Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Нефросклероз

Нефросклероз (нефроз жана скле­роз) — гипертония оорусунун акыркы стадиясында туташтырма ткандын жайылып өсүшү менен мүнөздөлгөн жана уремияга учураткан бөйрөктүн берчтенип бузулушу. 

Ал бөйрөк кан тамырларынын бузулушунан жана сезгенүүдөн пайда болот. Нефросклерозго нефрит, атеросклероз, пиелонефрит, бойрок ту­беркулёзу жана таш оорусу себеп бо­лот. Гипертония оорусунда бөйрөктүн майда тамырларынын капталы калыпданып, чириши Нефросклерозго алып келет. Абдан өтүшүп кеткен Нефросклероздо бөйрөк кичирейет, бети бодурайып, чүрүшүп калат. Нефросклероздун негизги белгилерп: заа­ра менен кан, белок чыгуу жана заара­нын салыштырма салмагынын кескпн төмөндөшү. Нефросклероздун башталышьш бөйрөктүн функциясын текшернп, радио-изотоптук методдун жардамы менен билүүгө болот. 

Дарылоодо тузсуз диета, кан басымын төмөндөтүүчү жана микробго каршы дарылар, кээде хирур­гия жолу колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Мунайды коштогон газдар

Мунайды коштогон газдар ― мунай менен кошо чыгуучу табигый газ. 

Бул газ табигый күйүүчү газдардан курамында этан, пропан, бутан ж.б. каныккан углеводороддордун көбүрөөк болушу менен айырмаланат. Андан тьнпкары суу буусу, кээде азот, көмүр кычкыл газ, күкүрттүү суутек ж.б. болот. Мунай скважинадан чыга баштаганда үстүңкү катмардагы (жеңил) кысылып жаткан газдар мунай менен бирге фонтан болуп атылып чы­гат. Басым төмөндөгөндө мунайдагы эриген (оор) газдар бөлүнөт. Газдын курамы мунайдагы газдын канча өлчөмдө эригендигине жана нефтинин составына байланыштуу. 

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Мунайды буулантып ажыратуу

Мунайды буулантып ажыратуу ― мунай азыктарын же компоненттерин алуу үчүн нефтинн бууландырып, кайноо температуралары боюнча фракцияларга (курамдык белүктөргө) ажыратуу процесси. Азыктары катары: суюлтулган көмүр кычкыл газы, жеңил жана оор бензин, керосин, газойль, мазут, вакуум-дистиллят, гудрон алынат. 

Бөлүнүп алынган фракция углеводороддордун аралашмаларынан турат. Аны бир нече жолу кайталап бууландыруудан жеке углеводороддорду өзүнчө болуп алууга болот. Нефтини буулантып ажыратуу түрдүү шарттарда, түрдүү установкаларда ректификациялуу жана ректификациясыз. атмосфера басымда, вакуумда жана фракцнялык методдор менен жүргүзүлөт. Өнөр жайда ал адегенде атмосфера басымында, андан кийин вакуумда жүргүзүлөт. Атмосферара басымында бөлүүдо нефть 370°С- ден ашык ысытылбайт. Себебн андан жог. температурада углеводороддордун өз ара байланыштары ажырап, чекснз углеводороддор пайда болот. Чекснз углеводороддор продуктулардын сапатын жана көлөмүн төмөндөтөт. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Мунай өнөр жайы

Мунай өнөр жайы — оор инду­стрияны мунай жана газ кендерин чалгындоону, скважина бургулоону, мунай жана мунай газын алууну, нефть газын кайра иштеп чыгууну, мунайды түтүк б-ча агызууну камтыган тармагы. 

Мунай өнөр жайы мунай скважиналарын механикалык менен бургулоо (АКШда 1859) пайда болгондон тартып өнүгө баштаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория: Кен байлыктар
Категория:Мунай
Мунай скважинасы

Мунай скважинасы ― мунайды сордуруп алуу үчүн бургулоо установкасы менен казылган скважина.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Курулуш
Категория:Нефть
Мунай-химиялык синтези

Мунай-химиялык синтези ― табигый газдардан жана мунайдан түрдүү химиялык заттарды алуу. 

Мунай жана аны менен бирге жүргөн мунай газдар, мунайды иштетүүдөн алынган газдар химиялык азыктарын (пластмасса, каучук, була, азот жер семнрткичтери, жуугуч заттар, нпстяфккаторлор, майлагыч майлар. эрпкжчтер ж. б.) алуунун эц негизги сырьёлору. 

Мунай углеводороддору менен мунай газдарын иштешке сырьёлорго (таш көмүр жана жаныбарлар ж. б.). 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Категория:Нефть
Нефуд

thumb|Нефуд.
Нефуд - Араб жарым аралдарындагы чөлдөрдүн жалпы аты. 

Эң ири чөлдөрү: Чоң Нефуд, Кичи Нефуд жанa Нефуд-Дахи. Чоң Нефуд — Сауд Аравиясынын түндүгүндө жайгашкан. Аянты 70 миң км2, деңиз деңг. бийикт. 600—1000 м. Жеринин көпчүлүк бөлүгүн бархандар (бийикт. 100 мте чейин) жанa кум жалчалары ээлейт. 

Айрым жерлеринде таштуу чөл жанa бийикт. 1000 жден жогору болгон аралча тоолор кездешет. Климаты тропиктик, кескин континенттик; июлдун орт. темп-расы 30°Сден жогору (максиму­му 54°Сге чейин), январдыкы 10°Сден жогору. 

Жылдык жаан-чачыны 100 мм. Өсүмдүктөрү сейрек (көбүнчө шыбак). Чет жакаларында оазистер бар. Кичи Нефуд (Дехна) кумдуу чөлү Чоң Нефуд (түн.) жанa Руб-эль- Хали (түш.) чөлдөрүнүн ортосунда жайгашкан. 

Уз. 1200 км, туурасы 20—70 км. Орт. бийикт. 450 м. Кум массивдери куэст дөңсөөлөрү менен чектешет. Чыгышында ак соксоел өсөт. Нефуд-Дахи — Араб ж. а-нын борб. бөлүгүндөгү кумдуу чол. Уз. 500 км, туурасы 100 км. 

Жылып жүүүчү бархандардын массивдери бар. Өсумдүк сейрек өсүүчү бул чолдор сезондук жайыт катары пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Чөлдөр‎
Категория:Сауд Арабиясы
Нечаевчилер процесси

Нечаевчилер процесси - 1871-ж. 1-июлдан 11-сентябрга чейин Россияда биринчи ачык өткөн саясий про­цесс. 

Петербург сот палатасында от­кон. С. Г. Нечаев түзгөн заговорчул «Элдик жаза» уюмунун мүчөлөрү менен уюмдун көз караштарын жактабаган жанa ага карты активдүү күрөшкөн адамдар да тергөөгө тартылган. Аларга «өкмөткө каршы заговорго» катышкан деген айып коюлган. Нечаевдин документтерине («Революционердин катехизиси», I Интернационалдын агентинпн жасалма мандаты) таянып жанa студент Ивановдун олтүрүлүшүн пайдаланып, падыша өкмөтү революционерлердин беделин түшүрүүгө аракеттенген. Сотко 87 адам тартыл­ган. 

Айыпкерлер күрөшүүнүн нечаевчил ыкмасын ашкерелеп, өздөрүнүн революциячыл көз карашын коргогон. 
Негизги айыпкерлер П. Г. Успенский, И. Г. Прыжов, А. К. Кузнецов, Н. Н. Николаев каторга жумушуна, 2 адам сүргүнгө, 28 адам түрмөгө кесилген. Калганы акталган. 
Нечаевчилер процесси Нечаевдин авантюристтик тактикасын ашкере­леп, демокр. жаштардын арасында революциячыл аң-сезимдин өсүшүно жардам берген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Милица Нечкина

Милица Васильевна Нечкина [12 (25). 2. 1901-ж. т., УССР, Чернигов обл., Нежин ш.]—сов. тарыхчы, СССР ИАнын акад. (1958), РСФСР ПИАнын анык мүчөсү (1947). 

