Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Зергер суусу

Зергер суусу, 3аргар (фарсча зэр алтын; гер/ гар тоо) Өзгөн районундагы суу, Жазынын оң куймасы. Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынан башталган Талды-Суу менен Түрпүсуунун кошулушунан пайда болот. Узундугу (Талды-Сууну кошкондо) 54 км (Талды-Суу менен Түрпүсуу кошулган жерден Жазыга чейин 33 км), алабынын аянты 216 км2. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2020 м. Күлдөбөс тоосунан (бийиктиги 2995 м) башталып, жогорку агымына бир нече булак суу куят. Куймасы Ничке кошулгандан кийин жазы өрөөнгө чыгат. Куймалары: Ничке (27 км), Кутурган (10 км). Жылдык орточо чыгымы 2,92 м3/сек. Негизинен кар, жаан-чачын, булак-сууларынан куралат. Өрөөнгө чыга бергенде, сугат каналдарына бөлүнүп кетет. Алабы жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандан географиясы,мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, Б. 2004.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Өзгөн району 
Категория:Кыргызстандын суулары‎
Категория:Фергана
Зубков Дмитрий Петрович

Зубков Дмитрий Петрович (1911-ж. туулган, Украина, Сумы облусу, Лягин району, Семейкин айылы) - агроном, Социалистик Эмгектин Баатыры (1948). Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1976). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу (1941-45). Москва облусунун Балашиха шаарындагы Бүткүл союздук айыл чарба институтун бүткөн (1957). 1946-ж. Кант районундагы Фрунзе атындагы кант комбинатынын башкы агроному. Ал 1947-ж. кант кызылчасынын ар гектарынан 817 цден түшүм алган. 1959жылдан Кыргызстан машина сыноо станциясынын директору. 1963-67-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. 2 Ленин, 2 Октябрь Революциясы, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
 Директор опытного хозяйства Киргизской машиноиспытательной станции Герой Социалистического Труда Д.П.Зубков (слева) и начальник Аламединского производственного управления П.И.Сапелкин на плантации совмещенного посева гороха и сахарной свеклы// Российский государственный архив кинофотодокументов

Категория:Инсандар
Зубр

thumb|Зубр.
thumb
Зубр (лат. Bison bonasus, L. 1758) — көңдөй мүйүздүүлөр тукумундагы ача туяктуу жаныбар. Дене узундугу 3,5 м, бийиктиги 2 мге, салм. 1,2 тга жетет. Башы чоң, мүйүзү кыска. Маңдайында көкүлү, ээгинде сакалы, көкүрөгү менен жонунда жалы бар. Өңү күрөң. Жыныстык жактан 2-3 жашында жетилет, 1 эркеги, 2-6 ургаачысы чогуу жашайт, 9 ай көтөрүп, август сентябрда 1 музоо тууйт. Өсүмдүк менен азыктанат. Зубрлар Европа токойлорунда көп болгон. Азыр жапайы түрүндө кездешпейт. 20-кылымдын башында коруктарда гана сакталган. Аны көбөйтүүнүн натыйжасында сактап калууга мүмкүн болду. Таза кандуу зубрдан башка аргындары өстүрүлгөн. Европанын бир катар өлкөлөрүндө атайын өстүрүүчү жайларда, Беловежа чер токоюнда, корук ж. б. жайларда асыралат. ТКЭСтин Кызыл китебине катталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Зыгыр

thumb|upright|Linum pubescens.
thumb|upright|Зыгыр буласы.
Зыгыр (L. 1753) зыгырлар тукумундагы бир же көп жылдык чөп жана бадал уруусу. 230дай түрү бар. Негизинен субтропикте жана мелүүн алкакта өсөт. Була жана үрөн алуу үчүн негизинен зыгырдын эгилме түрү өстүрүлөт. Ал 5 топко бөлүнөт: шыңга зыгыр, орто зыгыр, сабактама зыгыр, уругу дандуу зыгыр, төшөлмө зыгыр. Булардын ичинен шыңга зыгыр менен май зыгыр кеңири таралган. Шыңга зыгыр жалгыз сабактуу бир жылдык өсүмдүк; сөңгөк тамырлуу. Сабагы цилиндр сымал, өңү саргыч, бийиктиги 70-125 см, жоондугу 0,8-2 мм. Сабагында 15-35% була, уругунда 40%ке чейин май болот. Жалбырагы сапсыз, гүлү көгүш, чанда ак же кызгылт. Мөмөсү чанак (10 урук болот). 1000 уругунун салм. 3,5-6,6 г. Вегетация мезгили 75-90 күн. Күн бүркөк кезде, 15-18°С температурада жакшы өсөт. Польша, Франция, Румыния, Болгария, Аргентинада, Балтика боюндагы өлкөлөрдө, РФ, Украина жана Беларуссиянын кара топурактуу тилкелеринде эгилүүчү 20дан ашуун сорту бар. Илдеттери: фузариоз, дат, полпспороз ж. б., зыянкечтери: 3ыгырбүргөсү, зыгыр данчысы ж. б. Май алынуучу зыгыр бир жылдык өсүмдүк. Тамыры жакшы өөрчүгөн. Сабагы бутактанып өсөт, бийиктиги 20-70 см. Жалбырагы, гүлү, топ гүлү жана чанагынын (бир аз чоңураак) түзүлүшү шыңга зыгырдыкына окшош; 1000 уругунун салмагы 13 гдай, вегетация мезгили 150 күн. Кара топурактуу жерде жакшы өсөт. Уругунда 35-52% май болот. Майы лак, олифа, сыр, линолеум ж. б. жасоодо, ошондой эле тамак-ашка пайдаланылат. 3ыгыр күнжарасы баалуу концентрат тоют. Саманында 10-15% була болот. Ал брезент, жип (шпагат) жасоодо пайдаланылат. Май алынуучу зыгырдын 18ден ашуун сорту (Воронеж 1308, Сибирь ж. б.) бар. Негизинен Индия, Канада, АКШ, Аргентина, РФ, Казакстан, Украина ж. б. өлкөлөрдө эгилет.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Категория:Өсүмдүктөр
Зыгыр буласы

thumb|Зыгыр буласы.
Зыгыр буласы — зыгыр өсүмдүгүнөн алынган була. Кездеме токуу үчүн жип ийрүүдө техникалык зыгыр буласы колдонулат. Ал пек желими менен тыгыз бириктирилген бир нече жеке булачалардан турат, узундугу 50-250 мм, жоондугу 100-300 мкм. 3ыгыр буласынын химиялык курамы: 80% целлюлоза, 8,4% пек желими, 5,2% лигнин, 2,7% мом менен май, 2,1% азот менен белок, 1,1% күл. 3ыгыр буласы зыгырдын сабагынан аны иштетүүчү фабрикаларда сууга чылоо же механикалык жол менен бөлүп алынат. Узун зыгыр буласынан кийимдик кездеме токулуучу ичке жиптер, кыска буладан одуракай кездеме токулуучу жоон жиптер ийрилет. 3ыгыр буласы пахтага караганда жылуулукту жакшы өткөрөт, нымды сырткы чөйрөдөн тез сиңирип алып, кайра тез кургайт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Категория:Ботаника‎
Гиббереллиндер

thumb|Гиббереллин.
Гиббереллиндер – өсүмдүктү өстүрүүчү фитогормондор. Алардын 60тан ашык түрү белгилүү. Татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн курамында гиббереллиндердин 40тан, ал эми козу карындарда 20дан ашык түрү бар. Аларды ГА1, ГА2, ГА3 ж. у. с. белгилейт. Бардык гиббереллиндер молекулалык скелети бирдей болгону менен бири биринен тиби, саны, функциялык топтордун жайгашышы жана өсүмдүккө тийгизген таасири боюнча айырмаланат. Булардын эң активдүүсү гиббереллин кислотасы (ГА3) ак кристалл түрүндөгү зат. Гиббереллиндер өсүмдүктүн тез өсүүчү органдарында (өрчүп келе жаткан үрөн, өркүн, бүчүр) синтезделет. Өсүмдүктүн өсүүсүн ылдамдатуучу зат катары кеңири пайдаланылат. Мисалы, кара куурай менен зыгырдын буласын, чөптүн түшүмүн көбөйтүү, жүзүмдүн уруксуз сортторунун (кишмиш) түшүмдүүлүгүн, томат мөмөсүнүн жетилүүсүн жана өсүмдүк уругунун, пияз түбүнүн, түймөгүнүн тынымын бузуу ж. б. максаттар үчүн колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Ботаника‎
Гибралтар кысыгы

thumb|Гибралтар кысыгы.
Гибралтар кысыгы – Европа (Пиреней жарым аралынын Түштүк чети) менен Африканы (түндүк-батыш бөлүгү) бөлүп турат. Атлантика океаны менен Жер Ортолук деңизди туташтырат. Узундугу 59 км. Туурасы 14–44 км. Эң тайыз жери фарватерде (Жер Ортолук деңиз менен Атлантика океанынын суу алмашуусу чектелген жерде) 338 м, эң терең жери 1181 м. Кысыктын эки жээгинде тоо массивдери жайгашкан; анын түндүгүндөгүсү Гибралтар аскасы, түштүгүндөгүсү Жабал-Муса деп аталат; алар байыркы заманда Геркулес мамылары аталган. Кысык аркылуу агып өткөн деңиз агымдарынын үстүнкүсү чыгышты, тереңдиктегиси батышты карай агат. Кысыктын экономикалык, жана стратегиялык мааниси зор; ал англиялык Гибралтар чебинин көзөмөлүндө турат. Түндүк жээгинде Гибралтар (британиялык) жана Альхесирас (испаниялык), түштүгүндө Танжер (Марокко) порттору жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Кысыктар арип боюнча
Гибсон чөлү

thumb|Гибсон чөлү.
Гибсон чөлү – Австралиянын батышында; Чоң кумдуу чөл (түндүгүндө) менен Виктория Чоң чөлүнүн (түштүгүндө) аралыгында. Бийиктиги 300–500 м келген шагылдуу плато; чыгышында калдык токол тоолор бийиктиги 762 м, батышында шор жерлер бар. Жылдык жаан-чачыны 250 ммдей. Сейрек акация бадалы, спинифекс өсөт. Мал жайытты. Чөл аны алгач ачкан (1873) англиялык экспедициянын мүчөсү А. Гибсондун урматына аталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Чөлдөр‎
Категория:Австралия
Гидрофиттер

thumb|Elodea canadensis.
Гидрофиттер (гидро... жана грекче phytоn – өсүмдүк) – суу астындагы кыртышка бекип жана төмөнкү бөлүгү гана сууда туруучу суу өсүмдүктөрү. Негизинен дарыя, көлмө, көл, деңиз, океан жээктеринде өсүүчү жана саз өсүмдүктөрү. Алардын тамырлары, өткөргүч түтүкчөлөрү жана механикалык ткандары мыкты өнүккөн. Өсүмдүктөрдүн тиричилик формасы катары криптофиттерге тиешелүү. Көпчүлүк гидрофиттерден чым көң (торф) пайда болот. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Ботаника‎
Гиза

thumb|Гиза.
Гиза – Египеттеги шаар. Нил дарыясынын жээгинде, Каирге жакын жайгашкан. Гиза мухафазасынын администрациялык борбору. Калкы 2,1 млн (1992). Жолдор тоому жана ири соода борбору. Тамеки, машина куруу (анын ичинде радиотехникалык) өнөр жай ишканалары иштейт. Туризм өнүккөн. Гизанын түштүк-батышында, Ливия чөлүндө пирамидалар комплекси (фараондор Хеопс, Хефрен, Микериндин жана Чоң сфинкс) сакталган. Пирамидалар жайгашкан аймак Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. 

 Байланыштуу макалалар 
 Египет пирамидалары

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар
Категория:Байыркы Египет
Гилас

Гилас же Чие – роза гүлдүүлөр тукумунун чие уруусуна кирүүчү мөмө дарак. Бийиктиги 10 мге жетет. Жалбырагы сүйрү, жалбырак сабы узун, мөмөсү сары, кызгылт, кызыл же кочкул кызыл, даамы таттуу.
 thumb | 220x124px | right
Мөмөсүндө 617% кант, 0,21,1% кислота, 1,41% белок жана 79,6% суу болот. Тез өсүп, бат жетилет. Негизинен кыйыштыруу жолу менен көбөйөт. Нымды жана жылуулукту көп керектейт. Европа, Азия, Африка жана Америкага кеңири таралган. Айдалма гилас Түштүк Европада мындан 2000 жыл мурда белгилүү болгон. КМШ өлкөлөрүндө Закавказье, Түндүк Кавказ, Түштүк Украина, Молдова жана Орто Азияда учурайт. Андан компот, кыям, шарап жасалат. Көчөтү 3–5 жылдан кийин мөмө байлайт, ар түбүнөн 150–200 кг түшүм алынат. Кыргызстанда «Дрогана жёлтая», «Зорька», «Ленинградская розовая», «Ленинградская чёрная» сорттору өстүрүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Өсүмдүктөр
Гилберт аралдары

thumb|Гилберт аралдары.
Гилберт аралдары – Тынч океандагы атоллдор (аралдар) тобу (16дай), Микронезияда; Кирибати мамлекетине караштуу. Аянты 264 км2. Өлкөнүн борбору Баирики шаары Тарава атоллунда жайгашкан. Климаты экватордук, ысык жана нымдуу. Бадалдуу өсүмдүктөр басымдуу. Кокос пальмасы, жашылча-жемиш өстүрүлөт. Гилберт аралдары 1764 жана 1824-жылдардын аралыгында англиялык деңиз офицерлери тарабынан ачылып, капитан Ж. Гилберттин урматына аталган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Аралдар‎
Категория:Кирибати
Давид Гильберт

thumb|

Давид Гильберт (Хильберт, 23.1.1862, Кёнигсберге жакын, Белау – 14. 2. 1943, Гёттинген) – немец математиги. CCCP Илимдер академиясынын чет элдик корреспондент мүчөсү (1922), чет элдик ардактуу мүчөсү (1934). Кёнигсберг университетин бүтүргөн (1895). Гёттинген, Кёнигсберг университеттеринин профессор (1895-1930). Негизги эмгектери инварианттар теориясына, алгебрага, сандар теориясына, геометрия негиздерине, Дирихле принцибине жана ага жакындашкан вариациялык эсептөө проблемасы менен дифференциал теңдемесине, интегралдык теңдемелер теориясына, сандар теориясындагы Варинг проблемасын чыгарууга, математикалык физика негиздерине, математиканын логикалык негиздерине арналган. Г. түзгөн симметриялуу ядролуу интегралдык теңдеме теориясы азыркы функциялык анализдин жана сызыктуу оператордун спектр теориясынын негизин түзгөн. Анын «Геометриянын негиздери» деген эмгеги (1899) геометрияны аксиомалык түзүүдө үлгү катары колдонулган. Н. И. Лобачевский атындагы эл аралык сыйлыктын лауреаты. 
Категория:Инсандар
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Гильменд

thumb|Гильменд.
Гильменд, Хильменд – Афганстандагы дарыя (төмөнкү агымы Иранда). Узундугу 1150 км, алабынын аянты 500 миң км2дей (көп бөлүгүн какыраган чөл ээлейт). Гиндукуштан башталып, Дашти-Марго жана Регстан чөлдүү түздүктөрү аркылуу агат да, Cистан туюк ойдуңундагы Хамун көлүнө куят. Башкы куймасы Аргандаб. Орточо чыгымы 400-500 м3/сек, жаз-жай айларында кирет. Cугатка пайдаланылат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Дарыялар арип боюнча
Категория:Иран
Категория:Ооганстан
Гиндукуш

thumb|Гиндукуш.
Гиндукуш - (иранча Хинду Индия жана кух тоо) – Азиядагы тоо системасы. Негизинен Ооганстан менен Пакистандын аймагында. Узундугу 800 кмдей, туурасы 350 кмге чейин. Эң бийик жери 7690 м (Тиричмир чокусу), борбордук жана чыгыш бөлүктөрү башка жерлеринен 4000 мге бийик. Тоолор альп бүктөлүшүнөн пайда болуп, метаморфизмделген байыркы тоо тектерден (сланец, гранит, акиташ ж. б.), ошондой эле мезозой-кайнозойдун чөкмө катмарларынан турат. Тегерек чокулуу орто бийиктеги кырка тоолор чыгышта бийик бөксө тоолорго жана альп тибиндеги рельефтүү, мөңгүлүү (аянты 6,2 миң км2) айрым массивдерге өтөт. Негизги кырка тоолору Баба, Пагман. Гиндкуштун батыш уландысы Паропамиз тоолору. Климаты континенттик, кургак; жылдык жаан-чачыны 300–800 мм (түштүк-чыгышында 1000 ммге чейин). Тикендүү бадал өскөн тоолуу жарым чөл жана кургак талаа, түштүк-чыгыш капталдарында жалбырагы күбүлмө, жазы жана ийне жалбырактуу токой, бийик бөксө тоолордо муздак чөл ландшафттары мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Тоолор‎
Категория:Ооганстан
Категория:Пакистан
Гиссар кою

thumb|Берлин зоопаркындагы гиссар кою

Гиссар кою — Эт-май багытындагы, тегерек куйруктуу, кылчык жүндүү кой породасы. Салмагы боюнча дүйнөдөгү койлордун ириси. Тажикстанда элдик селекциянын негизинде чыгарылган. Жыл бою жайытта багылып, катаал шартка чыдамдуу келет. Кочкорунун салмагы 130–140 кг, эң чоңу 190 кг, соолугу 80–90 кг, айрымы 150 кгга жетет. Куйругу 18-20 кг. Гисар кою чымыр, башы чоң, токол, шалпаң кулак; тез жетилет. Сойгондо 5860% эт чыгат. Кочкорунан 1,3–1,6 кг, соолугунан 1,0–1,4 кг жүн кыркылат. Алты айлык козусунун салмагы 60 кгдан ашат. Жүнүнүн 38–80% тыбыт. Бир жылда 2 жолу жазында жана күзүндө кыркылат. Таза жүнү 60–70%. Гисар кою Тажикстанда, Өзбекстан жана Кыргызстандын айрым райондорунда асыралат. Кыргызстанда Ысык-Көл областынын Тоң районундагы «Айкөл» кооперация чарбасында гисар кою кыргыз уяң жүндүү кою менен аргындаштырылып, айкөл коюнун тобу чыгарылган. 
 Булактар 
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
 Шилтемелер 
 Гиссарская порода овец на сайте fermerskii-dvorik.ru 
 Гиссарская порода овец на сайте meatinfo.ru
 Фотографии гиссарских овец на сайте animalphotos.ru 
 Гиссарская порода овец и её преимущества

Категория:Арип боюнча жаныбарлар
Категория:Кылчык жүндүү койлор
Гифу

thumb|Гифу.
Гифу – Япониядагы шаар. Хонсю аралынын борборунда жайгашкан. Гифу префектурасынын администрациялык борбору. Нагара дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 407,1 миң (1995). Темир жол тоому. Машина куруу, текстиль, тигүү, тамак-аш, жыгаччылык өнөр жай ишканалары иштейт. Университет бар. Туризм өнүккөн. 1891-жылкы жер титирөөдөн кийин калыбына келтирилген. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Жапония
Категория:Шаарлар‎
Глазго

thumb|Глазго.
Глазго – Улуу Британиянын түндүк-батышындагы шаар, Шотландияда. Клайд дарыясынын чатындагы порт. Стратклайд аймагынын администрациялык борбору. Калкы 675 миң (1994). Калкынын саны боюнча Улуу Британиядагы экинчи, Шотландиядагы эң ири шаар. Шаар айланасы менен (Дамбартон, Гринок ж. б.) Клайдсайд конурбациясын түзөт. Жолдор тоому. Оор машина куруу (анын ичинде кеме, аскер кемеси, танкер, лайнер ж. б.), металлургия, тигүү, кагаз, тамак-аш-татымал, полиграфиялык, электр техникалык, авиа кыймылдаткычтар, текстиль (килем токуу) өнөр жай ишканалары иштейт. Университет (1451), метрополитен, сүрөт мектеби жана галереясы, музыкалык академия (1929) жана музей бар. 6-кылым ченде байыркы кельттердин тургун жайынын ордунда пайда болгон. Готика стилиндеги кафедралуу собор (12-кылым – 16-кылымдын аягы) сакталган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Улуу Британия
Категория:Шаарлар‎
Глауконит

thumb|Глауконит.
Глауконит, главконит (грекче glaukjs – көк жашыл) – гидрослюдалар тобундагы минерал; темирдин суулуу алюмосиликаты. Химиялык формуласы (K, Na, Ca)(Fe3+, Mg, Fe2+, Al)2[(Al, Si) Si3O10](OH)2 H2O. Моноклин сингониясында кристаллданат. Өңү жашыл, саргыч жашыл, кээде түссүз. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 2–3; тыгыздыгы 2,2–2,9 г/см2. Морт глауконит негизинен деңиз түбүндө пайда болгон чөкмө тоо тектерде (акиташтеги, кумдук, алевролит ылай ж. б.) кезигет. Сууну өзүнө сиңирип жана катион алмаша ала тургандыктан, глауконит туздуу сууларды тазартууда, курамында калий арбын болгондуктан, жер семирткич катары жана жашыл боёк даярдоодо колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Минералдар‎
Михаил Глинка

thumb|Глинка (1856).
Глинка Михаил Иванович - [(20. 5 (1. 6). 1804, азыркы Смоленск областы, Новоспасский кыштагы – 3 (15). 2. 1857, Берлин)] – композитор, орус классикалык музыкасына негиз салуучу. Помещиктин үй-бүлөсүнөн. 1817-ж. Петербург Башкы педагогикалык окуу жайындагы Благородный пансионунан окуп, фортепиано, скрипка, ырдоо, композиция, теория боюнча сабак алган. 1830-жылдан чет өлкөлөрдү (Италия, 1830–33; Берлин, 1833–34, 1856–57; Париж, 1844–45; Испания, 1845–47) кыдырып, атактуу композиторлор менен кездешкен, музыкалык билимин өркүндөткөн. Орус жана дүйнөлүк музыкалык тажрыйбаны өздөштүрүү Глинканын жаңычыл чыгармалар жаратуусуна негиз болгон. 1836-ж. Петербург Чоң театрында анын «Иван Сусанин» операсы коюлуп, анда элдин майтарылбас эрдиги, патриотизм идеясы сүрөттөлөт. 1842-ж. ушул эле театрда «Руслан менен Людмила» операсы коюлган. Г. классикалык орус операсына, симфонияга негиз салып («Камаринская» ж. б.), вокалдык лириканын тарыхында жаңы доорду ачкан (мисалы, А. С. Пушкиндин сөзүнө «Петербург менен коштошуу» романстар цикли). Глинканын «Испан увертюралары» «Арагон хотасы» (1845), «Мадрид түнү» (1848) симфониялык музыкада испан музыкалык фольклорун пайдалануу мүмкүнчүлүгүнө алгач ирет жол ачкан. Украин, поляк, финн, италян, чыгыш элдеринин музыкалык образдары менен обондорун өз чыгармаларында чеберчилик менен пайдаланган. . 80ге жакын чыгарманын автору. А. Малдыбаев атындагы Кыргыз улуттук опера жана балет театрында анын «Иван Сусанин», «Руслан менен Людмила» опералары коюлган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Музыканттар
Глорьез

thumb|Глорьез.
Глорьез – Инди океанындагы арал; Франциянын ээлиги (1892-жылдан). Мозамбик кысыгында жайгашкан аралдар тобуна кирет. Аянты 5 км2. Франция Республикасынын жогорку комиссариаты тарабынан башкарылат. Арал Мадагаскар менен Сейшель аралынын ортосундагы талаш аймак. Эки атолл жана үч аскалуу арал түштүк-батыштан түндүк-чыгышка созулган рифти түзөт. Кеме токтоого өтө ыңгайсыз. Деңиз деңгээлинен бийиктиги 12 м. Климаты тропиктик, деңиздик ысык. Жыш токой ээлейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Аралдар
Категория:Франция