Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Латын тили

Латын тили (өз аталышы — lingua Latina, Лаций аймагынын атынан) — байыркы римдиктердин тили, Ыйык Рим империясында колдонулган. Ал латын-фалиск бутактарына кирген, италиялык тилдердин индоевропалык тил үй-бүлөсүнө таандык. Бүгүнкү күндө байыркы италиялык тилдердин ичинен толук колдонуудан чыкпаган жалгыз тил — латын тили, бирок ал азыр сүйлөшүү тили катары эмес, чектелген тармактарда гана колдонулат. Латын тилинин заманбап мураскорлору — роман тилдери, ал эми башка италиялык тилдер жок болуп, тил улантуучуларын калтырган эмес.

Латын тили — жазма эстеликтери сакталып калган эң байыркы индоевропалык тилдердин бири. Латын алфавитинен дүйнөдөгү көптөгөн тилдердин жазуу системалары келип чыккан.

Азыркы учурда латын тили Ыйык Тактынын, Мальта орденинин жана Ватикан шаар-мамлекетинин расмий тили болуп эсептелет. Ошондой эле ал Рим-католик чиркөөсүндө жарым-жартылай колдонулат. Латын тили медицинада, фармацевтикада жана башка илимдерде да кеңири колдонулат.

Европалык көп тилдерде латын тилинен алынган сөздөр абдан көп.

 Аталышы 
Латын тилинин өз аталышы — lingua Latina — латын элинин атынан чыккан. Ал эми латындар аталышы болсо Апеннин жарым аралындагы Лаций (азыркы Италия) аймагынын атынан келип чыккан.

 Тарыхы 
Негизги макала: Латын тилинин тарыхы

Латын тили фалиск тили менен кошо латын-фалиск тобуна кирген. Бул топ, оск жана умбр тилдерин камтыган оск-умбр тобу менен бирге, индоевропалык тил үй-бүлөсүнүн италиялык бутактарын түзгөн. Байыркы Италиянын тарыхый өнүгүүсүндө латын тили башка италиялык тилдерди акырындап сүрүп чыгарып, Батыш Жер Ортолук деңиз аймагында үстөмдүк кылган тилге айланган. Азыркы учурда ал өлгөн тилдердин катарына кирет — байыркы индия тили (санскрит), байыркы грек тили жана башка сыяктуу.

Латын тилинин тарыхый өнүгүүсү ички өзгөрүүлөрүнө жана башка тилдер менен өз ара таасирине жараша бир нече этапка бөлүнөт. Латын тилинин тарыхый этаптарын VI кылымда Севильялык Исидор белгилеген. Ал төрт түрдүү «латын тили» болгонун жазган:
 Эң байыркы латын тили — Исидордун айтуусунда, ал салийлердин ырларында чагылдырылган. Бул тил Рим шаары негизделгенге чейин, Лацийди Янус жана Сатурн башкарган учурда болгон. (Шарттуу түрдө аны алгачкы отурукташкандардын латин-фалиск тили менен байланыштырышат.)
 Латын тили — азыркы изилдөөлөрдө архаикалык латын деп аталат.
 Рим тили — классикалык латынга туура келет.
Категория:Тилдер
Формула-1

Формула-1 (кыскарт. Ф1, ) — ачык дөңгөлөктүү жарыш унаалар үчүн уюштурулган эл аралык унаа жарыш чемпионаты. Дүйнөдөгү эң жогорку деңгээлдеги автоспорт боюнча мелдеш. Бул мелдеш Эл аралык автоспорт федерациясы (ФИА, ) тарабынан өткөрүлөт.

Чемпионат жыл сайын бир нече өлкөлөрдө өтүүчү жарыштардан турат, алар Гран-при деп аталат. Чемпионаттын биринчи сезону 1950-жылы өткөрүлгөн.

Ар бир сезон көптөгөн этаптардан турат. Ар бир жарыштын жыйынтыгында айдоочулар жана командалар упай алышат. Сезондун аягында эң көп упай топтогон айдоочу дүйнө чемпиону, ал эми эң көп упай алган команда конструкторлор чемпиону болот.

 Жарыштын этаптары 
Жыл ичинде 20дан ашык жарыш болуп, алардын жыйынтыгында дүйнө чемпиону аныкталат. 
Формула-1 жарышы төмөнкүдөй этаптардан турат:
 Практика:
Жарыш болордон 1–2 күн мурда айдоочулар трасса менен таанышып, машыгышат.

 Тандоо (квалификация):
Бул этапта ким канчанчы орундан жарышка чыгары аныкталат. Ким эң тез убакытта айдап чыкса, ошол биринчи орунга ээ болот (поул-позиция; ).

 Негизги жарыш:
Жекшемби күнү негизги жарыш өтөт. Болиддер стартка чыгып, белгиленген айлампаларды (айланууларды) айдашат — көп учурда бул 50–70 айлампа болот. Ким биринчи болуп финишке жетсе, ошол жеңүүчү болот.
Формула 1де колдонулуучу машиналар — болиддер деп аталат. Алар кадимки унаалардан таптакыр айырмаланат.

 Командалар жана унаалар 
Формула-1 чемпионатында ар бир команда эки айдоочудан турат. Командалар өздөрүнүн жарыш унааларын долбоорлоп жана даярдашат. Унаалар ФИА тарабынан белгиленген техникалык талаптарга ылайык болушу керек. Бул талаптар унаанын салмагын, кыймылдаткычын, аэродинамикасын жана башка техникалык параметрлерин жөнгө салат.

2026-жылдан тартып чемпионатка жалпысынан 11 команда катышуусу пландалууда.

Формула-1 унаалары дүйнөдөгү эң ылдам жарыш унааларынын катарына кирет. Айрым учурларда алар 0–100 км/саат ылдамдыкка болжол менен эки секунд ичинде жетип, максималдуу ылдамдыгы 360 км/сааттан ашышы мүмкүн.

 Жарыш эрежелери 
Формула-1 жарыштары адатта старт сызыгында турган абалдан башталат. Жарыш учурунда командалар стратегияны колдонуп, шиналарды алмаштыруу үчүн пит-стоп жасашат. Коопсуздук эрежелерине ылайык, кургак трассада айдоочулар жарыш учурунда кеминде эки түрдүү типтеги шиналарды колдонууга милдеттүү. 2010-жылдан бери жарыш учурунда унаага күйүүчү май куюуга тыюу салынган.

Жарыш маалында кырсык же трассада кооптуу абал жаралса, коопсуздук унаасы трассага чыгышы мүмкүн. Айрым учурларда жарыш убактылуу токтотулуп, кызыл желек көрсөтүлөт. Кооптуу участоктордо сары желек көрсөтүлүп, айдоочуларга ылдамдыкты азайтуу жана башка унааларды озуп өтпөө талап кылынат.

Формула-1де Аба каршылыгын азайтуу системасы (кыскарт. DRS) колдонулат. Ал арткы канаттын бурчун өзгөртүү аркылуу абанын каршылыгын азайтып, айдоочуга атаандашын озуп өтүүгө жардам берет.

 Упай берүү тартиби 
 1-орун — 25 упай
 2-орун — 18 упай
 3-орун — 15 упай
 4-орун — 12 упай
 5-орун — 10 упай
 6-орун — 8 упай
 7-орун — 6 упай
 8-орун — 4 упай
 9-орун — 2 упай
 10-орун — 1 упай

 Булактар 

 Шилтемелер 
 Формула-1дин расмий сайты
 FIAнын расмий сайты
Ишимбай Абдраимов

alt=Ишембай Абдраимов — биринчи кыргыз жарандык учкучу, Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу, СССРдин Эмгек сиңирген учкучу. 155 жолу согуштук учууга чыгып, согуштан кийин Кыргызстандын авиациясын өнүктүрүүгө чоң салым кошкон. Тоолуу аймактарга учуп, элге кызмат кылган, жаш учкучтарды тарбиялаган.|thumb|Ишембай Абдраимов
Ишембай Абдраимович Абдраимов (1914–2001) — Кыргызстандын биринчи улуттук жарандык учкучу, Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу, СССРдин «Эмгек сиңирген учкучу» наамынын ээси. Кыргыз авиациясынын негиз салуучуларынын бири болуп эсептелет. Ал санитардык жана транспорттук авиациянын өнүгүшүнө чоң салым кошкон.

 Өмүр баяны 
Ишембай Абдраимов 1914-жылы Чүй облусунун азыркы Аламүдүн районуна караштуу Бос-Больтек айылында туулган. Жаштайынан эле техникага кызыгып, механикалык устаханаларда иштеп жүрүп, авиацияга болгон кызыгуусу күчөгөн.

1939-жылы Ташкенттеги учкучтар мектебин бүтүргөн. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында советтик аскер-аба күчтөрүнүн катарында кызмат өтөгөн. Согуш маалында 155 жолу согуштук учууга чыгып, штурмдук операцияларга жана аба салгылаштарына катышкан. Эки жолу жаракат алып, айыгып чыккандан кийин кайрадан кызматын уланткан.

Согуштан кийин Кыргыз ССРинде жарандык авиацияны калыбына келтирүүгө активдүү катышкан. Ленинграддагы жарандык авиация академиясын аяктап, санитардык жана жүргүнчү ташуучу багыттарда учкан. Нарын, Алай, Баткен жана Ысык-Көлдүн тоолуу аймактарына авиакызмат көрсөтүп, Кыргызстандагы авиа байланыштын өнүгүшүнө чоң салым кошкон.

 Наамдар жана сыйлыктар 

 СССРдин Эмгек сиңирген учкучу (1966) — бул наамга ээ болгон биринчи 27 учкучтун катарына кирген.
 Ата Мекендик согуш ордени, «Аскердик кызматтары үчүн» медалы жана башка бир катар орден-медалдар менен сыйланган.
 Кыргызстандын эмгек жана авиация ардагерлеринин бири.

 Мурасы 
Ишембай Абдраимов — кыргыз авиациясынын башаты болуп эсептелет. Ал өз тажрыйбасын жаш учкучтарга үйрөтүп, жаңы муунду тарбиялаган. Анын ишмердүүлүгү кесипкөйлүктүн, эрдиктин жана мекенге берилгендиктин үлгүсү катары бааланат.

Кыргызстанда анын ысымы көчөлөргө жана айрым мекемелерге ыйгарылган. Анын өмүр жолу өлкөнүн тарыхындагы маанилүү барак катары сакталып келет.
Категория:Арип боюнча инсандар
Өмүркан (ысым)

Өмүркан – ысымы кыргыз элинин арасында кеңири колдонулган ысымдардын бири болуп саналат. Бул ысым эки бөлүктөн турат:

 Өмүр – жашоо, тирүүлүк деген маанини билдирет.
 Кан – байыркы түрк тилинен алынган сөз. “Хан”, “башчы”, “бийлик ээси” деген мааниге ээ.

 Этимология жана мааниси 
 Өмүр - Кыргызча жана башка түрк тилдеринде “жашоо”, “тирүүлүк”, “турмуш” дегенди билдирет.Бул сөз түрк тилдеринин эң байыркы катмарларынан бери болуп келет. Мисалы: “узун өмүр”, “өмүр бою”, “өмүрлүк жолдош” ж.б.
 Кан –Байыркы түрк жана кыргыз тилинде “хан”, “бий”, “өктөм адам”, “башкаруучу”, же кээде “урматтуу киши” деген мааниде колдонулган.Тарыхый контексте “Кан” деген наам башкаруучу эл башчысы катары белгилүү болгон. Мисалы: Бумын-каган, Истеми-каган .

 Тарыхый-маданий мааниси 
Өмүркан — кыргыз тилиндеги аял кишинин ысымы. Бул ысым эки сөздүн кошулушунан турат: «өмүр» — «жашоо», «тируулүк» деген маанини билдирет, ал эми «кан» — тарыхый түрдө кадыр-барктуу, урмат-сыйлуу адамга берилген наам катары колдонулган. Ысым символикалык мааниге ээ болуп, ата-энелер балдарына бул ысымды узак өмүр, ийгилик жана урмат-сый тилеги менен ыйгарышкан. Кыргыз элинин ысым берүү салтында «Өмүркан» ысымы үмүт, тилек жана руханий баалуулуктардын көрөңгөсү катары каралат..

 Ар түрдүү тилдердеги формалары 
Түркчө: Ömürhan

Өзбекче: Umurxon

Англисче: Zoe, Vita

Французча: Vivienne

Грекче: Ζωή (Zoe)

Латынча: Vita

 Кыргызча эркелетилген формалары 
Өмүр, Өмүш.

 Жайылуусу 
Негизинен Түндүк жана Чыгыш аймактарында (Нарын, Ысык-Көл, Чүй, Талас) көп кездешет.Түрк тилдүү калктар арасында колдонулат.

 Шилтемелер 
Өмүркан ысымы
Тарыхый-маданий мааниси
Ар түрдүү тилдердеги формалары

 Булактар 

Категория:Ысымдар
Айдай (ысым)

Айдай — кыргыз жана башка түрк тилдүү элдер арасында кеңири тараган аял ысымы. Поэтикалык мааниге ээ болуп, сулуулукту, назиктикти жана жарыкты символдоштурат. Бул ысым кыргыз тилинде эки бөлүктөн турат:Имя Айдай

 Ай — айдын өзү, түнкү асмандагы жарык, сулуулуктун жана тунуктуктун белгиси
 дай — байыркы түрк тилинен калган салыштыруу мүчөсү, "сыяктуу", "оҡшош" деген маанини берет.

Ошондуктан "Айдай" деген ат "айдай сулуу", "айдай жаркыраган", же "айдай таза" деген мааниге ээ.Кыргыз маданиятында бул ысым сулуулук, назиктик жана асылдыктын символу болуп эсептелет.
 Тарыхы жана колдонулушу 
"Ай" образы кыргыздардын көчмөн маданиятында өзгөчө мааниге ээ болгон. Байыркы замандарда ай календарды түзүүдө, мергенчилик жана мал чарбачылыкта багыт алуу үчүн колдонулган. Мифологияда жана элдик ырларда ай сулуулуктун, назиктиктин жана аялзаттын символу катары сүрөттөлгөнПроисхождение и значение имени Айдай.

"Айдай" ысымы кыргыздарда жана казактарда кылымдар бою колдонулуп келген. Элдик ырларда жана санжыраларда «айдай сулуу» деген сөз айкашы сүйүктүү, сулуу кыздарды сүрөттөөдө кеңири колдонулган.
 Айдай ысымынын мүнөзгө таасири
Эл оозунда Айдай ысымын алып жүргөн кыздар көбүнчө назик, сезимтал жана чыгармачыл мүнөзгө ээ болушат. Ай — тунуктук, сулуулук жана жарыктын символу болгондуктан, бул аттын ээлери айланасындагы адамдарга жылуулук жана жагымдуу энергия тартуулайт.
 Булактар 

Категория:Ысымдар
Богота

+ Богота + Борбор шаар+ Мамлекет Колумбия Негизделген жылы 6-август 1538 Аянты 1775,98 км² Калкы 7 980 001 (2019) Бийиктик 2640 м Климат Деңиз климаты Мэр Карлос Фернандо Галан Расмий сайт bogota.gov.co

Богота́ (негизделген учурда жана 1991–2000-жылдары — Са́нта-Фе-де-Богота́, ) — Колумбиянын борбору жана эң ири шаары, ошондой эле Кундинамарка департаментинин административдик борбору. Шаар өз алдынча административдик бирдикти — борбордук округду түзөт жана 20 районго бөлүнөт.

2019-жылдагы маалымат боюнча калкы — 7 980 001 адам, бул аны Түштүк Американын эң ири шаарларынын бири кылат. Агломерацияны кошкондо калк саны 8,7 миллион адамды түзөт (2011-жылдагы маалымат).

Богота Чыгыш Кордильера тоолорунун арасындагы өрөөндө, деңиз деңгээлинен 2600 метрден жогору бийиктикте жайгашкан. Ошондуктан, климат салкын. Жер титирөөлөргө дуушар болушу мүмкүн.

Бул шаар — Колумбиянын саясий, экономикалык жана маданий борбору. 2011-жылы өлкөнүн ички дүң продукциясынын (ИДП) ¼ бөлүгүн түзгөн. 2010 жана 2012-жылдары шаар Түштүк Америкадагы глобалдуулугу боюнча 4-орунду ээлеген.

Богота 1538-жылы испандык конкистадорлор тарабынан негизделген. Ал кезде бул аймакта чибча индейлеринин цивилизациясы өнүккөн болчу. 1598-жылдан тартып — Испаниянын генерал-капитандыгынын борбору, 1819-жылдан бери — көз карандысыз Колумбиянын борбору.

1948-жылы «Боготасо» аттуу куралдуу көтөрүлүш учурунда шаардын борбордук бөлүгү кыйрап, өрттөлгөн. Ошондуктан, бүгүнкү күндө тарыхый архитектурасы аз сакталып калган.
Категория:Отурукташкан жайлар арип боюнча
Сайкал (ысым)

Сайкал — кыргыз тилинде кеңири тараган ысымы.Түпкү мааниси боюнча бул ысым «жаркыраган», «нуру төгүлгөн», «жылмырган» дегенди билдирет. Көбүнчө сулуулукка, тазалыкка жана кооздукка байланыштуу образдарды камтыйт. Тилдик негизинде «сайкал» сөзү жылмалоо, тазалоо, жаркыратуу маанисине ээ болгондуктан, бул ысым аял затына болгон назик мамилени, көрктүүлүктү жана улуулукту чагылдырат.

 Тарыхый мааданий мааниси 
Сайкал ысымы кыргыз маданиятында гана эмес, жалпы түрк элдеринин ат коюу салтында кездешип, аялдардын сулуулугу менен бирге алардын ички дүйнөсүнүн тазалыгын, акылмандыгын жана күчтүүлүгүн да белгилейт.Кыргыз элинин белгилүү эпосторунун бири болгон «Манас» дастанында Кыз Сайкал образын жолуктурууга болот. Ал калмак ханынын сулуу, акылдуу жана кайраттуу кызы катары сүрөттөлөт. Даңазалуу баатыр Манас анын сулуулугуна жана мүнөзүнүн бекемдигине суктанып, ага ашык болот. Кыз Сайкалдын образы кыргыз адабиятындагы күчтүү жана эрктүү аялдардын символу катары бааланат. 

 Элдик чыгармачылыктaгы ролу 
Сайкал ысымы күнүмдүк турмушта көп кездешпейт, бирок кыргыз адабиятында жана фольклордук чыгармачылыгында өзгөчө мааниге ээ. Бул ысым көп учурда аялзатынын ички кубаты, акылмандыгы жана назик мүнөзү менен байланыштырылат. Эпос, поэзия жана айтыштарда Сайкал образы аялдардын кеменгерлиги, туруктуулугу жана руханий бийиктиги аркылуу көрсөтүлөт. Ошондой эле, бул ысым кыргыз элинин аялзатка карата ардактоо жана урматтоо сезимдерин билдирет. 

 Шилтемелер 
Значение имени Сайкал

Категория:Ысымдар
Бекмамат Осмонов

Бекмамат Осмонов (1946-1998) — мамлекеттик ишмер , Жалал-Абад облустук мамлекеттик администрация башчысы - губернатор (1991-1992). "Ардак Белгиси" ордени медалдар менен сыйланган

 Өмүр баяны 
Бекмамат Осмонов 1946-жылы Жалал-Абад облусуна караштуу Базар Коргон районун Акман айылында төрөлгөн.1968-жылы Ташкендеги жогорку партиялык мектепти, 1990-жылы КМУнун юридика факультетин буткон. 

 Наамдары жана Сыйлыктары 
 1968-жылы Кара-Суу районундагы "Каттаталдык" совхозунда зоотехник, башкарманын орун басары .
 1972-1988-жылдары "Чоналай" совхозунун директору.
 1971 - 1972 - жылдары Араван райондук айыл чарба башкармалыгында башкы зоотехник .
 1988-1991-жылдары Токтогул райкомунун 1-катчысы, райондук Советтин торагасы.
 1990-1991-жылдары Жалал - Абад облустук кенештин торагасы.
 1992-1997-жылдары "Кыргызагроимпекстин" туштук филиалынын генералдык директору.
 1990-1997-жылдары Кырыгыз Республикасынын Жогорку Кенешинин эки жолку депутаты.
 1996 - Кыргыз Республикасынын айыл чарбага эмгек синирген кызматкери.
 Булактар
Санатбаев Раатбек Калыбекович

Санатбаев Раатбек Калыбекович - (7 май 1969-ж, Ош шаары - 8 январь 2006-ж, Бишкек) - Грек-рим күрөшү боюнча Кыргызстандык балбан. Азиянын эки жолку чемпиону ( 1999,2000), Дүйнө чемпиондугунун коло байге ээси (1999).

 Өмүр баяны 
Кыргыз Республикасынын спортко эмгек сиңирген чебери. Бишкектеги спорт мектебин, Кыргыз - Орус (Словян) эл аралык университетин бүтүргөн. Кыргызстандын грек-рим күрөшү боюнча 10 жолку чемпиону. Эл аралык мелдештерге, дүйнөлүк биринчиликтерге катышып, белгилүү орундарды ээлеген. 1994-жылы Хиросимада өткөн 12 - Азия оюндарында, ошондой эле 1995-жылы Филиппинде өткөн Азия чемпионатында күмүш медалга татылган. 1996-жылы 26 - олимпиялык оюндарга катышып, 8чи - орунду ээлеген. 1994-1999- жылдары Дүйнөлүк күрөш федерациясынын жыйынтыгы боюнча күрөш бонча дүйнөдөгү мыкты 10 спортчунун алдыңкысы. 2000 - жылы Сеулда өткөн Азия чемпионатында алтын медалга ээ болуп, грек-рим күрөшү боюнча 20 кылымдын эң мыкты балбаны болуп аталган.

2005 - жылы сентябрда Кыргызстандын Улуттук олимпиада башчысы (Баяман Эркинбаев) өлтүрүлгөндөн кийин, Раатбек Санатбаев бул кызматка талапкерлердин бири болду. Бирок 8-январь 2006-жылы Бишкекте атып өлтүрүлгөн. Сөөгү Ала-Арча көрүстөнүнө коюлган.

Анын ысмы Жалал-Абад шаарындагы № 9 мектепке берилген. 17-октябрь 2009-жылы Жалал-Абад шаарындагы атайын балдар-өспүрүмдөрдүн олимпиядалык резерв мектебинин аймагына спортчунун досторунун каражатына Санатбаевге эстелик тургузулган.
Билли Айлиш

Би́лли А́йлиш Па́йрат Бэрд О‘Ко́ннелл (2001-жылы 18-декабрда туулган, Лос-Анджелес, Калифорния, АКШ) — атактуу АКШ ырчысы, ыр жазуучу жана видеоблоггер. Анын алгачкы ырлары «Ocean Eyes» (‘океан көздөрү‘) жана «No Time to Die» (‘өлө турган убак эмес‘) жана эң популярдуу ырлары «Lovely» (‘керемет’) жана «Bad Guy» (‘жаман жигит’) болгон.

Анын апасы америкалык актриса Мэгги Бэрд (1959-жылы туулган), анын бир тууганы — Финеас О'Коннелл (1997-жылы туулган), анын ырларына музыканы ким жаратат.
Хизмет Абдуллин

Хизмет Абдуллин, 1925-жылдын 10-октябры — 1986-жыл) — уйгур советтик жазуучу жана акын, котормочу.

 Өмүр баяны 
1925-жылдын 10-октябрында Жаркент уездинин Жетисуу облусу караштуу Баяндай айылында дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган (азыркы — Енбекшиказак району, Алматы облусу, Казакстан).

1943-жылы Жумушчу-дыйкан Кызыл армиясынын катарына чакырылган. Монголияда кызмат өтөп, Манжурияны япон аскерлеринен бошотууга катышкан. Ушул жылдары анын алгачкы ырлары жарык көрө баштаган. 1950–1953-жылдары Казак педагогикалык институтунун филология факультетинде окуган.

1951–1955-жылдары Алма-Атадагы «Жаңы өмүр» журналынын редакциясында иштеген, 1958–1962-жылдары Казак мамлекеттик көркөм адабият басмасында редактор болгон. 1961-жылы КПССке мүчө болуп кирип, 1962–1965-жылдары уйгур тилиндеги «Коммунизм туги» гезитинин редакциясында бөлүм башчысы болгон. 1955–1958 жана 1965–1980-жылдары Казак ССРинин Жазуучулар союзундагы уйгур секциясын жетектеген«Жетису». Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» басмасы, 2004. — ISBN 9965-17-134-3.

1986-жылы каза болгон.

 Чыгармалары 
1954-жылдан тартып чыгармалары жарыяланган. Тарыхый поэма «Анаят», азыркы жаштар жөнүндө «Давутжан» поэмасынын, «Гулистан» (1954) повестинин, «Аңгемелер» (1956), «Сүйүү жана жек көрүү» (1960) жыйнактарынын автору. «Турпан өрөөнүндө» , 1962 романында Кытайдагы улуттук чет жактардагы уйгурлардын жашоосу сүрөттөлөт. «Жердештер» (1966) жана «Тагдыр» (1971) романдары советтик уйгур айылынын жашоосуна арналган.

Жазуучу 1960-жылы «Турпан өрөөнүндө» биринчи томун жазып бүтүргөндөн кийин, чыгарма совет бийлигинин цензурасына дуушар болуп, анын айрым ойлорун кыскартып, кайра карап чыгууга аргасыз кылган. Бул тууралуу Хезмет Абдуллиндин иниси, өмүр бою кесиптеши Махмут Абдурахманов «Жылдар үнү» китебинде мындай деп жазат: «Турпан жеринин 1960-жылдагы варианты бир эмес, бир басма табак менен кыскартылган (биринчиси 226 бет, экинчиси 194 бет)».

Ошондой эле «Айылдаштарым», «Тагдыр», «Өрт чөйрөсү», «Жылдарга жооп», «Гулистан» жана башка повесть, аңгемелер жыйнактарын; «Анаят», «Давутжан» жана башка ыр-поэма жыйнактарын жазган.

«Анаят» ыры уйгур жана орус тилдеринде өзүнчө китеп болуп чыккан, анда эл баатыры, дыйкандардын коргоочусу, көтөрүлүшчү Анаят Kурбан тууралуу баяндалат. «Давутжан» ыры болсо заманбап жаштардын окуусуна жана эмгегине арналган.

Ал уйгур тилине Александр Пушкин, Михаил Лермонтов, Лев Толстой, Дмитрий Фурманов, Михаил Исаковский, Янка Купала, Рабиндранат Тагор сыяктуу чыгармаларды которгон.

Булактар

Категория:Уйгур жазуучулары
Категория:Казакстан жазуучулары
Категория:Уйгур акындары
Категория:КПСС мүчөлөрү
Категория:XX кылымдагы редакторлор
Категория:СССР редакторлору
Категория:Казакстан редакторлору
Карло Биоти

Карло Биоти (италия тилинде: Carlo Biotti) (Милано, 1901 – Алассио, 1977-жылдын 10-декабры) — италиялык магистрат, Милан шаардык сотунун жаза иштер боюнча бөлүмүнүн төрагасы жана кийинчерээк Италиянын Кассациялык сотунун судьясы. Анын образы сот бийлигинин көзкарандысыздыгынын жана Италиядагы эң оор саясий чыңалуу мезгилинде сот функциясынын автономиясын коргоонун символу катары эскерилет.

 Биография 
Биотинин карьерасы Пьяцца Фонтана жардыруусунан (1969) кийинки соттук окуялар менен белгиленди. Айрыкча, анархист Джузеппе Пинеллинин өлүмүнө байланыштуу талкуу жана комиссар Луиджи Калабрезинин Lotta continua журналына каршы ачкан жалаа боюнча сот иши анын жолун аныктап берди.

 Пинелли иши 
1971-жылы Биоти Калабрези – Lotta continua ишин кароого дайындалган, бирок ал Пинелли иши боюнча алдын ала пикир билдирген деген айып менен четтетилген. 
Бул чечим анын карьерасына жана коомдук аброюна олуттуу зыян келтирди. 

1975-жылы прокурордун орун басары Джерардо Д’Амброзио иликтөөнү жыйынтыктап, Пинеллинин өлүмү кылмыш-жаза жоопкерчилигине кирбейт деп жарыялаган жана «активдүү талма» деген түшүнүктү колдонгон. Биотиге коюлган айыптоолор кийин негизсиз деп табылып, анын иши тышкы басымга каршы жеке жана кесиптик туруктуулуктун үлгүсү катары каралган.

 Актоо 
1977-жылы Кассациялык сот Биотинин кесиптик жүрүм-турумун толук туура деп таап, анын четтетилишине себеп болгон айыптоолорду негизсиз деп жарыялаган.

 Мурас 
Карло Биотинин фигурасы «Коркунучтуу жылдар» доорундагы сот бийлигинин абалы жана Италиядагы саясий-социалдык чыңалуу боюнча талкуулардын борборунда турат. Анын иши сот системасына тышкы басымдар кандай таасир этерин көрсөтүп, сот бийлигинин көзкарандысыздыгынын маанисин эскертип келет.

 Маданиятта 
Пинелли иши жана Биотинин соттук окуялары Romanzo di una strage (2012) тасмасында кайра жанданды. Фильмди Марко Туллио Джордана режиссёрлук кылган.

 Эскертмелер 

 Сырткы шилтемелер 
 Карло Биоти, Treccani – Enciclopedia Italiana 
 Romanzo di una strage, MyMovies 

Категория:Италиялык магистраттар 
Категория:Коркунучтуу жылдарга байланышкан адамдар 
Категория:Миланда төрөлгөндөр 
Категория:1977-жылы каза болгондор 
Категория:Алассиодо каза болгондор 
Категория:Кассациялык соттун судьялары
Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби

Эл аралык жогорку медициналык мектеби (ЭАЖММ) — Кыргызстандагы медициналык билим берүү борборуhttps://ru.ism.edu.kg/https://www.facebook.com/ism.official.kg/about болуп эсептелет. Учурда окуу жайында 3500дѳй чет өлкөдөн келген студенттер билим алып жатышат. Окутуу англис тилдеринде жүргүзүлөт. 

 Тарыхы 
Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби (ЭАЖММ) 2003-жылы Архив көчүрмөсү Текшерилген күнү 29 -сентябрь (аяк оона) 2025. негизделген. ЭАЖММ биринчи ректору болуп м.и.д., профессор Чынгышпаев Шамиль Мукашевич эмгектенген. 20 жыл ичинде ЭAЖММ алдыңкы ЖОЖдордун мартабасын алган. 

 Кафедралар 
Эл аралык Жогорку Медицина Мектебинде түрдүү кафедралар бар жана алардын ар бири келечектеги адистерди даярдоодо чечүүчү мааниге ээ.

 Гуманитардык сабактар кафедрасы
 Коомдук саламаттыкты сактоо кафедрасы
 Негизги сабактар кафедрасы
 Табигый илимдердин сабактары кафедрасы
 Педиатрия кафедрасы
 Патология кафедрасы
 Хирургиялык оорулар кафедрасы
 Жугуштуу оорулар кафедрасы
 Пропедтерапия жана үй-бүлѳлүк медицина кафедрасы
 Терапия кафедрасы
 Анатомия кафедрасы
 Атайын клиникалык сабактар кафедрасы
 Кардиохирургия жана Радиология кафедрасы
 Атайын хирургиялык сабактар кафедрасы
 Акушердик жана гинекология кафедрасы

 Бүтүрүүчүлѳр 
Университет миңдеген жогорку дасыккан дарыгерлерди даярдап чыгарды. Азыркы убакка чейин 4000дѳн ашык студент окууну ийгиликтүү аяктаган. 

 Алар Индиянын, Пакистандын жана алыскы чет ѳлкѳлѳрдүн саламаттыкты сактоо тутумунда жетектѳѳчү башкаруу кызматтарында иштешет;
 Алар Индияда, Пакистанда жана дүйнѳ жүзүнүн булуң-бурчтарындагы белгилүү оорууканаларында эмгектенишет. 

 Алар скринингалык тестерди MCI, PMDC жана BMDC биринчи сынакта эле ийгиликтүү тапшырып келишет;
 Алар ѳз ѳлкѳлѳрүндѳ гана окууну жана эмгектенүү улантпастан, дүйнѳ жүзүндѳ: АКШда, Великобританияда, Нидерландияда, Австралияда, Швейцарияда, Германияда, Данияда, Бириккен Араб Эмиратында жана башка мамлекеттерде улантышууда.

 Булактар 
 Архив көчүрмөсү Текшерилген күнү 29 -сентябрь (аяк оона) 2025. Түп булактан архивделген күнү 29 -сентябрь (аяк оона) 2025. 

 Тышкы шилтемелер 
 https://who.ca-news.org/people:35354