Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Портал:Инсандар/Тандалган инсан

thumb|200px|Тынчтыкбек Чоротегин
Тынчтыкбек Кадырмамбетович Чоротегин (Чороев) - тарыхчы, журналист, публицист. Тарых илимдеринин доктору, профессор. 
1959-жылы 28-мартта Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы Эчки-Башы (Он-Арча) кыштагында туулган.

Бир катар илимий монографиялардын (анын ичинде Махмуд Кашгаринин өмүрү менен мурасына арналган эмгектердин, калемдешип жазылган “Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк” (1990) китебинин), калемдешип жазылган окуу китептердин, окуу куралынын, жүздөгөн макалалардын, чакан юмордук китепченин автору. 

Илимий жана педагогдук эмгектери кыргыз жана орус тилдеринен башка англис, түрк, немис жана өзбек тилдеринде жарыяланган.

(Калганын окуу…)
Анарбек Ибраев

250px|thumb|Ибраев Анарбек
Ибраев Анарбек (1951-ж. т., Ак-Суу району, Тепке айлы) — ырчы. 

Кыргызстан Ленин Комсомолу сыйлыгынын лауреаты (1985), Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1987). Кыргыз Республикасынын эл артисти (1999). Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2004). III даражадагы Манас орденинин ээси (2021). 

Т. Сатылганов атындагы филармониянын алдындагы эки жылдык студияны, Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунун ырдоо бөлүмүн бүтүргөн. 
Чыгармачылыгы 1970-жылдан башталган. Адегенде Ч. Кожомжаров жетектеген биринчи кыргыз эстрадасында, андан кийин К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде солист болуп иштейт. 
Ибраевдин үнүнүн диапазону кенен; элдик, лирикалык жана дүйнөлүк классикалык ырларды аткарат. Алгачкы аткарган чыгармалары «Эжелерим, агайым», (М. Рыскулов), «Таң сыры», «Үзүлбөгөн үмүттөр», «Сары-Челек» (С. Жумалиев), «Болбосо экен» (Ж. Касымбеков) жана башка. Ж. Шералиевдин «Кыргыз жайлоосу», «Эстей берем», Б. Тургунбаевдин «Туулган жер», Г. Чекиевдин «Кереметтүү көздөрүң», С. Жумалиевдин «Майрам шаңы», А. Керимбаевдин «Көл баяны», Б. Абдраимовдун «Ырымды сага арнаймын», «Махабат илеби», Т. Томотоевдин «Атама ант», С. Байтыгуловдун «Энекебай», Ш. Дүйшеналиевдин «Кумар көз» жана башка ырларды чебер аткарат. 
Жаштардын жана студенттердин Москвада өткөн Бүткүл дүйнөлүк фестивалынын дипломаты (1985), Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты (1985). 
Италия, Франция, Тунис, Румыния жана башка өлкөлөрдө гастролдо болгон. 

 Колдонулган адабияттар 
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.
 Айрым шилтемелер 
"Сүйгөнүмө суу ташып бергениме сүйүнүп..." 
"Бир ыр ырдап, Рыспай аганы таңгалдыргам..." 
"Өнөргө өргүү жок" 

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Ильясов, Сатар

Ильясов Сатар (1908, Ысык-Көл району, Тору-Айгыр айылы — 1987, Бишкек ш.) — тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (1967), профессор (1968), Кыргызстан ИАнын академиги (1969; мүчө, 1960). 

1938-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтун бүткөн. 

Ильясов жылкычы, райовдук элге билим берүү бөлүмүнүн инспектору, Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтунда мугалим, кафедра башчысы, декан; 1944—65-ж. Кыргызстан ИАнын Тарых институтунда кенже илимий кызматкер, сектор башчысы, директор. Кийин Кыргызстан ИАнын Тарых институтунда илимий консультациячы, 1966—77-ж. Кыргызстан КП БКнын партиянын тарыхы институтунда директор. 

Республикасынын кооперация-колхоздук курулушуна арналган жана башка 100дөн ашык илимий эмгеги бар. Эмгектеринин көбү Кыргызстандагы агрардык маселеге, айрым эмгектери Ысык-Көл кыргыздарынын этнографиясын изилдөөгө арналган. 

Эл достугу, 3 «Ардак белгиси» ордендери менен сыйланган. Кыргыз ССРинин илим жанатехника боюнча мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1970, «Кыргыз ССРинин тарыхынын» авторлорунун бири катары), Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери (1975).

 Орус тилиндеги эмгектери 

Кооперативно-колхозное строительство в Киргизии (1918-1929 гг.) — Фр.: 1959 

Земельные отношения в Киргизии в конце XIX — начале ХХ'вв. — Фр.: 1963 

 Колдонулган адабияттар 
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003 

 Чоротегин Т.К., Молдокасымов К.С. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр. 

 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)

 Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.facebook.com/bizdin.kg/posts/185644384826205 
 https://archive.is/20121205044229/newskg.narod.ru/kut/07/0601_9.htm 

Категория:Тарыхчылар
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Чыгыш таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргызстан
Категория:1908-жыл
Категория:Инсандар
Категория:Этнография
Портал:Инсандар/Макалалар

Арип менен
center|100px
15px Сүрөт Тарыхчылар
center|100px
15px Сүрөт Окумуштуулар
center|100px
15px Сүрөт Манасчылар
center|100px
15px Сүрөт Саясатчылар
center|100px
15px Сүрөт Илимпоздор
center|100px
15px Сүрөт
Портал:Инсандар/Билесизби

thumb|120px|Роберт Пайн. Руджер Босковичтин портрети (1760)
thumb|120px|Матта. Скульптура «Хаосмос»
thumb|120px|М. К. Чюрлёнис. Деңиз сонатасы

2011-жылдын тарыхтагы белгилүү күндөрүнүн тизмеси 

 Махмуд ибн Масуд Кутб ад-Дин аш-Ширази (1236—1311), чыгаан парсы астроному, математик, философ жана дарыгердин каза болгонуна 700 жыл 

 Белгилүү түрк саякатчысы Эвлия Челеби (1611—1682), Осмон дөөлөтүнүн изилдөөчүсүнүн туулган жылына 400 жыл

 Орус илимпозу жана акыныМихаил Ломоносовдун (1711—1765) туулган күнүнө 300 жыл 

 Серб физиги, математик жана астроном Ружер Иосип Бошковичтин (1711—1787), туулган күнүнө 300 жыл

 Немис драматургу, акын жана прозаиги Генрих фон Клейстин (1777—1811), туулган күнүнө 200 жыл

 Мажар композитору Ференц Листтин (1811—1886), туулган күнүнө 200 жыл

 Чили сүрөтчүсү, скульптору, архитектору Роберто Себастьян Маттынын (1911—2002), туулган күнүнө 100 жыл

 Литва сүрөтчүсү жана композитору Микалоюс Константинас Чюрлёнистин (1875—1911), көз жумганына 100 жыл

 Поляк акыны жана жазуучусу Чеслав Милоштун (1911—2004), туулган күнүнө 100 жыл

 Словак композитору Ян Циккерге (1911—1989), 100 жыл

 Тажик акыныМирза Турсун-Задеге (1911—1977), 100 жыл
Ача-Кайыңды

Ача-Кайыңды — Кыргызстандын Нарын облусунун Ат-Башы районундагы айыл. Ача-Кайыңды айыл аймагына кирет.
left|thumb|Ача-Кайыңды айылы
left|thumb|Ача-Кайыңды 1961 жылы
Деңиз деңгээлинин 2100 м бийиктикте жайгашкан. Чыгыш жагынан Баш-Кайыңды, батыш жыгынан Терек-Суу, түштүк жагынан Ат-Башы айылы менен чектеш. Ат-Башы суусунун куймасы, Ача-Кайыңды суусунун боюнда жайгашкан. Райондун административдик борбору ― Ат-Башы кыштагынан 3 км түштүк тарапта.

Ача суусу Ат-Башы дарыясына кошулуп, Чеч-Дөбө мазары аркылуу аккан Кара-Коюн суусу менен Ат-Башы ГЭСИ аркылуу Нарын дайрасына куят. Ача-Кайыңды айылы 1958-жылга чейин Ой-Терскен айылы деп аты-лып, Баш-Кайынды айылдык Советинен бөлүнгөндөн кийин айылдын аты Ача-Кайынды деп аталып калган. Айылга Ача-Кайыңды деп ат коюлушунун себеби Ача-Кайыңды суусу айылдын батыш тарабынан агып, Ат-Башы суусуна куюп турат.

Айыл 1930-жылы oтурукташтырьшып, көчмөн элдерди чогултуу менен отурукташтырылган. Отурукташтырылгандан кийин колхоздун атын Орозбеков атындагы колхоз деп аташкан, колхоздун башкармасы болуп Сартбаев Турдакун иштеген. Т.Сартбаевдин терт атка кошуп алып соко менен чийген изи боюнча көчөлөр калтырылып айыл курулган.

1932-жылы Орозбеков атындагы колхоз үч колхоз болуп кайра бөлүнгөн, Ача-Кайынды, Ой-Терскен, Жаңы-Талап колхоздоруна Өмүрзаков Эсе налы, Көбөнов Ишенбай, Тилекматов Осмондор алгачкы правлениянын башкармасы болуп шайланышкан.

1933-жылы колхоздор кайрадан бириктирилип Ой-Терскен айылдык кеңеши болуп, кеңештин биринчи төрагасы болуп Орозобаев Турдалы, андан кийин Жантемиров Абдралы иштешкен.

Орто мектеп, бала бакча, ФАП, клуб, китепкана, байланыш бөлүмү бар.

 Калкы 
Калкы ― 3712 киши (2009-жылы).

 Булактар 

 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Категория:Ача-Кайыңды айыл аймагы
19 ноябрь

19-ноябрь — жылдын 323-чү күнү (толук жылда 324-чи күн), Григорий календары боюнча жылдын аягына чейин 42 күн бар.
 Майрамдар 
 Эл аралык 
 — Эл аралык даараткана күнү
 — Бүткүл дүйнөлүк эркектер күнү
 Улуттук 
 , , Вооруженные силы РК отмечают День ракетных войск и артиллерии  — Ракета асекрлеринин жана артиллеристтердин күнү.
 Окуялар 
 
1944 — Фрунзе шаарында артиллеристтердин күнү өзгөчө салтанат менен белгиленген.
1947 — Композитор Владимир Ференин «Кыргызстан» аттуу симфониясы Кыргыз филармониясында аткарылган.
2007 — Кызыл китеп экинчи жолу басылып чыккан.

 
1703-жылы: Франциядагы Бастилия түрмөсүндө тарыхта “темир бет капчан адам” катары калган адам көз жумган.
1711-жылы: Орус окумуштуусу Михаил Ломоносов жарык дүйнөгө келген.
1770-жылы: Планетаны биринчи кыдырып чыккан орус жер кезүүчүсү, адмирал Иван Крузенштерн жарык дүйнөгө келген.
1891-жылы: Биринчи жолу оюнчук темир жол Германияда сатылган.
1909-жылы: Заманбап менеджмент теориясынын атасы эсептелген экономист Питер Друкер туулган.
1917-жылы: Өкмөт башчылык кызматка чейин жеткен индиялык саясатчы айым Индира Ганди туулган.
1942-жылы: Улуу Ата Мекендик согушта советтик аскерлер контрчабуулга өтүшкөн.
1942-жылы: Америкалык модельер Кельвин Кляйн төрөлгөн.
1942-жылы: Советтер Союзунун баатыры, атактуу 316-аткычтар дивизиясынын жетекчиси, генерал-майор Иван Панфилов каза болгон.
1965-жылы: БУУ СССРдин демилгеси менен ядролук куралды жайылтпоо резолюциясын кабыл алган.
1978-жылы: “Элдик храм” сектасынын мүчөлөрү массалык түрдө өз жанына кол салышып, Гайанада баш-аягы 911 киши каза болгон.
1993-жылы: Унутулгус комедиялык тасмаларды жараткан советтик режиссёр Леонид Гайдай каза болгон.

Категория:Жетинин айы (Ноябрь)
Категория:Жылнаама
Ак-Сай айылы

thumb|Ак-Сай тарыхый комплекси.
Ак-Сай -жердин аты,айыл.

Тарыхый топоним. Махмуд Кашгаринин XI кылымдагы анын үч (азыркы үч турпан) округунун аймагына жакын экендигин билдирет. Орто кылымдагы адабияттарда Ак-Сайга чектеш же жакын жаткан Торугарт ашуусу, Ат-Башы шаары, Арпа-Йасы талаасы, Ташы-Рабат кербен сарайы ж.б. аталат. Буга Кара-Тлда байыркы Ак-Сай азыркы Ак-Сай сыртына туура келээри шек болгон Ак-Сай өрөонүн жергиликтүү кочмон эл эзелтен эле пайдаланып |чпен. Кек-Аргын менен Сары-Иймектен табылган неолит мезгилидеги буюмдары буга ачык далил болот.
Ак-Сай ороөнү Ички Теңир-Тоодогу бийик тоолу.

thumb|Ак-Сай тоосу.
Географиясына карата Батыш Ак-Сай жана Чыгыш Ак-Сай болуп мүдүрүм өроөнүнөн бөлүнөт. Батыш Ак-Сай өрөөнү Ат-Башы, Ак-Жер, Кок-Кыя тоолору жана Какшаал тоо тизмеги менен курчап. 
Ал эми Чыгыш Ак-Сай өрөонү деңиз деңгээлинен 2900-3800 мли. Инмиктс жайгашып, курчаган тоолордун эң бийик жерлери 3900-5000 м түзөт.

Чыгыш бөлүгүнүн кээ бир жерлери адыркудуруу, ортоңку бөлүгү түзөң жапыз кашаттуу келет. Көк-Кыя, Сары-Белес, Кежиге сыяктуу бийик тоолору бар.

Климаты кескин континенттик өрөөн, Орто Азиянын «суук уюлу». Январдын орточо температурасы-29°С, июль айыны орто чеиинде-8°С. Жьшдык жааи чачыны 257 мм. Кышында кар аз түшүп, айрым жылдары жер «кара» чыгыт. Өрөөндүн бардык жеринде түбөлүк тоң тараган. Негизги суусу Ак-Сай жана анын ири куймалары (Мүдүрүм, Муздабас, Кош-Кара-Таш, Терек). Ак-Сай өрөөнү Кыргызстандагы ири жайлоо жана кыштоо. Өрөөндө Нарын, Ат-Башы, Ак-Талаа райондорунун малы багылат. Өрөөн батыштан Торугарт чыгыштан Босого авто жолдору аркылуу байланыштырат.

Ак-Сай (Алабуга) таш-көмүр кени. Ат-Башы жана Ак-Талаа районунун аймагында, Жаман-Даван тоосунун түндүк капталында, Ак-Сай суусунун жогору жагында жайгашкан. Кен байлык 1957-59-жылдары чалгындалган. Көмүрлүү катмар юра мезгилинде пайда болуп, кендик багытта 4 кмдей созулуп жатат. Калындыгы 45 мдей. Катмар негизинен чопо, кумдук жана майда жумуру таштуу конгломераттан түзүлүп, арасындагы көмүр кабатчаларынын калындыгы бир нече смден 6,9 мге чейин жетет. Запасы 182,8 миң тонна. Терендеги көмүр катмарлары изилдене элек. Көмүр кени 1993-жылы Беш-Сары, Сардар чакан ишканалрдын күчү менен иштетиле баштаган.

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Топонимдер‎
Айгыр-Жал

thumb|Айгыр-Жал айылы
Айгыр-Жал-жердин аты, айыл.
Бирлик айлынан чыгышты коздой чыга бёргендёги бийик узун добо Айгыр-Жал деп аталат. Кадимки Манастагы кыргыздардын кырааны Нойгуттардын Чубагы Кокала айгыры менен бабасы Кошойго келгенде Ат-Башынын чыгышынан батышына ушул бийик дободон коз салуучу экен.
Ошондон бул ыйык добо «Чубактын Айгырынын жалындай»-деп аталып келген, замандоорлордун озгоргөнүнө байланыштуу азыр озүно жарашыктуу Дагыр-Жал деген кыскартылган ат менен аталып келет.

Категория:Нарын обласу
Категория:Айылдар
Чатыр-Көл

Чатыр-КөлАтлас мира. 3-е изд. М.: Федеральная служба геодезии и картографии, 1999. (орусча) — түштүгүндө Торугарт тоо кыркалары, түндүгүнүн Ат-башы тоо кыркалары курчайт. Бул тоо кыркаларынын мөнгүлөрдөн эрип аккан суулар жерден сызылып чыккан булак сууларына кошулуп Чатыр-Көлгө куюп туратКаратал-Жапырыкский государственный заповедник. Гидрология.

Жалпысынан алганда көлгө 50дөн ашуун суу куят. Алардын ичинен тынымсыз көлдү толтурган Көк-Аргын, Муз-Төр, Таш-Булак, Муз-Бел, Айрык, Үч-булак суулары бар.

Чатыр-Көлдүн узундугу 23, туурасы 11 километрге созулуп, чарасынын аянты 175 чарчы км түзөт. Тереңдиги 7 метрден 20 метрге чейин.

Чатыр-Көл жапайы канатууларга бай. Кышкысын кату сукка байланыштуу көл бети 1 метрден ашуун калың муз менен капталып, май айларынын ичинде муздар эрип көл бети ачылат. Келгин канаттуулар жайкысын келишип, көл ортосундагы аралдарга уялашып, балапандарын баралына жеткирип учуп кетишет. Чатыр-Көлдө сууда сүзүүчү канаттуулардын 30га жакын түрү уялайт.

Жай айларынын жылуу күндөрүндө алардын түлөгү жүрөт. Келгин канаттуу куштардын көбөйүшүн камсыз кылуу максатында Чатыр-Көл жана анын жээктери корукка алынган.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Сеть экспертов МСОП по охраняемым природым территориям Средней Азии и Казахстана (орусча)

Категория:Ат-Башы району
Категория:Кыргызстандын көлдөрү‎
Ампер (дарыя)

Ампер же Аммер  — Баварияда жайгашкан дарыя.

Дарыянын узундугу - 185 км, бассейнинин аянты — болжол менен 3,1 миң км². Аммердин булактарынын башаты деңиз деңгээлинен 850 м бийиктикте жайгашкан, Обераммергау айылынан анча алыс эмес жерден башталат. Аммер көлүнө кошула электе, дарыя Аммер деп аталат. 

Дарыяда форель эана хариус балыктары байырлашат.

(Аммергау) дарыясынын өрөөнү жыгачтан оюнчуктарды кесүү менен таанымал.

 Сүрөт галереясы 

 Шилтемелер 
 Alpenfluss Ammer

Категория:Германиянын географиясы‎
Категория:Дарыялар
Шахмат

thumb|Шахмат тактасы
thumb
thumb|Ладянын жүрө турган жолдору

Шахмат - эки оюнчу арасында ойнолгон логикалык оюн жана спорт түрү. Ар бир оюнчу 16 фигурадан баштайт: 8ден пешка, 2ден ат, 2ден пил, 2ден ладья, 1ден ферзь жана 1ден король.

 Нимцовичтин коргонуусу 
Нимцовичтин коргонуусу жарым-жартылай жабылган башталыштарды билдирет жана 1.d4 Kf6 2.c4 e6 3.Kc3 Bb4 кыймылынан кийин бортто пайда болот. Бул башталыш автордун дебют стратегиясы жөнүндөгү ой-пикирлерин толугу менен чагылдырат, анда борбордун ломбардын басып алууга альтернатива катары фигуралык басым көрсөтүлөт.Нимцовичтин коргонуусу.

 Шахмат тарыхы 
Тарыхы 1 500 миң жылдан кем эмес шахмат оюну, болжол менен мбайыркы Индияда же Персияда пайда болгон.

 ICCF 
1951-жылы нeгиздeлгeн Эл apaлык пoчтa шaxмaт фeдepaцияcы (ICCF) ICCF флимпиaдaны жaнa дүйнөлүк чeмпиoнaттapды ушул мoдaль Бoюнчa уюштуугa жooптуу.

 Почта бoюнчa шaxмaт бoюнчa дүйнө чeмпиoнaты 
 # Дaтaлap Чeмпиoн Улуттт 01. 1950-1953 Ceсил Пуpди 02. 1956-1959 Bячecлaв Paoзин 

 Колдонулган адабият 

Категория:Спорт

si:ස්තම්භනය
Абакиров Мамыт

Абакиров Мамыт

 Кыскача өмүр жолу 
Абакиров Мамыт (1912-жылы азыркы Совет районунун, Чалма кыштагында туулган.)-малчы, Соцмчлдык Эмгектин Баатыры (1948). 1942-жылдан [КПСС]]мүчөсү болжигердү иштеген. Улууу Ата Мекендин согушка катышкан. 1931-жылдан Совет районундагы “Ленинчил жаш” колхозунун колхозчусу болуп анан, 1934-41-жылдары дыйканчылык биригадасында бригадир болуп иштеген, 1945-64-жылдары жылкы фермасынын башчысы болуп иштеген. Коомдук малды көбөйтүүдө жана аны кунардуулугун арттырууда мыкты ийгиликтерге жетишкен. Ал башкарган ферма 1937-жылы 90 бээден 90 кулун алып, аман асыраган.

 Сыйлыктары 
Ленин ордени, Кызыл Жылдыз, 3-даражадагы Даңк, 2-даражадагы Ата Мекендиксогуш ордени , медалдар, Кыргыз ССР Жогорку советинин Ардак грамоталары менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
Борбугулов М."Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989-ж.

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Википедия:Карточка калыбы жок инсандар
Апсамат Абдраимов

Абдраимов Апсамат (1931-жылы тагыраак айтканда азыркы Совет районунун , Чалма кыштагында туулган) - пахтачы, Социялдык Эмгектин Баатыры (1966). 1947-жылдан Кара-Суу районундагы С.М. Киров атындагы колхоздун пахтачылык звеносун башчысы болуп иштеген, 1961-жылдан комплекстүү механикалаштырылган пахтачылык биригадасынын бригадири болгон. 1964-жылы жетектеген бригада 110 га аянттын ар гектарынан 34, 5 центинерден түшү алган, 1965-жылы 33,1центинерден пахта жыйнап алган. 1966-70-жыдары СССР Жогорку Советинин жана 1963-67-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты болуп жигедүу иштегенСписок депутатов Верховного Совета СССР VII созыва. 

 Сыйлыктары 
 Ленин ордени
 Октиябрь революциясы,
 Эмгек Кызыл Туу
 2 “Ардак Белгиси” ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
 Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989-ж.
 Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ "Кавалер", 2008. — Т. 2. — 200 с.

Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Жедирмек оюну

Жедирмек. Кыргыз элинин чүкө оюндарынын бири. Оюн олтурууга ыңгайлуу болгон ар кандай жерде ойнолот. Оюнга эки же андан көп оюнчу катышат. Оюнчулардын жашы чектелбейт. Оюнчулар өздөрүнөн калыс шайлашат. Калыс оюнчуларды оюн ойнолуучу жерге олтургузат. Ар бир оюнчу ортого бирден чүкө таштайт. Оюнчулар ортого ташталган чүкөлөрүн таанууга тийиш. Калыс ал чүкөлөрдү алып, оюнчулардын ортосуна калчайт. Калчаганда кайсы оюнчунун чүкөсү алчы консо таа конгон, чик түшкөн чүкөлөрдү, ал эми таа конгон чүкө бөк түшкөн чүкөлөрдү утуп алат. Эгерде бир нече чүкө алчы, таа консо, чик, бөк түшкөн чүкөлөрдүн саны конгон чүкөлөрдүн санынан аз болсо, калыс чүкөлөрдү кайра калчайт. Чүкөсү утулган оюнчулар кайра бирден чүкө кошушат. Калыс чүкө калчоону улантат. Чүкөсү түгөнгөн оюнчулар оюндан чыгышат. Оюндун акырында кайсы оюнчу чүкөнү көп утса ошол оюнчу оюндун жеңүүчүсү болот.
Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары ”
Жорго салыш оюну

300px|thumbnail|right|Жорго салуу
Жорго салышты кыргыз эли өтө жогору баалаган. Жорго жөнүндө "Манас" эпосунда да таасын сүрөттөөлөр жолугат. Шырдакбектин боз жоргосу сыяктуу айтылуу жорголор ушул күнгө чейин эл оозунда айтылып келе жатат. Мурда жорго аш – тойлордо салдырылган. Жылкынын жоргосу чапма жорго, төкмө жорго деп бөлүнөт. Азыр жорго салыш боюнча мелдеш айлампада, түз жерде жүргүзүлөт. Ага жорго салдыруунун ыгын жакшы билген кишилер катыша алат. Жашы үч жаштан жогору бардык тукумдагы жорголор катышса болот. Жорго салдырышта жоргону бир гана катышуучу алмашпастан минүү керек. Жорго 2ден 10 километрге чейинки аралыкка салдырылат. Катышуучулар бүт аралыкты атты жоргосунан жаздырбай өтүүгө тийиш. 3 километрге чейинки аралыкта 5 жолу, 5 километрде 6, 10 километрде 10 жолу жаңылууга уруксат берилет. Жорго 4төн 12ге чейин секирик жасаса жаңылуу деп эсептелет. 3 секирикке чейинкиси жаңылгандыкка жатпайт. 12ден көп секирик жасаса мелдештен четтетилет. Ээр токумсуз жорго салдырууда, байгелеш атты чаап жиберүүгө, төтө жолго салууга болбойт. Эрежени бузгандар мелдештен чыгарылат. Ээлеген орду жорголор чогуу салдырылса алдыга чыгып келгендеги ордуна ылайык, бир нече кезекке бөлүнүп салдырылса убакыт боюнча белгиленет.
 Колдонулган адабият 
 Токторбаев С. “Маалымат булагы ”.
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 
Категория:Оюндар
Исаев, Акыбай

Исаев, Акыбай (1932-ж. т., Ысык-Көл району, Бостери айылы -- 1999, Бишкек) — географ, география илимдеринин доктору (1989), профессор (1990).

1953-ж. КМУну бүтүргөн. 
1953— 55-ж. Кыргыз ССР Пландоо комитетинде улук экономист. 
1955—58-ж. КМУнун география факультетинде окутуучу. 
1961—65-ж. Кыргыз ССР Илимдер Академиясында кенже, улук илимий кызматкер. 
1965—87-ж. КМУнун география факультетинин деканы, 1987-жылдан география жана туризм кафедрасынын башчысы, ошол эле кафедрада профессор. 

Исаев 115тен ашык илимий эмгектин (анын ичинде 4 монография, анын экөө авторлош) автору. «Кыргызстандын географиясы» окуу китебинин авторлорунун бири. Илимий изилдөөлөрү республикада техникалык өсүмдүктөрдүн өсүшү жана аларды рационалдуу пайдалануу, агрардык өнөр жай комплексинин аймактык жактан уюштурулушу, табигый ресурстарды рационалдуу пайдалануу жана коргоо жана башкага арналган.

Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими (1985). 

1999-жылы Бишкек шаарында каза болгон. 

Анын иниси - айтылуу социолог, Кыргыз Республикасынын эл мугалими, философия илимдеринин доктору, профессор, Орусия Федерациясынын Социалдык академиясынын жана Гуманитардык илимдер академиясынын академиги, Кыргыз Республикасынын билимге эмгек сиңирген кызматкери Кусейин Исаев (1937--2023). https://www.azattyk.org/a/kusein-isaev---kyrgyz-sotsiologiyasynyn-atasy-mekenchil-mudaris-ele/32343489.html 

 Колдонулган адабият 
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 https://open.kg/about-kyrgyzstan/famous-personalities/scientists-kyrgyzstan/33489-isaev-akybay.html 
 https://2gis.kg/bishkek/geo/70030076200357916 
 https://tyup.net/page/isaev-akybaj 
 https://search.rsl.ru/ru/record/01001452797 
 https://www.azattyk.org/a/kusein-isaev---kyrgyz-sotsiologiyasynyn-atasy-mekenchil-mudaris-ele/32343489.html 

 Ички шилтемелер 

Категория:Географтар‎
Категория:Туулгандар 1932-жылы
Категория:Ысык-Көл району
Категория:Инсандар‎
Категория:Окумуштуулар‎
Категория:Ысык-Көл облусу‎
Категория:Кыргызстан‎
Категория:Илим‎
Категория:География‎
Исаев Кусеин

thumb|Исаев Кусеин
Исаев Кусеин (1937-ж. т., Ысык-Көл району, Бостери айылы) — экономист, социолог, философия илимдеринин доктору (1984), профессор (1985).

1955-ж. КМУну (азыркы Жусуп Баласагын атындагы КУУну) бүтүргөн. 
1961-62-ж. КМУнун саясий экономия кафедрасында окутуучу, улук окутуучу. 
1969-87-ж. Бишкек политехника институтунун илимий коммунизм кафедрасынын башчысы, 1987-жылдан ошол эле кафедрада профессор, cоциология жана инженердик психология лабораториясынын башчысы. 
1993-жылдан тилдер жана гуманитардык илимдер мамлекеттик институтунун (1994-жылдан Бишкек гуманитардык университети) социология жана саясатты таануу кафедрасынын башчысы, 1994-жылдан Башкаруу жана социология факультетинин деканы. 

Исаев Кусеин 140тан ашык илимий эмгектин (анын ичинде 10 монография) автору. Илимий изилдөөлөрү кыргыз коомунун социалдык маселелерине; социалдык түзүлүштүн, улуттун, билимдин, жаштардын, саясаттын социологиясына арналган. 

Кыргыз Республикасынын социологдор коомунун төрагасы (1991), Эл аралык социологдор ассоциациясынын ынтымакташтыгынын вице президенти (1993). «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.

 Туугандары. Үй-бүлөсү. Шакирттери 

Профессор К.Исаевдин бир тууган агасы таанымал географ, профессор Акыбай Исаев болгон. 

 Колдонулган адабияттар 
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

 Айрым шилтемелер 
 Кусеин Исаев: Кыргыз социологдору жетилип калышты
 "Кезинде жетекчилер батыштын башы менен ойлонушкан" 
 "Коррупция гүлдөп өскөн өлкөдө жашап жатабыз" 
 Белгиленген тизме бирдиги

Категория:Социология
Категория:Философтор‎
Категория:Экономисттер‎
Категория:Туулгандар 1937-жылы