Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Волынь облусу

Волынь облусу — Украинанын түндүк-батышындагы облусу. Административдик борбору жана ири шаары — Луцк, башка ири шаарлары — Ковель, Нововолынск, Владимир, Киверцы, Рожище, Камен-Кашырский.

Район Чыгыш Европа түздүгүнүн батыш бөлүгүндө Припять жана Батыш Буг дарыяларынын алабында жайгашкан. Батышта Польша, түндүгүндө Беларустун Брест облусу, чыгышында Ровно, түштүгүндө Украинанын Львов облустары менен чектешет.

Волынь облусу 1939-жылы 4-декабрда түзүлгөн.

Бул аймактын аталышы тарыхый Волынь аймагынан алынган.

 Калкы 
2020-жылдын 1-майына карата Укрстаттын маалыматы боюнча облустун калкынын саны 1 030 361 адамды түзөт Численность населения на 1 мая 2020 года и средняя численность в январе — апреле 2020 года // Государственная служба статистики Украины.

2020-жылдын 1-январына карата калктын саны 1 031 421 адамды түздү, анын ичинде шаар калкы 539 179 адам (52,28%), айыл калкы 492 242 адам (47,72%).Чисельність наявного населення України на 1 січня 2020 року // Державна служба статистики України. Київ, 2020. Стор. 15-17
+Облустун калкы жыл боюнча миңдеген киши19591970197919891990199119921993199419951996890,5974,51 015,61 061,21 063,41 069,01 072,71 077,61 080,71 078,31 076,6199719981999200020012002200320042005200620071 075,11 073,11 071,51 067,71 064,01 060,71 054,71 048,81 044,81 040,41 038,0200820092010201120122013201420152016201720181 036,41 036,21 036,71 037,11 038,61 040,01 041,31 042,91 042,71 041,01 038,5201920201 035,31 031,4
Облустун жашоочуларынын максималдуу саны 1994-жылы – 1080,7 миң кишиге жеткен, ал эми 2013-жылдын аягында калктын саны – 1041,3 миң, башкача айтканда, 39,4 миң адамга аз. Калктын кыскарышы 1994-жылдан 2009-жылга чейин 44,5 миң калкка байкалган, бирок, акыркы 4 жылда калктын өсүшү жарым-жартылай төмөндөөнүн ордун толтурду - 5,1 миң адамга же 11,5%. 2013-жылдын 11 айында Волынь облусунда 13547 бала төрөлүп, 12470 адам каза болгон, анын ичинен 84ү 1 жашка чейинки балдар. 1000 калкка төрөлүү 14,2 адамды, өлүм-житим 13,1 адамды түзөт. Табигый өсүш - 1,1 адам. Ушул эле мезгилде облустун ичинде 9644 адам жашаган жерин алмаштырган. Аймакка туруктуу жашоо үчүн 5101 адам келсе, 4820 адам кеткен. 10 000 калкка: келгендер – 154,9 адам, калгандар – 151,9 адам. Миграциянын өсүшү – 3 адам. 2013-жылдын 11 айында облустун тургундарынын саны 1358 адамга, анын ичинде табигый өсүштүн эсебинен 1077 адамга (79,31%), миграция 281 адамга (20,56%) көбөйгөн. 2018-жылы облуста 271,7 миң пенсионер жашаган.

 Улуттук курамы 

 Украиндер — 1 024 855
 Орустар — 25 032
 Беларустар — 3 217
 Поляктар — 788

 Административдик-аймактык түзүлүшү 

Волын облусунун административдик борбору — Луцк шаары.

 Райондору 
+№РайонуКалкыАянтыАкимий борбору1Владимир району174,72 556,5Владимир ш.2Камень-Каширский району132,44 679,7Камень-Каширский ш.3Ковель району271,07 658,7Ковель ш.4Луцк району457,35 249,1Луцк ш.
Райондор өз кезегинде шаардык, поселкалык жана айылдык аймактык жамааттарга бөлүнөт .

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Украина
Категория:Украинанын облустары
Вольта

thumb|Вольта.
Вольта - Батыш Африкадагы дарыя. Вольта Кара жана Ак Вольта дарыясынан куралат. 

Уз. (Ка­ра Вольта м-н) 1400 — 1600 км. Алабынын аянты 388 миң км2. Ири куймалары: Оти, Дака (сол), Афрам (оң). Жаан-чачын (сент.— окт.) мезгилинде ташкындап, децгээли 14 м ге чейин көтөрүлөт. Февраль—март айларында тартылат. Ири соода порттору: Кете-Крачи, Кпонг, Кпанду ж. б. 

Вольтада ири Акосомбо ГЭСи (0,6 млн кет, Ганада) курулган.

Кара В. Бобо-Диуласо шаарынын (Буркина-Фасо) жанындагы дөңсөөлөрдөн башталып, Ак Bольта кошулганга чейин кристаллдык платодогу кенен өрөөн, ортоңку бөлүгүндө Гананын Буркина-Фасо жана Кот-д’Ивуар өлкөлөрү менен болгон чегаралары (бул бөлүгү босоголуу), андан ары Акосомбо шаарына чейин түздүк аркылуу агат. Бул бөлүгүндө 1964-ж. плотина курулуп, Bольта өрөөнүндө Вольта суусактагычы пайда болгон. Чатына 110 км калганда деңиз боюндагы ойдуң аркылуу агып, Гвинея булуңуна куярда саздуу дельтаны пайда кылат. Суусунун орточо чыгымы чатында 1288 мъ/сек. Ири куймасы Оти (сол). Балык кармалат. Чатынан 400 км аралыкка чейин кеме жүрөт. Ири порттору: Япеи (Тамале-Порт; Ак В-да), Кете-Крачи, Акосомбо. ГЭС курулган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Африка
Категория:Агын суулар‎
Вольтамперомметр

Вольтамперомметр - токтун чыңалуусун, күчүн жанa каршылыгын өлчөөчү прибор

 Дагы кара 
Айкалыштырылган электр өлчөгүч прибор

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Физика
Вольтерра теңдемеси

Вольтерра теңдемеси - инте­грал тецдемелер теориясында биринчи жанa экинчи түрдөгү Вольтерра теңдемелери кездешет.

 Кээ бир чектөөлөрдү койгондо Вольтерра теңдемесин Фредгольм теңдемесинин айрым учуру катары кароого болот. 
 Вольтерра теңдемесин чыаруунун резольвента, удаалаш жакындатуу, Лаплас өзгөртуп түзүүсун колдонуу методдору бар. 
 Интегродифференциал теңдемелер теорпясында да Вольтерра тибиндеги теңдеме­лер каралат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Математика
Вольфкович, Семён Исаакович

Вольфкович, Семён Исаакович - (1896 — 1980) — советтик химик.

 1920-ж. Москва эл чарба институтун бутургон. Вольфкович Москва эл чар­ба инститту м-н Москва жог. тех. окуу жайынын (1929), Хим. коргонуу аскер академиясынын (1932), Москва ун-тинин (1946) профессору. 
 Хибин апатиттерин, кара тоо фосфориттерин ж. б. сырьёлорду иштетуу, концентрацияланган жана комилекстуу жер семирткичтер менен тоюттарды алуу технологиясы боюнча эмгектердин авто­ру. 
 СССРде минералдык жер семирт­кичтер б-ча өнөр жайды түзүү, айыл чарбасын химиялаштыруу иштерине активдуу катышкан. 
 СССР мамл. сыйл. лауреа­ты (1941). 
 Үч Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени ж-а медалдар, Д. И. Менделеев атн. медаль менен сыйланган.
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Химия
Вольфрам куймалары

Вольфрам куймалары - негизги бөлүгү вольфрамдан турган металл куймалары. 

19-кылымдын 2-жарымында вольфрамдын (W) пайдалуу таасири изилденип, натыйжада негизи W карбидинен турган абдан бекем легирленген вольфрамдуу болот куймалар пайда болду. 
1950-жылдан баштан температурага туруктуу жанa ийилгич-чоюлгуч касиетке ээ W—Re куймала­ры электр вакуум приборлорунда, температурасы 2500°Сге жеткен чөйрөдө иштөөчү термопаралык зым катары колдонула баштады. 
Вольфрам куймалары төмөнкүдөй бөлүнөт: катуу куйма, бирикмелер [торий окисп (Th02) ж-a тантал карбиди (ТаС)] менен түзүлгөн псевдо-куймалар жанa Mg, Re, Си, Ni, Ag металлдары кошулгандагы псевдо-куймалары. Бул кошундулар Вольфрам куймаларынын легирленүү, температурага туруктуулук, ийилгичтик сыяктуу физ. касиеттерин жогорулатып, ал куймаларды электр вакуум техникасында, ракета жанa самолёт курууда кеңири колдонууга мүмкүндүк берди.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Химия
Вольфрам кычкылдары

Вольфрам кычкылдары - воль­фрамдын кычкылтек менен бирикмелери: W02, WO3. 

Вольфрам кош кычкылы W02 — күрөң түстөгү күкүм же кристалл, сууда жанa жегичтердин, кпслоталардын суудагы эритмелерин­де эрпбейт, азот кислотасынын таасиринен жанa абада ысыткандан W03 чешга кычкылданат. W03 — Кызыл саргыч күкүм, плавик кислотасынан баш­ка кислоталарда жанa сууда эрибейт, жегичтерди таасир эткенде вольфраматтар ды пайда кылат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Химия
Вольфрам рудалары

Вольфрам рудалары - составында жанa бөлүп алууга арзырлык вольфрам металлы бар минералдардын чогундусу. 

Вольфрам рудаларынын не­гизги минералдары — вольфрамит (составында W03 74—76%) жанa шее­лит (WO380%). Эндоген кендери көбүнчө гранит интрузиялары менен байланыштуу болуп, постмагмалык, пневматолит же гидротермпроцесстеринин натыйжасында пайда болот. 

Алар төмөндөгүдөй негизги типтерге бөлүнөт: вольфрамиттин майда бүртүкчөлөрү, кээде штокверкти түзүүчү ичке кварц-вольфрамит тарамчалары бар альбиттешкен, грейзендешкен жана кварцташкан граниттин же гранит-порфирлердин штоктору; вольфра­мит, сейрек учурда шеелит, кассите­рит, берилл, арсенопирит, висмутит, молибденит, пирит ж. б. сульфиддери бар кварц-талаа шпат, кварц-топаз, кварц-флюорит жана кварц тарамдары; кварц-шеелиттүү тарамдар, сульфиддер менен минералдашкан зоналар жана штокверктер; составында ферберит, антимонит, киноварь, барит бар кварц-алтын-шеелиттүү жана кварц-антимонит-шеелиттүү тоo тектер; мо­либденит, халькопирит, галенит жана сфалерит бар гранат-пироксен-скаполит составындагы шеелиттүү скарндар.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Минералдар
Вопросы истории

Вопросы истории - Москвада ай сайын чыгуучу илимий журнал; СССР ИАнын тарых бөлүмү менен СССР жог. жана атайын орто билим берүү мин-восунун органы.

 «Историк-марксист» деген ат менен 1926-ж. январдан чыккан. 1941-ж. «Исторический журнал» менен бириккен. 
 1945-жылдан азыркы аты менен чыгат. 
 
 Башкы редакторлору: В. П. Волгин (1945—48), А. Д. Удаль­цов (1949—50), П. Н. Третьяков (1950—53), А. М. Панкратова (1953— 57), С. Ф. Найда (1958-60), 1960- жылдан В. Г. Трухановскпй. 
 
 Журналда ата мекендик жана дүйн. тарых, тарыхый процесс теорпясы, прогрессчил историография жагынан, бурж. историографияны сындоо боюнча проблемалуу макалалар жарыяланат. Көлөмү 19,6 басма табак. Тиражы 25 500 (1976). Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган (1976).

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория: Гезиттер жана журналдар
Вопросы истории КПСС

Вопросы истории КПСС - илимий журнал, КПСС БКнын Марксизм-ле­нинизм институнун органы. 

 1957-жылдын июлунан 2 айда бир жолу, 1963- жылдын январынан тартып ай сайын чыгат (Москвада). 
 Журналда марк­сизм-ленинизм классиктеринин идеялык-теориялык мурастары, КПСС тарыхынын орчундуу проблемалары, парт, курулуштун маселелери, КПСС-тин соц. жана коммунисттик курулушка жетекчилик кылуудагы иштери, эл аралык коммунисттик кыймылдын тарыхы жөнүндө материалдар жарык көрөт. 
 Анда бурж. жанa реформачыл идеологияга, КПСС тарыхын бурмалоочуларга каршы макалалар жарыяланат; В. И. Ленин менен анын шакирттеринин өмүрүнө жанa ишине байланыштуу эскерүүлөр да басылат. 
 Жур­нал беттеринде КПСС тарыхын үйрөнүүчүлөргө жардам берчү материалдар, тарыхый-парт. адабиятка рецензиялар чыгат. 
 Журналдын ишине жооптуу парт, кызматкерлер, эл аралык коммунисттик кыймылдын ишмерлери, илимпоздор, рев-янын, Гражд. жанa Улуу Ата Мек. согушунун ветерандары катышып турат. 
 Тиражы 56100 (1975).
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Гезиттер жана журналдар
Вопросы литературы

Вопросы литературы - адабият таануу жанa сын маселелерине арналган ай сайын чыгуучу илимий журнал; 

 Советтик жазуучулар союзу менен СССР ИАнын М. Горький атындагы Дүйнөлүк адабият институтунун органы. 
 1957-жылдан бери Москвада чыгат. Негизги бөлүмдөрү: «Азыркы күн темаларына», «Теория проблемалары», «Адабият тарыхы», «Чет эл адабияты», «Жазуучунун чеберчилиги», «Жарыялоолор. Кабарлар. Эскерүүлөр», «Обзорлор жана рецензиялар», «Турмуш. Искусство. Сын» ж. б.
 Журнал кыргыз совет адабиятынын маселелерине да көңүл бурат. 
 Тира­жы 25 200 (1976).

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Гезиттер жана журналдар
Воркута

Воркута — Орусиянын Коми Республикасындагы шаар.

Географиялык жактан Европанын эң чыгышкы шаары жана Орусия Федерациясынын эң түндүккү шаарларынын бири болуп саналатНароды России. Воркута.

 Этимология 
Шаардын Воркута аталышы ненец тилиндеги аталыштан келип чыккан жана «аюларга бай» деп которулат (варкута) – «варк» деген сөз «аю» деген маанини билдиретНиконов В.А. Краткий топономический словарь. 

Орус тилиндеги «Варкута» аталышы «Воркута» болуп өзгөрүшүнүн эки себеби барГеографические названия России: топонимический словарь:

 Биринчиси, орус тилиндеги гиперкоррекциянын таасиринен улам «а» тамгасы «о» тамгасына алмашкан.
 Экинчиси, аталыш коми тилинин таасири астында, себеби коми тилинде шаар аты «Вөркута» деп айтылат, ал эми «ө» тамгасы орус тилинде «о», «ы» жана «э» тамгалары менен берилет.

Шаардын тургундарын воркутяндар, воркутянин, воркутянка, воркуталыктар, воркуталык деп атап коюшат.

 География 

 Климат 
Воркута Полярдык аймакта жайгашкандыктан, климаты арктикалык. Орточо жылдык температура -6°C чамасында. Кыш узакка созулат, ал эми жай кыска жана салкын болот. Бул шарттар шаар жашоосуна жана транспорттук инфраструктурага таасирин тийгизет.

 Калк 
2024-жылы Воркутанын калкы 70,551 адамды түзөтZhujiworld. Воркута, Россия — статистика. Калк негизинен орус улутунан (65,1%), андан кийин коми (23,7%) жана башка улуттардан туратPopulation HUB. Население Воркута. Гендердик түзүлүштө эркектер 43,7%, аялдар 56,3% түзөт. Калкы боюнча Орусияда 227-орунда турган шаар.

Пенсионерлер шаар калкынын 29 % түзөт.

 Экономика 
Воркутанын экономикасы негизинен көмүр казып алуу менен байланыштуу. Воркута Печорск көмүр бассейнинин бир бөлүгү болуп саналат, ал эми жергиликтүү шахталар көп жылдан бери шаарды өнүктүрүп келген негизги тармактардын бири болгон. Бирок акыркы жылдары айрым шахталар жабылып, бул жумушсуздукка таасир этүүдө. Шаардын ишке орношуу деңгээли 59,6% түзүп, жумушсуздук деңгээли 5,8%га жетет. 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

Категория:Орусия шаарлары‎

 «Воркута» ШО расмий сайты
 История Воркуты 1930—1970-х годов в воспоминаниях П. И. Негретова «Все дороги ведут на Воркуту»
 Тлеющий угол: как живется людям в Воркуте (фоторепортаж)
Воробьев Иван Алексеевич

220px|right
Воробьев, Иван Алексеевич (26. 8. 1921-ж. т.) — эки жолу Советтер Союзунун Баатыры (19. 8. 1944; 29. 6. 1945), пол­ковник (1956). 1944-жылдан КПСС мүчөсү. 

Дыйкан үй-бүлөсүнөн. 1940- жылдан Советтик Армияда. Тамбов аскер-авиация мектебин (1941) жанa Кызыл Туулуу Аскер-авиация академиясын (1952) бүтүргөн. Улуу Ата Мек. согушта эскадрилья командири. 400 согуштук учуу жасаган. Согуштан кийин командирлик кызматта жүрүп, 1958-жылдан бери окутуучу. Ленин ордени, 2 Кызыл Туу, 1 - жанa 2-даража Ата Мекендик Согуш, Александр Нев­ский, 2 Кызыл Жылдыз ордени жана бир нече медаль менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория: Инсандар
Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Ворожейкин Арсений Васильевич

250px|rightВорожейкин, Арсений Васильевич [15(28). 10. 1912-ж. төрөлгөн - 23 май 2001, Москва] — эки жолу Советтер Союзунун Баатыры (4. 2.Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому составу военно-воздушных сил Красной Армии» от 4 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 17 февраля (№ 10 (270)). — С. 1 жана 19. 8. 1944), авиациянын генерал-майору (1954). 

 1932-жылдан КПСС мүчөсү. 1931—33 жана 1934-жылдан Сов. Ар­мияда. 
 Учкучтардын аскер-авиац. мек­тебин (1937), ААКтын команда-штурмандык составынын аскер академиясын (1942) жана Генштабдын аскер академиясын (1952) бүтүргөн. 
 Халхин-Голдогу жана совет-финляндия согуштарына (1939—40) катышкан. 
 Улуу Ата Мек. согушта авиаполктун командирине орун басар болгон. 
 240 согуштук учуу жасап, душмандын 52 самолётун атып түшүргөн. 
 Согуш­тан кийин штабдык жана командирлик кызматтарда иштеген. 
 1957-жылдан запаста. Ленин ордени, 4 Кызыл Туу, 3-дараж. Суворов, Александр Невский, 2 Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Авиация
Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Категория:Инсандар
Воронеж жылкысы

Воронеж жылкысы - Воронеж обл-нда асыралуучу жерг. күч унаа. Ал таскактуу жылкыга Караганда омоктуу, бирок жүкчүл жылкыдан шайдоот ж-a жүрүштүү келет. 

Айгырынын орт. бийикт. 162, тулку бою 166, көкүрөк курчай өлчөмү 195 см; тирүүлөй орт. салм. 550 кг. В. ж. чы- мыр ж-a чыдамдуу болот, а. ч. ж-а транспорт жумуштарында пайдаланылат. Саатына 5,8 км жол басып, 4 т га чейин жүк тартат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Зоология
Воронеж коругу

thumb|Воронеж коругу.
Воронеж коругу - Воронеж областындагы Усман токоюнда 1927-жылы уюштурулган. 

Жалпы аянты 31 миң га. Бул коруктун милдети — суу кемчеттерин сактоо, алардын санын көбөйтүү, жашоо шартын изилдөө, токой массивин коргоо. 

Воронеж коругунун бөксөлөрүндө Кызыл карагай, эмен калың чыгат. Суу жээгиндеги саздакта бай Терек жанa ольха токою өсөт. Корукта кемчеттерди эркин өстүрүү боюнча атайын тажрыйба фермасы иштейт. Бул фермадан чыгарылган асыл тукум кемчеттер өлкөнүн бардык жерине таратылат. 
Воронеж коругунда бугу, багыш, элик, каман ж. б. жаныбарлар бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Орусия
Категория:Коруктар‎
Луганск облусу

Луганск облусу — Украинанын административдик-аймактык бирдиги, өлкөнүн эң четки чыгышында, негизинен Северский Донецтин орто агымынын бассейнинде жайгашкан.

Батышта Украинанын Донецк жана Харьков облустары менен, түндүгүнөн, чыгышынан жана түштүгүнөн Орусиянын Белгород, Воронеж жана Ростов облустары менен чектешет. Аймактын түндүгү Слобожанщина этнографиялык аймагына, түштүгү Донбасска кирет.

Облустун аянты 26,7 миң км² (Украинада 10-орун), 2021-жылга карата калкынын саны 2,1 миллион адамга (7-орун) бааланган. Акимий борбору жана ири шаары — Луганск, башка ири шаарлары — Алчевск, Северодонецк, Лисичанск.

Облус 1938-жылы Украина ССРинин Сталино облусунан бөлүнүп чыгуу менен түзүлгөн. 1958-жылга чейин жана 1970-1990-жылдары Ворошиловград облусу (Укр. Ворошиловград облусу) деп аталган.

2014-жылдын апрель айында орусиячылдардын нааразылык акциялары маалында чөлкөмдө эл аралык деңгээлде таанылган Луганск Эл Республикасы (ЛЭР) жарыяланган. Донбасстагы согуштун натыйжасында ЛЭР Луганск менен кошо аймактын үчтөн бир бөлүгүн де-факто көзөмөлгө алган. Северодонецк украин бийликтери түзгөн аймактык аскердик-жарандык администрациянын ордосу болуп калды.

2022-жылы Россиянын Украинага толук масштабдуу басып кирүүсү башталгандан кийин Орусиянын куралдуу күчтөрү жана ЛПРдин элдик кошуундары Северодонецкти жана дээрлик бүт Луганск облусун басып алып, миңдеген адамдарды өлтүрүп, 300 миң жергиликтүү тургундарды качууга аргасыз кылышкан, ошондой эле бүтүндөй шаарларды жок кылуу. 30-сентябрда Орусия аймактын аннексияланганын жарыялаган.

 Административдик-аймактык түзүлүшү 

 Райондору 
2020-жылдын 17-июлунда облустун жаңы 8 районго бөлүнүшү кабыл алынган:
+№РайонуКалкы
(миң адам)Аянты
(км²)Акимий борбору1Алчевск району442,82 006,1Алчевск ш.2Должанск району207,72 139,0Должанск ш.3Луганск району535,22 147,4Луганск ш.4Ровеньки району296,82 087,6Ровеньки ш.5Сватово району80,95 329,1Сватове ш.6Северодонецк району375,82 693,2Северодонецк ш.7Старобельск району129,26 930,6Старобельск ш.8Счастье району81,23 308,4Новоайдар шаарчасы
Райондор өз кезегинде шаардык, поселкалык жана айылдык бириккен аймактык жамааттарга бөлүнөт .

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Украина
Категория:Украинанын облустары
Категория:1938-жыл
Ворсянкалар

thumb|Dipsacus fullonum.
Ворсянкалар ( L.) — эки үлүштүүлөр классындагы тукум; бир, эки же көп жылдык чөп өсүмдүктөр. 

Жөнөкөй же татаал жалбырактары сабакта тушташ жайгашкан. Топ гүлү — башча. Гүлдөрү эки жыныстуу. Мөмөсү — урукча. 
Ворсянкалардын жер жүзүндө 8—10 уруусу, 250дөй түрү белгилүү, алар Кытайда, Японияда, Чы­гыш Африкада таралган. КМШ жана Орусия мамлекеттеринде 7 уруусу, 70тен ашуун түрү, Кыргызстанда 3 уруусу, 10 түрү бар. Айрым түрлөрүндө алкалоиддер, сапониндер жана жыпар жыттуу майлар болот. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Өсүмдүктөр‎
Восс Август Эдуардович

Восс, Август Эдуардович [17(30). 10. 1916-ж. т. - 10 февраль 1994 жыл, Москва] — советтик парт, жана мамл. ишмер, 1942-жылдан КПСС мүчөсү. 

 Дыйкан үй-бүлөсүнөн. Экон. илимд. кандидаты. Тюмень мугалимдер институтун бутуруп (1939), орто мектепте иштеген. 
 1940-ж. ноябрдан Советтик Армияда. Улуу Ата Мек. согуш мезгилинде аскер саясий кызматкери. 
 1945-ж. Латвия КП БКнын инструк­тору. 1945—48-ж. КПСС БКга караштуу Жог. парт, мектепте окуган. 
 1950—53-ж. КПСС БКга караштуу Коомдук ИАнын аспиранты. 
 1953—54-ж. Латвия КП БКнын илим жана мадананият бөлүмүнө башчы, 1954—60-ж. Латвия БКнын парт, органдар бөлүмүнө башчы. 
 1960— 66-ж. Латвия КП БКнын секретары. 1966-жылдан Латвия КП БКнын биринчи секретары. 
 КПССтин 22-25- съезддерине делегат. 24—25-съезддерде КПСС БКнын мүчөлүгүнө шайланган. 
 СССР Жог. Советине (7—9 - шайл.) жанa Латвия ССР Жог. Советине (4— 8-шайл.) депутат. Эки Ленин ордени, Октябрь Революциясы ордени, 3 Эмгек Кызыл Туу ордени жанa медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Инсандар
Вотчина

Вотчина - жерди (курулуш, унаа-шайманы менен кошо) жана көз каранды дыйкандарды феод, менчиктөөнүн, о. эле ал менчиктөөгө байланыштуу укуктардын комплекси. 

Вотчина европанын ар кайсы элде ар кандай (сеньория, манор, поместье ж. б.) аталган. Россияда 11—18-кылымда өкүм сүргөн феод, жер менчигинин бир түрү да Вотчина деп аталган. Бул термин орусча «отчина» (ата мурас) дегенден келип чыккан. Ээси Вотчинасын сата да, мураска калтыра да алган. Ири Вотчиналар 15-кылымдын аягына чейин феод, ээлөөнүн кеңири таралган формасы болгон. Борбордошкон орус мамлекети күчөп турганда по­местьелик жер ээлөө өпүгүп, княздык Ж-а боярдык Вотчиналар опричнинанын кысымынан кедери кеткен. 16—17-кылымда В. м-н поместье (чектелген жана шарттуу жер ээлоо) жакындашып, ал экөө Петр 1нин жеке мурас жөнүндөгү указы боюнча (1714) бириктирилген.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Тарых
Категория:Орусия