Черновцы облусу

Черновцы облусу — Украинанын батышындагы облус, административдик борбору Черновцы шаарында. 

Батышта Ивано-Франковск облусу, түндүгүндө Тернополь жана Хмельницкий облустары менен, чыгышында Винница менен, түштүгүндө Румыния жана Молдова менен чектешет.

 Тарыхы 
Герца аймагы 1859-жылы Осмон империясынын курамындагы Румыниянын вассал мамлекетинин бир бөлүгү болуп калган.

1918-жылдын февраль айынан баштап Черновцыдагы Буковина элдик жыйыны Түндүк Буковинаны Украина Эл Республикасынын курамына киргизүү жөнүндө чечимди колдогонМеждународный исторический журнал «Русин». - 2012. - № 2(28). - С. 26]..

1918-жылдын 11-сентябрынан 1940-жылдын 28-июнуна чейин бул аймак Румыния Королдугунун курамында болгон.

Вячеслав Молотов 1940-жылдын 26-июнунда Румыниянын Москвадагы элчиси Георгий Давидескуга Совет өкмөтүнүн Бессарабияны жана Буковинанын түндүк бөлүгүн тиркелген карта боюнча чек аранын ичинде СССРдин курамына өткөрүп берүүнү талап кылган билдирүүсүн тапшырган. 1940-жылдын 27-июнунда Румыния жалпы мобилизация жарыялады, бирок Британ аралдарына амфибиялык чабуул коюуга даярданып жаткан Германия анын аскердик колдоосунан баш тарткандан кийин, ал СССРге [19] берүүгө аргасыз болгон жана ультиматумдан кийин, Түндүк Буковина СССРге кошулганБорис Соколов. Недобрые Советы , 02.07.2020.

Бессарабия жана Түндүк Буковина 1940-жылдын 30-июнунда СССРге кошулгандан кийин, 1940-жылы 7-августта Түндүк Буковинадан жана Хотын областынан (Румыния Королдугунун Сучава кинутунун түндүк-чыгыш бөлүгү, Черновцы жана Сторожинец уезддери толугу менен, Радау жана Дорохой уезддери – жарым-жартылай, ошондой эле мурдагы Бессарабиянын Хотинск уездинин көпчүлүк бөлүгү), Украина ССРинин Черновцы облусу түзүлгөн.

 Калкы 
2020-жылдын 1-январына карата облустун калкынын иш жүзүндөгү саны 901 632 адамды түзөт, анын ичинен шаар калкы 390 551 адам же 43,3%, айыл калкы 511 081 адам же 56,7%Чисельність наявного населення України на 1 січня 2020 року // Державна служба статистики України. Київ, 2020. Стор. 79-81.
+Туруктуу калк1939195919701979198919901991199219931994787 000774 121844 887889 930940 801940 474939 550940 678945 266945 5261995199619971998199920002001200220032004943 349940 723937 132934 078930 239926 369922 533919 028915 385911 5232005200620072008200920102011201220132014908 426905 099903 207901 462900 995901 306901 212902 199904 098905 44320152016201720182019202020212022906 900906 828905 055903 636901 309898 567893 501890 700
2001-жылдагы эл каттоого ылайык, аймакта 922,800 калк жашаган, анын ичинде: 373,500 шаардык (40,5%) жана 549,300 (59,5%) айылдыктар. КСРБ тарагандан кийин түзүлгөн жагымсыз демографиялык кырдаалдан улам калктын саны 1996-жылдан бери кыскарууда. Бирок 2009-жылдан бери айрым жерлерде калктын саны көбөйүп, 2011-жылдан бери жалпысынан облус боюнча бир аз өсүш байкалса, айрым айларда төмөндөө байкалган. 2017-жылдын 1-апрелине карата облустун калкынын саны 907,3 миң адамды түздү, анын ичинен шаар калкы – 390,5 миң адам (43,04%), айыл калкы – 516,8 миң киши (56,96%)Демографическая ситуация в области в январе — марте 2017 года .

2016-жылы облустун калкынын саны 1773 адамга (0,19%), анын ичинде табигый кыскаруунун эсебинен 1287 адамга (72,59%), миграция 486 адамга (27,41%) кыскарганы белгиленгенДемографическая ситуация в области в 2016 году .

Калктын жылдар боюнча өзгөрүү динамикасы (каттоонун жана МСКнын маалыматы боюнча): 2016-жылы облуста 10226 адам төрөлүп, 11513 адам каза болгон, анын ичинен 92си 1 жашка чейинки балдар (1000 тирүү төрөлгөнгө 9)Природное движение населения в 2016 году . Өлүм (чыныгы калктын 1000 адамга) - 12,7; төрөлүү коэффициенти - 11,3; табигый өсүш - -1,4. Эң жогорку төрөт Путилf - 16,4 жана Сторожинец - 14,4 райондорунда. Эң аз төрөлүү көрсөткүчү Келменецкий районунда - 8,0 жана Новоднестровскиде - 8,3. Эң жогорку өлүм Келменецыда - 18,5 жана Сокиряныда - 17,1. Эң аз өлүм Новоднестровскта 7,6, Черновцыда 9,8. Калктын эң жогорку табигый өсүшү Путила - 5,6 жана Сторожинец - 3,7 райондорунда. Калктын эң аз табигый өсүүсү Келменцы – -10,5 жана Сокиряны – -8,1 райондорунда. 2016-жылы облуска туруктуу жашоо үчүн 2777 адам келсе, 3263 адам кеткен. Миграция калктын өсүшү терс - -486 адамМиграционное движение населения в 2016 году . Калктын эң көп өсүшү Сторожинец – 7,4 жана Путила – 3,6 райондорунда. Калктын эң аз өсүүсү Келменцы– -10,6 жана Сокиряны – -10,4 райондорунда. 2016-жылы калктын санынын өсүшү облустун 4 районунда байкалды: Путила, Сторожинец, Герца жана Глыбокая. Калктын азайышы Черновцы, Новоднестровск жана 7 райондо: Вижница, Кельменцы, Хотин, Новоселица, Сокирянский, Заставная жана Кицмань райондорунда байкалды.

 Улуттук курамы 
thumb|2001-жылдагы эл каттоо боюнча Черновцы облусунун этникалык картасы. Украиндер сары, румындар көк, молдавандар жашыл, орустар кызыл, башка улуттар ак түс менен белгиленген.
Черновцы облусу өзүнүн көп улуттуу курамы жана этникалык жана тилдик азчылыктардын улуттуу үлүшү (25%) менен айырмаланат. Облустун калкы кирет:

 украиндер — 75,9% (691,2 миң адам)
 румындар — 12,7% (116,0 миң адам)
 молдовандар — 7,0% (66,5 миң адам)
 орустар — 2,9% (30,9 миң адам)
 поляктар — 0,7% (3,6 миң адам)
 белорустар — 0,1% (1,3 миң адам)
 жөөттөр — 0,1% (1,2 миң адам)
 башкалар — 0,6% (4,9 миң адам).

Украин тили жападан жалгыз мамлекеттик тил, бирок аймактын этникалык көп түрдүүлүгүнө байланыштуу орус, румын, поляк тилдери да кеңири таралган (кемүү тартибинде), идиш тили мурда шаардык жөөт калкынын арасында кеңири таралган.

Калктын басымдуу бөлүгү эки тилдүү, дээрлик бардык украиндер жана молдовандар орусча сүйлөшөт, поляктар украинче сүйлөшөт, ал эми улгайган украиндер көбүнчө кандайдыр бир деңгээлде румын тилинде сүйлөшөт. Тилдерди колдонуу күнүмдүк деңгээлде эле чектелбейт, аймакта коомдук уюмдар жана улуттук азчылыктардын мектептери иштейт, жергиликтүү жаңылыктар украин тилинде басылып чыгат (бирок интервью берүүчү орус тилинде жооп берсе, котормосу жок) жана, эреже катары, кабар релиз аяктагандан кийин, ошол эле маселе бар, бирок буга чейин румын тилинде (башка алып баруучу жана окуялардын котормосу менен).

Орус тилдүү калктын пайыздык көрсөткүчү боюнча Черновцы облусу батыш Украинанын аймактарынын арасында биринчи орунда турат.

Облустун калкы 11 шаарда, 11 шаарчада; областта 11 гана район жана 252 айылкеңеш барГосударственный комитет статистики Украины. Сборник: Численность наличного населения Украины на 1 января 2015 года. Киев 2015. Ответственная за выпуск Тимошенко Г. М. (doc) .

 Административдик-аймактык түзүлүшү 

Черновцы облусунун административдик борбору — Черновцы шаары.

 Райондору 
2020-жылдын 17-июлунда облустун жаңы 3 районго бөлүнүшү кабыл алынган.
№РайонуКалкы
(миң адам)Аянты
(км²)Акимий борбору1Вижница району209,21 460Вижница ш.2Днестр району254,62 056Кельменцы шч.3Черновцы району82,81 843Черновцы ш.
Райондор өз кезегинде шаардык, поселкалык жана айылдык бириккен аймактык жамааттарга бөлүнөт .

 Шилтемелер 

Категория:1940-жыл
Категория:Украинанын облустары