Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Транскрипция

Транскрипция –(лат.с. көчүрүп жазуу сөзүнөн келип чыккан)

Бир графикада жазылган тексти же айрым сөздөрдү башка графикага которуу деген маани билдирет. 

Белгилүү бир афавитке негизделет да транскрипция учурунда алфавитти кошумча  белгилер менен толуктоого жол берет.               

Мисалы:Bishkek, Ta1as, Balykchy . 

 Транскрипция деген эмне? 
Кеп агымында айтылган же текст тутумунда  колдонулган сөздөрдүн тыбыштык жагын  так жазуу  үчүн колдонулган шарттуу белгилердин системасы .

               Транскрипциянын  жол – жоболору латын графикасынын  негизинде эл аралык стандарт уюму тарабынан иштелип чыккан. Транскрипция  белги менен тыбыштын оросунда  так шайкештик камсыз кылат да, бир тыбыш  дайыма бир гана тыбыш менен окулат.

 Транскрипциянын түрлөрү: 
Кеп агымында айтылган же текст тутумунда колдонулган сөздөрдүн  тыбыштык курамын такберүү жагынан фонетикалык   жана фонологиялык транскрипция- деп 2 топко бөлүнөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 http://kyrgyzinfo.ru 
Категория:Билим берүү
Терминдер

Терминдер - профессионалдык лексика, белгилүү кесипке байланыштуулугу жагынан терминдерге жакын. Ошондуктан профессионалдык сөздөр менен терминдерди бириктирип атайын лексика деп да аташат.
Термин (латын сөзү «termizүs” – «чек», «чек ара») деп илимдин, техниканын, искусствонун, чарбанын жана экономиканын жана башка тармактарга тиешелүү атайын түшүнүктөрдү так атоо үчүн колдонулган сөз же сөз айкашы аталат. Алар кесип сөздөрүнөн төмөнкү белгилери менен айырмаланат:

 1) Терминдерде көп маанилүүлүктүн, өтмө маанилүүлүктүн, экспрессивдүүлүктүн жоктугу, тактап айтканда, бир илимдин же техниканын тармагындагы бир термин бир гана түшүнүктү туюндуруп, бир гана маанилүү болушу керек;

 2) Терминдер тигил же бул түшүнүктү так атоо үчүн тилдик закон ченемдерге, эрежелерге ылайыкталып, лексикалык моделдердин үлгүсүндө атайын иштелип чыгат жана мамлекеттик же илимий мекемелер тарабынан официалдуу түрдө кабыл алынат.
Ар бир илимдин, техниканын, искусствонун жана башка тармактардагы терминдердин жыйындысын терминология изилдейт.
Ар кайсы тармактарга тиешелүү болгон терминдерге мисал келтирсек:

 а) коомдук илимдер боюнча-материя, аң-сезим, диалектика, революция, партия, капитализм, социализм, коммунизм, базис, экономика, диктатура, пролетариат жана башка;

 б) физика боюнча-механика, оптика, атом энергиясы, магнит талаасы, салыштырма салмак, чыңалуу, инерция, ылдамдык, кванттык электродинамика жана башка;

 в) математика боюнча-синус, косинус, үч бурчтук, квадрат, теңдеме, параллелипипед, дифференциал, интеграл, плюс, минус, тамыр, көптүк, туюнтма, амал, бөлчөк, бөлүү, көбөйтүү жана башка;

 г) медицина боюнча-ангина, диагноз, стрептоцид, наркоз, хирург, окулист, профилактика, грипп, миокард, пинцет, анализ, теапия, лейкемия жана башка;

 д) лингвистика боюнча-лексика, фонетика, фонема, сингармонизм, грамматика, сүйлөм, сүйлөм мүчөлөрү, сөз түркүмдөрү зат атооч, сын атооч, этиш, атоочтук, чакчыл, морфема, орфография, орфоэпия, синоним, омоним, антоним жана башка;

 ж) адабият боюнча-поэма, проза, роман, повесть, сюжет, композиция, жанр, эпос, лирика, драма, комедия, трагедия, пролог, эпилог, жомок, ыр жана башка;

 з) спорт боюнча-футбол, баскетбол, хоккей, тайм, гол, дарбаза, дарбазачы, күйөрман, шахмат, чемпион, гроссмейстер, старт, финиш жана башка.

 Терминдердин пайда болушу жана өнүгүшү ар бир илим, техника, өндүрүш тармагындагы жылыштарга, ачылыштарга байланыштуу болот. Кыргыз тилинин терминологиясы Октябрь революциясынын кийинки мезгилде гана иштелип чыгып, калыптанды. 1926-жылы терминологиялык комиссия түзүлүп, ошондон бери ийгиликтүү иштеп келе жатат. Азыркы кезде кыргыз тилинде 80ден ашык терминологиялык сөздүктөр бар.

 Колдонулган адабияттар 
 http://kyrgyzinfo.ru 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаргондук - арготикалык сөздөр

Жаргондук - арготикалык сөздөр. Жалпы кызыкчылыктары, иштеген иштери, коомдогу ал-абалы боюнча бириккен адамдардын социалдык айрым топторунун тар чөйрөсүндө колдонулган атайын сөздөр жаргондор деп аталат.
Жаргондор көбүнчө жалпы элдик тилде белгилүү сөздөрдү маанилик, тыбыштык, же морфологиялык жактан атайылап бузуп колдонуунун натыйжасында пайда болот. 

 Колдонулган адабияттар 
 http://kyrgyzinfo.ru 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Фразеология

Фразеология –бул тил илиминин бир бөлүгү. Ал өз алдынча лингвистикалык тармак болуп 50-жылдары калыптанган. Биздин өлкөдө анын өнүгүшү советтик тилчи академик В.В.Виноградовдун ысмы менен байланыштуу. Ал фразеологизмдерди изилдөөнүн маселелерин аныктап, алардын түрлөрүн ажыратуу менен фразеологияга негиз салган. Фразеологиянын изилдей турган обьектиси- тилдин туруктуу сөз айкаштары, башкача айтканда фразеологизмдер. «Фразеология» деген термин гректин «фраsиz» - «түрмөк айкалыш» жана «logos» - «сөз, илим» деген сөздөрүнөн алынган.

Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Антракт

Антракт (— аралык деген мааниде) — сахналык чыгармаларда, концерттерде жарыялануучу тыныгуу аралыгы. 1) спектакль, цирк оюну, концерт учурунда артисттердин, көрүүчүлөрдүн тыныгуусу, сахна жасалгаларын алмаштырууга зарыл убакыт; 2) драмалык спектаклдерде көшөгө ачылар алдында ойнолуучу (оюнга тиешеси жок) музыкалык пьеса; 3) операда, балетте оркестрдин аткаруусундагы актта (биринчиден башка), кээде концертте аткарылуучу номер (Ж. Бизенин «Кармен» операсында 3-көшөгөдө). Операда же драмада сүрөттөрдүн арасында аткарылуучу пьеса (Н. А. Римский-Корсаковдун «Китеждеги көрүнбөгөн шаар тууралуу жомок» операсынан «Керженцтин алдындагы салгылаш» симфониялык картинасы).

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

 Шилтеме 
 Антракт 
 АНТРАКТ

Категория:Маданият
Категория:Театр терминологиясы
Категория:Терминдер жана түшүндүрмөлөр
Аллегория

Аллегория

Аллегория ( — башкача сүйлөм) — адабият менен искусство чыгармаларында сүрөттөөнүн, образдарды каймана мааниде берүүнүн жолу. Түшүнүктөрдү, нерсени каймана мааниде берүү тамсилдерге мүнөздүү. Дүйнө адабиятынын тарыхында ар бир эл жашоо тиричилигине, тарыхына, шартына ылайык ар түрдүү каймана түшүнүктөрдү пайдаланышкан. Бул алардын туу, гербдеринде да кез¬дешет. Аллегориялык сүрөттөө өөзеки адабиятта кеңири пайдаланылган. Алар көбүнчө тамсилдерде кездешет. Тоголок Молдо жалкоо адамды «Иттин доолдай тиктирем дегени» тамсилинде иттин аллегориялык образы менен каймана мааниге өткөрөт.

 Аллегория (Философия) 
Аллегория өз пикирин билдирүүнүн шарттык формасы. Аллегория түшүнүгү символ түшүнүгүнө жакын, алардын ортосундагы чек конкреттүү учурларда талаш болушу мүмкүн. Алардын айырмачылыгы символ көп маанилүү жана чектелүү ал эми ошол кезде Аллегория түшүнүгү кандайдыр бир акыл-эстин формуласы катарында пайда болот. Философиянын тарыхындагы Аллегориянын ролу эллинизм доорунан баштап көптөгөн аракеттер менен байланыштуу.

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Категория: Философия
Категория: Билим берүү
Категория: Тил

 Шилтеме 
http://kyrgyzinfo.ru
Альманах

Альманах (ар.-календарь) – кандайдыр бир жакындыктары менен (тематикасы, жанры, идеялык -көркөмдүгү, тармагы, авторлордун курагы, улуттук, аймактык өзгөчөлүктөрү ж.б.) бириктирилип, жарыкка чыккан адабий чыгармалардын топтому. Ал бир нече автордун чыгармаларынан түзүлүп, мезгил-мезгили менен чыгып туруучу китеп же журнал. Илгери арабдарда астрономиялык маалыматтарды берип турган таблицалар альманах делген.Кийин альманахтарга тарыхый окуялар, кыска аңгемелер, анекдоттор кошулуп отуруп, баштапкы маанисинен ажырап калган. Бизде, жаш калемгерлердин “Учкун”, “Көктөм” альманахтары чыгат.
 Адабият 
Кыргыз адабияты терминдеринин түшүндүрмө сөздүгү. Бишкек, 1994

Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Термин

Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Архаизм

Архаизм (грек.— эскирген сөздөр) — мурда тилде активдүү колдонулуп, кийин колдонуудан чыгып калган сөздөр

Көркөм чыгармачылыкта сүрөттөлүп жаткан мезгилдин мүнөзүн, доордун реалдуу элесин, каармандардын тилдик бөтөнчөлүгүн берүү үчүн сөз устаттары архаизм сөздөрдү пайдаланышат. Колдонуудан чыгып, архаизмге айланган сөздөр көбүнчө диний түшүнүктөр, адат-салттар, тиричиликте колдонуудан чыгып калган буюм-теримдердин аталыштары болуп эсептелет.

 Эскирген создор 
http://kyrgyzinfo.ru 

Категория:Адабият
Категория:Терминдер
Категория:Таажы-2012
Сары-Челек биочөйрөлүк коругу

Сары-Челек биочөйрөлүк коругу – Чаткал жана Ат-Ойнок кырка тоолорунун тутумдашында, Кожо-Ата суусунун алабында жайгашкан. 1959-жылы уюшулган, 1979-жылы ЮНЕСКО тарабынан биочөйрөлүк коруктардын эл аралык тармагына киргизилген. Коруктун негизги милдети – уникалдуу жаңгак токоюнун комплексин, кооз көлдүн тегерегиндеги кайталангыс ландшафты сактоо жана изилдөө. Аянты 23,8 миң га, анын ичинен көл ээлеген аянт 492 га. жаңгак токою ээлеген аянт - 1600 га. Корукта 981 өсүмдүктөрдүн түрлөрү, алардын ичинде жаңгактан башка көк карагай, кадимки Тянь-Шань карагайы, клён, алма, алмурут, арча, долоно, алча ж.б. кездешет. Жаныбарлардын 40 тан ашык, канаттуулардын 150дөн ашык түрлөрү мекендешет. Ири жаныбарлардын арасында байырлаштырылган түрлөрү - зубр, европа бугусу, жанат сыяктуу иттер ж.б.. Белгилеп кете турган нерсе зубрларды байырлаштыруу зубрлар үчүн да, корук үчүн да ийгиликтүү болбой калгандыгын изилдешти. Ал жаныбарлардын экологиялык орду Сары-Челек эмес экендиги байкалды. 

 

Категория:Кыргызстан
Категория:Коруктар
Вульгаризм

Вульгаризм ( — одоно) — адабий речтин нормасына туура келбеген одоно сөздүн көркөм чыгармаларда колдонулушу. Ал көбүнчө чыгарманын каармандарынын речинде кездешет да, анын кулк-мүнөзүн, кимдигин билдирүү үчүн колдонулат. К.Жантошевдин «Каныбек» романындагы Сабыржандын: «Кудая парвадигар!.. Ал кызыталак, баягы үй артында турганыбызды айтып жибереби деп, көз карашынан чочулап, артында котур кара мышыгың бар экен деп кылган амалым эле. Ал батчагар ошону көңүлүнө түйгөн экен да?» же Ч. Айтматовдун «Кылым карытар бир күн» романдынагы Сабитжандын: «Баары ак-мак, баары ит экен!» — деген речиндеги «кызыталак», «ит экен» деген сөздөр вульгаризмге мисал боло алат.

 Шилтеме 
http://kyrgyzinfo.ru 

Категория:Маданият
Категория:Тил

de:Vulgar
en:Vulgar (album)
es:Vulgar (álbum)
fi:Vulgar
ja:VULGAR
pl:Vulgar
pt:Vulgar (álbum)
sv:Vulgar
Драматург

thumb|Уильям Шекспир (1564-1616).
Драматург — драмалык чыгарманы жазган автор.

Драмалык чыгармаларды жазышкан К. Жантөшевди, К. Эшмамбетовду, Т. Абдумомуновду, М. Байжиевди, Б. Жакиевди, Б. Өмүралиевди, М. Тойбаевди, С. Сарыгуловду, К. Мамбетакуновду, М. Жакыповду, Ж. Кулмамбетовду, С. Раевди, Ж. Өзүбекованы ж.б. драматург дейбиз. Ошондой эле кээ бир сөз чеберлери бир эле мезгилде акын да, прозаик да, драматург да катары белгилүү. Алар: А. Токомбаев, К. Маликов, Ж. Турусбеков, Ж. Бөкөмбаев, М. Алыбаев, Р. Шүкүрбеков, З. Сооронбаева, Ж. Садыков, К. Акматов, Э. Эрматов ж. б.

Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Жаңылмач

Жаңылмач — айтууга кыйын болгон уйкаш муундардын, сөздөрдүн туташ келишинин негизинде түзүлүп, ылдам айтканда жаңылып, сөздү так айта албай кала турган сөз тизмектери; фольклордук күлкүлүү чакан жанр. Тыбыштардын окшоштугу жаңылмачтардын айныбас композициялык принциби. Ошондуктан Ж-та көркөм сөздөгү добуштук окшоштуктарды жаратуучу аллитерация, ассонанс, анафора, тавтология, эвфония, рифма, редиф сыяктуу формалар жыш учурайт. Ал айтылышы үндөш тыбыштардан турган сөз тизмектеринен атайын курулуп, жаш муундарды өз эне тилинде так жана уккулуктуу сүйлөөгө, чечендикке, көркөм сөздү кастарлоого тарбиялайт.

Кой жыйырмага чыкпай картаярбы, 
Картайган койду тартайган койчу кайтарабы,

Мына бул арал — кой арал, 
Күгүрүмдун кең арал эл аралар. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 3-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. ISBN 978–9967–14–074–5
Категория:Адабият
Жаргон

Жаргон (французча jargon келжир сөз) - жалпы элдик тилден айырмаланган, кандайдыр бир социалдык же кесиптик топтун речине гана тиешелүү болгон өзгөчөлүктөрдүн (сөз маанилеринин, туюнтмалардын) жыйындысы. Белгилүү гана чөйрөлөр үчүн түшүнүктүү болгон шарттуу тил же жасалма сөздөр. Жаргондордо жалпы элдик тилдеги көпчүлүккө түшүнүктүү сөздөр менен алмашылат. Мисалы, кыргызча «бөлкөнтай» гонорар. Жаргон жеке адамдардын мүнөзүн ачуу үчүн көркөм адабиятта да, кээде бурмаланган, туура эмес айтылган сөздөрдү белгилөөдө да колдонулат.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 3-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. ISBN 978–9967–14–074–5
Категория:Лингвистика
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Инсценировка

Инсценировка (лат.—сахналаштыруу) — кара сөз жана ыр түрүндөгү чыгармаларды театрда коюуга, теле көрсөтүү, радио берүүгө ылайыкташтырып түзүп чыгуу. Азыркы мезгилде адабий чыгармаларды инсценировкалоо өзгөчө өнүктү. Ч. Айтматовдун «Атадан калган туяк» аңгемеси (инсцеиировкалаган Б. Карагулов), «Гүлсарат» жана «Ак кеме» повесттери (инсценировкалаган И. Рыскулов) инсценировкаланып грампластинкага жазылды жана театрда коюлду. Ошондой эле көрүнүктүү сөз чеберлери А. Токомбаевдин, Т. Сыдыкбековдун ж. б. жазуучулардын чыгармалары инсценировкаланып, театр, теле көрсөтүү, радио аркылуу берилип жүрөт. Ошентип, көркөм чыгармаларды инсценировкалоо совет бийлигинин жылдарында өнүккөн кыргыз искусствосунун өзгөчө бир көрүнүшү катары кеңири өсүү багытын алды. Мектептерде адабий чыгармалар боюнча инсценировкаларды даярдоо да чоң мааниге ээ.

Булак: Ж. Шериев, А. Муратов Кыргыз адабияты терминдердин түшүндүрмө сөздүгү
Ирония

Ирония (гр.— шылдың, келеке) — алгач билип туруп эле билмексен болуп же өзү ойлогон, билген чындыкка каршы кыйыр, жанытма түрүндө мыскылдап сүйлөө манерасы түшүнүлгөн. Мындай манера интеллигенттүү угуучулар үчүн түшүнүктүү болгон. Ирониянын төмөнкүдөй түрлөрү белгилүү: 1) стилистикада – кыйыр, жанытма түрүндөгү мыскыл. Ирония турмуштук көрүнүштү же предметти атайын апыртып мактоо менен адамдын кемчиликтерин күлкүлүү кылып берет. 
Мисалы: «бетиң аппак көмүрдөй, этиң жумшак темирдей». Ирония көп учурда троптук (өтмө) мааниде болот да, демейде комедияда, сатирада, юмордо, тамсилде, эпиграммаларда көп пайдаланылат. 2) Сократтын ирониясы боюнча акылман адам эч нерсени билбеген түркөй, түшүнбөс, сабатсыз адам катары өзүн билерман, туярман, акылман деп эсептеген адамдарга ар кандай суроолор менен кайрылган. Аңгемелешүүнүн натыйжасында Сократтын маектеши өзүн акылдуу адам деп эсептегени менен, жакшылык, жамандык, сулуулук, ажарсыздык, эр жүрөктүк, коркоктук сыяктуу жалпыга белгилүү нерселер тууралуу үстүртөн гана билээри, же, билбеси анык болгон. Сократ менен болгон маек гана анын терең сабатсыз экендигин, түркөйлүгүн аныктап, «билерман» адам кыялдардын гана дүйнөсүндө жашап жүргөндүгүн ачыкка чыгарган. Ошентип, Сократ маектешүү процессинде маектештин чыныгы жүзүн ачып, аны иллюзиялар дүйнөсүнөн бошоткон да, чыныгы акылмандыкка карай талпындырган. 3) Романтикалык ирония «оомалуу-төкмөлүү жалган дүйнөгө, искусствого, даанышмандыктарга, гениалдуулукка кош көңүл, кайдыгер мамиле кылган рухий маанайдын» мүнөзүнө ээ (Фридрих Шлегель). Мындай ирония нукура текеберчиликти же ички өксүк менен ишенимсиздикти компенсациялоого болгон аракетти чагылдырат. 4) Кьеркегордун окуусу боюнча экзистенциалдык ирония диндин өзөгүн түзгөн этикалык нормаларга өтүү учурунда эстетикалык кубулуштарды тап-такыр эске албагандык болуп саналат. Мындай ирония христиандык диндин түпкүрүндө терең орун алган.

 "Манас" эпосунда 
Ирония тээ эзелтеден элдик оозеки адабиятынан бери келаткан көркөм табылга. Мисалы, Чоң казатка кыргыз колу аттанганда Манастын Тазбаймат он башы болгон топко аты катталат. Аны Тазбаймат да, Манас да билбейт, Кытай чегине жеткенде аскер башчы кан Алмамбет элди түгөлдөгөндө Тазбайматтын тобунан бир киши жетпей, ал бул күнөөсү үчүн өлүм жазасын тартмак болот. Серектин өтүнүчү менен тизме текшерилгенде бул жаңылыштык такталат. Ошондо Манас он башы болуп аз жерден өлүм жазасына тартылбай калган оопай Тазбайматты эл: “Манаска болгон он башы, байкаңар кандай неме экен” — деп келекелеп күлүшөт.
 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,
Категория:Философия
Кайым айтышуу

Кайым айтышуу — кыргыз оозеки поэзиясында кеңири учураган айтыш ырларынын бир түрү. Мында ырчылар бири-бирине кезек берип айтышып ырдашат. Кыргыздын төкмө акындарынын өз ара кезектещип ырдаганы кайым айтышууга кирет. Айтыштын бул түрү азыр да жашайт. Үлгүлүү ишкана, чарба же эмгектин новаторлору жөнүндөгү Э. Турсуналиев менен Т. Тыныбековдун, Т. Абдиев менен Үсөнбаевдердин айтышкандарын мисалга келтирүүгө болот. Кайым айтышуу ашкерелөөчү, табышмактуу, тамашалуу жана башка мүнөздө боло берет. Токтогул менен Арзыматтын айтышы кордоо, ашкерелөө максатын көздөсө, Талым кыз менен Көбөктүн айтышы табышмактуу, Токтогул менен Эшмамбеттин сакал жөнүндөгү айтышы тамашалуу мааниге ээ.
 Колдонулган адабияттар 
 http://kyrgyzinfo.ru 
Категория:Искусство жана маданият
Касыйда

Касыйда (ар.— максат, ниет) — Азия элдеринде, айрыкча араб жана перси поэзиясында кеңири тараган көркөм чыгарманын бир түрү. Ода сыяктуу салтанаттуу, мактоо мүнөзүндөгү поэзиялык чыгарма болуп, ал айрыкча орто кылымда аябай өнүгөт, аны көбунчө ырчылар хандарды, аскер башчыларды мактоо, мартабасын көтөрүү максатында чыгарышкан. Ошондой эле прогрессивдүү акындарда философиялык, пейзаждык темадагы касыйдалар жазылган. Касыйда кыргыз поэзиясына ислам дини жана коңшу түрк элдеринин адабияты аркылуу кирген.

 Колдонулган адабияттар 
 http://kyrgyzinfo.ru 
 
Категория:Фольклор
Комедия

thumb|right|300px|Аллегория комедиясы, Карл Ванло, 1752.
Комедия (гр.—күлкүлүү) —драманын негизги түрүнүн бири. 
Анда күлкү келтире турган турмуш көрүнүштөрү, адам мүнөздөрү сүрөттөлөт, бирок комедияда ашкере эле күлкүлүү көрүнүштөр сүрөттөлө бербестен, социалдык мааниси чоң көрүнүштөр, кыял-жоруктар сындалат, шылдыңдалат,. ошондуктан ага мүнөздүү белгилер юмор (к.), ирония (к.),,' сарказм (к.) болот да, терең идеялык мазмун берилет. 
Комедиянын адепки башталышы гректерге таандык. Анын алгачкы авторлорунун бири — Аристофан, ошондуктан аны «комедиянын атасы» деп аташат. Орус адабиятында комедия жанр катары Гоголдун чыгармаларында өзүн толук көрсөттү. Кыргыз адабиятында комедия совет бийлигиний жылдарында жаралды. К. Жантөшевдин «Ким кантти?», Р. Шүкүрбековдун «Жапалак Жатпасов», Т. Абдымомуновдун лирикалык, сатиралык комедиялары бул жанрдын кыргыз адабиятындагы жүзүн ачып берди.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Көркөм өнөр
Конфликт

Конфликт (лат. confliktus— карама-каршылык) — 1. Ал эки же андан коп жактын пикир келишпестигин, ойлорунун бирин-бирине топ келбегендигин билдирет. Аларды конфликтке турткон эн башкы куч болуп - бул алардын максаттарынын, кызыкчылыктарынын бири-бирине туура келбегендигин билдирет.

2. Көркөм чыгармада берилген бири-бирине карама-каршы турган эки идеянын, пикирдин ортосундагы каршылыктын жогорку формасы. Ал чыгармадагы каармандардын кулк-мүнөзүндөгү, көз карашындагы жана аракетиндеги күрөшүндө көрүнөт. Коом турмушундагы эски менен жаңынын, он менен терстин ортосунда жүрүүчү элдешпес күрөш көркөм чыгармаларда адам мүнөздөрү аркылуу ачылат.

Мисалы: «Тоо арасында» романынын негизги конфликтисин совет бийлигин чыңдоо үчүн күрөшкөн Сапарбай, Самтыр, Бүбүштөр менен Саадат, Калпакбаевдердин ортосундагы күрөш түзөт. 

Конфликт драмалык чыгармаларда айрыкча айкын берилет. М. Байжиевдин «Төрт адам» пьесасындагы ортодо калган Нази Азиздин таасиринен улам Искендер менен нравалык жактан конфликтиге чыгат, акырында ал өзүнчө андан кол үзүү чечимине келет. Конфликт эпикалык жана драмалык текке мүнөздүү.
 
 

 Колдонулган адабияттар. 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият таануу
Эмгек ырлары

Эмгек ырлары – элдик оозеки адабияттагы эмгек процессинин жүрүшүндө ырдалуучу лирикалык мүнөздөгү ырлар. Эмгек ырларынын негизги максаты – элдин оор эмгегин жеңилдетүү, эмгек куралдарына демөөр берүү, эмгектин натыйжасына карата адамдардын үмүт – тилегин чагылдыруу.Махмуд Кашкарлыктын «Түркий тилдер сөз жыйнагы» деген эмгегинде түрк урууларынын эмгек ырларынын алгачкы үлгүлөрү берилген. Эмгек ырлары – оозеки чыгармачылыктын эң байыркы көрүнүшү. Эмгек ырлары жумуштун түрлөрүнө карай жаралган. Мергенчилик кылуу, кийим бычып – тигүү, жаргылчак тартуу, эгин себүү – бастыруу мезгилинде, уй сааганда, жылкы кайтарганда ошол иштердин мүнөзүнө, ритмине карай аткарылган. Эмгек ырларына кыска – кыска ыргак, ачык – даана көрүнгөн уйкаш, ар кандай кошумча сүрөттөөлөр, обондуулук мүнөздүү болуп, көбүнчө жамаатташкан мөнүздө аткарылган. Элге кеңири белгилүү эмгек ырлары – «Оп майда», «Бекбекей», «Шырылдаң», «Тон чык».

Категория:Адабият
Ырым-дарым ырлары

ЫРЫМ - ДАРЫМ ЫРЛАРЫ– элдин айрым мифологиялык көз караштарына ылайык чыгарылган ыр. Ырым ырлары табият көрүнөштүрүнө кайрылуу, жаныбарларды арбоо маанисинде айтылган. Мис., «Кылоо- кылоо», «Козу телүү» деген ырлар ырым ырларына кирет. Дарым ырлары ооруларды даарылоо максатында ырдалган. Бакшылардын көрүмү, бадик айтуу, жылан жана кара курт чакканда айтыла турган ж.б. ырлар. Мындай салттар элибиздин колдонуусунан чыгып баратат, сейрээк учурайт.
Буудайбек Сабыр уулу

200px|thumbnail|right|Буудайбек Cабыр уулу

Буудайбек Сабыр уулу 1933 жылы Чүй районунун Дөң-Арык айылында төрөлүп 2011 ж. дүйнөдөн өткөн.
1950-жылы Кыргыз Мамлекеттик Улуттук Университетинин филология факультетине өтүп, 1954 жылы аяктаган. 
1954-1960 жж. «Жаш Ленинчи» журналында бөлүмүндө жооптуу катчы болуп иштеген.
«Жаш Ленинчи» журналынан бошотулгандан кийин бир жарым жылча жумушу жок жүргөн. 
Буудайбек Сабыр уулу ошол мезгилде элдик фольклор жыйноого кызыга баштаган.Өзүнүн адабий чыгармачылык шыгы болгондугуна карабастан өмүрүн кыргыз фольклорун чогултууга жана сактап калууга арнаган.
Буудайбек Сабыр уулунун фольклордук экспедициялары Исхак Раззаков, Болот Мамбетов, Турдакун Усубалиев тарабынан колдоого алынып турган.
Буудайбек Сабыр уулу чогулткан материалдарын фуюй кыргыздары боюнча изилдөөлөрдү жүргүзгөн немис окумуштуусу Гундулла Сакс өзүнүн доктордук диссертациясынын коргоодо колдонгон.

Кыргыз эл өнөрпоздору жөнүндөгү «Унутулгус кездешүүлөр», «Эл шайырлары», «Эл куудулдары» деген китептердин автору. 
“Эл шайырлары” жана “Жомокчулар жана жомоктор” китептери 2008 ж. Турар басмаканасынын жарык көргөн. 

Буудайбек Сабыр уулу «Манас» жыйноочу дагы болгон. Аты элге анча белгилүү эмес манасчыларды эл арасынан иликтеп, таап, алардын айткандарын чогултуп, радиого жаздырып, сүрөттөрүн сүрөтчүлөргө тарттырып, фондуга өткөрүп, гезитке жарыялап турган. «Эл шайырлары» китебинде манасчылар Молдобасан Мусулманкулов, Ыбырайым Абдракманов, Сейдене Молдокеева, Уркаш Мамбеталиев, Мамбеталы Ашымбаевдин өмүр жолдорун, чыгармачылыгын баяндаган очерктери берилген.

 Маалымат булагы 
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
 Акипресс желеконушу
 ["Жомоктор жана жомокчулар"]

Категория:Манас эпосу
Категория:Инсандар
Категория: Кыргыз адабияты
Тебетей

thumb|Тебетей
Тебетей — кыргыз элинин салттуу баш кийимдердин бири. 
Анын жердиги көрпөдөн да, суусардан да, сүлөөсүндөн да, түлкүдөн да, кундуздан да, ж.б.у.с. баалуу аң терилеринен да тигилген төгөрөк баш кийим. Анын төрт талаасы болуп, бул төрт бөлүк бычылат. Тебетей тышын адамдын жаш өзгөчөлүктөрүнө карата тигишет. Мисалы, кара, күрөң тыш тебетейлер улгайгандарга, кызыл, жашыл, көк кездеме тыш жаштар кийүүгө ылайыкташат. Ичине кебез менен жүн салынып шырылат. Анын дубайнасынын ортосунда да жүн же кебез имериле коюлуп тигилет. Тебетейдин төрт талаасы бириктирилип, капшыра тигилгенде кийимдин төбөсү төрт бурч болуп чыгат. Илгерки тебетейлер кийгизилип, көрпөнүн учуна кайрылуучу. Чети тышына бириктирилген соң көрпө сырт жагына кайрылат.

Кыздардын кызыл манат, жашыл, көк баркыт менен тышталган кундуз тебетейлеринин төбөсүнө булая үкү тагылат да, шуру, бермет тизилип, ал асыл заттар менен кооздолот. Ал эми эркектердин тебетейлеринин төбөсүнө топ чачыктан «чок» тагылат.

 Маалыматтын булагы 
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9
Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү