Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Мамбетаалы (Көкчеке) Ашымбай уулу

Мамбетаалы (Көкчеке) Ашымбай уулу (1897-1969)

Чоюке, Жүгөрү, Кайдуу, Шапак, Дыйканбай өңдүү манасчылардан таалим алган, белгилүү манасчы, Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак Грамотасынын ээси - Мамбетаалы Ашымбай уулу бугунун арыкмырза уруусунун сейтказы уругунан. Ал 1897-жылы Ысык-Көлдүн Түргөн болуштугуна караштуу Кайырма-Арык айылында жарык дүйнөгө келген. 
Бардык манасчылардай эле, аян-түштүн себебинен манасчылык кесипти аркалап калган. Мамбетаалы манасчыдан “Манасты” жазып алуу иши 1962-жылы башталган. Андан эпостун “Манас” бөлүмүнөн; “Манастын Каныкейге үйлөнүшү”, “Көкөтөйдүн ашы”, “Алмамбеттин аңгемеси”, “Коңурбайдын чабуулу”, “Манастын өлүмү” деген эпизоддору, ал эми “Семетей” эпосу ырааты менен, дээрлик толук турдө жазылып алынган.
Мамбеаалы Ашымбай уулу 1939-жылы Москвада өткөн Кыргыз адабияты менен искусствосунун декадасына катышып, ошол жылдан тартып 1941-жылга чейин Ысык-Көл областык драмтеатрында иштей баштаган, кийин ден соолугуна (кызыл жүгүрүк оорусу менен ооруп) байланыштуу өз айылына көчүп келүүгө аргасыз болгон. Ошону менен өмүрүнүн соңуна чейин Баатырларын жар салып жүрүп, 1969-жылы өз айылында жарык дүйнө менен кош айтышкан.
Категория:Арип боюнча инсандар
Категория:Манасчылар
Кыргызстандагы кар катмарлары

thumb|Кыргызстандагы кар.
Кыргызстандагы кар катмарлары — Физико-географиялык шарттарынын ар түрдүүлүгүнө жараша Кыргызстандын аймагында кардын калыңдыгы, таралышы, жаткан мөөнөтүнүн узактыгы жана эрип кетүү убагы ар башкача. Батыш, тундүк-батыш жактан соккон аба массасынын жолундагы четки өрөөндөрдө, Фергана өрөөнүндө кардын аз жааганына жана кыштын жумшак болушуна байланыштуу кар жаткан мөөнөт анча узак эмес. Калың кардын катмары тоолорго, өзгөчө Фергана өрөөнүнүн түндүк тарабында жайгашкан тоолорго, Ысык-Көлдүн чыгышына мүнөздүү.

Талас өрөөнүндө кардын калыңдыгы бийиктикке жана тоо капталдарынын экспозициясына (күнөстүлүгүнө) байланыштуу. Жаткан кардын орточо калыңдыгы батыштан өрөөндүн төрүн карай 4 см ден 16 см ге чейин өсөт.

Ысык-Көл ойдуңунун батыш жагында, Балыкчы шаарынын тегерегинде кар жатпайт, орто ченинде кардын калыңдыгы 3—5 см ге (Чолпон-Ата) жетип, анча узак мөөнөткө жатпайт, ал эми чыгыш жагында болсо кардын калыңдыгы 35—40 см ге жетет, өзгөчө Сан-Таш ашуусу менен Жыргалаң суусунун төрүндө 50—60 см ге жетиши мүмкүн.

Ички Тянь-Шандын өрөөндөрүндө кар аз жаайт, айрым жерлеринде кышы бою жер кара, тоолорунда кардын калыңдыгы улам бийиктеген сайын арта баштайт. Жалпысынан бул аймакта кардын калыңдыгы батыштан чыгышты карай азаят. Мисалы Суусамырда 50 см болсо, Кара-Кужурда 8—10 см.

Эң калың кар катмары Фергана кырка тоосунун бийик зонасында байкалат. Калыңдыгы 150 см ге чейин жетет. Туруктуу кар катмары Кыргыз Ала-Тоосунун, Фергана тоо кыркасынын бийик бөлүгүндө жана Алай өрөөнүндө эң эрте пайда болот. Түздүктөрдө жана тоо этектериндеги карлар туруксуз, улам эрип кетип кайра пайда болуп турат. 1500 м бийиктиктен жогору кар катмары туруктуу жана орто эсеп менен ноябрдын экинчи жарымында башталат. Улам чогулган кардын катмары эң калың чегине февралда жетет. Март — апрель айларында эрий баштайт, Бийик тоолордо эрүү процесси майдын аягына чейин барат. Бийиктикке жараша кар жатуу мөөнөтү 50 күндөн 200 күнгө чейин созулат.

 Колдонулган адабият 
...

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Метеорология‎
Эчкили-Таш ашуусу

Эчкили-Таш ашуусу — Тескей Ала-Тоодо. Чоң-Жылаңач (Каркыранын башы) жана Сары-Жаз сууларынын башында. Бийиктиги 3723 м. Ашуу карбондун аки таш теги, аки таш чополуу сланец, кумдук, конгломерат тектеринен турат. Мойногу тегирээк жана тар келип, капталдары негизинен тик. Ашуу июль-сентябрь айларында ачык болуп, мал ашырылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Ашуулар‎
Категория:Баткен облусу
Категория:Тумар-2011
Алаш кени

Алаш кени — Ош обл-нын Ленин р-нундагы сымап рудасы чыккан жер. Жалал-Абад ш-нын түн.-батышында, Бабаш-Ата тоосунун түш.-батыш капталында. 
1957-ж. табылган. Кендин аймагында девон мезгилинде пайда болгон түрдүү калыңдыктагы аки таш теги жатат.
 
Бул тек тектон. жаракалар менен тилмеленген. Сымап рудасы жаракалардын кесилишкен жериндеги зоналарда жайгашкан. Кен тарам, линза, нокот түрүндө жатат. Жайгашуусу бирдей өлчөмдө эмес. Кендин калыңд. 1.5 мге чейин.
 
Her. минералы — киноварь. Андан башка куприт, азурит, малахит кездешет. Руда герции металлогениялык доордо гидротермден пайда болгон. Кенге геол.

 Колдонулган адабияттар 
...

Категория:Ош облусу
Категория:Кыргызстандын кен байлыктары
Кыргыз мөңгүлөрү

thumb|Кыргыз мөңгүлөрү.
Кыргыз мөңгүлөрү — Кыргызстандын жаратылыш комплекстеринин маанилүүлөрүнүн бири. Рельефтин байыртадан берки калыптануу тарыхында жана азыркы кездеги жүрүп жаткан ар кандай жаратылыш процесстеринде мөңгүлөрдүн мааниси зор. Экинчиден, мөнгүлөр агын суулардын куралуу булактарынын бири. Республиканын климаттык шартында жайында күчөп эриген мөңгүлөр тоо этегиндеги сугатка муктаж болгон айыл-чарба талааларын суу менен жетишээрлик камсыз кылат. Кыргызстандын аймагында аянты 0,1 км2 ден жогору болгон 6516 мөңгү катталган. Алардын ээлеп турган аянты 8047,8 км2, башкача айтканда республиканын жалпы аянтынын 4%ин ээлейт. Эгерде бардык мөнгүлөрдү эсептесек, алардын саны 7638ге жетет жана аянты 8107,7 км2 ге барат.

 Дагы караңыз 
 Кыргызстандагы мөңгүлөрдүн таралышы
Ара-Бел-Суу мөңгүсү

Ара-Бел-Суу мөңгүсү – Тескей Ала-Тоонун түштүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 3,5 км, аянты 3,5 км2. Чоң Нарын суусунун курамы Тарагайдын алабында жайгашкан. Башы деңиз деңгээлинен 4530 м, этеги 3990 м бийиктикте жатат. Мөңгүдөн башталган суу Арабел-Суу суусунун алабындагы эки көлдү толуктап турат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Эки-Чат мөңгүсү

Эки-Чат мөңгүсү — Борбордук Тянь-Шандагы Көөлүү кырка тоосунун түштүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Сары-Жаз суусунун оң кумасы Теректин алабында жайгашкан.

Уз. 4,1 км, аянты 10,4 км, абляция областынын аянты 3,2 км. Башы деңиз деңгээлинен 4900 м, этеги 3500 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4160 м. Тилинде ортонку моренанын үч тилкеси жатат. Мөңгүдөн Теректин суусунун оң куймасы Эки-Чат суусу башталат. 

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Теңир-Тоо
Матай Абдраимов

Абдраимов Матай (1888-жылы төрөлгөн. — 1954) — Ош дубанынын Ленин ооданындагы «Сакалды» колхзунун мүчөсү болуп эмгектенген анын эмгегин баалап, Социялистик Эмгектин Баатыры деген наам ыйгарган (1948). Абдраимов 1929-жылы колхозго кирип бир топ жылдар эмгектенген, узак мезгилге чейин пахтачылык звеносуна башчылык кылган. Ал башкарган звено бир топ ийгиликтерге жеткен маселен 1947-жылы 3 га аянттын ар гектарынан 97,3 ц ден түшүм алган.

 Сыйлыктары 
Абдраимов 2 Ленин ордени, «Ардак Белгиси» ордени, медалдар, Кыргыз КСР Жогорку Кеңешинин Ардак Грамотасы менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
 Асанбек Табалдиев "Кыргыз Кеңеш Энциклопедиясы" Фрунзе 1976-жылы.
 Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ "Кавалер", 2008. — Т. 2. — 200 с.

Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Категория:Инсандар
Эгиз-Төр мөңгүлөрү

Эгиз-Төр мөңгүлөрү — Ички Тянь-Шанда, Жетим кырка тоосунун түндүк капталында Кичи-Нарын дарыясынын сол кумасы. Арчалуу суусунун алабында жайгашкан өрөөн тибиндеги 2 ири мөңгү.

Батышындагы мөңгүнүн уз. 5,5 км, аянты 10,2 км, башы деңиз леңгээлинен 4600 м, этеги 3600 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4050 м.

Чыгышындагы мөңгүнүн уз. 5,0 км, аянты 7,3 км, башы деңиз деңгээлинен 4720 м, этеги 3700 м бийиктикте жатат. Эгиз-Төр мөңгүсүнөн башталган суулар Арчалуу суусуна сол тараптан куят. 

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Босого капчыгай

Босого капчыгай - Ат-Башы өрөөнүнүн чыгышында. Ат-Башы кырка тоосунун чыгыш бөлүгү менен Нарын кырка тоосунун кошулган жериндеги кууш жана кооз капчыгай.

Уз. 4 км. Дециз децг. бийикт. 2600 ж. Таманы кууш, 100—150 ж, айрым жерлерде 30—50 ж. Капчыгай тектон. терең жаракадан жана суу эрозиясынан пайда болгон. Капталдары көбүнчө тик. Суу бойлой эни 50 жге жеткен кууш тектирлер созулуп жатат. Суудан 50 ж бийиктикте капчыгайдын кырлары үстү тегиз тектирге айланат. Өрөөндүн туурасы Босого кыш. тушта 400 жге чейин кеңеет. Ичке-Камандынын чатынан жогорураак Ат-Башы.

өрөөнү башталат. Капчыгай аркылуу Ат-Башы суусу агат. Б. к. токой-шалбаалуу талаа зонасында жатат. Капчыгай ичи карагай токойлуу (айрыкча сол каптал). Карагайга аралаш арча, четин, шилби, ит мурун, жапайы кызыл карагат, бљрњ карагат, ыргай ж. б. бадалдар кезигет.

Капчыгайдын этеги дан сымал түркөн чөптүү талаа ландшафтуу. Б. к. аркылуу Ат-Башы өрөөнүн Ак-Сай сырттары менен байланыштырган авт. жолу өтөт. Капчыгайда пионер лагери, токой чарбасы бар.

 
Категория:Капчыгайларлар‎
Категория:Ат-Башы району
Бостон (Кыргызстан)

Бостон
 Бостон, Сузак районунун айылы: Ош обл-нын Сузак р-нундагы Кызыл-Туу айыл советине караштуу кыштак. Карл Маркс атн. к-здун аймагында. Райондун борб. Сузак кыш-нан 14 км түн.-чыгыш тарапта. Жалал-Абад т. ж. станңиясынан 7 км. Калкы 3057 (1986); негизинен дыйканчылыкта (пахта, тамеки) жана мал чарбасында эмгектенишет. Орто мектеп, мектеп-интернат, балдар бакчасы жана фельдшер-акушердик пункт бар. Топоним кыргыздын бир уруусунун атынан пайда болгон.

 Бостон, Сузак району: Ош обл-нын Сузак р-нундагы Сайпидин Атабеков айыл советине караштуу кыштак. «Эркин» к-зунун аймагында. Райондун борб. Сузак кыш-нан 17 км түш.-чыгыш тарапта. Жалал-Абад т. ж. станңиясынан 24 км. Калкы 71 (1986); негизинен дыйканчылыкта (пахта, тамеки) эмгектенишет.
 

Категория:Сузак району
Категория:Кыргызстандын кыштактары‎
Миян-Рудан

Миян-Рудан (фарсча Миенрудон, түрк тилдеринде – эки суу арасы) - орто кылымдагы тарыхый – географиялык аймак. (провинция, округ, область). Фергана өрөөнүнүн түндүк жагындагы, Нарын менен Карадарыянын аралыгындагы аймак. Буга азыркы Кетмен-Төбө өрөөнү да кирген.

Миян-Рудан жөнүндөгү маалымат 10-кылымдарда араб –фарсы тилдеринде жазылган эмгектерден (Истахринин “Китаб масалик ал мамалик”, белгисиз автордун “Худуд ал-Алам мин ал-Машрик ила-л-Магриб” жана башка) кезигет. Араб саякатчысы ал-Мукаддасинин “Ахсан-ат-такасим фи марифат ал-акалим” (“Климат таануу боюнча мыкты клодонмо”) деген чыгармасында Миян-Рудан округунда жайгашкан 9 шаарды – [Насрабад, Манара (Менара), Ранджад (Ранджед), Шикит, Заркан, Хайралам, Башбашан, Уштикан, Узканд (Узкенд)] атайт. Алардын ичинен Насрабад бак-дарактуу, ал эми Шикит жаңгак токоюндагы зор шаар болгон. Облустун борбору –Хайралам (Хайлам, Хатлам) шаары Нарын (Хайлам) суусунун боюнан, Кетментөбө өрөөнөн орун алган. ; чоң мечити болгон. Каалган шаарлардан Заркан куручу, Ранджад эгин талаалары менен белгилүү болгон. Аймактын чыгыш четин чек арага жакын турган Селат жана Узкенд (азыркы Өзгөн) шаарлары түзгөн. Өзгөн адегенде Мавервннвхрдын (караханилердин бийлигинин алгачкы мезгилинде) борбору, кийин (чагатайлардын убагындада) жергиликтүү провинциялык бийликтердин резиденциясы болгон. Мында монета (акча) жасап чыгарылган. Миян-Рудан округу, анын шаарлары ал мезгилде саясий жана экономикалык жактан мааниси зор болгон; анын аймагы боюнча белгилүү соода жолдору өтүп, айтылган доорду даңазалаган тарыхый-археологиялык эстеликтер калган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Орто Азия тарыхы
Аркыт (айыл)

Аркыт ― Жалал-Абад облусунун Аксы районундагы айыл. Кызыл-Суу айыл аймагына кирет.

Сары-Челек көлүнө чектеш жаткан жаңгак токоюна бай табигый кооз жер. Райондун борбору Кербенден 18-20 км түндүк-чыгыш тарапта. Чаткал, Узун-Акмат (батышында), Бозбу (чыгышында) тоолорунун ортосунда; түндүгүндө Сары-Челек көлү жатат. Узундугу 25 км, туурасы 12 кмге чейин. Деңиз деңгээлинин бийиктиги 1200 мден 4247 мге (Музтөр) чейин. Аркыттын жогору жагында аскалуу тар капчыгайлар көп. Өрөөн аркылуу Кожо-Ата суусу агат, анын жылдык орточо чыгымы 4,67 м3/сек. Кышы жылуу жана нымдуу, жайы салкын. Июлдун орточо температурасы 20-23°С, январдыкы -12°С. Жылдык жаан-чачыны 450 ммден ашык. Мезозой-кайнозойдун кызыл, боз түстөгү чөкмө тектеринен турат. Тоого өрдөгөн сайын жаңгак токойлору сейректеп, карагай менен алмашат. Мында жыгачтын 32, бадалдын 80, чөптүн 386дан ашык түрү бар. Токойдо жаңгак, алма, алмурут, алча, кайналы, өрүк, чие, бадам, жүзүм, шилби, четин, карагай, кайың,ал эми субальп алкагында (2100-3000 мбийиктикте) пияздын бир нече жапайы түрү, кымыздык жана башка өсөт. Жапайы жаңгак токою менен көп түрлүү өсүмдүктөр дүйнөсү өрөөндүн табиятына өзгөчө көрк берип турат. Аркыттын аймагынан жаңгак жана башка мөмө-жемиштер жыйналат. Өрөөндүн Сары-Челек коругунун аймагында жайкысын жүздөгөн табиятты сүйүүчүлөр болушат. Топоним санскритче - кооз жер, ажайып жер маанисин билдирет.

 Калкы 
Калкы — 1 091 киши.

 жыл 2009 2014 2015 2020 2021 2023 киши 1091 1238 1277 1365 1379 1360

 Булактарга шилтемелер 

Категория:Аксы району
Категория:Кызыл-Туу айыл аймагы (Аксы району)
Категория:Айылдар
Арча-Конуш мөңгүсү

Арча-Конуш мөңгүсү — Алай кырка тоосуна Коллектор кырка тоосу тутумдашкан жердеги татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 6,1 км, аянты 5,4 км2, көлөмү 0,40 км3.

Исфайрам-Сай суусунун алабынан орун алган. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4900 м, этеги 4000 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4500 м. Абляция облусунун аянты 2,8 км2. Мөңгү тартылууда.
Мөңгүдөн Сүрмө-Таш суусунун (Исфайрам-Сайдын сол курамы) жогорку агымы Арча-Конуш башталат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Ой-Бала чокусу

Ой-Бала чокусу - Терек Тоодо жайгашкан. Бийиктиги 4786. Чоку Көк-Суунун сол куймасы Ой-Баланын төрүндө жатат. Чоку жаткан тоо кырдуу келип, жолдонуп түштүкө созулуп жатат да, дайыма жылаңач капталдары тик аскалуу. Палезойдун башталышында жана ортосунда пайда болгон чөкмө тектеринен түзүлгөн. 

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Чокулар‎
Куртка суусу

Куртка суусу — Ак-Талаа районундагы суу, Нарындын оң кумасы. Узундугу 45 км, алабынын ачнты 417 км суу куралуу аянты деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 2950 м. Негизинен кар сууларынан куралат. Жайында кирип күзүндө тартылат. Орточо чыгымы 2,9 м3/сек. Ири куймалары: Көл-Кайың, Суулу-Куртка, Кашка-Суу, Терең-Суу.

Категория:Ак-Талаа району
Категория:Кыргызстандын суулары‎
Базар-Коргон

Базар-Коргон — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы шаар.

Кар - Үңкүр суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 735 м бийиктикте, Бишкек,Ош автомобиль жолунун жээгинде жайгашкан.

Облустун борбору жана темиржол бекети Жалал-Абад шаарынан 33 км батыш тарапта.

1950-жылы негизделген. Калкы 27,8 миң (2002). Кыштакта 2 техникалык сервис, 3 пахта, май, нан, тамеки заводдору, лимонад чыгаруучу цех, жыгаччылык, кийим тигүү ишканалары, медресе, 2 базар, ашкана, чайкана, кафе, ресторан иштейт. Кесиптик-техникалык окуу жайы, 7 орто, музыкалык, спорт мектептери, 3 маданият үйү, 6 балабакча, китепкана, сүт азык ашканасы, борборлоштурулган оорукана, 2 бейтапкана, 2 мечит, автобекет, 2 почта, байланыш бөлүмү жана башка бар. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Кыштакта Социалдык Эмгек Баатыры А. Худайбердиев туулган.

 Тарыхы 
2021-жылы мурдагы Базар-Коргон айыл аймагынын (Базар-Коргон, Беш-Бадам, Жети-Кошкон, Көк-Алма айылдарынан турган), Коргон айылынын Ак-Тайлак-Ата-1.2, Бабур-1.2, Эне-Сай жана Сай-Коргон калктуу конуштарынын жана Кеңеш айыл аймагынын Аук, Совет айылдарынын, Кызыл жана Орто-Сай калктуу конуштардын негизинде Базар-Коргон шаары түзүлгөнhttps://serep.kg/kabarlar/koom/bazar-korgon-raionunda-bazar-korgon-shaary-tyzylot/.

 Калкы 
33 359 Перепись населения Киргизии 2009. Джалал-Абадская область. С. 322 (2009)
 Булактар 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1
Тайгаккөпүрө

Тайгаккөпүрө, Семенов көпүрөсү-Чүй дарыясынын ортоңку агымынагы бекем инженердик курулуш (жыгач көпүрө). Тайгактын аймагнда Чоң Кемин суусунун чатынан бир аз төмөн. Көпүрө Чүй дарыясынын Боом капчыгайынан чыга беришинде палеозойдун гнейстен турган өтө кууш, терең, эки жагы тең бийик, жалама жардуу жерине курулган. Көпүрөнүн долбоорун1870-жылы 12-Түркстан батальонунун капитаны Семякин түзгөн. Курулушка керектүү карагайлар Кичи Кемин капчыгайынан ташылыпкелген. Көпүрөнү Түркстан сапер ротасы куруп, 1870-жылы декабрь айында эксплауатацияга берилген. Ал адегенде Тайгакташ көпүрөсү деп аталган. Кийин Жетисуу облусунун губернатору Г.А.Колпаковскийдин сунушу боюнча ага саякатчы П.П.Семеновдун ысымы ыйгарылган. Ошого карабастан көпүрө эл арасында “Тайгаккөпүрө”деген ат менен белгилүү эле. Бир нече жолу кайра курулса да транспорт катнаштарынын өсүшүнө байланыштуу азыркы талапка жооп бере албай калды. Чүй дарыясына Тайгаккөпүрөдөн бир аз жогорураак темир-бетондон жаңы чоң көпүрө курулуп, эскиси алынып салынган.

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Ашмарин Николай

thumb|200px|right|Ашмарин Николай Иванович
Ашмарин Николай Иванович (22.9 (4. 10) 1870, Ядрин шаары, Казань губерниясы (азыркы Чувашия) - 26. 8. 1933, Казань шаары) – советтик тилчи, түрколог, СССР ИАга корреспондент-мүчөсү (1929). Москвадагы Лазарев институтун бүтүргөн (1896). Түркологияга чуваш филологиясына байланыштуу 30 га жакын эмгек жазган.

Ошол эле жылдан Казань университетинде окутуучу, кийин Казань, Симбирск, Баку (Азербайжан университети) ЖОЖдорунун профессор болгон (1919 - 31). Ашмарин чуваш тилинин лексикасы, диалектилери жана говору, этнографиясы жана тарыхы жөнүндөгү баалуу маалыматтарга бай «Чуваш тилинин сөздүгү» аттуу 17 томдук эмгеги менен атагы чыккан. Түркологияга, чуваш тилине байланыштуу 30га жакын эмгек, анын ичинен «Чуваш тилин изилдөө үчүн материалдар» (1897-99), «Чуваш тилинин синтаксисин изилдөө маселелери» (1-бөлүк, 1903; 2-бөлүк, 1923) жана башкаларын жазган.

 Негизги эмгектери 
Чуваш тилин изилдөө үчүн материалдар (1897-98),
Чуваш тилинин синтаксисин изилдөө маселелери, 1 – 2- бөлүм (1903- 23) ж.б.
Ашмарин Н.И. чуваш тилинин лексикасы, диалектилери жана говорлору, этнографиясы жана тарыхы жөнүндөгү баалуу маалыматтарга бай “Чуваш тилинин сөздүгү” деген 17 томдук эмгеги менен илимий коомчулукка белгилүү болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1
 Книга Ашмарина 

Категория:Инсандар
Категория:Орусия
Шарпылдак жары

Шарпылдак жары, Кыдырмажар — Ысык-Көлдүн түштүк жээгиндеги көлдүн суусуна такай келген абразиялык жар. Мындан жүздөгөн жыл илгери көлдүн деңгээли бийик кезде, анын шарпылдагы жардын түбүнө жетип турган; илгерки жол көлдүн суусун кечип, жардын түбү менен өткөн. Ошол мезгилдеги көл менен шырпылдактын абалы Верещагиндин тарткан сүрөтүндө даана көрүнүп турат (Москвадагы Третьяков галереясында). Геологиялык структурасы боюнча соңку неогендин жана алгачкы плейстоцендин чала кумдашкан конгломерат чөкмөлөрүнөн турат. Азыркы кезде көлдүн деңгээли төмөндүгүнө байланыштуу шарпылдак көлдөн обочороок калган. Шарпылдактын таманы менен көлдүн ортосөнан Бишкек- Каракол автомобильдик жолу өтөт.

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Заманчыл ырчы

Заманчыл ырчы – коомдук өнүгүштүн көрүнүштөрүн, бийликти, анын салыштырмалуу абалын ырдаган ырчы. Андай ырчылар бийликтин адилетсиздигин, эл турмушундагы терс көрүнүштөрдү ырдоо менен замандын ал-абалын баалашкан. Замандын абалын ырдоо орто кылымда жашаган ырчыларда деле болгон. Бирок алардын көпчүлүгү диндеги, коомдогу, адамдардын жүрүм-турумундагы жалпы эрежелерге кайчылаш келген көрүнүштөрдү акыр замандын белгилери катары эсептешкен жана ошол мазмунда ырлар жазышкан. Сыягы алардын (Ахмет Ясави, Сулайман Бакыргани) ыр китептери түрк тилдүү элдерде кеңири белгилүү болуп, кыргыз ырчыларына да жеткен.Кыргыз ырчылары да заман, коом жана адам жашоосундагы көйгөйлүү маселелер жөнүндө ырдап келишкен. Бирок совет мезгилинде Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч сыяктуу ырчыларды “ заманчыл ырчылар”, “замана агымынын өкүлдөрү” деп, эски заманды эңсегендер катары айыпташкан. Эгемендүүлүктүн шартында алардын ырлары кайрадан чыгарылып, адилет изилдене баштады. 

П. Ирисов Ырчылар чыгармачылыгы Б. 2004
Шоробашат маданияты

Шоробашат маданияты — биздин заманга чейин 4-1-кылымдарга таандык археологиялык эстелик; Өзгөн шаарынан 10 км түштүк-батышта Жазы дарыясынын оң өйүзүндө жайгашкан. Шоробашат шаар калдыгынын атынан аталган. Жалпы аянты 70га. Шоробашат маданияты үч бөлүктөн турат. Чыгыштан батышка карай узундугу 3 км, туурасы 38 м, бийиктиги 6 м чеп менен курчалган. Калк жыш жайгашкан турак жайлардан жана шаардын борбордук сепилинен турат. 8 км аймакта 70ден ашык турак-жай калдыктары, колго жана чарыкка кооздолөп жасалган карапа идиштер, колодон жана темирден жасалган бөюмдардын калдыктары табылган. Шоробашат маданиятынын аймагында Ферганада биздин заманга чейин 3-1-кылымга таандык “Шоробашат” шаары жайгашкан деп божомолдонот.

Категория:Кыргыз археологиясы‎
Родович Марыля

Марыля Родо́вич (полякча Maryla Rodowicz, өз аты — Марья «Марыля» Антонина Родович – заманбап поляк поп-ырчы айымы.
thumb|Марыля Родович, 2007-ж.

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Марыля Антонина Родович айым 1945-жылы 8-декабрда Полшанын Зелёна Гура жергесинде туулган.
1960-жылдардын ортосунан тартып ырчы өнөрпоз болду.
1970-80-жылдары мурдагы СССРди көп кыдырган.
Кыргызстандын ордо шаары Бишкекке да келип, спорт сарайында чоң концерт берген. Маркум Владимир Высоцкийдин “Алымсынбаган аргымактар” (“Кони привередливые”) деген ырын аткарганда зал көпкө чейин кол чапкан. 
1986-жылы турмушка чыккан. Үч баласы бар.

 Чыгармачылыгы 
thumb|Марыля Родович 2007-жылы Варшава шаарындагы концерти маалында.
 
Родович айым 2000ден ашуун ыр аткарган. 20дан ашуун албомун чыгарган. 

Поляк тилинен башка англис, чех, немис, орус тилдеринде ырдаган.

Анын сатылган албомдору 15 миллион нускадан ашты. 

Родовичтин ырлары азыр да поляк калкынын сүймөнчүгү.

 Дискография 
 1970 — Żyj mój świecie (Muza)
 1972 — Wyznanie (Pronit)
 1972 — Maryla Rodowiczova (Supraphon)
 1973 — Maryla Rodowicz (Amiga, в основном на немецком)
 1974 — Rok (Pronit)
 1976 — Sing-Sing (Pronit)
 1978 — Wsiąść do pociągu (Pronit)
 1979 — Cyrk nocą (Pronit/Wifon)
 1982 — Święty spokój (Muza)
 1983 — Maryla Rodowicz/Марыля Родович (Мелодия)
 1984 — Był sobie król (Polton)
 1986 — Gejsza nocy (Muza)
 1987 — Polska Madonna (Muza)
 1991 — Full (Polton)
 1992 — Absolutnie nic (Muza); переиздание: 1995 (Tra-La-La)
 1994 — Marysia Biesiadna (Tra-La-La)
 1995 — Złota Maryla (Tra-La-La)
 1996 — 
 Antologia 1 (Tra-La-La/PolyGram Polska)
 Antologia 2 (Tra-La-La/PolyGram Polska)
 Antologia 3 (Tra-La-La/PolyGram Polska)
 1997 — Łatwopalni. Tribute to Agnieszka Osiecka (Tra-La-La/PolyGram Polska, 2CD)
 1998 — Przed zakrętem (PolyGram Polska)
 1999 — Karnawał 2000 (Universal Music)
 2000 — Niebieska Maryla (Universal Music)
 2001 — 12 najpiękniejszych kolęd (Universal Music)
 2002 — Życie ładna rzecz (Universal Music)
 2003 — Sowia Wola (Eulen Willen Studio)
 Maryla i przyjaciele (Polskie Radio S.A.)
 Nejvetši hity (Universal Music, Чехия)
 2004 — Wola — 2 — Hopsasa 2005 —
 Kochać (Sony BMG)
 Maryla Voila! Hopsasa 2006 — Wola 4u 2007 — 
 Wola na 5 Maryla Rodowicz — Die großen Erfolge (BMG Amiga, на немецком)
 2008 — Jest cudnie'' (Sony BMG)

 Интернеттеги шилтемелер 

 Марыля Родовичтин расмий барагы
 Марыля Родович Myspace жайытында 

Категория:Ырчылар
Категория:Польша
Категория:Туулгандар 1945-жылы