Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Өзбекстандын аба майдандар тизмеси

Бул макала, Өзбекстандагы абамайдандар тизмеси 

 Абамайдандар 
 Жайгашкан жери АймагыICAO IATA Абамайдандын аталышы Координаттары Анжыан Анжыян облусу UTKA AZN Анжыян Букар Букар облусу UTSB BHK Букар Баргана Баргана облусу UTKF FEG Баргана Каршы Кашкадарыя облусу UTSL KSQ Каршы / Каршы-Канабад Мойнок Каракалпакстан UTNM Мойнок Намаңган Намаңган облусу UTFN NMA Намаңган Набайы Набайы облусу UTSA NVI Набайы Нүкүс Каракалпакстан UTNN NCU Нүкүс Самаркан Самаркан облусу UTSS SKD Самаркан Сариасия району Суркандарыя облусу UTSR Сариасия Ташкен Ташкен облусу UTTT TAS Ташкен-Түштүк Термез Суркандарыя облусу UTST TMJ Термез Төрткөл Каракалпакстан UTNT Төрткөл Үчкудук Набайы облусу UTSU Үчкудук Үргөнч Хорезм облусу UTNU UGC Үргөнч Зарафшан Набайы облусу UTSN AFS Зарафшан 

 Шилтемелер 
 «Өзбекстан Аба Жолдору» улуттук абакомпаниясынын ырасмый сайты
 
  — коды IATA
 
 

Өзбекстан
*
Курмангазы (айыл)

Курмангазы (2019 ж чейин Ганюшкин) — Казакстандагы айыл. Атырау облусунун Курмангазы райондук жана ошол эле атынан айыл округунун борбору.
 Географиясы 
Айыл Волга дарыясынын тармагы — Шарон (айрым айтымында, Шора) жайгашкан. Облустук борбор Атыраудан 245 км алыс, Россиянын Астрахань жана аралыкта 113 км алыс.Құрманғазы ауданы. Шежіре. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2008. - 312 бет + 16 бет түрлі-түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-535-7

 Калкы 
2010 - жылдын 1-октябрындагы маалыматтары боюнча Ганюшкинде 12830 адам  турат. Алардын көпчүлүгү (94%) — казактар.

 Тарыхы 
thumb|Ганюшкиндегі жасалган кичинекей көпүрө.
Астрахандагы архивдеги маалыматтар боюнча айыл түзүлгөн жылы (1793 - ж. же 1789-1793. жыл) Ганюшкинде 15 үй болду, анын ичинен 38 адам жана 41 аял, бардыгы болуп 79 киши, ал эми 1871-ж. 53 358 адам, анын ичинен 229 эркек жана 179 аял. 

 Экономикасы 
Ганюшкин аркылуу Атырау—Астрахань тас жолы өтөт. Жакын темир жол станциясы Ак-Көлмен аралык — 25 км.

 Эстеликтери 
thumb|Ганюшкиндеги борбор "Темирали" мечити
Айылда казактын атактуу музыканту Курмангазууга, советтер Союзунун Баатыры Александр Афанасьевке, жарандык согуш жана улуу Ата Мекендик согуштун катышуучуларына эстелик, Афанасьев жана интернационалиста Бауыржан Бегалиевке орнотулган мемориалдык такталар бар.

 Административдик бөлүнүшү 
Ганюшкин Чоң жана Кичине Ганюшкин, Самаркин, Бұзаусылан (Безымянный), Рембаза, Куруучулар айылы (ПМК), РТС, Кіресті, Жапырық деп аталуучу кичирайонундан турат.

 Булактары 

 Тышкы шилтемелер 
 "Серпер" Курмангазы райондук газетасы 
Категория:Отурукташкан жайлар арип боюнча
Категория:Казакстан айылдары
Данияр Абдибаев

Данияр Абдибаев (Анг. Daniyar Abdibaev) - кыргызча ММА-аскет, сени чыгат 2014-жылдын в ортодогу-орто салмак (Middleweight) катигориясы. Ат - Дони (Анг. Doni).

 Рекорд 

ЖыйынтыгыКаршылашыЫкмасыРаундсыУбактысыДатасыОрдуОкуяЭскертмелерЖеңилүү21px Сергей МартыновTKO33:122017.06.1720px ОрусияACB 62: Towsend vs Shabliy Жеңиш21px Садрудин ВахидовUD35:002017.03.2620px ОрусияProFC 62: LW Grand Prix Finals Жеңиш21px Нурсултан РузибоевИйүүсүнө24:412016.10.2220px КыргызстанWEF 6 Жеңиш21px Азамат Мурадбек-УулуKO10:422016.08.0620px КыргызстанWEF PROFFIGHT 7 Жеңиш21px Толеген АймахановИйүүсүнө23:192016.04.2321px КазакстанAlash Pride FC: Kyzylorda Жеңиш21px Мади ДосмухаммедовИйүүсүнө13:272016.02.1421px КазакстанAlash Pride FC: Selection Vol. 13 Жеңиш21px Александр АлдушинИйүүсүнө23:312014.10.0720px ОрусияID MMA Promotion - ID MMA 6Дебют.

Категория: ММА-аскетлар Категория: Кыргыз ММА-аскетлар
Ахматбек Келдибеков

Келдибеков Ахматбек Келдибекович thumb|center|250pxЖалпы маалыматТөрөлгөндө берилген аты: Келдибеков Ахматбек КелдибековичУлуту: КыргызБилими: ЖогоркуТуулган жылы: 1966-жылы 15-июнь Туулган жери: Сопу-Коргон , Алай району, Ош облусу, КыргызстанӨлкө: 22px|border|Кыргызстан желегиКыргызстанИшмердүүлүгү: саясатчы, мамлекеттик ишмерУчурдагы кызматы: Депутат (КР)

 Өмүр баяны 
1966-жылдын 15-июнунда Ош облусундагы Алай районунун Сопу-Коргон айылында туулган.

Улуту - Кыргыз.

Жогорку билимдүү.

1990-жылы Воронеж политехникалык институтун бүтүрүп, инженер-механик адистигине ээ болгон. Ал эми 1999-жылы Кыргыз Улуттук университетине караштуу Кайра даярдоо жана 

кадрлардын адистигин өркүндөтүү институтунун финансы жана кредит адистиги боюнча бөлүмүн бүтүргөн. 

 Ишмердүүлүгү 
1984-1986-жылдары аскер кызматын өтөгөндөн кийин, эмгек жолун Алай районундагы «Правда» совхозунда жумушчулуктан баштаган. Жогорку окуу жайын бүтүгөн соң, 1990-1992-жылдары Илимдер академиясынын «Импульс» ИИБинде инженер, 1992-1993-жылдары Илимдер академиясынын Машина куруу институтунун директорунун орунбасары болуп иштеген.
1992-1994-жылдары КР Экономика жана финансы министрлигинин Тармактык өнөржайды өнүктүрүү бөлүмүндө башкы адис болгон. 
1994-2002-жылдар аралыгында КР Финансы министрлигиндеги аргандай кызматтарда иштеп келген. 1994-1995-жылдары – Финансы өнөржай бөлүмүнүн башкы адиси, 1995-1998-жылдары – Транспортту жана байланышты каржылоо бөлүмүнүн башчысы, 1998-2001-жылдары - Экономика жана өнөржайлык ички түзүмдөрдү каржылоо башкармалыгынын башчысы, 2001-2002-жылдары – КР Финансы министринин орунбасары. 
Ал эми 2002-2005-жылдарда КР Социалдык фондунун төрагасы болуп иштеген.
2005-жылдын март айында III чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттыгына шайланып, Жогорку Кеңештин Бюджет жана финансы комитетин жетектеген. 2007-жылдын 22-октябрында КР Президентинин «Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешин таркатуу жөнүндө» Жарлыгына ылайык, ал өзүнүн депутаттык ыйгарым укуктарын мөөнөтүнөн мурда токтоткон.
2008-2009-жылдары – КР Салык жана жыйымдар боюнча мамлекеттик комитетинин төрагасы болгон. 2009-жылдан тартып 2010-жылга чейин КР Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик салык кызматынын төрагасы болуп иштеген.
2010-жылдын октябрь айында «Ата Журт» идеалисттик демократиялык саясий партиясынын тизмеси боюнча V чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттыгына, ал эми ошол жылдын 17-декабрында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Төрагалыгына шайланган.

 Наамдары 
«Данк» медалы жана «Содружества» ордени менен сыйланган. 
2-класстагы мамлекеттик кеңешчи. 
Генерал-лейтенант деген атайын чени бар. 
Экономика илимдеринин кандидаты. 
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген экономисти.

 Шилтеме 
http://www.kenesh.kg/Articles/467-KELDIBEKOV_Axmatbek_Keldibekovich__Frakciya_AtaZHurt.aspx 

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Жогорку Кеңештин төрагалары
Дүйнөлүк университеттердин академиялык рейтинги

Дүйнөлүк университеттердин академиялык рейтинги (англ. Academic Ranking of World Universities) – Шанхай рейтинги (англ. Shanghai Ranking) катары да таанымал болгон Шанхай рейтингтер консалтингинин университеттер рейтингинин жылдык жарыялоосу. Башында ар түрдүү көрсөткүчтөрдү камтыган биринчи дүйнөлүк тизмек Цзяо Тун Шанхай университети тарабынан 2003-жылы түзүлүп чыгарылган, кийин, ага сунуштарды камсыз кылуучу эл аралык консультациялык кеңеши түзүлгөн. Учурда бул рейтинг Ири Кытай рейтинги (англ. Greater China Ranking) менен Македониянын жогорку окуу жайларынын рейтинги (англ. Macedonian HEIs Ranking) көз карандысыз аймактык рейтингтери сыяктуу институттардын дүйнөлүк тизмегин жана жалпы менен айрым дисциплиналарды тандап көрсөткөн тизмектерди камтыйт. Дүйнөлүк университеттердин академиялык рейтинги QS жана Times рейтингтери менен тең университеттерди баалочу эң таасирдүү жана популярдуу рейтингтердин бири болуп саналат. 

Рейтингтин объективдүү методологиясы жогору бааланат, бирок иштелбеген изилдөө күчүнө ашыкча маани берип, гуманитардык илимдерди жана билим берүү сапатын көмүскөдө калтырганы менен сынга алынат.

 Методологиясы 
+Дүйнөлүк университеттердин академиялык рейтингинин методологиясыN&S баалары башка индекстерге өткөн, гуманитардык илимдер жана социологияда адистештирилген институттарга жеткиликтүү эмес. Критерийи Көрсөткүчү Коду Өлчөмү Булагы Билим берүүнүн сапаты 
 Нобель сыйлыгына & Филдс медалына татыган бүтүрүүчүлөрү 
Бүтүрүүчүлөр  
10% 
Нобель сыйлыгынын сыйээлеринин & Филдс медалынын ээлеринин расмий веб-сайты Факультеттин сапаты 
 Нобель сыйлыгына & Филдс медалына татыган ага окутуучулары
 21 дисциплина боюнча мыкты деп табылган изилдөөчүлөрү 
Сыйлык 
20%
20% 
Нобель сыйлыгынын сыйээлеринин & Филдс медалынын ээлеринин расмий веб-сайты.
Эң мыкты деп табылган изилдөөчүлөрдүн Томсон Рейтер компаниясынын сурамжылоосу. Изилдөөлөрдүн жыйынтыгы Жаратылыш жана илим жаатында жарыкка чыккан илимий баяндамаларыNot applicable to institutions specialized in humanities and social sciences whose N&S scores are relocated to other indicators.
 Science Citation Index жана Social Science Citation Index шилтемеленген илимий макалалардын индексине кошулган илимий баяндамалары 
20%
20%Шилтемеленген индекси Киши башына аткаруулары Институттун киши башына академиялык аткаруусу PCP10%--
 Булактар 

Категория:Университеттер
Университеттердин дүйнөлүк QS рейтинги

Университеттердин дүйнөлүк QS рейтинги (англ. QS World University Rankings) — Quacquarelli Symonds компаниянын университеттер ретингинин жылдык жарыялоосу. Университеттердин дүйнөлүк QS рейтинги мурун Times Higher Education катары таанымал болчу, ал жеке ишин баштоодон мурун, Times Higher Education журналы менен биргелешип, 2004-2009-жылдар арасы эл аралык тизмектерин чыгарган. Андан кийин, QS эски методология боюнча иштегенди улантып, Times Higher Education жаңы методологиясын кабыл алган. Учурда QS системи дүйнөлүк жана дисциплиналык рейтингтерди (беш курамдык факультеттер жана 46 ар кайсы дисциплиналар боюнча эң мыкты дүйнөлүк университеттерин атоо) жана беш көз карандысыз аймактык тизмектерди (Азия, Латын Америка, Европа (өнүгүп келе жаткан өлкөлөрү) жана Борбордук Азия, Араб аймагы жана БОИКТ өлкөлөрү) камтыйт. QS рейтинги Эл аралык рейтингтин серипчилер тобу тарабынан макул табылган жалгыз рейтинг жана Дүйнөлүк университеттердин академиялык рейтинги (англ. Academic Ranking of World Universities) менен Times Higher Education рейтингтердин катарына кирип, эң көп окулган Дүйнөлүк университеттердин рейтинги болуп саналат. Кандай болбосо дагы субъективдик көрсөтүүлөргө негизсиз критерийлерди алдына чыгаруусу жана өтө туруксуз натыжалары сынга алынат.

 Методологиясы 
+ Университеттердин дүйнөлүк QS рейтингинин методологиясы Көрсөткүчтөр Коэффициенттер ИштетүүсүАкадемиялык эксперттик сереп 
40%Дүйнөлүк ички илимий изилдөөнүн негизиндеФакультет/Окуучулардын коэффициенти 
 20% Окутуучулардын милдеттенмелеринин көрсөткүчүАр бир факультетке берилген академиялык шилтемелер 
20%Изилдөөлөрдүн натыйжаларынын көрсөткүчүЖумуш берүүчү репутациясы10% Бүтүрүүчүлөрдүн сурамжылоосу боюнчаЭл аралык окуучулардын пропорциясы5% Окуучулар коомчулугунун ар түрдүүлүгүнүн көрсөткүчүл аралык окутуучулардын пропорциясы 5%Окутуучулардын ар түрдүүлүгүнүн көрсөткүчү

 Шилтемелер 

Категория:Университеттер
Дүйнөлүк университеттердин Times рейтинги

Дүйнөлүк университеттердин Times рейтинги (англ. Times Higher Education World University Rankings) – Times Higher Education журналынын университеттер рейтингинин жылдык жарыялоосу. Басып чыгаруучу Quacquarelli Symonds (QS) компаниясы менен биргелешип, жаңы методология үчүн Томсон Рейтер компаниясына өткөндөн мурун, 2004-2009-жылдар арасы, THE–QS Дүйнөлүк университеттердин рейтингин чыгарган. Учурда рейтингтин ичине жалпы дүйнөлүк, тематикалык жана репутация рейтингтери кирет жана мунун жанында үч аймактардын, Азия, Латын Америка, БОИКТ жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөр тизмектери ырааттуу методологиясы менен чыгарылат. Times Дүйнөлүк университеттердин академиялык рейтинги менен QS рейтинги катарына кирип, эң көп окулган университеттер рейтингтеринин бири болуп саналат. Жаңы жакшырылган методологияга өтүүсү жогору бааланган рейтингтин жалпы билим берүүсү англис тилинде болгон окуу жайларды кароосу жана коммерциялаштырылгандыгы сынга алынган.

 Методология 
2010-2011-жылкы биринчи методологиясына беш категорияга бөлүнгөн 13 айрым көрсөткүчтөр кирген: окутуу (жыйынтык упайдан 30%), изилдөө (30$), шилтемелер (изилдөөлөрдүн жыйынтыгында) (32,5 пайызга), эл аралык аралашма (5%), сектордук кирешеси (2,5%). Көрсөткүчтөрдүн саны Times-QS рейтингтердин 2004-2009-жылдар арасында жарыялаган тизмелеринен улам өскөн, анын ичине алты көрсөткүчтөр кирген.
Биринчи методологиянын долбоору 2010-жылдын 3-июнунда чыккан. Долбоордо болочокто 16 көрсөтмөгө чыга турган 13 көрсөтмөлөрдүн пайдалануусу көрсөтүлгөн жана көрсөткүчтөрдүн категориялары “изилдөө көрсөткүчтөрү” (55%), “институционалдык көрсөткүчтөрү” (25%), “экономикалык иш-чаралар/жаңылык” (10%) жана “эл аралык ар түрдүүлүк” (10%) катары жазылган. Категориялардын аталышы жана ар бирөөнүн коэффициенттери 2010-жылдын 16-сентябрында жарыкка чыккан акыркы методологиясында өзгөрүлтүлгөн. Акыркы методологияга 13 көрсөткүчтүн коэффициенттери да кошулган, мисалы:

 Жалпы көрсөткүч Жеке көрсөткүч Пайыздык коэффициент Сектордук киреше - инновация 
 Сектордук изилдөө кирешеси (ар бир окутуучуга) 
2.5% Эл аралык ар түрдүүлүк 
 Эл аралык жана жергиликтүү окутуучулардын сан катнашы
 Эл аралык жана жергиликтүү окуучулардын сан катнашы 
3%
2% Окутуу - билим берүү чөйрөсү Репутация сурамжылоосу (билим берүү)
 Философиянын доктору наамы (ар бир академиялык жыл)
 Жыл сайын кабыл алынган окуучулар
 Академиялык киреше
 Философиянын доктору наамга/дипломго ээ болгондор 
15%
6%
4.5%
2.25%
2.25% Изилдөө - көлөм, киреше жана репутация Репутация сурамжылоосу (изилдөө)
 Изилдөө кирешеси (жайылтылган)
 Ар бир изилдөөчү жана окутуучу жазган илимий баяндамалар 
 Мамлекеттик изилдөөлөрдүн кирешеси/жалпы изилдөөлөрдүн кирешеси 
19.5%
5.25%
4.5%
0.75% Шилтемелер – изилдөөлөрдүн таасири 
 Шилтемелердин таасири (ар бир кагаздагы ченемге келтирилген орточо шилтеме) 
32.5%

 Шилтемелер 

Категория:Университеттер
OpenAI

thumb|upright=0.6
OpenAI - сан-франсисколук, жасалма интеллект менен алектенген коммерциялык эмес изилдөөчү компания. Компаниянын максаты - ачык, ак ниет ЖИ өнүктүрүү. Негиздөөчүлөрүнүн бири - PayPal, SpaceX, Tesla Motors долбоорлорунан таанымал ишкер Илон Маск.

 Тарыхы 

Илон Маск жана Сем Алтман (Y Combinator венчурдук фондунун президенти) OpenAI'ды 2015-жылдын аягында ачышкан. Максаттары, мамлекетке же корпорацияга эмес, коомдун жыргалчылыгы үчүн иштеген ачык компания түзүү болгон. Ачыктык ЖИ берген бийликти бир колдо топтоодон оолак болуу үчүн керек болгон. Компания бардык адамдар жана уюмдар менен ачык кызматташып, бардык изилдөөлөрүн жарыялап турууну көздөйт.

Компаниянын негиздөөчүлөрү Илон Маск жана Сем Алтман теңтөрага болушкан.