 Кызматчынын уй-бүлөсүнөн. Казан университетин (1921) бүтүрген. 
 1921-жылдан Казанда, 1924- жылдан Москва университетинде окутуучу. 
 1935-жылдан СССР ИАнын Тарых институтунда эмгектенүүдө. 
 Нечкинанын ил. эмгектери Россиядагы рев-ячыл кыймылдын тарыхына арналган. Ал «СССР пролетариатынын тарыхы» (1930—35), «Москванын тарыхы» (3-т., 1954), «Москва университетинин тарыхы» (1-т., 1955), коллективдүү эмгектердин, вуздар жана 7—8-класс үчүн СССР тарыхы боюнча окуу китептеринин ав­тору жана редактору. 
 «СССРдин байыркы убактан ушу кезге чейинки тарыхы» деген 12 томдуу монографиянын Башкы редакциялык советинин мүчөсү. 

Эки Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, Эл Достугу ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Тарыхчы
Нётер теоремасы

Нётер теоремасы — физикалык тутумдун симметриялык касиеттери менен сакталуу мыйзамдарынын ортосундагы байланышты көрсөтүүчү физ. негизги теорема. 

Бул теореманы 1918-жылы не­мис математиги Эмми Нётер аныктаган. Нетер теоремасынын жөнөкөй аныктамасы: эгер өзгөрмө чоңдуктарды өзгөртүп түзгөндө тутумдун физикалык касиети өзгөрбөсө, анда буга кандайдыр бир сакталуу мыйзамдар туура келет. Мисалы, Нётер теоремасына ылайык, энергиянын сакта­луу мыйзамы убакыттын бирдейлигинин натыйжасы болот, б. а. тутумдун кыймыл мыйзамы убакытты эсептөөнү баштоонун тутумдун тандалып алынышына көз карандылыгын көрсөтөт.
 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория: Металлургия
Категория:Химия
Категория:Физика
Нибелунг жөнүндөгү ыр

Нибелунг жөнүндөгү ыр — не­мец элинин байыркы герман мифтеринин жана жомокторунун негизинде түзүлгөн баатырдык эпосу. 

Эпостун жаралышына гунндардын Бургунд падышалыгын талкалашы (437-ж.) жөнүндөгү окуя негиз болгон. 
Эпос 1200-жылдар чамасында жазылып, 1757-ж. И. Я. Бодлер тарабынан жарыяланган. Эпосто 12—15-кылымдагы феодализм доорунун мамилелери, феод, коом түзүлүшүнөн жаралган катаал үрп-адат, кайгы-муңдуу турмуш, рыцардык па­дыша сарайындагы тпричилик чагылган. Эпос курч мүнөздүү драматизми менен өзгөчөлөнөт . Анын сюжетии Ф. Фуке, Ф. Хеббель, Р. Вагнер, Г. Ибсен өңдүү авторлор пайдаланып, түрдүү жанрдагы чыгармалар жаратышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Маданият
Категория:Германия
Ниггли, Пауль

Ниггли, Пауль (26. 6. 1888, Цофинген — 13. 1. 1953, Цюрих) — швейцариялык минералог, петрограф жана геохимик. 

1907-ж. Цюрихтеги жог. тех. мектепти бүткөн. Нигглинин негизги эмгектери геохимия, металлогения, минералдардын химизми жанa магманын дифферендияланышына арналган. Too тектердин жанa минералдар­дын хим. составын эсептөө ыкмасын иштеп чыккан. Магма кендеринин генезис жактан жиктелишин негиздеген. Жер кыртышында хим. элементтердин таралуу закон ченеми алардын атомдук түзүлүшүнө жара­ша болот деген идеяны айткан. 

Ниггли ысмынан нигглиит минералы аталган.

 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Геология
Категория:Минералогия
Нигроспороз

Нигроспороз - жүгөрүнүн атайып мите козу карын пайда кылуучу илдети.

Бакалы начар өсүп, өңү бозомук болот. Илдеттин чыгышына начар агротехника, тамырынын жабырланышы, нымдын жетишсиздиги көмөк болот. Илдеттүү өсүмдүктүн үрөнү пайдаланууга жараксыз. Күрөшүү чаралары — жүгөрүнү өз убагында жыйноо, терең коңторуп айдоо, үрөнгө дары чачуу ж. б. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Ботаника‎
Нидерланд коммунистик партиясы

Нидерланд коммунистик партиясы 1918-ж. 17-ноябрда Нидер­ланд с.-д. партиясынын негизинде түзүлгөн. 

