Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Мала хан

Мала Хан, Малабек Шералы уулу (1832–1862) –1858–62-жылы Кокон хандыгын бийлеген хан. 
Кудаяр хандын аталаш агасы (кыргыздардын оң канат бөлүгүнө кирген багыш уруусунун кызы Сонайымдан төрөлгөн). 
Кудаяр хан бийликте турган кезде, ал Анжиян шаарынын акими болгон. Кудаяр хандын эл камын ойлобогон бийлигине нааразы Малабек кыргыз, кыпчак төбөлдөрүнө таянып, бийликти алуу үчүн күрөш баштаган. Ал кыймылга алайлык кыргыздардын бийи Алымбек датка активдүү катышкан. 
Маргалаңдын жанындагы Самгар деген жердеги салгылашта Кудаяр хандын аскери талкаланып, 1858-жылы ноябрда Малабек такка отурган. Мала хан алсызданып бара жаткан мамлекетин саясий бийлигин жана аскер күчүн чыңдоого киришип, хандыктын ички абалын тартипке келтирген. 
Мала хандын тушунда кыргыздардан Алымбек датка, Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка жана башкалар мамлекетин саясий жана аскер иштеринде жогорку мансаптарды ээлешкен. 
Мала хан 1862-жылы ордодогу саясий күрөштүн курманы болгон. 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Кудаяр хан

thumb|Кудаяр Хан.
Кудаяр Хан (1829–1879) – Кокон хандыгын 1845–58, 1862–63, 1865–75-жылы башкарган хан.

Таластагы саруулардын айылында атасы Шералы Базар баатырдын үйүндө жашап жүргөн мезгилде туулган. Апасы Жаркын-айым аксылык саруу бийи Токтоназардын кызы болгон.

1842-жылы атасы Шералы ордодогу белгилүү мамлекет ишмер Нүзүптүн жардамы менен хан көтөрүлгөндөн кийин Коконго келген.

1844-жылы Шералы хан ордодогу козголоңчулар тарабынан өлтүрүлгөндөн кийин 14 жаштагы Кудаяр балакай кылып алган Мусулманкулдун эркине баш ийип, Кокон хандыгына хан көтөрүлгөн. Ордодогу ыйкы-тыйкы, так талашуунун капшабынан ал үч жолу тактыдан куулган.

Кыргыздардын жээни Кудаяр хан алгач таекелерине жан тартып жүрсө да, ордо турмушуна көнгөн сайын кыргыз бийлерин кысымга алып, эзүүнү күчөткөнү элетке кадыры кеткен. Натыйжада, ага каршы 1873-жылы Фергана өрөөнүндө кыргыздар башында турган элдик кыймыл башталган.

1875-жылы 22-июлда Кудаяр хан акыркы жолу тактыны таштап, орустардын ээлигиндеги Ташкенге келген. Орус бийликтери аны үй- бүлөсү, жакындары менен Оренбург шаарына жөнөтүп жиберишкен.

1877-жылга чейин Оренбургда жашаган Кудаяр Бухара эмирлиги аркылуу Ооганстанга качып өтүп, Мекеге зыярат кылат. 50 жашка толгон Кудаяр Мекеден Багдад аркылуу Түркстанга кайтып келе жатып, Ооганстандын Мазари-Шариф деген жеринде каза болуп, ошол жердеги көрүстөнгө коюлган.

