Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Талаанын биримдик теориясы

Талаанын биримдик теориясы - бардык элөментардык бөлүкчөлөрдун жалпы касиеттерин түшүндүрүүгө тийиш болгон универсал физикалык теория.
 
Анын милдети - табияты бир «алгачкы материянын» ар кандай абалдары аркылуу бөлүкчөлөрдүн бардык касиеттерин, кыймыл мыйзамын, өз ара өтүшүн жалпы бир теория менен түшүндүрүү.
Табияттагы элементардык бөлүкчөлөр негизинен уч куч менен (электр- магниттик, гравитациялык, ядролук) өз ара аракеттенишет. Аракет күчтөрү биринен экинчисине физикалык талаа аркылуу берилет. Көп учурда айрым бөлүкчөлөр бир эле учурда үч өз ара аракетке катышышы мумкун. Мисалы, протон массага ээ болгондуктан-гравитациялык, ал эми электр зарядына ээ болгондуктан электр-магниттик өз ара аракеттенишке катышат.
 
Протон атом ядросун түзүүчү бөлүкчө болгондуктан ядролук өз ара аракет күчүнө ээ. Проток жогорку аталган кучтор талааеынын булагы, б. а. бир эле мезгилде протондун айланасында электр-магнит, гравитация жана ядролук талаалар найда болуп, калган кончулук бөлүкчө да ошол эле учурда ушул үч талаанын булагы боло алат.
 
Бөлүкчөлөрдүн өз ара бири биринө айланышы, бөлүкчөнүн талаага, талаанын бөлүкчөгө айланышы талаа менен бөлүкчөлөрдүн табиятынын биримдигин, б. а. бир экенин билдирет. Талаанын булагы болгон бөлүкчөлөрдүн табияты бирдей болсо, анда талаалардын да табияты бирдей болуш керек, б. а. электр заряды менен массанын ортосунда байланыш болууга тийиш. Мындай байланыш азырынча илимде аныктала элек. Ал эми айрым илимпоздордун пикири боюнча табиятта жалпы бир гана талаа болуп, бөлүкчөлөр ошол талаанын ар кандай кванттык абалы болуп эсептелүүгө тийиш. Мындай теория азырынча тузулө элек. Изилдөөлөр улантылууда. Кийинки кезде талаалардын табияттары менен ааламдын теориясындагы байланыштар изилденүүдө.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Физика
Талаа коргоо токоюн өстүрүү

Талаа коргоо токоюн өстүрүү - которуштуруп эгүү талаасынын чегине токой тигүү.
 
Коргоочу токой өстүрүү системасына кирип, агро токой мелиорациясынын негизин түзөт. Токой топуракты эрозиядан сактап, суу, температуpa жана азыктандыруу режимин жакшыртат. Шамалдын ылдамдыгын басаңдатып, талаага карды кобуроок топтоп, топурактын курдуулугун арттырат. Кургакчыл жердин климат жана гидрол. шартын жакшыртып, аптапты азайтат, айыл чарба өсүмдүгүнүн түшүмүн көбөйтөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Табият
Тайпин көтөрүлүшү

Тайпин көтөрүлүшү - 1850-1864- жылдары Кытайдагы дыйкандар согушу.
 
Манчжурлардын Цин династиясына жана феодалдык эзүүгө каршы Хун Сю-цюандын жетекчилиги менен Гуанси провинциясында башталган. Негизинен дыйкандар көтөрүлгөн. Тайпин көтөрүлүшү башка жерг. көтөрүлүштөрдөн даярдыгы жана уюшкандыгы менен айырмаланган. Көтөрүлүштүн жүрүшундө Хун Сю-цюань башында турган Тайпин тяньго мамлекети түзүлгөн. 1852-1853-ж. тайпиндер өлкөнүн борбордук бөлүгүнө бир катар ийгиликтүү жортуул жасагандан кийин алардын саны 30 миңден 500 миңге кишиге жеткен. 1853-ж. мартта көтөрулүшчүлөр Нанкинди ээлеп, аны өз борборуна айландырган.
Тайпин көтөрүлүшүнүн жетекчилери феодалдардын жерин конфискациялоо, бүткүл кыштак элин аскер жамаатына бириктирүү, жерди жамаат мүчөлөрүнө тен бөлүп берүү боюнча мыйзам чыгарган, бирок иш жүзүндө помещиктерге салыктын көбүн төлөтүү, дыйкандардын ижара акысын кыскартуу менен гана чектелген.
 
