Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Эл аралык террорчулук

Эл аралык террорчулук — адамдардын максатсыз өлүмдүрүнө алып келүүчү, мамлекеттердин жана алардын өкүлчүлүктөрүнүн ойдогудай дипломаттык ишмердиктерин бузуучу жана эл аралык байланыштарды жана жолугушууларды ишке ашырууну, ошондой эле мамлекеттердин арасындагы транспорттук байланыштарды татаалдаштыруучу эл аралык масштабдагы коомдук коркунучтуу жосундардын жыйындысы.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык трибунал

Эл аралык трибунал — эл аралык кылмыш үчүн айыптоо боюнча жеке жактар менен мамлекеттердин үстүнөн сот ишин жүргүзүүчү эл аралык орган, эл аралык кылмыш-жаза сот акыйкаттуулук механизминин маанилүү курамдык бөлүгү.

Ар кандай мезгилде төмөндөгүдөй эл аралык трибуналдар түзүлгөн:

1) 1945-жылкы Эл аралык аскер трибуналынын уставынын негизинде аракеттенген Нюрнбергдеги Эл аралык аскер трибуналы;

2) 1946-жылкы Жапониядагы биримдик мамлекеттердин аскер башчылары тарабынан бекитилген Уставдын негизинде аракеттенген Ыраакы Чыгыш үчүн Эл аралык аскер трибуналы;

3) 1993-жылы БУУнун Коопсуздук кеңеши тарабынан кабыл алынган Уставдын негизинде аракеттенген 1991-жылдан мурдагы Югославиянын аймагында (Гаага) жасалган эл аралык гуманитардык укуктарды одоно бузууларга жоопкер жактарды сот жоопкерчилигине тарта турган эл аралык трибунал;

4) 1995-жылы БУУнун Коопсуздук кеңеши тарабынан кабыл алынган Уставдын негизинде 1994-жылдын 1-январынан 1994-жылдын 31-декабрына чейинки мезгил аралыгында Раунданын аймагында тукумкурут кылууга жана эл аралык гуманитардык укуктарды одоно бузууга жоопкер жактарды, жана ага коңшу мамлекеттердин аймагында тукумкурут кылуу жана ушу сыяктуу кылмыштарга жоопкер Раунда жарандарын сот жоопкерчилигине тарта турган Эл аралык кылмыш-жаза трибуналы.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык тынчтыкты жана коопсуздукту сактоо

Эл аралык тынчтыкты жана коопсуздукту сактоо — күчкө жана күч колдонуу коркунучуна тыюу салган принципке кайчы келген аракеттердин аркасында эларалык тынчтыктын бузулушуна жана коопсуздугуна коркунуч келүүсүнө жол бербөөгө багытталган мамлекеттердин жана эларалык уюмдардын ишмердиктери. Мындай ишмердик мамлекеттер аралык саясий, экономикалык, социалдык жана эларалык турмуштун башка тармактарындагы кызматташууларды белгилөөдөн жана өнүктүрүүдөн көрүнөт.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык укук

Эл аралык укук – мамлекеттердин макулдашылган эрктерин билдирүүчү жана алардын, эларалык уюмдардын жана кээбир башка Э. у. субъектеринин өзара мамилелерин жөнгө салуучу келишимдик жана демейки ченемдердин жана принциптердин тутуму. Э. у. ченемдердин өзгөчө тутуму катары кайсы бир улуттук укук тармагына кирбейт жана өз ичине улуттук укук ченемдерин камтыбайт. Ошентсе да, 1920-жылдан тартып, бир катар мамлекеттер Э. у-тун жалпы таанылган ченемдери өздөрүнүн аймактарында түздөнтүз колдонулаарын, андай ченемдердин улуттук мыйзамдардан артыкчылыктуулугун жарыялашкан. Айрым өлкөлөрдө Э. у. ченемдери улуттук укук тутумуна тикелей эмес киргизилген. Эларалык келишимдер жана эларалык укук салттары – Э. у-тун булактары. Эларалык уюмдардын актылары, эларалык сот жана арбитраж органдарынын чечимдери, эларалык укук доктринасы жардамчы булактар болуп саналат. Эларалык укуктук жөнгө салуу чөйрөсү дипломаттык, аскердик, гуманитардык, экологиялык, социалдык, экономикалык, маданий, илимий-изилдөө, полициялык маселелерди өз ичине камтыйт жана андан ары кеңейүү тенденциясына ээ. Ушуга байланыштуу Э. у. улуттук укук тутуму сыяктуу эле: эларалык деңиз укугу , эларалык гуманитардык укук ж. б. тармактарга бөлүнөт. Өздүк Э. у-тан (эларалык жалпы элдик укук деп да аталган) эларалык жеке укукту – негизинде улуттук мыйзамдар жаткан таптакыр башка тутумду айырмалоо керек.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык укук бузуу

Эл аралык укук бузуу — эл аралык укук субъектисинин эл аралык келишимдерди же башка субъектке, субъекттердин тобуна же бүтүндөй эл аралык коомчулукка материалдык же болбосо материалдык эмес зыян келтирүүчү кадимки ченемдерди бузууга айыптуу жосуну (аракети же аракетсиздиги).

Эл аралык укук бузуунун субъекттери, демек жоопкерлери мамлекет, эл аралык уюмдар, жеке адамдар болушу мүмкүн. Эл аралык укук бузуу эл аралык кылмыштарга жана деликттерге бөлүнөт. Кылмышка жатпаган эл аралык укуктарга каршы кандай гана жосундар болбосун деликт болуп саналат.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык укук комиссиясы

Эл аралык укук комиссиясы — БУУнун Башкы Ассамблеясынын 174 (II) резолюциясы менен түзүлгөн анын жардамчы органы. «Эларалык укук тармагында татыктуу кадыр-баркка ээ болгон» 34 эларалык юристтен турат. Э. у. к-нын мүчөлөрү Башкы Ассамблея тарабынан 5 жылдык мөөнөткө шайланат жана өз аттарынын чыгышат. Э. у. к-нын милдеттерине эларалык укуктун жана анын кодификациясынын прогрессивдүү өнүгүүсүн арттыруу кирет.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык укук мамилелери

Эл аралык укук мамилелери — эл аралык укуктун ченемдери менен жөнгө салынган мамилелер. Субъективдүү укуктардын жана милдеттердин алып жүрүүчүлөрү: мамлекет, өздөрүнүн өз алдынчалыктары үчүн күрөш жүргүзүп жатышкан элдер же улуттар, эл аралык уюмдар.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык укук субъектиси

Эл аралык укук субъектиси ― эл аралык мамилелердин катышуучусу; ал эл аралык укуктар менен милдеттенмелерге ээ жана аларды эл аралык укуктардын чегинде жана анын негизинде жүзөгө ашырат. Мамлекеттер, ошондой эле көз карандысыздыгы жана өз мамлекетин куруу үчүн күрөшүп жаткан элдер менен улуттар негизги (баштапкы) Эл аралык укук субъектиси болуп саналат, ал эми кийинкилери ― эл аралык уюмдар (анткени, алардын эл аралык укук субъектүүлүгү катышуучу-мамлекеттердин эл аралык укук субъектүүлүгүнөн улам келип чыккан. Мамлекет сымал түзүлүштөр эл аралык укук субъектүүлүгүнүн айрым белгилерине ээ болот. Ал эми жеке жактардын Эл аралык укук субъектиси жөнүндөгү маселелер азыркыга чейин талаш-тартыш туудуруп келет.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык укуктун артыкчылык берүү жана түз аракет принциби

Эл аралык укуктун артыкчылык берүү жана түз аракет принциби ― бир катар мамлекеттердин конституциялык укугундагы жалпы кабыл алынып келген эл аралык укуктар улуттук укук тутумунун курамы кире тургандыгын билдире турган принцип. КР Конституциясы: «КР катышуучусу болуп саналып, мыйзам тарабынан белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдер менен макулдашуулар, ошондой эле жалпы кабыл алынган принциптер менен эл аралык укук ченемдери КР мыйзамдарынын ажырагыс бөлүгү болуп саналат» – деп белгилейт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык укуктун императивдик ченеми

Эл аралык укуктун императивдик ченеми — 1969-жылкы эл аралык келишимдердин укугу жөнүндөгү Вена конвенциясынын 53-беренесинде ылайык, «жалпысынан кыйшайууга жол берилбеген жана мамлекеттердин эл аралык шериктештиги тарабынан кабыл алына жана тааныла турган кийинки эл аралык укуктун ушундай эле мүнөздөгү жалпы ченеми аркылуу гана өзгөртүлүүчү» ченем. Эл аралык укуктун императивдик ченеми кодификацияланган эмес, бирок баардык эл аралык укуктук ченемдердин башкы белгиси болуп саналган эларалык укуктун бардык негизги принциптерин алып жүрөт.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык учуулардагы коммерциялык укук

Эл аралык учуулардагы коммерциялык укук ― мамлекеттер чет өлкөлүк авиаишканаларга беришкен, кайсы бир өлкөдө тийиштүү тартипте каттоодон өткөн аба кемелери, өзүнүн аймагынын үстүнөн жүргүнчүлөрдү, колжүктөрүн, жүктөрдү жана почтону коммерциялык негизде (акысына) ташууну ишке ашыруу укугу. Мындай укуктарды берүү өзара ынтымакташкан шарттарда жүргүзүлөт жана таризи үчүн гана түзүлгөн, 1944-жылдагы эл аралык жарандык авиация үзгүлтүксүз эл аралык аба каттамдарында коммерциялык укуктарды алмашуу жөнүндөгү Чикаго конвенциясынын корутунду актысына тиркелген тийиштүү эки тараптуу макулдашуулар менен жөнгө салынат. Мындай укуктардын («аба эркиндиги») тизмеси төмөнкүлөрдү камтыйт: а) ал укукту берген мамлекеттин аймагы аркылуу транзиттик учуп (конуусуз) өтүү укугун; б) көрсөтүлгөн мамлекеттин аймагы аркылуу жүктөп-түшүрүүсүз техникалык-экспулатациялык максаттарда гана (май куюу, техникалык тейлөө) учуп өтүү укугун; в) чет мамлекеттин аймагына аба кемеси каттаган мамлекетте бортко алынган жүргүнчүлөрдү, колжүктөрдү, жүктөрдү жана почтаны жеткирүү жана түшүрүү укугун; г) чет мамлекеттин аймагынан жүргүнчүлөрдү, колжүктөрдү жүктөрдү жана почтаны катталган мамлекетине жеткирүү үчүн аба кемесинин бортуна алуу укугун; д) чет мамлекеттин аймагына жүргүнчүлөрдү, жүктөрдү, колжүктөрдү жана почтаны түшүрүү укугун, ошондой эле алардын баарын үчүнчү мамлекеттен каалаган үчүнчү мамлекетке жеткирүү үчүн аба кемесинин бортуна алуу укугун; е) кандай гана болбосун объекттерди өзүнүн аймагы аркылуу (катталган мамлекеттин аймагы) үчүнчү мамлекеттердин ортосунда абада ташуу укугун; ж) аба кемеси катталган мамлекеттин аймагын кыйгап, чет мамлекеттердин ортосунда баардык түрдөгү аба ташууларынын укугун.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык уюм

Эл аралык уюм ― эл аралык келишимдердин (уставдын, статуттун же башка уюштуруучу документтин) негизинде түзүлгөн өкмөттөр аралык жана өкмөттүк эмес мүнөздөгү туруктуу институттар.

Эл аралык уюм үчүн: түзүмүн жөнгө салуучу уюмдаштыруучу, уюмдун ишмердигинин негизги максаттарын жана багыттарын аныктоочу документтин болуусу; ишмердигинин туруктуу же такай мүнөзүн аныктоочу документтин болуусу; ишмердигинин негизги усулу катары көп тараптуу сүйлөшүүлөрдү жана маселелерди талкуулоону пайдалануусу; чечимдерди добуш берүү же консенсус жолу менен кабыл алуусу мүнөздүү.

Өкмөттөр аралык жана өкмөттүк эмес эл аралык уюмдар ошондой эле бүткүл дүйнөлүк жана аймактык болуп бөлүнөт.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык уюмдардын укугу

Эл аралык уюмдардын укугу ― мамлекеттер аралык (өкмөттөр аралык) уюмдардын юридикалык статусун, аларга мүчө болуунун шарттарын, ыйгарым укуктарынын көлөмүн жана мүнөзүн, алардын органдарынын түзүмүн жана ишмердиктеринин процесстик аспектилерин, ошондой эле алар кабыл алган ченемдик актылардын юридикалык күчүн аныктоочу эларалык-укуктук принциптер менен ченемдердин жыйындысы. Бирдиктүү кодификациялоочу документ жок болгондуктан мамлекеттер аралык уюмдаштык түзүмдөрүнүн (уюмдардын жана органдардын) ишмердиктеринин маселелери алардын уюмдаштыруу актылары – уставдары, статуттары ж. б. у. с. менен жөнгө салынат. Мындай баардык түзүмдөрдүн кызыкдар мамлекеттер менен болгон өзара мамилелери универсалдык мүнөздөгү эларалык уюмдар менен мамилелерде мамлекеттердин мүдөөсүн билдирүү жөнүндөгү 1975-жылдагы Вена конвенциясы менен да тастыкталат. Кээбир учурларда түзүү актысы катары көп тараптуу эларалык келишимдер колдонулат, м.: Бүткүл дүйнөлүк метереологиялык уюм жөнүндө 1947-жылдагы конвенция жана Интеллектуалдык менчиктин бүткүл дүйнөлүк уюмун түзгөн 1967-жылдагы конвенция.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык уюмдун уставы

Эл аралык уюмдун уставы — эл аралык уюм иш-аракетинин мүнөзү менен мазмунун, негизги милдети менен максатын аныктай турган эл аралык көп тараптуу макулдашуу же дагы башка уюштуруу актысы. Адатта, ал анын башкы органын (жалпы жыйын, аткаруу органы, катчылык ж. б.), алардын ар биринин ыйгарым укуктарынын алкагын, ошондой эле анын түзүлүү тартибин жана алардагы уюм мүчөлөрүнүн өкүлчүлүгүн аныктайт. Эл аралык уюмдун уставы уюм мүчөлөрүнүн кызматташуусунун негизги принциптеринин жана анын алдында турган милдеттерди чечүү ыкмаларын аныктайт. Эреже катары, чечимдерди иштеп чыгуу жана аны кабыл алуу жолжоболорун дагы көрсөтөт. Мындан сырткары, бул документтерде уюмдун мүчөлүгүнө кабыл алуу жана мүчө катарынан чыгуу же чыгаруу тартиби да аныкталат, кээде уюм мүчөлөрүнүн ортосундагы талаш-тартыштарды, анын ичинде уюштуруу актысын чечмелөөдөн улам келип чыккан талаштарды да чечүү тартиби белгиленет.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык экономикалык укук

Эл аралык экономикалык укук ― эл аралык укук тармагы, мамлекеттердин жана эл аралык укуктун башка субъектеринин ортосундагы экономикалык мамилелерди жөнгө салуучу принциптердин жана ченемдердин жыйындысы. Экономикалык мамилелерге соода-сатык, ошондой эле өндүрүштүк, илимий-техникалык, валюталык-каржы, транспорт, байланыш, энергетика, интеллектуалдык менчик, туризм ж. б. чөйрөлөрдөгү коммерциялык мамилелер кирет. Ошого байланыштуу Э. э. у. эларалык соода укугу, эларалык валюталык-каржы укугу (салттуу) ж. б., илимий-техникалык кызматташтык укугу (калыптана баштаган) деген сыяктуу тармакчаларга ээ.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык экономикалык уюмдар

Эл аралык экономикалык уюмдар ― кызыкдар өлкөлөрдүн өкмөттөрү же мамлекеттик органдары, чарбалык уюмдарынын ортосундагы келишимдердин (макулдашуулардын) негизинде алардын иш-аракеттерин (чечимдерин) координациялоо, экономиканын, илим менен техниканын белгилүү тармактарында кооперациялануу же биргелешкен өндүрүштүк-чарбалык ишмердикти жүзөгө ашыруулары үчүн түзүлгөн ар кыл түрдөгү түзүлүштөрдүн тутуму. Мүчөлүк үлүштөрдүн эсебинен түзүлөт, уставдын негизинде аракеттенет, катышуучу тараптардын өкүлдөрү тең катышкан жетекчи органы болот.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык эмгек уюму

Эл аралык эмгек уюму (ЭЭУ, ) ― 1919-жылы түзүлгөн өкмөттөр аралык уюм. 1946-жылы ЭЭУ БУУнун эң алгачкы адистештирилген мекемеси болуп калган. 2005-жылга карата ЭЭУга 178 мамлекет (анын ичинде КР да) кирет. ЭЭУ эмгек шартын коргоо жана жакшыртуу, жумуш менен толук камсыз кылуу, жашоо-турмуш деңгээлин жогорулатуу, ишкерлер менен эмгекчилердин өзара кызматташуусун чыңдоо максатында өкмөттөрдү, ишкерлерди, эмгекчилерди теңдеш абалда бириктирип турат. Конвенциялар менен сунуштарды иштеп чыгат. ЭЭУ түзүмүн: Эларалык эмгек жыйыны, Административдик кеңеш, Эларалык эмгек бюросу, үч тараптуу комитеттер, аймактык жана атайын жыйындар түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эларалык эмес мүнөздөгү жаңжал

Эларалык эмес мүнөздөгү жаңжал – «кайсы бир мамлекеттин аймагында анын куралдуу күчтөрү менен мамлекетке каршы куралдуу күчтөрдүн же дагы мамлекеттик аймактын бир бөлүгүнө көзөмөлдүк кылган күчтөрдүн башкаруу жоопкерчилиги астында турган куралдуу уюшма топтордун ортосундагы жаңжалдар» Э. э. м. ж-дардын курмандыктарын коргой турган Согуш курмандыктарын коргоо жөнүндө 1949-жылдагы Женева конвенциясына 1977-жылдагы Кошумча II протоколу).

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык эсеп

Эл аралык эсеп — бир мамлекеттин аймагында турган юридикалык жактардын жана жеке жактардын (резиденттердин жана резидент эместердин) башка мамлекеттердин аймагында жайгашкан юридикалык жактар жана жеке адамдар менен өздөрү сатып алышкан (сатышкан) товарлар (иштер, кызмат көрсөтүүлөр) үчүн эсептешүүлөрү. Эл аралык эсеп эл аралык банк иш тажрыйбаларында кабыл алынган: банк которуму, инкассо, аккредитив тариздеринде ишке ашырылат.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык юрисдикция

Эл аралык юрисдикция ― айрым катмардагы иштердин эл аралык органдардын кароосуна тийиштүүлүгү. Эл аралык юрисдикция мамлекеттин юрисдикциясынын жалпы принциптеринин өзгөчөлүү болуп саналат, б. а. анын эгемендүүлүгүнүн чектелүүсүн шарттайт. Ошондуктан, кандайдыр бир эларалык уюмдун юрисдикциясына баш ийдирүү үчүн тийиштүү мамлекеттин ачык макулдугу талап кылынат. Алып айтсак, БУУнун Эл аралык сотунун статутунун 36-беренеси боюнча мамлекеттер өзү үчүн Эл аралык соттун юрисдикциясы милдеттүү экени жөнүндө билдирүүлөрү мүмкүн (бирок милдеттүү эмес). Көпчүлүк мамлекеттер азыркы күнгө чейин анын юрисдикциясынын милдеттүүлүгүн тааныша элек.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык-укуктук жоопкерчилик

Эл аралык-укуктук жоопкерчилик ― эл аралык укук субъектисинин эл аралык-укуктук милдет-тенмелерди бузуунун натыйжасында башка бир субъектиге келтирген зыяндын ордун толтуруп берүү милдети же эгер атайын эл аралык келишимде каралган болсо (чексиз жоопкерчилик), эл аралык укук ченемдерин бузбастан эле, кандайдыр бир иш-аракеттин натыйжасында тарткан материалдык зыяндын ордун толтуруу милдети.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык-укуктук адат

Эл аралык-укуктук адат — эгер андай өз ара мамилелер эл аралык келишимдер аркылуу жөнгө салынбаган болсо, баардык же айрым мамлекеттердин өз ара мамилесинде узак мезгилден бери колдонулуп келаткан эрежелер. Анын зарыл шарттары – Эл аралык-укуктук адатты баардык же айрым өлкөлөрдүн иштиктүү колдоосу (белгилүү бир аракеттер аркылуу) же андай аракеттерден калыс калуу жолу менен таануусу. Ошол эле учурда, өзөгүндө эгемендик жана теңдик турган каадалар баардык өлкөлөр үчүн бирдей болууга тийиш.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эл аралык-укуктук таануу

Эл аралык-укуктук таануу — кандайдыр бир мамлекет (эл аралык укуктун башка субъекттери) менен юридикалык мамиле түзүүгө даяр экендигин жана аны менен толук кандуу дипломатиялык, өкүлчүлүк ж.б. мамилелерди колдой тургандыгын билдирүүчү мамлекеттин бир тараптуу актысы. Эл аралык-укуктук таануунун түп жайы конституциялык эмес жол менен, улуттук-боштондук кыймылдары же согушуп жаткан тараптар аркылуу жаңы мамлекеттер менен өкмөттөрдүн келип чыгуусуна барып такалат. Теориялык жактан алганда, кайрадан жаралган мамлекеттердин укук субъектиси катары таанылышынын зарылдыгы жок. Ошондуктан, Эл аралык-укуктук таануу укук түзүү жагдайына караганда саясий мааниге көбүрөөк ээ болот. Алар де-факто таануу жана де-юре таануу болуп бөлүнөт.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Элдердин (улуттардын) өзүнөзү аныктоого укугу

Элдердин (улуттардын) өзүнөзү аныктоого укугу – конституциялык укук илиминде элдердин (улуттардын) өздөрүнүн башка мамлекеттин курамында болууну кааларын же өздөрүнүн мамлекеттик түзүлүшүнө ээ болууну кааларын аныктоо укугу. Көп улуттуу мамлекеттердин алкагында Э. ө. а. у. кээде өзүнчө федеративдүү мамлекеттердин конституцияларында аныкталат. Элдердин өзүнөзү толук аныктоо (б. а. бир мамлекеттин курамынан чыгып кетүүгө чейинки) укугу бүгүнкү күндө дүйнөнүн эчбир конституциясында кезикпейт (РФтин курамындагы кээбир республикалардын конституцияларында бир тараптуу тартипте жарыяланса да, м.: Туванын 1993-жылкы Конституциясында).

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Элдердин өз тагдырын өзү чечүү принциби

Элдердин өз тагдырын өзү чечүү принциби – эларалык укуктун негизги императивдик принциптеринин бири, толук аталышы – «Элдердин теңчилик жана өз тагдырын өзү чечүү принциби» (БУУ Уставынын 1-статьясынын 2-пункту). Анын эларалык-укуктук мазмунунун жалпыга таанылган түшүндүрмөсү 1966-жылдагы Адам укугу жөнүндөгү Пактынын 1-статьясында мазмуну боюнча бирдей болуп камтылган: «Баардык элдердин өз тагдырын өзү чечүүгө укугу бар. Ушундай укуктан улам, алар өзүнүн саясий статусун эркин орното алат жана өздөрүнүн экономикалык, социалдык жана маданий өнүгүүсүн эркин камсыз кылат».

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Элдердин укуктары

Элдердин укуктары – эларалык укуктун субъектиси катары, элдердин (жана мамлекеттердин) укуктарын жана милдеттерин жөнгө салуучу, эларалык-укук ченемдеринин калыптанып келе жаткан тутуму (кээде «Элдердин укуктарынын эларалык укугу» деп аталат).

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр