Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Максим Горький

''Максим Горький frameless|center|uprightЖалпы маалыматеноТөрөлгөндө берилген аты: Алексей Максимович ПешковЛакап аты: Максим Горький
Иегудиил ХламидаТуулган жылы: 16 (28)-март 1868Туулган жери: Нижний Новгород,Орусия ИмпериясыӨлкө: Орусия Империясы,СССPКаза болгон: 18-июн 1936 (68 жашында)Ишмердүүлүгү: Жазуучу,драматургЖанры: Роман,ДрамаКол тамгасы: 150px|border|
Алексей Максимович Пешков (Орусчасы: Алексе́й Макси́мович Пешков; 28-Март 1868 — 18-Июнь 1936) 
Орус жана Советтик жазуучуВайнберг И. И. Горький Максим. // Русские писатели. 1800—1917. Биографический словарь. Т. 1. — : Изд-во «Советская энциклопедия», 1989. — С. 645—657., Социалисттик Реализм жобосунун түптөөчүсү ж-а саясий активист.

 Библиографиясы 

 Романдары 
 1899 — «Фома Гордеев»
 1900—1901 — «Үчөө»
 1906 — «Эне» 
 1925 — «Артамоновдордун иши (роман)»
 1925—1936 — «Клим Самгиндин өмүрү»

thumb|left|upright| Горький, ‎Лев Толстой м-н Ясная Полянада, 1900-жыл

 Булактар 
Категория:ССРС жазуучулары
Категория:Орус жазуучулары
Саадаев Жайнак

Өмүр баяны 
Саадаев Жайнак (1893, Чүй району, Бурана айылы –1937) – советтик, партиялык ишмер. Биринчи дүйнөлүк согушта тыл жумушунда кызмат өтөгөн. Австрияда туткунда болгон. Кызыл Армиянын курамында Бердичев шарында кызмат өткөргөн.1993 1919-ж. Ташкендеги советтик, партиялык кызматкерлердин 6 айлык курсун бүтүп, 1928–30- ж.ж. Москвадагы марксизм-ленинизм курсунда окуган. 1938-ж. репрессияланып, кийин акталган. 
 Эмгек жолу 
1919-ж. Саадаев Токмок волостунун милиция башчысынын орун басары болуп дайынданылат. Ошол кезде Токмокто Ф. С. Дубовицкий, В. И. Стомин, И. Г. Чебыкин сыяктуу тажрыйбалуу комунисттер чогуу эмгектенишкен эле. Токмок шааркомунун катчысы, 1922-ж. «Кошчу» бирикмесинин Бишкек уезддик комитетинин төрагасы. Кыргыз обкомунун 2-катчысы, Кыргыз АССР БАКтын төрагасынын орун басары болуп иштеген. 1923-ж. 15-марта болуп өткөн Пишпек уездинин эл депутаттар советин экинчи курултайынын ишине Саадаев активдүү катышкан. 1930–33-ж.ж. Кыргыз обкомунун көзөмөлдөө комиссиясынын төрагасы. Кыргыз АССРинин жумушчу-дыйкан инспекциясынын эл комиссары. 1933–34-ж.ж. ВКП(б) БКнын Орто Азия боюнча инструктору. 1937-ж. СССР БАКтын мүчөсү. 1950-жылдардын ортосунда алгачкы ирет акыйкаттын таңы белестегенде, анын ысымы биринчилерден болуп акталып чыккан. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы. -Б.,2003 ж. 

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Чүй району
Категория:Бурана айылы
Мусабек Бошкоев

Өмүр баяны 
Мусабек Бошкоев 1905-жылы Ысык-Көл облусунун, Түп районуна караштуу Сары-Толгой айылында туулган.

1933–35-жылдары Ташкендеги Орто Азия марксизм-ленинизм курсунда окуган.

1943-жылы Ивано-Вознесенскийдеги аскердик-саясий окуу жайын бүткөн.

 Ишмердүүлүгү 
1935-жылдан Ош облусунун Кара-Суу пахта тазалоочу заводунда кадрлар боюнча бөлүм башчы.

Куну тери союзунун кыргыз конторасында инспектор, директор болуп иштеген.

Дан азык даярдоо кыргыз конторасында уполномочен, 1938–39-жылдары Тянь-Шань округдук аткаруу комитетинде жооптуу катчы, Кыргызстан КомПартиясынын Тогуз-Торо райкомунун 1-катчысы, партиянын Тянь-Шань округдук комитетинде бөлүм башчы.

1939–41-жылдары Кыргызстан КП Тянь-Шань обкомунун II, I катчысы болуп иштеген.

1942–43-жылдары Токмок шаарындагы 107-кавалериялык дивизиясында – комиссар, Фрунзе облусундагы эмгекчилер депутаттарынын Сталин райондук аткаруу комитетинин төрагасы, 1944-жылдан Талас облустук аскер комиссариатынын начальниги, 1946–48-жылдары Кыргызстан КомПартиясынын Чүй райкомунун I катчысы, 1948–50-жылдары Ысык-Көл облусундагы Ново-Вознесеновка аткаруу комитетинде төрагынын орун басары жана облпромсоюздун төрагасы болгон.

1950–54-жылдары Түп райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары, айыл чарба бөлүмүнүн башчысы, Ысык-Көл айыл чарба башкармасында капиталдык курулуш бөлүмүнүн начальниги, 1954–55-жылдары Ысык-Көл облустук айыл жана колхоз курулуш башкармасынын начальниги, 1955–58-жылдары Түп районундагы Ленин атындагы башкармасынын төрагасы болуп иштеген. 1975-жылы дүйнєдєн кайткан.

 Сыйлыктары 
“Ардак Белгиси”, Кызыл Жылдыз, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдары менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Нарын облусуна 70 жыл.Энциклопедия.-Б., 2009

Категория:Инсандар
Каркыра өрөөнү

Каркыра өрөөнү ― Ысык-Көлдүн чыгышында. Түндүгүнөн Кетмен жана Кеген тоолорун, түштүгүөн Тескей Ала-Тоонун тармагы менен чектелет. Аянты 400 км ге жакын. Узундугу 78-82 км, туурасы 35 км (жазы жери). Деңиз деңгеели 1800-2750м бийиктикте. Рельефи боюнча 5 районго бөлүнот:
 жапыз Ала-Тоонун чыгыш тарабы;
 каптал өрөөндөрү көп тескей Ала-Тоонун түндүк бети;
 коо-колоттуу, каксоо адырлуу Кетмен тоосунун түштүк капталы.
 чаптуу жарым чолдүү Чаар-Кудук жана Кегендин адырлары;
 Каркыра түздүгү.

Тоолору палеозойдун аки таш тегинен, кумдуктан жана граниттен, адырлары палеоген менен неогендин кызыл чопо жана кум шагыл аралашкан, борпоң тектеринен, түздүгү аллювийден турат. Генезистик тиби боюнча синклинорий-грабен, структурасы Түндүк Тянь-Шаньдын Ысык-Көл зонасы менен байланыштуу. Климаты континенттик, жайы ысык (15-25°С); январ-дынорт. темп-расы – 10...–12°С. Жылдык жаан-чачыны 300–450 мм. Шамал кыш-кысын батыш, жайкысын көбүнчө чыгыш тарапка согот. Суулары: Каркыра, Кеген жана Текес. Өтө шордуу Тузкөл көлү бар. Өрөөн күрөң жана кара топурактуу. Талаатулаңы, тескей беттери ндешалбаа, кара-га, адырларда кургакталаа өсүмдүктөрү басымдуу. Малчарбасына ыңгайлуу; Кеген, Шакыдысуу кыш жайгашкан. Башкы авт. жолу Алматы менен Нарын кол р-нун Кеген аркылуу байланыштырат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Өрөөндөр
Бекбо Айдаров

Өмүр баяны 
Айдаров Бекбо 1908-жылы Талкан болушунда, Калинин районунда туулган. 1932-жылдан ВКП(б) нын мүчөсү. 

 Ишмердүүлүгү 
Эмгек жолун 1928-ж. Калинин районунун ком¬сомол ячейкасынын катчысы, айылдык мал чарба шериктештигинин төрагасы болуп баштаган. 1930–34-жылдары Кыргыз кавалерия полкунда кызмат өтөгөн. 1934–36-жылдары Республиканын Ички иштер эл комиссариатында иштеген. 1936-жылдан элге билим берүү бөлүмүндє инспектор, СССР эл комиссарлар советинин даярдоо боюнча ыйгарым укуктуу комитетинин Кыргызстан боюнча инспектору. 1937–38-жылдары атайын курстарда окуйт. 1938–39-ж. Даярдоо Эл комиссариатынын Ала-Бука району боюча уполномочени, Ала-Бука райкомунун II катчысы, 1939–40-жылдары Кыргызстан КомПартиясынын (б) Жалал-Абад обкомунун кадрлар бөлүмүнүн башчысынын орун басары, Жалал-Абад облаткомунун төрагасы болуп иштеген. 1942–43-жылдары Кыргызстан КомПартиясынын(б) Тянь-Шань обкомунун I катчысы болуп иштеген.1943-жылдан Кыргызстан совхоздор эл комиссариатынын саясий башкармасында начальниктин орун басары болгон. 1947-жылдан Казакстанда иштеген. 
 Сыйлыктары 
“Ардак белгиси” ордени менен сыйланган. 

 Колдонулган адабият 
Нарын облусуна 70 жыл.Энциклопедия.-Б.,2009

Категория:Инсандар
ТЕСЛЕНКО Григорий Степанович

Өмүр баяны 
ТЕСЛЕНКО Григорий Степанович 1904-жылы Херсон губерниясы, Херсон уезди, Марьевка кыштагында жарык дүйнөгө келген. 1930-жылдан КПСС тин мүчөсү. 1947-жылы КПСС БКнын алдындагы жогорку партиялык мектепти бүткєн. 1926–30-жылдары Кыргызстанда чек-ара аскерлеринде кызмат өтөгөн. 
 Ишмердүүлүгү 
1930–32-жылдары Каракол районунда колхоз башкармасынын төрагасы, 1932–37-жылдары ошол эле райондо райколхозсоюздун төрагасы, райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары, 1938-жылы Кыргызстан ВКП (б) нын Түп райондук комитетинин II, I катчысы, 1940–43-жылдары Кыргызстан КП Ысык-Көл обкомунун II катчысы. 1943–45-жылдары Кыргызстан КомПартиясынын Тянь-Шань обкомунун I катчысы болуп иштеген. 1947–66-жылдары Украинада иштеген. 1986-жылы Украинада дүйнөдөн кайткан. 
 Сыйлыктары 
“Ардак Белгиси” ордени жана медалдар менен сыйланган.
 Колдонулган адабият 
Наырн облусуна 70 жыл. Энцикпедия. -Б.,2009. 

Категория:Инсандар
Эмгекчил

Эмгекчил — Кыргызстандын Нарын облусунун Нарын районундагы айыл. Эмгекчил айыл аймагына кирет.

1928-жылы негизделип 1954-жылга чейин Эмгекчил артели, 1954―1956-жылдары Маленков атындагы колхоз, 1956-жылдан тартып Эмгекчил аталып калган. Райондун административдик борбору ― Нарын шаарынан 26 км аралыгында, Рыбачье темир жол бекетинен 160 км. Орто мектеп, балдар бакчасы, маданият үйү, 2 китепкана,спорт комплекси, турмуш-тиричилик комбинаты, фельдшер-акушердик пункт бар. Улуу Ата-Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган.

 Калкы 
Калкы - 2826 киши (1986); 2930 киши (2009); негизинен кой чарбасында эмгектенишет.

 Булактар 

Категория:Эмгекчил айыл аймагы
Осмонкул Алиев

Осмонкул Алиев (1903, Чүй облусу, Жайыл району, Чолок-Арык айылы – 1938, Бишкек) – советтик Кыргызстандагы агартуучу, журналист, мамлекеттик жана саясий ишмер.

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Осмонкул Эгембай уулу Алиев 1903-жылы Нурмухаммеди коруп агып калган 

1913-1916-ж. кфсден острый крылышки жеп ичи отуп туалет таппай калган деп айтып берген Чынгыз хан 

1917-1918-жж. Ал кальенте эстамор кальенте эстаморр деген ырды чыгарган. 

1924–26-ж. Кенеш тобу деген группа менен таанышкан 

Возьми телефооон детка,язнаю ты хочешь позвонииить мне сегодня,я слил на тебя сотня и на вееерх еще сотня 

1927–30-ж. Ошка оператор болуп бала болуп кетти 

1930–31-ж. Кайра Нурмухаммедге келип адан акыл сураган,бирок ал эчнерсени билбейм деп уйдон кууп чыккан 

1937-ж.На самом деле Нурмухаммед был красавчиком,анын озунун мэси бар экен деп эле кетирип койгон 

Ошондо Лампочка ны жак же куйгузбу? 

С

 Ал жана доору тууралуу адабият 
 Бейше Урстанбеков, Тынчтыкбек Чороев. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. - ISBN 5-89750-028-2. – 288 бет. 

 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003 
 Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б., 2003 

 Интернеттеги шилтемелер 
 https://www.open.kg/about-kyrgyzstan/socio-economic-resources/mass-media/1375-osmonkul-aliev-glavnyy-redaktor-pervyh-kyrgyzskih-pechatnyh-izdaniy.html 
 http://www.dem.kg/ru/massmedia/kyrgyztuusu 
 https://ok.ru/vetommirey/topic/62840024055979 

 Ички шилтемелер 
Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Чүй облусу
Категория:Туулгандар 1903-жылы
Категория:Өлгөндөр 1938-жылы
Категория:Куугунтукталгандар
Категория:СССР
Категория:Сталинизм
Соң-Көл

Соң-Көл - Ички Теңир-Тоонун бийик тоолорунун арасында деңиз деңгээлинен үч миң он алты (3016) метр бийиктикте жайгашылган, жаратылышы эң эле кооз, көзгө көркөмдүү көлдөрдүн бири. Анын жаратылышын жарашыктуу көркүнө чыгарып көлдү айландыра курчаган тоо кыркалары, жылга жыбыттарынан агып түшкөн мөлтүр тунук кашка суулары, тоолордун асман тиреген аскалуу чокулары курчайт, Соң-Көлгө артарабынан 20дан ашуун агын суулар куюп анын деңгээлин төмөндөтпөйт.

 Гидрографиясы 
Жалпы аянты — 278 км², таза суунун көлөмү — 2,4 км³, узуну — 28 км, туурасы — 18 км. Орточо тайыздыгы — 8,6 м, максималдуу — 14 м. Көлдүн жайгашкан жери тектоникалыктан пайда болгон. Көлдүн жээги — ылдый, көлдүн жээгинин сызыгы өтө байкалбайт. 

Ал эми Ак-Таш, Таш-Дөбө, Кара-Кеченин тынымсыз куйган шар суулары кышкысын да көп тоңо бербейт.

Сөң-Көлдүн узундугу -29, туурасы -17 километрге созулуп, 292 чарчы км. болгон көлдүн аймагын түзөт.
Көлдүн тереңдиги ар түрдүүчө, чыгыш тарабы 10-15 метр болсо, батыш тарабындагы тереңдиктери 22 метрге чейин жетет.

Көгөргөн көлдүн айланасына ар түрдүү чөптөр өсүп, кызыл-тазыл гүлдөр менен саймаланып эң эле кооз, кээ бир жээктен эшилген майда кызыл кумдуу пляждарды учуратууга болот. Ошондой эле жээктердеги тоо боорлору бетегелүү тоо чөптөрү жамынып төрө түлүк малдын берекелүү мекени.

Сөң-Көлдө сууда сүзүүчү жана саз канаттууларынын 66 түрү жашагандыгы далилденди. Алардын 29 түрү көл жээктериндеги өрөөндөрдө уялашып, балапандарын чыгара тургандыгы, ал эми 37 түрү болсо күзгү жана жазгы келгин канаттуулар экендиги байкалды. Сөң-Көлдүн үстүндө өрдөк, чүрөк, каздар, ак-чардактар сүзүшсө анын астында ар түрдүү чабак урушат. Сөң-Көлдөгү канаттууларды ар түрдүү жоготуулардан коргоп, көбөйүшүнө толук шарттарды түзүү үчүн мамлекет тарабынан корукка алынган.

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2

категория:Кыргызстандын көлдөрү
категория:Нарын облусу
категория:Теңир-Тоо
Конкин, Григорий Ефимович

180px|thumb|Григорий Ефимович Конкин
Конкин Григорий Ефимович (1911, Жети-Өгүз району, Кызыл-Суу айылы — 1941, Москва облусу, Дубосеково разъезди) Советтер Союзунун Баатыры (1942.21.07, өлгөндөн кийинУказ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 21 июля 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 23 июля (№ 28 (187)). — С. 1.). 
1941-ж. Советтик Армияда 316-аткычтар дивизиясынын аткычы (Батыш фронту, 16-армия). 
1941-ж. 16-ноябрда Дубосеково разъездинде 28 панфиловчулардын тобу менен душмандын танкалары жана жөө аскерлеринин көптөгөн чабуулуна каршы эрдик көрсөтүп курман болгон. 
Бишкек шаарында «Жаш Гвардия» проспектисиндеги Баатырлардын аллеясында бюсту орнотулган. Немидов айылдык клубунда Баатырга арналган музей ачылган. Ал коюлган жерде мемориал орнотулган. Конкиндин аты менен Жети-Өгүз районундагы айыл, мектеп, Каракол шаарында көчө аталган, Туулган жери Кызыл-Суу айылында бетондон бюсту орнотулган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

Категория:Советтер Союзунун Баатыры
Категория:Инсандар
Жапалак уулу Алымбек

Жапалак уулу Алымбек (19-кылымда жашаган) — орус падышалыгына элчиликке барган өкүлдөрдүн бири.

Бугу уруусунун желдең уругунан чыккан бий; түндүк кыргыздарынын 1824–1825-ж. Орусияга жиберген үчүнчү элчилигине катышкан. Элчилик эмгеги үчүн 1827-ж. орус өкмөтү тарабынан Андрей тасмасына тагылуучу алтын медаль жана аты жазылган кылыч менен сыйланган. 

 Булактар 
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б., 2003 

Категория:Инсандар
Категория:Элчилер
Алымгазы Конушбаев

180px|thumb|Конушбаев Алымгазы
Конушбаев Алымгазы (1942-ж. т., Ысык-Көл району, Темир айылы) — сүрөтчү-жасалгалоочу. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1992). Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2022).

1965-ж. Бишкек сүрөтчүлер окуу жайын бүткөн. 
1965-жылдан Кыргыз мамлекеттик драма театрында сүрөтчү-жасалгалоочу, 1972-жылдан ошол эле театрда улук сүрөтчү-жасалгалоочу. 
1974-жылдан Ош кыргыз драма театрында башки сүрөтчү. 
Ал төмөнкү спектаклдерди жасалгалаган: «Ак Кеме», «Коммунист Танабай Бакасов» (Ч. Айтматов), «Отелло», «Он экинчи түн» (В. Шекспир), «Ак Мөөр», «Эр Төштүк» (Ж. Садыков), «Ашырбай», «Алдар көсө» (Т. Абдумомунов), «Түпкүрдө» (М. Горький), «Жаңыл Мырза» (А. Куттубаев, К. Маликов), «Курманбек» (К. Жантөшев), «Текшерүүчү» (Н. Гоголь), «Болот кантип курчуду» (Н. Островский), «Күнөстүү арал» (М. Гапаров), «Байыркы жомок» (М. Байжиев) жана башка. Ал «Ашырбай» (1985), «Эр Төштүк» жана «Ак Мөөр» (1992) спектаклдеринин жасаласы үчүн Республикалык конкурстун жеңүүчусү. М. Рыскулов атындагы сыйлыктын лауреаты.

 Колдонулган адабияттар 
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Кыргыз театры
Кускаков, Акелең

Кускаков Акелең (1951-ж. т, Жети-Өгүз району, Кичи-Жаргылчак айылы) — артист, режиссёр. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1993). 
1974-ж. Кыргыз академиялык драма театрынын алдындагы студияны, 1979-ж. Ташкендеги А. Н. Островский атындагы театр өнөрү институтун, 1986-ж. Москвадагы А. В. Луначарский атындагы ГИТИСтин Жогорку режиссёрдук курсун бүтүргөн. 
1974—85-ж. М. Рыскулов атындагы Нарын музыкалык драма театрында артист, 1986—91-ж. режиссёр болуп эмгектенген. 1991-жылдан К. Жантөшев атындагы Ысык-Көл драма театрынын режиссёр-коюучусу. 
Аткарган негизги ролдору: 
Бекболот (Т. Актанов, «Күч күйөө») 
Фигаро (П. С. Бомарше, «Фигаронун үйлөнүшү») 
Порфирий Петрович (Ф. М. Достоевский, «Кылмыш жана жаза») 
Магдуф (В. Шекспир, «Макбет») 
Генерал-губернатор (Ж. Садыков, «Таабалды Пудовкин») жана башка. 
Режиссёр катары койгон спектаклдери: 
«Махабат өткөөлү» (Б. Өмүралиев)
«Куу дөңгөч» (С. Сарыгулов) 
«Сапарлашым менин» (Б. Сейдакматов, Республикалык конкурста 1-орунду алган, 1986) 
«Аксаткын менен Кулмырза»; «Отрар трагедиясы» (Э. Эрматов) 
«Эр Табылды» (Т. Актанов) 
«Өмүр булагы» (Н. Байтемиров) 
«Таң азандан ойгонуп» (В. Шукшин) 
Жашынмак (Ж. Субанбеков) 
«Кайран эл» (Д. Сариев) 
«Махабат азгырыгы» (Б. Шалдыров)
«Манас, Манас болгону...» (Ж.Кулмамбетов)
"Биз, экөөбүз" (Ж.Кулмамбетов) 
жана башкалар. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.
А.Тажыбаева. Борбордук Азиянын эпикалык театры: калыптанышы жана өнүгүшү. Бишкек, Бийиктик, 2009. ISBN 978-9967-13-540-6

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Категория:Кыргыз театры
Категория:Ташкент театр институту
Мамасалиев Калдар

Мамасалиев Калдар (1908, Өзбек ССРи, Фергана областы Ак-Коргон кыштагы - 1976, Ленин району, Сакалды кыштагы) — пахтачы, Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Коллективдештирүү мезгилинде колхозду уюштурууга активдүү катышкан. Ленин районундагы «Коммунизм» колхозунун пахтачылык бригадасында звено башчы. Бир нече жыл катары менен ал башкарган звено пахтадан жакшы түшүм алып келген. 1947-жылы 3 га аянттын ар гектарынан 89,3 вден, 1948-жылы 6 га аянттын ар гектарынан 73 цден пахта жыйнап алган. 

 Сыйлыктары 
Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж. 

Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Томсен, Вильгельм Людвиг

thumb|right|Вильгельм Людвиг Томсен.

Томсен Вильгельм Людвиг (1842–1927-ж.ж) – даниялык тилчи.

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Даниялык атактуу түрколог окумуштуу Вильгельм Людвиг Томсен (даниялыкча ысымы - Vilhelm Ludwig Peter Thomsen) 1842-жылы 25-январда Копенгаген шаарында туулган.

Копенгаген университетинин профессору Дания Королдук илимдер коомунун президенти. 

Анын илимий эмгектеринде финн-угор ж-а түрк тилдери, финн, герман жана балтика тилдеринин карым-катнашы изилденген. 
Томсен Орхон – Енисей жазууларын окуп (1893), анын байыркы түрк жазуусу экендигин аныктаган. 

1927-жылы 12-майда Копенгаген шаарында каза болгон. 

 Эстутум 
Вильгельм Людвиг Томсендин ысымы Түркиянын ордо шаары Анкарадагы ири көчөлөрдүн бирине ыйгарылган.

Томсендин элеси Копенгаген шаарынын чордонундагы устун эстеликте башка да үч ири даниялык тилчинин (Rasmus Rask, N.L. Westergaard, Karl Verner) бейнелери менен чогуу чагылдырылган. 

 Эмгектеринин кыскача тизмеси 
 «Der Ursprung der russischen Staates», 1879, перевод: «Начало русского государства» (1891 г.)
 Дешифровка орхонских и енисейских надписей. — Записки Восточного отделения Императорского русского археологического общества, т. VIII, 1894.
 Inscriptions de l’Orkhon, 1896.
 История языковедения до конца XIX века. М., 1938.

 Колдонулган адабияттар 
 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2) 

 Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003

 Кыргыздар. Он томдук жыйнак / Түзүүчүлөр Кеңеш Жусупов, Каныбек Иманалиев. - Бишкек: Учкун, 2004. - Т. 1-10. - ISBN 9967-413-89-1. 

 Brøndal, Viggo. 1927. "L'œuvre de Vilhelm Thomsen." Acta philologica scandinavica 2:289-318. København.

 Wickman, Bo. 1988. "The history of Uralic linguistics." In The Uralic Languages: Description, History and Foreign Influences, edited by Denis Sinor. Leiden: Brill. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 Томсендин өмүр таржымакалы 

Категория:Түркология
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Инсандар
Категория:Европа
Категория:Борбордук Азия
Маматурдиев Ашыралы

Маматурдиев Ашыралы (1899-жылы азыркы Кара-Суу району, Дыйкан-Кыштак кыштагы - 1985) - пахтачы, Социялистик Эмгектин Баатыры (1951). 1950-жылдан КПСС мүчөсү. 1925-48-жылдары комүр кенинде бургулоочу, 1948-жылы Кара-Суу районундагы «Кызыл-Шарк» (азыркы Таширов атындагы.) колхозунда колхозчу болуп иштеген. Жылдан ушул чарбанын пахтачылык бригадасында звено башчы.1950-жылы анын звеносу 6 га аянттын ар гектарынан 66,3 цден пахта жыйнап алган.
 
 Сыйлыгы 
Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
 Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж. 

Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Усупов Макай

УСУПОВ Макай (1924-ж.т., Каракол ш.) – тарыхчы жана географ, тарых илиминин доктору. 
 Билими 
Караколдогу мугалимдер, Кыргыз мамлекеттик педогогикалык институттарын бүткөн (1951). 
 Ишмердүүлугү 
1951–54-ж. Караколдогу мугалимдер институтунда
окутуучу, 1954–57-ж. «Мугалимдер гезитинин» жооптуу катчысы, редактору, 1962–69-ж. Кыргызстан КП
БКнын лекторлор тобунун жетекчиси, Кыргызстан КП БК менен Кыргыз ССР Министрлер Советинин пар-
тиялык-мамл. контролдоо комитетинин илим ж-а маданият бөлүмүнүн башчысы, 1969-жылдан Кыргызстан КП
БКга караштуу Партия тарыхы институтунун партиялык курулуш секторунун башчысы, улук илимий кызматкер, партия
тарыхы секторунун башчысы. Анын эмгектери Кыргызстан Компартиясынын тарыхына ж-а партиялык
курулушка арналган. Усуповдун 1 монографиясы, 11 китепчеси жана көптөгөн илимий макалалары бар.
 Наамдары 
Экинчи даражадагы Ата Мекендик Согуш ордени, медалдар менен сыйланган.
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003

Категория:Инсандар
Утби, Абу Наср Мухаммед

УТБИ Абу Наср Мухаммед (961–1022) – орто кылымдардагы араб тарыхчысы.

Негизги китеби – «Тарих ал йамини» («Башкаруучунун тарыхы»). 

Бул эмгекти 1021-ж. аяктап, Газневи мамлекетинин башкаруучусу Махмуд Газневиге арнаган, анткени Утби ал учурда Махмуд Газневинин кол астында иштеп турган. 

Ошол учурдагы тарыхый окуяларга өзү катышып жана алардын тарыхын жазган. 

Утбинин Кыргызстандын аймагындагы Караханийлер мамлекетинин ж-а Орто Азиянын тарыхы боюнча жазган эмгектеринде баалуу маалыматтар берилген. 

Анда Караханийлер мамл-нин тарыхы чагылдырылып, Буура хандын Бухарага жасаган жортуулу, анын Саманилер династиясынын башкаручусу Нух ибн Мансур м-н болгон согушу ишенимдүү фактылар менен сүрөттөлгөн. 

Өз эмгегинде Утби Мансурдун уулу Мунтасир ибн Нухтун Карахандарга каршы күрөшү, Карахан ханзаадасы Илек-хан менен болгон келишим, анын шарттары тууралуу баяндама берген. 

Утбинин Караханийлердин тарыхы жөнүндөгү бул эмгеги фарсы, араб, англис тилдеринде басылып чыккан.

 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз тарыхы: энциклопедия. 2003-ж.

 Чоротегин Т.К., Молдокасымов К.С. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр. 

 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Кыргызстана: Краткий энциклопедический словарь). – (ISBN 5-89750-028-2)

 

 

 Интернеттеги шилтемелер 
 
 

Категория:Тарыхчылар
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Чыгыш таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргызстан
Категория:961-жыл
Категория:Инсандар
Категория:10-кылым
Категория:Этнография
Категория:Булак таануучулар
Категория:Борбордук Азия
Фучик, Юлиус

Фучик Юлиус (1903–43) – чех журналисти ж-а коомдук ишмер.
 Билими 
1912–23-ж. Прага университетинин философия факультетинде окуган. 
 Ишмердүүлүгу 
20-ж-дан «Руде право» газетасынын, «Творба» журналынын редактору. 1930, 1934–36-ж. СССРде болуп (Кыргызстанда 1930, 1935-ж.), «Эртеңкибиз кечээкиге айланган өлкөдө» (1932) деген китеп жана көркөм очерктер циклин жазган. Антифашист. 1941-жылдан жазган макалаларында чех элин азаттык күрөшкө үндөгөн. 1942-ж. гестапого колго түшүп, 1943-ж. Германияда өлтүрүлгөн.
 Эмгеги 
Праганын Панкрац түрмөсүндө жатып каршылык көрсөтүүчүлөрдүн каармандыгы жөнүндө «Дарга асылар алдындагы сөз» деген китебин жазган. Анын ысмы м-н Бишкектеги парк аталган.
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз тарыхынын энциклопедисы Б,2003

Категория:Инсандар