Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Шин, Роман

ШИН Роман - коомдук ишмер «Ата-Журт» депутаттык фракциясынын депутаты.

 Өмүр баян 

1948-жылдын 12-сентябрында Казак ССринин Талды-Курган областынын Үч-Төбө станциясында туулган.

Улутту: Корей
 
Билими жогорку.

2004-жылы И.Арабаев атындагы кыргыз мамлекеттик педагогикалык университетинин экономика жана менеджмент боюнча факультетин аяктаган.

1968-1970-жылдары Советтик армиянын катарына кызмат өтөгөн.

 Ишмердүүлүгү 

Эмгек жолун 1970-жылы республикалык транспорт-экспедиция башкармалыгында транспорт бөлүмүнүн диспетчер-механиги болуп баштаган. 1976-1981-жылдары Кыргыз ССРинин 50 жылдыгы атындагы Прибор куруу заводунда лаборант, улук лаборант, лаборатория жетекчиси болуп иштеген, 1981-1987-жылдары Репсубликанын илимий-методикалык борборунун чарба башчысы, 1988-жылы Казак ССРинин Ак-Төбө областындагы кой өстүрүү бригадасынын жумушчусу болуп иштеген. 1988-1992-жылдары жеке ишкерлик иши менен алектенген. 1992-1994-жылдары “Сеул” менчик ишканасынын директору, 1994-2005-жылдары – “Эльдорадо” бизнес-борборунун, “КОРТ ЛТД” ЖЧКнын президенти, 2005-2010-жылдары 3 жана 4-чакырылтагы Жогорку Кеңеш]]тин депутаты.

2010-жылдын октябрынан V чакырылган Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинен “Ата-Журт” идеалисттик демократиялык саясий партиясынын тизмеси боюнча депутат болуп шайланган.

Кыргыз Республикасынын корейлер коомдук бирлигинин президенти. 

“Даңк” медалы (2000-ж.), Кыргызстан менен Кореянын ортосундагы кызматташтыкты өнүктүргөндүгү үчүн Корея Республикасынын алтын медалы (1998-ж.) менен сыйланган.

Кыргыз Республикасынын 2-класстагы мамлекеттик кеңешчиси.

 Шилтеме 

 

Категория:Инсандар
Ровнягин, Василий Петрович

Ровнягин Василий Петрович (1865, Жетисуу облусу, Кичи-Алматы станциясы – 1918, Токмок) – агартуучу, коомдук ишмер, край таануучу. 
Ташкен семинариясын бүткөндөн баштап өмүрүнүн акырына чейин 37 жыл бою Токмокто агартуу иштеринде эмгектенген. Орус мектеп ачып, анда мугалим, кийин директор болгон. И. Т. Понамарев менен бирге Ровнягин Чүй, Кемин, Жумгал, Суусамыр өрөөндөрүндөгү археологиялык эстеликтерди изилдеген. 
Эл арасынан кыргыз жомокторун, уламыштарын жазып алган. Кыргызстандын кен байлыктарын иликтеп, минералдардын, өсүмдүктөрдүн жана курт-кумурскалардын үлгүлөрүн жыйнаган. Жыйнаган маалыматтар менен коллекцияларын Петербургдагы орус географиялык коомуна жиберип турган. 
Кыргызстанды жана ага жакын аймактарды изилдешкен И. Мушкетов, Ф. Поярков жана башкалар окумуштууларга көмөктөшкөн. Ровнягин Токмок шаарында суу ташкынынан коргоочу дамбаларды куруу, Ысыката минералдуу суусун пайдалануу, бал челекчиликти өнүктүрүү, маданий агартуу мекемелерин ачуу сыяктуу иштери менен чөлкөмдүн калкына кеңири белгилүү болгон. 
Ровнягиндин «Токмоктун жанындагы Бурананы сыпаттап жазуу» (1896), «Ысыката минералдуу суусу» (1907), «Токмок» (1912) жана башкалар макалалары Түркстандын жана Жетисуунун гезит, журналдарына басылган.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Сазанов, Багыш

100px|thumb|Сазанов Багыш
Сазанов Багыш (1878, Жумгал өрөөнү, Карасуу айылы –1958, Кызылтуу айылы) – манасчы. 
Айылында уста, тегирменчи болгон. «Манастын» үч бөлүмүн тең айткан. Эл арасында 18–19 жашынан айта баштаган. Сазановдан 1938–41-жылы болжол менен 101600 сап ыр («Манастан» – 41 миң, «Семетейден» – 55 миң, «Сейтектен» – 5600 сап) жазылып алынган (жарык көрө элек). Сазановдун варианты башка негизги варианттарга караганда олуттуу өзгөчөлүктөргө ээ. 
«Жаңыл Мырза», «Түгөлбай» деген элдик эпостук чыгармаларды да кара сөз менен айткан.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Манасчылар
Сакал каган

Сакал Каган – 706–711-жылы Түргөш мамлекетин башкарган каган. 
Үч-Элиг кагандын уулу. Ал бийликке келген мезгилде кагандыктын ички жана тышкы абалы оор болгон. Түргөштөргө бир эле учурда Тан империясы (Кытай), чыгыштан түрктөр, батыштан арабдар коркунуч туудуруп турушкан. Согдулуктар менен бирге, Орто Азияга басып кирген арабдарга каршы аскердик жүрүштөр уюштурулган. 
Сакал каган 709-жылы Аньсиге кол салып, кытай аскерлерин жеңип, наместнигин өлтүрөт. 
Арабдардын таланттуу аскер башчысы Кутейба ибн Муслимге караганда күчкө толуп келе жаткан Чыгыш Түрк кагандыгы башкы коркунуч болучу. Жаңы түзүлгөн саясий кырдаалда Түргөш кагандыгы, Кыргыз мамлекети, Тан династиясы Экинчи Чыгыш Түрк кагандыгына каршы үчилтик коалициясын түзүшкөн эле. Чыгыш түрктөрдүн башкаруучусу Капаган каган амалдуулук менен союздаштарга биринчи сокку урмай болгон жана келишим боюнча Тан Кытайын бейтарап кыла алган. Саян аркылуу ашып өтүшүп, бейкапар жаткан кыргыздарды талкалашат. Андан соң, Капаган каган Алтай аркылуу өз аскерлерин Иртышка жашыруун алып өтүп, Болуку деген жерде түргөштөрдүн көп сандагы аскерин талкалаган. 
Сакал каганды колго түшүрүп, дарга асышкан. Түргөштөрдүн жерлери убактылуу Экинчи Чыгыш Түрк кагандыгынын курамына өткөн. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003 
 Гумилев Л. Н. Древние тюрки.-М., 1967 
 Караева О. Көөнө түрктөр тарыхы.-Б., 1994 

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Кайыркүл Сартбаева

Сартбаева Кайыркүл (1936-ж. т., Чүй облусу, Кемин району, Карабулак айылы) - опера ырчысы (лирикадрамалык сопрано). Кыргыз ССР эл артисти (1974), СССР эл артисти (1980). 

 Өмүр таржымалы 
1962-ж. П. И. Чайковский атындагы Москва мамлекеттик консерваториясын бүтүргөн.

1962-жылдан А. Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрында солист.

1986-89-ж. Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун ректору. 

 Негизги партиялары 
Сартбаева дүйнөлүк классикалык жана улуттук опералардагы негизги партияларды чебер аткарат.

Татьяна, Лиза (П. Чайковский, «Евгений Онегин» «Карганын маткеси»)
Микоэла (Ж. Бизе, «Кармен»)
Дездемона (Ж. Верди, «Отелло»)
Маргарита (Ш. Гуно, «Фауст»)
Баттерфляй (Ж. Пуччини, «Чио-Чио-сан»)
Айчүрөк, Калыйман, Каныкей, Зулайка (А. Малдыбаев, В. Власов жана В. Фере, «Айчүрөк», «Манас», «Ажал ордуна») жана башка. 

Ошондой эле «Токтогул», «Жамыйла», «Олжобай менен Кишимжан», «Аста, секин колукту», «Алтын кыз», «Аршин мал алан» операларында башкы каармандардын образын түзгөн. Москвадагы Чоң театрда Баттерфляй, Маргарита, Татьянанын партияларын аткарган. Сартбаева кыргыз, орус композиторлорунун ырларын, романстарын чебер аткаруучу катары белгилүү. 

 Сыйлыктары 
1976-ж. Эл аралык «Мадам Баттерфляй» (Токио) конкурсуна катышып, «Дүйнөдөгү ири опера сахналарында ырдай алат» деген медалга арзыган. 
Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты (1975).

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Категория:Инсандар
Категория:Маданият
Категория:Кыргыз театры
Категория:СССР эл артисти
Северцов, Николай Алексеевич

thumb|Cеверцов Николай Алексеевич.
Северцов Николай Алексеевич (1827, Воронеж ш. - 1885, ошол эле жерде) - орус саякатчысы, зоологу жана зоогеографы.

 Саякат жана экспедициялары 
1887-89-ж. Борбордук Теңир-Тоону, Кызылкум чөлүн изилдеп, бул жерлердин флорасы жана фаунасы боюнча материал топтогон. Биринчилерден болуп Орто Азиянын жаратылышына комплекстүү географиялык мүнөздөмө берген. Ал канаттуулар боюнча 12 миң экземплярдан турган бай коллекция топтогон. 
1857-58-ж. Сырдарыянын төмөнкү агымына жасалган илимий экспедицияга катышкан, 1864-ж. Сырдарыя жана Чүй сууларынын аралыгын изилдеген. 
1865-67-ж. Теңир-Тоону жана Ысык-Көлдүн айланасын изилдеген. 
1877-78-ж. Фергана-Памир экспедициясын жетектеген. 
1879-ж. Жети-Суу облусуна жана Батыш Сибирге саякат жасаган. 
Северцов кыргыз элинин коомдук-саясий турмушунун кээ бир жагдайларын анализдеген.

 Эмгектери 
Северцов эмгектеринде кыргыздар да жер иштетүүнүн интенсивдүү формаларынын өнүкпөгөндүгүн, эгинди кайрак жерге эгишкендиктен, аз түшүм алынарын, сугат иштери жүргүзүлбөгөндүгүн көрсөткөн.

Северцов жазып калтырган маалымыттарга караганда 19-к-дын 60-жылдарында кыргыздарда тегирмен болгон эмес, алар унду - жаргылчакта тартышкан. Кыргыз элинин чарбачылыгында мал чарбачылык менен дыйканчылыктан башка аңчылык да белгилүү орунду ээлегендигин көрсөтүп, сууларында балык көп болсо да, кыргыздар балыкчылык менен кесиптенбегендигин белгилеген. Памирдеги Петр I кырка тоосундагы чоку, Иле Ала-Тоосундагы мөңгү, ошондой эле кээ бир жаныбарлар жана өсүмдүктөр анын ысымынан аталган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Географтар‎
Категория:Зоология
Категория:XIX кылым‎
Скобелев, Михаил Дмитриевич

180px|thumb|Скобелев Михаил Дмитриевич
Скобелев Михаил Дмитриевич (1843, Петербург –1882, Москва) – орус аскер башчысы, орус армиясынын генералы. 
1868-жылы Генштаб Академиясын бүтүргөн. 
1873-жылы Хивага жасалган жортуулга катышкан. 
1876-жылы январь-февралда Скобелев башында турган орус аскеринин Анжияндын жана Асакенин жанында көтөрүлүшчүлөрдү жеңилүүгө дуушар кылышы Кокон көтөрүлүшүн (1873–76) басууга алып келген. 
1876-жылдын февралынан Фергана облусунун аскер (согуш) губернатору жана аскер башчысы болуп, Орус падышачылыгынын Орто Азиядагы отор саясатын жүргүзгөн. 
Орус-түрк согушунда (1877–78) штабдын алдындагы жогорку командачы, андан кийин штабдын башчысы болгон. 
1880–81-жылы Түркмөнстанды басып алууда 2-Ахалтеке экспедициясына жетекчилик кылып, Деңгилтепе (Күйүкдөбө) чебин жана Ашхабадды басып алган. 
1882-жылы Парижде жүрүп, Германиянын жана Австрия – Венгриянын агрессивдүү саясатына каршы чыккан. Бул абалды татаалдантып жибергенине байланыштуу Александр III Скобелевди чакыртып алган жана көп узабай эле белгисиз абалда 1882-жылы 25-июлда Москвада дүйнөдөн кайткан. 
Орус падышасынын отор саясатын жүргүзүп, Орто Азия элдерин басып алууга катышса да, тарыхта орустун талантуу аскер башчысы катары калган. Солдат жана офицерлердин арасында Скобелев өзүнүн жеке эрдиктери менен белгилүү болгон. 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Сулайманов, Кыдык

Сулайманов Кыдык (1919-ж. т., Ысык-Көл облусу, Ысык-Көл району, Корумду айылы) - тарых илиминин доктору (1971), профессор (1973). 
1945-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун төрагасынын жардамчысы, 1946-47-ж. Фрунзе шааркомунун, 1947-48-ж. Кемин райаткомунун, 1948-52-ж. Фрунзе облаткомунун төрагасынын орун басары. 
1952-55-ж. Мугалимдердин билимин өркүндөтүүнүн Республикалык институтунун директору. 
1955-жылдан К. И. Скрябин атындагы Кыргыз мамлекеттик институтунда ассистент, доцент, кафедра башчысы (1961).
1988-жылдан ошол эле институттун марксизм-ленинизм кафедрасында профессор болгон. 
Илимий эмгектери негизинен Кыргызстандын анын ичинде өндүрүшүнүн чындалышына, айрыкча мал чарбасынын жогорулашын изилдөөгө арналган. 120дан ашык илимий эмгектин, (анын ичинде 3 монография) автору. 
Медалдар менен сыйланган.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003
 Айрым шилтемелер 
Окугандан кийинки ой

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Султан Халил

Султан Халил – Моголстандын башкаруучусу. 
Ахмед хандын кичүү уулу. Ахмед хан (1487–1504) каза болгондон кийин анын үч уулунун ортосунда бийлик талашкан жаңжалдар келип чыккан. 
Мансур хан инилери Султан Саидди жана Султан Халилди куугунтуктаган.
Султан Саид Моголстандын тоолорунда жашырынып жүрүп, Кабулга Бабур падышага кетүүгө аргасыз болгон. Султан Халил Ферганага качып, атасынын бир тууганы Махмуд ханга барган. Бирок буга чейин эле өзбектер Махмуд ханды өлтүрүп коюшкан. 
1508-жылы Султан Халил өзбек төбөлдөрүнүн бири Жаныбек Султан тарабынан Аксыда сууга чөктүрүп өлтүрүлгөн. 
16-кылымдын башталышында Жетисуу жана Ысык-Көл аймагында өз алдынча Кыргыз хандыгынын пайда болушу Султан Халилдин ысымы менен байланыштуу. 

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Султан Юсупов

250px|thumb|Юсупов Султан
Юсупов Султан (1918, Сокулук району, Таш- Булак айылы) — хор дирижёру, педагог. 
Кыргыз ССР эл артисти (1967). Кыргыз ССРинин искусствосуна эмгек сиңирген ишмери (1958), профессор (1977). 
 Өмүр таржымалы 
Москва консерваториясынын хор дирижёру бөлүмүн бүтүргөн (1950, профессорлор А. Свешников, Г. Соколов, А. Хасановдун класстары боюнча). 
1938—45-ж. Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрында хор артисти. 
1952-ж. башкы хормейстер, 1970-ж. дирижёр. 
 Эмгектери 
Бир топ операларды коюуга катышкан. Алардын башкысы «Айчүрөк» (1939), «Манас» (1946) операларынын хорлорун да даярдаган. «Айчүрөк» операсына увертюра, кириш бөлүм катары оркестр пьесасын жазган. Мында операнын идеялык мазмунун, сюжеттик багытын, драмалык чечилишин, образдардын эмоциялык сезимин угуучуларга жыйынтыктуу жеткирет. Бул увертюра «Айчүрөк» операсынын негизги лейтмотивин түзөт. «Айчүрөк» операсы хордук аткарууга өтө бай. 
Акункандын ордосу, анда «Душманга толду жерибиз» деген элдик ырдын мотивинде жазылган хор менен кешеге ачылып, «Эркиндик эже асманда» деген элдик ырдын мотивиндеги хор менен опера аяктайт. «Манас» операсынын экинчи редакциясы да бир топ элдик обон, күүлөр менен толукталган хорлорго бай. Мында Ю. А. Огонбаевдин «Күйдүм чок» ырынын обонун операнын увертюрасына, андагы хорлорго пайдаланган. 
Юсупов бул опералардан тышкары бир топ хордук чыгармалардын автору. 
1958 —70-жылдары В. В. Маяковский атындагы Кыргыз кыз-келиндер педагогика институтунда иштеген. 
1967-жылдан Кыргыз мамлекеттик искуство институтунда хормейстрлерди даярдап эмгектенүүдө. 
 Сыйлыктары 
Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Чүй облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.
 Айрым шилтемелер 
ТУНГУЧ ХОР ДИРИЖЕРУ СУЛТАН ЮСУПОВ

Категория:Инсандар
Категория:Маданият
Шер датка

Шер Датка – кыргыздын багыш уруусунун кутлук-сейит тобунун белгилүү бийи. 
Фергана кыргыздарынын көрүнүктүү инсаны. 
1870-жылдардын башында Кокон ханы Кудаярды адилеттүү хан менен алмаштырууну көздөгөн кыргыз бийлерине демилгечи болгон. Мураскор издеп Самаркандагы, Хорезмдеги хан урпактарына барган. Алар хандык бийликке макулдугун бербеген соң, 1872-жылы кеч күздө Ташкендин жанындагы курамалык Абдымомун Шамурзак уулунун үйүнөн (к. Момун Шамурзак уулу; Искактын 1873–74-жылдардагы Аксы көтөрүлүшү) таанышкан Искак Асан уулун «Полот хан» деген ат менен Кудаяр ханга каршы күрөштү жетектөөгө үндөгөн. 
1873-жылы жазында Шер датка Искакты Аксынын Сафедбулон деген жеринде Кокон ханы деп жарыялоого жетишкен. Ошол жылы Аксыда, Экисуу арасында, Алайда жана Фергана өрөөнүнүн түштүк- батышында Кокон ханы Кудаярга каршы кыргыз элетинин жалпы көтөрүлүшү башталганда, Кудаяр кыргыздардын 40 бийин сүйлөшүүгө ордого чакырган. Алардын ичинде ордого барган Шер датка башка бийлер менен кошо өлүмгө учураган.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Кусейин Мухтаров

Мухтаров Кусейин (1938-жылы т., Чүй району, Кеңбулуң айылы - 5.3.2001) – опера ырчысы (бас). Кыргыз ССР эл артисти (1973), СССР эл артисти (1984). 
1964-жылы П. И. Чайковский атындагы Москва консерваториясын бүткөн. Ошондон бери А. Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекет опера жана балет театрында солист. 
Көрүнүктүү партиялары: Манас, Коңурбай, Ады, Чыңкожо ( В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере, «Манас», «Алтын кыз», «Айчүрөк» опералары), Семён, Балбай, Кулжыгач (М. Абдраев, «Токтогул», «Бороон алдында», «Олжобай менен Кишимжан» опералары), Борис Годунов (М. П. Мусоргский «Борис Годунов»), Дон Базилио (Ж. Россини «Севилдик чач тарач»), Лепорелло (В. Моцарт «Дон Жуан»), Мефистофель (А. Байто, «Мефистофель»), Мефистофель (Ш. Гуно, «Фауст»), Тейитбек (Н. Давлесов, «Курманбек») жана башкалар.
Мухтаров опералык репертуар менен бирге вокалдык чыгармалардын классикалык үлгүлөрүн жараткан да ырчы. 
Дүйнөнүн көп өлкөлөрүндө гастролдо болгон. 
Эл достугу ордени менен сыйланган.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Категория:Кыргыз театры
Категория:СССР эл артисти
Николай Танаев

thumb|upright|Танаев Николай Тимофеевич.
Танаев Николай Тимофеевич (1945-жылы т., Россия Федерациясы, Пенза облусу, Михайлов кыштагы) – мамлекеттик саясий ишмер; Кыргыз Республикасынын Премьер-министри (2002-жылдан).

 Өмүрү 
1969-жылы Жамбыл гидромелиорация- курулуш институтун бүтүргөн. 
1969–79-жылы Ош курулуш трестинде мастер, прораб, башкы инженер, 1979–84-жылы Ош шаардык аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары. 
1984–85-жылы Ош облустук суу-канал башкармалыгынын начальниги. 
1985–95-жылы Чүй өнөр жай курулуш трестинин башчысынын орун басары, башчысы. 
1995–2000-жылы Кыргыз курулуш акционердик коомунун президенти. 
2000–2001-жылы Кыргыз Республиканын өкмөтүнө караштуу архитектура жана курулуш боюнча комиссиянын төрагасы. 
2001-жылы Кыргыз Республиканын вице-премьер-министри. 
Үчүнчү даражадагы Манас ордени жана Даңк медалы менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

 Айрым шилтемелер 
 Танаев Кыргызстанды сагыныптыр
 НИКОЛАЙ ТАНАЕВ: «АЗЫРКЫ ӨКМӨТ НАТЫЙЖАЛУУ ИШТЕП ЖАТАТ»
 НИКОЛАЙ ТАНАЕВ ПАРЛАМЕНТКЕ БАРГЫСЫ КЕЛЕТ

Категория:Кыргызстандын саясатчылары‎
Категория:Туулгандар 1945-жылы
Татыбекова, Жанетта Саймасаевна

Татыбекова Жанетта Саймасаевна (1928, Бишкек – 2003, ошол эле жер) – тарых илиминин доктору (1969), профессор (1982). 

1950-жылы Кыргыз мамлекет педагогикалык институтун бүтүргөн. 

Кыргыз ССР ИАнын тарых институтунда кенже, улук илиминин кызматкер, сектор башчысы, 
Кыргыз кыз-келиндер педагогикалык институтунда ректор, профессор, кафедра башчысы. 

1993-жылдан И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекет педагогикалык университетинде профессор, кеңешчи болуп иштеген. 
Илимий эмгектери негизинен Кыргызстандын тарыхы, аялдар маселесине арналган. 200дөн ашык илиминин эмгектин, анын ичинде 7 монографиянын автору. 

Россия педагогикалык жана социалдык ИАнын академиги (1998), 
Нью-Йорк эл аралык ИАнын академиги (1999). 

Кыргыз ССРинин илимге эмгек сиңирген ишмери (1990), СССР эл агартуу отличниги(1982).

 Колдонулган адабият 

 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

 Чоротегин Т.К., Молдокасымов К.С. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр. 

 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)

 

 

 Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 
 

Категория:Тарыхчылар
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Совет тарыхы
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргызстан
Категория:1928-жыл
Категория:Инсандар
Категория:Кыргыз аялдары
Категория:Этнография
Категория:XX кылым
Тилекеев, Асан

Тилекеев Асан (1930, Чүй облусу, Панфилов району, Ортоарык айылы –1991, Бишкек) – тарых илиминин доктору (1988), профессор (1989). 
1951-жылы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтунун тарых факультетин (1951), Ташкендеги В. И. Ленин атындагы Орто Азия мамлекет университетин (1954) бүтүргөн. 
1951–53-жылы Ташкөмүр шаарында, Ачы районунда мектептерде директор. 
1954–61-жылы Ош педагогикалык институтунда, В. В. Маяковский атындагы кыргыз кыз-келиндер институтунда улук окутуучу, проректор. 
1964–70-жылы Бишкек политехникалык институтунда окутуучу, доцент. 
1970–82-жылы Кыргызстан БКнын Партия тарыхы институтунда улук илиминин кызматкер. 
1982–86-жылы Кыргызстан мамлекет дене тарбия институтунда кафедра башчы. 
1986-жылдан КМУнун саясий тарых кафедрасында доцент, профессор болуп иштеген. 
Анын илиминин эмгектери КПССтин агрардык саясатына, Кыргызстан компартиясынын тарыхына арналган. 40тан ашык илиминин эмгектин автору. 
Эл агартуу отличниги (1989). 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Портал:География/Инсан

right|200px

Ал-Хорезми, Мухаммед (болжол менен 783-850-жж.) – “мусулмандык кайра жаралуу доорунда” жашаган даңазалуу борбордук азиялык математик, астроном жана географ, классикалык алгебраны негиздөөчү.

Өмүрүнүн оодук бөлүгүн Багдад халифатынын ордо шаары Багдадда (азыркы Ирактын борбору) өткөргөн.
Халиф ал-Мамундун (813-833) бийликтеги жылдары ал-Хорезми Багдад шаарындагы “Даанышмандык Үйү” атыккан китепкананы жетектеген. Ошол доордо бул илимий академияга айланган жайда башка да окумуштуулар, маселен, азыркы Түркмөнстандагы Мары шаарынан чыккан Ахмед ибн Абдулла ал-Марвази (Хабаш ал-Хасиб), ошондой эле Фергана өрөөнүнөн чыккан Абу-л-Аббас Ахмед ал-Фергани иштеген. Алар менен чогуу Ибн Түрк, ал-Кинди ж.б. аалымдар илимий иликтөөлөр жүргүзгөнү маалым.
827-жылы ал-Хорезми Синжар түздүгүндө Жердин меридианынын даражасыныны (градусунун) узундугун ченөө иштерине катышкан. Багдад халифи ал-Васиктин (842-847) тушунда ал-Хорезми түндүктөгү хазарларга багытталган сапарды башкарганы айтылат. Окумуштуу ал-Хорезми тууралуу эң соңку эскерүү 847-жылга таандык.
(Калганын окуу…)
Артык Мырзабаев

Мырзабаев Артык (1930-жылы т., Кызыл-Аскер айылы, азыркы Бишкек ш. - 30.1.2005) – опера ырчысы (баритон), Кыргыз ССР эл артисти (1962), СССР эл артисти (1967).
 Өмүрү 
1954-жылы М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайын В. В. Корнеевдин классы боюнча бүтүргөн. Ошол эле жылдан Кыргыз мамлекет опера жана балет театрында солист. Мырзабаев кооз тембрлүү үнү бар, вокалдык техникага бай артист. 
 Аткарган партиялары 
Семетей, Токтогул (В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере «Айчүрөк», «Токтогул»), М. Фрунзе (В. Власов, «Таң атаарга бир саат калганда»), Артём (С. Ряузов, «Ак шумкар»), Онегин (П. Чайковский, Евгений Онегин), князь Игорь (А. Бородин, «Князь Игорь»), Фигаро (Ж. Россини, «Севилдик чач тарач»), Данияр (М. Раухвергер, «Жамийла»), Самүдүн (Н. Давлесов, «Аста секин колукту»). М. Даргомыжский, Глинка, Свиридов, Шостакович жана кыргыз композиторлорунун чыгармаларын да жакшы аткарган. 
 Сыйлыктары 
Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. Россия, Кытай, Моңголия, Польша, Сирия, Венгрия, Канада жана башкалар чет өлкөлөрдө гастролдо болгон.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Маданият
Категория:Кыргыз театры
Категория:СССР эл артисти
Тойтожо Бучук уулу

Тойтожо Бучук уулу (1840, Талас өрөөнү, Чырганак деген жер – 1912, ошол эле жер) – залкар сурнайчы. 
Кара Турап сурнайчынын шакирти. Талас өрөөнүнүн элине чебер сурнайчы катары 17 жашынан таанылган. Ал көптөгөн аш-тойлордо жарчы-сурнайчы болуп, эр сайыш, күрөш, ат чабыш, оодарыш, жорго салдырыш сыяктуу элдик оюндарды сүрөөнгө алган. 
Ал сурнай тартуунун чоң чебери болгон, салттуу жоокердик жүрүштөрдө тынымсыз сурнай тартып, атчандарды узак аралыкка чейин узатып, атчан жүрө алган. Мындай учурда ал бир жак уурту менен сурнай тартып, экинчи уурту менен дем алган. Сурнайы менен ааламдагы кыймылды даңазалаган. Тайтожонун «Баатыр баштоо», «Калың бирбөдө», «Айкөл Манас», «Торгой сайрап, таң атты», «Ат кетти», «Найза сал», «Ак байбиченин термеси», «Салтанат», «Эр сайыш» деген классикалык чыгармалардын кыргыз улуттук сурнай күүлөрүнүн өзөгүн түзөт. 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар