Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кампинас

thumb|Кампинас.
Кампинас — Бразилиянын түштүк-чыгышындагы шаар. Деңиз деңгээлинен 685 м бийикте, тайпак тоонун дөбө-дөңсөлүү батыш капталында жайгашкан. Калкы 1,1 млн (2008); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 3-шаар (Сан-Паулу, Гуарульюсатан кийин). Эл аралык аэропорту бар. Региондук жолдор тоому.

1744-жылы негизделген. 1842жылдан азыркыдай аталып, шаар статусуна ээ. Кафедралуу Кудай эне собору (1807—83), т. ж. вокзалынын эски имараты (1868—1920) сакталган. Көп тармактуу ири өнөр жай борбору (дүйнөдөгү эң ири 500 корпорациянын 70ке жакын филиалы ушул шаарда жайгашкан; анда 100 миңге жакын адам эмгектенет). Машина куруу (IBM, «Motorola», «Freescale», «Samsung», «Bosch», «General Motors», «Daimler», «Honda» жана башка корпорациялар), металл иштетүү, хим., текстиль өнөр жай ишканалары иштейт. Институттар (Агрономия, Тамактануу технологиясы), «Эльдорадо» ИИИ, 2 ун-т, обсерватория, музейлер, театрлар бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Бразилия
Категория:Шаарлар‎
Кампу-гранди

thumb|Кампу-гранди.
Кампу-гранди — Бразилиядагы шаар. МотуГросу штатынын административдик борбору. Калкы 791,2 миң (2008). К.-Г. аркылуу федерациялык үч автотрасса (Парагвай, Боливия жана Уругвайдын чек арасы аркылуу) өтөт. Эл аралык аэропорту бар.

1870-жылы негизделген. Носа-Сеньора-да-Абадия собору, Сан-Бенедиту чиркөөсү, ратуша жана университеттер (анын ичинен католик, федерация жана башка), музейлер бар. Тамак-аш (эт жана аны тоңдуруп сактоо), курулуш материалдар өнөр жай ишканалары иштейт. Шаарга жакын эл аралык маанидеги автодром жана картодром бар. Кампу-Грандиден Пантаналга (коргоого алынган табигый аймак; Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген) бир нече туристтик маршрут кетет. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:шаарлар
Категория:Бразилия
Камчадалдар

thumb|Камчадалдар.
Камчадалдар — Камчатканын жергиликтүү калкы. Саны 2,3 миң киши, анын ичинен 1,9 миңи Камчаткада, 314ү Магадан облусунда, 132си Коряк автономия округунда жашашат (2002). Орус тилинде сүйлөшөт. Камчадалдар 18—19-кылымда Камчатка жарым аралына көчүп келген орустар менен аралашып кеткен Камчатка жана Магадан областынын жергиликтүү калкынын (ительмендер) тукумдары. Камчадалдар балык уулоочулук жана аңчылык менен кесиптенишип, багыш өстүрүшөт. Тамак-ашы — негизинен балык азыктары. Камчадалдардын салттуу маданияты ительмендердикине жакын. Улуттук майрамы — Алхалалай. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Дүйнө элдери
Категория:Орусия
Камчатка

thumb|Камчатка.
Камчатка — Азиянын түндүк-чыгышындагы жарым арал. Россиядагы аянты боюнча Таймырдан кийинки 2-жарым арал. Батышынан Охота деңизи, чыгышынан Тынч океан жана Беринг деңизи менен чулганат. Түндүк, Түндүкчыгыштан Түштүкбатышты карай 1200 км аралыкта созулуп жатат. Туурасы 450 кмге чейин. Аянты 370 миң км2. Кууш (100 кмге чейин) Параполь мойногу аркылуу материк менен туташат. Чыгыш жээги булуң-буйткалуу (ири булуңдары: Кроноцкий, Камчатка, Корфа жана башка), батышы тегизирээк. Жарым аралдын Борбордук бөлүгүндө жарыш жаткан кырка тоолор (Ортолук жана Чыгыш) созулуп жатат. Алардын аралыгында Борбордук Камчатка ойдуңу жайгашкан. Ойдуң аркылуу Камчатка дарыясы агат.

thumb|Ключи жанар тоосу.

