө жана организмдин башка тиричилигине жумшалат. Катаболизм аэробдук чөйрөдө дем алуу (кычкылдануу), анаэробдук шартта ачып-кычуу жолдору менен жүрөт. Аэробдук дем алууда органикалык заттар акыркы затка (СО2 жана Н2О) чейин толук ажырап, энергия көп бөлүнүп чыгат. Ачууда заттар толук ажырабай, энергия аз бөлүнүп чыгып, акыркы заттары – ар түрдүү спирттер, органикалык кислоталар (сүт, май, лимон жана башкалар) алынат. 
Категория:Терминдер жана түшүнүктөр 

 Колдонулган адабияттар 
 Диссимиляция / “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
 Катаболизм / “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Катар (математика)

Катар (математика) – белгилүү бир маанини берген математикалык символдордон турган а1, а2, ..., аn, ... удаалаштыгынын алгебралык суммасы а1+а2+...+ аn+... (*) түрүндөгү туюнтма. Катардын мүчөлөрү сан, же функция, же вектор, же матрица жана башкаларды белгилеши мүмкүн. Ушуга жараша катар сандуу, функциялуу, векторлуу, матрицалуу жана башка деп аталат. Катардын (*) түрүндөгү кеңейтилип жазылышынын ордуна түрүндөгү кыскартылган белгилөө колдонулат. Эгер =S деген акыркы чекке ээ болсо анда ал жыйналуучу катар деп, ал эми катардын толук эмес суммасы деп аталат. Эгер катардын толук эмес суммасы удаалаштыгынын акыркы чеги жок болсо, анда ал жыйналбас катар деп аталат. Мисалы, чексиз кемүүчү ... геометриялык прогрессия жыйналуучу катар, мында |q|<1, анткени (чексиз кемүүчү геометриялык прогрессиянын суммасы), ал эми 1–1+1–1+...+1n-1 +... сан удаалаштыгы жыйналбас катар, анткени толук эмес сумманын S1 = 1; S2=0; S3=1; S4=0, ... удаалаштыгынын чеги жок. Адабияттар: Маркушевич анын ичинде Ряды. Элементарный очерк. М., 1957; Фихтенгольц Г. М. Основы математического анализа. Т. 2. М., 1964. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:алгебра