Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Касымбай Бирназар уулу

Касымбай Бирназар уулу (1873, Нарын өрөөнү, Эчки-Башы айылы — 1943, ошол эле жер)—манасчы. Тынымсейит уруусунан. Тыныбек манасчы менен тааныш болгон. "Манас" айтып калуусун кереметтүү түш көрүү менен байланыштырат. 

Жаш кезинде суу сугарып жүрүп уктап калса түшүндө Манас кырк чоросун ээрчитип бара жатып, "Балам, биздин баатырдык иштер жөнүндө айткың келеби?", — дейт. "Макул баатыр, айтып жүрөйүн", — деп ойгонсо жанында эч жан жок. Ошондон кийин "Манас" айтып калат. Атасы кой союп, эл чакырып бата алат. 

Андан эпостун "Манас" бөлүгүнөн: "Манастын бала чагы", "Жети кандын окуясы", "Көкөтөйдүн ашы", "Чоң казат", "Каныкейдин Букарга качышы";"Семетей" бөлүгүнөн: "Семетейдин Сарытазга жолугушу", "Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү","Семетей баатырдын Манастын кунун куушу", "Семетейдин кайып болушу", "Канчоронун кастыгы" эпизоддору баласы Дөөталынын айтуусунда жазылып алынган. 

Бул вариант КР УИАсында сакталууда. 

Анын айылдаштары - манасчы Дуңкана Кочуке уулу, жазуучу Кеңеш Жусупов. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Категория:Манасчылар
Категория:Нарын облусу
Категория:Нарын району
Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Манас таануу
Категория:20-кылым
SGML

SGML - документтердин белгилөө тилин аныктоого арналган тил болуп эсептелет. SGML — 1969 жылы IBM де өндүрүлгөн GML (Generalized Markup Language) тилинин мураскору. 

Алгач SGML ири өкмөттүк жана аэрокосмостук долбоорлордо машине-адам окуй ала турган документтерди бирге пайдалануу үчүн чыгарылган. Ал басмаканаларда да кеңири пайдаланылып келген, бирок анын оордугу күндөлүк колдонууда кеңири жайылуусун кыйындатты.

SGML ISO (эл аралык стандарттоо уюму) стандартына жооп берет.

HTML жана XML тилдери SGML ден өсүп чыккан. HTML — бул SGML дин тиркемеси, ал эми XML — документти машиналык талдоо аракетин жеңилдетүү үчүн, толукталган түрү. SGML дин мындан башка SGML Docbook (документтөө) жана «Z Format» деген тиркемелери да кездешет.

Категория:Компьютер
Категория:Белгилөө тилдери
Категория:Маалымат технологиялары
XML

Уикипедия - эркин энциклопедиясынан алынган маалымат

XML - документти бир эле убакта адам баласына да, маалымат иштетүү системине да түщүнүктүү форматта калыптоону аныктай турган, жалпы синтаксистик эрежелердин жыйындысын көрсөткөн белгилөө тили. Дүйнөлүк Желе Уюму сунуштаган стандарт. XML — програмдар ортосундагы маалымат алмашууну камсыз кылуу үчүн, структуралуу берилиштерди сактоого арналган (берилиштер базасынын файлдарынын ордуна) текст калыбы. XML тили SGML дин жеңилдетилген бөлүмү болуп эсептелет.

 Тарыхы 

XML дин туулган жылы катары бул тилдин алгачкы иштелип бүтө элек спецификациясынын вариянты пайда болгон 1996 - жылды, же ошол спецификация тастыкталган 1998 - жылды эсептөөгө болот. Бирок бардыгы 1986 - жылы SGML тили пайда болгондо эле башталган болчу.

Категория:Программалоо тилдери‎
Категория:Белгилөө тилдери
Бүткүл дүйнөлүк желе

thumb|Роберт Кайо тарабынан чыгарылган Бүткүл дүйнөлүк желе логотиби.
Бүткүл дүйнөлүк желеИнтернет боюнча жол көрсөткүч, 2003, 4-бет — интернетке туташтырылган ар кайсы компьютерлерде жайгашкан, өз ара байланышта болгон документтерге жетүүгө мүмкүндүк берген бөлүштүрүү системасы. Бүткүл дүйнөлүк желени миллиондогон веб-серверлер түзөт. Дүйнөлүк тармактын ресурстарынын көпчүлүк бөлүгү гипертексттен турат. Бүткүл дүйнөлүк желеге жайгаштырылган гипертексттик документтер веб-баракчалар деп аталат. Кайсы бир жалпылагыч темага жана дизайнга бириктирилген, ошондой эле өз ара шилтемелер аркылуу байланышкан жана адатта бир веб-серверге жайгаштырылган веб-баракчалардын жыйындысын веб-сайт деп атайбыз. Веб-баракчаларды көрүү жана жүктөө үчүн атайын браузер деп аталган програмдар колдонулат. Бүткүл дүйнөлүк желе маалымат технологияларындагы чыныгы төңкөрүшкө жана Интернеттин өнүгүүсүнө чоң түрткү берди. Көпчүлүк учурда Интернет тууралуу сөз болгондо, бүткүл дүйнөлүк желени максат кылышат. Эскерте кетчү нерсе, бул экөө эки башка түшүнүк экенин унутпоо зарыл. Бүткүл дүйнөлүк желени (World Wide Web) билдирүү үчүн анын баш тамгаларынан кыскартылган WWW аббревиатурасы жана веб сөзү да көп иштетилет.

 Шилтемелер 

*
Категория:Интернет
Улуу манасчы (даректүү тасма)

Тасманын баяны 
Залкар режиссер М. Убукеевдин чоң манасчы Саякбай Каралаевдин чыгармачылыгына кайрылып "Манас" эпосун изилдөөгө киришүү иретинде тарткан тасмасы. Толук метраждуу даректүү фильм. 1988-ж. "Кыргызфильм" киностудиясында тартылган. Фильмдин сценарийин жазган жана койгон режиссёр М. Убукеев. Илимий кеңешчилери: Ч. Айтматов, Р. 3. Кыдырбаева. Фильмде "Манас" эпосунун Сагымбай Орозбак уулунун айтуусу боюнча чыккан китептерин Т. Герцен көркөмдөгөн сүрөттөр пайдаланылган. Фильмге М. Убукеев 1966-ж. тартып алган беш сааттык материал негиз болгон. Саякбайдын образын жаратууда режиссёр ал материалдар менен бирге, кино, фото, фоно даректер архивинен табылган тиешелүү материалдарды да кеңири пайдаланган. Кошумча тартылган жана даректүү материалдар чыгармачылык менен максатка ылайык монтаждалган. Тасманын башталышында Ч. Айтматов "Манас" жана манасчылар тууралуу философиялык ой жүгүртүүлөрүн, өзгөчө Саякбайдын манасчылык өнөрү жөнүндөгү пикирлерин айтат. Ошондон улам Ч. Айтматов менен байланышкан пландар фильмдин бет ачарлык кызматын аткарат. Режиссёр коюучу өзүнүн чыгармачылык максатын ишке ашырууда кино өнөрүнүн ар кыл ыкмаларын билгичтик менен туура пайдаланат. Тасманын тулкусундагы акырындатылган жана тык токтотулган кадрларды монтаждоо менен манасчынын образын, чыгармачылык турпатын көрсөтүүдө "Семетейден" үзүндү айтып жаткан Саякбайды кунт коюп, зор ынтаа менен угуп жаткан угуучулардын жалпы, орто, айрымдардын өзгөчө жакындаштырылып чоңойтулган көрүнүштөрү, айрым кошумча тартылган эпизоддор, бийик аскалуу тоолордун, Ысык-Көлдүн шарпылдаган толкундары, жана башкалар пейзаждык көрүнүштөр менен айкалыштыра берилген. Т. Герцендин динамикалуу сүрөттөрүнүн фильмде пайдаланылышы анын поэтикалык көркөмдүк маанайын көтөрөт жана кинематографиялык палитрасын байытып турат. Режиссёр М. Убукеев бул фильмде алп манасчынын ажайып образын жарата алган.

 М. Убукеевдин чыгармачылыгы 
 1964 ж. "Тайгак кечүү" Кыргызфильм.("Белые горы" башкача аты "Трудная переправа") - 1964 ж. М. Убукеевдин дипломдук иши. Аталган тасма М. Элебаевдин "Узак жол" чыгармасынын негизинде тартылган, кыргыздардын 1916 жылкы кайгылуу тагдырын чагылдырган. Тасма 1965 ж. Алматыда өткөн бүткүл союздук Орто Азия жана Казакстан өлкөлөрүнүн кинофестивалында 1 даражадагы Диплом менен сыйланган. Бул тасмада аялдын оюнун жараткан Бакен Кыдыкеева, эң мыкты аялдын оюну үчүн баш байгесин утуп алган. 

 1969 ж. "Ак-Мөөр". Кыргызтелефильм. 1970 ж. Ленинградда өткөн бүткүл союздук кинофестивалдын Байгеси менен сыйланган.

 1977-1978 жж. "Көрөгөч" сатирикалык тележурналынын 7 сериясын чыгарган.

 1981-ж. "Элеттик роман" (Провинциальный роман)
 "Акын" (Алыкул Осмонов жөнүндө)
 "Жили-были" 
 1988-ж. "Улуу манасчы"
 "Түбөлүккө кайрылуу"
 "Акыркы манасчы"

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

 "Улуу манасчы" интернетте 
2011 ж. тасма Кыргызфильм тарабынан санарипке салынып, DVD диск түрүндө чыгарылган. 

Дискти бул жерде онлайн көрсө болот.

Категория:Манас эпосу
Категория:Кыргыз киносу
Лапаз Көкөз уулу

Лапаз Көкөз уулу (1899, Өзгөн району, Куршаб айылы — өлгөн жылы белгисиз) — манасчы. Л-дын тогуз атасына (Белек, Тасма, Эшполот, Дүйшө, Такабай, Кайназар, Кененсары, Матен, Көкөз) чейин «Манас» айтууну кесип кылып келишкен. Л-дын «Манасы» башка варианттардан Жакыптын атасынын алмашылып айтылгандыгы, кыргыздардын кытайлардан чабылып Жакыптын сүрүлүшү жана Манастын төрөлүү мотиви боюнча айырмаланат. Л-дын варианты Таласты мекендеген Бөйөн кандын уулу Чаяндан Жакып туулуп, Чаян өлгөндөн кийин Жакыптын кан болуп турушунан башталат. Жакыптын Чыйырды, Бакдөөлөт деген аялдарынан Манас, Бакдөөлөттөн Абыке, Көбөш деген уулдары болот. Чыйырдынын боюнда бар кезинде кыргыздарды кытайлар чаап, Жакыпты Таластын эл барбас бир четине бир кула бээ, эки ат, ончакты кой-эчки берип айдап жиберет. Манас ошол сүргүндө төрөлөт, кула бээден Аккула туулат. Манас 12 жашка чыкканда кырк жигит чогултуп, элин кытайдын эзүүсүнөн куткарат. Жакып кан уулу Манаска кыз издеп жүрүп Караканга жолугуп, анын кызы Каныкейге куда түшөт. Манас баатыр эли-жерин бошотуу үчүн Кошой менен бирге кытайларга каршы көп жолу согушат. Коңурбай менен тарынышып, кытайдан качып кеткен Алмабет Көкчөгө жигит болуп жүрүп, андан Манаска келип жигит болуп калат Көкөтөйдүн ашынан кийин Манас кырк чоросу менен элине келип сайран куруп жатып калат Коңурбай Манасты чаап алуу үчүн миңдеген аскери менен келип жылкы тийип кетет. Согушта кытайлар жеңилет. Бээжинге Кошойду кан көтөрөт. Коңурбай жеңилдим, күнөөмдү кеч деп суранымыш болуп, Манасты алдап айбалта менен башка чаап жарадар кылат Ал согушта Алмамбет, Сыргак, Чубак жана Манастын Аккуласы окко учат. Манастын жарааты айыкпасын билген Каныкей ага арнап күмбөз салдырып, бирок сөөгүн башка жерге койдурат. Л. Көкөз уулунан жазылган «Манас» варианты Кыргыз Илимдер акдемиясынын Кол жазмалар фондусунда сакталып турат.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Левират

Левират — бүлө, нике мамилелериндеги жесир калган аялды кайнисине же кайнагасына, же өлгөн күйөөсүнүн жакын туугандарынын бирине алып берүү салты. Дүйнөнүн дээрлик бардык элдеринин, алардын ичинде кыргыздардын да турмушунда орун алып келген салт. Адатта кандайдыр бир кырсыктан, оорудан эри каза болуп жаш аял жесир калса анда ал бир нече убактан кийин (адатта кара ашын берип, кийимин алмаштыргандан кийин) бир тууган кайнисине тийген (кайнисинин чоң кичүүлүгү эске алынган эмес). Бул салт патриархалдык, уруулук-жамааттык мамилелерден келип чыккан. Калың төлөнүп (ага бүт уруу, жамаат мүчөлөрү катышкан) алынгандан кийин аял киши толугу менен башка уруунун карамагына өткөн жана андан чыга алган эмес. «Чыккан кыз, чийден тышкары» деп төркүндөрү да кабыл алган эмес. Сагымбай Орозбаковдун вариантында кытай мамлекети кыргыздарды бөлүп кеткенде Алтайга барганда Жакыптын Чыйыр деген агасы өлгөн. Чыйырдынын Шакан аттуу (кийин Шакан аты унутулуп Чыйырды аталып кеткен) аялын Жакыптын алышы Л. салты менен байланыштуу. Ошондой эле «Семетей» бөлүгүндө да Манас өлгөндөн кийин анын ашын бере электе эле аталаш туугандары Абыке, Көбөш Каныкейди алмакка аракет жасашкан. Бул эпизоддо элдин бүлө, нике тарыхындагы реалдуу салты эпосто да чагылдырылганын айгинелейт. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Маамытбек

Маамытбек — «Манас» эпосунун мифтик кейипкер, кытайдын жалгыз көздүү дөөсү. Алтайда Манастан жеңилип, Бээжинге качкан Жолой, Нескара баш болгон кытай-калмак баатырлары Эсенканга Манастын эрдигин айтып барышат. Эсенкан менен Карыкан кеңешип, Манас акыры Бээжинге казат кылат деп, мерчемдүү жерге кароолчу коюп, Коңурбайды Чет-Бээжинге кечилге кан көтөрүп, Маңгубада туулган «Каканчындын балбаны Маамытбек сокур» менен тыргооттун каны Канышайга жол тостуруп, Бээжиндин жолун бекемдейт (Саякбай Каралаев, 1. 164—166). М. дөө Чоң казатта өлөт.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Майдан (Тоголок Молдо)

«Майдан» — жазгыч акын жана Манасчы Тоголок Молдонун варианты боюнча «Семетей» бөлүмүнөн түзүлгөн китепче (Фр., 1943). Басмага даярдаган редактору Ж. Бейшекеев. Китепте камтылган окуя «Коңурбайдын Таласка жасаган жүрүшү» деген темада баяндалат. «Манас» эпосунан «Семетей» бөлүгүнө өткөн терс каармандардын ашкан амалдуусу, каардуусу, эң коркунучтуусу Коңурбайдан оор жарадар болгон Манас баатыр Таласка келип дүйнөдөн кайтат. Кыйды Коңурбай эми кыргыз элин баш көтөргүс абалга жеткирүүнү жана Манастын уулу Семетейди жок кылууну ойлойт. Анын бул аракети менменсинүүдөн же текеберленүүдөн келип чыкпайт. Манастын өлүмүнө себепчи болгон Коңурбай жоокерчилик салт боюнча кан кууп, өч ала турган Семетейден кооптонот. Эпосту түзгөн эл да баскынчы душмандардан коргоочу башкы баатыры катары кун кууп, өч алуучу милдетти Семетейге жуктөшөрүн сезген кыйды Коңурбай Үч-Бээжинге кабарлап эл башчы кандарын жыйып кеңешет:

Кечээ кайратымдын барында, 

Айбатым толук чагында, 

Ушул канкор кулдун атасы 

Кан Манасты жайладым. 

Алтайга бурут келтирбей 

Түркстанга айдадым... 

Түркстанда кыргыздан 

Манастын уулу Семетей, 

Кездеше турган чоң душман 

Атадан артык тууптур. 

Бул керишип турган жоо койбойт, 

Кезенген душман соо койбойт. 

Таласын барып чаппасак, 

Талап малын албасак, 

Семетейди өлтүрүп

Минтип кумар канбасак (7—8-б.) деген Коңурбайдын талабына баары макул болушат. Алты ай камданган Коңурбай 60 миң кол менен Таласка аттанып бейкут жаткан кыргыздарды камайт. Таластын суусун башка жакка бурдуруп, элди суусуз калтырат. Баскынчы душмандар Семетейдин айлын аткылай баштаганда Айчүрөк токуп, даярдап койгон Тайбуурул байлоосун үзүп качканда Коңурбай кармап алып, терең ор каздырып салдырып коёт. Аны айлалуу баатыр Күлчоро зындандан алып чыгат. Кыргыз эли бул кордукка чыдабастан Семетейдин жетеги боюнча басып алуучулукка каршы бүт көтөрүлүштү. Кандуу майдан бир нече күнгө созулуп, зордукчул Коңурбайдын аскери жеңилүүсу менен окуя аяктайт.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Макел Дөө

«Макел Дөө» — манасчы Сагымбай Орозбак уулунун варианты боюнча «Манас» серияларынан жарык көргөн китепче (Фр., 1941). Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча басмага даярдаган Ыбырайым Абдыракман уулу. Латын ариби менен басылган. «Манас» эпосунун «Чоң казат» эпизодунда жалгыз көздүү мифтик кейипкер Макел дөө, жомоктук «Маңгуба» деген жерде жашаган «сазаңшаң» деген мифтик элдин өкүлү болуп баяндалат. Кытай жерине чалгындап барган элдик баатырлардан өлөт, к. Макел дөө, Манастын сюжети.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Мамыт Алдаяр уулу

Мамыт Алдаяр уулу (качан туулгандыгы жана өлгөндүгү жөнүндө маалымат жок) — «Манас» аткаруучу Манасчы Сагымбай Орозбак уулу жана Тоголок Молдонун «Манас» вариантынан жаттап үйрөнгөн үзүндүлөрдү эки дептерге жазып алган. Биринчи дептерде: Кандардын Манаска каршы кеңеши, экинчи дептерде: Манастын дүйнөдөн кайтышы, анын ашына даярдык көрүү эпизоддору жазылган. М. жазып тапшырган «Манас» эпосунан үзүндү Кыргыз ССР Илимдер акдемиясынын Кол жазмалар фондусунда сакталып турат (Кол жазмалар фондусу, 178-инв., 365, 95-б.). 1278 сап ыр араб тамгасы менен жазылган. Сагымбайдын варианты жазылып жатканда ар кимдер көчүрүп ала беришкен. М. да кай бир үзүндүлөрүн көчүрүп алып, чала жаттап алган. Кол жазмада окуянын араларындагы көп ыр саптар түшүп калса, кай бир ыр саптары кошулуп жазылган.

Кандардын Манаска каршы кеңеши жана Чоң казаттын башталышында жылкы тийген элдик баатырлардын эпикалык душман менен болгон алгачкы айкашы Сагымбайдын вариантынан алынган үзүндү болсо, Манастын дүйнөдөн кайтышы, анын ашка даярдык көрүү деген темада берилген окуя Тоголок Молдонун вариантынан алынган. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
«Манас» операсы

«Манас» — баатырдык патриоттук операсы. Музыкасы В. Власов, А. Малдыбаев, В. Ференики. Либреттосун «Манастын» сюжети боюнча А. Токомбаев менен К. Маликов жазган. Сюжеттин негизин «Манас» эпосундагы «Көкөтөйдүн ашы» түзөт. Операнын эки редакциясы бар.

Биринчиси 1946-ж., экинчиси 1966-ж. Кыргыз Мамлекеттик опера жана балет театрында коюлган. Рольдорду Ж. Садыков (Манас), С. Кийизбаева (Каныкей) ойногон. Операнын биринчи редакциясындагы башкы режиссёрлору В. Я. Васильев менен А. Куттубаев. Хормейстери С. Юсупов, художниги Я. Штоффер. Алгачкы редакциясында Манас менен элдин биримдүүлүгү белгилүү деңгээлде чечилген эмес. Сюжетте шаан-шөкөттөр басымдуулук кылып, окуялардагы карама-каршылыктар ачык көрсөтүлбөгөн, музыканын оркестрлештирилишинде жагымсыз угулуштар көп болгон. Авторлор бул мүчүлүштөрдү эске алып, операны кайрадан иштеп чыгышкан, айрым ашыкча эпизоддору алынып ташталган. "Манас" операсы улуу эпоско татырлык чыгарма болуп опера өнөрүнүн алтын казынасына кирген. Операнын 1966-ж. коюлушунда башкы ролдорун К. Чодронов, А. Тентимишев (Манас), С. Кийизбаева, К. Сартбаева (Каныкей), Т. Сейталиев, С. Токтоналиев (Сыргак), X. Мухтаров (Коңурбай) жана башкалар ойногон. Режиссёру профессор Р. В. Захаров, А. Куттубаев. Хормейстери С. Юсупов. Опера прологдон (киришүү музыкасы), 3 акт, көшөгө (картина) жана эпилог-апофеоздон турат. Ар бир көшөгөнүн аталышы бар. Кириш музыкасында операнын негизги эки лейтмотиви — Манастын жана анын кырк чоросунун баатырдык темалары жаңырат. Операнын өнүгүшүндө драматургиялык принцип катары реалдык жана фантастикалык образдарды салыштыруу, ошондой эле согуштук окуялар, лирикалык жана турмуштук сценаларды алмаштырып туруу ыкмалары колдонулган. Авторлор музыкасын жазууда элдик обондорду цитаталап пайдаланган эмес. Бул жагынан «Манас» операсы башка кыргыз операларынан айырмаланып, өзүнчө көркөмдүк бийик деңгээлге көтөрүлгөн.

Операнын партитурасында дүйнөлүк классикалык опера өнөрүнүн формалары: ариялар, дуэттер, трио, квинтет, секстет, оркестрлик эпизоддор жазылган. Булардын ичинен Манастын ариясы (3-көшөгө), Коңурбайдын монологу (2-көшөгө), Манас менен Каныкейдин дуэти (4-көшөгө), Сыргак менен Каныкейдин сценасы (5-көшөгө) финалдык салтанаттуу хор-апофеозу (7-көшөгө) жана башкалар айрыкча эмоциялуу жана таасирдүү. Манастын башкалардан өзгөчөлөнгөн артык сапаты анын эл абалын туура баалап, оюн туура түшүнгөн, эл башчысы, эл жетекчиси экендиги. Эл азаматтарды тегерегине топтоп, элинин башын кошуп, душманга каршы көтөрөт. Башкы ролду (Манас) аткарган К. Чодронов, А. Тентимишевдер баатырдын так ушул сапаттарын — кең пейилдигин, калыстыгын, балбандыгын сүрөттөп бере алышкан. «Манас» операсынын авторлору 1970-ж. Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы сыйлыгына татыктуу болгон. Опера Москва, Ленинград шаарларында коюлган..!

Категория:Кыргыз маданияты
Манас Ата ордосу

Манас Ата ордосу — чыгармачыл жана өндүрүштүк коом. Кыргыз Республикасынын интеллигенттеринин, окумуштууларынын демилгеси менен уюшулган (июнь, 1990). Ишин коомдун мүчөлөрүнүн ыктыярдуулугунун, коллегиялуулугунун жана чыгармачылык демилгесинин негизинде жүргүзөт. Коомдун максаты — жергебизде этнографиялык борбор уюштуруп, түпкү ата-тегибиздин этностук тарыхын (сак, гунндардан тартып) изилдөө, Манас жөнүндө жазылган китеп, тартылган кино, ага байланыштуу уламыштарды, ар кандай пландагы маалыматтарды чогултуп, чет жактан келген меймандарды эпос, анын каармандары, айтуучулар менен кеңири тааныштыруу, улуу чыгарманын маанисин элге жеткирүү. Ошондой эле кыргыздардын укумдан-тукумга өтүп келаткан салт-санаасын, үрп-адатын иликтеп, аларды пропагандалоо. Келечекте Коом өз өкүлдөрүн Кытай эл республикасына жана араб өлкөлөрүнө чейин жиберип, унутулуп бара жаткан Азиянын тарыхын үйрөнмөкчү жана түрк элдеринин маданиятына ылайык Манас-Ата эл аралык сыйлыгын уюштуруп, кыргыз элинин турмуш-тиричилигин, улуттук өзгөчөлүгүн, адабиятын, маданиятын, ар тараптан изилдеген адамдарга ыйгарып турат. Областтарда, райондордо, айылдарда Коомдун бөлүмдөрү ачылып, республиканын атагын даңазалоого багытталган ар тараптуу иш-аракеттерди кеңири жүргүзүүдө. Ордонун президенти — жазуучу, кинодраматург Ю. Тойчубеков. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Манас-Ашуу

Манас-Ашуу — азыркы Талды-Коргон облусунун (Казакстан) чөлкөмүндөгү Тарбагатай тоо кыркасынын ашууларынын биринин энчилүү аты. Белгилүү саякатчы В. А. Обручев өз көзү менен көрүп: «Өрөөн (Зайсан көлүнүн аймагы) Саур менен Тарбагатайдын көчмөндөрүнүн турмушунда чоң мааниси болгон болуу керек. Мында дайыма таасирдүү адамдар көчүп жүрүшкөн. Ал эми Тарбагатайдын ашууларынын бири Манас-Ашуусу деп аталат. Манас — кыргыздын белгилүү эпосунун каарманы. Уламыш боюнча ал Зайсандын түздөрүндө көчүп жүргөн», — деп жазган.

 Колдонулган адабияттар 
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Категория:Казакстан
Манас кыргыз баатыры

«Манас кыргыз баатыры» (Manas Kirgiz hosenek) — эпостун курама вариантынын (1—2-китеп) венгер тилине которулуп басылган китеби (Будапешт, Европа басмасы, 1979). Которгон Беде Анна. Текстти тандаган жана соңку сөзүн, эскерүүлөрүн жазган Урайне Кохалми Каталин, сүрөттөрү Касс Ианос Кесзитеттеники. Эпостун төмөндөгү эпизоддору кыскартылып ыр түрүндө которулуп китепке киргизилген: жомок башы; баатырдын төрөлүшү; Манастын балалык чагы; Манас менен Кошой балбандын жолугушу; Манастын колу душмандарын багынтып Тянь-Шанга көчүп келиши; Алооке кандын Манас баатырдан качышы; Азиз кандын Алтынайга үйлөнүшү, Алмамбет баатырдын туулушу, туугандарынан качып чыгышы; Алмамбеттин куугунчу жоо менен салгылашышы жана Манаска кошулушу; Манастын колуктусу менен таанышканы; баатырдын өлүмү.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Манас менен Алмамбет

«Манас менен Алмамбет» — «Манас» эпосунун окуяларынын негизинде орус тилинде жазылган 4 көшөгөлүү, 6 сүрөттүү баатырдык драма (Фр., 1942). Автору К. Рахматуллин, Т. Сыдыкбеков. 1943—46-жылдары Фрунзедеги Н. К. Крупская атындагы орус драма театрында коюлган. Пьеса Кыргызстан Жог. Советинин Ардак грамотасына татыктуу болгон. Спектаклди койгон артист А. В. Милославский (кеңешчиси искусствого эмгек сиңирген ишмер. А. Куттубаев). Жасалгасы сүрөтчү М. Я. Гафтыкы, музыкасы М. Р. Раухвергердики. Спектаклдин негизги өзөгүн Чоң казат окуясы, Алмамбеттин Манаска келиши, алардын достугу жана душманга каршы күрөшү түзөт. Спектаклде баш каарман Манастын ролун А. В. Милославский, Алмамбетти В. С. Офицеров аткарган. Башка ролдорду аткаргандар: Каныкей — О. Д. Петрова, Алтынай — Н. И. Данилова, Бирмыскал — республиканын эмгек сиңирген артисти К. Г. Ефремова, Бурулча — 3. А. Корешкова, Тайхо — К. С. Лунгрен, Чубак — республиканын эмгек сиңирген артисти И. И. КовальСамбарский, Коңурбай — республиканын эмгек сиңирген артисти А. П. Розанцев, Азизкан — С. Г. Дигам, Мажик — А. Б. Прибыловский. Спектакль ийгиликтүү коюла баштаганы менен ошол мезгилде «Манас» эпосунун айланасында түзүлгөн кырдаалга байланыштуу театрдын репертуарынан алынып ташталган.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу