Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Логопедия

thumb|Логопед менен бейтап
Логопедия балдардын сүйлөө кемтиктерин изилдейт жана аларды оңдоо, алдын алуу жолдорун иштеп чыгат; дефектологиянын тармагы. Сүйлөө кемтиги сүйлөөнү туура эмес тарбиялоо, сүйлөө аппаратынын оорусу же тубаса бузулушу менен байланыштуу. Мындай кемтиктер — кекечтенүү, чулдуроо балдардын психикалык абалына таасир этип, так сүйлөөгө, жазууга, окууга жолтоо болот. Аны изилдөө, оңдоодо психология, физиология жана медицина илимдеринин ийгиликтерине таянган педагогикалык ыкмалар колдонулат. Ошондуктан дарылоону логопед (сүйлөөнү оңдоочу педагог) менен врач биргелешип жүргүзөт. Балдардын сүйлөө кемтиктерин мектепке барганга чейин оңдоо зарыл. Балдар бакчасынын даярдоо группаларында балдардын сүйлөөсүнүн туура өөрчүшүнө көп көңүл бурулат. Сүйлөө кемтиги бар балдар үчүн атайын балдар бакчасы жана мектептер, логопедиялык пункттар, стационарлар уюшулган. Стационарда сүйлөө кемтигин оңдогондон кийин да сүйлөө көнүгүүлөрүн жасап жүрүү зарыл. Дарылоо канча эрте башталса, ал ошончо натыйжалуу болот.
 Классификациялоо 
Азыркы учурда бирдей классификацияланган речтик бузулуу жок. Мындай классификациялоого (М. Е. Хватцев, О. В. Правдина, Р. А. Белова-Давид, М. Зееман, Р. Е. Левина жана башкалар) аракет кылынган. Бул кишинин речтик функцияларын аткаруучу өзүнчө органы жоктугунан натыйжа берген эмес. Речь менен үндүн чыгышы башка физиологиялык функцияларды аткаруучу органдардын ыңгайлашуусу менен болот.Ошондой эле речти угуу жана кабыл алуу дагы башка органдардын ыңгайлашуусу менен болот. Баардык бузулууларды психология жана лингвистика боюнча экиге бөлүүгө болот: 
 Оозеки речтин бузулушу
 Жазуу речтин бузулушу
 Оозеки речтин бузулушу 
Сүйлөөнүн фонациондук оформить этүүнүн бузулушу:
 Дисфония (афония)
 Брадилалия
 Тахилалия
 Кекечтенүү
 Дислалия
 Ринолалия
 Дизартрия
Сүйлөөнүн структура-семантикалык (ички) оформить этүүнүн бузулушу:
Алалия
Афазия
 Жазуу речтин бузулушу 
 Дислексия
 Алексия
 Дисграфия
 Аграфия
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Лыжа спорту

thumb
thumb
Лыжа спорту – кышкы спорттун бир түрү. Лыжа катуу жыгач, кайың, желим, жылып жүрүүчү тамандын эки чекеси катуу материалдардан (бук, эмен, гикарь) даярдалат. Лыжа спорту лыжа менен ар кандай аралыктарга жарышууну (гонки), бута атып, лыжа менен жарышууну (биатлон), лыжанын эки түрүн (жарышуу жана секирүү), лыжа менен секичеден (трамплинден) секирүүнү, тоо-лыжа спортун, слаломду (желекчелер менен белгиленген атайын трасса аркылуу тоодон түшүү), чоң слаломду, фристайлды камтыйт. Лыжаны спортто алгач норвегдер 1555- жылдан колдоно башташкан. 1767-ж. Лыжа спортунун бардык түрү боюнча алгачкы мелдеш өткөрүлгөн. 1924-ж. Эл аралык лыжа федерациясы негизделип, олимпиялык оюндардын, 1929-ж. дүйнөлүк чемпионаттын программасына киргизилет. Лыжа спорту Кыргызстанда 1920-жылдан массалык түрдө өнүгө баштаган. 1936-ж. Караколдо лыжа спорту боюнча биринчи жолу Кыргыз Республиканын биринчилиги өткөрүлгөн. Ата Мекендик согуш учурунда (1942–44) Ленинграддагы П. Лесгафт атындагы Дене тарбия институтунун убактылуу Кыргызстанга көчүрүлүшү, республикада лыжа спортунун өнүгүшүнө чоң түрткү болгон. 1962-ж. Кыргызстандын лыжачылары 1-СССР элдеринин кышкы спартакиадасына катышкан. 1962-ж. лыжа тээп жарышуу боюнча бүткүл союздук мелдештерге катышып, А. Попов, К. Эсенбаева, А. Клюев СССР спортунун чебери деген наам алышкан.

 Категориялар 
Лыжа спортун 4 категорияга бөлсө болот.
 Түндүк түрү, же лыжа жарышуу, спорттук лыжага багытталган, трамплинден лыжа менен секирүү, түндүк комбинация- Трамплинден лыжа менен секирип, андан кийин жарышуу.
 Альпиялык түрү, же баардык тоолуу жерде лыжа менен жүрүү спорттору: тездик менен түшүү, чоң слалом, эң чоң слалом, слалом, комбинация, бул түрдө чемпион эки түрдүн жыйынтыгы менен аныкталат: тез түшүү жана слалом, ошондой эле командалык жарыштан. 
 Фристайл, же тоодон ар кандай акробатиялык секирүү жана балет элементтери менен түшүү (могул, лыжа акробатикасы, ски-кросс, слоупстайл, хаф-пайп).
 Санакталган тизме бирдиги
Сноуборд, же монолыжада атаыйн көнүгүүлөр.
Олимпиядалык эмес, аз тараган лыжа спорттун элементтери бар лыжа спорту да бар:
 Санакталган тизме бирдиги
 биатлон- лыжада жарышуу менен мылтык атуу, көп мамлекеттерде абдан белгилүү өзүнчө спорт түрү. 
 ачери-биатлон 
 ски-тур 
 ски-альпинизм.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: "Кыргыз энциклопедиясы" башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Ден соолук
Категория:Спорт
Люмбаго

300px|thumb|Люмбаго
Люмбаго (латын тилинен lumbus — бел) — оор нерсе көтөргөндө же олдоксон кыймылдап алганда арка булчуңдарына өтө күч келип, белдин катуу оорушу. Организмдин суукка урунуусу түрткү берет. Ал көбүнчө куяң, омуртканын остеохондроз ооруларынын жана башкалар белгиси болушу мүмкүн. Люмбаго бир аз күч келгенде, кыймылдаганда, жөтөлгөндө, чүчкүргөндө күчөйт. Белди басканда катуу ооруйт. Оорулуу бүкүрөйүп басат.
Эгер люмбаго ишиалгия менен болсо, анын пайда болгон себеби бул - омуртка кепилдеринин түшүшү.
Анда-санда ревматизмге таандык оорулар, кээ бир инфекциялык оорулар же шишиктер да люмбаго оорусунун себеби болот.
Азыркы ыкмалар менен люмбаго менен ооругандардын 30% себебин билинбей калууда.
Люмбаго оорусунда оору феномени пайда болушуна, жаракат болгон кепилдеринин фиброз шакекчесинде жана ага кыналып турган байламталардын кабыл алгычтарынын дүүлүгүшү себеп. Жыйынтыгында булчуңдарда тоникалык шыкалуу (напяжение) пайда болот.
Люмбаго көбүнчө 30-40 жаштардагы эркектерде жолугат. Ал көбүнчө интенсивдүү физикалык күч болгондо же андан кийин, өтө ысып(тердеп) кайра муздаганда пайда болот. 
Кокустан пайда болгон белдеги оорунун мүнөзү - пульсациялоочу, 
Приступ убагында киши алсызболуп, аргасыз катып калат, кыймыл аракет ого бетер ооруну күчөтөт, бел жактагы спазм күчөйт.Оорунун уланышы бир нече мүнөттөн бир нече саатка жана суткага чейин болот. Бул курч оору тынч, кыймылсыз катуу жерде жатканда айыгат. Кээде оору өзү эле кандай кокустан пайда болсо ошондой кокустук менен жоголуп кетет. Ушундай учурда оорулуунун лелинде "бир нерсе өзүнүн ордуна тургандай" болуп калат.
Көп учурларда 4-8 жумалык дарылануудан кийин оору өтүп кетет. Катуу ооруганда ооручу сезимдерди жок кылуучу, спазмолитикалык каражаттарды, функционалдуу методдорду колдонушат.
 Дарылоо 
Дарылоону врач жүргүзөт. Өз алдынча дарылануу кабылдоолорго дуушар кылат. Оору байкалары менен түз жана катуу төшөккө жатуу сунуш кылынат. Люмбаго менен ооругандар оор жумуш жасабай, кескин кыймылдоодон, сууктан сактанышы керек.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар

de:Rückenschmerzen
Медициналык сүлүк

thumb|Медициналык сүлүк.
Медициналык сүлүк (лат. Hirudo medicinalis)- байыртан эле кан сордуруу жана анын уюшун токтотуу үчүн колдонулган.

 Медицинада колдонуу 
Сүлүктүн шилекей безинин секретинде кандын уюшун жайлантуучу касиети бар гирудин болот. Медициналык сүлүктүн денеси кара, күрөң, жашыл сымал жана башка түстө, орточо узундугу 12 см. Сүлүк кайнатылбаган таза суу куюлган, оозу даки менен бек жабылган айнек идиште сакталат. Сууну суткасына бир жолу алмаштырып туруу керек. Медициналык сүлүк дарыгердин көрсөтмөсү менен кан тамырлардын кээ бир ооруларына жана кан тез уюганда пайдаланылат. Медициналык сүлүктү атайын үйрөнгөн медициналык кызматкер коёт. Ар бир медициналык сүлүк 1⁄2 — 1 саатта 10—15 мл кан соруп, денеден өзү ажырап түшөт. Эгер өзү түшпөсө, спиртке нымдалган кебезди башына тийгизүү керек. Кан соргон жердин жарасы стерилденген бинт менен таңылат. Жарадан 6—24 саатка чейин, кээде андан да көпкө кан чыгат. Таңуу врачтын же медсестранын уруксаты менен чечилет. Медициналык сүлүк менен өзүн өзү дарылоого болбойт. Бир жолу колдонулган сүлүктү кайра коюуга жарабайт.

 Таксономия 
thumb|left|upright|XIX кылымдагы китептеги медициналык сүлүктүн түзүлүшү.
Hirudo medicinalis түрү омурткасыз жаныбарлардын Hirudo түрүнүн Hirudinidae түркүмүнүн пилтумшуксуз отядынын, Шакек формалуу курттар тибине кирет.
Алар сырткы көрүнүшү боюнча үчкө бөлүнөт:
 Дарылоочу(Hirudo medicinalis medicinalis): Артындагы ала тилкелери текши кошулуп жана таркайт, арасында каралжын тактар болот. Ич жагында көп каралжын дурус формадагы тактар бар.
 Аптекалык (Hirudo medicinalis officinalis): Аркасы каралжын,саргылт-күрөң тилкелери менен, ич жагы саргыч жашыл. Адаптацияга жөндөмдүү жана колдо жакшы тукумдашат.
 Чыгыш (Hirudo medicinalis orientalis): Ачыгыраак түсү менен айырмаланат, тилкелери жазы, ромб түрүндө чоң кара тактары бар. Ичи кара, ачык агыш жуп тактары менен. Башка түрлөрүнөн кыталуу жана чыйрак болот. 

Үч түрү тең бири-бирине жакын.
Медициналык сүлүктү башка сырткы турпаты менен окшошуп кеткен түрлөрү менен окшоштуруп алышкан да көп кезигет

Ал түрлөрү үй жаныбарлардын паразиттери. Көбүнчө жылуу климаттуу жерлерде кезигишет. Алар малдын ичине, кекиртегине, бронхаларына кирип кетишет. 

 Жайылуусу жана экология 

 Ареал 
Бүтүндөй Европада Уралга чейин, Закавказьеде таралган. Түндүктө Скандинавия жерлерине чейин, түштүктө Азербайджан жана Алжирге чейин.
Ар бир түрү өзүнүн ареалында жашайт деп эсептелинет. Мисалы, дарылоочу формасы түндүк жакта, чыгыш формасы-түштүктө, Закавказьеде, Азербайджанда, аптекалык формадагылар Россиянын Краснодар, Ставрополь өлкөлөрүндө жана Ростов облусунда.

 Жашаган жери 
Сууда да кургакта да жашай алышат. Кээде башка көлмөгө барыш үчүн чоң аралыктарды өтүшөт. Тузсуз гана сууларда жашашат. Чопо түйлүү, камыш бадалдуу, жээгинде көп бака бар көлмө - алрдын биотобу.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Жаныбарлар‎
Акшыбак

Акшыбак — шыбак уруусунун бир түрү.

Бир, эки же көп жылдык өсүмдүк, жарым бадалдар, кээде бадалдар. Тамыры жоон, катуу, көп сабактуу. Жалбырактары канаттай тилкелүү, агыш түктүү. Гүлдөрү майда кызыл же сары. Топгүлү майда себет, себетчелери сырты нан ороочтуу топтошуп жалпы чачы сымал же шыпыргы сымал топгүлдөрдү түзөт. Шамал менен чандашат, кээде чымын-чиркей катышат же ачылбаган гүлдөрүнүн ичинде өзү менен өзү чандашат.

Акшыбак кумдак, кургак жерлерде өсөт. Борбордук Азияда кеңири тараган. 

 Колдонулган адабият 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Биология (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория: Өсүмдүктөр
Алабуга түспөлдөр

Алабуга түспөлдөр (лат. Perciformes) — сөөктүү балыктардын бир түркүмү. 

Булардын 150дөн кем эмес тукуму, 600дөн ашык түрү бар. Уз. 1 смден 5 мге, салм. жарым гдан 900 кг га чейин жетет. Алабуга түспөлдөрдүн көбү промысел объектиси.

 Колдонулган адабият 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Балыктар
Гипокамп

Мээ: Гиппокамп thumb|center|200pxЖалпы маалыматАталышы: ГиппокампЛатынча: Hippocampus 

Гипокамп же алгачкы кыртыш (hipocampus) — омурткалуулардын мээсиндеги жуптуу нерселер, алар арка кортекстин негизги бөлүгүн түзөт. 

Эң биринчилерден (алгачкы) болуп кош дем алуучу балыктарда жана бутсуз жерде-сууда жашоочуларда пайда болот. Болжолдогондой, алгачкы кыртыш организмдин ички чөйрөсүн туруктуу кармап турууга, көбөйүү функциясын жөнгө салууга, о. эле эске салууну үйрөтүүгө жана сактап калууга катышат. 

 Колдонулган адабият 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Биология (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия‎
Алгачкы ооздуулар

Алгачкы ооздуулар - эмбриондук өөрчүү учурунда оозу бластопордон, б. а. дене көндөйүн сырткы чөйрө менен бириктирип турган биринчи тешиктен пайда болгон (тикен терилүүлөрдөн, хордалуулардан башка) бардык үч катмардуу жаныбарлардын систематикалык тобу. 

Илимий божомол боюча алгачкы ооздуулар жана кийинки ооздуулар радиалдык симметриялуу (нур сымал симметриялуу) жаныбарлардын көп клеткалууларына көзкаранды эмес эле өз бетинче келип чыккан, башка илимий божомолдболор боюнча төмөнкү тузулуштуу курттардын ичинен жал им тектери болгон. Омурткасыз жаныбарлардын көпчүлүк типтери алгачкы ооздууларга кирет. Экинчилик ооздуулардан айырмаланып, алгачкы ооздуулар бастопордун (алгачкы ооздун) же анын бир бөлүгүнүн ооз тешигине айланып, жумуртканын спиралдык (эшилме) бөлчөктөнүүсү жана мезодерманын телобласттык пайда болуусу менен мүнөздөлөт.

 Колдонулган адабият 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Биология (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-002-4

Категория:Жаныбарлар
Алгы

thumb|upright

Алгы (Korolkovia severtzovi) — лилия гүлдүүлөр тукумундагы, көп жылдык өсүмдүк. 