Кудаяр хан башкарган мезгилде хандык – феодалдык эзүү күчөп, ич ара чабыштар, кошуна хандыктар, Орусия менен уруштар күчөгөн.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

 Айрым шилтемелер 
 КУДАЯР ХАНДАН КАЛГАН ЫЙЫК КУРАНДЫН ТАРЖЫМАЛЫ
 КУДАЯР ХАН 

Категория:Инсандар
Категория:Орто Азия тарыхы‎
Ормон уулу Чаргын

Ормон уулу Чаргын (болжолу 1815 – өлгөн жылы белгисиз) – Ормон хандын экинчи уулу. 
Өз аты Осмонаалы, кийин Чаргын аталып кеткен. Чаргын жаш кезинде атасы атайын уюштурган мергенчилер тобуна кирип, хандын жеке коргоочуларынын бири катары кызмат кылган. Диний билим алган. 
1847-жылы казак султаны Кенесарыга каршы согушка катышып, Ормон хандын «чампан» мылтык менен куралданган мергендерин жетектеген. Бугу менен сарыбагыштын чабышында жана орустарга каршы күрөштө Чаргын агасы Үмөтаалынын таасиринде турган. 
1860-жылы Атбашы, Аксай тарапка көчкөн мезгилде, атбашылык чериктердин манабы Турдумамбет Тоймат уулунун кызына үйлөнүп, алар менен сый мамиле түзгөн. 
1863-жылы июлда капитан Проценко жетектеген орус аскерин саяк манабы Осмон менен бирге сарыбагыш манабы катары Тогузторого чейин коштоп барган. 
1864–67-жылы Үмөтаалынын жетекчилигинде Чаргын Осмон Тайлак уулу экөө миң түтүндөн эл башкарып турушкан. Үмөтаалы орус бийлигин тааныганда, Чаргын да агасынын жолун жолдогон. 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Тармаширин

Тармаширин – 1326–34-жылы Мавераннахрды бийлеген хан. 
Чагатай тукумундагы Тува хандын уулу. Ал бир тууган агасы Кебектин бийликти борбордоштуруу саясатын уланткан. 
Тармаширин Нахшеба шаарындагы улус ордосун Бухарага которуп жана ислам динин кабыл алат да, Ала ад-Дин («Ишеним улугу») атка конот. Исламды мамлекет дин катары жар салат. Ал бара-бара көчмөн ата-бабаларынын каада-салттарын жерип, канзаадаларды курултайга чакырбайт, Алмалык (Чагатай хандарынын мурдагы ордосу) менен улустун чыгыш аймактарына барганын токтотот. Анын мындай жүрүм-туруму төбөл-дөрдүн нааразылыгын туудуруп, моңгол урууларынын ыдырашына алып келген. 
Чыңгыз хандын Ясы жол-жобосун бузган адам катары Тармаширинге каршы 1334-жылы Дурра- Тимурдун уулу Бузан башында турган төбөл-дөр көтөрүлүш чыгарган. Ал Газнага качууга аргасыз болгон, бирок жолдо туткунга түшүп, Бузандын колунан каза тапкан. 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Нышаа баатыр

Нышаа Баатыр (Нышаа Кудайменде уулу) (болжолдуу 1702-1785) – калмак баскынчыларына каршы күрөштүн жигердүү катышуучусу, элчи. 

Адигине уругунун асылбаш тукумунан; солтолордун арасында өсүп-өнгөндүктөн, айрым булактарда солто уруусунан делет.1745-жылы Нышаа баатыр менен саяк Качыке баатыр баштаган кол Ысык-Колдогу сарт калмак ханы Аккуйрукту чабышат, калмактар коп кырылат. Калмактар Текес, кулжага чейин сурулот.Чуй боорунда коп жылга тынчтык орноду.
Нышаа баатырдын энеси кытай кызы болгондуктан, ал кытай-калмак тилин мыкты билген. Нышаа Кыргыз жерлерин калмактардан бошотууга жигердүү катышып, көп эрдик көрсөткөндүктөн, аны 1758-жылы Пекинге барган кыргыз элчилери Черикчи бийге жана Түлкү бийге кошуп жөнөтүшкөн. Элчилер Пекинде Цинь императору Цзянлундун салтанаттуу кабыл алуусунда болушуп, Кытай империясынын 3-даражадагы башкаруучулук чини менен сыйланган. 1785-жылы казак Бердикожо баатыр Жумгалдан кыргызга кол салат Нышаа баатыр баштаган кыргыздар казактарды сүрүп кууп Иле суусунун боюнан Нышаа казактардын колуна тушуп өлтүрүлөт. Нышаанын соогу Ак-Суу капчыгайынын ичиндеги (азыркы москва району, ал жакта күмбөз эстелиги бар) Нышаа суусунун боюна коюлган. Курман болгондон кийин Цин императорунан ыйгарылган даражасы анын уулу Дөөлөткө ыйгарылган. Нышаа баатыр 5 аял алып,12 эркек балалуу болгон.Нышаанын небереси Турап белгилүү сурнайчы болгон, ал чон атасына арнап, «Ат кетти» деген күүнү чыгарган. Иле суусунун боюндагы Нышаа баатыр өлгөн жер Аткетти деп аталып калган. Нышаанын учунчу муундагы небереси Байзак баатыр болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

 Айрым шилтемелер 
«Нышаа жана анын доору» аттуу жыйнак-хрестоматия жарыкка чыкты

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Насреддин хан

Насреддин Хан, Насрад-Дин (туулган жылы белгисиз – 1882) – Кокон хандыгынын акыркы ханы; Кудаяр хандын улуу уулу. 
Кокон хандыгын 1875–76-жылы бийлеп турган. 
Аны 1875-жылы 24-июлда Абдыракман аптабачы Коконго хан көтөрүп, анын атынан өзү башкарган. 
Насреддин хан Түркстан генерал-губернатору менен тил табышып, атасынын элге каршы саясатын уланткан, 1875-жылы сентябрда көтөрүлүшчүлөр Насреддин ханды тактан түшүрүп, Полот ханды такка олтургузушкан. 9-октябрда Насреддин хан Кокондон Кожентке качып келип, Кауфмандын алдына баш пааналаган. 1876-жылы январда гана Насреддин хан орус аскерлеринин жардамы менен Кокон хандыгынын батыш бөлүгүн жана Кокон шаарын өзүнө кайтарган. 9-февралда Насреддин ханды орус аскер бийликтери Ташкенге жөнөтүп, 15- февралда Колпаковский баштаган орус аскерлери Коконго кирген жана Кокон хандыгынын жоюлгандыгын жарыялаган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Амангелди Муралиев

upright|thumb|Амангелди Мурсадыкович Муралиев.
Амангелди Мурсадыкович Муралиев (1947-жылы т., Чүй облусу, Панфилов району, Кум-Арык айылы) – мамлекеттик, коомдук ишмер.

1967-ж. Карабалта тамак-аш техникумун, 1976-ж. ФПИни бүтүргөн. 
1966–70-жылы Карабалта кант комбинатында слесарь, мастер, 1970–73-жылы Бишкек электр-вакуум машиналарын куруу тажрыйба заводунда инженер-конструктор. 
1973–76-жылы тоют жыйноочу техникалар боюнча мамлекет адистештирилген конструктордук бюродо жетектөөчү конструктор. 
1976–78-жылы Бишкек шаардык парткомунун инструктору. 
1978–82-жылы оор электр машиналарын куруу заводунда башкы инженер, директор. 
1982–88-жылы «Кыргызавтомаш» өндүрүш бирикмесинин башкы директору. 
1988–91-жылы Бишкек шаардык эл депутаттар кеңешинин аткомунун төрагасы. 
1991–92-жылы Кыргыз Республикасынын мамлекет катчысы, экономикка боюнча мамлекет комитетинин төрагасы, 
1992–93-жылы экономика жана финансы министри, 
1993-жылдан Кыргызстан өндүрүшчүлөр жана ишкер адамдар союзунун президенти. 
1985–92-жылы жана 1993-жылдан Кыргыз Республиканын депутаты. 
1994-жылы мамлекет мүлк фондунун төрагасы. 
1996–99-жылы Ош облусунун губернатору. 
1999–2000-ж.Кыргыз Республикасынын Премьер министри. 
2001-жылдан баалуу кагаздар боюнча мамлекет фондунун төрагасы, «Биримдик» саясий партиясынын төрагасы. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

 Айрым шилтемелер 
 АМАНГЕЛДИ МУРАЛИЕВ: ОППОЗИЦИЯ БИРИГҮҮ ЖОЛДОРУН ИЗДӨӨДӨ
 Амангелди Муралиев техникалык өкмөттү башкарып калышы мүмкүн 

Категория:Инсандар
Категория:1947-жыл
Категория:Панфилов району
Курман-Гали Каракеев

250px|thumb|Курман-Гали Каракеев
Курман-Гали Каракеев (07.11.1913-жылы туулган, Жети-Суу облусу Пржевальск уезди, Күрмөнтү кыштагы (азыркы Ысык-Көл облусу, Түп району) – тарыхчы, мамлекеттик ишмер, тарых илиминин доктору (1970), профессор (1971), Кыргыз ССР Илимдер академиясынын академиги жана президенти (1960), СССР Илимдер академиясынын корреспондент мүчөсү (1968), Кыргыз ССРинин илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1970), Кыргыз ССРинин илимге эмгек сиңирген ишмери (1972).

 Өмүр таржымалы 
1933-ж. Ысык-Көл техникумун, 1946-ж. КПСС БКнын алдындагы жогорку партиялык мектепти, 1956-ж. Кыргыз мамлекет педагогикалык институтун, 1959-ж. КПСС БКга караштуу Коомдук ИАсын бүтүргөн.

1933–34-жылы «Ленинчил жаш» гезитинде бөлүм башчы, редактордун орун басары.

1934–36-жылы Кыргыз аткомунда бөлүм башчы.

1938–39-жылы «Коммунист» журналынын башкы редакторунун орун басары.

1939–44-жылы Кыргызстан КП Фрунзе обкомунун пропаганда жана агитация бөлүм башчысына орун басар, Тяньшань, Ысык-Көл обкомдорунун катчысы.

1946–49-жылы «Кызыл Кыргызстан» гезитинин редактору.

1949–52-жылы Кыргызстан КП БКнын үгүт-насыят бөлүмүнүн башчысы.

1952–57-жылы Кыргызстан КП БКнын катчысы.

1960–78-жылы Кыргызстан ИАнын президенти. Андан кийин тарых институтунда бөлүм башчы.

1952–56-жылы Кыргыз ССР Жогорку Советинин төрагасы.

1947–63-жылы Кыргыз ССР Жогорку Советинин 1962–79-жылы СССР Жогорку Советинин депутаты.

 Жетишкендиктери 
Кыргыз Республикасында илимий мекемелерди уюштуруу жана өнүктүрүүдө зор салым кошуу менен илимдин өнүгүшү, илимий изилдөөлөрдүн натыйжалуулугун көтөрүү, илим менен өндүрүштүн байланышын чыңдоо жана жогорку квалификациялуу адистерди даярдоо боюнча көп иш жүргүзгөн. Анын Кыргызстандын, анын ичинде Ысык-Көл кылаасынын тарыхына арналган 250дөй илимий эмгектери бар.

«Кыргыз ССР тарыхынын» авторлорунан жана редакторлорунун бири. Эмгектери негизинен маданий курулуштун айрым маселелерине, улуттук байланыштын теориясы менен тарыхына жана республикадагы илимдин өнүгүш тарыхына арналган.

 Сыйлыктары 
Ленин, Октябрь Революциясы, 4 Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Эмгектери 
Из истории культурного строительства в Киргизстане. Ф., 1968;
Ленин и развитие науки Советского Киргизстана. Ф., 1969;
Академия наук Киргизской ССР. Ф., 1974;
Каракеев К. К. Великой Октябрь и наука Киргизстана. Ф., 1977.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Заднепровский, Юрий Александрович

Заднепровский Юрий Александрович (1924, Ленинград облусу, Гатчина ш. – 1999) – тарых илиминин доктору (1979). 1950-жылы Ленинград университетинин тарых факультетин бүтүргөн. СССР ИАнын Археологиялык институтунун Ленинград бөлүмүнүн улук илимий кызматкери, Фергана экспедициясынын начальниги.

Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 170ке жакын эмгеги жарык көргөн, эмгектеринин көпчүлүгү Кыргызстандын байыркы тарыхына жана археологиясына арналган. Кыргызстан менен Өзбекстандын аймагына 30 археологиялык экспедиция жасаган. Соңку коло доорунун Чуст маданиятына таандык байыркы эстеликтерди изилдеген. Ош тургун жайы жана башкалар калк журт кылган жерлерди казып, изилдеген.
Биздин заманга чейин 4–1-кылымдарга таандык Шоробашат маданиятын, Өзгөн, Мады жана Ош шаарларын изилдеген. Байыркы мезгилдеги көчмөндөрдүн тарыхын жана маданиятын изилдөөгө чоң салым кошкон.

Кошумчалоону эп кордум:
Ю. А. Заднепровский 1953-жылдары азыркы Лейлек районуна караштуу байыркыдан калган тарыхый Булак-Башы шаар чалдыбарын изилдоого жетишкен. Ал кездеги байыркы тарыхый айылдын аталышы ЭСКИ-СYЛYКТYY болчу.

 Эмгектери 

 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

 Чоротегин Т.К., Молдокасымов К.С. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр. 

 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)

 Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с.

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.facebook.com/bizdin.kg/posts/185644384826205 
 https://archive.is/20121205044229/newskg.narod.ru/kut/07/0601_9.htm 

Категория:Тарыхчылар
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Чыгыш таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргызстан
Категория:Туулгандар 1924-жылы
Категория:Өлгөндөр 1999-жылы
Категория:Археологдор‎
Рабия Кадыр

''Рабия Кадыр رابىيە قادىر, Рабийә Қадир 200px Жалпы маалыматТөрөлгөндө берилген аты: Рабия Кадыр Туулган жылы: 21.01.1947 (63)Туулган жери: Алтай Өлкө: 22px|border|КЭР желеги КЭР Улуту: УйгурБилими: ЖогоркуТуткан дини: ИсламИшмердүүлүгү: Ишкер, Саясатчы, Бүткүл Дүйнөлүк Уйгурлар Конгрессинин ПрезидентиСыйлыктары: "Рафта" Норвегия Эл аралык адам укуктарын коргоо уюмунун лауреаты

 Уйгур элинин Улуттук боштоңдук кыймылы120px50px|leftЧыгыш Түркестан ТарыхыЖангир-ходжинын көтөрүлүшү18-19 кылым көтөрүлүшү20 кылым көтөрүлүшүСиньцзян көтөрүлүшүБариндеги окуяларКулжадагы окуялар2008-ж толкундоолорҮрүмчүдөгү уйгур окуялар (2009) МамлекеттүүлүкИлий султанатыЙеттишарЧТИРЧТРР Уюмдар Актаглыктар КаратаглыктарЧТИКБДУК ИнсандарРабия КадырЭркин АльптекинАхметжан КасымАлихан тураГани БатурХоджа НиязСабит ДомуллаМухаммад Имин БограАлахан СултанСадыр ПалванЯкуб-бекЖангир-ходжаСамсак-ходжаХан ходжа БелгилериКөкбайракГерб

Категория:Инсандар
Категория:Кытай
Категория:Уйгурлар
Категория:Саясат
Жамбы атуу

Жамбы атуу – кыргыздын байыркы улуттук оюндарынын бири. 

Жамбы атмай оюну жөнүндө “Манас” эпосунда, фольклордук, тарыхый чыгармаларда өтө көп жолугат. Ар түрдүү формада жана ар кандай салмакта уютулган, илгерки заманда акча ордуна жүргон күмүш – жамбы деп аталган. Аш-тойлордо жамбыны бийик жерге илип коюп көзгө атар мергендерди сынашкан. Жамбы мурда жылкынын куйрук кылына байланып илинген. Жамбы атуучулар ошол кылды үзө атып, жамбыны түшүрүшкөн. Жамбыны илгери жаа менен атышкан. Кийин мылтык менен атууга өтүшкөн. Мелдешке 16 жаштан жогорку оюнчулар бытыра мылтык жана ээр токумдуу ат менен катышат. Мылтыктын калибри, бытыранын номери, катышуучулардын саны ж.б. шарттар мелдешти өткөргөн уюм тарабынан аныкталат.Аянт кыштактын четинде кеминде 500*500 метр өлчөмүндө болууга тийиш. Учунда 3 - 4 метр туура жыгач бекитилген 10 - 15 метр узундуктагы шыргый тикесинен орнотулат. Ага кыйыкка байланган бута (“жамбы”) илинет. “Жамбы” 25*30 сантиметр чоңдугунда кагаз же фанерадан кара боёк менен боёлуп куш түспөлүндө жасалат. Калыс мелдешти баштоого белги бергенде кезектеги оюнчу мылтыгын октоп, ат чаап бара жатып бутаны атат. Окту бутага 70 – 75 метр калганда чыгарыш керек. Башка да бир түрү боюнча бута 7 – 8 метр бийиктикте Г тамгасына окшоп устунга илинет. Ок 25 – 30 метр ден атылат. Жамбыны жөө туруп 100 метрден, атчан бастырып баратып 50 метрден атса да болот. Ок бутага тийсе 1 упай берилет. Бардык чыгууларда эң көп упай алган жаат же аткыч мелдештин жеңүүчүсүдеп аталат.
Маалымат булагы: Токторбаев С. Өспүрүмдөр оюндары.

Категория:Этнография
Категория:Элдик оюндар
Категория:Оюндар
Категория:Балдар оюндары
Шаарлардын аты

Шаарлардын аты – кыргыз оюну.

Оюн тегиз жерде, спорт аянтчасында, залда ойнолот. Оюнга 11-17 жаштагы 20-25 оюнчу катышат. Оюнга калыс шайланат. Ал оюнчуларды эки жаатка бөлүп, катарга тургузат. Эки жааттан бирден оюнчуну ортого чакырат. Аларга төмөнкүдөй шарт коюлат: ар бири алтыдан кадам басып, кадамдаган сайын баш тамгасы бир тамга менен башталган алты шаардын атын атоолору керек. Мисалы, Көк-Жаңгак, Кызыл-Кыя, Кара-Балта, Караганда, Кара-Көл, Кант. Шаарлардын атын такалбай тапкан оюнчуга 1 упай берилет. Андан кийин кезектеги эки оюнчу оюнду улантат. Ошентип, оюн ушул тртипте улантыла берет. Оюндун акырында кайсы жааттын упайы көп болсо ошол жаат утат.
Маалымат булагы: Токторбаев С. Өспүрүмдөр оюндары.

Категория:Этнография
Категория:Элдик оюндар
Категория:Оюндар
Категория:Балдар оюндары
Асанбеков Темирбек Ишенбаевич

''Асанбеков Темирбек Ишенбаевич 200px Жалпы маалыматТөрөлгөндө берилген аты: Асанбеков Темирбек Ишенбай уулу Туулган жылы: 1966-жыл 18-Кулжа айыТуулган жери: Ананьева айылы Ысык-Көл областы Өлкө: 22px|border| Кыргызстан желеги КыргызстанПартия: Мекен Ынтымагы партиясынын негиздөөчүсүКоомдук ишмердүүлүгү: Чет өлкөлөрдөгү кыргызстандык мигранттарына жардам көрсөтүү уюмунун жекекчисиБилими: К.А. Тимирязев атындагы Москва айыл чарба университети Үй бүлөсү: үйлөнгөн, төрт баланын атасыСыйлыктары: 
thumb|Темирбек Асанбеков

Асанбéков Темирбéк Ишенбáевич (18 июнь 1966 Ананьево, Ысык-Көл, Кыргыз ССР ) - "Мекен Ынтымагы" партиясынын негиздөөчүсү, президенттике талапкер(2011).
kz:Асанбеков Темирбек Ишенбаевич

Категория:Инсандар
Категория:Саясат
Категория:Кыргызстан
Аң уулоо

Аң уулоо - кыргыздардын ата-бабаларынан калган кесиби катары хх к. чейин кеңири сакталган. Мында мылтык, капкан тузак, пайдаланылган. Андан тышкары мүнүшкөрлөр бүркүт, куш менен аң уулашкан. Аларга карышкыр , түлкү, коён, кекилик, чил жана башкаларды алдырышкан. Эл ичинен көзгө атар мергендер чыккан. Аң уулоону кесип кылгандарды мергенчи дешкен. Мергенчи – айылдагы эң кадырлуу адамдардын бири болгон. Айрым мергенчилер аң уулоо менен бир айылды баккан. Аркар, кулжа ,текелерге кээде ондон да көп киши чогуу чыгышкан. Жердин уусун билген мерген кийиктерди үркүтүүгө атайын кишилерди жиберген, аларды айдакчылар дешкен. Ал эми калгандары болсо, колдоруна мылтык алып ыңгайлуу жерге жашырынып , үрккөн кайберендерди алдынан тосуп тургандарды тозоттогулар деп аташкан. Мергенден келе жатканда алдынан жолуккандар шыралга сурашкан. Аларга атып алышкан кайберендин этинен сөзсүз бөлүп беришкен. Кээде аткан кайберендин этин шыралгага таратып берип , үйүнө куру кол келген карт мергенчилер да болгон. Кыргыз элинде илгертен айтылып келе жаткан “Жандоочу кийик аттырат “- деген ылакап бар.Көп киши катышып узак убакытка созулган аң уулоону салбырын же салбуурун деп атаган. Андагы мылтыгы жок , мергенчилерге айдакчы болуп, жардамчы болуп , жүргөндөрдү салбырынчы деп коюшкан. Ууга бир аз эле киши чыкса, андагы айдакчы болуп жүргөндөрдү- карасанчы деп аталган. Кийик атып аны бөлүштүргөндө карасанчылардын шыбагасына сан тийген .Ошондон улам мергенчилердин салтында "Санчыга - сан" деген ылакап калса керек. Аң уулоодо пайдаланылган итти кыргыздар тайган деген .Аны күчүк кезинен сөөк , чийки эт бербей, итке талатпай, эр жүрөк кылып кастарлап багышкан. Тайгандардын кырааны жолборс, эң мыктысы кумайык деп аталган. Кыргыздарда кумайыкты көк жору тууйт , туулгандан үч күнгө жете киши көрсө, кумайык (тайган) болуп , андан өтсө, жорунун балапаны болот деген ишеним болгон. Кыргыздар атты кандай таптаса тайган менен кушту да ошондой эле аздектеп таптаган. Куш таптаган адамдар мүнүшкөрлөр деп аталган. ("Кыргызстан тарыхы")
Театрлаштыруу

Театрлаштыруу - адабий чыгарманы (эпикалык,лирикалык тектеги) сахнада коюуга, ролдоштуруп көрсөтүүгө ылайыктоо.(Ж. Щериев, А. Муратов Адабият терминдери) Ош областында театр өнөрүнүн келип чыгышы бул аймакты эзелтен мекендеген элдердин – кыргыз, өзбек, тажик, уйгурлардын жана кийинчерээк көчүп келишкен орус, дунган ж. б. улуттардын чыгармачылыгына барып такалат. Элдик майрамдардагы оюн-щооктордо,ырчы, музыканттардын чыгармачылыгында, ырым-жырым, эмгек ж. б. салт ырларын аткарганда театрлаштыруунун элементтери кошо жүргөн. Көчмөн жана отурукташкан калктардын эл чыгармачылыгы бири-бирине таасир тийгизген, ошол эле учурда өз алдынчылыгын, өзгөчөлүгүн сактап калган. Кыргыздын ырчы, манасчылары, куудул, шайырлары эл алдында чыгып өнөр көрсөткөндө тигил же бул каарманды туурап, элестетүүгө аракеттенишкен, алардын маанайын, окуя өтүп жаткан жагдайды толук берүү үчүн мимиканы, жаңдоо-ымдоолорду колдонушкан. Улуу Октябрь революциясына чейин жергиликтүү элдерде профессионал театр болгон эмес. Буга ислам жана элдин көчмөн турмушу себепкер. Россияга кошулгандан кийин Ош аймагында орус театр маданияты аздап болсо да өнүгө баштаган. 19- кылымдын аягынан тартып бул жакка Борбордук Россиядан жана Түркстан] крайындагы чоң шаарлардан профессионал театрлардын труппалары гастролго келе баштаган. Алардын репертуары негизинен А. Н. Островский, А. П. Чехов, Н. В. Гоголь, И. С. Тургенев жана башкалардын драмалык чыгармаларынан турган. 1877-ж. Ош шаарындагы 4-Түркстан линиялык батальонунун аскердик жыйынынын карамагында сахна өнөрүнө ышкыбоздордун ийрими түзүлгөн. Ийримди Н. П. Гамов жетектеген. 1877-ж. 26-декабрда алар алгачкы спектаклдерин (> драмасын жана > водевилин) коюшкан. Кийинки жылдарда алар А. Н. Островскийдин >, >,>, > пьесаларын, А. П. Чеховдун > водевилин аткарышкан. Спектаклдер шаардык паркта же казармада коюлуп, аларга көп адам келген. Улуу Октябрдын жеңиши Ош аймагында жаңы типтеги демократиялык театрдын, б. а. эмгекчи элдин жашоо-турмушу жана күрөшү менен тыгыз байланышкан театр өнөрүнүн өсүп-өнүгүшүнө жол ачты. Совет бийлигинин алгачкы жылдарында өз демилгелүү чыгармачыл коллективдер пайда болду. Ышкыбоздордон турган театр коллективинин негизинде 1929-ж. Ошто Өзбек музыкалуу драма театрынын түзүлүшү областтын маданий турмушундагы чоң окуя болгон. 1932-ж. бул театр профессионал театрга айландырылды. Жаш артисттер калк арасында үгүт- насыят иштерин жүргүзүшүп, өз өнөрлөрү менен тап душмандарга каршы, социализм үчүн күрөшүшкөн. Бул театрга эң алгач артист болуп кирген өзбек кызы Т. Хасанова эле. 1937-ж. театрга С. М. Кировдун ысымы берилген.1972-ж. Ош кыргыз драма театрынын ачылышы областта гана эмес республикада театр өнөрүн өнүктүрүүдөгү илгери кадам болду.Анын труппасынын өзөгүн А. В. Луначарский атындагы Мамлекеттик театр институтунун кыргыз студиясын бүтүп келгендер түздү. Түзүлгөндөн бери театрда 60тай пьеса коюлду. Алардын ичинде А. Токомбаевдин >, К. Жантөшевдин >, Ч. Айтматовдун > ,>, >, М. Горькийдин >, Н. В. Гоголдун >, Н. А. Островскийдин >, М. Гапаровдун >, М. Байжиевдин >, Б. Жакиевдин >, М. Ауезовдун >, У. Шекспирдин >, > пьесалары бар.

Булак: Ош энциклопедиясы Фрунзе 1991