Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бразилиа

thumb|Бразилиа шаары
Бразилиа — Бразилиянын борбор шаары. 1960-ж. 21-апрелде Рио-де-Жанейро шаарынан расмий которулган. Бразилиа бөксө тоосунун борбордук бөлүгүндө, деңиз деңгээлинен 1000 м бийиктикте жайгашкан, чет жакасы менен Федерация борбордук округун түзөт. Калкы 2,0 млн (2015). Эл аралык аэропорту, метрополитен (2001), тамак-аш, жеңил өнөр жайы, университет бар. Шаар борбордун функциясын аткаруу үчүн атайын курулган; планда (1957-ж. архитектор Л. Коста иштеп чыккан) самолёттун сөлөкөтүн элестетет. «фюзеляжында» администрациялык жана коомдук имараттар, «канаттарында» турак жай кварталдары, «тумшугунда» үч бурчтуу аянтында улуттук конгресс сарайы, асман мелжиген секретариат, өкмөт жана юстиция сарайлары (архитектор О. Нимейер) жайгашкан. Аянттын тегерегине министрликтин 20 кабаттуу имараты курулган. Шаар Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. 

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Шаарлар
Категория:Бразилия
Бразилия платформасы

thumb|Бразилия платформасы.
Бразилия платформасы, Түштүк Америка платформасы –Түштүк Америка материгинин басымдуу бөлүгүн ээлеп жаткан байыркы платформа. Ал батышынан Анд тоолору, чыгышынан Атлантика окаены менен чектелет. Бразилия платформасы бир нече калкан (Гвиана, Борбордук Бразилия, Чыгыш Бразилия), синеклиза (Амазон, Парана, Чубут, Санта-Крус жана башка) жана антеклизадан (Түндүк жана Түштүк Бразилия) турат. Калкандар кембрийге чейинки мезгилдин гнейс, амфиболит, сланец, мрамор жана кварциттеринен, синеклизалар палеозой, мезозой, кайнозой замандарында пайда болгон континенттик чөкмө тектерден түзүлгөн. Платформанын фундаментинен полиметалл, калай, вольфрам, сурьма, алтын, темир жана башка кендер, чөкмө тектердин арасынан нефть, таш көмүр, таш туз жана башкалар табылган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Геология‎
Категория:Түштүк Америка
Браунит

thumb|Браунит.
Браунит (немец илимпозу М. Браундун ысмынан) – татаал кычкылдардын тобуна кирүүчү минерал. Химиялык формуласы Mn2+ Mn63 + SiO12. Тетрагон сингониясында кристаллданат. Өңү кара. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 6–6,5. Салыштырма салмагы 4,7–5,0. Гидротерм тарамында, марганец кычкылына бай метаморфизмделген чөкмө тоо тектерде жана башкаларда кездешет. Браунит марганец кенташын (рудасын) пайда кылуучу негизги минерал. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Минералдар
Брахмапутра

thumb|Брахмапутра.
Брахмапутра, Брама путра – Кытай, Индия, Бангладештеги дарыя. Узундугу 2900 км, алабынын аянты 935 миң км2 (Ганг жана Мегхна дарыясы кошулганга чейин 506 миң км2). Гималайдын Түндүк капталынан башталып, Тибет тайпак тоосунун түштүк бөлүгү аркылуу чыгышты карай агып (бул жерде Мацанг, Цангпо деп аталат), Диханг капчыгайында Гималайды жырып өтүп, батыш жана түштүк-батышка карай Бенгал түздүгү (чоң имерилишти пайда кылат) менен агат. Бенгал булуңуна куярда Ганг жана Мегхна дарыясы менен бирге жалпы дельтаны (аянты 80 миң км2) түзөт. Негпзинен муссон жаандарынан, кардын эрүүсүнөн жана Гималайдын мөңгү-суусунан куралат. Орточо чыгымы 12 миң м3/секга жакын, жайында деңгээли 10–12 мге чейин көтөрүлөт. Бенгал түздүгүнүн көп бөлүгү жана дельтасы ташкындан жапа чегет. Суу ташкынында сактануу үчүн узундугу 350 кмден ашкан дренаж каналдары, негизги дарыянын жана анын куймаларынын нуктарында жалпы узундугу 3000 кмден ашкан жал тосмолору курулууда. Брахмаптура жана анын көп куймасы сугатка пайдаланылат. Чатынан Диханг капчыгайына (1290 кмге) чейин, Тибет тайпак тоосундагы айрым бөлүктөрүндө кеме жүрөт. Боюнда Шигадзе (Кытай), Дибругарх, Диспур, Ганхати (Индия), дельтасында Дакка жана башка ири шаарлар, алабында жер шарындагы эң жаанчыл жер Черапунжи (анда жылында 12 миң мм, максимуму 1856-ж. 22,9 миң мм жаан-чачын жааган), Лхаса дарыясында Лхаса шаары жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Дарыялар‎‎
Категория:Кытай‎
Категория:Индия
Категория:Бангладеш
Бреннер

thumb|Бреннер.
Бреннер (кельт тилинде bren тоо) – Чыгыш Альп тоолорундагы ашуу. Австрия менен Италиянын чегарасында. Бийиктиги. 1371 м. Ашуунун астындагы тешкентоо аркылуу Инсбрук (Австрия) жана Больцано (Италия) шаарын байланыштыруучу темир жол жана автомобиль жолу өтөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Ашуулар‎
Категория:Австрия
Категория:Италия
Брест

thumb|Брест
Брест (1921-жылга чейин Брест-Литовск, 1939-жылга чейин Брест-над-Бугом) — Беларустагы шаар. Брест облусунун административдик борбору. Мухавец дарыясы Батыш Буг дарыясына куйган жеринде, Беларуссия менен Польшанын чек арасында жайгашкан. Калкы 344,4 миң (2024). Дарыя порту (Днепр-Буг жолунун башталышы) жана темир жол тоому. Брест аркылуу Берлин Варшава Москва автомагистралы өтөт. Электр-техникалык, машина куруу (газ аппаратура), жеңил (байпак комбинаты, килем-нооту бирикмелери, тор, кийим тигүү фабрикалары), тамак-аш өнөр жайы өнүккөн. Эмерек, сувенир, тиричиликке керектүү химиялык буюмдарын, курулуш материалын чыгарат. Үч жогорку окуу жайы, эки театр, Брест чебин коргоо, край таануу жана башка музейлери бар. Эл аралык фестивалдар (театр, кино) өткөрүлүп турат. 1017-жылдан (Берестье) белгилүү. 14-кылымдан Литва менен Польшанын, 1795-жылдан Орусиянын, 1919–1939-ж. Польшанын курамында болгон. Архитектура эстеликтеринен сепил, собор, кафедралуу собор, чиркөөлөр, темир жол вокзалы жана башкалар сакталган. 

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Шаарлар‎
Категория:Беларусь
Брест тынчтыгы

Брест тынчтыгы (1918) – Брест-Литовскиде (азыркы Брест) Советтик Россия менен Төрттүк союз (Герман империясы, Австрия-Венгрия, Осмон империясы жана Болгария) ортосунда 1918-ж. 3-мартта түзүлгөн тынчтык келишими. Келишимдин шарты боюнча Советтик Россия Европадагы аймактарынын жарымына жакынынан ажырап, Германияга Польша, Прибалтика, Белоруссия менен Закавказьенин бир бөлүгү кеткен жана 6 млрд марка контрибуция төлөнгөн. Советтик Россия согуштан чыгуу жана бийликти сактап калуу максатында Брест тынчтыгын түзүүгө барган. Ал эми башында Лев Троцкий жана Николай Бухарин турган «солчул коммунисттер» бул келишимдин шарттарына каршы чыгышкан. Ошондой эле позицияда турган солчул эсерлер да Москвада (1918, июль) Брест тынчтыгына карата нааразылык билдирип, куралдуу каршылык көрсөтүү акциялары уюштурулган. 

Компьен жарашуусунун (11.11.1918) шарттарына ылайык, жеңилген Германия Брест тынчтык келишиминен баш тарткан.
13-ноябрда Совет өкмөтү Брест тынчтык келишиминин чечимдерин жойгон. 
 
Категория: Тарых

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Бретань

Бретань — Франциянын батышындагы жарым арал, Бискай булуңу, Ла-Манш кысыгы, Атлантика океаны менен чулганат. Узундугу 200 кмден ашык. Жээги аскалуу, батышы риас тибинде. Көп бөлүгүн Арморикан дөңсөөсү (бийиктиги 391 мге чейин) ээлейт. Вереск бадалдары, кызыл карагай токою бар. Бокаж мүнөздүү. Порттору: Брест, Нант.
 Бретан Тарыхый Аймагы брет. Breizh thumb | 220x124px | right thumb | 220x124px | right 
 thumb | 220x124px | right | Кызыл — Бретань 
Агыш — Франция

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Франция
Брианшон теоремасы

thumb|Брианшон теоремасы.
Брианшон теоремасы – проекциялык геометрия теоремасы; ал 2-тартиптеги ийри сызыктын сыртына сызылган ар кандай 6 бурчтуктун карама-каршы чокуларын туташтыруучу түз сызыктар бир чекитте (Брианшон чекитинде) кесилишерин аныктайт. Теореманы 1806-ж. франциялык. Математик Ж. Ж. Брианшон (1785–1864) далилдеген (аты ошондон). Браншион теоремасы менен Паскаль теоремасы (проекция геометриясындагы) кош принципти колдонуу аркылуу бири экинчисинен алынат. Браншион теоремасы бир жактуу сызгычты гана пайдаланып, проекциялык жана элементардык геометриянын конструкциялык (түзүүгө берилген) маселелерин чыгарууга мүмкүндүк берет.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:геометрия
Бригантина

thumb|Бригантина.
Бригантина (италянча brigantino) – эки мачталуу жеңил жел кайык. Алдыңкы мачтасынын (фок-мачта) парустары түз, экинчисиники (грот-мачта) кыйгач керилген. 16–18-кылымда чалгындоо, кабарлоо максаттарында АДФте жана карактоо үчүн да колдонулган. Бригантина кийинки убактарда эч жерде колдонулбайт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Терминдер
Британ аралдары

thumb|Британ аралдары.
300px|left|Британия-алыу терминология

Британ аралдары – Европадагы аралдар тобу. Атлантика океаны менен Түндүк деңиздин аралыгында. Жалпы аянты 314,4 миң км2дей. Улуу Британияны, Ирландиянын ири аралдарын, ошондой эле Гебрид, Оркней, Шетленд архипелакдарын, Англси, Малл, Мэн, Скай жана башка аралдарды камтыйт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Аралдар‎
Категория:Европа географиясы‎
Британ энциклопедиясы

«Британ энциклопедиясы» , же «Британника» — бул дүйнөдөгү эң эски, универсалдуу энциклопедиялардын бири. Анын 3 томдуу 1басылышы 1768–71-ж. Эдинбургда, кийин Лондондо чыккан. Британ энциклопедиясынын 9- (1875–89; 25 том) жана 11- (1910–11; 29 том) басылыштары бир кыйла дурус чыккан. Акыркы 24 томдуу 14-басылышы 1929-ж. башталган. Мындагы макалалардын көпчүлүгү кеңири обзор түрүндө жазылган. 20-кылымдын башында бул энциклопедияны чыгарууда англиялык жана америкалык авторлор биргелешип иштегендиктен, мазмуну боюнча британ-америкалык энциклопедияга айланган. 40-жылдардын башталышынан «Британ энциклопедиясы» Чикагодо У. Бентондун жетекчилиги менен чыгарылган. 1968-ж. «Британ энциклопедиясынын» 200 жылдык юбилейине карата илимдин ар кандай тармактарын камтыган көлөмдүү макалалардан турган 3 томдук басылган. 1969-ж. басма сөздө «Британ энциклопедиясынын» жаңы басылышын даярдоо жөнүндө билдирүүлөр жарыяланган. 1974-ж. 30 томдуу 15-басылышы чыгарылган. Бул басылмадан тармактык энциклопедиялар, сөздүктөр, балдар жана өспүрүмдөр үчүн (мисалы, «Комитон») да энциклопедиялар жарык көргөн. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Китептер
Бройлeр

thumb|200px|upright|{{small|Эт породаларындагы тоокторду өндүрүштүк масштабда өстүрүү. АКШ
Бройлeр (англисче Broiler, broil отко кактоо дегенден) – эттүү тоок. Жөжөсүнүн тирүүлөй салмагы 60–65 күндө 1,4–1,6 кгга жетет. Сойгондо 62–64% накта эт чыгат. Төш эти бардык этинин 32–35ин түзөт. Даамы жана мүнөз тамактык сапаты боюнча жөжөсүнүн эти чоңдорунукунан жогору турат эти жумшак, майы аз. Нью-гемпшир, плимутрок, корниш, москва жана башка породаларды аргындаштыруудан жакшы аргын бройлер. жөжөлөрү алынган. Суткалык жөжөлөр кенен, жылуу, электр жарыгы бар, жакшы желдетилүүчү тоокканада багылат. Жөжөлөргө калориялуу, протеини жетиштүү атайын аралаш тоют берилет. 60–65 күндөн кийин союу цехине жөнөтүлөт. Бройлер өстүрүү бир катар өлкөлөрдө (АКШ, Англия, ГДР, Чехословакия жана башка) жакшы өнүккөн. 
Категория: Канаттуулар
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Брут Марк Юний

thumb|Брут Марк Юний
Брут Марк Юний (б. з. ч. 85–42-жж.) – римдик саясий ишмер. Цезарь менен Помиейдин ортосундагы күрөштө акыркысын колдогон. Помиейдин Ферсалдын алдындагы жеңилишинен (48-ж.) кийин, Цезарь аны өз тарабына тартуу максатында Цизальпы Галлиясына наместник, кийинчерээк Римге претор (46-ж.) кылып дайындайт. 44-жана башка Кассий менен бирдикте Цезарга каршы кутум уюштурат. Айрым уламыштар боюнча Брут Цезарга биринчи болуп канжар урган. Цезарь өлтүрүлгөндөн кийин Брут менен Кассий экинчи триумвиратка (Октавиан, Антоний, Лепид) каршы республикачыларды жетектейт. 42-ж. Филипп алдындагы жеңилүүдөн кийин Брут өзүн-өзү өлтүргөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Инсандар
Буг Түштүк

thumb|Буг Түштүк.
thumb|Буг Түштүк.
Буг Түштүк, Түштүк Буг – Украинанын түштүк-батышындагы дарыя. Узундугу 792 км, алабынын аянты 63740 км2. Подол дөңсөөсүнөн башталып, Кара деңиздин Днепр-Буг лиманына куят. Кар жана жамгыр сууларынан куралат. Ноябрь январда тоңуп, мартта ачылат. Ири куймалары: Згар, Ров, Кодыма, Чичиклея (оң); Соб, Синюха, Мертвовод, Ингул (сол). Вознесенск шаарынан тартып кеме жүрөт. Жээгинде Николаев, Первомайск, Винница, Гайворон, Хмельницский шаары жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Дарыялар‎
Категория:Украина
Буктурма

thumb|upright|Буктурма (1894).
Буктурма –
 душманды капысынан кыйратуу, колго түшүрүү, анын согуштук техникасын ойрондотуу үчүн аскер бөлүкчөсүнүн (же партизандардын) күн мурун даярданып, билинбегидей жашырынып жайланышы;
 16–17-кылымдардагы орус мамлекетинин шаарларындагы буктурма воеводасы башында турган гарнизон;
 13–17-кылымдардагы орус армиясындагы согуштук тартиптин бөлүгү. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Терминдер
Вологда

thumb|Вологда.
Вологда – Россия Федерациясындагы шаар. Вологда облусунун административдик борбору. Аянты 116 км2. Калкы 311 166 миң (2015). Облустун түштүк бөлүгүндө, Вологда дарыясынын боюнда жайгашкан. Аэропорту бар. Жазма даректерде алгач 1264-жылдан эскерилет. 15-17-кылымда Приморье, Сибирь жана Батыш Европа менен соода очогу, 1782-ж. наместникчиликтин, 1796-жылдан Вологда губерниясынын борбору болгон. 15-16-кылымда ири кол өнөрчүлүк жана соода борбору. Успенье (Содгия), Воскресенье (1772-76) соборлору, Архиерей короосу ансамбли менен (шаардын архитехтуралык доминанты), коомдук турак жайлар, чиркөөлөр ж. б. сакталган. 2000-жылдан заманбап курулуштары шаардын борбордук бөлүгүндө план боюнча курулууда. Тогуз Жогорку окуу жайлары (филиалдары менен), китепканалар (анын ичинде азиздер үчүн), музейлер, Пётр 1нин, акын К. Н. Батюшковдун үй-музейлери, сүрөт галереясы, театр, филармония; подшивник, оптика-механика заводдору, сүт комбинаты, троллейбустар менен автобустар ишканалары, жыгаччылык станоктору, машина куруу, эмерек, жеңил, тамак-аш, курулуш-материалдык өнөр-жайлары иштейт. Көркөм промысели, сувенир буюмдарды жасоо өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Орусия шаарлары
Вольтметр

thumb|1975-жылдагы швед вольтметри
Вольтметр – электр тизмегиндеги чыңалууну жана электр кыймылдаткыч күчүн өлчөөчү прибор. Ал электр тизмегине же электр энергиясынын булагына жарыш туташтырылат. Вольтметр электрмагниттик, магнит-электрдик, электр-динамикалык болуп бөлүнөт. Электр-магниттик Вольтметр электр станциясында жана өнөр-жай ишканаларында турактуу прибор катары колдонулат. Магнит-электрдик Вольтметр абдан сезгич жана так келип, турактуу ток тизмектеринде гана пайдаланылат. Түзөткүч, төмөнкү жыштыктагы, термоэлектр жана электрон Вольтметрлер жогорку жышгыктагы чыңалууларды өлчөйт. Төмөнкү чыңалууну өлчөөдө Вольтметр менен өлчөгүч күчөткүч айкалыш туташтырылат. Ал эми жогорку чыңалууну өлчөө үчүн Вольтметрге кошумча каршылыкты же чыңалууну ченегич трансформатор кошулат. Жогорку жана өтө жогорку жыштыктагы өзгөрмө токту өлчөө үчүн электр өлчөөчү механизмден мурда өзгөрмө токту өлчөө үчүн токту турактуу токко айландыргыч туташтырылат. Цифралык Вольтметр кеңири пайдаланылууда.
Категория:Физика
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Воронеж

thumb|Воронеж.
Воронеж – Россия Федерациясындагы шаар, Воронеж облусунун административдик борбору. Аянты 596,51км2. Калкы 1 023 570 миң (2015). Облустун түндүк-батыш бөлүгүндө, Воронеж дарыясы Дон дарыясына куя бериште (чатынан 12 км аралыкта) жайгашкан. Ири жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. 1584-ж. негизделген. 1711-жылдан Азов, 1725-жылдын Воронеж губернияларынын борбору. 18-19-кылымдын орто ченинен Борбордук Россиядагы кендир өндүрүшүнүн, 20-кылымдын башынан ири өнөр-жай борбору болгон. Улуу Ата Мекендик согушта катуу бүлүнүүгө дуушарланып, 1946-жылкы генплан боюнча калыбына келтирилген. Барокко стилиндеги чиркөөлөр (Воскресенье, 1761-68; Николай, 1712-20) жана үйлөр, соборлор, аялдар монастыры, 17-19-кылымдын жана заманбап курулуштары бар. 19-20-кылымдын 2-жарымындагы архитехтуралык курулуштар басымдуу. Эстеликтер, мемориалдар, акындар И. С. Никитиндин жана А. В. Кольцовдун үй-музейлери бар. Воронеж билим берүүнүн, илимдин жана маданияттын ири борбору. Шаарда 56 илимий-изилдөө жана констр.-долбоорлоо институттары, 46 Жогорку окуу жайлары (филиалдары менен; анын ичинде университеттер), академиялар (токой, архитехтура-курулуш, медициналык, техникалык), китепканалар, музейлер, «Арсенал», театрлар (опера жана балет, драма, жаштар, куурчак), филармония, симфониялык оркестр, цирк ж. б. иштейт. Радио-электроника, авиа-космос (акционердик самолёт куруу), химиялык («Воронежшина»), тамак-аш (ун-акшак) өнөр-жай ишканалары, тепловоз, вагон ремонттоо, оор механикалык пресс, тоо-кен байытуу жана медициналык жабдуу заводдору, курулуш материалдар, трикотаж буюмдары, резина бут кийимдер ж. б. өндүрүштөрү, шаардын четинде археол., табигый тарыхый-археол. музей-корук, Д. В. Веневитиновдун музей-чарбагы бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Орусия шаарлары
Климент Ворошилов

thumb|Климент Ворошилов
Климент Ефремович Ворошилов [23 (4) 1 (2).1881, Россия империясы, Екатеринослав губерниясы, Бахмут уезди, Верхний кыштагы (азыркы Украина, Луганск облусу Лисичанск шаары – 2. 12. 1969, СССР Москва шаары)] – советтик-мамлекеттик жана аскер ишмери. Советтер Союзунун Маршалы (1935), эки жолку Советтер Союзунун Баатыры (1956, 1968), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1960). 1918-жылдан Советтер Армиянын катарында. Граждандык согуш жылдары бир катар командалык жогорку кызматтарды аткарган. 1-Атчандар армиясын уюштургандардын бири жана анын Аскердик революциячыл кеңешинин мүчөсү.1924-25-жылдары Москва аскер округунун командачысы жана СССР аскер революциячыл кеңешинин мүчөсү. 1925-34-жылдары Аскер жана Деңиз иштери боюнча эл комиссары жана СССР аскер революциячыл кеңешинин төрагасы. 1934-40-ж. СССР коргоо эл комиссары, 1940-жылдан СССР Эл Комиссарлар советинин төрагасынын орун басары жана анын алдындагы коргоо комитетинин төрагасы. Улуу Ата Мекендик согуш жылдары Мамлекеттик коргоо комитетинин мүчөсү, Түндүк -Батыш багытындагы аскерлерге башкы командачы, Ленинград фронтунун аскерлеринин командачысы, партизан кыймылынын башкы командачысы. 1946-жылдан СССР Министрлер Советинин төрагасынын орун басары. 1953-60-жылдары СССР Жогорку Советинин Президиумунун төрагасы. Моңгол Эл Республикасынын Баатыры. 8 Ленин, 6 Кызыл Туу, 1-даражадагы Суворов ордендери, Өзбек, Тажик ССРлеринин, ЗСФСРдин Кызыл Туу ордендери, чет өлкөлүк ордендер жана медалдар менен сыйланган. Сөөгү Москвада Кызыл Аянтка коюлган. Бишкекте Ворошилов атындагы көчө бар.
Категория:Инсандар

Кошумча маалымат

Аскер кызматчыларына массалык репрессиялар үчүн күнөөлүү. Улуу Ата-Мекендик согуш учурунда ал кырсыкка алып келген коркунучтуу каталарды кетирген.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Врангель аралы

thumb|Врангель аралы.
thumb|Врангель аралы.
Врангель аралы – Чыгыш Сибирь жана Чукча деңиздеринин (Түндүк Муз океаны) чек арасында жайгашкан арал. Ал аралды 1867-ж. Т. Лонг ачып, Ф. П. Врангелдин ысымы менен атаган. Материктен Лонг кысыгы аркылуу бөлүнүп турат. Аянты 7,3 миң км2дей. Бийиктиги 1096 мге чейин (Совет тоосунда). Арктикалык тундра ландшафты мүнөздүү. Уюлдук станция иштейт (1926-жылдан). Врангель аралы коругу бар. Калктуу пункттары: Ушаков, Звёздный. Орус деңиз саякатчысы Ф. П. Врангелдин ысмынан аталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Аралдар‎
Категория:Сибирь
Вроцлав

Вроцлав (орусча Бреславль, Бреслау) – Польшанын түштүк-батышындагы шаар. Одра дарыясындагы порт. Вроцлав воеводдугунун (административдик-аймактык бирдик) борбору. 

 Тарых 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4
 Вроцлав шаарынын официалдуу баракчасы 

Категория:Польша
Категория:Шаарлар‎
Категория:Польшадагы шаарлар
Вульфенит

thumb|Вульфенит
Вульфенит (австриялык минералог Ф. Вульфендин ысымынан) — молибдаттар классындагы минерал. Химиялык формуласы Pb[MoO4]. Кошундулары: Са, TR, W, V, U. Тетрагон сингониясында кристаллданат. Түссүз же бозомук, сары, кызгылт күрөң, алмаз сымал жалтырайт. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 2,5-3. С. салмагы 6,9. Полиметалл кендеринин кычкылдануу зонасында кездешет. Вульфенит коргошун, кээде молибден бөлүнүп алынуучу кен-таш (руда). 
Категория:Химия
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Выгозеро

thumb|Выгозеро.
Выгозеро, Выг, Выгозеро суу сактагычы – Карелиядагы көл. Аянты 1159 км2, тереңдиги 18 мге чейин. 1932-33-жылдары Төмөнкү Выг дарыясына Выгозеро суусактагычы курулгандан кийин Выгозеронун аянты 1250 км2ге жеткен. Суусунун деңгээли 1 мге чейин өзгөрүп турат. Октябрдын аягы ноябрдын башынан тоңуп, майдын аягында ачылат. Куймалары: Жогорку Выг, Вожма, Сегежа, Онда. Кеме жүрөт (Ак деңиз Балтика каналынын системасына кирет). Энергетикада пайдаланылат. Боюнда Сегежа шаары жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Көлдөр‎
Категория:Орусия‎