Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Үнкерат

Үнкерат — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Вульканайфель районуна кирет.

Калкы — 1549 киши (2013-жыл)Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010 (PDF; 727 KB). Аянты — 10,10 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 2 33 035. Муниципалитеттин башчысы — Райнер Хельфен.

Булактар

Тышкы шилтемелер
 Расмий сайты

Категория:Рейнланд-Пфальц шаарлары
Якобсвайлер

Якобсвайлер — Германия Федеративдик Республикасынын Рейнланд-Пфальц жеринде жайгашкан муниципалитет. Доннерсберг районуна кирет.

Калкы — 239 киши (2013-жыл)Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010 (PDF; 727 KB). Аянты — 2,40 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду — 07 3 33 035. Муниципалитеттин башчысы — Аннегрет Раух.

Булактар

Тышкы шилтемелер
 

Категория:Рейнланд-Пфальц шаарлары
Павлиндер

thumb|Pavo cristatus (эркек).
Павлиндер , тоостор – кыргоолдор тукумунун уруусу.

Павлиндердин 2 түрү бар. Кадимки Павлиндердин эркегинин дене узундугу 100–125 см, куйругу 40–45 см, эркегинин салмагы 4–4,5 кг. Көзчөлөр менен кооздолгон куйрук жапкычы 120–130 смге жетет. Башы, мойну, көкүрөгүнүн бир бөлүгү көк, жону жашыл, денесинин асты жагы кара түстө. Ургаачысы майдараак, анча кооз эмес, куйрук жапкычы болбойт. Индстан жарым аралында, Шри-Ланкада кездешет. Көк канат Павлиндер кооз, ачык түстө, ургаачысы эркегинен аз айырмаланат. Индикытайды, Суматра аралын мекендейт. Бадал арасында, токою кыйылган жерде, суу жээктеринде жашайт. Полигамдар: эркеги 3-5 ургаачы менен топтошуп жүрөт. Жынысташуу алдында куйрук жапкыч канатын желпүүр сымал жайып, тик көтөрөт. Жерге уялайт, 5-6 жумуртка тууп, ургаачысы 27-30 күн басат. Өсүмдүк жана майда жаныбарлар (курткумурска, моллюска, майда омурткалуулар) менен азыктанат. Кадимки Павлиндер кооз куш катары өстүрүлөт. ТКЭСтин кызыл китебине катталган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Канаттуулар‎
Павлодар

thumb|Павлодар (2009).
Павлодар – Казакстандагы шаар (1861-жылдан). Павлодар облусунун административдик борбору. Иртыш дарыясындагы порт. Шаар 1720-ж. негизделген. Калкы 331,1 миң (2012). Темир жол бекети. Нефть ажыратуу, комбайн жана шина, картон-рубероид заводдору, алюминий, кеме куруу жана ремонттоо, тамак-аш (эт, ун комбинаттары, сүт заводу) өнөр-жай ишканалары иштейт. Балык кармалып, беленделет (консерва даярдалат). Павлодарга жакын Иртыш – Караганды каналы өтөт. Эки университет, 8 институт, коллеж, китепканалар, драма театры, музейлер (край таануу, көркөм искусство), мечиттер, кафедралуу собор бар. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Казакстан шаарлары‎
Категория:1720-жыл‎
Падан түздүгү

thumb|Падан түздүгү.
Падан түздүгү - Италиянын түндүгүндө, Альп, Аппенин тоолору жана Адрия деңизи менен чектешет. Падан түздүгүнүн айрым бөлүктөрү Ломбардия ойдуңу (түндүк-батышы), Венеция ойдуну (чыгышы) деп аталат. Узундугу 500 кмдей, туурасы 200 км, бийиктиги 300-400 мге чейин (батышында). Падан түздүгү По дарыясынын жана анын куймаларынын аллювий, ошондой эле деңиз чөкмөлөрүнө толгон тектон. ийилүүдө жайгашкан. Калкы жыш отурукташкан; маданий ландшафт басымдуу. Италиянын негизги айыл-чарбалуу аймагы (буудай, жүгөрү, шалы эгилет). Ири шаарлары: Милан, Турин, Болонья, Падуя. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Италия
Категория:Өрөөндөр‎
Па-Де-Кале

thumb|Па-Де-Кале.
Па-Де-Кале (французча Pas de Calais), Дувр кысыгы (англисче Strait of Dofer) – Улуу Британия аралы менен Европанын материктик бөлүгүнүн (Франция) аралыгындагы кысык. Узундугу 37 км, эң жазы жери 32 км, тереңдиги 21 м. Порттору: Кале, Кале-Дюнкерк (Франция). Кысык аркылуу Дувр менен Калени байланыштыруучу суу түбүндөгү темир жол туннели өтөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Кысыктар арип боюнча
Категория:Батыш Европа‎
Пайдалуу аракет коэффициенти

Пайдалуу аракет коэффициенти – энергияны өзгөртуүдөгү же берүүдөгү системанын (түзүлуштүн, машинанын) аракеттүү мүнөздөмөсү; пайдалуу (керектелген) энергиянын (Wn) система алган энергиялардын суммасына (Wc) болгон катышы (р) менен аныкталат: r|=W /Wc. Пайдалуу аракет коэффициенти – бирдиксиз чондук. Ал электр кыймылдаткычтарында пайдалуу механикалык жумуштун булактан алынган электр энергиясына болгон катышы, жылуулук кыймылдаткычтарында пайдалуу механикалык жумуштун чыгымдалган жылуулук санына болгон катышы менен эсептелет. Сүрүлүү, чөйрөдөгү нерселерди ысытуу ж. б. кубулуштарда энергия сөзсүз коромжу болгондуктан, р < 1 жана ал дурус бөлчөк түрүндө же процент менен туюнтулат. ЖЭСтин Пайдалуу аракет коэффициенти (35- 40% ке, ичинен күйүүчү кыймылдаткычтыкы 40- 50% ке, трансформатордуку 98% ке жетет. Карно цикли өтө чоң Пайдалуу аракет коэффициентине ээ.
Категория:Физика
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
Пай-Хой

thumb|Пай-Хой.
thumb|Пай-Хой.
Пай-Хой – Уюлдук Уралдын түндүк бөлүгүндөгү токол тоо, Ненец автономия округунда. Югор Шары кысыгына карай 200 кмте созулуп жатат. Эң бийик жери 467 м (Мореиз чокусу). Таштак тоо тундрасы басымдуу.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Орусия
Палаван

thumb|Палаван.
Палаван (Palawan) – Филиппин архипелагынын батышындагы арал. Түштүк Кытай жана Сулу деңиздеринин аралыгында. Аянты 11,8 миң км2. Узундугу 450 кмдей. Тоолуу, бийиктиги 2085 мге чейин. Нымдуу тропик токою басымдуу; өрөөндөрүндө шалы, кокос пальмасы өстүрүлөт; балык кармалат. Негизги шаары – Пуэрто-Принсеса. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Аралдар‎
Категория:Филиппин
Палана

thumb|Палана (2005).
Палана – Россия Федерациясындагы шаар. Коряк автономия округунун административдик борбору. Камчатка крайынын аймагында, Палана дарыясынын боюнда жайгашкан. Охота деңизинен 8 км аралыкта. Калкы 3,5 миң (2010). Тамак-аш (ири ишканасы «Корякрыба» ЖАК), түстүү металлургия («Корякгеолдобыча», платина, алтын, күмүш) өнөр-жай ишканалары иштейт. Край таануу музейи бар. Балык кармалып, беленделет (Усть-Хайрюзовск балык-консерва заводу). 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Орусия шаарлары‎
Палембанг

thumb|Палембанг.
Палембанг – Индонезиянын түштүгүндөгү шаар. Суматра аралында. Түштүк Суматра провинциясынын административдик борбору. Муси дарыясынын чатында жайгашкан порт (негизинен нефть ташылат). Калкы 1,5 млн (2010). Эл аралык аэропорту бар. Нефть промыселинин борбору. Нефть ажыратуу, табигый каучук, тамак-аш, текстиль, жыгаччылык, резина-техникалык өнөр-жай ишканалары жана кеме верфи иштейт. Университет бар. Курулуштары негизинен түркүктөргө (эстокада) жана кайыктарга салынган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Индонезия
Категория:Шаарлар‎
Палермо

Палермо ( [paˈlɛrmo] ) — Италиядагы Сицилия аралынын түндүк жээгинде жайгашкан шаар. Ал Сицилия облусунун жана Палермо провинциясынын административдик борбору болуп эсептелет. 

Шаар маданий жана илимий борбор катары да белгилүү. Бул жерде университет, археологиялык улуттук музей, Сицилиянын улуттук жана заманбап искусство галереясы, Епархия музейи, этнографиялык музей, өнөр академиясы жана бир катар театрлар (опера жана драма) иштейт. Ошондой эле, шаарда обсерватория жана ботаникалык бак бар. 

 Калкы 
2010-жылдагы маалымат боюнча, шаар калкы 657 миң адамды түзгөн.

 Тарыхы 

 Экономикасы 
Шаардын экономикасы ар түрдүү өнөр жай тармактарына негизделген. Бул жерде машина куруу (анын ичинде кеме куруу, айыл чарба техникасы, электр-техникалык жабдуулар), жеңил жана тамак-аш өнөр жайы, химиялык, жыгаччылык, полиграфия жана оптика тармактары өнүккөн. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Италия
Категория:Шаарлар‎
Палоо

thumb|Палоо (демдеме күрүч) патыр наны менен
Палоо – эт, май, сабиз, пияз, туз кошуп, күрүчтөн демдеп бышырылган тамак. Палоо – жалпы эле Чыгыштын, айрыкча Орто Азия элдеринин сый тамактарынын бири. Палоо даярдоо үчүн күрүч, эт, май, сабиз, ошондой эле пияз, сарымсак, помидор, бий алма, мейиз, зире ж. б. кошумчалар керектелет. Күрүч күрмөк, чар, таштардан тазаланып, муздак сууга жуулат да, 30 мин жылуу сууга жибитилет. Тууралган эт акталган майга куурулуп, анын үстүнө пияз, кийин сабиз салынып, кызарганча куурулат. Ага тууралган помидор, туз кошулуп, бардыгы куурулган соң, көлөмүнө ылайыкталып суу куюлат да от күчөтүлөт. Ал 20-25 мин кайнаган сон, күрүч салынат. Буга чейин палоосу майрамдык тамак эсептелген. Recipes күрүч, маш, буурчак жана эт, колдонушат. Биз пияз, сабиз жана сарымсактын бир өкчөмө таш менен бардык кошулган. Тамак ачык отко, зайтун майы көп кошо даярдалат. Калория Pilaf.Күрүч суусун тартып бүткөндө, от барган сайын азайтылып, сарымсак ички кабыгы менен же тазаланып, күрүчтүн арасына матырылып, казандын үстүнө табак көмкөрүлүп, 30 мин демделет. Палоонун устукан Палоо, илбээсин Палоо, маараке Палоо, мөмө Палоо, чучук Палоо ж. б. түрлөрү бар. Кыргызстандын түштүгүндө палоону аш дешет, түндүктө - күрүч/демдеме күрүч.
Категория:Тамак-аш

 Эскертмелер 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
Пальмалар

thumb|Cocos nucifera.
Пальмалар – бир үлүштүүлөр классындагы дарак өсүмдүктөрдүн жалгыз тукуму. Сөнгөгү бутаксыз, шагы, жалбырагы чокусунда, бийиктиги 60 .мге, диаметры 1 жге жетет. Айрым түрлөрүнүн сөңгөгү бутактуу, кээсиники челек сымал жоон. Көпчүлүк Пальмалардын түбүнөн майда көп сабактары өсүп чыгып, бадалга окшош. Сабагы ичке, узун, оролуп өсүүчү лианалары да белгилүү. Жалбырагы кезектешип жайгашкан, узундугу 15 мте чейин же желпүүр сымал канаттай (диаметри 5 мдей). Пальмалар көбүнчө 5-12, кээде 30-50 жылда гүлдөп, мөмөлөгөндөн кийин куурайт (монокарп өсумдуктөр). Ton гүлү - сото же машактай, кээсиники чачыдай, же шыпыргыдай. Көбүнчө бир үйлүү, гүлү бир, кээде эки жыныстуу. Гүл коргон жалбырактары жашыл, ак же сары түстө болуп, 2 катар, чанда оролуп өсөт. Аталыгы көбүнчө 6, мөмөсү жемиш сымал же кургак, кээде данектүү, ачылбайт. Уругу ири, катуу эндоспермдүү. Пальмалардын 230дай уруусу, 3400дөй түрү негизинен тропикте, бир азы субтропикте таралган. Ал нымдуу тропик токойлорунда, деңиз жээктеринде өсөт. Пальмалардын экономикалык мааниси зор, көп өлкөлөрдө өтө керек тамак-аш булагы болуп эсептелет. Анын мөмөсү (курма ж. б.) желет, ошондой эле айрым Пальмалардан кант, шарап, спирт, шире, өсүмдүк майы ж. б. алынат, сөңгөгү курулушта, жалбырагы кагаз, була ж. б. алууда колдонулат. Пальмалар байыртадан эле кооздук өсүмдүк катары өстүрүлгөн. Крымдын түштүк жээгинде, Кавказдын Кара деңиз жээктеринде 20дан ашык түрү өстүрүлөт.
 
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Өсүмдүктөр
Пальмира атоллу

thumb|Пальмира атоллу.
Пальмира атоллу — Океанияда жайгашкан. АКШнын ээлиги. Аянты 11,9 км2. Гавайи аралынын түштүгүндөгү Лайн аралынын тобунда. Климаты экватордук, ысык. Жылдык жаан-чачыны 4445 мм. Орточо температурасы 30°С.

Атоллду алгач 1798-ж. америкалыктар тапкан, бирок алар 1802-ж. 7-ноябрда келишкен. Атолл 1862-ж. Гавайи королдугу, 1889-ж. Улуу Британия тарабынан аннекцияланган. 1898-ж. АКШга, 2-дүйнөлүк согуштан кийин жеке менчикке өткөн. 1959-жылдан кайрадан АКШга карайт. Учурда аралда 20га жакын киши бар. Атоллдогу эң ири аралчага самолёт конот. Катуу толкунда ушул атоллду баш-паанек кылган америкалык «Пальмира» кемесинин атынан аталган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Аралдар
Категория:АКШ географиясы‎
Памир-Алай

thumb|Зеравшан кырка тоосу.
Памир-Алай – Орто Азиянын түштүк чыгышындагы тоо өлкөсү, Фергана өрөөнүнөн түштүк тарапта. Ага Фергана өрөөнү менен Аму-Дарыянын ортосунда жайгашкан Алай, Түркстан, Заравшан, Ысар (Гиссар) кырка тоолору жана алардын уландылары, Памир жана Түштүк Тажикстан чуңкурдугу кирет. Батыштан чыгышты карай 900 кмте созулат; туурасы 400 кмге чейин. Илимге Памир-Алай деген түшүнүктү И. В. Мушкетов киргизген (1886).

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Тажикстан
Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Өзбекстандын географиясы‎
Пампа

thumb|upright|Пампа.
Пампа, пампастар (испанча Pampa, көптүк түрүндө pampas; кечуа тилиндеги талаа дегенден) –
 Аргентинанын чыгышындагы түздүк. Батышы кум дөбөлүү (дюна), чыгышы түзөң, түштүк-чыгышында тоо массивдери (эн бийик жери 1250 м) бар. Климаты субтропиктик. Жылдык жаан-чачыны 300-500 лшден 800-950 ммге чейин. Түштүктөн памперо шамалы согуп турат. Негизги дарыясы – Парана (куймалары менен). Табигый ландшафты дээрлик айдалып, буудай жүгөрү ж. б. өстүрүлөт. Жайыт катары пайдаланылат;
 Түштүк Америкадагы субтропик өсүмдүктүү талаа. Аргентина, Уругвай жана Бразилияда кездешет. Пампада кызгылт кара жана бозомук күрөң топурактар өөрчүп, буйвол чөбү, тулаң, кызыл от, паслён, вербена, портулак өсөт. Бирок, табигый өсүмдүктүүлүгү абдан өзгөрүп, мал баш аламан жайылгандыктан, айрым жерлери деградацияга учуроодо. Жаныбарлары – пампа бугусу, чопкутчандар, нанду төө кушу, куну ж. б. 

thumb|upright=2|Пампа (Аргентина).

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Түштүк Америка
Пампа сьерралары

thumb|Пампа сьерралары.
Пампа сьерралары (Sierras Pampeanas) – Пампанын батыш четиндеги жетим тоолордун тобу. Аргентинада 26-34° түштүк кеңдик менен 64–68° батыш узундуктардын аралыгында меридиан багытында созулуп жатат. Пампа сьерралары Түштүк Америка платформасынын фундаментинин жер бетине чыгып жаткан урчугу; ал миоценде көтөрүлүп, бир нече блокторго ажыраган; алардын айрымдары жогору көтөрүлүп, айрымдары ылдый чөккөн. Бийиктиги 300 мден 5550 мге чейин (Сьерра-дель-Аконкиха). Чыгыш капталдары жантайыңкы, батышы тик. Капталдарында кургак токой, сейрек токой, бадалдар жана кактустар өсөт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Аргентина
Панай

thumb|Панай.
Панай (Рапау) - Филиппин архипелагындагы арал. Аянты 11,5 миң км2. Калкы 2,3 млн (1975). Тоолуу, эң бийик жери 2117 м. Саванна жана муссондуу тропик токою мүнөздүү. Шалы, бал камыш, жүгөрү, кокос пальмасы өстүрүлөт. Балык кармалат. Негизги шаарлары: Илоил, Рохас.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Филиппин
Категория:Аралдар‎
Панама шаары

thumb|Панама.
Панама шаары – Панама Республикасынын борбору. Панама булуңунун жээгинде жайгашкан. Климаты тропиктик. Жылдык жаан-чачыны 1750 мм (май-декабрь) жана жылдык орточо температурасы 23°Стан 28°Ска чейин. Панамерика жолунда. Тынч океандан Панама каналына кире бериштеги ири порт. Калкы 440 миң (2011; агломерациясы менен 1,3 млн); негизинен калкы Панама каналы аркылуу өткөн кемелерди тейлейт. Эл аралык аэропорту бар. Тамак-аш, текстиль, электроника, электр-техникалык, цемент өнөр-жай ишканалары иштейт. Эки университет, улуттук музей, китепкана, консерватория, театрлар бар. Испандар тарабынан 1519-ж. негизделген. 1990-ж. Панамада саясий кырдаал турукташкандан экономикалык жактан өнүгүү башталды. 17–18-кылымдарга таандык соборлор жана чиркөөлөр, Эски Панамада (каракчылар тарабынан 1671-ж. өрттөлгөн) 16–17-кылымдардын курулуштары сакталган. Шаар туристтерди анча кызыктырбаганы менен дүйнөдөгү белгилүү энтомологдор (миңдеген көпөлөктөрдүн сейрек кездешкен түрүн изилдөө үчүн) жыл сайын келип турушат. Шаар бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Панама
Категория:Шаарлар‎
Панама булуңу

thumb|Панама булуңу.
Панама булуңу — Тынч океанда, Панаманын жээгинде. Панама мойногунун жээгин карай 140 кмте кирип турат; кире беришиндеги жазылыгы 185 кмдей, терендиги 3200 мге чейин. Берметтүү аралы бар. Ташкын суткасына 2 жолу болот (бийиктиги 6,4 м). Түндүк-чыгышында Булундун түндүк жээгинен Панама каналы башталат; кире бериште Панама, Бальбоа шаары жана Парита, Сан-Мигель порттору жайгашкан. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Панама
Панама каналы

thumb|Панама каналы.
Панама каналы – Борбордук Америкадагы жасалма суу жолу, Панаманын аймагында. Панама мойногунун эң жапыз жерин кесип өтүп, Атлантика океанын Тынч океан менен туташтырат. Эл аралык маанидеги негизги суу жолдорунун бири. Узундугу 81,6 км, анын ичинде 65,2 км кургактык, 16,4 кми Кариб деңизинин Лимон бухтасы, Панама булуңу аркылуу өтөт. Туурасы 150-305 м орточо терендиги 12,8 м; 12 шлюзу, 2 жасалма көлү бар. Каналдан кемелер орто эсеп менен 9 саатта, эң тези 4 саат 10 минда өтөт. Бир суткада 36-48, жылына 14 миң кеме өтүп, жүк ташуунун көлөмү 150 млн тдан ашат. Атлантика океанына чыга бериште Кристобаль жана Колон, Тынч океан жагында Бальбоа, Панама порттору жайгашкан.

thumb|Панама каналы (1916)
Панама каналын куруу идеясы 16-кылымдын башында пайда болуп, ал кийин гана ишке ашкан. 1846-ж. АКШ Колумбияга (анда Жаңы Гранада аталып, курамына Панама да кирген) Панама мойногу аркылуу жүктү бажы акысысыз өткөрүү жөнүндө келишимди тануулаган. Буга айрыкча АКШ, Улуу Британия жана Франция кызыктар болуп, ич ара атаандашуу жүргөн. Испан-Америка согушунан (1898) кийин канал куруу укугуна АКШ менен Улуу Британия ээ болгон. Бирок АКШ Панамадагы улуттук-боштондук кыймылдан пайдаланып, 1903-ж. Панаманын Колумбиядан бөлүнүүсүнө көмөк көрсөткөнү үчүн Панама зонасын алган. 1904-ж. АКШ Панама каналын курууну баштап, 1920-ж. 12-июнда аяктаган. 1943-ж. Панамада өткөн БУУнун Коопсуздук Кеңешинин көчмө отурумунда Панама каналы боюнча 1903-ж. түзүлгөн адилетсиз чечим кайра каралып, жаңы декларация кабыл алынган. Анын жыйынтыгы боюнча Панама каналы 1999-жылдын 31-декабрынан Панамага өткөн. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Панама 
Категория:Каналдар
Панама мойногу

thumb|Панама мойногу.
Панама мойногу – Борбордук Американын эң кууш жери, Панамада. Түндүк жана Түштүк Америка материктеринин туташтырат. Кариб деңизи менен Панама булуңу чулгайт. Эң кууш жери 48 км. Бийиктиги 180 мге чейинки ойдуң-дөңсөөлүү түздүк басымдуу. Мойнок аркылуу Панама каналы өтөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Панама
Панда

thumb|Панда.
thumb|Панда 
Панда, кидик панда (Ailurus fulgens) – жырткычтар түркүмүнүн жанаттар тукумундагы сүт эмүүчү. Дене узундугу 51–64 см, куйругу 28–48 см, салмагы 3–48 кг. Жүнү калың, жумшак, жон жагы саргыч-күрөн, курсак жагы кызыл-күрөң (карага чейин) түстө. Түштүк-Батыш Кытайда, Бирма, Непалда кездешет. Деңиз деңгээлинен 2–4 миң м бийик тоодо, бамбук токойлорунда жашайт. Күндүз жыгачтын оюктарында жашынып жатып, түнкүсүн азыгын издейт. Көбүнчө өсүмдүк, кээде майда омурткалуулар менен азыктанат. Жылына бир жолу 1–2 мамалак тууйт. Колго жакшы үйрөнөт, капаста кармаса болот. Ири Панда бамбук аюусу деп аталат.

 Таралышы жана жашоо чөйрөсү 
Кызыл панда Непалда, Индиянын Сикким, Батыш Бенгалия жана Аруначал-Прадеш штаттарында, Бутанда, Тибеттин түштүгүндө, Мьянманын түндүгүндө жана Кытайдын Сычуань жана Юньнань провинцияларында жашайт. Дүйнөлүк кызыл панданын потенциалдуу жашоо чөйрөсү 47 100 км2 (18 200 квадраттык чакырым) ашык эмес экендиги бааланууда; бул жашоо чөйрөсү Гималайдын мелүүн аймагында жайгашкан, орточо жылдык температура диапазону 18-24 ° C (64-75 ° F). Бул диапазондун ичинде адатта 2000-4300 м (6600-14 100 фут) бийиктикте катталган. 

Жүрүш-турушу 
Кызыл панданы жапайы жаратылышта байкоо кыйын, жана анын жүрүм-турумунун көбү изилдөөлөрүндө туткунда өткөрүлгөн. Кызыл панда түнкү жана карангы жашоо образын кечели жарык убактарда алып жүрөт, түнкүсүн активдүү мезгилдер арасында уктап турат. Жалпысынан ал ысык болгондо буттары салаңдап турган тармакта жайылып, салкын болгондо жүзүн арткы мүчөлөрү менен жаап, чырмалачтыкта калып, дарактардын же башка бийик жерлерде эс алат же уктап турат. Ал дарактарга чыгуу үчүн ылайыкташкан жана магистралдын ортосунан кармап, башы менен жерге түшөт. Ал жерде шамдагайдык менен, желе же секирип кыймылдайт. 

Болгон пандар көбүнчө жалгыз жана территориалдык жаныбарлар болуп саналат. Жеке адамдар өзүнүн үй аймагын же территориясынын чектерин заара, кык жана анус жана ансыз эле бездер тарабынан бөлүнгөн заттар менен белгилешет. 

 Кооптонуу 
Кызыл пандага негизинен анын жашоо чөйрөсүнүн бузулушу жана бөлүкчөлөнүшү коркунуч келтирүүдө, калктын өсүшү, токойлорду кыйратуу, мыйзамсыз дарак токой эмес материалдарды алуу жана малчылар менен үй малдарынын тынчын алууну себеп кылууда. Малдын тыбырчыгы бамбуктун өсүшүнө тоскоол келип жатат, ал эми үзгүлтүксүз токойлорду кесүү кээ бир бамбук түрлөрүнүн калыбына келишин азайтат. 

Браконьерлик дагы олуттуу коркунуч болуп эсептелет. Непалда 2008-жылдан 2018-жылга чейин 121 кызыл панданын териси конфискацияланган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

 Шилтемелер 

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Пан-ди-Асукар

thumb|Пан-ди-Асукар (2017)
Пан-ди-Асукар (порт. Pão de Açúcar, сөзмө-сөз – соку кант) — Бразилиядагы жетим тоо, Гуанабара булуңуна кире бериште, Рио-де-Жанейро шаарынын чегинде. Бийиктиги 395 м. Гнейс тоо тектеринен түзүлгөн. Формасы шуштуюп «соку кантты» элестетип турат. Тропиктик үбөлөнүү процессинен пайда болгон. 

Булактар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Тоолор‎
Категория:Бразилия