1919-ж. Коминтернге кирген. Ал эмгекчилердин мүдөөсү үчүн күрөшүп, Сов. Россияны жактаган. Нидерландды фаш. немецтер басып алганда НКП жашырып иштеп, Каршылык көрсөтүү кыймылына активдүү катышкан. 

НКПнин 16-съездинде (1952) кабыл алынган программа элдик-демокр. мамлекетти куруу милдетин белгилеген. Анын 21—24-съезддери партиянын интернационалдык ишмердигине кедерги болуп, анын милдеттерине улуттук мүнөз берүүчү ураан алдында өткөн. НКПнин делегациялары Коммунисттик жанa жумушчу партиялардын эл аралык кеңешмелерине (1957, 1960, Москва) катышып, алардын документтерин жактырган. НКП демокр. централизм принцибинде курулат. Жог. органы — съезд, съезд аралыгында БК жетекчилик кылат. Борб. органы — «Де Ваархейд» газетасы, теориялык орга­ны — «Политик эн кюлтюр» журналы.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Нидерланд
Категория:Тарых
Категория:Саясий партиялар‎
Нидерланд королдук илимдер академиясы

Нидерланд королдук илимдер академиясы - 1808-ж. Амстердамда император Лун Наполеон тарабынан Илимдердпн, ад-т ж-a иск-вонун королдук ин-ту деген ат м-н ачылган. 

1938-жылдан Нидерланд королдук илимдер академиясы деп аталган. ИАда Математика ж-a табигый илим­дер бөлүмү ж-a Филол., ад-т., тарых ж-a филос. бөлүмү бар. Ар бир бөлүм 75 анык, 40 чет элдик, 30 корреспон­дент ж-a бир топ «корреспондепттик кылуучу» мүчөдон, о. эле бир нече ардактуу мүчодөн (70 жаштан ашып, отставкага чыккан) турат. Академиянын чет элдик мүчөлөрүнүн ичинде сов. илимпоздордон А. Н. Колмогоров (1963-жылдан), А. Н. Фрумкин (1965- жылдан), П. Л. Капица (1969-жыл- дан) бар. 1853-жылдан «Jaarboek» басылып чыгат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Билим
Никандра

thumb|Nicandra physalodes.
Никандра — өсүмдүктөрдүн паслендер тукумундагы уруусу. 

Бир түрү белгилуу. Анын бийикт. ЭО—100 см, жалбырагы кезектешип жангашкан. Гүлү ири, жалгыздан, гүл коргону 5 мүчөлүү. 

Мөмөсү тоголок жемиш. Түш. Америкада өсөт. Силос турундо малга тотот. Жашыл өсүмдүктүн составында гликозид, уругунда май болот. Көп өлкөлөрдө кооз өсүмдук катары өстүрүлөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Никель рудасы

Никель рудасы - составында казыш жана бөлүп алууга арзырлык өлчөмдө никель бар минералдардын чөгүндүсү. 

Никель рудасы өндүрүштүн керектөөсүнө карай сульфиддик жез-никелдүү жана силикаттьтк болуп бөлүнөт. Сульфиддик жез-никелдүү руданын негизги минералданы: пентландит, миллерит, халькопиоит, кубанит, пирротин, магнетит, сперрилит. 
Никель рудасы кристаллдык калкандардагы ж-а байыркы платформалардагы норит, перидотит, габбродиабаз интрузияларынвн төмөнкү бөлүгүндө. чет жакаларында тарам, линза, кабат түрүндө пайда болот. 

Никелдин сульфиддик рудадагы өлчөмү О.Зтон 4%ке чейин болот. Жез менен никелдин катнашы 0,5тен 0,9га чейин болсо. аз жездүү, 2—4ту түзсө, жог. жездүү сортко бөлү- нот. Руданын составьшан никель менен жезден башка Со, Ап, Pt. Pd. Rh, Те, S, Se алынат. 
Силикаттык Никель рудасы составында никель мине­ралы бар ультра негиздүү тектердин үбөлөнүп талкаланышъшан жаралган чопо түрүндөгү борпоң кыртышта жайгашат. Силикаттык руданын не­гизги минералдары — гарниерит, непуит, никель керолити. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Николаев облусу

Николаев облусу — Украинанын түштүк бөлүгүндө жайгашкан облус. Административдик борбору жана ири шаары — Николаев, башка ири шаарлары — Первомайск, Южноукраинск, Вознесенск, Новый Буг, Очаков, Снигиревка, Баштанка, Новая Одесса. 

Облус 1937-жылы 22-сентябрда Одессанын айрым бөлүктөрүнөн түзүлгөн. 

Облус Түндүк Кара деңиз аймагында, Түштүк Буг дарыясынын алабында жайгашкан. Батышта Одесса, түндүгүндө Кировоград, чыгышында Херсон жана Днепропетровск облустары менен чектешет. Түштүктө Кара деңиздин суулары менен жуулат. 

Облустун эң түндүк тарабындагы калктуу конуш Первомайск районунун Лукашовка айылы. Эки батыш бар. Алар кайрадан Биринчи Май районунда. Бул Очеретня жана Михалково селолору. Эң чыгыш жагы Баштанский районунун Новогригоровка айылы, Херсон облусундагы Давыдов Бродго жакын жайгашкан. Ал эми эң түштүк тарабы - Кинбурн жарым аралында жайгашкан Николаев районундагы Покровка айылы. 

 Калкы 
2020-жылдын 1-январына карата облустун калкынын саны 1 119 862 адамды түзөт, анын ичинен шаар калкы 768 022 адам же 68,6%, айыл калкы 351 840 адам же 31,4%.Чисельність наявного населення України на 1 січня 2020 року // Державна служба статистики України. Київ, 2020. Стор. 52-54.

Мамлекеттик статистика кызматынын маалыматы боюнча 2013-жылдын 1-августуна карата облустун калкынын саны 1 170 973 адамды түздү (бул 1-июлга салыштырмалуу 37 адамга көп), анын ичинде шаар калкы 794 629 адамды (67,86%), айыл калкы 376 344 адамды түздү. адам (32,14%). Туруктуу калктын саны 1170258 адам, анын ичинде шаар калкы 791693 киши (67,65%), айыл калкы 378565 адам (32,35%).

 Улуттук курамы (миң адам): 

 украиндер — 1 034,4
 орустар — 177,5
 молдавандар — 13,2
 белорустар — 8,4
 башка улуттар — 7,7
 болгарлар — 5,6
 армяндар — 4,3
 жөөттөр — 3,3
 корейлер — 1,8
 азербайжандар — 1,5
 цыгандар — 1,4
 поляктар — 1,3
 татарлар — 1,3
 немистер — 1,2

Тилдери: орус тили (2018-жылдын июль айында Николаев облусунун прокурорунун биринчи орун басарынын доо арызын Николаев аймактык административдик сотуна канааттандыруу менен аймактык статус алынып салынган.), украин тили.

 Административдик-аймактык түзүлүшү 

Николаев облусунун административдик борбору — Николаев шаары.

 Райондору 
2020-жылдын 17-июлунда облустун жаңы 4 районго бөлүнүшү кабыл алынган:
+№РайонуКалкы
(миң адам)Аянты
(км²)Акимий борбору1Баштанка району140,56 706,4Баштанка ш.2Вознесенск району182,56 152,7Вознесенск ш.3Николаев району656,37 689,9Николаев ш.4Первомайск району151,83 792,5Первомайск ш.
Райондор өз кезегинде шаардык, поселкалык жана айылдык бириккен аймактык жамааттарга бөлүнөт .

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Украина
Категория:1937-жыл
Категория:Украинанын облустары
Николаевск-на-Амуре

Николаевск-на-Амуре – Россиянын Хабаров крайындагы шаар. Амур дарыясынын сол жээгиндеги порт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Орусия шаарлары‎
Николя, Арман

Николя, Арман (28. 1. 1925-ж. т., Франция. Ницца) — Мартиника жумушчу кыймылынын ишмери. 

Мугалимдин уулу. Мартиннкада, 1945— 51-ж. Сорбоннала окутан. Филолог жанa тарыхчы. 1947-ж. Франция компартиясына (ФКП) өткөн. Мартини­ка студенттер ассоциациясын негиздеген жанa башкарган. 1953-ж. коммунисттик «Жюстис” газетасынын баш­кы редактору жанa ФКПнин Мартини­ка фелерацкясьгаып бюро мүчөсү. 

1957-ж. Мартиника компартиясыныи (МКП) Саясий бюросунун мүчөсү жанa БКсынын секретары.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Саясат
Никополь

thumb|Никополь
Никополь — Украинанын Днепропет­ровск облусундагы шаар. Дарыя порту. Каховка суу сактагычынын жээгинде. 

 Булактар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Украина шаарлары‎
Никотин кислотасы

Никотин кислотасы, ниацин, РР витамини — 3-пиридин- карбон кислотасы; сууда эрүүчү В тобундагы витамин; түссүз кристалл. 

Ачыткы, буудайдын улпагы, боор жана бөйрөктө көп. Никотин кислотасынын амидини-котинамид НАД. НАДФ коферменттеринин составына кирет. 

Никотин кислотасы көпчүлүк айбанаттардын ичегисинде триптофандан синтезделет. Никотин кислотасы организмде тамак сиңирүү жолдорунун эпителийди, эпидермисти нормалдуу абалда сактоого шарт түзүп, нерв системасынын функциясын жакшыртат. Киши күнүнө 20 мета, жакын Никотин кислотасы керектейт, анын жетишсиздиги пеллагра оорусуна алып келет. Никотин кислотасы жайында никотинди кычкылдандыруудан алынат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Химия
Никотин-Сульфат

Никотин-Сульфат - күкүрт кычкыл никотин тузунун суудагы эритиндиси, (CioHi4N2) 2H2SO4. 

Саргыч, кочкул же кара кочкул тамеки жыт­туу май сымал суюктук. Сууда жана орг. эриткичтерде жакшы эрийт.Никотин-Сульфат — контакттуу таасир берүүчү ин­сектицид. 

Соруучу (бит, бүргө, курт ж. б.) жана айрым кемирүүчү (капус­та күбөсү, алма күбөсү, таарыгыч курттар ж. б.) курт-кумурскаларга каршы 0,15—0,3%түү суудагы эритиндиси самый аралаштырылып өсүмдүккө чачылат. Эгинге дары чачуу түшүм жыйноого 20 күн калганда токтотулат. Адам м-н жаныбарларга абдан уулуу, ошондуктан аны колдонууда пестициддер менен иштөөдөгү коопсуздук техникасын сактоо зарыл. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Нилова, Аграфена Васильевна

Нилова, Аграфена Васильевна (1913 — 1958) 

1958, Кострома областы)— колхоз өндүрүшүнүн новатору, эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1948 ,1958). 
1940-жылдан КПССмүчөсү. 
1941—45-ж. өзүнө бекитилип берилген ар уйдан жылына 6000 гегдан ашык, 1947— 6784 кг, 1948—7045 кг, 1950—7501 кг, айрымдарынан 10 000 кгдан жана ан­дан көп сүт саап алган. 
Торт Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Категория:Коомдук ишмер
Категория:Чарбачылык
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Нимранг

Нимранг - кеч бышуучу жүзүм сорту. 

Сабагы жоон чыгат. Жалбырагы мала жашыл, жылмакай. Шицгиха чоң. Мөмөсү ири, сүйрү, кыйгыл дамдуу. Түшүмү орточо; жакшы тандашканда мол түшүм алынат. Нимранг Кыргызстанда жүзүмчүлүк зонасында өрөөн менен тоо этегинде өстүрүлөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Ниобий куймалары

Ниобий куймалары — негизи нио­бий болгон куймалар. Ниобийге мо­либден, вольфрам, цирконий, титан, ванадий кошумчаланат. 

Техниканын жацы тармактарында 1000°Сден жог. темп-рада иштөөгө чыдамдуу материалдардын зарылчылыгынан 20-кылымдын 50-жылдарынын башында биринчи Ниобий куймалары пайда болду. Ниобий куймалары өтө жог. ысыкка бекем, технологиялуу, бир нече агрессивдүү чөйрөдө коррозияга туруктуу ж. б. касиеттерге ээ; кээ бир Ниобий куймалары өтө өткөргүчтүү. 

Ниобий куймаларынын ысык­ка чыдамдуулугу томен; жог. температурада узак убакыт иштеши үчүн сактагыч жука металл катмар менен капталат. Ниобий куймалары ядро энергетикасында, хим. өнөр жайында кеңири колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия