Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Эсептешүүлөрдүн аккредитивдик формасы

Эсептешүүлөрдүн аккредитивдик формасы - сатылган товар жана көрсөтүлгөн кызмат үчүн аккредитив аркылуу эсептешүү.
 
Мында товардын (материал) ээсине сатып алуучу мекеменин банктары акча каражаттарынан төлөнөт. Бул ыкма айрым учурда товар ээси тарабынан эсептешүүнүн макулдашылган шартын бузган мекемелерге санкция катары да колдонулат. Сатып алуучу өзүнүн акча каражаты же банк кредитинин эсебинен (почта же телеграф боюнча 100 сомдон кем эмес өлчөмгө 25, кээде 45 күнгө чейинки убакка) товар ээси менен эсептеше алат. Аккредитив берилген арыздын негизинде толтурулат да, тиешелүү товарды сатып алуучу мекеме коммерциялык банкка тапшырат. Жөнөтүлгөн продукция жана көрсөтүлгөн кызмат үчүн токтоосуз төлөөнү эсептешүүнүн аккредитивдик формасы толук кепилдейт. Мындай форма азыр чет мамлекеттердин ич ара карым-катнашында, товарларды ташуу, сатуу иштеринде кеңири колдонулуп жатат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эсептешүү балансы

Эсептешүү балансы - өлкөнүн акча талабы менен акча-заём документинин өз ара катышы.
 
Ал өлкөнүн башка өлкөлөр менен белгилүү мезгилдеги (же белгилүү датадагы) соода ж. б. (кредиттен башка) мамилелеринин натыйжасында пайда болот. Соода балансын, алтындагы сыртка чыгаруу жана сырттан алып келүүнүн, тейлөө балансын, туристтерге жумшалган чыгым жана чет өлкөлүк туризмден түшкөн кирешени, чет өлкөлүк инвестициядан түшкөн кирешенин ага байланыштуу чыгымдарды ж. б. камтыйт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эс алуу комплекси

Эс алуу комплекси - Кыргызстан зор рекреациялык ресурстарга ээ.
 
Кыргызстанда туризмди узак мөөнөттүү перспективага өнүктүрүүнүн потенциалдуу булактары - бул Улуу Жибек жолундагы комплекстүү универсалдык турлар, тренинг, тоолордогу мергенчилик, курорттор, лыжа спорту, ысык суулар жана туз шахталарын кошкондо саламаттыкты жакшыртуучу объектилер. Жогорку класстагы курортторду, туристтик объектилерди куруу жана өнүктүрүү масштабдары ири инвесторлор үчүн өтө перспективалуу. Бул потенциалды жана тиешелүү тобокелдиктерди чоң жеке корпорацияларга, биргелешкен ишканаларга же улуттар аралык компанияларга калтыруу бардыгынан дурус болору ыктымал.
 
Ландшафттык ресурстардын же геологиялык кызыктуу өзгөчөлүктөрдүн көптүгү көп учурда тиешелүү кабыл алуучу борбордун эл аралык туристтик имиджин аныктоодо маанилүү роль ойнойт. Эл аралык туристтер дүйнөнүн Гималай, Чоң Барьер Рифи, Чоң Каньон, Фудзияма ж. б. сыяктуу атагы таш жарган ландшафттык кереметтерин көрүү үчүн миңдеген километр жол баса алышат. Кыргызстандагы башкы геологиялык ажайып жайлар - Ысык-Көл, Тянь-Шань тоолору, Эңилчек мөңгүсү, Хан-Теңир, Жеңиш чокусу, Жети-Өгүз - маанилүү ландшафттык элементтер болуп эсептелет, алар туристтерди, альпинисттерди, экскурсанттарды жана республиканын меймандарын кызыктуруучу потенциалга ээ болуулары тийиш. Акырында 1997-жылдын сентябрында болгон «Жибек жолундагы туризм жана Кыргызстанда курчап турган чөйрөнү коргоо»
 
Эл аралык жыйынынын демилгесине колдоо көрсөтүү керек. Анын документинде мындай деп айтылган: «Кыргызстанда инфраструктураны жана телекоммуникацияларды өнүктүрүүнү, анын ичинде Автомобиль жолдорун, аэропортторду курууну жана реконструкциялоону жана улуттук байланыш спутнигин учурууга даярданууну, о. э. жаңы өтө ыңгайлуу мейманканалардын тармагын курууну эске алып, жыйынга катышкандар Кыргызстанда туризмди эл аралык стандарттарга ылайык туруктуу өнүктүрүүнүн стратегиялык планын иштеп чыгуу боюнча Кыргызстандын демилгесин колдоого ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк туристтик уюмуна (ВТО) жана ООНдун Өнүгүү программасына кайрылууну максатка ылайыктуу деп эсептешет». 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эрроу Кеннет Джозеф

Эрроу Кеннет Джозеф америкалык экономист 1921-ж. Нью-Йоркто төрөлгөн.
 
Анын «Эрроу-Дебро жалпы экономикалык тең салмактуулук» модели кеңири илимий таанууга ээ болгон. Хикс «Жалпы экономикалык тең салмактуулук теориясын жана жыргалчылык теорияларын иштеп чыгуудагы новатордук салымы үчүн» 1972-ж. экономикалык илим боюнча Нобель сыйлыгын Кеннет Эрроу менен бөлүшүп алган. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эркин акчалай агым

Эркин акчалай агым - негизги иш-аракеттен түшкөн пайда катары аныкталат. 

Налогдорду төлөгөндөн кийин накталай эмес чыгымдарды кошуп (мисалы, амортизация), андан жумушчу капиталдын инвестициялык буюмдарды, өнөр жай эмеректерин ж. б. активдер алып салынат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эркин ишкердүүлүк

Эркин ишкердүүлүк - Эмгек жана Ишкердүүлүк бири-бирине өтө жакын түшүнүктөр.
 
Ишкердүүлүк деп - товарларды жана көмөк көрсөтүү иштерин өндүрүүдөгү бардык фирмалар үчүн зарыл болгон башкаруу жана уюштуруу ыкмаларын түшүнөбүз. Ишкер адам бардык аталган үч өндүрүш факторлорун бириктирет. Иш ийгиликтүү болсо пайда табат, тескерисинче болсо - зыянга учурайт. Эгерде жер, эмгек жана капитал ээлерине тиешелүү төлөмдөрдү төлөгөндөн кийин акча каражаттары калса, бизнеске өз идеясы, аракети жана тобокелге салып барганы үчүн, ишкер адам пайда түрүндө сыйланат.
 
Эркин ишкердүүлүк системасы башка экономикалык системалардан өзгөчө, өзүнүн салты жана калыптанган жүрүш-турушу менен айырмаланып турат. Азыркы кыргыз экономика системасы да ушундай мүнөздө болгондуктан үч түркүккө таянат. Алар: жеке менчик, эркин баа түзүү системасы жана атаандаштык (конкуренция) болуп эсептелет.
 
Жеке менчик. Башка элдердей эле, Кыргызстан менчикти мамлекеттен ажыратуу жана приватташтыруу иштерин 1991-2000 - жылдарда өткөрдү. Эми биздин өлкөдө, Küpeme алыш үчүн менчикке ээлик кылуу, пайдалануу, бийлик кылуу мүмкүнчүлүгү бар. Кыргызстанда товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр, негизинен, жеке менчикке тиешелүү фирмаларда өндүрүлөт. Менчикке ээлик кылуучулар бийлигин жүргүзүп, табигый ресурстарды жана капиталды жогорку деңгээлде натыйжалуу пайдаланууга тырышышат. Эмне үчүн? Анткени алар пайда алыш үчүн, керектөөчүлөр каалаган жана баасы аларга туура келген товарды гана өндүрүш керек экендигин билишет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эркин атаандаштык

Эркин атаандаштык (конкуренция) — сатуучулар менен сатып алуучулардын ортосундагы атаандаштыкты түшүндүрөт.
 
Сатуучулар сатып алуучуга керектүү буюмдарын максималдуу төмөнкү баа менен өткөрүү сатуу үчүн атаандашышат. Сатуучулар бааны төмөндөтүү менен сатып алуучуларды өзүнө тартпаса, анда товарларын өткөрө алышпайт. Ушундай атаандашуучулук биздин бардыгыбызга пайдалуу. Бул бизге пайдалуу, себеби биз кайсы товарларды өндүрүүнү каалайбыз жана алар кайсы жерде бизге керек экендигин сатуучулар эске алышат. Эгерде алар сатып алуучулардын суроо-талабын канааттандырбаса, анда атаандашкан башка бирөөлөр канааттандыраарын товар сатуучулар билишет.
 
Өндүрүүчүлөр жана акчалуулар аргасыздан дайыма натыйжалуу иштөөгө тырышышат. Ушунун арты менен ресурстар үнөмдөлүнөт, өндүрүштүн көлөмү көбөйөт жана алардын төмөндөшү аркылуу жашоонун деңгээли жогорулайт. Сатып алуучулар дагы өз ара атаандашуу күрөш абалында болушат. Алардын байыраагы сөөгү жок эттин таза кесиндисин сатып алат. Ким жардыраак болсо - шорпо жасоого ылайыкталган сөөктү гана сатып алат, б. а., эттин кесиндисин жогорку баа менен сатып албаган сатып алуучу, эттин кесиндиси үчүн күрөштө утулуп калат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9

Категория:Экономика
Эмгектин бөлүнүшү

Эмгектин бөлүнүшү - эмгектин дифференциацияланышы жана адистештирилиши бөлүнүп чыгышына жана бир эле учурда анын бир нече түрү болушуна алып келет.
 
Эмгектин коомдук бөлүнүшү - коомдо элдин белгилүү тобу аткаруучу түрдүү социалдык милдеттердин бир бүтүн катары дифференциацияланышы жана ага байланыштуу коомдун түрдүү чөйрөлөргө (өнөр жай, а. ч., шаар жана кыштак, илим, искусство, армия ж. б.) бөлүнүшү; өз кезегинде бул чөйрөлөр кыйла майда тармактарга ажырайт. 

Эмгектин техникалык бөлүнүшү - эмгектин ишкана, уюм ичинде бир катар жарым-жартылай милдет жана операция аткарууга бөлүнүшү, эмгектин коомдук жана техникалык бөлүнүшүнөн билинет. Өндүрүштү өлкө ичинде жана өлкө аралык адистештирүү эмгектин аймактык жана эл аралык бөлүнүшү деп аталат. Эмгектин бөлүнүшүнүн тиби үстөмдүк кылган өндүрүш мамилелери менен аныкталат. Эмгектин алгачкы бөлүнүшү (калктын жынысы жана курагы боюнча) табигый мүнөздө болот. Кийин Эмгектин бөлүнүшү башка факторлордун аракети (мүлк жагынан теңсиздиктин өсүшү ж. б.) менен бирге таптардын пайда болушуна, шаар менен кыштактын, акыл эмгеги менен күч эмгегинин ортосундагы карама-каршылыкка алып келет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эмгекти нормалоо

Эмгекти нормалоо - белгилүү бир продукцияны иштеп чыгарууга жумшалуучу убактыны эреже боюнча жумушчу күндүн ичинде аныктоо.
 
Эмгекти нормалдоо төмөнкүдөй учурларда жүргүзүлөт: 
 адистештирилген эмгектин айрым түрлөрүнүн ортосундагы сандык шайкештикти (пропорцияны) аныктоо;
 мындай аныктоону жүргүзгөндө кызматкерлердин кесипчилиги менен квалификацияларына ылайык аларды өтө сарамжалдуу пайдалануу максатында эмгектин сапаттык көрсөткүчтөрү да эске алынат;
 техникалык жактан жабдуу, эмгекти жана өндүрүштү уюштуруунун түрдүү баскычында ишкананын, цехтин жана участканын өндүрүштүк кубаттуулуктарын аныктоо;
 жаңы техникаларды өндүрүшкө киргизүүнүн экономикалык натыйжалуулугун баалоо, өндүрүштүк маселелерди туура чечүү; 
 иштин ыңгайлуу жагдайын, эмгектин, эс алуунун тиешелүү режимин аныктоо;
 ар кызматкердин, жамааттын жалпы ишке катышуу үлүшүн, жумшалган эмгегине ылайык кошумча акы алууга укуктуулугун аныктоо; 
 фермер менен дыйкан чарбаларынын өз ара карым-катыштарын айкындоо.
 
Эмгекти нормалоо эмгекти жана өндүрүштү сарамжалдуу уюштуруунун, о. э. эмгекти пайдалануунун жана кызмат акыны аныктоонун негизи болуп эсептелет. Эмгекти нормалоо процессинде эмгекти үнөмдөөнүн жана жабдууларды пайдаланууну жакшыртуунун жолдору бышыкталат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эмгекти кооперациялоо

Эмгекти кооперациялоо - эмгекти уюштуруу формасы.
 
Мында өндүрүш процессинде эмгекчилердин биргелешип текши иштешин камсыз кылат. Жөнөкөй Эмгекти кооперациялоодо бардык эмгекчилер бир өңчөй жумушту аткарышат. Татаал Эмгекти кооперациялоо эмгектин бөлүнүшүнө негизделет. Эмгекти кооперациялоо өндүрүш каражаттарын жана жумуш убактысын кыйла туура пайдаланууну камсыз кылып, эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууга алып келет. 

Колдонулган адабияттар
 Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эмгек рыногундагы мамлекеттик саясаттын негизги багыттары

Эмгек рыногундагы мамлекеттик саясаттын негизги багыттары. Эмгек рыногунун саясаты - өз каражаттарынын арсеналына активдүү да, пассивдүү да чараларды камтыган мамлекеттин социалдык саясатынын эң маанилүү бутактарынын бири.
 
Иш менен камсыз кылуунун жигердүү саясаты - бул иши жок, бирок иштөөнү каалаган адамдарды, бошонуу коркунучунда тургандарды колдоо системасынын механизмдерин иштеп чыгуу.
 
Иш менен камсыз кылуу жаатынан мамлекеттик саясаттын биринчи кезектеги милдети иш менен камсыз кылуунун жана жумушсуздукту болтурбай калуунун натыйжалуу системасын түзүү, төмөнкүдөй жолдор менен эмгек рыногунда жумушчу күчүнө суроо-талап менен анын сунушунун ортосундагы кыйла мүмкүн болуучу балансылашууну камсыз кылуу болуп эсептелет:
 жаңы жумуш орундарын жана ишкердикти өнүктүрүү үчүн шарт түзүү;
 иш менен камсыз кылуу жагынан социалдык жактан коргоону камсыз кылуу;
 өзгөчө социалдык жактан коргоого муктаж жарандар үчүн жаңы жумуш орундарын түзүүчү иш берүүчүлөрдү кубаттоо;
 иш менен камсыз кылуу боюнча чараларды иштеп чыгууда, жүзөгө ашырууда жана алардын аткарылышына көзөмөлдүк кылууда кесиптик союздардын, иш берүүчүлөрдүн ассоциацияларынын (союздарынын), мамлекеттик башкаруу органдарынын өз ара байланышы;
 Кыргыз Республикасынын чет өлкөлөрдөгү жарандарынын жана республикадагы чет өлкөлүк жарандардын эмгегин кошкондо, калкты иш менен камсыз кылуу проблемалары боюнча Эл аралык кызматташтык.
 
Эмгек рыногундагы жигердүү саясат калктын ар кыл топторуна дифференцияланган мамилелерди иштеп чыгууну талап кылат. Алсак, көп балалуу энелер, наристе балдары бар аялдар, пенсия курагынын алдындагы адамдар ж.у.с. атайын колдоого, аларга карата жумуш убактысынын стандарттык эмес режимдерин колдонууга муктаж. Жумушка орношууда кыйынчылыктарды башынан өткөрүшкөн жарандарга (жаштарга, эркинен ажыратуу жайынан кайтып келише турган адамдарга, узак үзгүлтүктөн кийин жумуш издегендерге), эң оболу, иш менен камсыз кылуу кызматтарынын квалификациялуу арачылыгы жана кесиптик жактан калыбына келтирүүнүн атайын программалары зарыл. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эмгек рыногу

Эмгек рыногу. Бир катар макроэкономикалык проблемалар эмгек рыногунан келип чыгат.
 
Бул жумушсуздуктун жана анын экономикалык жана социалдык чыгымдарынын проблемалары. Советтер Союзунун тушунда өлкөдө жумушсуздук жок деп эсептелинчү. Ушул себептен биздин экономикалык илимибизде жумушсуздук теориясы өнүктүрүлгөн эмес. Өткөөл мезгилде, мурдагы социалисттик багыттагы өлкөлөр жумушсуздуктун улам көбөйүп бараткан деңгээлинин фактысынын алдында калган кезде, иш менен камсыз кылуу теориясын түзүү жана өнүктүрүү зарыл болду. Балким, бул иш жүзүндө өткөөл мезгил жагдайына карата Батыштын экономикалык теориясынан толугу менен көчүрүп ала турган экономикалык илимдин бир азыраак багыттарынын бири. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эмгек өндүрүмдүүлүгү

Эмгек өндүрүмдүүлүгү - өндүрүш процессинде эмгектин натыйжалуулугу.
 
Продукция бирдигин чыгарууга кеткен убакыт же убакыт бирдиги ичинде чыгарылган продукция көлөмү менен өлчөнөт. Эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу - бардык экономикалык формацияларга мүнөздүү объективдүү экономикалык закон. «Эмгектин өндүрүмдүүлүк күчү, - деп жазган К. Маркс,ар кандай шарттар, б. а., жумушчунун орточо чеберчилик даражасы, илимдин өнүгүү деңгээли жана аны технологиялык колдонуу даражасы, өндүрүш процессинин коомдук айкалышы, өндүрүш каражаттарынын өлчөмү жана натыйжалуулугу, табигый шарттар менен аныкталат». 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Электрон өнөр жайы

Электрон өнөр жайы – информация иштеп чыгуу, аны аралыкка берүү системасы, өндүрүштү жана кыймылды башкаруунун автоматташтырылган системасы, илимий изилдөө ж. б. үчүн прибор жана түзүлүштөрдү иштеп чыгат, даярдайт.
 
Heгизги продукция түрлөрү: 

жарым өткөргүч прибор, микроэлектрондук интеграл схемасы, электрондук лампа, электрондук нурлуу жана рентген түтүктөрү, фотоэлектрондук жана пьезоэлектр приборлору, квант электроникасына керектелчү түзүлүштөр, конденсатор, резистор, микроэлектрондук интеграциянын негизиндеги электрон аппараттары (калькулятор, микроЭЭМ, электрон сааты ж. б.). Электрон өнөр жайы өзүнүн технологиялык, текшерүү жабдууларын жана айрым материал түрүн чыгарат. Электрон өнөр жайы - эл чарбасында илимий-техникалык прогрессти аныктоочу негизги тармактардын бири. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эл аралык экономикалык кызматташтык

Эл аралык экономикалык кызматташтык - бир нече айрым өлкөлөрдүн көз карандысыздык, тең укуктуулук, эки тарапка тең пайдалуулук принцибинде ишке ашырылуучу туруктуу жана узак мөөнөттүү экономикалык жана илимий-техникалык байланышы.
 
 Анын өнүгүшүнүн негизи - эмгектин эл аралык бөлүнүшүнүн тереңдеши. Эл аралык экономикалык кызматташтык тышкы сооданы, кредит мамилелерин, кооперациялоону жана табигый ресурстарды өздөштүрүүдө өлкөлөрдүн кызматташтыгын, компенсация келишимин, о. э. илимий-техникалык кызматташтыкты камтыйт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Эл аралык эсептешүү банкы

Эл аралык эсептешүү банкы эл аралык финансы уюму.
 
1930-ж. Юг планына ылайык адегенде Германиянын репарция төлөмү жана 1-дүйн. согуштагы союздаштар ортосундагы карыздар боюнча эсептешүү үчүн Базелде негизделген. Кийин анын милдети өзгөрүп турган. Эл аралык эсептешүү банкы - Эл аралык валюта фонду менен Эл аралык реконструкция жана өнүктүрүү банкынын европ. жардамчы органы.
 
Банктын мүчөлөрү - 28 өлкөнүн борбордук банктары (1980). Уставдык капиталы 1,5 млрд алтын франк. Баланс суммасы - 24,4 млрд алтын франк (1980, март). 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Экспорттук бүтүм

Экспорттук бүтүм — жеке, юридикалык жактардын бирөөсү чет өлкөлүк же анын өкүлү (ишкер, фирма, ишкана) катары шартта жүргүзүлүүчү бүтүм.
 
Мындай бүтүм түбү келип тигил же бул өлкөдө валютанын топтолушуна, арбышына олуттуу көмөк берет. Экспорттук квоталардын эсебине ыктыярдуу экспорттук чектөөлөр, ошондой эле импорттук тарифтин механизмин «күзгүдөй» чагылдыруучу экспорттук төлөмдөр кирет. 

Булактар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Экономиканы турукташтыруу

Экономиканы турукташтыруу - экономикалык төмөндөөнү токтотуу, жокко чыгаруу жана экономикалык негизги көрсөткүчтөрдү белгилүү бир тиешелүү деңгээлде туруктуу кармоо, чарба комплекстерин ар тараптуу жандандыруу.
 
Мындай чарба көбөйүшү өкмөт тарабынан кабыл алынган экономикалык турукташтыруу программасынын негизинде ишке ашырылат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Экономикалык өсүштүн темпи

Экономикалык өсүштүн темпи - улуттук дүң продуктунун жыл сайын пайыз түрүндө өзгөрүшү.
 
Эгерде өсүштүн темпи эки кварталда катары менен жогоруласа экономикалык өсүштүн күбөсү болот. Эгерде, тескерисинче төмөндөсө, экономикалык төмөндөө деп эсептелинет. «Экономикалык өсүштүн анык темпи» инфляцияны эсепке алып туруп корректировка кылганда жетиштүү болот.
 
Караңыз: Gross National Product. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Экономикалык төмөндөө

Экономикалык төмөндөө - товарлардан негизги түрлөрүн өндүрүүнүн, кызмат көрсөтүүлөрдү ишке ашыруунун жана ишкердүүлүктүн активдүүлүгүнүн кыйла солгундап, калктын анык кирешеси төмөндөп, жашоо-шартынын начарлашы, жумушсуздуктун көбөйүшү менен коштолгон узакка чейин, туруктуу төмөндөөлөрү.
 
Экономикалык төмөндөөлөр улам күчөгөн сайын тиешелүү өлкөнүн саясат абалын күчөтүп, түбү келип мамлекеттик түзүлүшүнө олуттуу залалын тийгизиши мүмкүн. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Экономикалык райондоштуруу

Экономикалык райондоштуруу - өлкөнү тарыхый калыптанган экономикалык райондорго, өлкөнүн эл чарбасын экономикалык-географиялык жактан алганда экономикасы жана өндүрүштүн адистештирилиши жалпы олуттуу өндүрүштүк ички байланыштары бар өз алдынча аймактык бөлүктөргө бөлүү.
 
Экономикалык райондоштуруу тармактык жана жалпы же интегралдык болуп бөлүнөт. Тармактык Экономикалык райондоштурууда райондор кандайдыр бир экономикалык белгилерине жараша бөлүнөт; интегралдык Экономикалык райондоштуруу да ошол райондун бардык чарбасы комплекстүү каралат. Экономикалык райондоштуруу ээлеген аймагы боюнча ар кандай өлкөнүн, ири райондун же кыйла чектелген аймактын масштабында болушу мүмкүн. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика