Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Куу түлкү оюну

Куу түлкү - кыргыз элинин байыркы улуттук оюндарынын бири. 

Оюн тегиз жерде, мектептин спорт аянтчасында ойнолот. Оюнга 13 жашка чейинки 20 – 25 оюнчу катышат. Оюнчулар кол кармашып, тегерек тартып турушат. 
Оюндун калысы оюнчуларга “ көзүңөрдү жумгула ” деген буйрук берет. Оюнчулар көздөрүн жумушат. Ошол убакта калыс оюнчулардын арт жагы менен айлана чуркап, оюнчулардын бирин арт жагынан секин түртүп же нукуп өтөт да кайра өз ордуна келип туруп калат. Андан кийин “ көзүңөрдү ачкыла ” деген буйрук берет. Оюнчулар көздөрүн ачып “ куу, куу, куу түлкү, сен каякта жүрөсүң? ” – деп хор менен кыйкырышат. Ошондо калыс артынан нукуп кеткен оюнчу “ мен мындамын ” деп колун көтөрөт. Ошол замат оюнчулар туш тарапка качышат. Куу түлкү болсо качкан оюнчулардын бирин кармап, аны калыска алып келет. Оюнчулардын бардыгы кайра чогулуп, өз ордуларына турушат. Куу түлкү кармап келген оюнчу ырдап же бийлеп берет. Ыр же бий билбеген оюнчу уйча мөөрөйт. Андан кийин оюн кайра башынан улантылат. 
Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары ”.
Категория:Этнография
Категория:Элдик оюндар
Категория:Оюндар
Категория:Балдар оюндары
Кыдынов, Молдокерим

180px|thumb|Кыдынов Молдокерим
Кыдынов Молдокерим (1928-ж. т., Чүй району, Алчалы айлы)— химик, химия илимдеринин доктору (1971), профессор (1973). 
1951-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогика институтун бүтүргөн.
1965—75-ж. Кыргызстан ИАнын Органикалык эмес жана физикалык химия институнун директорунун илимий иштери боюнча орун басары (1960—65) жана директору. 
1962-жылдан органикалык эмес заттары синтездөө лабораториясына жетекчи. Анын илимий иштери жаратылыш туздарынын физикалык химиясын үйрөнүүгө жана органикалык эмес заттарды, комплекстерди технологиялык жактан иштеп чыгууга арналган. Кыдыновдун 312 «илимий эмгеги (анын 7си монография), 12 автордук ойлоп чыгуу күбөлүгү бар. 
Медалдар менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Чүй облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Химия
Кыдыралиев, Кадыржан

180px|thumb|
Кыдыралиев Кадыржан (1936-ж. т., Панфилов району, Чолок-Арык айлы) — кинооператор, кинорежиссёр, Кыргыз Республикасынын эл артисти (1982). Кыргыз Республикасынын искусствого эмгек сиңирген ишмери (1969). 
 Өмүр таржымалы 
1961-ж. ВГИКтин оператордук факультетин бүтүргөн. 
1961-жылдан «Кыргызфильм» студиясында иштейт. 
Кыдыралиевдин оператордук иши профессионалдык чеберчилиги, поэтикалуулугу, драматургиянын ички маңызын сезе билгендиги менен баалуу. 
 Операторлук жана режисерлук иштери 
Ал «Too суусу» (1960), «Ырдын жаралышы» (1961), «Улуу эпос» (1962), «Сенин теңтуштарын» (1962), «Аскалар» (1963), «Жылкылар» (1965), «Кыргыз денизи» (1965), «Кыял» (1967), «Нарын жылдыздары» (1968), «Бешик» (1970), «Искусство жөнүндө баян 175 (1974), «Жер астындагы сууларды чалгындоочу» (1979) жана башка документ фильмдердин оператору. 
Кыдыралиев 1964-жылдан көркөм фильмдердин оператор коюучусу: «Тайгак кечүү» (1964, режиссёр(у М. Убукеев), «Бакайдын жайыты» (1967, Т. Океев), «Жамыйла» (1968, И. Поплавская, «Мосфильм»), «Мен -Тянь-Шань» (1972, И. Поплавская, «Мосфильм»), «Уркуя» (1972. Т. Океев, «Көк серек» "(1974, Т. Океев, «Казак фильм жана Кыргызфильм»), «Улан» (1977, Т. Океев), «Алтын куз» (1980, Т. Океев), «Василий жана Василиса» (1981, И. Поплавская, «Мосфильм»), «Кыздын сыры» (1982, Д. Соданбек) ж. б. Кыдыралиев режиссёр катары да белгилүү. Ал «Кыял» (1967), «Бешик» (1969). «Оодарыш» (1970) «Жоопкерчилик» (1974) «Премьерага карай жол» (1975), «Кыргыз жеринде» (1977), «Чолпонбай» (1982), «Бабалардын мекени» (3989), «Айталаадагы өлүм» (1991) ж. б. популярдык, документ, көркөм фильмдерди жараткан.

 Сыйлыктары 
Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын (1968), Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1972, «Уркуя» фильм» учун),«Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Чүй облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Маданият
Категория:Кыргыз киносу
Кутманалиев, Ажыке

Кутманалиев Ажыке (1919, Бишкек уезди, Чүй бөлүшү (азыркы Чүй ооданы), Он бир-Жылга айылы-1982, Бишкек) — ички иштер кызматынын генерал-майору (1970).

1944-жылдан КБКП мүчөсү. 1938-жылы Токмок жумушчулар факультетинин 2 курсун, 1942-жылы Фрунзе институтунун бүткөн. 
1946-47-жылы Кыргыз КСР тышкы иштер министринин орун басарына жардамчы, 1952-53-жылы Кыргыз ССР Министрлер Кеңешине караштуу мамлекеттик коопсуздук министрине орун басары. 
1953-61-жылы. Ош дубандык ички иштер башкармасынын, Кыргыз КСР Министрлер Кеңешине караштуу Дубандык мамлекеттик коопсуздук башкармасынын начальниги.
1961-67-жылы Кыргыз КСР мамлекеттик коопсуздук комитетинин төрагасы.
1967-75-жылы Кыргыз КСР ички иштер министрине I-орун басары.
1975-82-жылы Ысык-Көл дубандык ички иштер башкармасынын начальниги болгон.
Эки «Ардак белгиси» ордени, КЭРдин ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Чүй дубаны энциклопедия. Бишкек-1994 жылы.

Категория:Инсандар
Категория:Чүй району
Категория:Туулгандар 1919-жылы
Категория:Өлгөндөр 1982-жылы
Кутманалиев, Орозбек

180px|thumb|Кутманалиев Орозбек
Кутманалиев Орозбек (1932-жылы төрөлгөн, Сокулук району, Шалта айылы) — төкмө акын, киноактёр, режиссёр. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1992; эмгек сиңирген артисти, 1975). 
 Өмүр таржымалы 
1971-ж. КМУнун тарых факультетин бүтүргөн. 
Эмгек жолун 1955-жылы Республикалык куурчак театрында артист болуп баштаган. 
1965-жылдан Т. Сатылганов атындагы кыргыз мамлекеттик филармониясында солист, 1969-жылдан Кыргыз телекөрсөтүү жана радио уктуруу комитетинде режиссёр-диктор, 1974-жылдан «Кыргызфильм» киностудиясында дубляж боюнча режиссёр. 
1992-жылдан «Салам-Алик» кино фирмасында кенешчи. 
А. Осмонкул,А. Айталиев, Ы. Борончиев, Т. Тыныбеков, О.Бөлөбалаев өңдүү кыргыз акындарынан таалим алып, алардын төкмөлүк жөрөлгөсүн улантып, айтыштык өнөрүн өнүктүрүп келет. «Ак мөөр», «Карагул ботом», «Курманбек» дастандарын, Жеңижок, Осмонкул, Барпы, Ысмайылдын термелерин комузда өзү коштоп чебер аткарат. 
Обончу, ырчы, актёр Кутманалиев Орозбек Сокулук районунун Шалта айылында 1932-жылы туулган. 1971-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетин бүтүргөн. 
Ал А.Айталиев, Ы.Борончиев, Т.Тыныбеков, О.Бөлөбалаев өңдүү кыргыз акындарынан таалим алып, алардын төкмөлүк жөрөлгөсүн улантып айтыштык өнөрүн өнүктүргөн. «Ак Мөөр», «Карагул ботом», «Курманбек» дастандарын, Жеңижок, Осмонкул, Барпы, Ысмайылдын термелерин комуздун коштоосунда аткарган. 
Ал «Жүрөктү жүрөм дарылап», «Айдай кызга» ж.б. обондорду жараткан жана көркөм окуунун чебери болгон. 
«Сүйүү жаңырыгы» киносунда Бектемирдин, «Ак кемеде» Орозкулдун, «Фудзиямадагы кадыр түндө» Арзыматтын, «Эрте жаздагы турналарда» Бейшембектин, «Ак куулар конгон айдың көл» киносунда Сабырбектин, «Эл арасында» киносунда Кубаттын, «Уркуяда», Куландын, «Ак илбирстин тукумунда» Жарчынын ж.б. ролдорун аткарган.
1992-жылы «Кыргыз Республикасынын эл артисти» наамы берилип, бир катар медалдар менен сыйланган.

Аткарылып жүргөн чыгармалары

«Жүрөктү жүрөм дарылап» с. К.Алмазбековдуку
«Айдай кызга» с. К.Алмазбековдуку
«Кыйнабай жүрчү» с. О.Кутманалиевдики
«Гүлдесте» с. З.Иманалиевдики ж.б.

 Ырларга обондору 
«Жүрөктү жүрөм дарылап» сөзү К.Алмазбековдуку, «Айдай кыз» (сөзү К. Алмазбековдуку). «Кыйнабай жүрчү» (өзүнүкү), «Гүлдесте» (3. Иманалиев) жана башка ырларга обон чыгарган. 
Көркөм окуунун чебери.

 Кинодо аткарган ролдору 
Бектемир, Орозкул, Арзымат, Бейшембек ("Сүйүү жаңырыгы", "Ак кеме", "Фудзиямадагы кадыр түн", "Эрте жаздагы турналар", Б. Шамшиев), Сабырбек ("Ак куулар конгон айдын кел", Ю. Борецкий), Асанбек, Мыкаачы ("Түркүн тагдырлар", "Кайран эл", Д. Садырбаев), Кубат ("Эл арасында", Б. Шамшиев, А. Суйундуков), Кулан, Жарчы ("Уркуя", "Ак илбирстин тукуму", Т. Океев) жана башка. 
 Сыйлыктары 
Медалдар менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Чүй облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.
 Айрым шилтемелер 
ОРОЗБЕК ДАСТАНЧЫ ЭЛЕ
"Ал керемет жан эле..." 
«ОРОЗКУЛ» ЖАШООДО БООРУКЕР АДАМ ЭЛЕ...
Орозбек Кутманалиев көз жумду
Сокулук райондук маданият үйүнө Орозбек Кутманалиевдин наамы ыйгарылды

Категория:Инсандар
Категория:Маданият
Категория:Адабият
Салижан Шарипов

thumb|258x258px|Россиянын Федералдык Космос Агенттигин өкүлчүлүк кылган 10-экспедициянын учуу инженери, космонавт Салижан Шарипов Эл аралык космос станциясынын (ISS) Unity модулунда байланыш системасын колдонуп жаткан кези. 
thumb|254x254px|Россиянын Федералдык Космос Агенттигинин, Эл аралык космос станциясынын (ISS) Звезда кызматы модулунда калкып жүргөн кези.
Салижан Шарипов Шакирович — Кыргыз Республикасынын алгачкы космонавты. Ал 1964-ж. 25-августта Ош облусунун Өзгөн шаарында туулган. Өзгөндөн орто мектепти, Приморьедеги жогорку учкучтар окуу жайын бүтүп, Токмоктогу илимий-машыктыруучу полкто учкуч-инструктор болуп иштеп жүргөндө космонавттар борборуна кабыл алынган.

С.Ш. 1998-ж. 22-январда америкалык-россиялык экипаждын курамында Хьюстон шаарындагы Линдон Жексон атындагы учуу станциясынан Россиянын 88инчи, ал эми дүйнө жүзү боюнча 380-космонавт болуп “Шаттл-Спейc” космос кемеси менен космоско учкан. Космостон “Шак” деген ысым алган.
Космоско Россиянын атуулу катары учкан, улуту өзбек. Кыргыз жана Өзбек Республикаларынын Баатыры.

 Булактар 

Категория:Космонавттар
Категория:Кыргыз Республикасынын баатырлары‎
Категория:Туулгандар 1964-жылы
Аманкул Куттубаев

180px|thumb|Куттубаев Аманкул
Куттубаев Аманкул (1907, азыркы Сокулук району, Белек айлы -1984, Фрунзе шаары) – режиссёр, актёр, Кыргыз ССР эл артисти (1946). Кыргыз ССРинин исскуствого эмгек сиңирген ишмери (1939). 
 Өмүр таржымалы 
Чыгармачылык жолун 1926-жылы Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарында жаны ачылган музыкалык драма студиясынан баштаган. 
1935-41-жылы Москвадагы Луначарский атындагы театр институтунун режиссёрдук факультетинде окуп, В. Г. Сахновский менен В. А. Орловдон таалим алган. 
Н. Н. Елениндин «Молдо Насирдин» комедиясында Молдо Насирдиндин, М. Токобаевдин - «Кайгылуу Какей» пьесасында Алымкулдун, Фурманов менен Поливановдун «Козголонунда» Карабайдын жана башка ролдорун аткарган. 
1930-жылы К. Жантөшөвдин «Алым менен Мария» драмасын коюп, кыргыз театр өнөрүнүн тарыхына тунгуч улуттук режиссёр катары кирген. Куттубаев 1930-жылы ачылган Кыргыз мамлекеттик драма театрынын режиссёру, 1931-жылдан башкы режиссёру болуп иштеген. 

 Жетишкендиктери 
Т. Байжиевдин «Кырманда» (1931), Р. Шүкүрбековдун «Бейит арасында» (1934). Өзүнүн «Колхоз душмандары» (1938), «Жаныл» (К. Маликов менен бирге) драмаларын койгон. Куттубаевдин режиссёрдук дараметин тааныткан Ж. Турусбековдун «Ажал ордуна» (1934) музыкалык драмасы болгон. 
1939-жылдан Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрында көркөм жетекчи, башкы режиссёр, 1952—63-жылы анын директору жана режиссёру. 
«Майсарынын жоруктары» (С. Юаахов), «Кармен» (Ж. Визе), «Патриоттор» (В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере), «Кокул» (М. Раухвергер) операсын, «Ким кантти» (М. Абдраев, А. Аманбаев, А. Малдыбаев, А. Тулеев) музыкалык комедиясын, «Бизбаягы эмеспиз» (К. Маликов, А. Куттубаев) драмасын, «Айдар жана Айша» (А. Аманбаев, С. Германов), «Манас» ( В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере), «Токтогул» (А. Венрик, А. Малдыбаев, М. Абдраев) операларын койгон. 
 Сыйлыктары 
Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1970).
Ленин ордени, эки Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Чүй облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.
 Айрым шилтемелер 
КЫРГЫЗДЫН ТУНГУЧ РЕЖИССЕРУ 
Кыргызымдын жылдыздары 

Категория:Инсандар
Категория:Кыргыз театры
Категория:Кыргыз маданияты
Категория:Кыргыз режиссерлору
Категория:Кыргыз драматургиясы
Категория:Драматургдар
Портал:Биология/Кириш сөз

left
Биология (от — жашоо и — окуу, логос.) - тирүү жаратылыш жөнүндөгү илимдердин жыйындысы. Ошону менен бирге эле биология жашоонун аспектилерин, башкача айтканда, функционалдаштыруу, өсүү, келип чыгуу, Эволюция жана Жер бетине тирүү организмдердин таралышын, алардын классификациясын, ошондой эле түрлөрдүн келип чыгышын жана айлана чөйрөдө өз ара аракеттенишүүсүн изилдөөчү илим.
Жаргак канаттуулар

Жаргак канаттуулар center|250px|
|-
|align="center" bgcolor="LightBlue" colspan=2 style="font-size: small" |Илимий классификациясы
|-
|colspan=2 style="text-align:center;" |
|-
|Дүйнөсү: || Жаныбарлар
|-
|Тиби: || Муунак буттуулар
|-
|Классы: || Курт-кумурскалар
|-
|Катары: || Жаргак канаттуулар
|-
|align="center" bgcolor="LightBlue" colspan=2 style="font-size: small" |Эл аралык аталышы 
|-
|colspan=2 style="text-align:center;" | Hymenoptera (Linnaeus, 1758)
|-
|align="center" bgcolor="LightBlue" colspan=2 style="font-size: small" |Алдынкы таксондор |
Symphyta (Symphyta)
 Xyeloidea (Xyeloidea)
 Мүйүз куйруктуулар (Siricoidea)
 Чыныгы таарычылар (Tenthredinoidea)
 Памфилиоиддүүлөр (Pamphilioidea)
 Ксифидриоиддүүлөр (Xiphydrioidea)
 Анаксиелоиддүүлөр (Anaxyeloidea)
 Оруссоиддүүлөр (Orussoidea)
 Нан таарычылар (Cephoidea)
Apocrita
 Stephanoidea (Stephanoidea)
 Проктотрупоиддүүлөр (Proctotrupoidea)
 Cynipoidea (Cynipoidea)
 Chalcidoidea (Chalcidoidea)
 Platygastroidea (Platygastroidea)
 Тригоналоиддүүлөр (Trigonaloidea)
 Ceraphronoidea (Ceraphronoidea)
 Evanioidea (Evanioidea)
 Megalyroidea (Megalyroidea)
 Ichneumonoidea (Ichneumonoidea)
 Chrysidoidea (Chrysidoidea)
 Сколиоиддүүлөр (Scolioidea)
 Pompiloidea (Pompiloidea)
 Sphecoidea (Sphecoidea)
 Аарылар (Apoidea)
 Vespoidea (Vespoidea)
 Кумурскалар (Formicidea'')

Жаргак канаттуулар (лат. Hymenoptera) — курт-кумурскалар түркүмү.

Категория:Курт-кумурскалар‎
Салиха Муратова

Өмүр жолу 
1952-жылы 5-декабрда Өзгөрүш айылында туулган. Кулунду орто мектебин 1969-жылы бүтүрүп, 1971-1976-жылдары Ош мамлекеттик институнун биялогия факультетин артыкчылык диплому менен аяктаган. Кыргыз Улуттук Университетинин юуридикалык факультетин бүтүргөн. Мугалим, комсомолдук, партиялык кызматчы, мектеп директору болуп 1969-1987-жылга чейин эмгектенген. 1987-1992-жылдар эл депутаттарынын Лейлек райондук Кенешинин аткаруу комитетинин жооптуу катчысы, 1992-1999-жылдары Лейлек райондун Кенешинин апарат жетекчиси, иш башкаруучусу, жооптуу катчысы болуп иштеген. 1999-2001-жылдары Исфана айыл Өкмөтүнүн башчысы, төрайымы болуп шайланган. 2001-жылдан райондук Кеңешинин төрөагасынын орун басары.
 Сыйлыктары 
Муратов С.Р.СССР эл агартуусунун Ардак грамотасы, Манастын 1000 жылдыгына карата “МАНАС-1000” эстелик медалы менен сыйланган, райондук Кенештин 4 жолку чакырылышынын депутаты болуп шайланган. Үй-бүлөлүү, бир баласы бар. 2004-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак Громатасы менен сыйланган.
 Колдонулган адабият 
 Мадаминов Г. "Лейлек тарыхы" Бишкек,2004-жыл.

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Кыз баланы терметкендеги алдей ыры

Кыз баланы терметкенде: ,
Алдей-алдей бөбөгүм, , Каныкей сенин туп энен. ,
Айчүрөк сенин чон энен! , 
Алдей-алдей бөбөгүм, , 
Алдей-алдей бөбөгүм! ,
Айкөл баатыр Манаска , , 
Атайлап арнап ак өлпөк, ,
Ок өтпөс тиккен Каныкей! , Каныкейдей ууз болгун, ,
Эллин суйгон кыз болгун. , Азыркы кезде бөбөктөр көбүнчө бала бакчада болушат. Бөбөктөргө коомдук тарбияны көбунчө бешик үйдө , бакчада иштешкен педагогдор гана беришет. Ошондуктан , ушул мекемеде иштешкен педагогдор бөбөктөрдү бакчада тарбиялоодо ошондой эле энелер балдарын уйдо багууда жана бала багууга жардамдашышкан тестиер балдар , кыздар элдик педагогиканын жакшы сапаттарын пайдаланышса болот. Жана дагы ар убак бөбөктөргө алдей ырын айтканды эч качан унутпашыбыз керек.
 

 Колдонгон адабияттар:

Токторбаев Саты:Оспурумдор оюндары.
Ат жабдыктын жасалыш тарыхы

Ат жабдыктарынын жасалыш тарыхы.
Ат жабдыктары - ат минүүгө керектүү буюмдар ээр, жүгон, нокто, ат жабдуу,камчы, үзөнгү,көмөлдүрүк, куюшкан,басмайыл,желдик,тердик,ичмек,каптырга,көрпөчө.Булардын ар бири өзүнчө жасалып,бир бүтүнгө бириктирилет.
Ээр- ат жабдыктарынын негизи.Үзөңгү ,куюшкан ,айрым учурда көмөндүрүк тагылып,атка басмайыл менен тартылат,ат минген кишиге отургуч милдетин аткарат.Ээрдин негизги бөлүгү;алдыңкы жана арткы кашы,каптал жыгачтары,чарасы же карсаны. .
Ээр карагай,тал,терек,кайыңдан байтеше менен сомдолу,керки менен чабылат.Ээр чабылышына карай оймо,аштама,курама ээрге айырмаланат.Даяр болгон ээр сууга кайнатылып тазартылып,май шыбап, жалынга кайсатып алса, жыгач жарылбай мүйүздөй катуу кургайт.Ээрди жыгач усталар чаап, зергерлеп кооздойт.Аны чылгый төөнүн териси менен кыналга каптап койсо, ал өтө бекем болот. Ээрди он жана сол каптал жыгачтарынын алдыңкы уч жагына эки тогоо тагылып, аларга көмөлдүрүктүн эки учу байланат, арткы уч жагына төрт тогоо тагылып, аларга куюшкандын эки учу байланат.Каптал жыгачтарынын орто ченинен үзөңгү боо өткөрүлө турган төрт бурчтуу тешикче жасалат. .
Көмөлдүрүк-токулган ээр артка жылып кетпес үчүн аттын омуроосунан алынуучу өрүлгөн же катталып кыйылган кайыш.Бир учу ээрдин аттанар жагындагы чакаракка,башка учу экинчи жактагы тогоого бекитилип , көмөлдүрүктүн өлөң тили , жүрөкчөсү, учундагы кош сүзмөсү чакарактар аркылуу туташат. Капталдары кайыштан чачыланып , үстү күмүш, жез, темир, колодон асемделип кооздолот. .
Куюшкан – туюк жагы аттын куйрук астына келип , эки бөлөк жагы соорудан кайчылашып учу ээрдин арткы чакарактарына же куткунуна бекитилүүчү өрмө же катталган кайыш.Эңкейиште ээрди аттын мойнуна жылмыштырбайт. .
Канжыга- ат үстүндө ар кандай нерсени байлоо же бөктөрүү үчүн ээрдин эки жак капталынан арткы четине бекитилген ичке кош кайыш. .
Үзөңгү- ээрдин эки капталындагы атайын көзөнөктөргө үзөңгү боонун жардамы менен тагылат.Ал унаага минерде же түшөрдө бутка таканч болуп, кишинин ээрге омоктуу отурушуна шарт түзөт. .
Ичмек- кийизден жалаң кат жасалып , аттын терин синирип, жоор болудан сактайт.Тердиктин таза турушуна шарт түзөт. .
Желдик- ээрдин каптал жыгачтарынын кынала өлчөнүп, бир нече катталып, катуу шырылган кийизден жасалат.Сырты булгаары менен капталып, бири-бирине эки кайыш менен кошоктолуп, ээрден башка болот. .
Тердик- ээрдин каптал жыгачтарынын аттын жонуна түшүүчү басымын женилдетүүгө ылайыкталып, жоордон сактайт. Ичи кийизден жасалып, сыртына булгаары капталат. .
Басмайыл- ички жана сырткы болуп бөлүнөт. Кайыштан жасалып, токулганы бекитүү үчүн аттын белинен тартылат. .
Көрпөчө- үч катталып ээрге салынуучу төшөк.Жүгөн атка катылат. Анын өрмө жана кайыма түрү болот. Өрмө жүгөн ичке тал-тал тилинген кайыштардан 5.7.13.өрүм болуп , кайыма жүгөн 4см.тилинген эки кат кайыштан четтери ичке көк, тарамыш же кайыш менен кыйылып жасалат .Жүгөн жаак, тумшук, сагалдырык, сагак байлооч, шили, суулук, ооздуктан турат.Атты ийкемдүү башкаруу жана байлоо үчүн жүгөн нокто колдонулат. Нокто да жүгөндөй эле жасалат.Анын ооздугу болбойт. Ат байлоо, жетелөө үчүн колдонулат
Токмок оюну

Токмок - кыргыз элинин байыркы улуттук оюндарынын бири. 

Оюн тегиз жерде, мектептин спорт аянтчасында, залында ойнолот . Оюнду 9 – 17 жашка чейинки 20 – 25 оюнчу ойнойт. Бир жоолук эшилип “ токмок ” даярдалат. Оюнчулар тегерек болуп турушат. Калыс оюнчулардын бирине токмокту берет. Ал оюнчуларды тегеренип басып, биринин артына билдирбей таштап кетет. Ал оюнчуларды бир тегеренип келгенге чейин токмок ташталган өзүнүн артындагы жаткан токмокту билбей калса токмокту таштаган оюнчу аны токмок менен уруп, токмокту бир оюнчунун артына таштап качат. Токмок ташталган оюнчу таштаган оюнчуну кууп жетип урса токмок жеген оюнчу ырдап же бийлеп берет. Жетип ура алабаса ал өзү ырдап, же кызыктуу аңгеме, жомок айтуу керек. Оюнчу ырдап, бийлеп ж.б. тапшырмаларды аткаргандан кийин токмокту өзү каалаган оюнчуга таштайт. Оюн ошентип улантыла берет. 
Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары".

Категория:Этнография
Категория:Элдик оюндар
Категория:Оюндар
Категория:Балдар оюндары
Куржун оюну

Куржун - кыргыз элинин байыркы улуттук оюндарынын бири.

Жаштардын, айрыкча уул балдардын күч сынашмай оюндарынан болуп эсептелет. Оюн мектептин спорт залында, түз жерде, көк шибердин же кийиздин үстүндө ойнолот. Оюнга 13 – 17 жана андан жогорку жаштагы оюнчулар катышат. Оючулар өздөрүнөн оюнга калыс шайлашат. Оюнчулардын саны чектелбейт. Алыс оюнчуларды жашына жараша эки жаатка бөлүп, 10 – 15 метр аралыкта катарга тизип бетме – бет тургузат. Эки жааттан бирден оюнчуну ортого чыгарып, колундагы таякчаны аларды көздөй тикесинен ыргытат. Кимиси жерге түшүрбөй кармап калса ошол оюнчунун жааты оюнду баштайт. 
Калыс оюнду баштоочу жааттан үч оюнчуну ортого чыгарып, алардын эң күчтүүсүн көкөрөсүнөн кийиздин же шибердин үстүнө жаткырат. Жаткан оюнчунун жонуна эки оюнчуну чалкасынан аякташтырып бири – биринин буттарынын кызыл ашыктарынан илиништирип жаткырат. Жаткан оюнчунун жонуна бир эле оюнчу бир эле оюнчу арта салынып жатса да болот. Андан кийин калыс “ кржунду көтөрүңүз ” дейт. Көмкөрөсүнөн жаткан оюнчу үстүндөгү “ куржунду ”Көтөрүүгө аракеттенет. Эгер ал куржунду көтөрө алса бир упай берилет, көтөрө албаса берилбейт. Андан кийин куржун көтөрүү кезеги анын атаандаш жаатына келет. 
Ошентип, бул оюн жааттардын оюнчуларынын бардыгы “куржун ” көтөрүшүп бүткөнгө чейин ойнолот. Оюндун акырында упайлар эсептелет. Кайсы жааттын упайы көп болсо ошол жаат утат.
Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары " .

Категория:Этнография
Категория:Элдик оюндар
Категория:Оюндар
Категория:Балдар оюндары
Кулакка чапмай оюну

Кулакка чапмай -кыргыз эл оюну.

Оюн тегиз жерде ойнолот. Уландар менен кыздар ойнойт. Оюнга катышуучулардын саны 20дан ашпоого тийиш. Оюнчулар эки жаатка бөлүнүп катарга тизилип, маңдай – тескей турушат. Калыс жоолукту түйүнчөк кылып түйүп, оюнга катышучулардын ортосуна көкөлөтүп ыргытат. Аны оюнчулар жерден ала коюп калыска берүүгө аракеттенишет. Кайсы жааттын оюнчусу адегенде жерден алса, атаандаштары андан жоолукту талашып, колунан жулуп, алууга укуктуу. Жоолукту алган оюнчулар аны калыска берерден мурда жоолукту колдон колго өткөзүүгө же бири – бирине ыргытып берүүгө болот. Жоолук калыска тийгенде ал кайрадан ыргытат. Эгер бир оюнчу жоолукту атаандашынын колунан жулуп алса аны өз өнөгүнө берүүдөн мурда атаандашын кулакка чабышы керек. Кайсы жааттын оюнчулары атаандаштарын бирден кулакка чаап чыкса, ошол жаат жеңген болуп эсептелет. Кулакка өтө катуу чабууга болбойт. 
Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары ”.
Категория:Этнография
Категория:Элдик оюндар
Категория:Оюндар
Категория:Балдар оюндары
Кожобек Рыспаев

Рысбаев Кожобек Жайчыбекович – Жогорку Кеңештин 5-чакырылышынын депутаты 

 Өмүр жолу 
Рыспаев Кожобек Жайчыбекович 1963-жылдын 25-январында Чүй облусунун Жайыл районуна караштуу Суусамыр айылында туулган.1981-1985 жылдары Фрунзе шаарынын советтик соода техникумунда окуган.
1981-1983-жылдары аскердик милдетин Афганистанда өтөгөн.1985-жылдан тартып советтик соода тармагында иш жолун баштаган. 
1986-жылдын аягында Комфорт дүкөнүндө үй-курулуш бөлүмүнө ,башчы болуп дайындалган.
1992-1994 жылдары “Ооган” кичи ишкананын директору.
1996-2010 жылдары Афган согушунун ардагерлеринин Бишкек шаардык союзунун төрагасы болгон.
2005-жылы Ж.Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин экономика факультетин бүтүргөн.
2010-жылдын октябрында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты болуп шайланган.
СССРдин Жогорку Президиумунун Грамотасы, Кыргыз Республикасынын Ардак Грамоталары, Кыргыз Республикасынын “Даңк” медалы, “За боевые заслуги” медалы жана он бештен ашык юбилейлик орден, медалдар менен сыйланган.

 Өмүр баяны 
Рыспаев Кожобек Джайчыбекович Кыргыз Республикасынын депутаты.

«Ар–Намыс» Фракциясынын мүчөсү.

Рыспаев Кожобек Джайчыбекович 1963-жылдын 25-январында Чүй облусунун Жайыл районуна караштуу Суусамыр айылында туулган.

1981-1985 жылдары Фрунзе шаарынын советтик соода техникумунда окуган.

1981-1983-жылдары аскердик милдетин Афганистанда өтөгөн.

 Ишмердүүлүгү 
1985-жылдан тартып советтик соода тармагында иш жолун баштаган. 
1986-жылдын аягында Комфорт дүкөнүндө үй-курулуш бөлүмүнө заведующий болуп дайындалган.
1992-1994 жылдары “Ооган” кичи ишкананын директору болуп иштеген.
1996-2010 жылдары Афган согушунун ардагерлеринин Бишкек шаардык союзунун төрагасы болгон.
2005-жылы Ж.Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетинин экономика факультетин бүтүргөн.
2010-жылдын октябрында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты болуп шайланган.
СССРдин Жогорку Президиумунун Грамотасы, Кыргыз Республикасынын Ардак Грамоталары, Кыргыз Республикасынын “Даңк” медалы, “За боевые заслуги” медалы жана он бештен ашык юбилейлик орден, медалдар менен сыйланган.
 Шилтеме 
http://www.kenesh.kg/Articles/493-RYSPAEV_Kozhobek_Dzhajchybekovich__Frakciya_ArNamys.aspx 

Категория:Инсандар