Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Леонид Говоров

thumb|Леонид Говоров
Говоров, Леонид Александрович [10(22). 2. 1897, азыркы Киров обл.,
Бутыркин с.—19. 3.1955, Москва] — Советтер Союзунун Маршалы (1944), Советтер Союзунун Баатыры (27.1. 1945). 1942- жылдан КПСС мүчөсү. 

Дыйкан үй-бүлөсүнөн. 
1916- жылдан армияда. 
1917-ж. артилл. окуу жайын бүткөн, 1918-ж. октябрда подпоручик чининде Колчактын армиясына мобилизацияланган. 
1919-ж. октябрда Томск шаарына барып, ак гвардиячыларга карты көтөрүлүшкө катышат. 1920-ж. январда ыктыяры менен Кызыл Армияга кирет. 
Жарандык согушта артилл. дивизиондун командири. 
1933-ж. Фрунзе атындагы Аскер академиясын, 1938-ж. Генштаб академиясын бүткөн.
1938—39-ж. Дзержинский атындагы артилл. академиянын улук окутуучусу жана доценти. 
1941-жылдын 22-июлунан адегенде Батыш багытында, кийин Резерв фронтунда артиллериянын начальниги. 
1941-жылдын 18-октябрынан 5-армияга командачы болуп, Москва алдындагы салгылашка катышкан. 
1942-жылдын 25-апрелинен Ленинград аскер тобунуя, 1942-жылдын июнунан 1945-жылдын машина чейин Ленинград фронтунун (1945-жылдын февр.- мартында 2-Прибалтика фронтунун да) комапдачысы. 

Согуштан кийин Ленинград аскер округунун командачысы, кургактагы аскерлердин башкы инспектору. 

1949—54-ж. Аба чабуулунан коргоо (АЧК) аскеринин командачысы жана башкы командачысы. СССР коргоо министринин орун басары. 

1952-жылдан КПСС БКнын мүчөлүгүнө кандидат, СССР Жог. Советинин (2—4-шайл.) депутаты. Беш Ленин ордени, «Жеңиш» ордени, 3 Кызыл Туу, башка 4 орден.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Глазунов, Василий Афанасьевич

Глазунов, Василий Афанасьевич [20.12. 1895 (1. 1. 1896) — 26. 6. 1967] - генерал-лейтенант (1944), эки жолу Советтер Союзунун Баатыры (1944, 1945). 

1926-жылдан КПСС мүчөсү. Дыйкандын үй-бүлөсүнөн. Биринчи дүйнөлүк согушка катышкан. 1918-жылдан Сов. Армияда. Туркстанда Жарандык согушта болгон. 
«Выстрел» (1929), курстарын, Генштаб академиясынын курсун (1950) бүткөн. 

Улуу Ата Мек. согушта аткычтар корпусунун командири. 
Согуштан кийин бирикменин командири, аба-десант аскеринин генерал- инспектору, аскер округунун командачысына жардамчы болгон. 
1954- жылдан запаста. 
3 Ленин ордени, 3 Кызыл Туу, дагы башка 6 орден жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Категория:Улуу Ата-Мекендик согуштун катышуучулары
Гладилоус

thumb|upright|Гладилоус.
Гладилоус (L. 1753) — чекилдектер тукумуна кирүүчү көп жылдык өсүмдүк. 

Бул пияз сымал, жылуулукту көп талап кыяуучу гүл. 
Сабагы көбүнчө бутактабан, түз өсөт. Бийикт. 25—220 см. Жалбырагы канжар сымал тик, түсү жашыл же кок жашыл. Гүлү ак сары, күлгүн Кызыл, көгүлтүр ж. б., ар сабагында бир же эки катар жайгашып, алты түрдүү үлүштөн турат. 

Түштүк жана Түндүк Африкада, Европа, Азияда Гладилоустун 200го жакын түрү бар. Кооз гүл катары анып көпкө гүлдөөчу, ар түркүн гүлдуу гибриди өстүрүлөт. 

Гладилоус түбүнөн, сабагынан көбөйөт. 

Кыргызстанда Гладилоустун «Ысык-Кол» жана «Күлүң көз» деген сорту чыгарылган, гүлү эң кооз, көбүнчө гүлдестеге пайдаланылат

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Өсүмдүктөр‎
Гистохимия

Гистохимия - өсүмдүктөр менен айбанаттардын ткандарынын химиялык касиеттерин изилдөчү илим, гистологиянын бөлүгү. 

Гистохимиянын милдети — ткандын клеткаларындагы жана клетка аралык чөйродөгү зат алмашуунун өзгөчөлүкторүн изилдөө. 
Гистохимиянын методдору клетканы түзгон заттарды боёого же тийшптүү реактив менен таасир кылып, алардын түсүн өзгөртүүгө негизделген.
Гистохимияны жардамы менен заттардын ткандарда топтолушу, саны жана өзгөрүшү аныкталат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Биология
Гистоплазмоз

Гистоплазмоз - адам менен айбанаттардын грибок оорусу. 

Гистоплазмоз тропик өлкөлөрүндө көп кездешет. Аны менен адам, уй, жылкы, ит, мышык ылаңдайт. 
Ылаңдаткычы — мите грибок. Ал кургакчыл жылы чаң менен таралат. 
Гистоплазма аба, тамак-аш, тоют аркылуу адамга, малга жугат. 

Гистоплазмозго көбүнчө адамдын жана айбандын ички мүчөлөрү (ретикул-эндотелийлик система) чалдыгат. Ылаңдаган малдын адегенде шайы кетет, от чалбайт, арыктайт, көздүн жана ооздун былжырлуу чели кубарат, айрым учурда саргаят. Ылаң өңкөдөн кармаса, кап жөткүрөт. Эгерде ылацга ичеги-карын чалдыкса, мал чычкактайт. 

Гистоплазмозго каршы атайын дарылоо чаралары жок. Этилванилят, сульфаниламид жана амфотерицин В жакшы натыйжа берет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Медицина
Гистондор

thumb|Гистондор HIST1H1B.
Гистондор - начар негиздик касиетке ээ болгон белоктор тобу. 

Жөнөкөй белокторго кирет. 

Гистондор көбунчө айбанаттардын клеткасынын ядросунда кезигет. Богок бези жана эритроциттердин белогу Гистоплазмозго бай болот. Негизги аминокислоталардын (гистидин, лизин, аргинин) Гистондордо болушу, анын жегичтик касиетин аныктайт. 

Гистондор мол. масс. 5000—37 000. Клетканын ядросунда (хромосомада) Гистондор дезоксирибонуклеин кислотасынын (ДНК) жыйындысы менен бирге нуклеогистонду пайда кылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Биология
Гистогенез

thumb|Гаструляция.
Гистогенез (гр. histos — ткань жана генез), ткандардын өөрчүшү — кишинин жана айбанаттын ткандарынын калыптанышын, жашоо жана кайра калыбына келишин камсыз кылуучу закон ченемдүү процесстердин жыйындысы. 

Гистогенездин негизинде түйүлдүктүн өөрчүшүнүн алгачкы стадиясында эле башталуучу клеткалык дифференция жатат. 
Клеткалардын кайсы бир функцияны аткарууга дифференцияланышы—эволюциялык өнүгүүнүн натыйжасында пайда болгон өтө татаал процесс. 
Ал гендердин активдүү аралашуусу менен гана ишке ашат. 
Натыйжада организмде белгилүү бир кызматты аткарган, аны аткарууга формалары, түзулуштөру ылайыктанган клеткалардан жана клетка аралык чөйрөдөн турган системалар, ткандар калыптанат. 

Гистогенезди гистология изилдейт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Биология
Гипофункция

Гипофункция (гипо... жана функция) — кайсы бир ткандын, органдын, системанын интенсивдүү иштебей калышынан организмдин тиричилик аракетинин бузулушу.
 
Мисалы, калкан безинин Гипофункциясы — тироксин гормонун аз бөлүп чыгарышы микседемага жана зат алмашуунун төмөндөшүнө алып келет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Биология
Пантотен кислотасы

Пантотен кислотасы — В тобундагы витамин; дипептид. Айбанат жана өсүмдүк клеткасында А коферментинин составына кирип, зат алмашууга катышат. 

Киши күнүнө тамак-аш менен 5—10 мг II. к-н керектейт. Айбанат жана өсүмдүктөрдөн алынган азык-түлүктө көп болот. Пантотен кислотасы ичеги-карында да синтезделип, организмде жетишпесе зат алмашуу бузулуп, дерматит пайда болот. Чач, жүн, канаттар, түшүп, өсүү токтойт, арыктайт, муундун, нерв системасынын, жүрөктүн, бөйрөктүн иши бузулат. Медицинада дары катары колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Панчен-лама

Панчен-лама (санскритче пандита — илимпоз, тибетче чен — улуу, лама) — Тибеттеги ламаисттик чиркөөнүн иерархиясынын Далай-ламадан кийинки экинчи наамы. 

Панчен-лама институту 17-кылымдын ортосунан бери өкүм сүрүүдө. Панчен-лама болуп Лобсан Принлэлхунтруп Чхоки-гьэцэи (1938-ж. т.) эсептелет. Наамды 1949-ж. алган, 1951-жылдан кийин Тибет автономиялуу райондун бийлик органдарында чоң кызматтарды ээлеген. 
1964-ж. куугунтукка алынган. Анын андан кийннки тагдыры белгисиз.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тибет
Папаверин

Папаверин — жылма булчуңдар куушурулганда бошоңдотуу үчүн колдонулуучу да­ры.

Ал — апийим алкалоиддериин бири. Синтетикалык жол менен да алынат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Ваграм Папазянть

Папазянть Ваграм Камерович [6(18).1888, Стамбул — 5. 6. 1968, Ленин­град] — армян совет актёру, СССР эл артисти (1956). 

Сценалык билимди Италиядан (Венеция, Милан) алып, Э. Ду­зе, Э. Новелли, Э. Цаккони, Ж. Грассо ж. б. группасында ойногон. 
1907— 22-ж. Стамбулдун армян театрында эмгектенген. 
1922-жылдан Советтер Союзунда жашаган. 1922—53-ж. армян, орус труппаларында (Ереван, Тбили­си, Баку, Ленинград) иштеп, СССР- дин шаарларындч, ошондой эле Франция, Иран, Болгария, Ливанда гастролдо болгон. 
1954-жылдан Еревандагы Г. Сундукян атындагы Армян театрырын актёру. Папазянтдын батыш европалык актёрдук мектептен алган таалими, аткаруучулук шыгы армян театр өнөрүнүн демократчыл салтына эриш-аркак келип, Отелло, Гамлет, Ромео, Макбет (У. Шекспир, «Отелло», «Гамлет», «Ромео-Жульетта», «Макбет») сыяктуу негизги ролдорду аткарууга мүмкүнчүлүк берген. 
Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Советтик актёрлор
Папалекси, Николай Дмитриевич

Папалекси Николай Дмитриевич [20. 11(2. 12). 1880, Симферополь — 3.
1947, Москва] — советтик физик. 

СССР ИАнын академиги (1939; корр. мүчө, 1931). Страсбург университетин бүтүп (1904), ошол университетте иштеген. 
1914-жылдан Россияда зымсыз телеграфтоо жана телефондоштуруунун орус коомунун консуль­танты. 
Одесса политех, институтун уюштуруучулардан (1920-ж. негизделген; 1922-жылдан анын проф). 
1923—35-ж. Ленинградда, 1935-жылдан СССР ИАда иштеген. 
СССР ИАга караштуу радиофиз. жана радиотехника боюнча Бүткүл союздук илимий советтин председатели. 
1914— 16-ж. радиотелеграф, суу асты кайык менен радио байланыш, телебашкаруу боюнча тажрыйба жүргүзгөн. 
Радио лампанын ата мекендик үлгүсүн түзүүнүн жетекчиси болгон. Сызыксыз термелүүнүи теориясын, электр термелүүнү козголтуу методун, 1938-ж. аралыкты ченөөнүн радио интерференциялык методун иштеп чыгууга катышкан. 
СССР мамлекеттик сыйлык (1942) лауреаты. Ленин ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Советтик физиктер
Папирус

thumb|Папирус.
Папирус (L. 1753) — ыраңдар тукумундагы көп жылдык
чөп өсүмдүк. Сабагынын узундугу 5 м, учунда чатырчадай чоң топ гүлүжайгашкан. Үч кырдуу, калың жалбырагы түбүнөн өсүп чыгат. Папирус Африкада суунун жана көлдүн жээгинде, жай аккан сууларда өсөт. 
Анын сабагынан тамак, кездеме, бут кийим жана башка жасалат. Папирус кооздук үчүн да өстүрүлөт. 

Байыркы заманда жана орто кылымдын башында Папирус өсүмдүгүнөн даярдалган жазма материал, ошондой эле ал материалдагы кол жазма (к. Па­пирология). 
Байыркы Египетте б. з. ч. З-миң жылдыктын башында пайда болуп, б. з. ч. 1-миң жылдыктын ортосунан Жер Ортолук деңиздин баш­ка өлкөлөрүнө тараган. Визге египет, грек, латын, көптөгөн араб жана башка Папирустар жеткен. Папирустун көбү Египетте табыл­ган. 

Кээде Папирустун түрмөгүнүн узундугу 45 метрге жеткен. Папирус кээде кара жана кызыл боёктор (кийин- черээк сыя) менен жазылган. 
Китай­да б. з. 8-кылымында кагаз колдонула баштаганы менен, Египетте б. з. 9-кылымында да Папирус пайдаланышкан. Папирустун текстин папи­рология, египет (таануу жана семитология изилдейт. 
Папирус— Байыркы Египеттин, ошондой. эле ан­тичтик дүйнөнүн тарыхын, маданиятын, чарбасын изилдөөдө бирден бир маанилүү дарек.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Папоротник сымалдар

thumb|Папоротник сымалдар.
Папоротник сымалдар — мамык чөптөрдөн башка
уруксуз, татаал түзүлүштүү өсүмдүктөр тобу. 

Папоротник сымалдардын мамык чөптөрдөн айырмасы — спорофити (жыныссыз мууну) жакшы өөрчүп, тамырга, сабакка, жалбыракка мүчөлөнгөн. Спорофитте споралар калыптанып, андан гаметофит (жыныстуу муун) өсүп чыгат. 

Гаметофитте вегетация органдары өөрчүбөгөн, анда жыныс органдары — антеридий жана архегоний га­на жаралат. Архегонийдеги энелик клетка уруктангандан кийин зиготадан жыныссыз муун спорофит кайра өсөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:өсүмдүктөр
Паппатачи лихорадкасы

Паппатачи лихорадкасы, желимчи лихорадкасы — вирус козгоочу оору.

Вирус ташуучу—флеботомус паппатачи желимчилери; соо адамга желимчи чакканда гана жугат. 
3—8 күндөн кийин оорунун алгачкы белгилери байкалат. Паппатачи лихорадкасы капысынан башталат, эт ысыйт, баш ооруйт, булчуңдар сыздайт, адам жөөлүйт, алсызданат, бети тамылжып кызарып, шишимек тартат. Желимчи чаккан жерлерде катуу тырмагандан ыйлаакча жаралар пайда болот.

Бул оору айрыкча тропик, субтропикте, Орто Азияда, Закавказьеде, Ка­ра жана Каспий деңиздеринин жээгинде кезигет. Паппатачи лихорадкасынын диагнозу лаборатория аркылуу гана аныкталат. Ооруну алдын алуу үчүн желимчилерди жоготууда химиялык жана биологиялык жолдор колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Парабиоз

Парабиоз (пара жана биоз) — 
 жандуу ткандын дүүлүктүргүчтөрдүн таасирине карата болгон өзгөчө фазалык реакциясы.
Парабиоз жөнүндөгү түшүнүктү жана теорияны Н. Е. Введенский киргизген (1901)
Электр тогу же башка бир физикалык жана химиялык факторлор менен нерв бөлүкчөсүнө таасир эткенде, ошол жерде өткөргүч нервдин реактивдүү касиетинде (ишинде) акырындап өтүүчү жана фазалык мүнөздөгү өзгөрүү жүрөт.
Теңдөөчү стадияда дүүлүктүрүүлөр нервдин нормалдуу (соо) бөлүкчөсүндө булчуңдардын бирдей жыйрылуусун ишке ашырышат.

Ал эми 2-парадокстуу стадияда эң күчтүү дүүлүктүргүчтөр начарларына Караганда нервдин өзгөрбөгөн бөлүкчөсүндө булчуңдардын азыраак жыйрылуусун пайда кылат. 3-тормоздоочу стадиясында начар жана күчтүү дүүлүктүргүчтөр нервдин Парабиоздук бөлүгүнүн жогору (үстү) жагында булчуңдардын жыйрылуусун пай­да кылбайт, токтотот.
Эгерде дүүлүктүргүчтүн таасири улантылса, нерв өлөт.

Парабиоз жөнүндөгү окуу козголуу жана токтолуу процесстеринин биримдүүлүгүн ачты жана дүүлүгүчтүк менен өткөргүчтөрдүн өз ара байланыштуулугун көрсөттү.

 Жасалма жол менен эки (же бир нече) организмди кан айлануу, лим­фа системалары аркылуу кошуу ме­тоду. Бул метод физиологиялык экспериментте организмдердин өз ара гуморалдык таасирин билүүдө колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Биология
Парагнейс

Парагнейс — метаморфизмделген тоо тек. 

Жердин терең катмарындагы метаморфизм процессинин амфиболит фациясында чөкмө тоо тектердин (кумдук менен чополуу сланецтердин) кайра кристаллдашып өзгөрүүсүнөн пайда болот.
Парагнейстин составы негизинен кварц менен талаа шпаттарынан түзүлүп, кошунду түрүндө айрым мүнөздүү минералдар (андалузит, сил­лиманит, дистен, ставролит, кордиерит, турмалин жана башка) кездешет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Геология
Параллелограмм

Параллелограмм (гр. parallelos — параллель жана gramma — сызык) — түгөйлөш жактары параллель төрт бурчтук. 

Параллелограмдын карама-каршы жактары жана бурчтары бара­бар. Диагоналдары кесилиш чекитинде тең бөлүнөт. 

Параллелограмдык бурчтарынын суммасы 24га барабар.
Сүрөттө ар кандай паралеллограмдар көрсөтүлгөн:
(б) тик бурчтуу паралеллограм — бардык бурчтары тик;
(в) ромб — паралеллограм бардык жактары барабар;
(г) квадрат — тең жактуу тик бурчтук.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Математика
Параллель көчүрүү

Параллель көчүрүү (трансля­ция) — тегиздикте фигуралардын бардык чекиттеринин бири бирине параллель сызык боюнча бирдей аралыкка көчүрүлүп жылышы. 

Мындай түзүүлөр мейкиндикте да жүргүзүлөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Математика
Параллель сызыктар

Параллель сызыктар, жарыш сызыктар - бир тегиздикте жаткан жана бири бири менен кесилишпеген түз сызыктар. 

Негизги касиети: те­гиздикте жаткан түз сызыкка андан сырткары жаткан чекит аркылуу бир гана параллель туз сызык жүргүзүүго болот. 
Эгерде ААХ жана ВВ1 сызыктары параллель болсо, анда ААХ\\ВВХ деп жазылат. 
Эки түз сызыкты үчүнчү бир түз сызык кесип өткөндө кесилиштериндеги бурчтары барабар болсо, анда бул эки түз сызык — па­раллель.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Математика
Парамагниттүү күчөткүч

Парамагниттүү күчөткүч — өтө жогорку жыштыктуу квант күчөткүчү; анын жумуш аткаруучу заты — парамагнит иондору кошулган крис­талл.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Парапсихология

thumb|right|270px| Зенердин карталары
Парапсихология — изилдөөлөрдүн өзүнчө тармагы. 

 сезим органдар түшүндүрө албаган маалымат кабыл алуу жолун камсыз кылуучу сезимдүүлүк формасын; 
 тирүү жандардын организмден тышкары фи­зикалык кубулуштарга булчуң аракетинин жардамысыз (кыялында, оюнда таасир этүү жана башка) тийиштүү таасир берүү формасын изилдейт. 

«Парапсихология» түшүнүгү менен катар «психотроника», «биоинформация», «биоинтро­скопия» жана башка түшүнүктөр да колдонулат.

Азыркы парапсихологдордун көбү сезимдүүлүктүн формаларынын төмөнкү типтерин бөлөт; 
 телепатия — кабарлоочу менен кабар алуучунун (ин­дуктор менен реципиенттин) кыял менен байланышы; 
 көзү ачыктык — тышкы дүйнөнүн объективдүү окуяларыж-дө сезим органдарынын ишине жана акыл эстин ой жүгүртүүлөрүнө негизделбеген билим алуу; 
 алдын ала билүү (проскопия) — келечектеги окуяларды көрөгөчтүк менен алдын ала билүүчүлүк; 
 Лозо изилдөөчүлүк (биофизикалык эф­фект деп да аталат) — жардамчы индикатордун жардамы менен (ийилген металл зым, лозо жана башка) жер астындагы суулардын, кендердин, боштуктардын жана башка чогулган жерин табуу; 
 парадиагностика — оорулууну кербей туруп көзү ачыктык менен медициналык диаг­ноз коюу. 

Сезимдүүлүктүн ушул бардык формалары экстрасенсордук ка­был алуу деген түшүнүктү билдирет.
Тышкы кубулуштарга парапсихологиялык таасир тийгизүүнүн формаларынын классификациясы да бар.
 Психокинез — адам кыялы менен таасир тийгизиши.
 Парамедицина — дарылоо методун түшүндүрө албаган парапсихологиянын тармагы (мисалы, оорулууну алыстан дарылоо жана башка). 

Индо-европалык маданиятта 1882-ж. пай­да болгон. Кийин ал көп өлкеге тараган.
Парапсихологдордун эсеби боюнча 1970-ж. 30 өлкөдө 240тан ашык лаборатория жана коом болгон. Алардын көбүн Эл аралык парапсихологиялык ассоциация (Нью-Йорк) бириктирет. 
Парапсихологияда бир жагынан мистиктер жана шумпайлар даңазалаган «табияттан тышкаркы» «сый- кырдуу» күчтүү, экинчи жагынан илим али канааттандырарлык түшүндүрө элек реалдуу кубулуштарды айра билүү мааниге ээ.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

 Шилтемелер 
 Psi-world, Russia: FAQ по парапсихологии
 Parapsychological Association FAQ
 Ru.Parapsychology: Парапсихология в России
 Институт парапсихологии и пограничых наук (нем, англ) 
 Обзор текущих парапсихологических исследований в странах бывшего СССР. Edwin C. May, Larissa Vilenskaya
 Парапсихология в России (Основные исторические вехи) 
 Сайт Фонда Парапсихологии им. Л. Л. Васильева
 Научный и научно-популярный журнал «Парапсихология и психофизика»

Категория:Парапсихология
Салыштырмалуулук принциби

Салыштырмалуулук принциби - физиканын негизги мыйзмадарынын бири.
 
Бул закон боюнча тынч абалдагы же бир калыптуу түз сызыктуу кыймылдагы материалдык системада бардык процесстер бирдей өтөт.
Мындай системанын кыймылы же тынч абалы болжол менен алынган эсептоонун инерциялуу системасына карата аныкталат.
Салыштырмалуулук принциби салыштырмалуулук теориясын түзүүгө негиз болду.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Физика
Салтов-маяк маданияты

Салтов-Маяк маданияты - 8-9-кылымда Дон аймагында жана Азов боюнда жашаган жарым көчмөн уруулардан калган архитектуралык маданият.
 
Хазар кагандыгына кирген кечмендерге таандык. 9-10-кылымдын тогошунда печенегдердин соккусунан кыйраган.
Салтов-Маяк маданиятынын 200дөн ашуун эстелиги (чептердин, шаарлардын, керустендердун чалдыбарлары) белгилуу.
1900-ж. Салтов керустену (Харьков обл., Жогорку Салтов кышаарынын жанында), 1906-ж. Маяк шаар чалдыбары (Воронеж обл., Тихая Сосна суусунун Донго куйган жеринде) изилденген.
Чыгыш Крымда, Орто Волга жана Томонку Дунай аймагынан да Салтов-Маяк маданиятына окшош маданият кездешет

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Археологиялык маданияттар
Салона

Салона - алгач иллириялыктардын журту.
 
Сплит шаарынан (Югосл-я) 5 км түндүк тарапта.
Б. з. ч. 2-кылымдын аягы- 1-кылымда римдиктердин Далмациядагы таяныч пункту, б. з. ч. 27-ж. Салона рим колониясы деген статус алган.
Б. з. 4-кылымынан Салона епископтун резиденциясы. Аны 6-7-кылымда аварлар менен славяндар талкалаган. Калдыгы сакталган. Салонада архитектуралык изилдөөнү 19-кылымдын 80-жылдарынан 20-кылымдын 20-жылдарына чейин Ф. Булич жүргүзгөн.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Европа тарыхы