Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Медициналык климатология

Медициналык климатология - медицина илимиминин адам организмине климат менен аба ырайынын таасирнн сарылоо максатында пайдалануу методдорун изилдөөчү тармагы.

Медициналык климатология көнүмүш жана көнбөгөн климаттык шартка адамдын организминде табигый дүүлүктүргүчтөн пайда болгон “Өзгөрүүлөрдү, оорунун чөйрөдө таралышынын, географиялык, биологиялык (абанын химиялык составы, кычкылтектин атмосферада өзгөрүүлөрү, күндүн активдүүлүгү ж. б.) факторлордун ооруга тийгизген таасирин изилдейт.

Климаттык шарттын, аба ырайынын адамдын ден соолугуна тийгизген таасири жөнүндө байыркы мезгилде эле көп маалыматтар топтолгон. Кийинчерээк ал айргым элдерде илимий деңгээлге чейин өсүп жеткен.

СССРде Медициналык климатология кеңири сани­тардык-курорттук база түзүүгө, калктын миграциясынын күчөшүнө, жаңы аймактарды өздөштүрүүгө байланыштуу өнүгүүдө. Климаттын адам организмине олуттуу таасир тийгизүүчү деңиздик, континенттик, тоолуу, чөлдүк ж. б. типтери бар. Кээ тир географиялык алкактарда климат катаал болгондуктан адам жашоону камсыз кылуучу каражаттарды колдонсо да чыдай албашы мүмкүн. Адам организминин физиологиялык функциялары жана ишке жөндөмдүүлүгү чөйрөнүн өз алкагында мезгилдүү өзгөрүүлөрүнө ланыштуу. Ар бир географиялык зонадагы биоклиматтык өзгөрүүлөрдү изилдөө, ооруну алдын ала болтурбай коюууга, сезондук ооруларды таратпоого жана күчөтпөөгө, ошондой эле ыңгайсыз климаттык шарттан улам эски оору үчүн өзүнчө дарылоо режимин иштеп чыгууга медициналык климатология жардам берет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Медицина өнөр жайы

Медицина өнөр жайы - дары-дармек, медицина техниканы чыгаруучу өнөр-жай тармагы. 

СССРде медицина өнөр жайы 3 тармакты: 
 химия-фармацевтика, 
 медициналык аспаптар
 айнек, фарфор, пластмассадан медициналык буюм даярдоо
Россияда дары-дармек жанa механикалык аспап даярдоочу алгачкы уюмдар 17— 18-кылымда пайда болсо да өз алдынча өнүгө алган эмес. Ал­гачкы беш жылдыкта бул тармак анча өнүгө албаса, кийинки беш жылдыктарда илимдин негизде уюштурулуп, мыкты ийгиликтерге жетишкен.

Улуу Ата Мекендик согуш жылдары Уралда жана Сибирде Медицина өнөр жайынын бир катар заводдору курулду. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория: өнөр жай
Медицинская газета

Медицинская газета — СССР саламаттык сактоо, медицина өнөр-жай, министерстволорунун жана медициалык кызматкерлер профсоюзунун Борбордук комитетинин ор­ганы. 

1938-жылдан (1962-жылга че­йин «Медицинский работник») Москвада жумасына 2 жолу чыгат. Сала­маттык сактоо мекемелери, медициналык жогорку окуу жайлары менен илилмий изилдөө институттар, меддициналык өнөр-жай, калктын ден-соолугу боюнча коомдук уюмдар, медицинанын жетишкендиктери, Кызыл Крест ж-а Кызыл Жарым Ай коомунун илимий, социалдык жана капиталисттик өлкөлөрдүн саламат­тык сактоосунун абалы жөнүндө жазып келген. 

Тиражы 1 млн 200 миң (1974). 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Орусия гезиттери‎
Категория:медицина
Медөө

thumb|Топтуу хоккей 2011
thumb|2017 Кышкы Универсиада. 
Медөө — Иле Ала-Тоонун түндүк этегиндеги спорт комплекси, СССР коньки тебүүчүлөрүнүн базасы болгон. 

Медөө Алматадан 18 км. түштүк тарапта, деңиз деңгээлинен 1691.2 метр бийиктикте. 1972-ж. салынган. Мурда бул жерде (1951-1965, 1968-1970) муз талаасы болгон. Медөөнүн аба ырайы атмосфера басымынын төмөндүгү, шамалдуу күндөрдүн аз болушу ж. б. табигый шарттар муз тебүүгө ылайык болгондуктан, бул жерде бар 8 ай бою спорттун түрлөрү (мотоцикл жарышы, хоккей ж.б.) боюнча мелдеш өткөрүүгө болот. Көрүүчүлөр трибунасына 10 миң ки­ши батат.

Жасалма муздун аянты 10 миң м2. Тоңдургуч агрегатынын кубаты 5 млн ккал/с. 1975-ж. Медөө курулушунун долбоорун түзгөндөр, мөөмөрлөр (архитекторлор), курулушчулар (10 киши) СССР мамлекеттик сыйлыгына татыктуу болгон.

 Булактар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Казакстан шаарлары‎
Межлаук, Валерий Иванович

Межлаук, Валерий Иванович [7(19). 2. 1893—29. 7. 1938] — советтик мамлекеттик жанa партиялык ишмер. 1917-жылдан Компартия мүчөсү. 

Myraлимдин уй- бүлөсүнөн. Харьков университетинин тарых-филология (1914) жанa укук факультетин (1917) бүтүргөн. Революциялык кыймылга 1907-жылдан катышкан. 1917-жылы РСДРП (б) нин Харьков комитетинин, Советинин жанa Убактылуу революциячыл комитетинин мүчөсү.

1918—20-ж. Ка­зан губерниялык аскер комиссары, Донецк-Кривой Рог республикасында фи­нансы эл комиссары, Украина КЩб) Донбасс обкомунун жанa Донецк ас­кер штабынын. 5, 10, 14, 2-армиялардын рев-ячыл аскер советинин (РАС), Түштүк фронт РАСтын мүчөсү, Украи­на аскер эл комиссары. 

1920—24-ж. Москва — Балтика, Москва — Курск жанa Түндүк темир жол комиссары, жол катнаш башкы комиссарынын орун басары, Жол катнаш эл комиссариатынын коллегия мүчөсү. 

1924—31-ж. Бүткүл союздук эл чарба советинин Президиум мүчөсү, Главметаллдын начальниги, Бүткүл союздук эл чарба советинин председателинин орун басары.

1931—34-ж. СССР мамлекеттик пландоо комитетинин председателинин бириичи орун басары.

1934-жылдан СССР ЭКС-тин, СССР эмгек жана коргоо совети­нин председателинин орун басары, СССР мамлекеттик пландоо комитетинин председатели.

1937-ж. февраль-октябрда СССР оор өнөр-жай эл комиссары, кийин кайрадан СССР ЭКСинип председателинин орун басары жана СССР мамлекеттик пландоо комитетинин председатели. 15—16-съезддерде BKП (б) БКга мүчөлүкке кандидат, 17-съездде мүчө болуп шайланган, СССР БАК тын мүчөсү болгон. 

Ленин орденн менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Медициналык психология

Медициналык психология - психологиянын бөлүмү; оору пайда болгондон айыкканга чейин адамдын психикасынын ролун изилдейт. 

Медициналык психологияны негиздөөгө адеп аракет кылган илимпоз — немец психологу жана философу Р. Г. Лотце. Медициналык психологиянын өнүккөн бөлүгү — клиникалык психоло­гия, ал дене жана психикалык ооруларда психиканын өзгөрүшүн иликтейт. Медициналык психология оорунун анамнезге, стресске байланыштуу мүнөзүнө, адамдын өзгөчөлүгүнө да көңүл бурат. Медициналык психологиянын өнүгүшү нейропсихология, психотерапия, психогигиена сыяктуу тармактардын пайда болушуна өбөлгө түздү. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Медицина
Мезоатом

Мезоатом - оболочкасындагы электрондорунун бири терс заряддалган мезон менен алмашылган атом, л — мезон ачылгандан кийин мезоатомдун бар экенин америкалык физик Ж. Уилер алдын ала айткан (1949). 1970-ж. элек­трону сг-гиперон, со- = гиперон же антипротон менен алмашылып калган атомдун бар экени далилденген. Эң жөнөкөй мезоатом болуп суутектин мезоатому эсептелет. Ал суутектин ядросунан жанa терс заряддалган мезондон турат. Кичине өлчөмдүү мезоатом ней­трон сыяктуу электрон оболочкалатынып ичине эркин өтүп, алардын ядросуна жакындайт. Мезоатом мезомолекуланын пайда болушуна, ядро реакциясын катализдоого ж. б. процесстердин жүрүшүнө себепкер болот. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Категория:Физика
Мезо­зой заманы

thumb|Юра мезгили (Евразия‎да).
Мезо­зой заманы (тобу), мезо­зой (мезо... ж-a гр. zoe — тиричилик) — стратиграфиялык шкаланын палеозой менен кайнозой аралыгындагы системалардын тобу жанa Жердин геологиялык тарыхындагы ага туура келген заман. Мезо­зой тобунун узактыгы 163 млн жыл. Терминди англиялык, геолог Ж. Филлип киргизген (1841).

Мезо­зой тобу триас, юра, бор системаларына бөлүнөт. Океан ойдуңдарынын көпчүлүгү (мурун пайда болгон Тынч океандан башкасыныкы), азыркы кездеги материктердин контурлары Мезо­зой тобунда негизделген. Өсүмдуктөрдөн негизинен папоротниктер, жылаңач уруктуулар, жаныбарлардан рептилий, ал эми аягында жабык уруктуулар жана омурткалуу сүт эмүүчүлөр, канаттуулар пайда болгон. Мезо­зой тобунун чөкмө тектеринде күрөң жана таш көмүр (мурунку СССРдин азиялык бөлүгү, Кытай, АКШ), нефть жана газ (Кыргызстанда Майлы-Сай, Майлы-Суу, Кочкор-Ата), чөкмө темир кендери (мурунку СССР, Фран­ция), боксит, таш туз кендери бар. Тынч океан бүктөлүү аймактарындагы интрузия тектеринде алтын (Аляс­ка, Калифорния, Жог. Яна), кумүш, жез, коргошун, цинк, калай рудалары пайда болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория: Геология
Пи

Пи(п) — математикада белгилүү иррационал санын айлананын узундугунун анын диаметрине болгон катышын белгилөө үчүн колдонулган грек алфавитинин тамгасы (с/2R=п).
 
 Пи чексиз мезгилсиз ондук бөлчөк түрундө жазылат: 3,1415 9265... Бул санды биринчи жолу англис математиги У. Жонсон (1706) п деп белгилеген. 
 Немец математиги И. Ламберт жана француз математиги А. Лежандр П иррационалдык сан экендигин далилдеген. 
 1882-ж. немец математиги Ф. Линдеман П—трансценденттик сан. б. а. эч кандай бүтүн коэффициенттүү алгебр, теңдемени канааттандырбай тургандыгын көрсөткөн. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Алгебра
Жан Пиаже

thumb|200px|right|Жан Пиаже
Пиаже Жан (9. 8. 1896-ж. т., Невшатель - 16 сентябрь 1980, Женева, Швейцария) — швейцариялык психолог. 

 Женева жана Париж университеттеринин проф. Парижде Эл аралык генетикалык эпистемология борборунун негиз салуучусу (1955). 
 1929-Жылдан Женевадагы Ж. Ж. Руссо инстититунун дирек­тору. 
 Балдар психологиясын, өзгөчө алардын ойлоосу жана речи боюнча изилдөөлөр жүргүзүүдө. 
 Пиаже ой жүгүртүү психологиясына, психология менен логиканын карым-катышы жөнүндөгү маселелерге олуттуу салым кошту. 
 Анын концепцияларынын кемчиликтери (ой жүгуртүүнү психол. талдоодо логиканын ролун ашыра баалоо ж. б.) сов. психологияла сындалган. 
 Негиз­ги эмгектери: «Баланын ойлоосу жана речи» (1923). 
 «Интеллекттин пай­да болушу» (1936), «Акыл-эстин психологиясы» (1947), «Эксперименттик психология». 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Мезотерм кендери

Мезотерм кендери (мезо... жана гр. therme — жылуулук) — гидротерм кендеринин бир түрү. 

Мезотерм кендери 1000 м чамасындагы тереңде чоң басым астында, темпераьурасы 300—200°Сге жеткен минералдуу ысык суу эриндисинен бөлүнүп чыккан минерал заттардын жер катмарына топтолушунан пайда болот. 

Жер кыртышында тарам, катмар түрүндө, кээде туура эмес формада кезигет. Терминди 1907-ж. амер. геолог В. Линдгрен киргизген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Геология
Мейкиндик жана убакыт

Мейкиндик жана убакыт - материянын жашоосунун негизги формалары. 

Мейкиндик жана убакыт материясыз оз алдынча жашай албайт. Философторду Мейкиндик жана убакыт. реалдуу нерселерби же аң-сезимде гана жашаган абстрак- диябы деген маселе кызыктырып келген. 

Идеалисттер мейкиндик жана убакыттын объективдүү мүнөзүн танып, жеке адамдын аңсезимине көз каранды (Берк­ли, Юм. Мах), сезимдик байкоонун априордуу формалары (Кант), же абсолюттук духтун категориялары (Гегель) дешкен. 

Материализм Мейкиндик жана убакыттан тышкары реалдуулук болбойт деп, анын объективдүү мүнөзүн белгилейт. Мейкиндик жана убакыт материядан бөлүнгүс. Мейкиндик (М) үч, убакыт (У) бир гана өлчөм менен ченелет. Мейкиндик объек­тилердин бир мезгилдеги жайгаш иретин, ал эми убакыт бирин бири алмаштырып турган окуялардын ыраатын билдирет. Убакыт кайталанбайт, башкача айтканда бардык материалдык процесс өткөндөн келечекке карай бир жакка га­на жылат. 

Табият илимдеринин өсүшү Мейкиндик жана убакыт материалдык процесстен тышкары жана бири бирине кошулбай өзүнчө жашайт деген метафизикалык көз карашты төгүнгө чыгарды. Диалек. материализм Мейкиндик жана убакыттын кыймылдагы материя менен тышкы байланышын гана көрсөтпөй, кыймыл Мейкиндик жана убакыттын маңызын түзөрүн, ошондой эле материя, кыймыл, Мейкиндик жана убакыт бөлүнгүс экенин айкындайт.

Бул аныктаманын тууралыгын азыркы физика да далилдеп жатат. 18—19-к-да табият таануу илими Мейкиндик жана убакытты бири биринен бе­лек жанa материя менен кыймылга кез карандысыз өзүнчө жашап турган нерсе катарында караган. Байыркы натурфилософтор Демокрит, Эпикурдан баштан 20-к-га чейин табият таа- нуучулар Мейкиндикти боштукка (ээндикке) теңеп, аны түбөлүктүү, өзгөрбөс, Убакытты болсо бир калыпта өтүүчү нерсе дешкен.

Азыркы физика бул кез ка­рашты четке какты. Эйнштейндин салыштырмалуулук теориясынын не­гизги тыянагы — Мейкиндик жана убакыт материя менен ар тараптуу универсалдуу ез ара байланышта экендигин далилдегенинде. Мейкиндик жана убакыттын азыркы теориясын түзүүгө Н. И. Лобачевский, Б. Риман, К. Гауе ж. б. зор салым кошкон. А. М. Бутлеров ж. б. материалдык заттардын Мейкиндиктеги абалы менен физикалык-химиялык касиеттеринин арасындагы тыгыз байланышты айгинеледи. Мейкиндик жана убакыт жөнүндөгү биздин түшүнүктөрдүн өзгөрүп турушун философиялык идеализм алардын объективдүү реалдуулугун танууда пайдаланат.

Диалектикалык мате­риализм боюнча адамдын таануусу Мейкиндик жана убакыт жөнүндө улам барган сайын туура жанa терең түшүнүктөрдү берип отурат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Мейкиндик заряд

Мейкиндик заряд, көлөмдүк заряд — заряддын көлөмдүк тыгыздыгын сактап, кандайдыр бир көлөмдө жайгашкан электр заряды. 

Электр тогу газ, вакуум жанa элек­тролит аркылуу өткөн учурда эркин электрондор жанa иондордун жардамы менен мейкиндик заряд түзүлөт. Мейкиндик заряд электр ва­куум жанa газ разряддуу приборлор­дун электроддорунун арасындагы электр потенциалынын бөлүнүшүн, ошондой эле анын вольтампер мүнөздөмөсүнүн түрүн аныктайт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Мейкиндик системасы (курулуш механикасында)

Мейкиндик системасы (курулуш механикасында) — курулманын күч келүүчү (көтөрүп туруучу) конст­рукция системасы; анда системага берилчү оордук күчү Мейкиндик системасынын элементтерине бөлүштүрүлөт; ал бекиткич менен бириктирилген айрым жалпак системалардан турушу мүмкүн. 

Конструкциялык өзгөчөлүгүнө жанa күч келүүгө жараша стержендүү, жука капталдуу, оор жанa айкалышкан Мейкиндик системасы болуп бөлүнөт. Мейкиндик системасы бир өлчөмү (узундугу) башка өлчөмдөрүнон бир кыйла чоң болгон элементтерден (стержендерден) пайда болот. Мындай мейкиндик системасы боюнча мунара, электр берүү түркүктөрү ж. б. курулат. Жука капталдуу мейкиндик системасында элементтеринин (плотиналардын) бир өлчөмү калган өлчөмдөрүнөн бир кыйла кичине болот. Буга имараттын тегерек чүмкөгү, призмалык системалар, калдыркан конструкциялар ж. б. кирет. Оор мейкиндик системасы — элементтеринин бардык өлчөмдерү бирдөй конструкциялык сис­темалар. Буга ар кандай курулуштардын фундаменттери, плотиналар, атом реакторунун тулкусу ж. б. ки­рет. Айкалышкан мейкиндик системасы ар кан­дай түрдөгү мейкиндик системасы бириктирилип, мисалы, стержендүү жана жука капталдуу системалар ж. б. кошулуп түзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Курулуш
Мейкиндик торчо

Мейкиндик торчо - бардык грандарынын бир бирине тийишип, мейкиндикти бош орунсуз толук толтурган бирдей параллелепипеддердин чокусунда жайгашкан үч өлчөмдүү мезгилдүү чекиттердин (түйүндөрдүн) системасы. Түйүндөрдү жанa параллелепипеддерди мейкиндикте бир бирине жарыш жылдыруудан алар мезгил-мезгили менен (бирдей аралыкта) кайталанат. Мейкиндик торчо — кристалл торчонун эң жөнөкөй геометриялык схемасы. Мейкиндик торчонун 14 тиби бар.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Геометрия
Мейкиндик убакыт метрикасы

Мейкиндик убакыт метрикасы - үч өлчөмдүү мейкиндикти жана убакытты бириктирүүчү төрт өлчөмдүү мейкиндик-убакыттын касиетин аныктаган салыштырмалуулук теориясындагы негизги закон. 

Мейкиндик убакыт метрикасы эсептөө системасына көз каранды болбогон закондорду баяндоонун (формулировкалоонун) негизин түзөт. Ал эсептөө системасынын өзгөрүшүно карата инварианттуу болгон чоңдуктун конкреттүү эсептөө системасындагы туюнтмасы менен байланыштырган теңдеме аркылуу аныкталат.

Бул теңдеме эсептөө система­сынын өзгорүшүндөгү координаттарды кайра өзгөртүү законун белгилейт. Төрт өлчөмдүү мейкиндиктин геометриялык касиети анда жайгашкан материяга көз каранды.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Мексика революциясы (1910-17)

thumb|Мексика революциясы.
Мексика революциясы (1910-1917) — феодалдык калдыктарга, репрессиялык аскер-полиция режими жана чет элдик монополия эзүүсүнө карты чыккан буржуаздык-демократиялык революция. 

Бул революция агрардык маселени чечүү, Мексиканын өз алдынчалыгына империализм туудурган коркунучту алдын алуу максатын көздөгөн. 

1910-ж. ноябрда өлкөнүн көп жеринде куралдуу кыр көрсөтүүлөр чыккан. Революциянын кулач жайышынан чочулаган АКШ Мексикага эки жолу (1914, 1916) куралдуу ин­тервенция жасаган, бирок анысы ийгиликке жетишкен эмес. Либерал помещиктер менен буржуазияга мүдөөлөш В. Каррансанын өкмөтү (1914—1920) социалдык реформалар жүргүзүү жана агрардык маселени чечүү программасын иштеп чыкпай, ошондон улам өлкөдө граждандык согуш башталган. Кар­ранса дыйкандардын В. Вилья, Э. Са­пата башкарган армиясын талкалаган. Куралдуу күрөш токтой электе Керетаро шаарында өткөн Уюштуруу чогулушунда (1916-ж. декабрынан — 1917-ж. январы) буржуазия-демократиялык конституция ка­был алынып, Мексика революциясы аяктаган.

Ал кон­ституция прогрессчил реформаларды жүзөгө ашыруута, чет элдик монополиялардын мүлкүн мамлекеттештирүүгө жана башкаларга өбөлгө түзгөн (к. Мексика макаласы, Тарыхы).

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Мексика
Категория:Америка тарыхы
Мектеп-интернат

Мектеп-интернат (лат. internus— ички) — жатаканасы (интернаты) бар мектеп. 

Көбүнчө он бир жылдык(Совет мезгилинде сегиз жылдык). КПССтин 20-съездинин чечимине ылайык түзүлө баштаган. Буга биринчи иретте жетим балдар, согуш жана эмгек майыптарынын (инвалиддеринин), алыскы оторлордо кыштаган малчылардын балдары кабыл алынган. Мектепөинтернат тарбиялануучулар кийим, тамак жана окуу куралдары менен камсыз кылынат. Ата-энелүү балдардын ата-энелери айлыктарына жараша акча төлөп турат.

Кыргыргыстанда 37 мектеп-интернаты. бар (1978).

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Маданият
Категория:Мекемелер
Пигмейлер

thumb|200px

Пигмейлер (гр. pygmaios — муштумдай) — Африканын тропик токойлорунда жашаган кодоо адамдар (эргежээлдер).
 
Алар жөнүндө б. з. ч. З-миң жылдыктагы жазууларда, байыркы грек даректеринде эскерилет. Пигмейлер Га­бон, Камерун, ТАР, Заир, Руанданын токойлорунда негр расасындагы элдер жана уруулар менен кошо жашайт. Пигмейлердин бою пас (бойлуу эркектериники 144—150 см), чачы тармал, эрини жука, Кызыл жуздуу келип, дене тузулушу боюнча өзгөчө расаны түзөт. Жалпы саны болжол менен 40—200 миңче. Аңчылык, жер жемиш чогултуу менен кесип кылат. Жерг. элдердин (эфе, асуа ж. б.) тилинде сүйлөшөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

 Булактар 

Категория:Расалар

Категория:Африкадагы антропологиялык типтер
Мектепке чейинки педагогика

Мектепке чейинки педагогика - мектеп жашына жете элек бал­дарды тарбиялоонун закон ченемдери жөнүндөгу илим. 

Ал жалпы педагогика, балдар психологиясы, курак анатомиясы жана физиологиясы ж. б. илимдер менен тыгыз байланышта турат. Мектепке чейинки педагогиканын негизги милдети — мектеп жашына жете элек балдарга коммунисттик тарбия берүүнүн мазмунун, формаларын ж-a методдорун иштеп чыгуу. Мектепке чейинки педагогика өзүнчө илим катары жалпы педагогикадан 19-к-дын 2-жарымында бөлүнүп чыккан. Анын өнүгүшүнө Р. Оуэн, немец педагогу Ф. Фребель, орус педагогдору В. Ф. Одоевский, К. Д. Ушинский чоң салым кошкон. 

Советтик мектепке чейинки педагогиканын өнүгүшүндө Н. К. Крупская, А. С. Ма­каренко, В. А. Сухомлинскийге айрыкча орун таандык. 

Совет мезгилинде Мектепке чейинки педагогиканын проблемалары негизинен 1960-жылдардан СССР ПИАнын мектепке чейинки тарбия илимий изилдөө институту тарабынан изилденген. Мектепке чейинки педагогика институттардын тийиштүү факультеттеринде жанa орто педагогикалык окуу жайларында атайын сабак ка­тары окутулган.

Кыргызстандан мектепке чейинки педагогика кадрларын Ишеналы Арабаев атындыгы Кыргыз Мамлекеттик Университетинин (Кыргыз кыз-келин педагогикалык институту) мектепке чейинки балдарды тарбиялоо факультети даярдайт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Мектептен тышкары билим алуу

Мектептен тышкары билим алуу — чоң кишилердин арасындагы маданий-агартуу, жалпы билим берүү жана таалим-тарбия иштеринин жыйындысы. «Мектептен тышкары билим алуу» термини Россияга 19-к-дын 2-жарымында тараган. Ал кезде бир катар европалык өлкөлөрдө чоң кишилер үчүн элдик китепканалар, элдик үйлөр, элдик университеттерттер ж. б. маданий-агартуу мекемелери түзүлө баштаган. СССРде Улуу Октябрь социалисттик революциясынан кийин Мектептен тышкары билим алуу элге билим берүүнүн жалпы системасына кирген. Ал азыр мада­ний-агартуу иштери деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Меланократ тоо тектер

Меланократ тоо тектер (гр. melas — кара жанa kratos — күч) — составында кара жанa күрөң минералдар (пироксендер, амфиболдор, биотит ж. б.) арбын кезиккен магма тоо те­ги. Лейкократ тоо тектердин карама-каршы маанисиндеги термин.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Геология‎