Камчаткада 160тан ашык жанар тоо бар, алардын аракеттегиси 29; анын ичинен Евразиядагы эң бийик жанар тоо — Ключи сопкасы (бийиктиги 4750 м). «Камчатканын жанар тоолору» Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Ысык булактар көп, 100дөн ашык гейзер бар (эң ирилери Гейзерлер өрөөнүндө). Камчатка тектоникалык жактан альп бүктөлүшүнө кирет. Палеозой, мезозой жана кайнозой замандарынын геосинклиналдык комплекстери таралган. Көмүр, алтын, күмүш, сымап, полиметалл жана башка кендери бар. Минералдык (көмүр кычкылдуу, азоттуу жана башка), термиялык (суусунун температурасы 100˚Сге жеткен) суу булактарына (гейзерге, кайнар көлдөргө, баткактуу жанартоолорго жана башка) бай, алар негизинен Чыгыш кырка тоосунда жайгашкан. Климаты түштүгүндө деңиздик, борборунда жана түндүгүндө мелүүн континенттик. Февралдын Орточо температурасы батышында —15˚С, чыгышында 11˚С, борбордук бөлүгүндө 16˚С; августтуку ошол эле тартипте 12˚С, 12,5 жана 16 ˚С. Жылдык жаан-чачыны 600дөн 1100 ммге чейин. Мөңгүлөрүнүн жалпы аянты 866 км2. Ири дарыялары: Камчатка, Авача, Чоң дарыя, Ича жана башка Көлдөрү көп, алардын айрымдары кратерлерде (Хангар жана башка) жана жанартоо кальдераларында (Кроноцкий, Курил жана башка) пайда болгон. Көп бөлүгүн чымдак-күл топурактуу кайың жана ийне жалбырактуу токой ээлейт; тоо капталдарына жапалак кедр, оёңдоруна шалбаа, түндүгүнө мамык чөптүү тундра мүнөздүү. Кроноцкий коругу бар. Жарым арал — Россиянын балык өнөр жайынын негизги борборлорунун бири. Батыш жээги — краб кармалуучу негизги район. Камчатка дарыясы аркылуу кеме каттайт. Негизги порттору: Петропавловск-Камчатский, Усть-Камчатск. Елизово шаарында эл аралык аэропорт бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Орусия‎
Камчатка дарыя

thumb|Камчатка дарыя.
Камчатка дарыя (башатында — Көлдүү Камчатка) — Россиядагы дарыя, Камчатка областында. Узундугу 758 км, алабынын аянты 55,9 миң км2. Ортолук кырка тоосунан башталат да, Борбордук Камчатка ойдуңу аркылуу агып, Тынч океандын Камчатка булуңуна куят. Жер астындагы (35%), кар (34%), мөңгү (28%) жана жамгыр (3%) сууларынан куралат. Жылдык Орточо чыгымы төмөнкү агымында 921 м3/сек. Ноябрда тоңуп, апрель—майда ачылат; ысык булак чыккан жерлери тоңбойт. Чатынан 486 км аралыкка чейин кеме жүрөт. Сал агызылат. Лосось балыгы урук чачуучу жер. Балык кармалат. Чатында Усть-Камчатск порту жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:РФ дарыялары‎
Камыш

thumb|КамышКамыш (Scirpus) — ыраңдар тукумундагы бир же көп жылдык өсүмдүк уруусу. Гүлү кош жыныстуу, чатырча, шыпыргы, башча топ гүлгө чогулган. Камыштын 250дөн ашык түрү, КМШ өлкөлөрүндө 25ке жакын, Кыргызстанда 6 түрү белгилүү. Мелүүн зонада, сууда, көл, дарыя жээктеринде, сазда өсөт. Айрым түрлөрү (токой камышы, түймөктүү деңиз камышы жана башка) — тоют өсүмдүгү. Токой камышы — көп жылдык, тамырсабагы кыска, андан көп жалбырактуу өркүндөрү өсүп чыгат. Сабагынын бийиктиги 40—120 см, жалбырагы узун, тасма сымал, жазылыгы 2 см. Мөмөсү — жаңгакча. Токой жана тундра зоналарында таралган. Жаш өркүндөрүн бугу жакшы жейт. Түймөктүү деңиз камышы нымдуу жерде, сазда жакшы өсөт. Жер алдындагы өркүнүнүн учунда анча чоң эмес түймөктөрү болот. Баш ала электе чабылып, силостолот. Түймөктөрү желет. Шалы талаасында — отоо чөп. Көл камышы көп жылдык, сойлоп өсүүчү тамыр-сабактуу. Көлмө түбүндө жыш өсүп, тор сымал каптап калат. Ондатра, суу келемишине тоют. Сарай жабуу, жерге төшөө, кашаа кармоо жана башкаларда кеңири колдонулат. Айрым жапыз өскөн түрлөрү кооздук үчүн өстүрүлөт.
Категория:Өсүмдүктөр
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Канадалыктар

thumb|Канадалыктар.
Канадалыктар – эл, Канаданын калкы. Жалпы саны 31,2 млн, анын ичинде Канадада 25 млн киши (2006). Канада калкынын 43%ин англис-канадалыктар, 24%ин француз-канадалыктар, 2%ин индейлер, эскимостор, ошондой эле Европадан барган немец, англис, италян, украин, орус, голланд, поляк, еврей жана америкалыктар түзөт. Канадалыктар англис жана француз тилдеринин канадалык вариантында сүйлөшөт. Англис-канадалыктардын динге ишенгендери протестантизм (пресвитериан, лютеран, баптисттер), француз-канадалыктар католицизм динин тутушат. 16–20-кылымда алгач Европадан (француз, англис, шотланд, ирлан, уэльс, немис, голланд жана башка), кийин АКШдан иммигранттардын Канада аймагына көчүп келип отурукташуусу менен Канадалыктар улут болуп калыптанган. Англис-канадалыктардын улуттук маданияты англистердикине жакын. Эски шаарларда англис үлгүсүндө салынган архитектуралык курулуштар сакталган. Айрым англис-канадалык топтордун турак жайлары, тамак-ашы, үрп-адат, салттары европалыктардыкына окшош. Алар Шотландиялыктардын колдоочусу Ыйык Андрей, ирландыктардын Ыйык Патригини күндөрүн майрамдашат. Азыркы учурдагы маданиятына америкалыктардын таасири чоң. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Дүйнө элдери
Категория:Канада
Категория:Арктика элдери
Канадзава

thumb|Канадзава.
Канадзава – Япониядагы шаар. Хонсю аралынын батышында жайгашкан. Исикава префектурасынын административдик борбору. Калкы 457,4 миң (2008). Темир жол станциясы. Деңиз порту (Кореянын Пусан порту менен үзгүлтүксүз байланышып турат). Маэда сепили (16-кылым), Нагамати самурайлар кварталы, гейшалар үйү (Эдо мезгили), буддисттердин жана синтоисттердин храмдары сакталган. Машина куруу, текстиль, полигр., тамакаш өнөр-жай ишканалары иштейт. Салттуу кол өнөрчүлүк (оюнчуктар жасалат, жибекке кол менен сайма саюу, сусаль алтынынан буюм жасоо), фарфор-фаянс (жогорку сапаттагы «Кутании») жа лак буюмдар («Вадзима») өндүрүшү өнүккөн. Университеттер, технол. институт, коллеж, дизайн мектеби, музейлер (анын ичинде мемориалдык), жазуучулар Идзуми Кёка жана Муро Сайсэйдин үй-музейлери бар. Жыл сайын ар кандай фестивалдар өткөрүлүп турат. Канадзавадан түштүк-чыгышта Юваку ысык булагы жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Жапония
Категория:Шаарлар‎
Канал

thumb|Суэц каналы.

Канал (латынча canalis – түтүк, ноо) гидротехникада – суу агуучу жасалма нук. Айыл чарба өсүмдүктөрүн сугаруу үчүн айдоо аянтына суу жеткирет. Канал – сугат тармагынын негизги бөлүгү. Канал пайдаланышына жараша кеме жүрүүчү (жасалма суу жолу, мисалы, Суэц, Панама Каналдары), энергиялык (суу сактагычтарга, гидроэлектр станцияларына суу жеткирүүчү), сугат Каналы (ирригациялык), жер кургатуучу, суу өткөрүүчү Канал (Иртыш – Караганда Каналы), карагай агызуучу, балык өстүрүлүүчү жана комплекстүү Каналдар (Волга – Дон Каналы) болуп айырмаланат. Сугат Каналы магистралдуу (башкы) же суу жеткирүүчү (дарыя, суу сактагыч ж. б. сугат жерге суу жеткирет) Каналга, район аралык же чарба аралык суу бөлүштүрүүчү (башкы Каналдан суу алып районго же чарбага берет), чарбалык (район же чарба аралык Каналдан суу алып, чарбанын сугат жерине берет), сугаруу алдында салынуучу убактылуу Каналдарга бөлүнөт. Дарыя, суу сактагыч ж. б. Каналга суу алынуучу жерге суу топтогуч курулат. Суу Каналга суу топтоочу курулма аркылуу өзү агып келет же насос станциясынын жардамы менен берилет. Каналдын туурасынан кесилиши трапеция, тик бурчтуу, парабола түрүндө болуп, бетине жана таманына бетон же темирбетон, бурама темирбетон төшөлөт. Бир Каналдан экинчисине суу алынуучу жерге суу бөлүштүргүч курулуп, суу ченегич, жөнгө салгыч жана башка менен жабдылат. Канал өтчү жер, Каналдын өлчөмү, анда курулуучу гидротехникалык курулмалар техникалык-экономикалык, гидравликалык эсептөөлөрдүн негизинде аныкталат. Каналды пайдалануудагы негизги көрсөткүчтөр: суу өткөрүмдүүлүгү (Каналдагы суунун эң чоң чыгымы – Каналдын туура кесилишинен агып өткөн суунун өлчөмү, м3/сек) Кдын аяк жагындагы суу чыгымынын анын башталышындагы чыгымына болгон катышы. Каналдагы технологиялык процесстер автоматтык башкаруу системасынын жардамы менен жөнгө салынат. Керектөөчүлөргө суу тийиштүү өлчөмдө бөлүштүрүлүп, бөөдө чыгымга учуратылбайт. Кыргызстандагы ири сугат каналдары – Батыш Чоң Чүй каналы, Чыгыш Чоң Чүй каналы, Чоң Нарын каналы, Чоң Талас каналы жана башка. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Кананга

thumb|Кананга (2012).
Кананга – Конго Демократиялык Респ-нын түштүгүндөгү шаар. Лулуа провинциясынын административдик борбору. Калкы 509,9 миң (2008). Жолдор тоому. Темир жол бекети. 1884-жылы Лулуабург деген ат менен негизделген. 1962-жылдан Батыш Касаи провинциясынын борбору. 1966-жылдан азыркыдай аталат. Суфи-Тижания мечити, улуттук музей, педагогикалык институт бар. Канага алмаз казып алуунун жана айыл чарба аймагынын борбору. Тамак-аш өнөр-жай, фармацевтика заводу, ж. б. иштейт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Шаарлар
Категория:Конго Демократиялык Республикасы
Кан басымы

thumb|right|255px| 

Кан басымы – кан тамырлардагы кандын жүрөк ишинен пайда болгон гидродинамикалык басымы. Артериялык басымдын чоңдугу жүрөктүн жыйрылуу күчүнө, жүрөктөн чыккан кандын өлчөмүнө, кан тамыр капталдарынын кан агуу тоскоолуна, ошондой эле жүрөктүн жыйрылуу ылдамдыгына, кандын илээшкектигине жана башка байланыштуу болот. Артериядагы Кан басымы жүрөктүн сол карынчасы жыйрылганда (систола) жогорулайт. Бул учурда жүрөк 60–70 млге жакын кан чыгарат. Мындай өлчөмдөгү кан майда кан тамырлар (айрыкча капиллярлар) аркылуу дароо агып өтө албайт. Ошондуктан толто чоюлат да, андагы басым жогорулайт (систолалык басым). Нормада ал жоон артерияларда 110–130 сым. мам. ммге жетет. Жүрөк карынчаларынын жыйрылуу аралыгында (б. а. диастола) чоюлуп турган кан тамырлар менен жоон артериялар жыйрылып, канды капиллярларга түртөт. Кан басымы төмөндөп, диастола аяктарда төмөнкү деңгээлге жетет. Систолалык жана диастолалык басымдардын айырмасы пульс деп аталат. Кан тамырдагы Кан басымы жүрөктөн алыстаган сайын азаят. Мисалы, толтодо Кан басымы 140/90 сымап мамычасынын мм түзөт (биринчи цифра – систолалык же жогорку басымды, экинчиси диастолалык же төмөнкү басымды билдирет). Кан басымы, адатта, артериялык басымды ченөө менен аныкталат. Жаш өткөн сайын Кан басымы өзгөрөт, күч келүү, эмоциялык чыңалуу ж. б. жогорулайт. Кан басымынын деңгээлин нерв-рефлекстик механизмдер жөнгө салып турат. Анын туруктуу жогорулашын – артериялык гипертензия, ал эми төмөндөшү гипотензия деп аталатЭмне басым кыскарган. 
Категория:Медицина 
Категория:Ден соолук
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Кандагар

thumb|Кандагар (2013).
Кандагар – Афганстандын түштүк-чыгышындагы шаар. Кандагар вилаейетинин (административдик-айм. бирдик) административдик борбору. Аргандаб дарыясынын өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 1000 м бийикте, айланма автотрассанын жээгинде жайгашкан. Автомобиль жолу аркылуу Кветта шаары менен (Пакистан) байланышат. Калкы 347,3 миң (2008); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 2-шаар. Эл аралык аэропорту бар.

Александр Македонский мезгилинде негизделген. 1818–55-жылдары Кандагар княздыгынын борбору. 1855-жылдан Афганстандын курамында. Шаар 1979–81-жылдары Афган конфликтинде (1979–89) катуу жабыркаган. 1990-жылдын башынан «Талибан» кыймылынын негизги таяныч пункттарынын бири. Алтын жалатылган кумпалуу жана кооз мунаралуу Ахмад-шах Дуррани мавзолейи, жума намаз окулчу мечит, сепилдин калдыктары (Биздин заманга чейинки 1-миң жылдыкта) жана башка сакталган. Тамак-аш (жемиштер беленделет), текстиль (кездеме, кийиз, жибек, кыл торко) өнөр-жай ишканалары иштейт. Эң эски карапа чыгаруу өндүрүшү, жарым баалуу асыл таштардан, металлдан буюм жасоо, тор токуу жана сайма саюу (өзгөчө эркектердин көйнөгүнө жана моюн орогучка) өнүккөн. Кандагарга жакын Биздин заманга чейинки 5–4-миң жылдыктардагы тургун жайлардын калдыктары, Мундигак шаарынын урандысы, хан Мир-Вайса мавзолейи, Бабур салдырган аска бетиндеги тепкич жана портиктүү оюк (Чихиль-Зина) сакталган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Ооганстан
Категория:Шаарлар‎
Канди

thumb|Канди.
thumb|Кандида (1885).
Канди (англис тилинде Kandy; сингалча Маха-Нувара – «Улуу шаар») – Шри-Ланкадагы шаар. Борбордук провинциянын административдик борбору. Өлкөнүн Борбордук тоолуу бөлүгүндө, Канди платосунда, Махавели Ганг дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 118,2 миң (2008).

Король Викрамабаху III 14-кылымда негиздеген. 1592-жылдан Цейлон (учурда Шри-Ланка) аралынын Түштүкбатышын жана түндүгүн португалиялыктар басып алышкандан кийин көз каранды эмес Канди сингал мамлекетинин борбору. 1815-жылдагы келишим менен Британия империясынын курамына киргенден борбор статусун жоготкон. Буддалардын ыйык шаарларынын бири. Шаардын борборунда 18 мунаралуу таш дубал (16-кылымдын аягы 17-кылымдын башы) менен курчалган сингал салттуу архитектурасынын курулуштары сакталган Зуба храмы (16-кылымдын аягы – 18-кылым), ошондой эле Натха-Дэвале (14-кылым), Вишну-Дэвале (18-кылым) храмдары, Асгирия-Вихара (14–17-кылымдар), Малватта-Вихара (16–18-кылымдар) будда монастырлары, Ыйык Павел собору. Шаардын борбору Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Кандиден 5 км Пераденияда Азиядагы эң ири Король ботан. багы (1821; бөлмө өсүмдүктөрүнүн 750 түрү жана башка) бар. Кандиге жакын Хиндагала үңкүрүндө 5–7-кылымдарга таандык жазуулар бар. Кустардык кол өнөрчүлүк жана туризм өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9
 Elephant on street in Kandy

Категория:Шри-Ланка 
Категория:Шаарлар
Канзас-Сити

thumb|Канзас-Сити.
Канзас-Сити (англисче Kansas City) – АКШнын Ортоңку Батышындагы аты окшош жанаша турган эки шаар. Канзас жана Миссури штаттарынын чек арасында, Канзас дарыясы Миссури дарыясына куйган жерде жайгашкан. Калкы 441,1 миң (2008; Миссури штатындагы) жана 142,1 миң (Канзас штатындагы). Бул эки шаар бир агломерацияны түзөт (калкы 1,9 млн; курамына бир нече майда шаарлар кирет). Ири жолдор тоому. Маанилүү дарыя порту. Труба магистралдар түйүнү (анын ичинде газ трубасы). Эл аралык аэропорту бар. Канзас-Ситинин агломерациясы өлкөнүн Географиялык борборуна жакындыгынан «Американын жүрөгү» деп аталат.

Канзас-Сити 1821-жылы негизделген. 1853-жылдан шаар. 1889-жылдан азыркыдай аталат. Шаардын агломерациясы – өлкөнүн башкы тамак-аш (негизинен ун, эт) борбору. Автомобиль чогултуучу, нефть ажыратуу, полигр. (анын ичинде куттуктоо открыткаларын чыгаруучу дүйнөдөгү эң ири «Hallmark Cards» компаниясынын штабквартирасы), электроника жана башка өнөр-жай ишканалары иштейт. Шаарда бульварлар жана фонтандар (200дөн ашык; Парижден гана калышат) көп кездешет. Эл аралык академиялар, Илимий Изилдөө институттары, университеттер, институттар, китепканалар, музейлер жана башка бар. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:АКШ шаарлары‎
Канибадам

thumb|Канибадам.
Канибадам – Тажикстандын түндүгүндөгү шаар. Согд облусунда. Фергана өрөөнүнүн батыш бөлүгүндө, Чоң Фергана каналынын боюнда жайгашкан. Канибадам темир жол бекетинен 6 км. Калкы 58,3 миң (2008). Жолдор тоому. Болжол менен 9–10-кылымдарда пайда болгон. Алгач 1463-жылы эскерилет. 1937-жылдан шаар. Машина куруу, металл иштетүү (велосипед, майыптар үчүн коляска жана башка), жеңил (пахта тазалоочу, текстиль, тигүү), тамак-аш (жашылча-жемиш консервалары, ширелер) өнөр-жай ишканалары жана «Шохон» нефть ажыратуучу заводу [Канибадам жана Бадкуанд (Кыргызстандагы) кендеринин негизинде] иштейт. Көркөм кол өнөрчүлүктүн байыркы борбору. Мир-Ражаб-Додхо (16-кылым) жана Оим (17–18-кылымдар) медреселери, Лангари-Бобо мавзолейи (17–18-кылымдар), мунара (19-кылым) жана салттуу кооздолгон мечиттер сакталган. Тарыхый-край таануу музейи, музыкалык-драма театры бар. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Тажикстан шаарлары
Категория:Фергана
Канкун

thumb|Канкун.
Канкун — Мексикадагы шаар. Кинтана-Роо штатында. Юкотан жарым аралынын түндүк-чыгышында жайгашкан. Калкы 654,4 миң (2008). Эл аралык аэропорту бар. Мухерес а. менен деңиз аркылуу байланышат. Мексикадагы эң ири деңиздик климаттык курорт.

Канкунга эл 16-кылымда эле отурукташа баштаган. 1970-жылдан шаар. Университеттер (технологиялык, Кариб) бар. Шаардын экономикасынын негизин туризм түзүп, меймандарды кабыл алуу жана аларды тамак-аш менен камсыздоого тыгыз байланышта. Көптөгөн бульварлар, 140ка жакын отелдер (түрдүү класстагы), 380ге жакын ресторан, көп сандаган соода борборлору жана клубдар иштейт. Лагуна менен шуру рифтери туристтерди өтө кызыктырат. Экологиялык парктар уюштурулган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Мексика
Категория:Шаарлар‎
Категория:Туризм
Кан куюу

thumb|upright|Мобилдик кан куюу станциясы.
thumb|upright|Кан.
Кан куюу – дарылоо максатында оорулуунун кан тамырына (реципиентке) донор канын же кан дары-дармектерин куюу. Эритроциттин санын толуктоо, айланган кандын көлөмүн жана анын осмос басымын калыбына келтирүү үчүн, ошондой эле ууланганда канга аралжы заттар (физиологиялык эритме) пайдаланылат. Оорулуунун канына донордун каны туура келгенде гана куюлат. Хирургиялык операция убагында кеткен канды толуктап, оорулуунун организмин уулуу заттардан арылтып, инфекцияга туруктуулугун жогорулатат, кан басымын жөнгө келтирип, дем алууну жакшыртат. Оорулууга түздөн-түз донордон реципиентке же алдын ала консерваланып, даярдалган кан куюлат. Ар бир Кан куюнун алдында кан топтору, резус-фактор, донор менен реципиенттин канынын биол. жактан туура келиши текшерилет. Эреже боюнча бирдей топтогу кан куюлат. 1-топтогу резус – терс кан башка бардык топтогу оорулуунун канына туура келет. Кан куюу катуу кырсыкка кабылганда, кан көп кеткен операцияда, ичке кан көп акканда, күйүктө, аз кандуулукта, жугуштуу ооруларда жана башка колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Медицина
Кано

thumb|Кано.
Кано – Нигериянын түндүгүндөгү шаар. Кано штатынын административдик борбору. Калкы 2,3 млн (2008); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 3-шаар (Лагос, Ибадандан кийин). Ири жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар.

Болжол менен 9-кылымда негизделген. Курми рыногу (16-кылым; Батыш Африкадагы эң байыркы), университеттер, коллеж, Нигерия полиция академиясы, китепканалар, музейлер бар. Кол өнөрчүлүктүн (эмалданган идиштер, темир жана күмүш буюмдар жасалат, тери ийленип, сафьян беленделет, кездемелер боёлот) ири борбору. Металл иштетүү, тамак-аш (май, эт), химиялык, текстиль, цемент жана башка өнөр-жай ишканалары иштейт. Зоопарк уюштурулган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Нигерия
Категория:Шаарлар‎