Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Ыраңшоо

Ыраңшоо — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, кытай-калмак балбаны. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча "Нескара менен Манастын урушу" аттуу окуяда Манас менен жекеге чыгып ажал табат:

Ыраңшоо балбаны 

Ыргай найза алганы, 

Ага каршы эр Манас 

Аккула атын чуратты, 

Бир урганда найзаны 

Ыраңшоону кулатты.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Ыргак

Ыргак (Ритм) — кандайдыр бир кыймылдын, иш-аракеттин бир убакытта, белгилүү өлчөмдө, кайра-кайра кайталанып турушу. "Манас" айтуунун да өзүнчө Ы-ы бар, манасчынын үндү чыгаруу; кайталоо, үндү созуу, обондотуу процесстеринин, эпосту аткаруу учурундагы кыймыл-аракети да, өзүнчө бир Ы-ка ээ. Булар Ы. түшүнүгүнүн кеңири мааниде колдонулушу. Ал эми термин тар маанисинде Ы. ырдын уюштуруу каражаты. Ырды ыр катары көрсөткөн нерсе — Ы. "Кыргыз ырларында ритмдин жаралышы үчүн эки ритмикалык бирдиктин, мындайча айтканда, эки жолудан параллелдүү колдонулушу жетиштүү. Эки жол ыр — кыргыз поэзиясындагы ритмикалык бирдиктердин катар колдонулушундагы эң төмөнкү чеги, ошону менен бирге конкреттүү ритмдин жаралышына мүмкүндүк түзүүчү эң алгачкы зарыл базасы.

Ритм — бул түрдүү окшош көрүнүштөрдүн катарынан кайталанышы. Окшош көрүнүштөр белгилүү тартипте, белгилүү көлөмдө кезектешип кайталанмайынча ритм да чыкпайт" (К. Рысалиев, Кыргыз ырларынын түзүлүшү. Фр., 1965, 14-б.). Демек, "Манастын ыр Ы-ын түзүүчү каражат эки же андан ашык ыр жолдорунун катар келиши жана биринчи сап канча муундан, канча муунактан (муун топтору Ы-тык бөлүк) турса кийинки саптарда да ага дал келген муун жана муунак болууга тийиш.

Мисалы, Катындар ыйлап чуркурап, деген сапта сегиз муун, үч муунак, биринчи муунакта (катындар) —3 муун, экинчи муунакта (ыйлап) —2 муун, үчүнчү муунакта (чуркурап) —3 муун бар.

Тексттеги кийинки сап да ошончо муундан, муунактан турат:

катындар ыйлап чуркурап,

Балдары ыйлап чыркырап.

Мында Ы-ты түзгөн каражат муундун жана муунактардын санынын бирдейлиги (3— —2—3=8). Эгерде муун сандары туура келбеген, муунактардагы муундардын топтолушу да башкача болгон саптарда Ы-туулук бузулат, "Манастын " Ы-ы башынан аягына чейин бирдей тартипте болбойт, муун саны жана муунак өзгөрүп турат, башкача айтканда манасчы бир Ы-тан экинчи Ы-ка өтөт. Бардык тилдеги ырларга Ы. мүнөздүү ар бир тилдин фонетикалык, грамматикалык мыйзамдарына ылайык түзүлүп, анын түзүлүш каражаттары бирдей эмес.

Кыргыз ырлары муунчул ыр түзүлүшү "Манас" эпосунун Ы-ы да муун санынын, муунактардын бирдейлигинен жана эки же андан ашык саптардын катар келишинен жаралат.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Ырчы

thumb|Ырчы
Ырчы — ырды шыдыр жараткан төкмө, жамакчы, акын. Кыргыздарда акын маанисинде гана айтылат. Манастын "топ жаруучу ырчысы" (Саякбай Каралаев, 1. 194) Ырамандын ырчы уулу Көкөтөйдүн ашында жарчы болгон. Ы-лар жар чакырууда, көңүл ачууда, бирөөлөрдүн жакшы-жаман сапаттарын сүрөттөөдө кеңири пайдаланылган: "Ырчыларга мактатып" (Сагымбай Орозбаков, 3. 11), "Сурнайды суулап тартышып, ырчылар ырын айтышат" (Сагымбай Орозбаков, 1. 78) жана башкадар Ал эми: "Жайсаң ырчы дегени Жалаң үйдүн борумун Жарым күнчө ырдаган" (Сагымбай Орозбаков, 2. 11). М. Ауэзов "Манасты" алгач ыр түрүндө жараткан ушул Жайсаң ырчы болуу керек деген божомолду айткан, к. Акын. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Ырчы
Категория:Ырчылар
Ысмайыл

Ысмайыл — "Манас" эпосунун каарманы, Темиркандын уулу, Семетейдин таякеси. Он эки жашка чыкканча ата катары Семетейди Ы. багып өстүрөт. Манас өлгөндөн кийин Каныкей уулунун өмүрүн сактап калуу үчүн Семетейди алып төркүнүнө качып баргандан эпостун окуяларына Каныкейдин иниси Ы". аралашат. "Былк эткизбей эл-журтун билип калган" Ы-га Каныкей Манастын керээзи боюнча уулу Семетейди бала кылып берет. Семетей "а дүйнө кеткен Манастын ата экенин түк билбей" он экиге келгенче Ы-дын колунда тарбияланат. Ы-дын Каныкейдин иниси экендиги жана Семетейди багып өстүргөндүгү бардык варианттарда негизинен бирдей эле айтылат. Радлов жазып алган вариантта гана Семетейди Каныкейдин агасы Солтонкул багат. Семетей он экиге толгондо таятасы Темиркан аны кан көтөрүп той берет. Тойдо Каныкей Семетейдин келечегине Тайторуну төлгө кылып чаап, ал чыгып келет. Ы. атасы эмес, өз атасы Манас, жери Талас, эли кыргыз экенин билген Семетейди эли-жерине таятасы Темиркан, таякеси Ы. ак батасын берип узатышат. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Ыспара

Ыспара, Испара — "Манас" эпосундагы топоним. Манастын кыз Сайкал менен беттешкенин сүрөттөгөн эпизоддо "Окчу кыргыз уругу, Ыспаранын уругу (Сагымбай Орозбаков, 2. 51) — деп эскерилет. Ал эми Саякбай Каралаевдин варианты вариантында Алооке кандын Манастан коркуп качышы деген эпизоддо мындай берилген:

Атамдан калган жер экен,

Намысты кыргыз санайбы,

Ынтызар болдум алууга

Ыспара менен Алайды

 (Саякбай Каралаев, 1. 137).

Географиялык реалияда Ы. — Баткен районуна чектеш Тажикстандагы шаар жана өзөн. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Эки-Баш

Эки-Баш — "Манас" эпосундагы топоним. Алтайлык кыргыздар Текести чаап алды, эми Манастын колу сага келет деп Култаң калмак Орго канга кабар айтып келет.

Эки-Баштан эл жыйсын, 

Эл жыйса да эр жыйсын 

Эмгекке башын салбасын, 

Эркектен эме калбасын (Сагымбай Орозбаков, 2. 72), — деп Орго кан ар тарапка киши чаптырып кабар бергенде айтылат.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Элеман

Элеман — "Манас" эпосундагы кейипкер, кыпчак уруусунун башчысы, Төштүктүн атасы. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча "Кыргыздардын Алтайдан Ала-Тоого көчкөнү", "Манастын Каныкейге күйөөлөп барганы", "Бокмурундун элге кабар жибергени", "Көкөтөйдү койгону", "Бокмурун Мааникерди мингизип, Айдарга эл чакыртканы", "Коңурбай Бокмурундан Мааникерди өкүм менен сураганы", "Манас менен Коңурбайдын сайышы" окуяларында айтылат.

Элеман — кейипкер, кырк чоронун бири. "Эл башкарган Элеман" деп дайыма "калк башкарган Калкаман" менен катар эскерилет. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Эргеш Ташимбет уулу

Эргеш Ташимбет уулу (туулган жана өлгөн жылы белгисиз) — манасчы. Жору уруусунан. Сабатсыз. Атасы Ташимбет "Манас" айткан адам болгон. Атасынан "Көкчөнүн казатын" үйрөнүп, "Манастын " калган эпизоддорун түш көргөндөн кийин айтып калган. Э. түшүндө он аксакалга жолугат. Каякка барасыңар деп сураса алар Манаска барабыз дешет. Э. ойлонуп туруп мен да барайын деп суранат, алар макул болуп, ээрчитип алышат. Жүрүп олтуруп калың токойго жетишет. Анын ичиндеги чоң жол менен Манас жүргөн тоону бет алып жөнөшөт. Манас турган тоого бир шаты жол менен чыгып барса үч адам турган экен. Четки экөөнүн бири кызыл, бири ак тууну кармап алган. Салам айтып, мен Манаска учурашканы келип калдым десе, а болуптур деп колун сунганда Э.

анын көзүнүн чоңдугунан чочуп жер карап кетет. Кайра өйдө болуп кол берейин десе шаты тайып кетип кол бере албай калат. Чочуп бакырып ойгонот. Беш-алты күн табы жок болуп калыбына келет. Э. "Манас" эпосун кара сөз менен айткан. Дастан "Манас" эпосунда такай айтылып келген Манастын ата-бабасынан башталат. Э-тин айтуусунда да салттык мотивдер сакталып, Манастын чоң аталары Бөйөн кан, андан Чаян кан төрөлөт. Чаян кандын балдары Жакып жана Көзкаман болот. Чаян кандан кийин кандыкты Жакып алып, ал ногой элинен чыккан Караман деген байдын кызы Чыйырдыны алат. Карамандын кара Толтой деген уулу болот. Ал карасанатайлык кылып Жакыптын кандыгы менен байлыгын тартып алат да, Жакып менен Чыйырдыга бир чатыр, он беш эчки калтырат. Жакып Опол тоону жайлап калат. Чыйырдынын боюнда болот, бирок өзү билбейт. Күндөрдүн биринде Жакып кайнагасы кара Толтой той берип ошол жакка кетип, кеч калат. Чыйырды боорго жайылып кеткен эчкилерди чатырга айдап түшүрөт. Чатырга келгенде андан баланын добушу угулат. "О эне, секин бас, мен бир уул тууламын, жалаң жерге туубагын. Жыгачтын узуну карагай болот. Кызылы табылгы, камчы сап болот... Жалаң жерге бир аргамжы бою узак кетип каламын. Искөөч тайган көрүп калса жеп кетет. Андыктан, жалаң жерге туубагын. Токойлуу, карагайлуу жерге туугун. Мен өтөнөй өткүр чыгамын. Адамга, кийинкилерге, соңкуларга айтып жүрүшкө ылакап, жомок боломун. Колумдагы жарак үйдө калып калса, карагайдын бутагын сууруп алып келе жаткан душмандын башын майдалай чабам" деген добушту Чыйырды угат. Жакып келгенде болгон окуяны айтканда ал аябай кубанып, Опол тоодон көчүп токойлуу, карагайлуу жерге келип конуш алат. Манас төрөлгөндө өзү айткандай ыргып кетип карагайга илинип калат. Жакып таап келип киндигин кесет. Манас жигит болгондо жылкы тийүүгө камынып, Бээжин жолун энесинен сурайт. Андан ары Алмамбеттин жана Көкчөнүн окуясы айтылат. Манас Көкчөдөн жарат алат. Э-тен жазылып алынган "Манас" эпосунун үзүндү эпизоддору Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусунда сакталып турат.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Эриме

Эриме (калмакча Эрем-Чөл) — "Манас" эпосундагы топоним. Манастын кошуну Бээжинге аттанардын алдында Алмамбеттин айткан сөздөрүндө чөл катары эскерилет:

Уркун улуу дайрадан

Кечип өтсөк таптаза,

Эрименин боз чөлгө,

Быткыл-быткыл көп көлгө,

Жатып алып кол кыштап (Сагымбай Орозбаков, 4. 109).

"Манас" эпосунда көл катары айтылганы да кездешет:

Ылаңүндүн чөлүнө 

Лыкылдап биздер келгенде, 

Эрименин көлүнө

Эндээлеп биздер келгенде (Сагымбай Орозбаков, 4. 209). Географиялык жактан мурунку Жунгариянын аймагындагы чөл.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Эр сайыш

300px|thumbnail|right|Эр сайыш
Эр сайыш — жооокерчилик замандан бери аш-тойлордо ойнолуучу оюн-шоок, баатырлардын жекеме-жеке ат үстүндөгү эрөөлү. Аскердик демократия мезгилинде согуш маселеси негизги орундардын бирин ээлеп, ар кандай пикир келишпеген маселелердин көбү куралдын күчү менен гана чечилген. Натыйжада, аскердик дене тарбия берүү жоокерчилик коомунун негизги талабы болгон. 

Баатырлардын Э. с-ы согуш мезгилинде гана эмес, атайын эрежеси иштелип чыгып аскердик оюн катары да аш-тойлордо өткөрүлгөн. "Манас" эпосунда :

Күлүктөн тандап минишип, 

Күрөөкө тондон кийишип, 

Күчү менен тийишип, 

Айтканына көнүшсүн 

Ажалдуусу өлүшсүн, 

Найза колго алышсын, 

Арага сайыш салышсын (Сагымбай Орозбаков, 3. 229, 290), — деп эпосто сүрөттөлгөндөй аш-тойлордун шаан-шөкөттөрүнүн бири болгон. Э. с-тын жүрүшүн Көкөтөйдүн ашындагы Манас менен Коңурбайдын сайышынан көрүүгө болот. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Эр эңиш

thumb|Кыргыздын улуттук спорту "Оодарыш" Кыргызстандын почта паркасында 
thumb|Эр эңиш же Оодарыш деп аталган ат үстүндөгү спорт түрү 
Эр эңиш — эки балбандын ат үстүндөгү алышуусу. Бул оюн-шооктун келип чыгуусу ат үстүндөгү салгылашуусунда куралынан тигил, же бул себеп менен ажырап калган жоокерлердин ат үстүндөгү кармашуусуна шартталган. Жоокерчилик заман үчүн бул алышуу өтө зарыл болгондуктан, бара-бара каршылаштардын бул алышуусу аскердик-прикладдык оюндардын катарына кирип, бүгүнкү күнгө чейин ойнолуп калган. "Манас" эпосунда Көкөтөйдүн ашындагы Чыноончу менен Шаңдөөгөрдүн эңищи мунун далили:

Алар эңиш салсын деп,

Чабендеси жеңсин деп,

Көкбөрү кылган улактай

Көрүнө аттан эңсин деп (Сагымбай Орозбаков, 3. 254— 255).

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Яглакар

Яглакар — 1940-жылдардын башында тарыхчы А. Н. Бернштам Манастын прототиби катары көрсөткөн ысым. Суджи деген жерден (Чыгыш Моңголия) табылган байыркы кыргыз жазмасындагы текстте: "Уйгур жерине Йаглакар кан ата келдим. Кыргыз уулумун. Мен, Бойла, даражалуу сотмун" (Орхон-енисей тексттери, 1982, 190-б.) деп жазылган. А. Н. Бернштам ушул тексттеги "Иаглакар кан" деген ысымды байыркы кыргыздардын жолбашчысы деп эсептеп, эпикалык Манастын прототиби катары карайт. "Эпикалык "Манастын " негизинде жүргүзгөн согуштук күрөштөрү боштондук жана прогрессивдүү мүнөздө болгон 820—847-жылдардагы кыргыздардын жолбашчысынын конкреттүү-тарыхый образы турат. Шексиз, мындай көрүнүктүү тарыхый фигура (биз Яглакар деп эсептеген) элдин эсинен өчүп жок болуп кетиши мүмкүн эмес, — деп белгилеп келип, төмөнкүдөй корутунду чыгарат. Ушул 820—847-жылдардагы кыргыз урууларынын эркиндик үчүн жүргүзгөн күрөштөрүнүн байыркы этабы — эстеликтин юбилейлик датасын аныктайт". 1940-жылдардын башында ушул сыяктуу көз караштардын негизинде "Манас" эпосунун 1100 жылдык мааракесин 1947-ж. өткөрүү маселеси көтөрүлгөн. М. Ауэзов да бул пикирди кубаттап: "Уйгур кандыгын басып алуучу жөнүндө болсо, ал 847-ж. өлгөндүгү гана белгилүү. Биз Манасты Бей-Тинди басып алган аскер башчы же ажо болгон деп эсептейбиз", — деп жазган.

Белгилүү түрколог С. Е. Маловдун А. Н.Бернштам Суджи жазмасынын тексттин которуу менен аны бурмалап, туура эмес түшүнүк берген деп көрсөткөн рецензиясынан (Известия АН СССР, отд. Языка и литературы, т. VI. вып. 2. 1947. 15-б.) кийин маараке өткөрүү маселеси токтотулуп калган.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Якуб-Бек

Якуб-Бек — "Манас" эпосундагы кейипкер. "Мажму ат-таварихте" ("Тарыхтар жыйнагы") Талас чөлкөмүндө жашаган Каркара (Каркыра) уруусунун (кээде Каркара адамдын аты катары да айтылат) башчысы жана Манастын атасы. Кол жазмада Каркара Кара-Кышлакка барганы, бир уулдуу болуп, ага "Якуб-бек" деген ысым беришкени, Якуб-бектен төрөлгөн уулдун ысымын Манас коюшканы (38-б.) айтылат.

Манас Таластын баш жагында жүргөн кезде, калмактардын башчысы Жолой аскери менен Кара-Кышлакка келип "Я.-б-тин элин талкалап, өзүн туткундап көлдү карай жөнөйт. Я.б-тин бир тууганы Карнас (Карунас, Карунас Кара) качып кутулуп, Манаска кабар берет. Манас кырк жигити менен төрт күндө кууп жетип, Жолойду өлтүрүп атасы Я.-б-ти куткарып алып, кайра Таласка келет.

Бул "Манас" эпосуна тиешелүү 16-кылымдын башында жазылып калган материалды тарыхый жактан иликтей келгенде Караханийлердин доорундагы окуяларга (10—11-кылым) байланыштуу экендиги ачык көрүнөт. Анткени, эпикалык Манастын атасы Я.-б., анын бир тууганы Карнас 11-кылымдын башындагы жашаган тарыхый реалдуу адамдар болгон. Мисалы, араб тарыхчысы ибн-ал-Асирдин жазган маалыматтарында Караханийлердин доорунда Ат-Башынын акими Йакуб (Йакуб-Тегин) менен Кашкардын башкаруучусу Харун Буурахан бир тууган адамдар болушкан (Материалы по истории киргизов и Киргизии, вып. 1. 1973, 62—63-б.). Айрым "Манас" иликтөөчүлөр (А. Тагиржанов, Э. Абдылдаев) ушул тарыхый маалыматтарга таянып, эпостун алгачкы тарыхый негизи Караханийлер доорунда (10—12-кылым) пайда болгон деген көз карашты айтышат.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Манас Аккелтени сынаган жери

Манас Аккелтени сынаган жери — Алайкуу айылынын Карагатты өрөөнүн Орто-Төр жайлоосундагы киши жеткис жалама асканын боорундагы ок көзөгөн сымал үңкүрдөй болгон оюктун аты. Элдин айтымына караганда Манас Аккелтени сынап, ошол зооканы атып көрөт. Ошондо Аккелтенин огу зооканын бетин көзөп, үңкүрдөй оюк жасаганы Манастын көөнүнө толот. Азыр да мергенчилер ууга чыгарда ырым кылып, Манас Аккелтесин сынаган жерге барып сыйынат экен.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Манастын жолу

Манастын жолу — Кара-Кулжа району аркылуу өтүүчү Улуу Жибек жолунун Кашгар-Өзгөн-Анжыян-Кокон-Хожент-Жизак багытындагы Манас баштаган кыргыз элинин Алтайдан Ала-Тоого көчкөндө баскан жолдун аты. Ушул жолдо "Манас" эпосу боюнча жана Махмуд Кашгары 1072—73-ж. жазып калтырган "Өзгөн, Кавак-Арт, Арык-Турук, Кап-Учту, Урунма-Кыя" д. ушундай сыяктуу тарыхый топонимдер азыркы мезгилде да аталып келет. Ошондой эле 466-ж. (доордун 1061—62-ж.) жазылган асканын бетиндеги жазуулар учурайт. ("Кыргызстан Маданияты", 19.06.1990).

Капчыгайдын жол менен 

Артыштан ашып бел менен, 

Ат жүргүс кыйын жер менен, 

Айдап жылкы сугарып, 

Кара-Кулжа сайына (Сагымбай Орозбаков, 2.163)

— деп Манастын көч жолунда көрсөтүлгөн Кара-Кулжа — Капчыгайдын жолун жергиликтүү эл М. ж. маанисинде түшүнөт. Азыркы учурда бул кан жолго чүкөдөй таш койбой, аяр мамиле жасап, сапар жүргөндө ыйман сактап, таза, пакиза болуп, Манас жолунда көч улап келет.

Кара-Кулжа — Капчыгай жолу мамлекеттик мааниге ээ. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Биринчи мугалим (кинотасма)

Тасманын баяндамасы 
Чыңгыз Айтматовдун Биринчи мугалим чыгармасы боюнча тартылган.

1923 жыл. Орто Азияда жарандык согуш токтогон менен басмачылар али толук жоюла элек учур. Комсомолдун тапшырмасы боюнча кызыл аскер Дүйшөн элет жерине мектеп ачканы келет. Жергиликтүү калк анын умтулган талабына көңүл кош мамиле кылат. Көптөгөн тоскоолдуктарга карабастан окуучулардын жаркын келечегине ишенген Дүйшөн чечкиндүү кадамдарга барып, көздөгөн максатына тынбастан барат.

 Сыйлыктары 
 1966 ж. Венециядагы эл аралык кинофестивалынын «Волпи» кубогун, аял оюнун мыкты жаратканы үчүн Наталья Аринбасарова жеңип алган. 
 1966 Киев ш. өткөн Бүткүл союздук II кинофестивалында"Советский экран" журналынын атайын сыйлыгынын жеңүүчүсү. Тасма сынактан тышкары катышкан.
 1966 ж. Рим ш. өткөн II Эл аралык кинофестивалда "Капитолий Юпитер" сыйылыгын алган.
 1966 ж. Социалдык маселелерди изилдөө боюнча улуттук институтунун сыйлыгы
 1967 ж. Йерде өткөн жаш кинематографисттердин эр аралык кинфестивалынын калыстарынын атайын сыйлыгы.

Категория: Кыргыз киносу
Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы

''Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы 300px "Балдар Еврокөрүнүүсүнүн Логотиби"Жалпы маалыматБагыты: ыр сынагыЖылдар: 2003 - бүгүнкү күндөрКтышуучу өлкөлөрдүн саны: баары чогулуп 32Тилдер: англисче жана французчаWWW.JUNIOREUROVISION.TV

Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы  — Европа телерадиоберүү бирикмесинин мүчө-өлкөлөрү катыша ала турган, жыл сайын өтүүчү балдар үчүн телевизиондук ыр сынак. Еврокөрүнүү ыр сынагына окшош, бирок айырмачылыгы - сынакка аткаруучулар түрүндө 15 жашка чейинки балдар чыгышат. Сынак телекөрүнүү жана үналгы аркылуу бүт Европанын мейкиндигине жана Кыргызстан, Австралия, Жаңы Зеландия, Казакстан, Канада ж.б. өлкөлөрдө, аны менен бирге Интернетте берилет.

thumbnail|300px|right|Participation since 2003: 
 Булактар 

 Расмий сайт
 ЕРТБнын расмий сайты
Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы 2003

thumb|302px|right|

 Катышуучулардын тизмеси 
 № Страна Артист Песня Место Баллы 01 Nikolas Ganopoulos Φίλοι για πάντα/Fili gia panta 08 53 02 Хорватия Dino Ti Si Moja Prva Ljubav 01 134 03 Theodora Rafti Μια Ευχή / Mia Efhi 14 16 04 Беларусь Volha Satsiuk Танцуй 04 103 05 Dzintars Cica Tu Esi Vasara 09 37 06 Marija and Viktorija Ти не ме познаваш 12 19 07 Kasia Zurawik Cos Mnie Nosi 16 3 08 2U Sinnsykt Gal Forelsket 13 18 09 Sergio Desde El Cielo 02 125 10 Bubu Tobele Sunt Viata Mea 10 35 11 X!NK De Vriendschapsband 06 83 12 Tom Morley My Song For The World 03 118 13 Anne Gadegaard Arabiens Drom 05 93 14 The Honeypies Stoppa Mig 15 12 15 Sarah Harrison Like A Star 07 56 16 Roel Felius Mijn Ogen Zeggen Alles 11 23

 Билдирмелерин кайтаргандар 
 
 
 
 

 Жыйынтыктар 
  Өлкөлөрдүн добуштары X 712 1 5 1 1 7 0 5 2 7 1 3 0 1 10 X 810 8121012 212 8 8 8 8 810 12 0 X 0 0 0 0 1 0 0 0 3 0 0 0 0 512 6 X10101210 1 7 5 5 4 7 6 3 0 5 0 8 X 4 3 3 0 1 3 1 0 0 3 6 010 0 2 0 X 0 0 0 0 0 0 0 1 2 4 0 0 0 3 0 0 X 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 3 2 0 X 5 0 0 0 3 4 0 0 8 810 612 8 8 6 X 81012 6 610 7 4 0 5 0 2 5 2 0 6 X 6 0 0 0 5 0 3 6 2 7 4 6 6 4 8 3 X 6 7 5 412 7 4 712 7 3 7 51010 4 X121012 8 6 2 4 5 6 7 5 812 6 7 4 X12 7 2 0 0 1 0 0 0 0 2 3 0 0 0 5 X 1 0 2 3 3 4 1 0 4 0 7 4 11010 2 X 5 1 0 0 0 0 0 0 0 4 212 2 2 0 0 XДобуштардын жадыбалы.

 Эскертмелер 

 Шилтемелер 
 Еврокөрүнүү балдар ыр сынагынын ырасмый сайты
 Балдар Еврокөрүнүүсү ESCKaz.comдо

Категория:Еврокөрүнүү балдар ыр сынагы
Мушкетов, Дмитрий Иванович

thumb|Д. И. Мушкетов
Мушкетов, Дмитрий Иванович (1882, Петербург ш. – 1938, Магадан облусу) – орус геологу, Ленинград тоо-кен ин-тунун профессору. И. В. Мушкетовдун баласы. Караколдон (Пржевальск) Ферганага чейин, Нарын аймагын, Чилмайрам ж-а Чилустун тоолорунун палеозойдогу стратиграфиясын изилдеген. 1908-ж. Чыгыш Фергана аймагынын геол. картасын тартуу иштерин баштап, аны 1916-ж. аяктаган. Орто Азиянын тектоникасынын негизги проблемаларын камтыган эмгектери белгилүү. «Түркстандын геол. очерктери» эмгеги (1925) схемалуу геол. карталар менен толукталган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы. Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Геологдор