 Максаттары жана милдеттери 
Стивен Хокиң жана Стүарт Рассел сыяктуу окумуштуулар эгер алга илгерилеген ЖИ бир күнү өзүн улам жогорулаган темп менен реконструкциялоо жөндөмүнө ээ болсо, эпке келтирүүгө мүмкүн болбогон "интелект оргуштоосу" адамзатты жок кылат. Илон Маск ЖИти адамзаттын эң чоң экзистенцианалдык коркунучу катары мүнөздөйт. Негиздөөчүлөр OpenAI'ды акционерлерин изилдөө иштерин адамдарга узак мөөнөтүү оң таасир жаратууга топтошсун үчүн каржылык жоопкерчиликке байлабаган коммерциялык эмес уюм катары түзүшкөн. 

OpenAI "ЖИ адамдык деңгээлде коомго канчалык пайда алып келерин түшүнүү кыйын" экенин, "ал туура эмес курулуп же туура эмес колдонулуп калса, коомго канчалык зыян алып келерин да түшүнүү кыйын" экенин билдирген. Коопсуздук изилдөөлөрүн да кечиктирүүгө болбойт, анткени, "ЖИнин кандай өнүгөрү анык эмес болгондуктан, ал адамдык деңгээлде качан жеткиргис болорун болжоо кыйын". Ошондой эле, OpenAI билдиргендей, "ЖИ кең жана тегиз бөлүштүрүүгө мүмкүн болгон адамдардын индивидуалдуу каалоолорунун уландысы болушу керек..." ". Теңтөрага Сем Алтман он жылдык долбоор адамдын интелектинен ашып түшөт деп ишенет.

 Шилтемелер 
Категория:Маалымат технологиялары
Категория:2015-жыл
Категория:Жасалма интелект
Категория:АКШ компаниялары
Электрография

thumb|Электрогра́фия.
Электрогра́фия (ксерография) - тонерди (кургак сыя) көчүрүү үчүн электр дүрмөтүн колдонгон репрография методу. Лазер принтерлер жана көчүрүү аппараттары электрографиянын принциби менен иштешет.

 Тарыхы 

Электрографияны Честер Карлсон ойлоп тапкан. Биринчи оттискин жардамчысы Отто Корней менен бирге 1938-жылы 22-октябрда Нью-Йорктогу үй лабораториясында алган. Бул технологиянын патенти 1942-жылдын 6-октябрында алынган. Карлсон узак убакыт бою өз табылгасынын бизнес жүргүзүү үчүн зарыл экендигин далилдеп, жайылтууга аракет кылса да, ага табылгасынын өтө эле чоң экенин, кагазды көп булгарын жана көчүрүү ишин адамдар бир топ жакшы аткарышарын айтышып, сунуштарын четке кагышкан. Ал мүдөөсүнө 1944-жылы Огайо штатында жайгашкан Battelle Institute'та жеткен. Ал жерде технологияны жакшыртууга мүмкүнчүлүк беришкен. Ал тургай, "электрофотография" деп, бул процестин так аталышын табышкан. Андан кийин көчүрүү аппараттарын иштеп чыгуу жана өндүрүү лицензиясын Haloid Company фирмасы алган. Фирма ээлери "электрофотография" аталышы абдай илимий болуп, аларманды чочутуп койорун ойлошкон. Ылайыктуу аталыш тандоого жергиликтүү филолог-профессор жардам берген Ал байыркы грек тилиндеги ξερός "кургак" жана γράφω "жазам" деген сөздөрдү айкалыштырып, "ксерография" терминин ойлоп тапкан. Кийинирээк табарман Карлсон бул сөздү өзү жөнөкөйлөтүп, "ксерокс" кылган. Натыйжада 1948-жылы рынокто биринчи ксерокстор пайда болгон. Алгачкы модел жөн гана Model A деп аталган. 1959-жылы толук автоматташтырылган Xerox 914 модели чыккандан кийин Haloid компаниясы аталышын Xerox Corporation деп өзгөрткөн.

 Шилтемелер 

Категория:Маалымат технологиялары
Сүрөт сканери

thumb|Сканер.
Сканер (англ. scanner) - жалпак алып жүрүүчүдө (көбүнчө кагазда) жайгашкан сүрөттү окуп, аны санариптик форматка айландырууга же андагы маалыматты алыска жөнөтүүгө ыңгайлаштырган түзмөк.

АСТ (аналогдук санарип түрлөнткүч; англ. Analog-to-digital converter) менен сканерлөө учурунда ЭЭМ үчүн тышкы объекттин образы болгон сүрөттүн санарип сүрөттөлүшү түзүлөт. Бул киргизүү-чыгаруу системинин жардамы менен ЭЭМге берилет. 

 Тарыхы 

1856-жылы флоренциялык аббат Жованни Казелли (итал. Giovanni Caselli) алыска сүрөт жиберүүчү прибор ойлоп тапкан. Бул прибор кийинчерээк пантелеграф деп аталган. Жиберилчү сүрөт барабанга ток өткөрүүчү сыя менен түшүрүлүп, ийне менен окулган.

1902-жылы Артур Корн (ал. Arthur Korn) аттуу немис физиги кийинирээк телефакс деп аталып калган фотоэлектрлик сканерлөө технологиясына патент алган. Жиберилчү сүрөт тунук айланма барабанга бекитилген. Барабандын огун бойлой жылган лампанын жарыгы түп нускадан өтүп, барабандын агун бойлой жайгашкан призма жана объектив аркылуу селен фотокабылдагычка жеткен. Бул технология барабан сканерлерде дагы эле колдонулат.

Жарым өткөргүчтөрдүн өнүгүшү менен фотокабылдагыч мыктыланды, сканерлөөнүн планшеттик ыкмасы ойлоп табылды, бирок, сүрөттү санариптөөнүн баштапкы принциби өзгөрүүсүз калды.

Колдонулушу

Сканер компүтерге сүрөт киргизүү үчүн колдонулат. Бул сүрөттөрдү дароо графикалык редактордо иштетүүгө мүмкүн. Сканерлер жалпак сүрөттөрдү санарип камераларга караганда жакшараак киргизишет.

 Шилтемелер 

Категория:Компьютердик жабдуулар‎
Китептерди санариптештирүү

thumb|Китептерди санариптештирүү.
Китептерди санариптештирүү - кагаз китептерди электрондук (санарип) түргө өткөрүү процесси. Китептердин электрондук нускалары электрондук китепканаларды түзүп, интернетте таралышы мүмкүн. Санарип китепти оңой таратууга, программаларда ойнотууга, экрандан окууга болот. Адатта санарип китептер DjVu, Portable Document Format (PDF), JPG же TIFF форматтарында сакталат. Түпнуска сүрөттү түрлөндүрүү үчүн символдорду оптикалык таануу (OCR) колдонулат. Бул файлдын көлөмүн кичирейткен жана текст менен иштөөгө жол берген ASCII же башка ушундай санарип форматка китептин беттерин кошуу үчүн керек. Сүрөттү сканерлөө колго же автоматтык түрдө жасалышы мүмкүн. Кадыресе сканерлерде китеп айнек үстүндө жайгаштырылат, ага жарык тиет, оптикалык механизм айнектин алдында кыймылдап, китепти сканерлейт. Башка сканерлерде китеп V-түспөл рамага жайгаштырылып, үстүнөн сүрөткө тартылат. Барактар ​​кол менен же автоматтык салгыч менен баракталышы мүмкүн. Атайын оор айнек, адатта, сканерлөөнүн кемчиликтерин текшилөө үчүн китеп беттерин кысат. Сканерлегенден кийин программа документтин сүрөтүн тууралайт: түздөйт, кесет, редакциялайт, текстке жана китептин акыркы форматына айландырат Адамдар адатта, сканерленген сүрөттө ката барбы, жокпу текшеришет.

118 чекит/см (1 дүймга 300 чекит) текстти санарипке айлантуу үчүн норма болуп саналат. Бирок, сейрек жана татаал китептерге жогорураак чечим колдонуу керек болот. Жогорку технологиялуу сканерлер саатына миң бетке жакын сканерлөөгө жөндөмдүү. Саатына 1200 беттин тегерегинде сканерлеген кол китеп сканерлер бар.

 Тарыхы 

 Шилтемелер 

Категория:Маалымат технологиялары
Portable Document Format

thumb|
Ташылма документ калыбы (ТДК) - Ташылма документ калыбы, Adobe Systems компаниясы тарабынан иштелип чыккан платформалар аралык электрондук документ форматы.

Мында PostScript тилинин бир катар мүмкүнчүлүктөрү колдонулган. Биринчи кезекте полиграфиялык продукцияны электрондук түрдө сунуштоого арналган. Көрүү үчүн көптөгөн программалар бар, алардын ичинде Adobe Reader акысыз программасы да бар. Көбүнчө заманбап кесиптик басма жабдуулардын PDF форматы үчүн аппараттык колдоосу бар. Мунун аркасында, аталган форматты атайын программалык камсыздоонун жардамысыз басып чыгарууга болот. PDF документтерди түзүүнүн салттуу жолу виртуалдуу принтер болуп саналат. Тактап айтканда, документ графикалык, тексттик, АПРС ж.б. атайын программаларда даярдалып бүтүп, электрондук түрдө таркатуу же басмаканага берүү үчүн PDF форматка экспорттолот.

2008-жылдын 1-июлунан тартып PDF ачык ISO 32000 стандартына ээ.

PDF форматы керектүү тамга (сап текст), багыттык жана растер сүрөт, форма жана коймо мультимедия киргизүү мүмкүндүгүн берет. RGB, CMYK, Grayscale, Lab, Duotone, Bitmap жана растер маалыматты кысуунун бир нече түрүн колдойт. Басып чыгаруу үчүн өзүнүн PDF/X-1a, PDF/X-3 деп аталган техникалык форматтары бар. Документтердин коопсуздугу жана аныктыгы үчүн электрондук кол тамга механизмин бар. Кошо жиберилген бир далай документация ушул форматта тарайт.

 Тарыхы 

 Шилтемелер 

Категория:Маалымат технологиялары
Категория:1982-жыл
Категория:Электрондук документ форматтары
Категория:Файл калыптары
Office Open XML

thumb|upright=0.5
Office Open XML (OOXML, DOCX, XLSX, PPTX, ISO/IEC IS 29500:2008 долбоору) - офистик колдонмолордун электрондук документтер пакетин, атап айтканда, Microsoft Office'тин файлдарынын форматтарынын сериясы. Мүнөздөмөлөрү Microsoft тарабынан Microsoft Open Specification Promise шартында OOXML колдонуучулары үчүн чыгарылган патенттүү экилик форматтарды колдонуп, биттердин иреттүүлүгү алмаштырыла алынган XML түрүндөгү текст, графика жана башка маалыматтарды камытаган zip-архив түрүндө учурайт. 

Башында Microsoft Office колонмолору Office 2003'кө чейин урунуп келген документтердин экилик форматынын ордуна түзүлгөн. 2006-жылы Office Open XML форматы эркин жана ачык Ecma International форматы болуп жарыяланган. Бул формат Microsoft Office 2007 жана андан кийинки колдонмолор үчүн айласыз формат болуп саналат.

OOXML'дин эки башка версиясы ECMA-376 жана ISO 29500: 2008'ге бөлүштүрүлгөн. ISO 29500 форматынын толук колдоосу Microsoft Office 2010'до болот деп күтүлгөнү менен, болгон эмес.

 Тарыхы 

 Шилтемелер 

Категория:Маалымат технологиялары
Категория:Электрондук документ форматтары
Категория:Microsoft