Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Баук тоосу

Баук тоосу – Молдотоонун түштүк тармагы. Куртка, Көлсуу, Бооралбас, Шорго, Аккөлсуу (Нарындын оң куймалары) сууларынын алабында кеңдик багытта ийилип жатат. Узундугу 28 км, туурасы 8 км. Орточо бийиктиги 3000 м, эң бийик жери 3388 м.

Тоонун кыры түзөң, түндүк капталы кыска, Куртка суусунун өрөөнүнө тик түшөт, түштүгү жазы, терең тилмеленип, жарлуу. Батыш бөлүгү Куртка суусуна тик түшүп, терең капчыгайды пайда кылат. Тоонун чыгыш бөлүгү Ачаташ тоосуна уланып кетет. Капталдарына кургак талаа, субальп талаасы жана альп шалбаалуу талаа ландшафты мүнөздүү. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Тоолор‎
Категория:Тумар-2011
Боор-Албас тоосу

Боор-Албас тоосу – Алай-Куу кырка тоосунун бир тармагы. Терек-Тоодон Ойбала түздүгү жана Жарыкбел ашуусу аркылуу бөлүнүп,түштүк-чыгыштан түндүк-батышты карай 20 кмдей созулуп жатат. Орточо бийиктиги 3700 м, эң бийик жери 5200 м (Жарыкбел чокусу) Палеозойдун акиташ теги, сланец, гнейс, мрамор жана гранит тоо тектеринен турат. Тоо кыры түндүк-батыштан түштүк-чыгышты карай бийиктеп, өз алдынча бир нече тоо массивдерине (Бекетай, Кичи Бооралбас, Чоң Бооралбас, Жолжылга жана башка) бөлүнөт. Капталдары тик, кокту-колот, капчыгайлуу, аскалуу, муз доорун да тегизделген тайпак кырлуу рельеф мүнөздүү. Жарыкбел, Кызылагын жана башка мөңгүлөрү бар. Тоонун ландшафты бийиктик боюнча каптал экспозицияларына жараша түндүктөн түштүккө карай өзгөрөт. Негизинен токойлуу талаа (2500–2700 м бийиктикте), токой (2700–3200 м), субальп жана альп шалбаасы (3200–39 00 м),кар мөңгүлүү ландшафт алкактары мүнөздүү.

 Адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.:2004

Категория:Кыргызстандын тоолору
Категория:Борбордук Азия
Категория:Тоолор‎
Категория:Тумар-2011
Белисынык, тоо

Белисынык, тоо - Түштүк Теңир-Тоодо, Фергана өрөөнүнүн түштүгүндө. Кожобакырган суусунун чыгышында дого сымал кеңдик багытта 26 км аралыкта созулуп жатат. Туурасы 11 км. Орточо бийиктиги 1100– 1300 м, эң бийик жери 1571 м. Кыры тайпак, Кожобакырган өрөөнү тарабынын батыш капталы тик жана кыска, түндүк жана түштүк беттери Фергана жана Ташрабат өрөөндөрүн карай жантайыңкы. Палеоген жана неогендин кызыл түстүү конгломерат, кумдук, алевролит жана башкалар тектеринен турат. Тоого чөл, жарым чөл, кургак талаа ландшафттары мүнөздүү. Капталдарына кайрак эгин айдалат; чабынды жана жайыт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстан
Категория:Фергана
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тоолор‎
Категория:Тумар-2011
Сары-Жаз өрөөнү

Сары-Жаз өрөөнү Борбордук Теңир-Тоонун түндүк-чыгышында жайгашкан. Түндүгүнөн Тескей Ала-Тоо, түштүгүнөн Сары-Жаз кырка тоосу менен чектешет. Өрөөндүн чыгыш бөлүгүн Адыр-Төр кырка тоосу экиге бөлөт. Батышы Сары-Жаз капчыгайына такалат. Узундугу 90км, туурасы өрөөндүн таманында 5км. Таманынын абсолюттук бийиктиги 2700–3600м.

Өрөөндүн түндүк капталы жапыз (салыштырма бийиктиги 500–700м), түштүгү 1500–2000м. Байыркы үбөлөнүү процессинде тегизделген сырт басымдуу. Байыркы муз каптоонун издери, неогендик рельеф кездешет. Өрөөндө палеоген, неоген мезгилдеринде пайда болгон кызыл түстүү кумдук, чопо, кон гломерат чөкмө тектери, байыркы мөңгү-суу жана аллювий чөкмөлөрү жатат. Негизги структурасы-Кайыңды, Туура-Кайың антиклиналдары. Өрөөндө чопо, кум, шагыл жана башка курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик. Январдын ортосунда температурасы 20°–22°С, июлдуку4–5°С. Жылдык жаан-чачыны 500—800мм. Аянтынын 21%ин (370км2) мөңгү ээлейт. Өрөөн аркылуу аккан Сары-Жаз суусу жазылыгы 50 0–700м болгон жайылманы пайда кылат. Өсүмдүгү жана топурагы бийиктик алкактуулук боюнча жайгашкан. Таманынан 3500–3600мге чейин альп шалбаасы жана шалбаалуу талаа (доңуз сырты, өлөң чөп, күнгөй беттеринде бетеге, төөкуйрук, караган ж.б.), 3700–3900м. бийикте суук чөл, андан жогору гляциалдык-нивалдык ландшафт зоналары жатат. Негизинен кышкы жайытка пайдаланылат.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргызстан географиясы.Мамлекеттик тил комиссиясы”- Бишкек-2004.

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Өрөөндөр‎
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Белкамыш, тоо

Белкамыш, Тоо – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш тармагы. Өзгөн р-нун аймагында. Улуучат жана Карадөбө сууларынын (Жазынын оң куймалары) аралыгында түштүк-батыштан түндүк-чыгышты карай 26 кмге созулат. Туурасы 8 км. Орточо бийиктиги 2500–2800 м, эң бийик жери 3753 м. Кыры тайпак, капталдары кыска, Улуучат жана Карадөбө капчыгайларына тик (40–50°) түшүп, көптөгөн кокту-колоттордон турат. 

Бийик түндүк-чыгыш бөлүгү юра мезгилинин конгломерат, гравелит, кумдук, аргиллит, жапыз түштүк-батышы девондун кумдук, сланец тектеринен түзүлгөн. Көмүр кендери бар. Шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү, бийик чөптүү шалбаа аралаш өскөн бадалдуу токою басымдуу. Бийик тоолордо субальп жана альп шалбаа ландшафттары кездешет. Токой чарбасы бар. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Өзгөн району
Категория:Фергана
Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Бешкежиге тоосу

Бешкежиге тоосу– Академик Адышев атындагы кырка тоонун бир тармагы. Түштүгү Талдык ашуусу жана Алай өрөөнү, түндүгү Сөгөт түздүгү, чыгышы Көк-Суу тоосу, батышы Арчалы, Акбосого (Гүлчөнүн алабы) түздүктөрү менен чектешип меридиан багытында 30 кмдей созулуп жатат. Орточо бийиктиги 2900 м, эң бийик жери 4243 м. Түштүктөн түндүктү карай жапыздайт. Бешкежиге тоо бири-биринен терең жана кууш капчыгайлар менен бөлүнгөн чакан беш тоодон (Катыр, Тулга, Кала, Өлбөс жана Көлкежиге) турат. Палеозойдун акиташ теги, бор мезгилинин кызыл түстөгү конгломераттуу аскалары, тоо этеги төртүнчүлүк мезгилинин чөкмө тектеринен турат. Тоонун батыш капталы тик, аскалуу, чыгышы жантайыңкы. Батышына токой (2700–3000 м), альп шалбаасы (3000–4300 м), чыгышына субальп жана альп шалбаа ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору
Категория:Тумар-2011
Узөн гүкууш суусу

Узөңгү кууш - Чоң Үзөңгүкууш суусунун негизги курамы. Узундугу 23 км, алабынын аянты 334 км2. Суу куралуу обулусуна кирет. Алабынын деңиз деңгээлинин орточо бийиктиги 3900 м, эң бийик жери 5407 м, эң жапыз жери(чатында) 3220 м. Какшаал тоо тизмегинин түндүк капталындагы мөңгүдөн башталып, аскалуу кууш өрөөн аркылуу агат. Алабында жалпы аянты 137,1 км2 келген 35 мөңгү бар, ири куймалары: Котур, Айталаа, Сарычат. Жылдык орточо чыгымы 3–4 м3/сек, эң көбү июнь-июлда,эң азы февраль–мартта байкалат. Негизинен кар, мөңгү жана булак сууларынан куралат. Өрөөнү Атбашы районунун жайлоосу.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын суулары
Бикиртик тоосу

Бикиртик тоосу – борбордук Теңир-Тоодо бийик (3100–4800 м) тоолуу аймак. Какшаал тоо тизмегинин түндүк-чыгышында. Анын өтө бийик Акзоо (батышта), Айрытөр (чыгышта), Бикиртик (түштүктө) жана башкалар тоолорун кар мөңгү баскан. Бул аймакка аркайган асказоокалуу жылаңач тоолор, куюлган корум таштуу рельеф мүнөздүү. Айрым жерлерде (түштүк, түндүк-чыгышта) тайпак пенеплендүү тоолор кезигет. Негизги морфоструктуралар ортоңку палеозойдун түрдүү түстөгү кристаллдашкан чөкмө тектеринен турат. 

Түндүктөгү жапыз (Чолоккапчыгайга жакын) жагы миоцен-плиоцендин конгломерат, кумдук, алевролит, мергель, өтө бийик түштүк бөлүгү девондун калыңдыгы 2300 мге жеткен кумдук, сланец, алевролит тектеринен түзүлгөн. Какшаалдын кырында Бикиртик бели (бийиктиги 4358 м) жайгашкан. Бикиртик суусу (Узундугу 29 км) Чолоккапчыгайдын (Акшыйрактын алабы) оң куймасы; өтө кууш терең капчыгай менен агат. Ага кар, мөңгүдөн башталган суусу мол бир катар суулар (чыгыштан Айрытөр, Майтөр, Ичкетөр, батыштан Карабел) куят. Тоолордун күнгөйүнө бийик тоолуу талаа, тескейине шалбаа, түндүктөгү жапыз жагына кургак талаа ландшафттары мүнөздүү. Топоним адабиятта, топогр. карталарда Бакирти, Бекертык, Бекирти, Бикиртти, Пикертык, Пиккертык деген аттар менен башаламан берилип жүрөт. Үчтурпандыктар Бикиртик ашуусун – Күкүртүк деп аташат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Каракол, агын суу

thumb|Каракол агын суу
Каракол агын суу, Ак-Суу районунун аймагы аркылуу аккан суу.

Тескей Ала-Тоонун түндүк капталынан башталып, Ысык-Көлгө куйган суу. Узундугу 50 км, алабынын аянты 394 км2. Башталышында мөңгүлүү, ортоңку бөлүгүндө карагайлуу капчыгай, төмөнкү бөлүгүндө кенен түздүк аркылуу агат. Негизги куймасы Кашка суу. Мындан тышкары алабында жалпы узундугу 93 км келген 27 куймасы, жалпы аянты 99 км2 болгон 4 көл бар. Алардын эң чоңу- Ала- Көл (аянты- 0,84 км2). Көп жылдык орточо чыгымы 6,60 м3/сек; эң көбү 57,6 м3/сек, эң азы 0,38 м3/сек. Апрелдин аягында көбөйө баштап, июль- августта кирет, сентябрдын аягында тартылат. Сугатка кеңири пайдаланылып, айыл- кыштактарды суу менен камсыз кылат. Боюнан Кара-Кол шаары, Челпек, Бөрүбаш, Бурма-Cуу ж. б . кыштактарда орун алган.

 булактар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия/ Кыргызстандын географиясы, Бишкек 2004, ISBN 9967-14-00-6-2

Категория:Кыргызстандын суулары‎
Категория:Ак-Суу району
Категория:тумар-2011
Бозбу-Тоо

Бозбутоо, тоо - Кыргызстандагы Чаткал кырка тоосу менен Нарын дарыясынын аралыгынан орун алган. 

Чыгыш жагындагы Ат-ойнок тоосунан Кара-Суу суусу бөлүп турат; батыш жагы жапыздап, Пишкаран ойдуңчасына өтөт. 

Узундугу 30 км, туурасы 14 км, эң бийик жери – Шилби чокусу (2876 м). 

Тоонун негизин палеозой заманынын порфир, туф жана кумдук, акиташ тоо тектери түзөт, капталдарында мезозой чөкмөлөрү жатат. 

Кыргызстандагы бул тоонун түштүк этектерин палеогендин кызыл чополуу тектеринен турган адырлар ээлейт. 

Жарым чөл, кургак жана шалбаалуу талаа ландшафттары мүнөздүү. Жайыттуу түштүк-батыш этегинде (Майлысай) мунай кени бар.

 Колдонулган адабияттар 

 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Бозжалпак тоосу

Бозжалпак тоосу - Борколдой тоосунун түштүк-чыгышында. Батышы менен түндүгүнөн Борколдой, Баралбас өрөөндөрү, түштүгүнөн Бозжалпак ойдуңу менен чектешет. Чыгышы Карабел (түштүк) жана Миңтеке (түндүк) өрөөндөрүн бөлүп турат. Узундугу 38 км, туурасы 6–12 км. Орточо бийиктиги 4100 м, эң бийик чокусу 4447 м (Бозжалпак суусунун башталышында). 

Асимметриялык түзүлүштө: түштүк капталы тик, кыска; түндүгү жантайыңкы. Эки капталында тең тепши сымал туюк өрөөндөр бар. Кыр бөлүгүндө байыркы түздүктөрдүн калдыктары кездешет. Төмөнкү жана ортоңку карбондун сланец, акиташ тектеринен түзүлгөн. Тоонун түштүк капталы каксоо; тик капталдуу аскалардын этегинде, эшилген шагыл кумдарда баялыш, чекенде, түндүк капталында (3200–4000 м бийиктикте) кара-күрөң топуракта каракыяк, теңиртоо бетегеси, шыбактуу доңуз сырты, жылгын жана башкалар; андан жогору (4000–4300 м) субальп жана альп өсүмдүктөрү (бетеге, теңиртоо чыйпылдагы, таракбаш, боз терескен, кылкандуу күдүү, айгыржыгар жана башкалар) өсөт. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстандын тоолору
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Чанач ашуусу

Чанач ашуусу — Чаткал кырка тоосунун орто бөлүгүндө. Бийиктиги 3408 м. Ашуудан Чанач суусу башталат. Түн бети жантайыңкы, нивалдык сейрек өсүмдүктөр кездешет, түштүгү тигирээк, жылаңач. Белинде өсүмдүк жок. Ашуу май-октябрь айларында ачык. Фергана жана Чаткал өрөөндөрүн байланыштырган автожолу өтөт. 

 Булактар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2 br

Категория:Борбордук Азия‎
Категория:Ашуулар‎
Категория:Тумар-2011
Бозкыр кырка тоосу

Бозкыр кырка тоосу – Какшаал тоо тизмегинин Сарыжаз капчыгайынан Меридиан кырка тоосуна чейинки чыгыш бөлүгү. Узундугу 85 км, туурасы чыгышында 40– 50 км, батышында 15–20 км. Орточо бийиктиги 5000–6000 м, эң бийик жери 7439 м (Жеңиш чокусу). Генезистик тиби боюнча горст-антиклиналь. Негизинен палеозойдун акиташ теги, сланец жана мрамор тоо тектеринен турат. 

Тоонун чыгыш бөлүгү туташ жаткан кар жана мөңгүлөр менен капталган. Эң ири мөңгүлөрү: түштүк Эңилчек жана анын сол тармактары – Жылдызча, Жапайы жана башкалар; Кайыңды, Көйкап, Темирсуу (түштүк капталында). түндүк капталында гляциалдык-нивалдык ландшафт басымдуу. Альп жана субальп шалбаа алкактары батышында гана бар. түштүк капталы чөлдүн гляциалдык-нивалдыкка чейинки алкактардан турат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Тоолор‎
Категория:Тумар-2011
Бооралбас, Кырка тоо

Бооралбас, Кырка тоо – Ички Теңир-Тоодогу кырка тоо. Соңкөл өрөөнүнүн түштүк жагында батыштан чыгышка карай созулуп жатат. Узундугу 70 км. Бирин бири далдалаган жана өзүнчө обочолонуп жаткан эки кырка тоодон турат (Бооралбас, Ителгиуя). Орточо бийиктиги 3500 м. Эң бийик жери 3980 м (Ителгиуя чокусу). Девон менен карбондун боз жана кызыл түстөгү карбонаттуу терриген тектеринен, айрым жерлери кембрий, ордовиктин көмүртектүү сланец жана карбонаттуу катмарларынан түзүлгөн. түндүк капталдары менен кыр жагында астыңкы палеозойдун гранит интрузиялары басымдуулук кылат. Б. к. тнун. борбордук бөлүгү өтө бийик келип, батышты жана чыгышты карай жапыздайт. түштүк капталдары тик, кемерлүү, түндүк тарабы анча тик эмес, Соңкөлгө карай этек жагы жантайып кетет. 

Айрым жерлеринде байыркы денудациялык тегиздиктер кездешет. Таманы тегиз өрөөндөр жана аларды бөлүп турган жапыз жондор көлдү карай эңкейиштейт. Ителгиуянын күнгөй бети тик, тескейи жантайыңкы; кырларында айдөөш тегиздиктер даана байкалат. Бооралбас кырка тооcунда байыркы мөңгүлөрдүн издери кеңири таралган; азыркы мөңгүлөр жок. Ландшафттары бийиктикке жана тоо капталдарынын экспозициясына жараша өзгөрөт. Тескей капталдарын 3150 м бийиктикке чейин түркүн чөптүү (шимүүр, каз таман, көбүргөн) субальп, андан жогору альп шалбаалары (түркүн гүлдүү чөптөр, доңуз сырт) ээлейт. Соңкөлгө такалган этегинде өлөң чөп, саздуу шалбаа басымдуу. Күнгөй беттерине бетегелүү (тоо сулу, казтаман, шимүүр жана башкалар), түркүн чөптүү талаа (2500–3000 м), жапалак арча, бадалдар (төө куйрук, табылгы), бетеге, түркүн чөптөр аралаш өскөн субальп (3000–3500 м) жана альп шалбаалуу талаа (3500 мден жогору) зоналары мүнөздүү. Куртка өрөөнүндө тоонун Кажырты суусуна караган бетеринде карагай токоюнун массивдери бар. Жайлоо. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Теңир-Тоо
Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Молдо-Башы чокусу

thumb|Молдо-Башы чокусу.
Молдо-Башы чокусу — Жетим кырка тоосунун эң бийик жери. Бийиктиги 4622 м. Чоку кырка тоонун ортоңку бөлүгүндө жайгашкан. Капталдары тик келип, жылаңач. Чоку жаткан тоонун түндүк капталында чакан мөңгү бар; андан түштүктү көздөй жылаңач кыр созулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы / Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Чокулар
Категория:Тумар-2011
Босого-Акташ,тоосу

Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш тармагы. Карабел, Кулун жана Тар сууларынын алабында кеңдик багытта жатат.Узундугу 20 км, туурасы 6–7 км, орточо бийиктиги 3300 м, эң бийик жери 3983 м. Кыры аскалуу, туш тарапка тармактанып кетет.Капталдары майда кокту-колоттуу, тик. Этек бөлүгү шагылдуу.Кургак талаа (2400 мге чейин ), талаа жана бадал аралаш шалбаалуу талаа (2400–2900 м), субальп жана альп шалбаалуу талаасы (2900–3400 м) жана нивалдык-гляциалдык ландшафт алкактары мүнөздүү.
 Адабияттар 
[[http://www.bizdin.kg/elid/kitepter/pdf/geogr_ensclp.ptf Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.:2004

Categoru:Кыргызстан
Categoru:Илим
Categoru:География
Categoru:Тоо
Categoru:Жаратылыш
Categoru:Түштүк Кыргызстан
Категория:Край таануу
Categoru:Тумар-2011
Сох

Сох – Сырдарыянын сол куймасы. Узундугу 124 км, алабынын аянты 3510 км2. Алай кырка тоосунун Түркстан жана Заравшан тоолоруна тутумдашкан Матчатоо тоосунун түндүк капталынан башталат. Дара айыл-өкмөтүнүн Кожо ашкан чатынан Сох дарыясы башталат. Жергиликтүү тургундар аны Кара дарыя деп аташат. Жашылкөлдүн чатынан баштап, жай агып, улам төмөндөгөн сайын кууш капчыгай аркылуу (60 км аралыкка) шар агат. Андан соң кайрадан салааланып, Сарыкоргон кыштагынанан баштап, шиленди конусту пайда кылат. Ири куймалары: Түтөк суу, Туура суу, Кочкорчу суусу, Жашылкөл, Кожашкан, Кыштут, Гараты, Калаймахмуд, Роут, Жанырык. Июнь – августа кирип, сентябрда тартылат. Мөңгү, кар жана булак сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 42 м3/сек, эң көбү 58,9 м3/сек (Сарыканды кыштагынан жакын). Сугатка пайдаланылат. Алабында жалпы аянты 258,7 км2 келген 276 мөңгү бар. Боюнда Кокон шаары, Зардалы, Сарыкоргон, Сарыканды, Сох жана башка кыштактар жайгашкан.

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2
 Агымдан макала мисалга 

Категория:Кыргызстандын суулары‎
Категория:Өзбекстандын географиясы‎
Категория:Таажы-2012
Аксуу мөңгүсү

Ак-Суу мөңгүсү - Түркстан кырка тоосунун түндүк капталындагы татаал-өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 11,4 км, аянты 17,4 км2, абляция облусунун аянты 4.6 км2. Көлөмү 1,6 км3. Исфара суусунун алабында жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4500 м, этеги 3140 м бийикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 3680 м. Этегинин 3,4 кмдей жери калың шагылдуу мореналар менен капталган. Дого сымал аскалуу тик капталдардан салаалаган мөңгү тармактары кошулуп, бир чоң татаал мөңгүнү түзөт. Четки жана аякы мореналар жакшы өөрчүгөн. Мөңгү жылына 10–15 мге чегинүүдө. Андан Аксуу суусу башталып, Исфаранын сол курамы Каравшинге куят.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
v:Тумар-2011
Шаймерден өрөөнү

Шаймерден өрөөнү - Түштүк Кыргыстанда Алай тоо системасында кеңдик багытта бири-бирине жарыш жаткан Коллектор жана Катраң тоолорунун аралыгында Кадамжай районунун аймагында Узундугу эки даван суусунун башынан Охна суусуна чейин 70 км, Кыргыз Республикасынын чегарасына чейин 90 км. Коллектор тоосу (эң бийик чокусу 5259 м) төр жагын тороп жатат. Өрөөндү түндүк батыштан курчаган Катраң тоосу анча бийик эмес (3375 м). Катраңдын түштүгүндө 1200–2200 м бийиктикте Шаймердендин бир бөлүгү Охна ойдуңунун (туурасы 6кмге чейин) жайгашкан.Ал кошулган жерден түндүктү карай Шаймерден өрөөну. Меридиан багытын алып (узундугу. 10км), капчыгай капталы теленип кетет. Мында Кадамжай шаарчасы, Вуа диль, Жийдели кыштагы бар. Шаймердендин баш жагы – Көк-Суу капчыгайында Курбан көлү (аянты, 13 км2) бар. Шаймерден. Өрөөнүнүн эң ири аймагы – Ак-Суу (узундугу 45 км) Шаймерден кышнан батышка, анан түштүккө созулуп, Алаудин даванына барып такалат. Климаты кургак, континенттик. Жылдык жаан чачыны 200–600 мм. Тоо этектерин, ойдун жерлерди, адырларды боз топурактуу шыбак, шор жана эфемер өсүмдүктүү жарым чөл ээлейт. 1000–1600 м бийикте күңүрт боз, боз таштак топурактуу, буудайык, аккылкан, шыбактуу талаа жатат. Тоо капталдарында (1600–3200 м) күңүрт күрөң, күрөң топурактуу бадал-шалбаалуу талаада сейрек арча токою. 3000–3800 мде субальп жана альп шалбаалуу талаасы, 3800мден жогору гляциалдык-нивалдык тилке орун алган. Өрөөндө (Иордан кыштагы) өзбек элинин улуу акыны Хамза Хакимзаде Ниязинин күмбөзү бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: 2004 ISBN 9967-14-006-2 
 
Категория:Өрөөндөр‎
Категория:Ош облусу
Категория:Тумар-2011
Чапчыма ашуусу

Чапчыма ашуусу — Чаткал кырка тоосунун борбордук бөлүгүндө. Бийиктиги 2841 м. Касан-Cайга караган бети тигирээк. Талаа - шалбаа өсүмдүгү басымдуу. Каркалың түшкөн жылдары ашууну күрткү басып, жол катнаш начарлайт. Ашууда жол эксплуатациялоочу участкасы, түн. бетин де Ангрен метеостанциясы бар. Ашуудан Касан-Cай жана Чаткал өрөөндөрүн байланыштыруучу автожолу өтөт. 

 Булактар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Борбордук Азия
Категория:Ашуулар‎
Категория:Тумар-2011
Үч-Коргон ГЭСи

Үч-Коргон ГЭСи — Нарын дарыясынын төмөнкү агымында. 1962-ж. ишке киргизилген. Плотинасынын бийикт. 30 м. Суу сакта-гычынын көлөмү 52,5 млн м3. Төрт агрегаттан турат. Кубаттуулугу 180 мВт. Долбоор боюнча жыл ичинде иштеп чыгарган
электр энергиясы 0,9 млрд кВт·саат. Ишканада 64 адам иштейт (2001).

 Дагы караңыз 
 Үч-Коргон суу сактагычы

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги айрым шилтемелер 
 Үч-Коргон, ГЭС 

Категория:Кыргызстандын ГЭСтери
Категория:Нарын дарыясы
Категория:Ноокен району
Категория:1962-жыл
Категория:Тумар-2011
Нансен чокусу

Нансен чокусу — Эңилчек кырка тоосунун эң бийик чокусу. Бийиктиги 5722 м. Тоонун ортоңку бөлүгүнөн түндүктү көздөй кеткен тармагында жайгашкан. Бардык тарабы мөңгүлүү. Норвегиялык илимпоз жана саякатчы Ф. Нансендин ысмынан аталган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы / Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Чокулар
Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Актерек мөңгүсү

Актерек мөңгүсү — Тескей Ала-Тоонун түндүк капталында жайгашкан өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 4,1 км, аянты 3,0 км2. Ысык-Көлгө куйган – Актерек суусунун башында жайгашкан. А. м. капталдары тик аскалуу кууш өрөөнгө кептелип, бети мореналар менен туташ капталган. Негизинен кар көчкүлөрдөн куралат. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4670 м, этеги 3540 м бийиктикте жайгашкан. Кар чегинин бийиктиги 3810 м. Абляция облусунун аянты 1,6 км2. Мөңгүдөн Актерек суусу башталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Кичи Нарын

Кичи Нарын — Ички Теңир-Тоодогу суусу Тоң жана Нарын райондорунун аймагында.

Жетимбел кырка тоосунун түндүк капталындагы мөңгүлөрдөн башталат. Узундугу 144 км, алабынын аянты 3870 км2. Башталышында Буркан деген ат менен батышка агып, Үчемчек кошулгандан кийин Балгарт аталып, ал Жылаңач менен кошулуп Кичи Нарынды түзөт. Кууш жана терең капчыгай менен агып, Кашкасуудан кийин түштүккө бурулат. Нура жана Жетим кырка тоолорун кесип өтөт. Босоголору көп. Капчыгайдан кийин кашаттуу өрөөн менен Чоң Нарынга кошулуп, Нарын дарыясын түзөт. Карасаздын чатында бир аз салааларга бөлүнөт. Жылдык ортчо чыгымы 43,0 м3/сек. Эң чоң чыгымы 205 м3/сек (июль), эң азы–4,33 м3/сек (февраль). Алабында 20дай көл бар.

Ири куймалары: Үчемчек, Карасаз, Каракалак, Эгизтөр, Сарыкүнгөй (оң); Айкөл, Жаманечки, Арчалы, Жылаңач (сол). Өрөөнү Тоң жана Нарын райондорунун жайыты.

 Байланыштуу макалалар 
 Кичи-Нарын капчыгайы

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын суулары
Категория:Нарын дарыясы
Категория:Нарын району
Категория:Тоң району
Категория:Тумар-2011