Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Дуровдор

Дуровдор – орус цирк артисттеринин, маскарапоз-дрессировщиктердин үй-бүлөсү. Анатолий Леонидович Дуров [26. 11(8. 12). 1864, Москва –8(21).1.1916, Мариуполь] – акробат, эквилибрист, жонглёр. 1879-ж. балаганда ойноодон баштап, 1882-ж. айбанаттарды үйрөтүүгө өткөн. Саясий сатирага кайрылган туңгуч цирк артисти. Владимир Леонидович Дуров [25. 6(7. 7). 1863, Москва – 3. 8. 1934, ошол эле жер] – РСФСРдин эмгек сиңирген артист (1927). А. Л. Дуровдун агасы. 1879-ж. үйрөтүлгөн айбанаттары менен сатиралык номурларды аткарган. Россияда 1-жолу айбанаттардын табигый сезимине жана рефлексине карата үйрөтүү жолун иштеп чыккан. 1912-ж. Москвада музей-бурч ачкан (азыр В. Л. Дуров атындагы бурч). Анатолий Анатольевич Дуров [26. 11(8. 12). 1887, Воронеж – 19. 11. 1928, Ижевск] – А. Л. Дуровдун уулу. Өнөрүн 1914-жылдан көрсөтө баштаган. Империалисттик согушка каршы чыгарган тамашасы үчүн сүргүнгө айдалган. 1917-ж. циркке кайра келип, айбанаттардын көп түрүн үйрөтүп, оюн көрсөткөн. Владимир Григорьевич Дуров [3(16). 4. 1909, Воронеж – 14. 3. 1972, Москва] – СССР эл артисти (1967). А. Л. Дуровдун небереси. Дуровдордун жолун жолдоп, сатирачы-маскарапоз катары айбанаттарды кызыктуу ойнотууга жетишкен. Европанын көп өлкөлөрүндө өнөрүн тартуулаган. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган. Юрий Владимирович Дуров [30.12. 1909 (12. 1. 1910), Петербург – 22. 2. 1971, Брюссель] – СССР эл артисти (1971). В. Л. Дуровдун небереси. Сатирачы-маскарапоз, ар түрдүү айбанаттарды оюнду жаңылбай аткарууга үйрөткөн устат. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. Тереза Васильевна Дурова (5. 9. 1926-ж. туулган, Воронеж) – РСФСРдин эмгек сиңирген артист (1969). А. Л. Дуровдун небереси. 1947-жылдан ар түрдүү айбанаттар менен оюн көрсөтүүдө.
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Инсандар
Категория:Орусия
Дутар

thumb|250px

Дутар (фарсча дотар, до – эки, тар – кыл) – байыркы кылдуу музыкалык аспап. Тажиктерде дутор, түркмөн, өзбек, уйгурларда дутар деген аталышта тараган. Тулкусу алмурут түспөлүндө келип, тыт жыгачынан чабылат. Моюну узун, 13–14 беренеге бөлүнгөн. Эки кылдуу; жибек же ичеги кыл тагылат. Добушу назик. Дутардын жөнөкөй түрү Тажикстандын тоолуу райондорунда жашаган элдердин арасында кеңири тараган. Дутар негизинен квартага, кээде квинтага күүлөнөт. Узундугу Памирде 750 мм, өзбекте, тажикте жана кытайда 1200–1300 мм. Дутар жеке жана коштоочу аспап катары пайдаланылат. Дутардын прима, альт, бас, контрабас түрлөрү өркүндөтүлгөн. Дутардын беренеси 20га жетип, доошу бийиктелет. Өзбек эл аспаптар оркестринде, ансамблдерде ойнолот, ырларды, аспаптык чыгармаларды коштойт.
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Искусство жана маданият
Категория:Музыкалык аспаптар
Дүйнө бөлүктөрү

thumb|Дүйнө бөлүктөрү.
Дүйнө бөлүктөрү – Жер шарынын шарттуу бөлүктөрү; ага материктер же анын бөлүктөрү жана ага жакын жаткан аралдар кирет. Дүйнө бөлүктөрү алтоо: Европа, Азия (экөө биригип, Евразия материгин түзөт), Африка, Австралия, Америка (Түштүк Америка, Түндүк Америка материктери), Антарктида; кээде Океания да дүйнө бөлүктөрүнө кирет. Ошондой эле Жаңы жана Эски дүйнө бөлүктөрүнө бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:География
Дүйнө жактары

thumb|Дүйнө жактары.
thumb|Маджонг: Шамал (чыгыш, Түштүк, батыш, Түндүк).
Дүйнө жактары, горизонттун жактары – горизонттун 4 негизги чекити – Түндүк (N), Түштүк (S), чыгыш (E же O), батыш (W). Кээде горизонттун чейрек бөлүктөрү да дүйнө жактары деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:География
Дүйнө тилдери

thumb|upright=2|Дүйнө тилдери.
Дүйнө тилдери – жер жүзүндө жашаган элдердин тилдери. Азыркы учурда дүйнөдө 6 миңден ашуун тил бар. Булардын ичинен эң кеңири тараганы жана сан жагынан көп киши сүйлөгөнү – кытай, англис, хинди, испан, араб, француз, португал, бенгал, орус, жапон, немис жана башка тилдер. Дүйнө тилдеринин изилденүү деңгээли бирдей эмес. Ошондуктан аларды бөлүштүрүүдө көбүнчө тектештик белгилери жетекчиликке алынат. Бир тилден тараган, бир булактан келип чыккан жакын жана алыс тектеш тилдер тилдик үй-бүлө, ал эми бир үй-бүлөнүн ичиндеги жакын тектеш тилдер тилдик топтор деп аталат.

Дүйнө тилдери негизинен, төмөнкүдөй үй-бүлөлөргө жана топторго бөлүнөт:
 1. Алтай тилдеринин үй-бүлөсү: курамына түрк (кыргыз, казак, өзбек, кара калпак, уйгур, түркмөн, татар, башкыр, кумук, карачай, балкар, азербайжан, түрк, гагауз, хакас, тува, алтай, якут, чуваш, шор жана башка), моңгол (моңгол, бурят, калмак жана башка), тунгус-манжу (эвенк, эвен, манжу, нанай, орок жана башка) тилдеринин тобун, корей жана япон тилдерин камтыйт. Евразия кең мейкиндигине тараган түрк тилдери ич ара булгар, огуз, кыпчак, карлук, кыргыз (кыргыз-кыпчак) сыяктуу чакан топторго жиктелет. Корей, япон тилдеринин алтай үй-бүлөсүнө тектеш экендиги алтаистикада кеңири белгиленип келе жатат.
 2. Индевропа тилдеринин үй-бүлөсү: герман (англис, немис, нидерланд, швед, норвег, исланд), балт (латыш, литва), роман (италян, француз, испан, португал, румын, молдова жана башка), славян (орус, украин, белорус, поляк, чех, болгар, серб, хорват жана башка), иран (фарсы, пушту, тажик, осетин жана башка), инди (инди, бенгал, урду, цыган жана башка) топтору.
 3. Кытай-тибет тилдеринин үй-бүлөсү кытай, тибет, бирма, тай, лаос, дунган жана башка тилдерди камтыйт.
 4. Фин-угор тилдеринин үй-бүлөсүнө фин (фин, эстон, коми, карел, веп, ижор жана башка) жана угор (мажар) (венгр, мордва, марий, ханты, манси жана башка) топтору кирет. Айрым окумуштуулар муну алтай үй-бүлөсү менен бириктирип, урал-алтай тилдеринин тектештиги деп карашат.
 5. Семит-хамит тилдеринин үй-бүлөсүнө семит (араб, иврит, ахмор, айсор, тигре жана башка), хамит (кашит, бербер, чад жана башка) топтору кирет. Байыркы аккад, арамей, финикий эстеликтеринин тили да ушул үй-бүлөгө тиешелүү.
 6. Кавказ тилдеринин үй-бүлөсү грузин, сван, абхаз, адыгей, абазин, кабардин, чечен, ингуш, авар, лак, даргин жана башка тилдерди камтып, Түндүк Кавказ жана Түштүк Кавказ топторуна бөлүнөт.
 7. Дравид тилдеринин үй-бүлөсү Түштүк Индия менен Шри-Ланкага тараган тамил, малаялам, каннада, телугу, куи, гонди жана башка тилдерди камтыйт.
 8. Австронезия тилде ринин үй-бүлөсү: Индонезия, Филиппин, Малазия, Океания аймактарында жашаган көптөгөн элдердин тилдери.
Дүйнө тилинин ичинен Америка, Африка, Австралия жана башка чөлкөмдөргө тараган көп сандаган тилдердин чыгыш теги илимий жактан бүгүнкү күнгө чейин так аныктала элек.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1
Дюна

thumb|Дюна.

Дюна – шамалдын таасиринен пайда болгон кум дөбөлөр. Чөлдөрдө, көл, деңиз, дарыя жээктеринде жана башка жерлерде шамал учурган кумдун топ-топ болуп үйүлүшүнөн пайда болот. Бархандардан айырмасы тик капталдары томпок болуп, мүйүз сымал жалдары арт жагында жайгашат. Дюнанын бийиктиги 10–30 м, айрым учурда 100 мге чейин жетет. Алар өсүмдүк тамырлары менен кармалбагандыктан, жылына 1 мден 10 мге чейин (шамалдын багыты боюнча) жылат. Мындай кум дөбөлөрдүн жылышы бак-дарак отургузуу аркылуу токтотулат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:География
Альбрехт Дюрер

thumb|Альбрехт Дюрер
Альбрехт Дюрер ( 21. 5. 1471, Нюрнберг – 6. 4. 1528, ошол эле жер) ― немис живописчиси жана искусство теоретиги, Кайра жаралуу доорундагы ири сүрөтчү. Алгачкы иштеринде («Паумгартнерлердин алтары», 1502–04, Эски пинакотека, Мюнхен) реалисттик багыттагы изденүүлөрү кийинки готика өнөрүнүн элементтери менен айкалышат. Реформация мезгили менен 1525-жылдагы Дыйкандар согушун чагылдырган сүрөттөрү («Төрт апостол», 1526) Кайра жаралуу доорундагы көркөм сүрөт өнөрүнүн ири жетишкендиктеринен болгон. Анын портреттери («Жигиттин портрети», 1521, Дрезден, Сүрөт галереясы) адамдын ички умтулуусун, ой-аракетинин тереңдигин көрсөтөт. Дюрер философиялык терең образдарга бай, формасы боюнча жаңы, тематикасы ар түрдүү гравюраларды («Рыцарь, өлүм жана азезил», 1513; «Ыйык Иероним», «Меланхолия», экөө тең 1514) жараткан. Дюрер архитектура, математика, механика жаатында да эмгектенген. Дүйнөлүк жана немис маданиятынын тарыхында анын трактаттары, күндөлүктөрү маанилүү орунду ээлейт.

 Булактар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Инсандар
Категория:Германия
Категория:Туулгандар 1471-жылы
Категория:Өлгөндөр 1524-жылы
Орусиянын 2015-жылы чыгарылган эстелик монеталары

Чыгарылган күнү Тираж Номинал Металл Оригиналдагы аталышы Кыргызча котормосу Аверс Реверс 12-январь (Үчтүн айы) 3000 2 Күмүш Выдающиеся личности России: Художник В.А. Серов, к 150-летию со дня рождения (19.01.1865) Орусиянын залкар инсандары: Сүрөтчү В.А. Серовтун 150-жылдыгына карата (19.01.1865) 130px 130px 2-февраль (Бирдин айы) 3000 2 Күмүш Выдающиеся личности России: Пианист С.Т. Рихтер, к 100-летию со дня рождения (20.03.1915) Орусиянын залкар инсандары: Пианист С.Т. Рихтердин 100-жылдыгына карата (20.03.1915) 130px 130px 2-февраль (Бирдин айы) 1000 25 Күмүш Памятники архитектуры России: Петровский путевой дворец, г. Москва Орусиянын архитектура эстеликтери: Петровский путевой дворец, Москва ш. 130px frameless|130x130px 2-февраль (Бирдин айы) 1000 25 Күмүш Архитектурные шедевры России: Ф.О. Шехтель frameless|130x130px frameless|130x130px 2-март (Жалган куран) 3000 3 КүмүшПамятники архитектуры России: Софийский собор, г. Тобольск Тюменской обл. frameless|130x130px frameless|130x130px 2-март (Жалган куран) 3000 3 КүмүшПамятники архитектуры России: Здание железнодорожного вокзала, г. Владивосток frameless|130x130px frameless|130x130px 26-март (Жалган куран) 5000 3 Күмүш70-летие Победы советского народа в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг. frameless|130x130px frameless|130x130px 26-март (Жалган куран) 1000 25 Күмүш 70-летие Победы советского народа в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг. frameless|130x130pxframeless|130x130px 26-март (Жалган куран) 1500 50 Алтын70-летие Победы советского народа в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг. frameless|130x130px frameless|131x131px 1-апрель (Чын куран) 3000 2 КүмүшВыдающиеся личности России: Композитор П.И. Чайковский, к 175-летию со дня рождения (07.05.1840) frameless|130x130px 
 Эскртүүлөр 

 

 Шилтемелер 

 База данных по памятным и инвестиционным монетам
 Каталоги памятных монет (1997—99)
 Издания Банка России — Памятные монеты России (2006—12)
 План выпуска памятных и инвестиционных монет

Категория:Орусиянын эстелик монеталарынын тизмелери
Дэн Сяопин

thumb| Дэн Сяопин (1979).
Дэн Сяопин, Дың Си-сян, Дың Cяупин (22. 8. 1904, Кытай, Сычуань провинциясы, Пайфан – 19. 2. 1997, Пекин) – Кытайдын мамлекеттик жана коомдук ишмери.

1920-ж. Франциядан билим алган. 1922-жылдан Кытай Коммунисттик Жаштар Союзуна, 1924-жылдан Кытай КПнын мүчөсү. 1925-ж. саясий ишмердүүлүгү үчүн Франциядан куулуп, Москвадагы Чыгыш эмгекчилеринин Коммунисттик университетине, кийин Сунь Ятсен атындагы университетте окуган. 1927-ж. Кытайга кайтып, 1929–30-жана башка пайсек жана Лунчжоу көтөрүлүшүн жетектеп, ошол эле учурда Кытай кызыл армияcынын катарына кошулган. Япония менен болгон согушта 8-армиянын бөлүктөрүндө комиссар болуп кызмат кылган. 1945-ж. Кытай элдик-боштондук армиясына караштуу 2-армиянын комиссарлыгына дайындалган. Ушул жылдары Дэн Сяопин Кытай КП БКга мүчөлүккө кабыл алынып, 1949-жылдагы революцияга активдүү даярдык көргөн. Революция жеңгенден кийин Мамлекеттик Советтин (өкмөт) премьеринин орун басары болуп дайындалган. 1956–66-ж. Кытай КП БКнын Генералдык секретары болуп иштеген. 1960-жылдардын экинчи жарымында Кытайда «Маданий революциянын» башталышына байланыштуу пикир келишпестиктерден улам Дэн Сяопин кызматынан ажырап, трактор заводуна жиберилген. 1973-ж. Чжоу Эньлайдын кийлигишүүсү менен мурунку кызматы кайтарылып берилген, бирок Чжоу Эньлай өлгөндөн (1976) кийин кайрадан куугунтукталган. 1977-ж. Кытай КПнын 11-съездинде «төртөөнүн тобунун» жоюлушу менен кайрадан акталган. Дэн Сяопиндин сунушу боюнча Кытай КП БКнын 3-пленумунда (1978-ж. декабрь) кытайлык өзгөчөлүк менен социализм куруу жана экономикалык реформа жүргүзүү багыты кабыл алынган. Анын демилгеси менен «маданий революция» саясаты, Мао Цзэдундун жаңылыштыктары сынга алынып, жеке ишмердикке жол ачылган жана ММКга карата цензуралар жоюлган. 1980-жылдардын башында Кытай менен Тайванды тынчтык жолу аркылуу бириктирүү үчүн «бир өлкө – эки түзүлүш» аттуу идея киргизген. Өз эрки менен 1987-ж. Кытай КП БКнын мүчөлүгүнөн, 1989-ж. Кытай КП БКнын Борбордук согуш кеңешинин башчылыгынан баш тарткан. Ага карабастан өмүрүнүн акырына чейин КЭРдин жетекчилигинде негизги күч болуп саналган. Бишкек шаарындагы көчөгө ысмы берилген.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Инсандар
Категория:Инсандар:Кытай
Категория:Кытай
Категория:Кытайлар‎
Категория:Мамлекет башчылары‎
Категория:Туулгандар 1904-жылы
Категория:Өлгөндөр 1997-жылы
СССРдин 1960-жылдары чыгарылган эстелик монеталары

Чыгарылган күнү Тираж Номинал
(рубль менен) Металл Оригиналдагы аталышы Кыргызча котормосу Аверс Реверс28-апрель (Чын куран) 1965-жылы 60000000 монета регулярдуу чыгарылуучу монеталардын металынан

 11250 - uncirculated жана proof-like 1 Жез менен никельдин аралашмасы 20 лет победы над фашистской Германией Фашисттик Германияны жеңишке 20 жыл frameless|330px1-октябрь(Тогуздун айы) 1967-жылы 50000000 монета регулярдуу чыгарылуучу монеталардын металынан

 211250 - uncirculated 10 тыйын Жез менен никельдин аралашмасы 50 лет Советской власти Совет бийлигинин 50-жылдыгы frameless|330px1-октябрь(Тогуздун айы) 1967-жылы 50000000 монета регулярдуу чыгарылуучу монеталардын металынан

 211250 - uncirculated 15 тыйын Жез менен никельдин аралашмасы 50 лет Советской власти Совет бийлигинин 50-жылдыгы frameless|330px1-октябрь(Тогуздун айы) 1967-жылы 50000000 монета регулярдуу чыгарылуучу монеталардын металынан

 211250 - uncirculated 20 тыйын Жез менен никельдин аралашмасы 50 лет Советской власти Совет бийлигинин 50-жылдыгы frameless|330px1-октябрь(Тогуздун айы) 1967-жылы 50000000 монета регулярдуу чыгарылуучу монеталардын металынан

 211250 - uncirculated 50 тыйын Жез менен никельдин аралашмасы 50 лет Советской власти Совет бийлигинин 50-жылдыгы frameless|330x330px1-октябрь(Тогуздун айы) 1967-жылы 52500000 монета регулярдуу чыгарылуучу монеталардын металынан

 211250 - uncirculated жана proof-like 1 Жез менен никельдин аралашмасы 50 лет Советской власти Совет бийлигинин 50-жылдыгы frameless|330x330px
Категория:СССРдин эстелик монеталарынын тизмелери
Чычкан өрөөнү

thumb|350px|Чычкан өрөөнү
Чычкан өрөөнү - Талас Ала-Тоосу менен Суусамыр кырка тоосунун аралыгында Чычкан суусунун агымы боюнча түндүктөн түштүккө созулуп жатат. Аянты 1150 км2. Узундугу 63 км, туурасы баш жагында 1,5–2 км, ортоңку бөлүгүндө (Итагар куйган жерде) 0,3–0,5 км, Кетментөбөгө чыга беришиндеги төмөнкү бөлүгүндө 2–3 км. Деңиз деңгээлинен 1000–2800 м бийиктикте жатат. Тегерегиндеги тоолор өрөөндүн таманынан 1500–2800 мге көтөрүлөт. Капталдары тик (40–70°), аскалуу; палеозойдун гранит, чополуу сланец, мрамор, акиташ, кумдук, өрөөндүн төр жагынын таманы төртүнчүлүк мезгилинин чөкмө тектеринен турат. Чычкандын төрү байыркы мөңгүнүн аракетинен түзүлгөн тепши сымал өрөөн, ортоңку бөлүгүндө тоолор көтөрүлүп, суунун жеп кетишинен пайда болгон V формасындагы капчыгай, төмөн жагы кеңейип, тектирлердин комплексинен турат. Климаты континенттик. Июлдун орточо темпрасы баш жагында 3,9°С, төмөн жагында 20°С, январдыкы — 18°...— 14,2°С. Жылдык жаан-чачыны 330–630 мм. Өрөөн аркылуу Чычкан суусу агат; анын куймалары — Итагар, Козужар, Арым, Данке, Корумдусай (оң), Күйүкбулак, Алабел (сол). Ландшафты бийиктик боюнча өзгөрөт: карбонаттуу ачык коңур топурактуу жарым чөл (1000–1600 м бийиктикте; шыбак, эфемер, баялыш жана башка өсүмдүктөр өсөт), кара коңур топурактуу талаа жана шалбаалуу талаа (1600—2200 м; кызылот, түктүү буудайык, аюучач, чайыр жана башка), каралжын күрдүү топурактуу арча-карагайлуу сейрек токой (2200–3000 м), субальп шалбаасы, шалбаалуу талаа, жапалак арча (3000—3500 м), альп шалбаасы жана шалбаалуу талаа (3500–4000 м), гляциалдыкнивалдык зоналары (4000 мден жогору). Чүй өрөөнү аркылуу ЛЭП—500 электр линиясы жана Бишкек — Ош автомобиль жолу өтөт. Өрөөн – республикадагы кооз жерлердин бири.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги шилтемелер 

Категория:Жалал-Абад облусу
Категория:Өрөөндөр
Категория:Тумар-2011
Гылман Ыман

Гылман Ыман (15 Февраль (Бирдин айы), 1986, Ени Ташкент, Барда, Азербайжан ССР) — Азербайжан акыны Publicist, "Алтын калем" сыйлыгын тапшыруу (2011-жыл), Жазуучулар союзунун мүчөсү (2010).

 İstinadlar 

Категория:Акындар
Категория:Инсандар:Азербайжан
Ачаланган диктиофора

thumb
Ачаланган диктиофора , (Bosc. E. Fisch) – Жаш мөмөлүк денеси негизинен шар сымал, жумурткадай, кээде цилиндрдей, диаметри 4-5 см, жылмакай, башында ак, кийин агыш-саргыч жана ачык күрөң, теги мицелийлүү жипчелүү. Рецептакулу цилиндрдей, узундугу 15-20 см, калыңдыгы 2,5-4,5 см, түбүнө ичкерген, көңдөй, ак же ачык күрөң волңвалуу теги менен. Калпак сымал глебасы конустай, узундугу 3- 5 см жана ушундай эле калыңдыкта. Анын сырткы жагы бутактанган жана бири-бири менен бекилген кабырчалардан торчолонгондой көрүнөт; калпакчасы жетилгенде саргыч-жашыл, былжырлуу. Глебасы менен рецептакуласынын өйдөкү учуна ак же агыш-бозомук, агыш-саргыч, салаңдаган токулган юбкага окшогон, рецептакуласынын ортосуна же аягына жеткен торчодой индузий бекиген. Жетилген козукарын начар жагымсыз жыт чыгарат. Базидиялары 6-8 споралуу. Споралары эллипстей, 3,5-4,4 х 1,2-1,8 мкм, жылмакай.

 Биологиялык өзгөчөлүктөрү 
Гумуста сапротроф. Споралары чымындар аркылуу таралат.
 Жалпы жана өлкөдө таралышы 
Батыш жана Чыгыш Европа, Кытай, Түндүк Америка, Казакстан, Кыргызстан: Бишкек ш.
 Өсүү шарттары 
Гумуска жана органикалык калдыктарга бай топурактарда, дайыма нымдуу жерлерде, токойлордо жана эс алуу бактарда учурайт.
 Саны 
Бирин-серин экземплярдан кездешет.
 Чектөөчү факторлор 
Изилденбеген.
 Өстүрүү 
Өстүрүүгө мүмкүн эмес.
 Уюштурулган коргоо аракеттери 
Атайын коргоо аракеттери иштелип чыккан эмес. СССРдин Кызыл китебине (1984) киргизилген.
 Коргоо үчүн зарыл аракеттер 
Жаңы өскөн аймактарды аныктоо.
 Статусу 
EN. Сейрек кездешкен түр. КМШнын территориясындагы Dictyophora тукумунун жападан жалгыз өкүлү. Элдик дарыгерчиликте колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби 2-басылышы – Бишкек: 2006. – 544 б. – ISBN 9967-23-367-2

Категория:Биология
Категория:Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби
Лабан

Лабан – карлуктарга караштуу уруулар. Лабан тууралуу маалыматтар орто кылымдагы араб авторлорунун эмгектеринде кезигет. Араб географы Истахри Абу Исхак (10-кылым) «Мамлекеттин байлыгы жөнүндө китеп» аттуу эмгегинде кыргыздардын өлкөсү Усрушан, Фергана, Илак, Шелжи, Лабан аймактарынан ары жайгашкан, же кыргыздар лабандар турган жерден кийинки тоо этектеринде жашаган деп эскерет. Араб тарыхчысы жана саякатчысы Мукаддаси Шамсидин Абу Абдаллах (10-кылымдын аягы) «Өлкөнү билүүнүн жолдору» эмгегинде Лабан деген жер (шаар) Невакент (азыркы Орловка кыштагы) шаарына жакын жайгашкандыгы ж-дө маалыматтарды калтырган. Фарсы тилинде белгисиз автор тарабынан жазылган «Худуд ал-алам» тарыхый-географиялык чыгармасында карлуктарга таандык шаарлардын бири катары лабандар жашаган Карминкет деген чоң кыштак эскерилет. Ал Чүйдөн Ысык-Көлгө кетчү жолдо Узкет менен Тоңдун (Тоңг) ортосунан орун алган. Кээ бир тарыхчылардын пикиринде ал азыркы Кемин өрөөнүндө жайгашкан.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Археология
Лабиринт

Лабиринт (гр. labyrinthos) – татаал, чаташкан планда курулган имарат. Байыркы авторлор (Геродот, Диодор, Страбон жана башка) лабиринттин беш түрүн көрсөтүшкөн. Эң белгилүүсү – Крит лабиринти. Грек мифологиясы боюнча желмогуз Минотаврды жашырып туруш үчүн Дедал тарабынан курулган. Миностун сарайы деп да аталат. Египет лабиринти фараон Аменемхет IIIнүн (биздин заманга чейин 19-кылым) пирамидасынын биздин заманга чейин 19-кылымда Файюм оазисинде Хаварада курулган маркум коюлуучу храмы. Ал көптөгөн залдары, өткөөлдөрү, жер алдындагы жайлары бар зор имарат болгон. Лабиринт өзү сакталган эмес, орду 1988-ж. археологиялык казууда аныкталган. Самос лабиринти деп адатта Самос аралындагы биздин заманга чейин 6-кылымда курулган Гера кудайдын храмы аталат. Италия лабиринти – Клузий шаарынын Этруск падышасы Порсена коюлган жай. 17–18- кылымда парктарда ичке ийри-буйру жол түшүрүлүп, тегизделип кыркылган бийик керегелүү бактар да лабиринт аталган. Ошондой эле таштардан төшөлүп жасалган жана аска таштарга чегилип калтырылган байыркы лабиринтди да көрүүгө болот. Лабиринттин ташка чегилген сүрөтү Сулайман тоодон да табылган. Ош тарых музейинин кызматкери Е. В. Дружинина анын көчүрмөсүн алып, илимий алкакка алып чыккан.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Курулуш
Лаборатория

thumb|Лаборатория.
Лаборатория (Тажрыйбакана) (лат. laboro – иштейм) – илимий мекеме, долбоорлоо-конструкциялоо, өнөр жай, айыл чарба , байланыш, транспорт, саламаттык сактоо, маданият жана башка мекемелерде илимий изилдөө, өндүрүштүк көзөмөлдөө жана окуу экспериментин жүргүзүүчү ишкана же бөлүм. Лаборатория министрлик, ведомство жана башка илимий мекемеде өзүнчө структуралык бөлүкчө боло алат. ЖОЖдордо окуу (лабораториялык сабак өткөрүлүүчү) лабораториясы, проблемалык (ири илимий-техникалык изилдөөлөр жүргүзүлүүчү) жана тармактык (эл чарбасында социал-экономикалык маселелер боюнча) лаборатория болуп 3 типке бөлүнөт. Тармактык жана проблемалык лаборатория 1956-жылдан баштап ЖОЖдордо түзүлө баштаган. Тергөө жана сот тармагында, агрохимиялык, өндүрүштүк-көзөмөлдөө лабораториясы, орто билимдүү адистерди даярдоочу окуу жайларында жана мектепте окуу ишине байланыштуу лаборатория, ошондой эле саламаттык сактоо тармагында клиника-диагностикалык жана атайын физиологиялык жана башка лабораториялар бар жана шартка жараша республикалык, облустук, шаардык, райондук болуп бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Табият илимдери