Пиязтүбү тоголок, эни 5 ст. Сабагы жоон, уз. 20-60 cм, жогору жагы жалбырактуу, жалбырактары учсуз, жыланач, калын, сабагына оролуп, кезектешип жайгашат. Гүлдөрү анча көп эмес, кызгылтым күрөң түстө. Мөмөсү кутуча, туурасы 3—5 cм, апрель-май айларында гүлдөйт. Чополуу бөксө тоолордун беттеринде өсөт. Кыргыз Алатоосунун түштүк тармактарында, Талас, Алай, Чаткал кырка тоолорунда кездешет.

 Колдонулган адабият 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Биология (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Өсүмдүктөр
Меньер оорусу

250px|thumb|Меньер оорусу
Меньер оорусу — мезгил-мезгили менен ички кулак сезгенбей өзгөрүшүнөн баш айлануучу оору. Себеби белгисиз.
 Өөрчүшүнүн себептери 
Оорунун өөрчүшунө лабиринт суюктугунун (эндолимфа) көбөйүп кетиши же лабиринт ичиндеги басымдын жогорулашы түрткү болот. 
 Симптомдору 
Оорулуунун башы кокусунан катуу айланып, көңүлү айныйт, кускусу келет, кулагы чуулдап, жакшы укпайт (көбүнчө бир кулагы), тең салмактуулук бузулат. Оорулуу баса албайт, ал тургай олтура да албайт. Ал бир нече сааттан бир нече күнгө созулат, кээде тез-тез (ар 2—3 күндө), кээде сейрек (1 — 2 жылда 1 жолу) кайталанып турат. Улам кайталап кармоодон кулак начар угуп, кээде дүлөй да болуп калышы мүмкүн. Негизинен бул оору менен 30—50 жаштагы аялдар ооруйт. 
 Дарылоо 
Оору кармаганда оорулууну тынч, жарык жерге төшөккө жаткызып врач чакыруу керек. Оорулууга диета сунуш кылынат. Кан тамыр тарыса аларды кеңейтүүчү же организмдеги сууну азайтуучу каражаттар колдонулат. Оору тез-тез кайталанып, дары-дармек менен дарылоо натыйжасыз болгон учурда хирургиялык ыкма колдонулат. Меньер оорусу менен ооругандарга транспортто, бийиктикте, кыймылдоочу механизмдердин жанында иштөөгө болбойт.
 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Метастаз

thumb|Метастаз
 Метастаз 
Метастаз — оорунун башталган жеринен оору пайда кылуучу агенттердин (микроорганизмдер, шишик клеткалары жана башкалар) кан же лимфа менен келишинен пайда болгон экинчи патологиялык очок. Пайда кылуучу агенттерге жараша инфекциялуу метастаз жана шишик метастазы, ал эми таралуу жолуна байланыштуу лимфогендүү жана гематогендүү болуп айырмаланат. Азыркы метастаз түшүнүгү көбүнчө зыяндуу шишик клеткаларынын таралышын билдирет. 
 Оорунун жүрүшү 
Метастазда оору пайда кылуучу агент кан же лимфа агымына түшүп, аны менен жылып келген жеринде оору процесси пайда болот. Метастаздын темпи, жайылышы ар түрдүү жана шишиктин мүнөзүнө жараша болот. Канга түшкөн шишик клеткаларынын баары метастаз пайда кылат. Метастаз жалгыздан болсо хирургиялык операция жасап, алынып салынат, ал эми көптөгөн Метастазды комплекстүү дарылап, нур менен дарылоо жана химия терапия колдонулат. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Метроэндометрит

250px|right
 Метроэндометрит 
Метроэндометрит — жатындын булчуң катмары менен былжыр челинин сезгениши. 
 Себептери 
Ооруну стрептококк, стафилококк, ичеги таякчасы, кээ бир анаэробдуу туберкулёз жана дифтерия таякчалары жана башкалар пайда кылат. Жатында кан айлануунун көпкө бузулушу инфекциянын өөрчүшүнө түрткү берет. Метроэндометрит көбүнчө аборт, төрөт жана этек кир мезгилинде, ошондой эле диагностика жана дарылоо процедураларын жасоодо асептика жана антисептика эрежелерин бузганда жатынга инфекциянын киришинен пайда болот. 
 Оорунун жүрүшү 
Оору катуу кармаганда организмдин жалпы реакциясы менен коштолуп, дене ысып, алы кетет, ичтин төмөн жагы ооруп, оору куймулчакка өтөт. Жатынды басып көргөндө жумшак, көлөмү чоң болуп, ооруйт, жатын моюнчасынан ириңдүү ак суюктук көп бөлүнөт. Өнөкөт метроэндометритте ириңдүү суюктук бөлүнүп, этек кир цикли бузулат. Жатын чоңоёт, басып көргөндө катуу болуп, бирок оорубайт. 
 Белгилери 
Метроэндометрит төрөттөн 3 — 4 күн өткөндөн кийин байкалат: дене ысып (38,5 — 39,5°), чыйрыгат, тамыры тез-тез кагат. Алы кетип, башы ооруйт, уйкусу качат, тамакка табити тартпайт. Оору 8 —10 күнгө созулат, эгерде 10 күндөн ашып кетсе инфекция жатындын ички бетине тарап, кабылдоосу да мүмкүн. Сезгенүү процесси жанаша органдарга тарайт, кош бойлуу убакта баланын орду сыйрылып, бойдон түшүп калышы мүмкүн. Бул белгилер байкалары менен тезинен врачка кайрылып, анын көрсөтмөсүн так аткаруу зарыл.
 Алдын алуу 
Бул ооруну алдын алууда аборттон жана төрөттөн кийин, кош бойлуу убакта өздүк гигиенаны. туура сактоо максатка ылайык.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Миаздар

Миаздар (байыркы грек тилинен μυῖα — «чымын» + -иаз) — адамдын жана жаныбарлардын ткандарына же көңдөй органдарына чымындардын личинкалары киришинен пайда болуучу оору.

 Оорунун себептери 
Чымындар жумурткаларын териге, мурун көңдөйүнө, көзгө таштайт, кээде булганган тамак-аш менен кокусунан карынга, ичегиге кирет. Заң менен булганган ич кийимдерди кийгенде жумурткалары табарсыкка жана жыныс органдарына жугат.

Ириңдеп кеткен органдарга — көзгө, кулакка, ачык жараатка түшкөн жумурткалардан чыккан личинкалар чириген ткандар менен тамактанышып, оорулуунун көзү көрбөй, кулагы укпай калышы мүмкүн. Кавказда, Орто Азияда жана Казакстанда кездешүүчү Вольфарт чымыны жумурткасын атайын эле тирүү ткандарга тууйт. Жумурткадан чыккан личинкалар терини, жумшак тканды сөөккө чейин жейт. Өзгөчө көздү жана кулакты теше жеп, мээни сезгендирген учуру аябай коркунучтуу. Сайгактар болсо жумурткасын малдын жүнүнө же кишинин чачына таштайт. Личинкалары теринин алды менен жылып колдун, ийиндин жана баштын терисин тешип чыгып, аябай оорутат. Көздү тешип чыккан учурунда адам көрбөй калышы мүмкүн.

thumb|left|upright|Мышыктын миязы.
 Тарыхы 
"Мияз" терминиин 1840-ж., эки канаттуулар жумурткасы жаратуучу ооруларды аташ үчүн Фредерик Уильям Хоуп поп сунуш кылган, башкакурт-кумурскалардын жумурткаларынан пайда болгон оорулардан бөлүш үчүн(алар үчүн "сколециаз" термини колдонулчу). Бирок Франция Генрих, Франциск II, Карл IX и Генрих III падышаларына иштеген хирург Амбруаз Паре жумурткалар ачык жараларды толтуруп атышканын байкаган:ru:Миаздар.

 Дарылоо 
Ичеги-карындагы личинкаларды мителерге каршы колдонуучу дарылар менен, ачык жарадагы личинкаларды атайын эритмелер менен жууп таштоо зарыл. Оорунун алдын алууда жайкысын чымынга каршы күрөшүү, тамак-ашты жаап, чымындардан коргоо, өздүк гигиенаны сактоо, ириңдеп ооруган жараатты таңып жаап,, чымын кондурбоо керек.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

 Булактар 

Категория:Арип боюнча оорулар
Миастения

250px|thumb|Нерв-булчуң синапстын схемасы:
1. Пресинаптикалык терминаль
2. Сарколемма
3. Синаптикалык ыйлаак
4. Никотиндик ацетилхолиндик рецептор
5. Митохондрия
Миастения (латын тилинен myasthenia gravis; байыркы грек μῦς — «булчуң» и ἀσθένεια — «күчсүз, алсыз»)(астениялык бульбардык шал) — нерв-булчуң оорусу. Туура ала булчуң начарлап, тез чарчап, ооруйт.
 Эпидемиология 
Аны менен көбүнчө 20—40 жаштагы аялдар ооруйт. Көбүнчө көз жапкагынын булчуңу жабыркап, жапкак төмөн түшүп турат (птоз), ошондой эле чайнаткыч булчуңдар жабыркайт, жутуу жана оорулуунун басыгы бузулат. Көбүнчө эркектер жашы өткөндө оорушат.
 Тарыхы 
Эң биринчи бул ооруну Томас Уиллис 1672 -ж. баяндаган. Миастенияда антинерселер биринчиден Strauss менен 1960-ж. бөлүнгөн. Patrick жана Lindstrom менен бул оору аутоиммундук экени, Torpedo californica AChR менен иммундалган коендордо далилделген. Алардын миастения белгилери бар болчу.
 Дарылоо 
Дарылоодо ар кандай дарылар, витаминдер (айрыкча В тобундагы) берилип, жалпы организмди чыңдоочу процедуралар жүргүзүлөт, кээде ачакей без алынып ташталат.
Өтүшүп кеткен миястенияда плазмаферез өткөрүлөт жана венага иммуноглобулин сайылат. Плазмаферезди 500 млдан күн алыс плазманын же альбуминомдун ордуна өткөрсө болот.
Иммуноглобулинди 5-10 г венага сайыш керек жалпыланганда 10-30 г, орточо алганда 20г. Аны акырындык менен мүнөтүнө 15 тамчыдан сайыш керек. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Микоплазмоз

250px|thumb|Микоплазмоз
Микоплазмоз — адам жана жаныбарларда кезигүүчү микоплазмалар пайда кылуучу жугуштуу оорулар.
 Оорунун башталышы 
Микоплазмалар адамдын ар кандай органдарында, ошондой эле сууда, кыкта кезигет. Кишилер жөтөлгөндө абага бөлүнүп, соо адамга дем алуу жолдору аркылуу жугат. Микоплазмоз менен катуу ооруган кишинин канында иммунитет пайда болуп, ал 5—10 жылга сакталат. Эгерде микоплазмоз жеңил өтсө, иммунитет тез эле жоголуп, оору кайра жугуп калышы мүмкүн. Адамга козгогуч жуккандан баштап 4 жумага чейин оорунун алгачкы белгилери билинбейт (жашыруун мезгил). Оорулуунун мурду, тамагы кургап кычышат, кызарып, мурду бүтүп, 1—2 жумача кез-кези менен катуу жөтөлүп, эти ысыйт (38°), акырында башы, кеңилжээри ооруйт. Оору күчөп кетсе өпкөнү сезгендирет. Ооруган адамдын 5 күнчө эти ысып (39—40°), жөтөлүп, какырынып, көкүрөгү ооруп, өпкөсүнөн кырылдаган дабыш угулуп турат.
 Жаңы төрөлгөн баланын оорушу 
Микоплазмоз жаңы төрөлгөн жана жаш балдарда өзгөчө оор өтөт. Адамдын дем алуу органдарынан башка нерв, тамак сиңирүү, бөлүп чыгаруу, кан айлануу системалары да аябай жабыркайт. Эгер кош бойлуу аял аны менен ооруса, ал кан аркылуу түйүлдүккө да жугат. Оорунун алгачкы белгиси билинери менен врач чакырып, аны кабылдатпай, тез дарылоо керек.
 Алдын алуу 
Алдын алуу үчүн ооруган адамды өзүнчө бөлүп, дарылап, оозу-мурдун даки маска менен калкалоо зарыл. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар