Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Ферсман үңкүрү

thumb|upright|Ферсман үңкүрү.
Ферсман үңкүрү — Ош облусундагы Ноокат районунун аймагында. Төө-Моюн тоосунун белинде, карбон мезгилинде пайда болгон акиташ тектеринде жайгашкан.
Ноокат кыштагынан 8–9 км түндүгүрөөктө.

Табигый пайда болгон жана атайы казылган үңкүрлөрдөн турат. Табигый үңкүрлөр карст шахталары (тереңдиги 220 м, туурасы 10 мге чейин); анын төрүндө көл бар.

Кийин үңкүрдүн табигый оозу жардырылгандыктан 50 мге жеткен штольня аркылуу сырт менен байланышат. Үңкүр, андагы минералдардын ар түрдүүлүгү менен өзгөчөлөнөт.
Кыргызстандагы терең карст шахталарынын бири. Минералог, спелеологдордун кызыгуусун арттырууда. Илимпоз А. Е. Ферсмандын ысымынан аталган.

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Үңкүрлөр
Категория:Ноокат району
Категория:Тумар-2011
Байгазы мөңгүсү

Байгазы мөңгүсу – Борбордук Теңир-Тоодогу татаал-өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 4,3 км, аянты 4,4 км2. Тескей Ала-Тоонун түндүк капталында, Ашуутөр суусунун (Сары-Жаз суусу алабы) төрүндө жайгашкан. Башы деңиз деңгээлинен 4380 м, этеги 3660 м. бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4050 м. Абляция облусунун аянты 2,0 км2. Мөңгүдөн Байгазы суусу башталып, Ашуутөр суусуна куят.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Бедел мөңгүсү

Бедел мөңгүсу – Какшаал тоо тизмегинин түндүк капталында. Узундугу 4,3 км, аянты 5,0 км2. Ак-Шыйрак суусунун (Сарыжаздын алабы) жогорку агымы Бозжалпактын алабында жайгашкан. Өрөөндүн оң капталындагы бөлүгү эрип кеткендиктен Б. м. өрөөн тибиндеги мөңгүдөн жантайма тибиндеги мөңгүгө айланган. Башы деңиз деңгээлинен 4878 м, этеги 3980 м бийиктикте жатат. Мөңгүдөн Бедел суусу башталып, Боз-жалпакка (Акшыйрактын алабы) оң жактан куят. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Көкчөтоо тоосу

Көкчөтоо тоосу – Түркстан кырка тоосунун түндүк тармагы. Сумбула суусунун чыгышында, Исфана өрөөнүнүн түштүгүндө кеңдик багытта 21 кмге созулуп жатат. Туурасы 6 км. Орточо бийиктиги 2200–2400 м, эң бийик жери 2583 м. Жону тайпак, капталдары аскалуу; кокту-колоттуу, жарлары бар. Девон, карбон жана силурдун кумдук, алевролит, сланец жана конгломерат тектеринен турат. Көмүрдүн кени бар. Жарым чөл, кургак талаа жана талаа ландшафттары мүнөздүү; арча токою кездешет.
 
Чарбачылыкта чөп чабынды, жайыт катары пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. – Бишкек, 2004. - ISBN 9967-14-006-2

Категория:Тоолор‎
Категория:Борбордук Азия
Категория:Тумар-2011
Көйкап

Көйкап — Борбордук Теңир-Тоодогу суу, Сарыжаздын сол куймасынын Узундугу 33 км, алабынын аянты 507 км2, деңиз деңгеели бийиктиги 3200 м.

Какшаал тоо тизмегиндеги Көйкап мөңгүсүнөн башталып, бадалдуу кууш капчыгай аркылуу агып, Сарыжазга куят. Алабы мөңгүлүү. Суу куралуу облусуна кирет. Негизинен мөңгү жана кар сууларынан куралат.

Ири куймалары: Сарытөр, Карагайлуу, Майбаш, Булантөр (оң). Жылдык орт. чыгымы 5 м3/сек; эң көбү июнь–июлда, эң азы январь–февралда. Атынын пайда болушу жөнүндө Көйкап тоосу макаласын.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын суулары
Категория:Тумар-2011
Бешкөл мөңгүсү

Бешкөл мөңгүсү – Талас Ала-Тоосунун түндүк капталындагы чуңкурчак тибиндеги мөңгү. Узундугу 2,5 км, аянты 3,6 км2. Талас дарыянын сол куймасы Үрмаралдын алабында жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4100 м, этеги 3370 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 3680 м. Абляция облусунун аянты 1,8 км2. Мөңгүнүн бетинин 14%тейин мореналар жаап жатат. Андан Бешкөл өзөнү башталып, Үрмаралдын оң курамы Табылгытыга оң жактан куят. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎ 
Категория:Тумар-2011
Кулдуктоо тоосу

Кулдуктоо тоосу – Алай кырка тоосунун түн. тармагы. Кожо-Ашкан жана Сох сууларынын аралыгында дого сымал кеңдик багытта 31 кмге созулуп жатат. Туурасы 7–8 км. Орт. бийикт. 4100–4300 м, эң бийик жери 5016 м. 

Жону тайпак, капталдары тик, көптөгөн майда капчыгайлуу. Жонунда көл жайгашкан. Девон жана карбон мезгилдеринин доломит, акиташ жана башка тектеринен турат. Талаа (1800–1900 мге чейин), шалбаалуу талаа жана шалбаалуу токой (арча менен бадалдар; 2800–3800 мге чейин), субальп жана альп шалбаалуу талаасы (3200–4000 мге чейин), андан жогору түбөлүк кар, мөңгүлүү ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Кулжа-Эмбес тоосу

Кулжа-Эмбес тоосу – Фергана тоо тизмегинин түштүк -батыш тармагы. Сузак районунун аймагында. Талдысуу жана Түрлөсуу сууларынын (Зергер, Жазы сууларынын куймалары) аралыгында түштүк-батыштан түндүк-чыгышка 28 кмге созулуп жатат. Туурасы 5–6 км. Орточо бийиктиги 2400–2600 м, эң бийик жери 3328 . Жону тайпак, капталдары жантайыңкы; майда кокту-колоттор бар. 

Тоонун түндүк-чыгыш (бийик) бөлүгү триастын сланец, алевролит, кумдук, конгломерат, жапызыраак түштүк-батышы пермь менен карбондун кумдук, алевролит, сланец тектеринен турат. Көмүр кени бар. Талаа жана шалбаалуу талаа (1800–1900 м бийиктикке чейин), шалбаалуу жаңгак токою (2200–2500 мге чейин), аз аянтты бийик чөптүү шалбаа ээлейт. Жайыт, чабынды, токойчулукта пайдаланылат.

 Дагы караңыз 
 Кулжа-Эмбес көмүр кени

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Сузак району
Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Логан Хендерсон

Логан Хендерсон thumb|center|200pxЖалпы маалыматАты жөнү: Логан ХендерсонТуулган жылы: 1989-жылы 14-сентябрь 1989-жылТуулган жери: Даллас, Техас,Америка Кошмо ШтатыӨлкө: Америка, Лос-АнджелесИшмердүүлүгү: актер ырчыЖанры: комедия, сериал 
Логан Хендерсон Америка Кошмо Штатындагы белгилүү жаш ырчы жана актер мырза.

 Кыскача өмүр баяны 
Логан Америка Кошмо Штатындагы Техаста төрөлгөн. Хендерсон бала чагынан баштап эле шоу-бизнеске аралашууну каалачу, бирок, айласын канча издесе да таба албай келген. 16 жашында кокусунан өзүнүн шаарындагы студияга барып калып, ошол жерден киного болгон сүйүүсү күч алган. 

Логан дайыма катуу спорттун түрлөрүнөн ырахат алат. Мисалы: сноуборд, хоккей ж.б спорттун түрлөрүн жакшы көрөт.
Логан азыркы учурда Калифорнияда жалгыз жашайт. Мурун 16 жашка чыккыча Техаска ата-энеси менен барып келсе, азыр өзү жалгыз бара алат. Биринчи жолу
Sony Music Entertainment жана Columbia Records студиясы биригип тарткан "Big Time Rush" фильмине тартылууга контракт түзөт. Музыкалык фильм болгондуктан, бат эле адамдардын сүйүп көргөн фильмине айланып, фильмдин катышуучулары өз алдынча музыкалык группа түзгөнгө жетишет. Ырлары эл аралык денгээлде алдынкы орундарды ээлей алган. Биринчи альбому "BTR" деп аталса, экинчиси "Elevate" деп аталат. Ошондой эле "Super Star", "Love me, love me", "With you" деген фильмдерге да тартылган. 

 Биринчи тажрыйбасы 
Анын камера алдындагы эң биринчи тажрыйбасы Nickelodeon телеканалы тарткан "Жума күндүн түнкү жалыны" комедиясы болгон. "Бул менин тасмага алуу аянтындагы эн бактылуу күндөрүмдүн бири" - деп, эскерет Хендерсон.

 "Big Time Rush" сериалы 
Хендерсон бул сериалдын жана ушундай аталыштагы мзыкалык топтун - "мээси". Анткени, башка группанын мүчөлөрүнө караганда университетте жакшы окуган, ошондой эле группада кандай гана маселе болбосун дайыма Логан чечет.

 Жашоосу тууралуу 
Хендерсон ырдаганды жакшы көрөт, бирок, өзүн такыр ырчы деп эсептебейт. Өзүнүн берген интервьюларында ал дайыма бийге жакын экенин айтат. Профессионалдуу бийчилердей боло албаса дагы, эл кыла албаган өзгөчө кыймылдарды кыла алат. Ошондой эле, сноуборд жана скейтборддордо да адамдарды тан калдыра алат. Азыркы учурда ата-энеси менен улам көчүп жүрбөй Лос-Анжелес шаарына биротоло отурукташкан. 

 Кызыктуу фактылар 
200px|thumb|right|Логан Хендерсон
Логан спорттун түрлөрүнөн ырахат алганды жана "Гари Поттерди" жакшы көрөт

Бала чагынан баштап белгилүү актрисалар - Селена Гомез жана Деми Ловато менен дос.

Жакшы көргөң өңү - кызыл жана көк, ал эми жаныбары - ажыдаар.

Ал киного тартылып же ырдап жатса, эн биринчи күйөрмандары жөнүндө ойлонот.

Логан Бразилия жана Австралияга барууну көптөн бери самап келет.

Топтогу Кендал менен топко келгиче эле жакшы достордон болчу.

Тамакты даамдуу жасай албайт, бирок, дүйнөдө өзүндөй даамдуу алма пирогун эч ким жасай албасын ишендирип айта алат.

Жакшы көргөн каарманы - Бетмэн

 Шилтемелер 
 THE MAGIC BOX INTERVIEW: BIG TIME RUSH 

Категория:Актерлор
Категория:Музыка
Категория:Кинематограф
Категория:Ырчылар
Категория:АКШ
Категория:Туулгандар 1989-жылы
Категория:Тумар-2011
Категория:Инсандар
Категория:Инсандар:АКШ
Чилустун үңкүрү

Чилүстүн үңкүрү - Ош облусунун Араван районун аймагында. Чилүстүн тоосунун түштүк-чыгыш капталында, Араван кыштагынан 1,5 км түндүк-батыш тарапта жайгашкан. Карбон мезгилинин акиташ тектеринде пайда болгон. Карсттык үңкүр үч айрыктан турат; жалпы узундугу 400 м. Эң ири айрыгынын узундугу 85 м, туурасы 40 м, бийикт. 25 м. Чилустун, үңкүрү – Орто Азиядагы эң кооз үңкүрлөрдүн бири. Анда хемоген чөгүндүлөрүнүн бардык формалары кездешет. Үңкүрдүн 1-айрыгынын боорлорунда санскрит, араб, орус тилдериндеги жазуулар бар. Санскритчеси 17-к-га чейин жазылгандыгы божомолдонот. Ошондой эле жергиликтүү элдердин чырактары жана башка байыркы буюмдары табылган. Туристтик-экскурсиялык маршруттарды, дарылоо жайларын курууга эң ылайыктуу. Тарыхчылар үчүн да кызыктуу үңкүр. Бирок ичиндеги кооз таштар талкаланып таланып кеткен.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ISBN 9967-14-006-2

Категория:Араван району
Категория:Үңкүрлөр
Категория:Тумар-2011
Кулун тоосу

Кулун тоосу - Алай-Куу өрөөнүндө. Кулун (түш.) жана Кара-Кулжа (түндүк) өрөөндөрүн бөлүп турат. Чыгышында Фергана тоо тизмегине барып такалат, батышынан Ойтал капчыгайы менен чектешет. Узундугу 30 км, туурасы 10 км. Орточо бийиктиги 3900 м, эң бийик жери 4593 м. Кыры урчуктуу, кууш, капталдары кыска, терең капчыгай жана кокту-колоттуу. 

Этектерин дээрлик корум таш, шагылдар ээлейт. Палеозойдун кум, акиташ, сланец тектеринен түзүлгөн. Мөңгүлүү (айрыкча Чоңкулун ашуусунун аймагы). Күнгөй беттери каксоо, жапыз, сейрек арча токойлор өсөт. Тескей беттеринде карагай токою кездешет. Ачык жайык жерлерине субальп жана альп шалбаа ландшафттары мүнөздүү. Жолдун татаалдыгынан табигый ландшафтына адамдын чарбачылык таасири анчалык тийген эмес.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Куруайрык тоосу

Куруайрык тоосу – Талас Ала-Тоосунун түндүк тармагы. Талас өрөөнүнүн түштүгүндө, Бешкөл, Армарал, Табылгыты (Үрмаралдын оң куймалары) сууларынын алабында жайгашкан. Талас районунун аймагында. Тоо меридиан багытында дого сымал 26 кмге созулат. Туурасы 9 км. Орт. бийикт. 3500 м. Эң бийик жери 4103 м. Түндүктөн түштүккө карай бийиктеп, Талас Ала-Тоосу менен тутумдашат. 

Түштүгү аскалуу, мөңгүлүү, капталдары кыска жана тик, кокту-колоттуу. Түндүк жапыз бөлүгүнүн кыры тайпак, капталдары тик. Негизинен рифейдин кумдук, темгилдүү сланец, катмарлашкан акиташ теги, гравелит, филлит тектеринен түзүлгөн. Бадал токою аралашкан талаа жана шалбаалуу талаа (2900 м бийиктикке чейин), субальп жана альп шалбаалуу талаа (3400 мге чейин), андан жогору нивалдык-гляциалдык ландшафттары мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Курубакайыр тоосу

Курубакайыр тоосу – Талас Ала-Тоосунун түндүк тармагы. Суулубакайыр жана Бакайыр сууларынын аралыгында (Бакайырсай суусунун алабы) меридиан багытында 30 кмдей созулуп жатат. Кара-Буура районун аймагында. Туурасы 5–6 км. Орточо бийиктиги 3500–3800 м, эң бийик жери 4457 м (Бакайыр чокусу). Талас Ала-Тоосунун тутумдашкан жеринде мөңгү бар. 

Батыш жана чыгыш капталдары тик, жар, коктуколоттор көп. Протерозойдун аягында пайда болгон филлит, акиташтуу сланец, мрамор, доломит тектеринен турат. Тоо капталдарында бадал өскөн жылаңач таштактуу талаа жана шалбаалуу талаа (1800– 1900 м бийиктикке чейин), арча, бадал аралашкан шалбаалуу талаа (2700–2800 м), субальп шалбаалуу талаасы жана альп шалбаасы (3300–3400 м), гляциалдык-нивалдык ландшафттары таралган. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кара-Буура району
Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Куруксай тоосу

Куруксай тоосу – Алай кырка тоосунун түндүк тармагы. Кыштут, Толбоскөл (Сохтун оң куймалары) жана Гавиан сууларынын алабынан орун алган. Кеңдик багытта 31 кмге созулуп жатат. Туурасы 5–6 км. Орточо бийиктиги 4000–4100 м, эң бийик жери 5147 м. Жону тайпак. Капталдары тик, кокту-колоттуу капчыгайлары бар. Девон менен карбондун акиташтуу доломит, акиташ тектеринен турат. 

Талаа (1800–1900 м бийиктикке чейин), шалбаалуу талаа жана шалбаалуу токой (арча менен бадалдар; 2800–3000 мге чейин); субальп жана альп шалбаалуу талаасы жана сейрек бетегелүү талаа (3200–3400 мге чейин), андан жогору субнивалдык суук чөл жана түбөлүк кар, мөңгүлүү ландшафт тилкелери бийиктик боюнча таралган. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Бикиртик мөңгүсү

Бикиртик мөңгүсү – Борбордук Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү, Какшаал кырка тоосунун түндүк капталында. Узундугу 4,2 км, аянты 4,7 км2. Ак-Шыйрак суусунун алабында жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4615 м, этеги 3890 м бийикте жатат. Ал өрөөндүн оң капталынан орун алып, оң тарабынан каптал морена, төмөн жагынан этек морена жалчалары менен торолгон. «Тили» бузулган мөңгүлөр менен татаалданган. Мөңгүдөн Бикиртиктин оң куймасы – Сарытөр суусу башталат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Теңир-Тоо
Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Талаа тоосу

Талаа тоосу — Түркстан кырка тоосунун чыгыш бөлүгүндөгү тармагы. Баткен районунун аймагында, Калай-Махмуд жана Матча-Суу сууларынын (Сохтун сол куймалары) алабында. Кеңдик багытта 30 кмге созулуп жатат. Туурасы 14–16 км. Орточо бийиктиги 4000-5000 м, эң бийик жери 5621 м (Аскалуу чокусу). Кыры аска-зоокалуу, мөңгүлүү; Байыркы мөңгүлөрдүн издери байкалат; Тоонун Матча-Суу жана Ак-Терек сууларынын өрөөндөрүнө караган түштүк-чыгышкапталдары тик, аскалуу, түндүк бети (Калай-Махмуд өрөөнү жагы) кокту-колоттуу. Соңку силурдун кумдук, сланец, гнейс, пермдин щелочтуу жана нефелиндүү сиениттеринен турат. Ландшафтында түркүн чөптүү альп шалбаалуу талаа жана жапалак арчалуу талаа (3000–3500 м), гляциалдык-нивалдык (3500 мден жогору) ландшафттары таралган.

 Адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.:2004

Категория:Кыргызстандын тоолору
Категория:Баткен району
Категория:Тумар-2011
Кутурган тоосу

Кутурган тоосу ― Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш тармагы. Зергер жана Чаңгет сууларынын аралыгында түндүк-чыгыштан түштүк-батышка 24 кмге созулуп жатат. Туурасы 5 км. Орточо бийиктиги 1750–1850 м, эң бийик жери 2415 м. 

Жону түзөң жана тайпак, капталдары жантайыңкы. Негизинен кумдук, алевролит, сланец, конгломерат, гравелит, чопо тектеринен турат. Көмүр кени бар. Тоонун капталына (1300–1400 м бийиктикке чейин), шалбаалуу талаа, сейрек өскөн жаңгак токою мүнөздүү. Чарбачылыкта чабынды, жайыт катары пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Түндүк карасай мөңгүсү

Түндүк карасай мөңгүсү Акшый мөңгү акшырак тоо тоомунун түштүк батыш капталында, Чоң Нарын суусунун сол курамы Карасайдын төрүнөн орун алган. Уз. 12,2 км, жалпы аянты 49,2 км2, а. и. абляция облусунун аянты 11,5 км2. Башы деңиз деңг. 4950 м, этеги 3800 м бийиктикте жатат. Карачегинин бийикт. 4150 м. Фирн облусу Акшыйрак тоо тоомунун эки айрыгынын аралыгындагы төрлөрдө жайгашкан. Алар биригип зор татаал мөңгүнү түзөт. Азыр тынымсыз тартылууда. Мөңгүдөн Карасай суусу башталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги айрым шилтемелер 
 

Категория:Теңир-Тоо
Категория:Мөңгүлөр
Категория:Тумар-2011
Бор-Дөбө мөңгүсү

Бор-Дөбө мөңгүсу Чоң Алай кырка тоосундагы Корумду чокусунун батыш тарабында. Узундугу 4,1 км, аянты 3,66 км2, абляция облусунун аянты 1,3 км2, көлөмү 0,2 км3. Кызыл-Суунун куймасы – Кызыларт- тын алабынан орун алган. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4900 м, этеги 3900 м бийик- тикте жайгашкан. Кар чегинин бийикт. 4300 м. Фирн облусу Корумду чокусунан батышты карай ажыраган айрыктын түндүк капталында жатат. Б. м. – чегинип жаткан мөңгүлөрдөн. Андан Кызыларт суусунун оң курамы Бордөбө суусу башталат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Мөңгүлөр
Категория:Тумар-2011
Борду-Төр мөңгүсү

Борду-Төр мөңгүсу - Көөлүү кырка тоосунун түндүк капталында. Узундугу 5,6 км, аянты 5,7 км2. Абляция облусунун аянты 2,2 км2. Көөлү суусунун оң куймасы Борду-Төрдүн алабында жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5000 м, этеги 3660 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4200 м. Фирн облусу көп камералуу татаал цирк, андан жылып чыккан мөңгүнүн «тили» түндүк-чыгышты карай багытталып, шынаа сымал аяктайт. Мөңгүнүн этеги менен төмөнкү мореналардын аралыгы 700–800 м. Кийинки 50 жылда мөңгү өзгөрүүсүз бир калыпта жатат. Мөңгүдөн Борду суусу агып чыгып, Көөлү суусуна оң тараптан куят. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Борколдой мөңгүлөрү

Борколдой мөңгүлөрү – Борколдой кырка тоосунун түндүк капталындагы жанаша жаткан эки мөңгү. Чоң Нарын суусунун сол куймасы – Караколдун алабынан орун алган. Экөөнүн узундугу 6,8 км жана 7,9 км, аянттары 9,4 км2 жана 8,7 км2. Абляция облусунун аянттары 2,9 км2 жана 4,4 км2. Мөңгүлөрдүн башы деңиз деңгээлинен 4880 м жана 5170 м, этектери 3700 м жана 3830 м бийикти кте жатат. Кар чегинин бийикт. 4220 м жана 4180 м. Фирн облусунун көп камералуулугу, бутактанган майда тармактары менен айырмаланат. Каптал жана этек мореналары бар. Азыр мөңгүлөр чегинүүдө. Алардан агып чыккан суулар Жагалмай суусуна сол тараптан куят.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү
Категория:Тумар-2011
Карагатты тоосу

Карагатты тоосу — Кочкор өрөөнүнүн түштүгүндө кеңдик багытта созулуп жатат. Төлөк, Чалай, Жоон-Арык (Кочкордун оң куймалары) сууларынын алабында. Узундугу 24 км, туурасы 7 км. Орточо бийиктиги 3600 м, эң бийик жери 3805 м. Кыры негизинен тайпак, тик аскалар жокко эсе. Капталдары түштүгүндө кыска кокту-колоттуу, түндүгүндө Кочкор өрөөнүнө карай жантайыңкы. Түндүк-чыгышында кокту-колоттору жарлуу келип, Жоонарык өрөөнүнө тик түшөт. Сланец, туф, порфирит, мраморлошкон акиташ, доломит тектеринен турат. Аларды айрым жерлерде гранит, гранит-диорит интрузия тектери жиреп чыккан . Бетеге-шыбактуу кургак талаа жана талаа (2900 мге чейин ), субаль жана альп шалбаалуу талаа (2900–3500 м), андан жогору нивалдык-гляциалдык ландшафт зоналары мүнөздүү . Жайыт; чабынды жерлери да бар. Тоонун Чалай ж.б. ашуулары аркылуу жайкы жайыттарга (Соң-Көл, Төлөк) мал ашырылат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: 2004 ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги шилтемелер 

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Нарын облусу
Категория:Тумар-2011
Куугантоо, тоо

Куугантоо, тоо – Тескей Ала-Тоонун түндүк тармагы. Арашан жана Аксуу сууларынын аралыгында 23–25 кмге созулуп жатат. Туурасы 5–7 км. Орточо бийиктиги 3600–4000 м, эң бийик жери 4642 м. Кыры аска-зоолуу, мөңгүлүү. Капталдары кыска, тик, терең капчыгайлар жана майда кокту-колоттор арбын. Төмөнкү протерозойдун гранитдиорит сымал интрузия тектеринен турат. 

Шалбаалуу талаа (2200–3000 м бийиктикке чейин), бийик чөптүү шалбаалуу токой (2900–3000 мге чейин), субальп жана альп шалбаасы жана шалбаалуу талаа (3200–3300 мге чейин), андан жогору субнивалдык суук чөл жана гляциалдык-нивалдык ландшафттары мүнөздүү. Карагай токоюнун ири массивдери да кездешет. Жайыт, чабынды катары пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Тегерек шаркыратмасы

thumb|
Тегерек шаркыратмасы ― Кыргызстандын Базар-Коргон районунун аймагындагы табият эстелиги. Кар үңкүр суусунун жогорку агымында, палеозойдун акиташ тегинде пайда болгон шаркыратма. Айланасын жапайы жаңгак-жемиш токою ээлейт. 1975-жылдан геоэкологиялык байланыш негизинде.

 Булактар 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: 2004 ISBN 9967-14-006-2] 
Категория:Базар-Коргон району
Категория:Шаркыратмалар
Категория:Тумар-2011
Боруке мөңгүлөрү

Боруке мөңгүлөрү – Борбордук Теңир-Тоодогу татаал өрөөн тибиндеги эки мөңгү (Чыгыш жана Батыш Б. м.). Тескей Ала-Тоонун түштүк капталынан агып түшкөн Үчкөл суусунунун алабында жайгашкан. Бул мөңгүлөр кылымдын башында аянты 22,9 км2 келген бир мөңгү болгон, эрип чегинүүдөн экиге бөлүнгөн. 

Чыгыш Боруке мөңгүсунүн узундугу 7,5 км, аянты 11,1 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5040 м, эте- ги 3840 м бийиктикте жатат, кар чегинин бийикт. 4325 м.

Батыш Боруке мөңгүлөрүнүн узундугу 6 км, аянты 10,4 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4940 м, этеги 3800 м бийиктикте жатат. Боруке мөңгүнүн куралуу облусу бөлөк болгону менен этеги барып биригет. Абляция облусунун жалпы аянты 9,0 км2, муздун көлөмү 1,86 км3. Мөңгүдөн Үчкөл суусунун курамы Боруке башталат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Бачино

Бачино – тарыхый топоним, Балыкчы шаарынын мурунку кыштак кезиндеги аты. 
Кыштак катары 19-кылымдын 70-жылдарынан бери белгилүү.

Мында (Кызыл токой деген жерде) 1871-ж. бир гана түтүн балыкчы орус жашаган. 1884-ж. Кызыл токойго М. И. Бачин көчүп келип, там салып, Ысык-Көлдөн балык кармаган. Кийин бул
жер Бачино атыгып кеткен. 20-кылымдын башында Бачино кичинекей кыштак болуп кала берген, анда он чакты гана жапыз там үй, бир нече боз үй турган.

1909-ж. Балыкчы аталган. 1915-жылдын аягында Балыкчыда 24 короодо 137 киши жашаган, анын 20 түтүнү балык кармап күн көргөн. Ошондуктан жергиликтүү эл кыштакты
Балыкчы деп атаган, к. Балыкчы шаары макаласын.

 Адабият 
 *Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Топонимдер
Категория:Тумар-2011
Булак-Суу мөңгүсү

Булак-Суу мөңгүсү — Чоң Алай кырка тоосунун түндүк капталында. Узундугу 5,2 км, аянты 3,3 км2, көлөмү 0,1 км3. Абляция облусунун аянты 1,3 км2. Б.М. Корженевский мөңгүсун түндүк-батыштан тороп турган тоо тармагынын Чоң Алай кырка тоосуна тутумдашкан жеринен орун алган. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5300 м, этеги 3900 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4300 м. Куралуу облусу үч тарабы бийик беттер менен курчалган төр. Этеги аяккы мореналар менен торолгон. Мөңгүдөн Кызылагын суусунун курамы Булаксуу башталат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Мөңгүлөр
Категория:Тумар-2011