Тайпин көтөрүлүшүнүн жетекчилери бөлөк жердеги дыйкандар кыймылын күрөшкө багыттай алган эмес. 1856-ж. тайпиндер ич ара чыр-чатактан кийин экиге бөлүнүп (бирин Ши Да-кай. экинчисин Ли Сю- чэн жетектеген), 1863-1864-ж. феод, армияга жана чет элдик интервенци га (Улуу Британия, АКШ, Франция) таянган манжур өкмөтүнөн талкаланып, Нанкин манжурларлын колуна өткөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Кытай
Тайбуга

Тайбуга - чынгыз тукуму менен байланышпаган, жергиликтүү ак сөөктөрдөн чыккан Сибирь хандарынын династиясынын легендарлуу негиздөөчүсү.
 
Шейбанид Ибак өлтүрүлгөндөн кийин «Тайбуга уруусунан» чыккан Мамет (Махмет) 1495-ж. татар улустарынын саясий союзун жетектеген. 16-кылымдын 1-жарымында Тайбуга династиясынын хандары Казан хандары менен никелик байланыш түзүшкөн. Едигер (Ядигер) жана Бекболот хан өздөрүн Москванын вассалыбыз (1555) деп эсептешкен.
 
1563-ж. Сибирь тактысына шейбаиид Кучум келгенден кийин Тайбуга династиясы бийликтен ажыраган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Тарых
Татар маданияты

Татар маданияты - б. з. ч. 7-3- кылымда Енисей боюндагы Минуса ойдуңунда (ага жакын жердеги Татар аймагынын атынан аталган) таралган архитектуралык маданият. Татар маданиятынын курал-жабдыкгары (шамшар, кыма ж. б.) скифтер стилинде жасалган.
Татар маданияты тараган жерлер ЕвраЗиядагы коло иштетүү өндүрүшүнүн эң ири очокторунун бири болгон. Анын эстеликтерине: турак жай калдыктары, аскага тартилган сүрөттөр ж. б. кирет.
 
Татар маданияты убаганда кетмен менен дыйканчылык кылуу жана I мал чарбасы өнүккөн.
Калкы патриархалдык-уруулук түзүлүштө жашаган. Адамдары Афанасий маданияты менен Андронова маданияты убагындагы кишилерге окшош болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Татарлар
Табулятор

Табулятор (лат. tabula - тактай, таблица, жазуу, документ) - перфорациялык картага көзөнөк түрүндө түшүрүлгөн сандуу жана тамгалуу информацияны автоматтык жол менен иштеп чыга турган жана натыйжасын кагаз тасмага же атайын бланкага (табуляграммага) жазып берүүчү электр-механикалык эсептегич машина.
 
Ал башкаргыч блоктон, перфокартадагы информацияны киргизгич түзүлүштөн, арифметикалык жана эске туткуч түзүлүштөрдөн, информацияны басуучу же перфокартага чыгаруучу түзүлүштөн жана жыйынтыктагыч перфоратордон турат. Берилген информациянын мүнөзүнө жараша Табулятор цифралуу жана алфавит-цифралуу болуп айырмаланат. Табулятор перфокартадагы информация боюнча түрдүү режимде иштей алат: информацияны сап түрүндө басат, жыйынтыгын кошот, кемитет жана салыштырат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Технология
Нуриза Бурханова

Нуриза Бурханова — 1995-жылы, 7-январда Баткен облусуна караштуу Сүлүктү шаарында туулган. Ал "Туңгуч" жаштар театрында окуп, андан соң Кыргыз экономикалык университетине тапшырган. Нуриза Бурханова "Кумурскага каршы калем", "Шам", "Кызыл көйнөкчөн", "Аят-2", "Баарын кайрадан баштайлычы", "Эрежесиз эр уруш", "Тагдырдын өгөй балдары", "Жол" жана башка тасмаларда роль жараткан.

Категория:Кыргызстандын актрисалары‎
Вишлист

thumb|right|1990 жылы жазылган вишлист

Вишлист (от ) — Англис тилинин "wish list" деген сөзүнөн алынган, кыргызча "каалоолордун тизмеси" же "максаттардын топтому" дегенди түшүндүрөт. Вишлист – адам каалап жаткан буюмдарды сатып алуyну, иш-аракеттерди жасоону билдирген тизме. Максаттардын топтомун баракка же тактайчага жазып көрүнүктүү жерге, бөлмөгө илип коюу керек. Аны такай окуп туруу максаттарга жол ачат. Мисалы, адам сууда сүзүүнү же көп акча табууну каалап жатса, бул ага мотивация болуп бере алат. Тарыхына таянсак, вишлист жаңы жыл алдындагы балдардын Санта Клауска жазган каттарына байланыштуу. Бул процесске ата-энелер катышып, балдарына күтүүсүз белек даярдашкан. Албетте, балдар муну Санта Клаустан келген белек деп түшүнүшкөн. Америка маданиятынын бир бөлүгүнө айланган вишлист ХХ кылымдан тартып башка өлкөлөргө да таркай баштаган.

 Дагы караңыз 
 Каалоо
 Манколист

Категория:Тилек
Категория:Бүткүл дүйнөлүк желе
Руткит

Руткит — компьютер системиндеги залалдуу программа, башкача айтканда, вирустун түрү. Ал компьютердеги маалыматтарды чогултуп, системди башкара алат. Вирустар файлдарды гана жок кылса, руткит бүтүндөй программаларды жок кылууга жөндөмдүү. Хакерлер руткиттин жардамы менен бирөөлөрдүн компьютерин көзөмөлдөп, өздөрүнүн кара ниеттик иштерине пайдалана алышат. Руткит бир гана компьютер системин эмес, смартфондордун, гаджеттердин операциялык системин талкалайт. Мунун өзгөчөлүгү – электрондук почтанын, сайтка катталган баракчанын сыр сөздөрүн уурдап алуусунда.
Категория:Компьютер
Леонид Иванов

Иванов Леонид (05.08. 1937-ж. т., Украина, Мелитополь шаары) - спортчу (жеңил атлетика), СССР спортунун чебери (1962), СССР спортунун эмгек сиңирген чебери (1965). 

1958-ж. Ленинград дене тарбия техникумун, 1962-ж. КМДТИни бүтүргөн. Ошол эле жылы Мукачева шаарында өткөн кросс боюнча СССРдин биринчилигинде 5000 мге чуркоодон СССРдин чемпиону деген наамга татыктуу болгон боюнча Францияда «Юманите» гезитинин байгесине арналган Чоң мелдеште жеңип СССРде, Европада күчтүү күлүктөрдүн катарына кошулган. «Правда» гезитинин байгесине арналган бүткүлсоюздук чоң мелдештерде 2 жолу алтын медалга (1962,1963), СССР элдеринин 3-спартакиадасында (1963) 10000 мге чуркоодо кыргызстандык спортчулардын ичинен 1-жолу алтын медалга, 5000 м. күмүш медалга татыктуу болгон. СССР - Америка жолдоштук беттешүүлөрүндө бир нече жолу жеңип чыккан (1964-65). Жеңил атлетика боюнча СССРдин биринчилигинде 10000 мге чуркоодо күмүш медаль уткан. Токио шаарындагы 18-Олимпиадалык оюндарда 10000 мге чуркоодо 5-орунду ээлеген (1964). Алыскы аралыктарга (5000, 8000, 12000 м) чуркоодо СССРдин бир нече жолку чемпиону (1962, 1963,1964, 1965). Америкада, Европада, Азияда, Австралия материктеринде өткөн ири турнирлердин жеңүүчүсү.

 Колдонулган адабияттар 
Макешов Кабыл.
Кыргыз Республикасы: Дене тарбия жана спорт энциклопедиясы. Экинчи бас. – Б.: Турар, 2015. – 448 б.ISBN 978-9967-15-445-2
Категория:Спорт
Категория:Спортчулар
Өзгөн тарыхый архитектуралык комплекси

Өзгөн тарыхый-архитектуралык комплекси — Кыргызстандын түштүгүндө Ош областынын территориясында Өзгөн шаары жатат. Ал Кара-Дарыя суусунун оң жээгинде бийик кашаттын үстүндө курулган. Анын эки миң жылдан ашык тарыхы бар. Шаардын ичинде үч күмбөз жана бир мунара турат. Үч күмбөз бири бирине тийиштирилип катарлаш тургузулган да X-XII кылымдардагы Караханиддердин мезгилиндеги архитектуранын өнүккөндүгүнөн кабар берип турат. Бул мавзолейлер - Ортоңку, Түндүк жана Түштүк күмбөз деп айтылат. Ортоңку күмбөз окумуштуулардын пикири боюнча 1012-1013-жылдары биринчи Караханид Наср-Ибн-Алиге арналып салынган деп айтылат. Бийиктиги 13 м деп эсептелет. Ички керегесинин (дубалынын) размери 8.50-8.54м, сырты 11-11.28 м. Түндүк мавзолей 1152-1153-жылдары курулуптур. Ага Султан-Илъи - Мази деген коюлган деп айтылат. Башка бир маалыматтарда ал атактуу Клыч-Бурхан-хан атасы жана энеси менен бирге коюлган деп айтылат.

Уламыштарда Клыч-Дурхан-хан Гераклдай болуп өз элин ажыдаардан сактап калган деп айтылганы белгилүү. Эки мавзолейдин алдыңкы беттеринде жазуулары бар. Аларды окуп көргөн арабист А. Ю. Якубовский Түндүк мавзолей Жалал-аддин-Хусейнге арналганын аныктаган. Түштүк мавзолей 1186-1187-ж. курулган деп айтылат да, Түндүк мавзолейден 35 жыл кийин салынган делет. Ал эми бийик мунара жөнүндө айта турган болсок, ал XI кылымда курулган деп эсептелет. Буранадагыга караганда бул мунара көркөмдүк жана курулуш техникасынын жогору тургандыгы менен айырмаланып турат. Ушул жагынан караганда Өзгөн мунарасы Токмоктун үстүндөгү Бурана мунарасынан кийин курулган деп эсептелет. Анын бийиктиги 27.40м, ичинен бурама тепкич менен жогору жагына чыгат. Ал бир нече жолу оңдолуп отуруп, бүгүнкү көрүнүшүндө биздин күнгө жетти. Бул күмбөздөр комплекси жана мунара Орто Азия архитектуралык-курулуш техникасын, устаттыгын көрсөткөн эң баалуу тарыхый эстеликтер болуп эсептелет.

Алардын сүрөттөрү почта маркаларына жана мамлекетибиздин акча бирдиктерине түшүрүлдү.

Категория:Кыргызстан
Реборн (куурчак)

thumb|Реборн куурчагы

Реборн — Куурчак түрү. Жаңы төрөлгөн наристе эмне кылса ошону аткара алган бул куурчактарды “тирүү куурчактар” же “жансыз куурчактар” деп да коюшат. Бою жана салмагы жаңы төрөлгөн наристеникине барабар бул куурчак комплектиси менен сатылат. Башкача айтканда, упчудан тартып тамактануучу столу, кийим-кечелери менен. Алгачкы реборн куурчагы 2002-жылы АКШда сатыкка чыккан.Кардарлардын дээрлик 90 пайызы орто курактагы жана карып калган аялдар.Айрым куурчактарынын туулгандыгы тууралуу жасалма күбөлүгү же багып алынган деген сертификаты болот. Ал эми айрым жаштар балалуу болуудан мурун реборн куурчактарын сатып алып, наристеге туура кам көрүү боюнча алдын ала даярдана алат.
Шилтемелер

Категория:Куурчактар
Категория:Наристелер
Категория:Жаш балдар
Курманжан датка ордени

«Курманжан датка» ордени — Кыргыз Республикасынын жогорку даражадагы мамлекеттик сыйлыгы.Курманжан датка ордени көкүрөктүн сол жагына Манас орденинен кийин тагылат.
Ордендин статусу
 Курманжан датка ордени менен коомдук-саясий иште өзгөчө көрүнүктүү сиңирген эмгеги жана эмгектеги жетишкендиктери, мамлекетти коргоого жана чыңдоого, элдин биримдигине, Кыргыз Республикасынын элинин каада-салттарын чыңдоого, өсүп келе жаткан муунду өз мекенин сүйүү жана урматтоо духунда тарбиялоого кошкон салымы бар жарандар сыйланат.
 Курманжан датка ордени менен чет өлкөлүк жарандар, жарандыгы жок адамдар, ошондой эле менчигинин түрүнө карабастан юридикалык жактар сыйланышы мүмкүн.
 Курманжан датка ордени көкүрөктүн сол жагына Манас орденинен кийин тагылат.
Ордендин сыпатталышы
“Курманжан Датка” ордени туура жети бурчтуу күмүш пластинага түшүрүлгөн жети бурчтуу жылдыз.
Жети бурчтуу жылдыз күмүштөн жасалат жана алтындын буусу менен капталып, жылдыздын учтарында алтын шариктер болотКыргыз Республикасында “Курманжан датка ордени жөнүндө" жарлыкка кол коюлду.
Ордендин ортосунда улуттук оюусу бар алкак менен жээктелген, сыртына капталган тегеректе, – түстүү эмалдан жасалган көгүлтүр асмандын фонунда Курманжан Датканын рельефтик сүрөтү бар. Курманжан Датканын силуэти сыртынан капталып, алтындан жасалат. Алкактын төмөн жагында “Курманжан Датка” деген жазуу бар. Улуттук оюу жана “Курманжан Датка” деген жазуу дөмпөйтүлүп, алтындын буусу менен капталат жана түстүү эмалдан жасалган кочкул-кызыл фондо жайгаштырылат.
Улуттук оюу жана цирконий таштары менен кооздолгон жети бурчтуу күмүш пластина ордендин негизи болот. Пластинанын учтарынын аралыгында алтындын буусу менен капталган жети шоола чыгып турат.
Алтындын буусу менен капталган жети бурчтуу жылдыздын диаметри 60 мм, сыртына капталган тегеректики 34 мм.
“Курманжан Датка” орденинин арткы бетинин төмөнкү бөлүгүндө ордендин катар номери чегилет, төөнөгүч түрүндөгү таккычы бар.

Орден менен сыйланган инсандар 
Кошумча маалымат
Шилтемелер
Бүткүл дүйнөлүк СПИД менен күрөшүү күнү

СПИД жана анын пайда болушуthumb|upright|

Бүткүл дүйнөлүк СПИД менен күрөшүү күнү — ар жыл сайын 1-декабрда белгиленүүчү күн.Биринчи жолу 1981-жылы 5-июнда АКШнын Ооруларга көзөмөл жүргүзүү борбору СПИД деген жаңы ооруну каттаган. Алгач "Төрт-Г" деп аталган адамдын иммундук жетишсиздигинин козгогучу (вирус) бара-бара анын кабылдоосуна (синдром) алып келери, аны менен ооруган адам акыры өмүрү менен кош айтышары аныкталганда гана Бириккен Улуттар Уюму ушул дартка карата каршы күрөшүү күнүн 7 жылдан кийин жарыялаган. 

 Тарыхы 
1981-жылы АКШдан жай айында Гаити мамлекетинен келишкен жалаң эркек мейман жарандардан 5 учур далилденген. Дарт героин колдонгон гемосексуал, гемофилик адамдардан байкалган (Төрт-Г). Натыйжада 1981-жылы алгачкы конференция өткөрүлүп, коңгуроо кагылган.СССРде 1985-жылы чет элдик жарандан КИЖКнын (кишинин иммундук жетишсиздигинин козгогучу) биринчи учуру катталган жана маалымат өтө жашыруун сыр катары сакталып, ал ачык айтылган эмес. 1986-жылы америкалык айым каза таап, ал иммундук жетишсиздиктен көз жумганы белгилүү болгон. Натыйжада Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму тарабынан СПИД боюнча глобалдык программа негизделген. Ал эми Бириккен Улуттар Уюму 1988-жылы (БУУ) 1-декабрды Бүткүл дүйнөлүк СПИДге каршы күрөшүү күнү деп жарыялаган. Акыры БУУ 1996-жылы СПИДге каршы "Бириккен программа" кабыл алган. Дал ушул жылы Кыргызстанда КИЖК алып жүргөн эң биринчи учур катталган.

 Ооруу тууралуу 
БУУнун "Бириккен программасынын" баяндамасы боюнча, 2009-жылы дүйнөдө 60 миллион адам аталган ооруга чалдыгып, 25 миллион киши каза болгон. 2008-жылы Жер шарында 430 миң ымыркай иммундук жетишсиздик, демек, СПИД менен төрөлгөн. Натыйжада 15 жашка чейинки КИЖК алып жүргөн балдардын саны 2,1 миллионго жеткен.

17 жыл аралыгында Кыргызстанда 5 миңден ашуун жаран иммундук жетишсиздик козгогуч жана кабылдоо менен ооругандыгы айтылган. Ал эми 2005-жылга чейин Теңир-Тоо жергесинде СПИД менен ооруган адам жок деп эсептелсе, 2013-жылы алардын саны 57 адамды түзгөн. Алардын ичинен төртөө ушул дарттан каза болгондор. 2016-жылдын 1-ноябрына карата Кыргыз өлкөсүндө ВИЧ менен ооругандардын расмий көрсөткүчү 6983тү түзгөн, анын ичинен Кыргыз Республикасынын жарандарынын саны 6617ге барабар болгон. ВИЧке кабылгандардын 66,4 пайызы 20-39 жаштагылар. Өлкөдө ВИЧ-инфекцияны аныктоочу 46 лаборатория бар. 2016-жылдын 1-декабрына карата өлкө боюнча ретровируска каршы терапияны 2574 адам алган. Алардын ичинен 412си кичинекей балдар. Ал эми шприцти алмаштыруучу 37 пункт иштээри маалым болгон.

 Шилтемелер 
 Всемирный день борьбы со СПИДом (1 декабря 2015 года) / ООН (Памятные даты ООН, Международные дни )
 World AIDS Day 2014 - Close the Gap / UN 
 ВОЗ | Всемирный день борьбы против СПИДа

 Фотографии с акций 1 декабря 2011 г. в разных странах 

Категория:1 декабрь
Категория:Медицина
СПИД
СПИД
Абдыжалил Абышев

Абышев Абдыжалил 1938-жылы Сузак районунун Сары-Булак айылында туулган.
 
 1957-жылы Базар-Коргон районуна караштуу Ж. Бөкөнбаев атындагы орто мектепти, 
 1962-жылы Ош Мамлекеттик педагогикалык институтун аяктаган.
 Эмгек жолун ОблОНОнун жолдомосу менен Ош районуна караштуу «ВЛКСМ» орто мектебинде иштеп баштаган.
 1963-1970-жылдары Сузак районуна караштуу «Фрунзе», «Кызыл-Пахтачы» мектептеринде орус тили жана адабияты боюнча мугалим, 
 1970-1994-жылдары Сузак РайОНОдо инструктор, «Көк-Арт» орто мектебинде директордун орун басары, «Тоголок-Молдо» орто мектебинде директор, Жалал-Абад педагогикалык окуу жайында орус тили боюнча мугалим, Көк-Жаңгак шаарындагы №3 Токтогул атындагы орто мектепте директор, 
 1994-жылдан бери Мичурин атындагы орто мектепте орус тили жана тарых мугалими болуп эмгектенет.
 Көп жылдык агартуу тармагындагы эмгеги бааланып, көптөгөн ардак грамоталар жана башка сыйлыктар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3

Категория:Багыш айылы
Категория:Инсандар
Канчоро Бокоев

Бокоев Канчоро 1936-жылы Сузак районунун Көк-Кыя айылында туулган.
 
Кызыл-Октябрь башталгыч мектебинде окуп, орто билимди Көк-Арт орто мектебинен алат.
1954-жылы Жалал-Абад шаарындагы A. С. Пушкин атындагы педагогикалык окуу жайын аяктагандан кийин, эмгек жолун Лейлек районунун Тогуз-Булак жети жылдык мектебинде иштеп баштаган.

Аксы районунун Кызыл-Туу башталгыч мектебинде иштеп жүргөндө Советтик Армиянын катарына чакырылып, Сталинград, Ленинград шаарларында кызмат өтөгөн.
Армиядан келгенден кийин Фрунзе жети жылдык, Дзержинский жети жылдык мектептеринде иштеп,
1964-жылы өз айылындагы Кызыл-Октябрь башталгыч мектебине которулуп, башчысы болуп эмгектенип, 1982-жылы эс алууга чыккан.

 Колдонулган адабияттар 
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3

Категория:Багыш айылы
Категория:Инсандар
Маматов Турдубай

Маматов Турдубай 1936-жылы 6-майда Сузак районунун Сары-Булак айылында туулган.
 
 1960-жылы Көк-Арт орто мектебин, 1965-жылы Кыргыз Мамлекеттик Университетинин физика-математика факультетин аяктаган.
 Эмгек жолун 1965-жылы Үч-Коргон районундагы Пушкин атындагы орто мектепте математика мугалими болуп иштеп баштаган.
 1966-1974-жылдары Фрунзе районуна караштуу Хашмион орто мектебиндеги бюджеттик интернатта жетекчи, райондук эл агартуу бөлүмүндө инспектор, башчысы, Ломоносов атындагы орто мектепте директор, Хайдаркандагы мектеп-интернатта директор, 
 1974-1989-жылдары Жалал-Абад шаарындагы №9 орто мектепте директор, Жалал-Абад шаарындагы A. С. Пушкин атындагы педагогикалык окуу жайында тарбиялык иштер боюнча директордун орун басары, ОблОНОдо инспектор, 
 1989-жылдан Октябрь кыштагындагы Ж. Бөкөнбаев атындагы балдар үйүндө директор болуп эмгектенип ардактуу эс алууга чыккан.
 “Эл агартуунун отличниги” Бир нече Ардак грамоталар жана башка сыйлыктар менен сыйланган.
 

 Колдонулган адабияттар 
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3

Категория:Багыш айылы
Категория:Инсандар
Өнөров Мамат

Өнөров Мамат 1934-жылы Сузак районунун Багыш айылында туулган.
 
 1949-жылы Багыш мектебинен жетинчи классты мактоо баракчасы менен, 1952-жылы Көк-Арт орто мектебин эң жакшы баалар менен аяктаган.
 Жалал-Абад областты боюнча эң жакшы окуган балдарды тандоо экзаменинен өткөн 15 баланын бири болгон.
 1957-жылы Кыргыз Мамлекеттик Университетинин математика факультетин аяктап, эмгек жолун Багыш орто мектебинде мугалим болуп иштеп баштаган.
 1959-1971-жылдары Багыш орто мектебинде окуу бөлүмүнүн башчысы, Катыраңкы айылындагы Горький атындагы орто мектептин директору болуп иштеген.
 1971-жылы Архангел айыл өкмөтүнө төрага болуп шайланып, 1980-жылга чейин төрага болуп эмгектенет.
 1973-жылы “Жигули” автомашинасы менен сыйланган.
 1980-1994-жылдары Сузак СПТУ №36да тарбиячы мугалим, окуу бөлүмүнүн башчысы, чарба боюнча директордун орун басары, Ломоносов мектебинде математика мугалими болуп эмгектенип ардактуу эс алууга чыккан.
 “Эл агартуунун отличниги” наамын алган, “Эмгек ардагери” медалы менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3

Категория:Багыш айылы
Категория:Инсандар
Муркамил Алиев

Алиев Муркамил 1913-жылы Сузак районунун Кедей-Арык айылында туулган.
 
 1922-жылы 9 жашынан Ташкенттеги жатак мектебинде окуган.
 1961-жылы Жалал-Абад педтехникумун аяктаган.
 1932-жылдан Казарман, Жыгач-Коргон, Чаңгент, Октябрь, Үч-Малай, Кара-Чолок, Эшме айылдарында 40 жылдан ашык мугалим болуп үзүрлүү эмгектенип, 
 1975-жылы эс алууга чыккан.
 1993-жылы 7-ноябрда дүйнөдөн кайткан.

 Колдонулган адабияттар 
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3

Категория:Багыш айылы
Категория:Инсандар:Кыргызстан
Кулуев Шакир

Кулуев Шакир 1933-жылы Сузак районунун Кедей-Арык айылында туулган.
 
 1948-жылы У. Абдукаимов атындагы орто мектептен 7-классты, 
 1952-жылы Жалал-Абад шаарындагы кыргыз орто мектебин, 
 1953-жылы Жалал-Абад шаарындагы Мугалимдер институтунун табияттануу жана география факультетин, 
 1963-жылы Ош Педагогикалык институтунун химия-биология бөлүмүн аяктаган.
 40 жылдан ашык мугалимдик кесипти аркалап, жаштарды окутуп тарбиялоодо кылган эмгеги бааланып көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон.
 Эл агартуунун отличниги.

 Колдонулган адабияттар 
Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. – Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3

Категория:Багыш айылы
Категория:Инсандар