Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кольпит

Кольпит (вагинит) — жатын кынынын былжыр челинин сезгениши. 
 Этиопатогенез 
Өздүк гигиенаны (сүлгү, жуунгуч, ич кийимди аралаш колдонуу) жана жыныс гигиенасын (туш келди жыныстык байланыш) жакшы сактабаганда, жатын кынына түрдүү оору козгоочу микроорганизмдер (стрептококк, стафилококк, гонококк, трихомонада) жана мите козу карындар түшкөндө, кынга бөтөн нерсе киргенде, аборттон жана төрөттөн кын жабыркаганда, энтеробиоздо болот. Ошондой эле жатын кынын көп жуу, бойго болтурбоо үчүн химиялык заттарды көпкө колдонуу, жатындый түшүшүндө жатын шакекчесин көпкө тагынуу жана башка түрткү болушу мүмкүн. Кольпиттин пайда болушуна климактерий мезгилинде энелик бездин функциясынын начарлашы таасир этет. Антибиотиктерди узак убакыт баш аламан ичүүдөн козу карын кольпити өөрчүшү мүмкүн. Ошондой эле кептөөр, скарлатина, ангинанын кабылдоосу катары, бул оорулардын козгогучу кан менен жатын кынына келгенде да болушу ыктымал.

 Оорунун башталышы 
Кольпитте суюктук бөлүнүп, ичтин төмөн жагы салмактанып ооруйт, жатын кыны кычышат жана ачышат. Жатын кыны трихомонададан жабыркаганда ак суюктук көп бөлүнүп, коюу, сары же боз болот. Эгерде кольпитти гонококк козгосо ак суюктук өтө көп, ириңдүү болуп, жыныс органынын терисин жана былжыр челин дүүлүктүрөт. Жатын кыны жашка жараша өзгөргөндө, энелик бездин функциясы бузулганда кан аралаш ак суюктук бөлүнөт. Мындай учурда доктурга кайрылып, ооруну өз убагында дарылап, түрдүү кабылдоодон алдын алуу керек.

 Ооруну алдын алуу 
Кольпитти алдын алууда өздүк гигиенаны сактоонун мааниси чоң. Чаңдуу жерде иштегенде чаң өтпөгөн кийим кийип иштөө сунуш кылынат. Үйдө гигиеналык буюмдарды өз алдынча пайдалануу жана таза сактоо кыздардын кольпит менен оорушун алдын алат. Жатын кынын доктурдун сунушу менен гана жууш керек (к. Жатын кынын жуу). Бойго болтурбоо үчүн химиялык каражатты доктур менен кеңешип колдонгон оң. Кольпит менен ооруган аялдар доктурдун көзөмөлүндө болушу зарыл.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Категория:Оорулар
Контрактура

Контрактура (лат. contractura — тарытуу, ичкериши) — муун кыймылынын туруктуу же убактылуу азайышы. Анын бүгүлгөн (муун сунулбай калган) жана сунулган (бүгүлбөй калган) түрү болот, ошондой эле муунду айландыруу, капталга буруу кыймылдары да бузулушу мүмкүн. 
 Контрактуранын келип чыгышы 
Өсүү кемтигине байланыштуу болгон тубаса контрактура дайыма туруктуу болот. Кийин пайда болгон туруктуу контрактура муун травмасы жана оорусунун, күйүктөн тартылып калган тырыктын, булчуң кырсыкка учуроонун кесепетинен болот. Борбордук нерв системасынын травмасы жана ооруларынан кийин (мисалы, инсульт), муунду кыймылга келтирүүчү булчуңдун функңиясы бузулганда да контрактура болот. Муунду узакка гипстеп кыймылсыз таңуу же төшөктө көпкө жаткан катуу оорулууларда кыймылсыздыктан контрактура пайда болушу ыктымал. Түрдүү себептерден пайда болгон туруктуу контрактураны өз убагында дарылабаса муун толук кыймылдабай калышы мүмкүн (анкилоз). Контрактуранын кесепетинен болгон эмгекке жарамсыздык контрактуранын түрүнө жана оордугуна, ошондой эле кайсы муунда экеыдигине байланыштуу. Тизенин сунулган контрактурасында кишинин басышы бузулат, чыканактын сунулган контрактурасында кийимин топчулай албай, кашыкты оозуна жеткизе албай калат. Бүгүлгөн тизе контрактурасында оорулуу бутуна таянып баса албай, мунжу болот; тескерисинче чыканактын бүгүлгөн контрактурасында көп жумушту аткара алат.
Убактылуу контрактура негизинен ооруйт, ошондуктан муунду оорубаган абалында кармоого туура келет. Ооруганы азайган сайын муун кыймылы калыбына келе баштайт.
 Дарылоо 
Туруктуу контрактураны дарылоону адис-ортопед жүргүзүп, айыктыруучу гимнастика, механикалык терапия, түзөөчү гипс таңуулары, ар кандай ортопедиялык аппараттар колдонулат, кээде хирургиялык операция жасалат.
Дарылоонун натыйжасы көбүнчө оорулуунун чыдамкайлыгына, догдурдун айткандарын так аткарышына жараша болот. Эне-аталар баланын кайсы бир дене бөлүгүнүн (алакан, моюн, таман жана башка) туура эмес абалда турганын байкары менен догдурга кайрылуусу керек.

 Оорудун алдын алуу 
Кийин пайда болгон контрактураны алдын алууда күйүктө, сыныкта, жарадар болгондо же башка кырсыкка учуроодо, ооруларда, айрыкча муун сезгенүүлөрүндө тезинен медициналык жардамга кайрылуунун мааниси чоң. Оор травманы жана ооруну өз убагында дарыласа контрактура болбойт. Айыктыруучу гимнастика — кыймылсыздан болуучу контрактураны алдын алат. Догдур дайындаган гимнастика көнүгүүлөрүн оорулуу адегенде методисттин көзөмөлүндө, андан кийин өз алдынча эринбей чыдамкайлык менен жүргүзүшү зарыл. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Контрасттуу заттар

200px|right|thumb|Ирригоскопия кош контрасттуулук (сульфат бария жана газ). Контрасттуу заттар (рентген контрасттуу заттар) организмге киргенде рентген нурларын ткандарга караганда көбүрөөк же азыраак сиңирип, изилденүүчү органдын рентген сүрөтүн даана көрсөтүүчү түрдүү химиялык заттар. Бул заттарды көңдөй органдарга жиберип, алардын көлөмү, формасы, патологиялык өзгөрүүлөрү изилденет. 

Рентген нурларын ткандардан азыраак сиңирүүчү «жеңил» контрасттуу заттар катары газ абалындагы заттар (аба, кычкылтек, азоттун чала кычкылы, көмүртек кош кычкылы) пайдаланылат. Алар пневмомиелография, пневмоартрография, пневмоэнцелография, пневмопиелография жана башка изилдөөлөрдө керектелет. Рентген нурларын көбүрөөк сиңирүүчү «оор» контрасттуу заттарга йод бирикмелери жана барий сульфаты кирет. Йоддуу органикалык бирикмелер — бронхография, ангиокардиография, урография, холецистография жана башкаларда, барий сульфаты ичеги-карынды рентгенологиялык изилдөөдө кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Компресс

Компресс (фр. compresse, лат. compressus — орулган) — дарылоочу атайын таңуу. Компресс кургак жана нымдуу (жылыткыч, дарылоочу, ысык жана муздак) болот.
 Компресстин түрлөрү 
Кургак компрессти бир нече каттаган дакинин үстүнө кебез төшөп, бинт менен бастырып, жабыркаган жерге (күйүккө, жараатка) коёт.
Жылыткыч компресс көп колдонулат. Дакини же чүпүрөктү каттап, бөлмө температурасындагы сууга салып, сыгып, ооруган жерге коёт. Кездеменин үстүнө 1 — 2 см ашып тургандай клеёнка же мом кагаз жаап, анын үстүнө көбүрөөк кебез төшөп, компресс жылып кетпегендей жана оорулууну кыспагандай бинттөө керек. Жылыткыч компресс сезгенүүгө каршы таасир этип, кан тамырларды кеңейтүү менен дененин керектүү жерине кан келүүнү көбөйтөт. Адатта аны 10—12 саат кармайт. Компрессти түнкүсүн коюу ыңгайлуу; эртең менен алганда чүпүрөк жылуу жана ным болуусү тийиш.
250px|right|thumb|1—дарыга малынган чүпүрөк; 2—клеёнка же суу өткөрбөс кагаз; 3— кебез; 4— бинт. 
 Жылыткыч компресстин таасирин күчөтүү үчүн бинттин үстүнө жылыткыч койсо болот, ал эми чүпүрөктү сууга эмес жарымына суу кошулган аракка же спиртке чылайт.
 Дарылоочу компресс жылыткыч компресстин эле өзү, бирок анын таасирин күчөтүү үчүн сууга догдур сунуш кылган дары (мисалы, бир стакан сууга бир аш кашык сода) кошулат.
 Ысык компресс ооруну басып, сезгенүүгө каршы жана алаксытуучу таасири бар. Ал булчуң, муун жана башка ооруганда ошолжерди ысытуу үчүн коюлат. Ысык сууга (60—70°С) малынган чүпүрөктү 5—10 минутада алмаштырып басуу керек. Ысык компресс жылыткыч компресс сыяктуу эле коюлат.
 Муздак компресс катуу урунууда, мурун канаганда жана башка коюлат; ооруну басаңдатып, дененин ооруган жерине кандын келишин азайтат. Чүпүрөктү каттап муздак сууга салып (муз жакшы) сыгып, ооруган жерге 2—3 мөнөт коёт; бул процедураны бир нече жолу кайталоо керек.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Котур

250px|right|thumb|Котур кенесиКотур— котур кенеси пайда кылган теринин жугуштуу оорусу. Оорулуу кишиден анын кийимин, сүлгүсүн, жуунгучун жана башка пайдаланганда жугат. 

 Котурдун берилиши 
Котур кенеси кишинин терисинде мителик жерге 50дөй жумурткасын таштайт, алардан 4—8 күндөн кийин личинка өөрчүп, бир нече жумада жетилет.

Эркектери котур жолун жасабайт, алар ургаачысын уруктандыргандан кийин өлүп калат. Оору кене киргенден 7—10 күн өткөндөн кийин башталат.
Котур кенеси теринин жука жерине: салаанын арасына, кол-буттун бүгүлгөн жука жерине, ич, сан жана көкүрөктүн эки капталынын терисине кирип, мителик кылат. Теринин бул жеринде ыйлаактанган кызгылт бүдүрлөр пайда болуп, алардын арасында ичке, боз, ири, узундугу бир нече мм болгон котур жолу көрүнүп турат. Түн ичинде абдан кычышат. Оорулуу тырмана бергендиктен тери айрылып, теринин ириңдүү жарасы пайда болот. Теринин бир жери кычыша баштаса тезинен догдурга кайрылуу зарыл. 
250px|right|thumb|Котурдун жолу лупа менен көргөндө
 Дарылоо 
Оорулуу догдур сунуш кылган котурга каршы дарылоону толук жүргүзүп, өзүнчө сүлгү, төшөнчү пайдаланып жана бөлөк бөлмөдө укташы керек. Оорулуу жакшы болуп айыккандан кийин самындап жуунуп, кийимди жана шейшепти алмаштырып, алар кайнатылат же лизолдун же нафтализолдун 10%түү эритмесинде бир саатка жакын чыланып коюлат. Сырт кийимдер жана төшөнчү дезкамерада тазаланат, эгерде андай шарт жок болсо үтүктөп, сыртка 5 күнчө, суук күндөрү 1 күнчө жайып коюш керек. Пайдаланып жаткан дары терини дүүлүктүрсө, дарыны сүйкөбөй догдурга кайрылган оң. Котур менен ооруган кишинин догдурга эрте кайрылышы, оорулуу менен чогуу болгон кишини, балдар коллективинде бирөө ооруп калса, калган балдарды текшерүү оорунун таралышын алдын алат. Алдын алууда өздүк гигиенаны сактоонун мааниси чоң. Балдар коллективиндеги (бала бакчасы, мектеп жана башка) ооруган бала жана ал жерде иштегендер толук айыкмайынча коллективге келбеши керек.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Категория:Оорулар
Көбүргөн

Көбүргөн — манжа ткандарынын ириңдүү сезгениши. Көбүнчө манжалардын тырмак тушунда кичинекей жарааттар (кесилген, сайылган, сыйрылган жана башка) аркылуу ириңдетүүчү микроб киргенде болот. Көбүргөн үстүнкү (териде, тырмактын түбү жана астында) жана терең (тери астында, тарамыш, муун, сөөктө) болуп бөлүнөт.

 Тери көбүргөнү 
Тери көбүргөнүндө теринин эпидермис (теринин үстүңкү) катмары ириңдейт: мында териде кандуу суюктук же суюк ириң толуп, чыңалган, кызарган ыйлаакча пайда болот; ачышат, анча катуу оорубайт, ыйлаакча акырындык менен чоңоёт.

 Тырмак жанындагы көбүргөнү 
Тырмак жанындагы көбүргөндө анын түбүндөгү териде тегереги кызарган, ириңдеген ыйлаакча пайда болот. Эгерде ириң тырмак астына өтүп кетсе, тырмак астындагы көбүргөн пайда болуп, ал тырмакты алып таштамайын айыкпайт. Көбүргөндүн бул түрү көбүнчө тырмак астын сайып же ага тикенек киргизип алганда пайда болот. Мында тырмак пластинасынын асты ириңдейт. Узакка созулуп, күчөп кетсе сөөккө өтүп кетиши ыктымал.

 Терең жайгашкан көбүргөн 
Терең жайгашкан көбүргөн көбүнчө манжанын ички бетинин тери астынан башталат. Бул жердин териси калың болгондуктан, пайда болгон ириң сыртка чыга албай, ал тарамыш, муун, сөөккө чейин өтүп кетиши ыктымал; кээде бул ткандардын баары жабыркайт. Тери астындагы көбүргөн такай сайгылашып, түнкүсүн ооруйт, кичине эле бир нерсе тийсе ооруганы күчөйт, уйку бузулат. Сезгенүү муунга же тарамышка тарап кетсе манжаны кыймылдатууга болбой калат.
 
Айрыкча терең жайгашкан көбүргөн ар кандай кабылдоолорго алып келет. Ириңдетүүчү микробдор лимфа жана кан тамырлар аркылуу тарап, ар кайсы органдардын ткандарын сезгентет, ошондой эле сепсисти пайда кылышы ыктымал. Сөөк көбүргөнү тырмак манжаларынын кебетесин бузат, муун жана тарамыш көбүргөнүндө манжалар кыймылдабай калат. Көбүргөн көпкө айыкпаса, сезгенүү процесси алаканга, каруу билекке өтүп, оор хирургиялык операция жасоого туура келет. Ошондуктан көбүргөндүн белгилери билинер замат өз алдынча дарыланбай хирургга кайрылуу керек.

 Алдын алуу 
Көбүргөндү алдын алуу үчүн ар кандай жумушту иштөөдө кол кап кийип, манжаларды сактоо зарыл. Ошондой эле өндүрүштө жана үй тиричилигинде өздүк гигиена эрежелерин сактоонун мааниси чоң. Бармактагы кичинекей жараатты жууп тазалап, йод эритмесин сыйпап, бармактарга кирген тикенди дароо сууруп таштоо зарыл. Кесилген, сыйрылган, айрылган жана башка кичинекей жараатка йод сүйкөгөндөн кийин БФ-6 желими менен сыйпап коюп, манжага резина бармак кабын кийип алуу көбүргөндөн сактайт. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Кусуу

thumb|Кусуу.
Кусуу — ооз (чанда мурун) аркылуу карындын ичиндегилерди эрксизден чыгаруу; организмдин карынга бөтөн нерселер, сапатсыз тамак-аш жана ар кандай уу зат түшүп, анын былжыр челин дүүлүктүргөндө болуучу коргонуу-ыңгайлануу реакциясы. Кусуу карындын жана ички органдардын, борбордук жана четки нерв системасынын дүүлүгүүсү же оорусунда байкалат; ошондой эле кош бойлуулар да кусат (Талгак). Карындын кээ бир ооруларында (мисалы, жара оорусу, гастрит) кусардан мурда окшуйт (Окшуу). Кускандан кийин оорулуу өзүн жеңил сезип калат. Башка органдар (жүрөк, өт баштыгы, сокур ичеги жана башка) жабыркап, карынга рефлекстик таасир эткенде да кусат.

left|upright|thumb|Кусуп аткан кишинин сүрөтү.

Кусуу баш травмасы — мээ чайкалышында жана шишигинде, мээнин кан айлануусунун бузулушунун белгиси болушу да мүмкүн. Катуу оорулуулардын жана эсинен тангандардын кусундусу дем алуу жолуна кетип калбасын үчүн оорулууга жакшы көз салуу керек. Кусуу убагында оорулууну отургузуп же башын ылдый кылып кырынан жаткырат. Эгерде оорулуу чалкасынан жатса кусуп бүткөнгө чейин башын капталына буруп, ошол абалда кармап туруу зарыл. Кускандан кийин оозун чайкатып, алы жок оорулуунун оозун ным чүпүрөк менен тазалап коёт. Кан аралаш кусса карын тушуна муздак коюп, оорулууну тынчтандырып, тезинен врач чакыруу зарыл.

Кээ бир тамак же дарыны ичкенден кийин кусса аны андан ары колдонуу токтотулат. Эгерде эч себепсиз кусса врачка кайрылуу керек.
Эметология- кусууну, окшууну изилдеген медицинанын тармагы.

 Кустурма дарылар 
Кустурма дарылар — кусууну пайда кылуучу заттар. Кустурма дарылар мээдеги кусуу борборуна түздөн-түз таасир этүүчү (мисалы, апоморфин) жана карындын былжыр челин дүүлүктүрүп, кусуу борборун рефлекс жолу менен козгоочу (термопсис жана башка) болуп бөлүнөт. Ал ууланууну, аракечтикти дарылоодо колдонулат. Апоморфинди тери алдына сайып, андан кийин ичкилик бергенде оорулуу кусат. Бир нече жолу апоморфинди ичкилик менен коштоп бергенден кийин оорулууда ичкиликке туруктуу терс рефлекс пайда болот.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Оорулар
Куяң (радикулит)

250px|thumb|Радикулит
Куяң (радикулит) — четки нерв системасынын жүлүн дүмүрчөктөрүн жабыркатуучу оору. Көбүнчө катуу кармап, өнөкөт түрүнө өтөт. Дүмүрчөктөр сезгич (арткы дүмүрчөктөр) жана кыймылдаткыч (алдыңкы дүмүрчөктөр) нерв талчаларынан турат. Арткы дүмүрчөктөр жабыркаганда оорутат, алдыңкы дүмүрчөктөр жабыркаганда ал жабыркаган нерв жипчелер, нервдештирген булчуңдар бошоңдоп, кичиреетРадикулит: себептери, симптомдору жана дарылоо.
Куяңды көбүнчө остеохондроз — сөөктүн нерв дүмүрчөктөрү өтүүчү тешиктерди тарытуучу омуртканын оорусу пайда кылат. Ошондуктан чукул кыймыл жасоо, оор нерсе көтөрүү, травма, үшүп калуу жана башкаларда жүлүн дүмүрчөктөрү кысылып калуусу мүмкүн. Жабыркаган жерине жараша: бел-куймулчак, моюн, моюн-ийин жана көкүрөк куяңы болуп бөлүнөт. Бел куяңында (көп кездешет) бел катуу ооруйт (люмбаго же сайгылашат), такай ооруп жана булчуңдар жыйрылгандан ыңгайына карай (башкача айтканда оорутпагыдай) кыйшаят, бул омуртканын кыйшаюусуна жана оорунун күчөшүнө түрткү берет (ошондуктан врач түз тактайга жатууну сунуш кылат). Мындай куяңда куймулчак омурткасы да жабыркап, бел-куймулчак куяңына (же ишиас) өтөт да, жоон санга, шыйракка, бут кетменине берилет. Бейтап эңкейип же бир жагына кыйшайып басат. Моюн жана ийин куяңында көк желке моюн, далы, ийин ооруйт. Көкүрөк куяңы көкүрөктү оорутуп, терең дем алганда, жөтөлгөндө күчөйт.
Куяңды дарылоо үчүн анын себептерин жок кылуу керек. Ооруну басуучу каражаттар менен катар физиотерапиялык процедуралар, айыктыруучу гимнастика жана башка колдонулат. Жалаң оорутпоочу каражаттарды, жылуулук процедураларын жана башка колдонуу ооруну убактылуу гана басат. Куяңдын алдын алууда тиешелүү булчуңдарды чыңдоого арналган айыктыруучу гимнастика, физкультура жана спортко катышуу, организмди чыңдоо чоң мааниге ээ.
 Үй шартында куяңды басаңдатуу 
үй шартында бул учурда, ооруну басуучу дары өсүмдүктөрүн колдонуу керек. Радикулитке басаңдатуучу каражаттардан ар кандай майлар жана сүрүү, укалоо көрсөтүлгөн. Бир колго укалоо же сүрүү үчүн майды куюп же каражатты коюп, акырындан ооруп аткан жерди 10-20 мүнөт укалоо керек. Эгер абдан катуу ооруса, 5 мүнөт жетиштүү. ошондой эле колдо оору басаңдатуучу каражат калганын карап туруу керек, анткени кургак кол менен укалоо же сүрүү болбойт. Бул дарылоонун түрү бүткөн соң ооруган жерди жылуулап, суук өтпөгөндөй кылып ороп коюуу керек.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 Шилтемелер 

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Оорулар
Категория:Дарыгерлик

de:Radikulopathie
pl:Rwa kulszowa
Көк жөтөл

250px|right|thumb|Көк жөтөл менен ооруган бала
Көк жөтөл ( фр. coqueluche; лат. pertussis)— балдардын катуу кармама жугуштуу дарты. Айрым учурда чоң кишилер да ооруйт.

 Ооруну козготкучтар 
Оору башталгандан бир айга чейин жугуштуу болот. Козгогучу — бактерия. Көк жөтөл оорулуудан жөтөлгөндө, чүчкүргөндө абага тараган чачырандылар аркылуу жугат. Козгогучтун байымсыздыгынан буюм-кече аркылуу (мисалы, оюнчук же идиш-аяк) сейрек жугат.

 Оорунун өнүгүшү 
Инкубациялык (жашыруун) мезгили 2 —15 (көбүнчө 5—7) күн. Көк жөтөл адатта 6—7 жумага созулат: жөтөлүп, айрым учурда эти бир аз ысып, мурду бүтүп башталат. Жөтөл бара-бара, айрыкча түнкүсүн күчөйт. 2—3-жумада көгөрүп, эрип жөтөлөт, кусуп да жиберет.

Бул мезгил 2 жумадан 2 айга (сейрек) чейин создугат. Андан соң жөтөл басаңдайт, приступ сейрек кармап, жеңилирээк өтөт, оорулуу айыга баштайт. Оору 5тен 12 жумага чейин созулат. Үч жашка чейин жана ден соолугу начар балдарда кээде бронхит, өпкөнүн сезгенүүсү коштойт. Айрым учурда дарт эрип жөтөлткөн приступсуз өтөт (айрыкча чоң кишилерде жана эмделген балдарда), бирок мындай оорулуулар оору таратат. Эгер бала тынбай жөтөлсө аны догдурга көрсөтүү зарыл.
Көк жөтөлдү өз убагында аныктоо үчүн догдурга көрсөтүү зарыл. Оорулуу бала менен жолуккан 7 жашка чейинки балдарды андан бөлгөндөн кийин ал 14 күн, эгер оорулуу бала менен чогуу жүрсө (бөлүнбөсө) 25 күн балдар мекемесине алынбайт. Сыркоо баланы шаардык транспортто алып жүрүүгө болбойт. Оору башталгандан 30 күнгө чейин жугуштуу деп эсептелет.

 Дарылоо 
Оорулуунун таза абада көп болушу дартты жеңилдетет: жайында күн бою, кышында абанын температурасы — 10°Сде 4—5 саат эшикте болуусу сунуш кылынат. Оорулуу жаткан бөлмөнү жакшылап шамалдатып туруу керек. Аны аз-аздан, тез-тез (күнүнө 10 жолу) тамактандырат. Жагымдуу жана майдаланган тамак-аш (сорпо, үбөлөнгөн быштак, бышырылып эзилген жашылча, майда тууралган эт жана башка) берилет. Кызыктуу оюн, оюнчуктарга алаксыган балада приступ аз болуп, жеңил өтөт. Ата-эне жөтөл кармаганда корккон кебетеси менен баланы чочутпай, өздөрүн токтоо кармоого тийиш; жаш баланы колго көтөрүп, чоңураагын отургузуп, жөтөл катуу кармаганда башын жөлөп туруу керек.

Дарт айыкканча бала догдурдун көзөмөлүндө болот. Оорулуу айыккандан кийин атайлап дезинфекциялоонун зарылдыгы жок, бөлмөнү желдетип, жакшылап жууп, тазалоо жетиштүү. Көк жөтөлгө каршы эмдөө баланы андан сакташы ыктымал, эгер ооруп калса жеңил өтөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Көкүрөк

250px|right|thumb|Көкурөк клеткасы: 1, 3, 8, 9— кабыргалар; 4, 7— кабырга кемирчектери; 2,5— төш сөөгү 6— чемирчек; 10— омурткалар. 
Көкүрөк (көөдөн) (лат. Thorax) — дене тулкусунун жогорку бөлүгү. Ал көкүрөк омурткаларынан, 12 жуп кабыргадан жана алардын кемирчегинен, төш сөөгүнөн түзүлөт.

Төш сөөгү жалпак сөөк; үч бөлүктөн — сабы, денеси жана канжар сымал урчугунан турат.
Кабырга узунунан келген ичке ийри сөөк. Ал кабырга сөөктөн жана кемирчектен турат. Кабыргалар арткы учу менен көкүрөк омурткаларына биригип турат. Кабыргалардын урчугу омурткалардын каптал урчуктары менен ашташып, дем алган учурда кабыргалардын көтөрүлүп жана төмөн түшүп турушун камсыз кылат. 

Жогорку беш кабырганын алдыңкы учтары төш сөөгү менен биригип, чыныгы же кара кабыргалар деп аталат. Кийинки 5 кабырга жалган же карчыга кабыргалары деп аталат да, алардын кемирчектери бири бири менен кошулуп кабырга жаасын же сүбөнү түзүп турат. Акыркы эки кабырганын учу бош болуп, курсак булчуңдарынын арасында жайланышат (жетим кабыргалар).

Көкүрөк көңдөйүнүн ичинде жүрөк, өпкө, кекиртек, кызыл өңгөч, кан тамырлар жана нерв талчалары жайгашат. Көкүрөк көңдөйү төмөн жагынан боор эт менен ич көңдөйүнөн бөлүнүп турат: жогору жагы моюнга өтөт. Көкүрөктүн формасы адамдын жынысына, дене түзүлүшүнө жана булчуңдардын өөрчүшүнө жараша ар кандай (жазы жана кыска, узун жана ичке) болушу мүмкүн.

Көкүрөктүн формасы кишинин ден соолугуна да жараша болот. Мисалы, итий менен ооруган баланын төш сөөгү алды жакты карай урчуюп чыгып, канаттуулардын төш сөөгүнө окшошуп кетет. Ал эми дем алууга тескери таасирин тийгизүүчү ооруларда (мисалы, эмфизема) көкүрөк челекке окшоп калышы мүмкүн. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Көтөн чучук

250px|right|thumb|Көтөн чучук кесилиши
Көтөн чучук — тамак сиңирүү системасынын акыркы бөлүгү. Кичине жамбаш чарасынын ичинде куймулчактын алдында жайгашкан. Көтөн чучук — тамак сиңирүү системасынын акыркы бөлүгү. Кичине жамбаш чарасынын ичинде куймулчактын алдында жайгашкан. Көтөн чучук куймулчак туштан башталып, арткы тешик аркылуу тышка ачылат, узундугу 15—20 смге жетет.

Көтөн чучуктун узуну боюнча куймулчак жана чаткаяк иймектери жайгашкан, ошондой эле чара бөлүгү жана арткы тешик бөлүгү болуп бөлүнөт. Көтөн чучуктун чара бөлүгүнүн жазылыгы 7,7 смге жетип, ампула деп аталат. Ампуланын ички бетинде туурасынан кеткен былжырлуу кабыкчанын үч бүктөмөсү бар. Ал эми арткы тешикке жакын жерде былжыр чел узунунан кеткен бүктөмөлөрдү түзөт да, алардын арасы чуңкурчалар менен ажырап турат. Былжыр челдин астында веналардын жакшы өөрчүгөн торчосу бар. Ошол веналардын сезгенип, кеңейип кетиши геморрой деп аталат.

Көтөн чучуктун капталы узунунан кеткен сырт жана тегерете жайгашкан ички булчуңдуу эки катмардан турат. Ички булчундуу катмардын арткы тешикке жакын жери жооноюп ички кыскычты түзөт, ал адамдын сезимине баш ийбейт. Ал эми скелет булчуңунан турган сырткы кыскыч адамдын сезимине баш ийип, анын эрки менен керектүү учурда ачылып, кайра жабылып турат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Административдик укук бузуу тууралуу протокол

Административдик укук бузуу тууралуу протокол - административдик жорук жасалган учурун каттоо жана административдик укук бузуу тууралуу иш козгоо үчүн негиз катары кызмат кыла турган административдик-жүрүм документи. Ал ага ыйгарым укуктуу кызмат адамы тарабынан түзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук