Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Ульянов Михаил Александрович

Ульянов Михаил Александрович (20. 11. 1927, Омск обл., Муромцев району, Бергамак айылы - 26. 3. 2007, Москва) - орус совет актёру, СССР эл артисти (1969), Полыыа эл артисти (1974).
 
Социалисттик Эмгектин Баатыры (1986). У. 1950-ж. Б. Щукин атындагы театр окуу жайын (Москва) бүтүргөн. Ал аткарган ролдор темпераменттүүлүгү, образдарды ача билгендиги менен айырмаланат. Алар: Сергей (А. Арбузов, «Иркут окуясы»), Рогожин (Ф. Достоевский, «Кейбир»), Антоний(У. Шекспир, «Антоний жана Клеопатра»), Иван Горлов (А. Корнейчук, «Майдан») ж. б. 1956-жылдан киного тартылган Трубников («Председатель», 1965), Дмитрий Карамазов («Бир тууган Карамазовдор», 1969), Жуков («Боштондук», 1971). Маршал Жуков анын негизги ролдорунан болгон: «Блокада», 1973-77; «Максатты көздөө», 1974; «Эркиндиктин жоокерлери», 1977; «Багынбас душман», 1982; «Дивизия командиринин бир күнү», 1983; «Жеңиш», 1984; «Москваүчүн салгылашуу», 1985; «Закон», 1989; «Сталинград», 1990; «Батыш тараптагы согуш», 1990, «Кылым трагедиясы», 1993; «Улуу полководец Георгий Жуков», 1995; «Доор жылдызы», 2005 ж. б. У-дун кийинки учурда аткарган белгилүү ролдору: Максим Кузьмич Варравин («Дело», 1991), Чон ата («Баары жакшы болот», 1995), Алексей Степанович Говоров, жазуучу («Жалганчылар», 1998-2002), Иван Фёдорович Афонин, Катянын чон атасы («Ворошиловдук көзгө атар », 1999), Сергейдин атасы («Түндүк жаркырагы», 2001), Иван Алексеевич Сенчуков («Бугуга аңчылык», 2005) ж. б. Лениндик сыйл. (1966), РСФСР мамлекеттик сыйл. (1975), СССР мамлекеттик сыйл. (1983) лауреаты. Эки Ленин, Октябрь революциясы ордендери жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Инсандар
Ультракызгылт көк нурлануу

Ультракызгылт көк нурлануу - толкун узундугу 10-400 нм болгон көзгө көрүнүүчү жарык менен рентген нурларынын ортосунда жайгашкан электр-магниттик кубулуш.
 
Ультракызгылт көк нурлануунун чөйрөсү шарттуу түрдө алыскы же вакуумдук (10-200 нж) жана жакынкы (200-400 нм) болуп бөлүнөт. Жакынкы Ультракызгылт көк нурлануу1801-ж. немис физиги И. В. Риттер жана англиялык физик У. Волластон, ал эми вакуумдук Ультракызгылт көк нурлануу немис физиги В. Шуман жана англиялык физик Т. Лайман тарабынан ачылган. Ультракызгылт көк нурлануунун спектри сызыктуу жара тилкелүү, үзгүлтүксүз болот же тилкелерден турушу мүмкүн. Ультракызгылт көк нурлануузат менен өз ара аракеттешкенде заттын атомдорун иондоштурат жана фотоэффект кубулушу жүрөт. Заттардын спектрдик ультракызгылт көк аймагындагы оптикалык касиеттери, алардын көрүү аймагындагы оптикалык касиеттеринен бир топ айырмаланат. Мисалы кадимки айнек 300 кмде тунук эмес; бир кыйла кыска толкундуу аймакта увиол айнеги, сапфир, фтордуу магний, кварц, флюорит, фтордуу литий сыяктуу кээ бир материалдар ж. б. гана тунук. Ультракызгылт көк нурлануунун табигый булактары болуп Күн, жылдыздар, тумандуулуктар ж. б. эсептелет. Бирок алардын нурлануусунун узун толкундуу бөлүгү гана жер бетине жетип, кыска толкундуу бөлүгү атмосферада сиңет. Ультракызгылт көк нурланууда иондоштуруу жана фотоэффектти пайда кылуу жөндөмдүүлүгү колдонулуучу фотоэлектрдик кабыл алгычтар: фотодиоддор, иондоочу камералар, фотон эсептегичтер, фотокөбөйтүүчүлөр ж. б. колдонулат. Ультракызгылт көк аймагындагы синирүү, чагылуу жана нурлануу спектрлерин изилдөө атомдордун, молекулалардын, катуу нерселердин электрондук түзүлүшүн аныктоого мүмкүндүк берет. Ультракызгылт көк нурлануу молекулалардагы химиялык байланышты бузат, натыйжада, фотохимиянын негизделишине алып келген ар кандай фотохимиялык реакциялар пайдаболот. Ультракызгылт көк нурланууну өсүмдүктөрдүн жогорку катмарларынын ткандары, адамдын жана жаныбардын териси сиңирет. Аз өлчөмдө нурлануу организм үчүн пайдалуу.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Химия
Ультраабиссаль

Ультраабиссаль (лат. ultra - өтө жана гр. abussos - түпсүз) - океандын 6000 м тереңдигинен, эң терең жерине чейин созулган экологиялык зонасы; океандын кобулдар облусу.
 
Ультраабиссальда организмдер атайын экологиялык шарттарга (караңгылык, өтө жогорку басым, төмөнкү температура ж. б.) ылайыкташат. Көпчүлүгүнө көрүү органдарынын редукциясы, туюу сезим менен жыт билүү органдарынын гипертрофиясы, денесинин пигментациясынын жоктугу ж. б. мүнөздүү. Ультраабиссальда бактериялар, айрым жөнөкөй организмдер, рак сымалдар ж. б. байырлайт. Анда кездешкен көпчүлүк организмдер эндемиктер, фауналарында биогеографиялык өзгөчөлүктөр кескин байкалат. Ультраабиссальдагы организмдер тамактануу мүнөзү боюнча дентритофактарга же жырткычтарга кирет. Бул жерде жандыктардын 800 түрү кездешет. Алардын көпчүлүгүнүн органдары жарык чыгарууга жөндөмдүү. Улам тереңдеген сайын организмдердин саны кескин азайып, 10 миң м терендикте 20дай гана түрү кездешет.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4

Категория:Океандар
Улуу түздүктөр

Улуу түздүктөр (Great Plains) – АКШ менен Канаданын аймагында жайгашкан тоо этегиндеги плато.
 
Түндүк Америка Кордильерасын чыгыштан курчап жатат. Уз. 3600 км, туурасы 500-800 км. Түндүк Америка платформасынын кембрийге чейинки кристаллдык фундаментинде түзүлүп, аки таш, кумдук, ошондой эле лёсс сымал кумай топурактуу катмар менен капталган. Чыгыштан батышты карай 500 леден 1700 м бийиктикке чейин көтөрүлөт. Аскалуу тоолордон башталган ири суулар Улуу түздүктөрдү бийик тектирчелер аркылуу өзүнчө супа тоолорго (түндүк бөлүгүндө - Альберт, борбордук бөлүгү - Бийик түздүктөр жана Миссури, түштүгүндө - Эдуардс, Льяно-Эстокадо) бөлөт. Аймактын түштүгүндөгү ЛьяноЭстокадо жана Эдуардс платолоруна рельефтин эолдук терс (борпоң тектерин шамал учуруп кеткен ойдуңдар) жана карст формалары мүнөздүү. Борбордук бөлүгүндө бийиктиги 2207 мге жеткен тоолор калдыгы (Миссури платосундагы Харни-Пик чокусу; Улуу түздүктөрдүн эң бийик жери), чет жакаларында терең жарлар, бедленддер кездешет. Түндүгүндөгү платолор дөбөлүү-мореналык мүнөзгө ээ. Нефть, таш көмүр жана күрөң көмүр, табигый газ, алтын, уран, калий тузу казылып алынат. Климаты континенттик, түндүгүндө мелүүн, түштүгүндө субтропиктик. Январдын орточо температурасы -28°Сдан (түндүк) 12°Сге (түштүк) чейин; июлдуку 13°С жана 28°С. Жылдык жаанчачыны 250-600 мж. Чаңдуу катуу шамалдар жана алаамат торнадолор болуп турат. Дарыяларынын көбү (Миссури, Арканзас ж. б.) Миссисипи д-нын алабына кирет. Түштүктөгү майда суулар Мексика булуңуна куят. Суулары жазында жана жайында ташкындап, ирилери сугатка пайдаланылат. Негизинен талаа өсүмдүгү (грам, бизон чөбү) басымдуу; түндүгүнө токойлуу талаа, түштүгүнө субтропиктик саванна мүнөздүү. Жаныбарларынан койот, ача мүйүз антилопа, сасык кашкулак, чүткөр, кемирүүчүлөр ж. б. кездешет. Токой жана талаа бизондоРУ улуттук парктарда гана сакталып калган. Ири улуттук парктары - Теодор Рузвельт, БэдЛэндс, Уинд-Кейв (АКШ), Вуд-Буффало, ЭлкАйленд (Канада). Улуу түздүктөр- АКШ жана Канаданын негизги а. ч. аймагы. Түндүгүндө жана чыгышында кайрак жана сугат жер дыйканчылыгы, кургакчыл батышында жайытта багылуучу мал чарбасы өнүккөн.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:АКШ
Улуу Моравия

Улуу Моравия - 9-10-кылымда Ортоңку Дунайда калыптанган алгачкы батыш славян мамлекети (822-907).
 
9-кылымдын 2-жарымында анын курамына Чехия, Паннониянын жарымы жана Дунай боюндагы сербдер, Венгрия, Словакия, Чехия, Кичи Польша, Украинанын жарымы, Силезиянын тарыхый аймактары кирген. Мамлекеттин борбору Велеград (башка маалыматтар боюнча Нитра) болгон. Улуу Моравияда алгачкы славян жазуусу пайда болуп, славян тили калыптанган. Князь Моймир 1нин тушунда (830-846) моравиялыктар латын жөрөлгөсүндөгү христиан динин тутушкан. Моравия алгачкы мезгилде Каролингдер империясы жана Чыгыш-Франк королдугу менен тыгыз мамиледе болгон. Бирок герман башкаруучуларынын кысымынан Ростиславдын (846-870) тушунда Византияга ыктаган. Анын өтүнүчү боюнча Византия императору Михаил III немис архиепископтугуна көз каранды эмес славян чиркөөсүн куруп, ага Кирилл менен Мефодийди жөнөткөн. Улуу Моравия князь Святополк Пнин тушунда гүлдөп өнүккөн. Улуу Моравия ички чырчатактардан жана немистердин чапкынынан начарлап, 905-906-ж. көчмөн венгрлер тарабынан талкаланган. Улуу Моравияны башкарган княздар: Майомир I (818-846), Ростислав (846-870), Святополк I (870-894), Майомир II (894-904), Святополк II (904-906).

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Мамлекеттер
Категория:Чехия
Улуу Кытай түздүгү

Улуу Кытай түздүгү — Кытайдын чыгышында.
 
Түндүгүнөн Яньшань, чыгышынан Сары деңиз, батышынан Тайханьшань, түштүк-батышынан Тунбайшань жана Дабашань кырка тоолору менен чектешет. Түштүгүндө Янцзы д-нын төмөнкү агымындагы түздүк менен кошулат. Аянты 325 миң км2. У. к. т. Кытай-Корей платформасынын чыгышында жайгашып, аллювий чөкмө тектеринин калың катмарынан турат. Жеринин бети негизинен жайык; басымдуу бийиктиги 50 м. Майда көлдөрү жана саздуу анча терең эмес оёңдору көп. Борбордук бөлүгүн Шаньдунь тоолору (бийиктиги 1524 мге чейин) ээлесе, анын түштүгүндө калдык тоолуу эрозиялык түздүк созулуп жатат. Улуу Кытай түздүгү Евразиялык жана Тынч океандык литосфералык плиталардын кептешкен жеринен орун алып, сейсмдүүлүгү жогору. Адам өмүрүнө жана чарбага зыян алып келген кыйраткыч жер титирөөлөр мүнөздүү. Климаты субтропиктик, муссондук; январдын орточо температурасы - 6°Сдан (түндүктө) 2°Сга (түштүктө) чейин, июлдуку 25-27°С. Жылдык жаан-чачыны түндүгүндө 500-600 мм, түштүгүндө 800-1000 ммте чейин, негизинен жайында жаайт. Чыгыш Моңголиядан келген катуу шамалдар чаңдуу бороондорду пайда кылат. Ири дарыялары - Хуанхэ, Хайхэ, Хуайхэ, Луаньхэ. Суулары тез-тез ташкындап, деңгээли көп сандаган каналдар, суу сактагычтар жана дамбалар менен жөнгө салынат. Көлдөрү көп. Ирилери: Хунцзэху, Гаобаоху ж. б. Миндеген жылдардан бери дыйканчылыкка пайдаланылгандыктан, түздүктүн табигый өсүмдүктөрү жана жапайы жаныбарлары сакталган эмес. Дан эгиндери, шалы, жер жаңгак өстүрүлөт.
Улуу Кытай түздүгү - Жер шарындагы калк эн жыш отурукташкан аймактардын бири. Ири шаарлары: Пекин, Тяньцзинь, Шанхай ж. б.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Кытай
Улутчулдук

Улутчулдук - улут мамилелеринде ички жана тышкы экстремисттик күчтөрдүн таасири астында пайда болгон бөлүнүп-жарылууну үгүттөгөн идеология жана саясат, ошондой эле калган улуттарды теңсинбөөгө негизделген психология.
 
Улутчулдук улут арасында ишенбөөчүлүктү, касташууну пайда кылат. Улутчулдук улуттардын калыптануу процессинде жаралган жана учурдагы рыноктун теңтайлашуу процессинин өзгөчүлүктөрү менен шартталган. 

Дүйнөлүк масштабда эки түрдө байкалат: 
 1) дүйнөгө үстөмдүк кылган улуу державалардын башка, көз каранды улуттарга кемсинтүү мамилеси менен мүнөздөлгөн, экономикалык жана аймактык маселелерде өздөрүнүн кызыкчылыктарын чечүүгө умтулган саясат; 
 2) адам укугуна ж. б. социалдык маселелерге таянып, улут аралык чыр-чатакты ырбатуу аркылуу айрым жаңыдан калыптанып келе аткан мамлекеттерди ар тараптуу күңкөр кылууга умтулуу. Учурда Улутчулдук ар түрдүү диний ж. б. экстремисттик күчтөрдүн таасиринде калып, анын калдыктары белгилүү мезгилге чейин адамдардын аң-сезиминде, жүрүм-турумунда сакталышы мүмкүн, к. Экстремизм.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Психология
Улуттук эсеп

Улуттук эсеп - бир жылда коомдук жалпы продукту менен улуттук кирешенин алынышын, бөлүштүрүлүшүн жана пайдаланылышын көрсөтүүчү таблицалар системасы; экономиканын ар кандай секторундагы өндүрүш, кирешелердин булагы, баалар, товарлардын ар кандай түрлөрүн сатып алууга жумшалган чыгымдар жөнүндө иреттүү маалымат берүүнүн белгиленген жолу.
 
Улуттук эсеп маалыматынын негизинде өлкөнүн экономикалык иш-аракетинин акыркы жыйынтыгынын абалы аныкталып, улуттук дүң продукция менен улуттук кирешенин көлөмү эсептелинет. Улуттук эсеп өз ара байланышкан эсептерден жана баланстык таблицалардан турат. Ар бир эсеп бир тарабында булактары, ал эми экинчи тарабында анын пайдаланылышы боюнча жайгашат. Көптөгөн өлкөлөрдө Улуттук эсептин 1968-ж. БУУ кабыл алган стандарт системасы колдонулат.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Мамлекет
Улуттук хирургия борбору

Улуттук хирургия борбору, (УХБ) - КРдин Саламаттык сактоо министрлигине караштуу илимий, дарылоочу, мамлекеттик медициналык мекеме.
 
Анын гаетроэнтерол, ириңдүү оорулар, торокалдык, эндоскопиялык жана кечиктиргис хирургия бөлүмдөрү бар. 1977-ж. № 2 ШКОнун базасында түзүлгөн. УХБнин негизги максаты - хирург. илимди жана билим берүүнү максагтуу түрдө өнүктүрүү; хирург. ооруларды аныктоонун жана дарылоонун жаңы, натыйжалуу ыкмаларын иштеп чыгуу; хирург. жардамдын натыйжалуулугун жана сапатын жогорулатуу максаттарында дарылоонун жаңы жолдорун, ыкмаларын иштеп чыгуу жана ишке киргизүү; хирургду тарбиялоодо жана калыптандырууда окумуштуу хирургдардын интеллектуалдык потенциалын жана жетишкендиктерин колдонуу ж. б. УХБнын директору 1997-жылдан акад. М. Матакеев.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Хирургия
Улуттук фтизиатрия борбору

Улуттук фтизиатрия борбору, УФБ - КРдин Саламаттык сактоо министрлигине караштуу респ-да туберкулёзду дарылоо, алдын алуу чараларын уюштуруу боюнча илимий изилдөө жүргүзүүчү медициналык мекеме. 1958-ж. уюшулган.
 
Борбордун илимий из-лөрү негизинен туберкулёзго каршы чараларды көрүүгө, туберкулёз эпидемиясына жана дарылоонун натыйжалуулугун жогорулатууга багытталган. Туберкулёздун иммундук маселелерине жана клиникалык-иммундук изилдөөлөргө чоң маани берилген. Борбор иштеп чыккан технология боюнча кургак азык чөйрө өндүрүшкө киргизилип, ал туберкулёзго каршы бактериол. лабор-ларда колдонулган. Бул эмгек үчүн институттун окумуштуулар тобу КРдин илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгына ээ болгон. УФБ 2004-жылдан туберкулёзго каршы программаны жетектейт жана координациялайт. Азыр DOTS PLUS стратегияларын ишке ашырууда УФБ туберкулёзду алдын алуу, аныктоо, дарылоо, ошондой эле туберкулёздун дарыга туруктуу түрүн изилдөө ишин жүргүзөт. Директорлору - К. Н. Нишанов, Ю. А. Волох, У. Б. Абаков (1966-79), В. А. Петросьянц (1979-86), Г. А. Комаров, А. Ш. Алишеров (1991-2012).

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Фтизиатрия
Улуттук Онкология Борбору

Улуттук Онкология Борбору (УОБ) - КРдин Саламаттык сактоо министрлигине караштуу респ-да шишик ооруларын дарылоо, алдын алуу чараларын уюштуруу боюнча илимий изилдөө жана практикалык чара жүргүзүүчү медициналык мекеме.
 
1959-ж. Фрунзе шаарында Кыргыз ССР Саламаттык сактоо министрлигине караштуу онкология жана радиология ИИИ болуп ачылган. Институтун базасында 1996-ж. УОБ болуп уюшулган. Борбордо оорукана, жаңы аппараттар менен жабдылган лабор-лары, клиникалык, методикалык уюштуруу, лабораториялык-диагностика бөлүмдөрү бар. Клиникалык бөлүмдө шишик ооруларга хирург. химиотерапия, нур менен дарылоо жүргүзүлөт. Илимий бөлүмүндөгү иш-аракеттер Кыргызстанда рак оорусунун таралыш өзгөчөлүгү, аны башталгыч стадиясында аныктоо, ооруп калгандарды айыктыруу жолдорун изилдөө, ошондой эле жаны дарылоо ыкмаларын табууга багытталган. Алгачкы директору А. И. Саенко, кийин С. Иманбаев, Р. Абдылдаев, Н. Касиев ж. б. директор болуп иштеген.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Онкология
Улуттук олимпиялык комитет

Улуттук олимпиялык комитет (УОК, International Olimpuc Committee, IOC) - азыркы олимпиялык кыймылдын жогорку жетекчи органы.
 
Парижде 23-июнь 1884-ж. Эл аралык конгрессте фр. коомдук ишмер П. де Кубертендин демилгеси менен уюшулган. УОК ар бир өлкөнүн олимпиялык кыймылын жетектеп, өлкөнүн атынан эл аралык олимпиялык оюндарга катышкан уюм. У. о. к-тин максаты - олимпиялык кыймылды өз өлкөсүндө өнүктүрүү, улуттук спорт уюмдары менен биргелешип иштөө, спортчуларды олимпиялык оюндарга катышууга даярдоо, оюн өткөрүлүп жаткан жерге жеткирүү, аларды жайгаштыруу. Улуттук олимпиялык комитетке 205 өлкөнүн улуттук олимпиялык к-ттери кирет, а. и. Кыргызстан УОК да бар. КРде УОК 1991-ж. түзүлүп, 1992-ж. Эл аралык олимпиялык к-тке, Азиянын олимпиялык кеңешине мүчө болгон. Өлкөдөгү ар түрдүү спорт федерациялары менен иш алып барат. 1995-ж. спорттун 25 түрү боюнча улуттук федерациялары эл аралык спорт уюмдарына мүчө болгон. Бул аларга олимпиялык жана Азиялык оюндарга, дүйнөлүк жана континеттик биринчиликтерге, кубок үчүн мелдештерге ж. б. катышууга мүмкүндүк берет. КРдин ар бир жараны өз эрки менен УОКтун мүчөсү болууга укуктуу. УОКтун жетекчилиги аткаруу к-тинен жана президенттен турат. 4 жылда бир отчёттук кайра шайлоо конф-ясында шайланат. КРде УОКтун биринчи президенти - Э. Кутманалиев. 2013жылдан М. Саралинов.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Олимпиада
Улуттук кардиология жана терапия борбору

Улуттук кардиология жана терапия борбору M. М. Миррахимов атындагы (УКТБ) - КРдин Саламаттык сактоо министрлигине караштуу кардиология, терапия жана тоо медицинасы боюнча жогорку илимий, дарылоо, окуу-өндүрүштүк медициналык мекеме. 1977-ж. Кыргыз ССР кардиология ИИИ катары уюшулуп, аны акад. M. М. Миррахимов жетектеген (2007-ж-га чейин).
 
1997-ж. УКТБ болуп уюшулган. Борбордун негизги максаты - илимий, изилдөө, билим берүү, дарылоо, ооруну аныктоо, уюштуруу-методикалык ж. б. иштердин сапатын жогорулатуу. Анын курамында кардиол., терапиялык, шашылыш жардам бөлүмдөрүн камтыган көп профилдүү стационардык бөлүм; алдын алуу жана калыбына келтирүү бөлүмдөрү, илимий изилдөө, ооруну аныктоо лабораториясы жана бийик тоолуу стационары (деңиз деңгээлинен 3200 м бийиктиги жайгашкан), тоо медициналык лабор-сы, консультация ж. б. бөлүмдөр бар. УКТБде респ-нын бардык аймактарынан келген оорулуулар кардиологиялык жана терапиялык - өпкө, бөйрөк, тамак сиңирүү органдары, эндокрин бездери, муундары ж. б. органдары жабыркаганда жардам алышат. Борбордун иш-аракетинде ооруну туура аныктоо жана дарылоо багытында жүрөк-кан тамыр, боор, ж. б. ички органдары жабыркаган адамдардын оорусун дарылоодо уникалдуу хирург. технология колдонулат. Бул жаңы технология бычаксыз аткарылат. Мындан тышкары борбордо эл аралык деңгээлдеги лабораториялык, аспаптык жана молекула-биологиялык методдор кеңири колдонулууда. Борбордо КР УИАнын 1 корр. мүчөсү, 9 проф, 4 илимге эмгеги сиңирген ишмер, 10 СССР жана КРдин илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйл. лауреаттары ж. б. эмгектенет (2014). 2007-жылдан борбордун директору - A. С. Жумагулова.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Кыргызстан
Улуттук госпиталь

Улуттук госпиталь, Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо министрлигине караштуу улуттук оорукана - ооруну аныктоо, дарылоо, алдын алуу жана илимий иштерди жүргүзүүчү мамлекеттик көп тармактуу медициналык мекеме.
 
Госпиталдын тарыхы 1878-ж. Пишпек ш-ына көчүп келген аскердик лазареттен башталып, калк үчүн биринчи мамлекеттик медициналык мекеме болуп эсептелген. 1939-ж. КММИнин ачылышы менен оорукана анын клиникалык базасына айланган. 1956-ж. Кыргыз ССР саламаттык сактоо министрлигинин Респ. клиникалык ооруканасы, 1997-ж. 3-ноябрда КР Президентинин жарлыгы менен КР калкына дарылоо-диагностика жана уюштурууусулдук иштер боюнча жогорку адистештирилген стационардык жана бейтепканалык медициналык жардамдын натыйжалуулугун жакшыртуу максатында Улуттук госпиталь болуп кайра түзүлгөн.
 
Улуттук госпиталда 1075 койка-орундуу стационары, кеңеш берүү, диагоностика бөлүмү, санит. авиациясы; гастроэнтерология, ирин хирургиясы, кардиология, неврология, нефрология (гемодиализ блогу менен), нейротравма жана нейрохирургия, оториноларингология, көз оорулары, проктолотя, кесиптик патология, пульмонолотя, микрохирургия, эндокринология, урология ж. б. клиникалык бөлүмдөрү, лабор-лары, ошондой эле КММАнын 9, КРСУнун 4 клиникалык кафедрасы, КМКДАЖМИнин 5 курстары жана кафедрасы бар. У. г-да гипербаротерапия, доплерография, кандын гравитациялык хирургиясы, ультра добуш диагностика, эндоскопия ж. б. жогорку тактыкта иштөөчү аппаратуралар иштейт. Клиникалык бөлүмдөрдүн кызматкерлери негизинен окуу процесстерине, ошондой эле кеңеш берүүчү кабылдамаларында бейтаптарга кенеш берет, базалык бөлүмдөрүндө түздөн-түз дарылоо-диагностика процесстерине катышат. Госпиталдын алгачкы башкы врачы - Поярков Ф. В., кийин ар кайсы мезгилдерде Игембердиев 3. И., Гехман М. Я., Рафибеков С. Ж., Кадырбеков К. К., Ниязов Ш. Н., Аалиев Г. К. ж. б. болушкан, 2014жылдан Сагимбаева Д.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Кыргызстан
Улуттук-боштондук революция

Улуттук-боштондук революция - дүйнөлүк революциялык процесстин бир бөлүгү, социалдык-таптык күрөштүн өзгөчө түрү; колониялык жана жарым колониялык өлкөлөрдө жашаган элдин турмушундагы саясий жана социалдык төңкөрүш; чет өлкөлүк үстөмдүктү жок кылып, улуттук көз карандысыздыкты орнотуу.
 
Улуттук-боштондук революция улуттук-колониялык эзүүнү жоюу, улуттук мамлекетти түзүү жана улуттун өз алдынчалык укугун жүзөгө ашырууга багытталган улуттук-боштондук кыймылдан улам келип чыккан.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Революциялар
Улуттук байлык

Улуттук байлык - өлкөдөгү табигый ресурстардын, өндүрүш каражаттары менен материалдык байлыктардын жыйындысы, өлкөнүн экономикалык потенциалын чагылдыруучу олуттуу көрсөткүч.
 
Улуттук байлыкка төмөндөгүлөр кирет: финансылык активдер (алтын, валюта, баалуу кагаздар ж. б.) жана финансылык эмес активдер. Бул активдер өз кезегинде өндүрүштүк жана өндүрүштүк эмес болуп бөлүнөт. Өндүрүштүк активдерди өндүрүштүн негизги каражаттары, фондулар, жүгүртүү каражаттары менен ага тийиштүү материалдык запастар ж. б. баалуулуктар, ал эми өндүрүштүк эмес активдерди материалдык (жер, кен ж. б. жаратылыш байлыктары) жана материалдык эмес (патент, автордук укук, лицензия) активдер түзөт.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Мамлекет