Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Сокурлук

thumb|100px|Ак-таяк-сокурлуктун белгиси
thumb|left|Кичинекей ат-ээчткич
Сокурлук — түрдүү себептерден эки көздүн тең өтө начар көрүп же көрбөй калуусу жана караңгыны жарыктан ажырата албоо. 
 Түрлөрү 
Көрүү деңгээлине жараша сокурлук чала жана караманча көрбөө болуп айырмаланат. Жарым-жартылай көрбөгөн адамдын жарыкты көрүүсү сакталат жана 2,5 м аралыктан беш манжаны ажырата алат (0,05).
 Караманча 
Караманча көрбөгөн адамдын көзүнүн көрүү курчу такыр жоголот да, жарыктан караңгыны ажырата албай калат. 
 Сокурлуктун бөлүнүшү 
Сокурлук тубаса жана кийин пайда болгон болуп бөлүнөт. 
 Тубаса сокурлук 
Тубаса сокурлук мээнин айрым бөлүктөрү, көрүү нервдери, көздүн тор кабыкчасынын начар өөрчүшүнөн болот. 
 Кийин пайда болгон сокурлук 
Кийин пайда болгон сокурлук көз ооруларынан (глаукома, трахома, кератит) кийин көрүү нервинин жабыркашынан, көздүн кырсыкка учурашынан пайда болот. Ошондуктан саламаттык сактоо органдары көздү кырсыкка учуроодон жана көз ооруларын алдын алуу, глаукоманы эрте байкап дарылоо чараларын жүргүзөт.
Сокурлар коомдук пайдалуу эмгекке тартылып, алар идеялык саясий жана маданий деңгээлин жогорулатуу иштерин жүргүзөт. Кыргызстанда сокурлар коому 1937-ж. уюштурулуп, атайын мектептер ачылып, окуу өндүрүш ишканалары уюштурулган.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Сепкил

thumb|250px|Сепкилдүү бет
Сепкил — тегерек же сүйрү формадагы ачык сарыдан, кочкул күрөң түстөгү пигменттүү тактар. Бетте, колдун сыртында, ийинде, кээде далыда, көкүрөктө симметриялуу жайгашат. Адатта жаз — жай мезгилинде көбөйүп, айрым учурда биригип жайылып да кетет. Кышында Сепкилдин түсү өчүңкү тартып, анча байкалбай калат. Көбүнчө 30 жаштан кийин Сепкил жоголот.
Сепкилди таптакыр жоготуучу каражат жок. Анын алдын алуунун мааниси чоң.

Эрте жаздан баштап, кеч күзгө чейин көчөгө чыгарда бетке атайын коргогуч бет май («Луч», «Щит», «Защитный») сыйпап жана упалануу зарыл, упага (1 чай кашыгына) салол же уротропиндин 1 таблеткасын майдалап кошуу керек. Сепкилди врачтык косметикалык кабинетте жоготууга болот.

Үй шартында Сепкилди агартуу үчүн бетке айран, эки-үч күн турган кефир же суутектин өтө кычкылынын 3%түү эритмесин сыйпаса болот. Жай мезгилинде лимондун же быша элек кара карагаттын ширесин сыйпоо сунуш кылынат. «Мелан», «Ахромин» бет майлары да сепкилдин өңүн өчүрөт. Бул бет майларды күндүз көчөгө чыгарда сыйпанууга жарабайт. Кош бойлуу аялдар мындай бет майларды колдонууга болбойт. 
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Сологойлук

thumb|250px|Сологой кыз
 Сологойлук 
Кишинин мээсинин өөрчүү процессинде анын функциясы оң жана сол жарым шарынын ортосунда бөлүштүрүлөт. Сол жарым шарда сүйлөө, окуу, жазуу, саноо, логикалык, математикалык функциялар, оң жагына сырткы дүйнөнү көрүү, үн, татаал геометриялык форма жана түстөрдү кабыл алуу туура келет. Ошондуктан сол жарым шар басымдуулук кылуучу же доминанттуу деп аталат. 
 Кол бутту башкаруу 
Кол-буттун кыймылын ишке ашырууда эки жарым шар тең катышат: сол жарым шар — оң, ал эми оң жарым шар сол кол менен бутту башкарат. Көпчүлүк кишиде сол жарым шар басымдуулук кылгандыктан, оң кол менен иштөө жана тамак ичүү демейдеги көрүнүш. Кээ бир кишиде оң жана сол жарым шардын функциясы тескерисинче бөлүштүрүлөт. Бул учурда оң жарым шар басымдуулук кылгандыктан сол кол үстөмдүк кылат. Бирок өндүрүш жана тиричилик аспаптары жана көпчүлүк эмгек куралы оң колго ылайыкталгандыктан, сологой балдарды оң колу менен иштөөгө үйрөтүү керек. Баланы тажатып, психикасына таасир этпей, чыдамдуулук менен үйрөтүү зарыл. Сологойлордун көбү оң колу менен иштөөгө үйрөнөт, бирок көп күч жумшалуучу иштерди сол колу менен иштейт. Мисалы, сологой хирург, сүрөтчү, саат оңдогуч жана башкалар. Кээде мисалы, оң колдун мууну, булчуңу, нерв жабыркаганда айласыздан сологойлук болушу мүмкүн. Бул учурда да оң колу менен иштөөгө үйрөтүү зарыл. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Анатомия
Сепсис

Сепсис ((илгерки грек. σῆψις — чирүү, кандын бузулушу, жалпы ириңдүү инфекция, ириңдүү кан) — бир жердин инфекция очогунан ириңдетүүчү микробдун кан жана лимфа жолдоруна өтүп, андан оорулуунун бардык тканы менен органдарына жайылуучу жалпы инфекциялуу оору.
 Сепсистин булагы 
Булганган жараат же ар кандай ириңдүү жаралар (чыйкан, сыздоок, флегмона жана башкалар) Сепсистин булагы болуп эсептелет. Ымыркай баланын киндигинин ириңдеши Сепсиске алып келет. Төрөгөндөн кийин жатын көңдөйүнүн ириңдеши төрөттөн кийинки Сепсисти пайда кылат (к. Төрөттөн кийинки оорулар). Сепсисти көбүнчө стафилококк, стрептококк, айрым учурда пневмококк, гонококк, ичеги микробдору жана башкалар козгойт.
 Сепсистин өөрчүшү 
Сепсистин өөрчүшүнө ириңдетүүчү микробдордун оору пайда кылуу жөндөмдүүлүгү, ошондой эле арыктоо, витамин жетишсиздиги же кандайдыр бир оорунун натыйжасында организмдин коргонуу күчүнүн начарлашы түрткү болот.
 Сепсистин оор формасы 
Сепсистин оор формасында канда микроб көбөйүп, анын тиричилик аракеттеринен пайда болгон уу заттар кызыл кан денечелерин (эритроциттерди) бузат. Бул учурда дене ысыйт (39—40° С), чыйрыгат, тердейт. Кээде тери саргайып, кызыл бүдүрлөр чыгат. Бара-бара интоксикация күчөп, өлүм коркунучу туулат.
 Сепсистин жеңил формасы 
Сепсистин жеңил түрлөрүндө канда микроб көбөйбөй, алар кан агымы менен ар кайсы орган менен ткандарга жетип, ал жерде көптөгөн жаңы ириңдүү очокторду пайда кылат. Бул учурда сепсис көпкө созулуп улам жаңы ириң очогу пайда болгондо оорулуунун абалы начарлап, ириң жарылганда же операция жолу менен жарып тазалаганда абалы оңолуп турат.
 Сепсисти дарылоо 
Сепсисти дарылоо ооруканада гана жүргүзүлөт. 
 Сепсисти алдын алуу 
Алдын алууда ар кандай ириңдүү процесстерде (ириңдүү жараат, сыздоок, флегмона, көбүргөн) өз убагында врачка кайрылуунун мааниси чоң. Айрыкча бир жер ириңдеп турганда жалпы абалдын начарлашын (дене ысып, чыйрыгуу) байкаганда сак болуу керек. Кырсыктан сактануунун, эгерде терини сыйрып же чийип алса, аны өз убагында тазалап, таңуунун мааниси чоң. Төрөт үйүндө төрөгөн аялды жана ымыркай баланы кароодо, асептика эрежелерин туура сактоо сепсисти алдын алат . 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Сикоз

Сикоз (илгерки грек. σύκωσις — жаралануу чач түбүнүн сезгениши) — ээктин, үстүңкү эриндин, жаактын терисинин стафилококк пайда кылуучу ириңдүү өнөкөт оорусу. Сикоз көбүнчө эркектерде кезигет.
 Ооруну пайда болушу 
Ал тери чаң, айрыкча таш көмүр жана металл чаңы менен булганганда, сакал-мурутту туура эмес алганда, мурундун кошумча кобулдары сезгенгенде ( Мурун, мурун кобулдары>), тонзиллитте, гиповитаминоздо, эндокрин жана нерв системасынын иши бузулганда, катуу оорудан организм начарлаганда пайда болот. Сакал-мурутту алгандан кийин бети-колду дезинфекциялабай койгондо стафилакокк түктүн түбүнө түшүп, алгач терини кычыштырып, кызартып, кийин шишип чыгат. Ошол жердеги теринин үстү чыбырчыктап, исиркектенет, суу чыгып, кийин карттанат, узакка айыкпаган сары карт жарасына (фолликулит) айланат. Бара-бара жаралар бири-бирине кошулуп, тегереги сезгенип, көгүш тарта баштайт.
 Дарылоо 
Дарылоону врач жүргүзөт. Теринин жараланган жерин суу менен жууга болбойт. Ириңдеген жараны кол менен сыгып жаруу туура эмес, анткени ириңдеги микроб кан тамырга өтүп, ал аркылуу башка органдарга тарашы мүмкүн. Жаранын тегерегин 2%түү салицил жана камфора спирти менен тазалоо керек. Жараланган жерин бриллиант жашылынын, метилен көгүнүн эритмеси менен сыйпап, бинттеп байлап коюу керек, ошондой эле йод, атыр менен тазаласа да болот.
 Сикозду алдын алуу 
Сикозду алдын алуу үчүн ириңдүү жара менен көп ооругандар сакал-мурутун электр сакал алгыч менен алганы дурус. Бетти дайыма таза кармап, туура күтө билүү керек.

 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» 
Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

 Шилтеме 

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Симбиоз

300px|thumb|Өсүмдүктөрдөгү симбиоз.
Симбиоз( грек. συμ- — «бирге, биргелешип» и βίος — «жашоо») — ар кандай түрдөгү организмдин узакка же дайыма биргелешип жашоосу. Симбиоз өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын, өсүмдүк менен жаныбардын, жаныбарлар менен микроорганизмдердин ортосунда болот. Көп учурда симбиоз эки жакка тең пайдалуу.
 Өсүмдүктөрдөгү симбиоз 
Өсүмдүктөрдө болуучу симбиозго татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн тамыры менен козу карындын ортосундагы микориза мисал боло алат, ошондой эле чанактуу өсүмдүктөр менен түймөк бактериялардын симбиоз кеңири белгилүү. 
 Жаныбарлардагы симбиоз 
Жаныбарлардагы симбиозго качкын рак менен актиниянын бирге жашоосу кирет. Актиния рактын үлүл кабыгына жабышып жүрөт, анын калган тамагы менен азыктанат.
 Адам менен жаныбардагы симбиоз 
Мындан тышкары адам жана жаныбарлар менен микроорганизмдердин ортосундагы симбиоз кеңири таралган. Айрым бактериялар адамдын ичегисинде жашап, адамдын жашоосуна керектүү витаминдерди бөлүп чыгарат. Жаныбарлар менен өсүмдүктүн симбиозна курт-кумурскалар менен ачыткы козу карындын бирге жашоосу мисал болот. 
 Комменсализм 
Бактериялар, козу карындар курт-кумурсканын денесинде жашап, анын эсебинен тамактануу менен алардын организминдеги зат алмашууга, башкача айтканда кант жана башкалар кошулмалардын ажырашына катышып, ага пайда келтирет. Чогуу жашагандардын бири экинчисине зыян келтирбей убактылуу же дайыма жашоосу комменсализм деп аталат. 
 Симбиоз — мителик 
Эгерде Симбиоздо жашагандардын бири экинчисине зыян келтирсе антагонисттик Симбиоз — мителик деп аталат. ,

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Симпаталгия

Симпаталгия — мезгили менен ачы шып, күйгүзгөндөй чыдатпаган оору менен мүнөздөлгөн, вегетатив нерв системасынын симпат бөлүгүнүн жабыркоосу.
 Пайда болушу 
Симпаталгия ар кандай жугуштуу оорулардын. уулануунун, остеохондроздун жана башкалар натыйжасында пайда болот. Симпаталгия көбүнчө эмоция менен байланыштуу болуп, бет, ийин, далы жана бут нервдери ооруга чалдыкканда болот.
 Бет симпаталгиясы 
Бет Симпаталгиясында мезгили менен бир жак бет ачышып чыңалгансып, чыдатпай ооруйт. Беттин ооруган жагы шишип, көз кызарып, жаш агат, мурундан суу куюлат. Оорулуу тынчсызданып, оорусунан алаксыш үчүн ары-бери басууга мажбур болот. Бет Симпаталгиясы көз, жаак, тиш, тил, таңдай, кулак, моюн, ийин, далыга тарайт. Оору басаңдагандан кийин кулак чуулдап, бет чымырашы мүмкүн. Ийин жана далынын Симпаталгиясында оорулуунун ийини, моюну, эки далысынын ортосу ачышып, талып, уюп тургандай сезилет. Оору көбүнчө түнкүсүн, тынч жатканда кармайт. 
 Жүрөк симпаталгиясы 
Жүрөк жактан кармаганда, жүрөктүн тушу сайгылашып, уюп ооруйт, ал ийинге тарайт. Жүрөк Симпаталгиясы стенокардияга окшоп кетет, бирок мында стенокардияда жардам берүүчү дарылардын (мисалы, нитроглицерин) пайдасы жок.
 Остеохондроздун симпаталгиясы 
Остеохондрозго чалдыкканда да Симпаталгия болуп, буттун арты жана каптал жагы аябай ачышып, күйгүзүп, чыдатпай ооруйт. Буттун өңү өзгөрүлүп, муздап, тердеп, сезгичтиги күчөйт.
Өз убагында врачка кайрылуу зарыл. Симпаталгияда ооруну токтотуучу тиешелүү дарылар колдонулат жана физиотерапия. ийне менен дарылоо жүргүзүлөт. Симпаталгияны алдын алууда аны пайда кылган себептерине каршы аракет жүргүзүлөт.
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Симптом

Симптом (грек. σύμπτομα — оорунун белгиси) — ар кайсы ооруга мүнөздүү көрүнүш же белгилер. Ал жалпы (мисалы, эт ысуу, ал кетүү), бир гана ооруга тиешелүү (мисалы, он эки эли ичеги жарасы тешилгенде ичтин бычак менен сайгандай оорушу), субъективдүү (оорулууну сураганда айтып берген) жана объективдүү (ар кандай ыкмалар — карап көрүү, тыңшоо, каккылоо, лабораториялык, рентгендик жана башкалар изилдөөдө байкалган) болуп бөлүнөт.

Ошондой эле ооруну алдын ала билдирүүчү эрте жана кеч байкалуучу болуп да айырмаланат. Азыркы дарылоо жана алдын алуучу эмдөөлөрдүн натыйжасында оорунун белгилери өзгөрүлүп, кээде жоголот. Оорунун белгилеринин негизинде туура диагноз коюлат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Цзайсань

Цзайсань (дзайсанг, цзайсан, зайсан) — Кытайдагы орто кылымдардагы кызматтык ири даражанын аталышы.

Тан сулалесинде бул даражаныалган бир нече киши жогорку министрдик ар кыл милдетти аркалаган.

"Цзайсань" сөзү кийинчерээк монгол жана ойрот элдеринде "зайсан" деген түрдө колдонулган.

Акырындап, монголдор жана чыгыш түрк калктары бул терминди киши атына (антропонимге) да айлантышкан.

Азыр да Зайсан көлү сыяктуу жер-суу аттары сакталып калган.

Орто кылымдардын соңундагы теңир-тоолук кыргыздар бул термирнди "жайсаң" түрүндө колдонуп калышкан.

"Манас" дастанында Жайсаң Үмөт уулу деген колбашчыдан (кырк чоронун биринен) тышкары, калмактардын Жайсаң ысымдуу акыны да башка бир жерде учкай эскерилет.

Аны Майрамбүбү Сармалдакова сыяктуу айрымдар чаташтырып, кыргыздын манасчысы болгон деген калпыс жоромолду таңуулаганга аракеттеништи, бирок илимпоздор 2012-жылдагы талкуулардын жүрүшүндө аны четке кагышты.

 Адабият 
 

 Интернеттеги шилтемелер 
 
 
 
 http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/China/XVII/1680-1700/Kit_ist_Sr_az/21-40/28.htm 

Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кытай
Категория:Ички Азия
Категория:Монголия
Категория:Борбордук Азия
Категория:Даражалар
Категория:Тарых
Категория:Манас таануу
Сирингомелия

Сирингомелия — нерв системасынын көбүнчө жүлүндү жабыркаткан өнөкөт оорусу.
 Оорунун пайда болушу 
Мында жүлүндүн ортосунда эт өсүп, узата кобул пайда болот. Омуртка тутумдары капталына кыйшаят, эмчек учтары денеде туура эмес жайгашат же кошумча эмчек чыгат, тилдин учу экиге бөлүнүп, тиш туура эмес жайгашат, буту-колдо кошумча манжалар өсүп, бет жана баш сөөктөрдүн формалары өзгөрөт, таңдайы бийик жайгашат. Ал тубаса болушу мүмкүн. Түйүлдүктүн жүлүнүндө жана анын мээге кеткен уландыларында өзгөрүү пайда болот. Адегенде бул өзгөрүүлөр байкалбайт. Омуртка жараланганда же ар кандай микробдор, вирустардан болгон жугуштуу оорулардан кийин, кээде өзүнчө эле жүлүн ткандары өсүп, глиоматозго алып келет. Кээде гидромиелия болушу мүмкүн. 

Мында жүлүндүн борбордук каналы кеңеет. Ага омуртка сөөктөрүнүн туура эмес өсүшү себеп болот. Оорулуу адатта врачка кеч кайрылат. Көкүрөгү же колу ооруганда гана ооруну сезет (колдун манжалары начар иштеп, жумулбай калат). Оорулуу терисин күйгүзүп алса да сезбейт, бирок күйүк көпкө айыкпайт. 

Оң колдун сөөктөрү сол колго караганда жооноюп, чоң болуп көрүнөт. Мындай көрүнүш хейромегалия деп аталат. Анда чыканак муундары чоңоёт, муун кыймылы начарлап, кыймылдатканда оорубайт. Териси кургап, одуракай тартат. Омуртка тутумунун узун булчуң эттери да өзгөрөт, ошол себептен оорулуу бүкүр болуп калышы ыктымал. Дарылоодо рентген нурлары жакшы натыйжа берет. Бул оору менен жапа чеккендерге оор жумуш жана ысык цехте иштөөгө, болбойт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Сөөл

Сөөл — теринин вирустуу оорусу. 
 Сөөл тууралуу 
Көбүнчө балдар жана жаш кишилер ооруйт. Сөөлдү ар кандай вирус козгойт. Ал оорулуу менен жолукканда, буюмдар аркылуу жугушу мүмкүн. Анын пайда болушуна теринин дүүлүгүшү, жараланышы, тердеши шарт түзөт. Жашыруун мезгили 2—5 ай. Кадимки сөөл адатта саргыч түстө болуп, учунда калың бүдүрчөлөрү болот.
Ал акырындык менен гүлдүү капуста сымалданып өсүп, колго, салааларга, бетке, дененин башка жерлерийе чыгат. Кээде таманда да пайда болушу мүмкүн.
thumb|250px|Колдогу кадимки сөөл.
Жалпак сөөл туура эмес формада болуп, манжалардын сыртына жайгашат. Ал өспүрүмдөрдүн чекесине, оозунун тегерегине, колуна чыгат. Айрым учурда бир аз кычышат. Карыган кишилерде сөөл боз, күрөң же кара түстө болуп, бетке, моюнга, денеге чыгат. Көпчүлүк адамдар сөөлдү өз алдынча дарылашат. Бул туура эмес. Сөзсүз врач-дерматологго же косметологго кайрылуу керек. Дарылоодо хирургиялык жол, электр коагуляциясы жана дары-дармектер колдонулат.
 Алдын алуу 
Сөөлдү алдын алууда өздүк гигиена эрежелерин сактап, бут-колду таза алып жүрүү керек. Чоочун адамдын бут кийимин, байпагын, кол кабын, тырмак же сакал-мурут алуучу аспаптарын, сүлгүсүн жана башкалар буюмдарын пайдаланууга болбойт.
Бут кийимди туура тандап кийген оң. Айрылып, сыйрылган, тытылган жерди марганцовканын (мала түстө) же тамакка кошуучу сода эритмесине салып, жылуу ванна алып, андан соң йод же бриллиант көгүн сүйкөө сунуш кылынат.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Спазм

thumb|250px|
Спазм (байыркы грек тилинен σπασμός, σπάω сөзүнөн — созуу) — булчуңдардын тонусу күчөшүнүн натыйжасында алардын жыйрылышы. 
Кол-буттун булчуңдарында, кан тамырларда (стенокардия), 
Кызыл өңгөчтө (кардиоспазм), бронхтордо (бронх астмасы), ичегинин жылма булчуңдарында көп кездешет. Скелет булчуңдарынын спазмсы кыймылды начарлатат, ал эми жылма булчуңдардыкы органдардын түрдүү функциясын бузат.
 Спазмды жазма дарылар 
Спазмды жазма дарылар — ички органдардын (кан тамырлар, бронхтор, ичеги-карын, өт жолдору, табарсык жана башкалар) жылма булчуңдарынын спазмын жазуучу каражаттар. 
Бул дарылар нейротроптуу — нерв системасы аркылуу таасир этүүсү (адреналин, эфедрин жана башкалар) жана миотроптуу — жылма булчуңга түздөн-түз таасир этүүчү (папаверин, но-шпа жана башкалар) болуп айырмаланат. Спазмды жазма дарылар жылма булчуңдардын күчөп жыйрылышы менен коштолгон ооруларда (бронх астмасында, кан тамырлардын спазмында жана башкалар) колдонулат. Аларга астмага каршы жана кан тамырды кеңейтүүчү дарылар жана башкалар кирет. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Анатомия
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Аскер кемеси

Аскер кемеси — «кайсы бир мамлекеттин куралдуу күчтөрүнө тийешелүү, андай кемелердин улуттук тийешелүүлүгүн айырмалоочу сырткы белгилери бар, ошол мамлекеттин өкмөтүнүн кызматында турган, аты-жөнү аскер кызматкерлеринин тизмесине же ошондой документке киргизилген, офицердин жетекчилиги астындагы, туруктуу аскердик тартипке баш ийген экипажы бар кеме» (БУУнун 1982-жылкы деңиз укугу боюнча Конвенциясынын 29-берене). Аскер кемеси ачык деңизде өз мамлекетинин желегинен башка кайсы гана мамлекеттин болбосун юрисдикциясынан эркин иммунитетинен пайдаланат (95-берене)Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 .

 Булактар 

Категория:Аскердик иштер
Спирохетоздор

thumb|Borrelia burgdorferi.
Спирохетоздор — адам жана жаныбарлардын спирохеталар пайда кылган жугуштуу оорулары. Спирохеталар узун же кыска спираль түрүндө болот. 60° ысытуудан, дезинфекциялоодон айрым дарылардан тез өлөт. Спирохетоздор бардык жерде кеңири таралган. Ичеги Спирохетоздорун (лептоспироздор), кене жана бит менен таралуучу кан Спирохетоздорун (кайталанма келте), жыныс жолу менен таралган Спирохетоздорду (котон жара) дарылоодо химия терапиялык каражаттар жана антибиотиктер колдонулат. Дарылоо жана алдын алуу оорунун түрүнө жараша жүргүзүлөт. Кенелерди жоготуу талапка ылайык.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар‎
Спазмофилия

thumb|250px|Спазмофилия
Спазмофилия — канда кальцийдин азайышынан мезгили менен карышып, тырыштырган оору. 
 Баланын спазмофилиясы 
Спазмофилия эки жашка чейинки балдарда көп кезигет. Көбүнчө итийден жабыркагандар ооруйт. Анын пайда болушуна баланы начар багып, туура эмес тамактандыруу, таза абада аз болуу түрткү болот. 
Спазмофилиянын билинбеген түрүндө бала чыргоолонот, сиркеси суу көтөрбөйт, башка оорулар менен коштолсо же итий күчөгөндө түрдүү булчуңдар карышат, ыйлаганда, кыйкырганда үн жылчыгынын булчуңдары тартылып дем алганда кыйкылдайт. Бир нече секундадан кийин дем алуу калыбына келет, кээде такыр токтоп калышы мүмкүн. Айрым балдарда кол чеңгели менен бут кетменинин булчуңдары бир нече сааттан бир нече күнгө чейин тырышат. Эстен тануу менен жалпы тырышуу өтө коркунучтуу. Адегенде өңү бозоруп, бет булчуңдары тартылат, андан кийин бүт дене тырышат. Баланын желкеси, кол-буттары тартылып, оозунан шилекейи агып, эрини көгөрөт, деми кысылат. Заара ушатканын, заңдаганын билбей калат. Мындай тырышуу күнүнө бир нече жолу кайталанышы мүмкүн. Өтүп кеткенден кийин эч кандай из калтырбайт, кээде гана дем алуу же жүрөк токтоп калуудан бала майып болушу мүмкүн. Оорунун алгачкы белгиси билинери менен врачты чакырып, баланы таза абага чыгаруу керек. Врач келгенче хлордуу кальцийдин 10%түү эритмесин 1 чай кашыктан же 4—6 таблетка кальций глюконатын берсе болот.
 Алдын алуу 
Спазмофилиянын алдын алууда баланы туура тамактандырып, убагы менен таза абада сейилдетип, итийдин алгачкы белгилери билинери менен врачка кайрылуу керек.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Сперма

thumb|250px|right|Сперма
thumb|250px|right|Сперматозоид менен тукумуюк
Сперма (байыркы грек тилинен σπέρμα — урук) — эркектин жыныс бездери иштеп чыгарган секреттердин аралашмасы. Негизинен аталык жыныс клетка — сперматозоидден турат. Ал жыныстык жетилген куракта пайда боло баштайт. 40 жаштан ашкандан кийин азаят. Анын бөлүнүп чыгышы адамдын жашына, ден соолугуна байланыштуу. Сперманын аз бөлүнүшү эркектин тукумсуздугуна себеп болот. Кээде жыныс органынын сезгенүү оорулары убагында дарыланбай калгандан аз бөлүнүшү мүмкүн. 
 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Спирометрия

thumb|Портативдик спирометр
Спирометрия — өпкө сыйымдуулугун өлчөөчү ыкма. 
Аны 1864-ж. англиялык окумуштуу Ж. Хатчисон сунуш кылган. Өпкөнүн сыйымдуулугу спирометр менен өлчөнөт. Ал суу толтурулган цилиндр идиштен жана ага киргизилген түбү өйдө караган диаметри кичине, таразанын таштары тең салмакта кармаган цилиндр идиштен турат. Ички идиштин түбүнө резина түтүгү киргизилген, терең дем алгандан чыккан аба ички цилиндрди өйдө карай түртөт да, шкала боюнча ал абанын көлөмү см3 менен өлчөнөт. Азыр спирограф пайдаланылат, анда дем алуу кыймылдары спирограмма түрүндө жазылып, өпкө сыйымдуулугу таблица боюнча эсептелет. Спирометрия соо кишилерди медициналык кароодон өткөргөндө, ошондой эле өпкө, жүрөк-кан тамыр системаларынын ооруларын аныктоодо колдонулат.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик