Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Оттукташ уулу Санташ

Оттукташ уулу Санташ (Туулган, өлгөн жылдары белгисиз) — санташ замандаштарынын айтымында чоң уста болгон.
 
Анын зер буюмдары Нарын, Көл тараптан учурайт. Тарых, сүрөт, этнографиялык музейлерге экспонатталган. Ал кармаган нускалардын үлгүлөрүн иниси Балташ, Шамшидин чыгармачылыкта өнүктүрүшкөн. Уста атасы Оттукташтын стилинде узанган. Анын Жети-Өгүз районунун Покровка айылындагы Ысагаалы кызы, Барскан келини Чүйтүнүн себине узанган желбирөөчүндө күмүшү темирге жалатуу, ага «сыя төгүү», ичке созулган күмүштү чыйратуу аркылуу калакчаларын шурулоо өңдүү жекече ыкмалары байкалып турат. Желбирөөчтүн өзү бир аттык баага татыйт. Ал 1974-ж. Кыргызстан мамлекеттик музейине экспонатталган. Эр кемерине күмүш алкак жалаткан. Өзү Ормонкандын чөбөрөсү болгондуктан куугунтукка да алынган. Санташтын бүгүнкү шакирти Сыдыкбек уулу Шайыптын (Тянь-Шань району, Лахол айылы) айтуусунда Санташты жоро-жолдоштору кыйнап, усталыгын даана билүү үчүн кылыч жасатышкан. Санташ жолдошторунун өтүнүчүн аткаруу үчүн аларды туш тараптан каратып коюп узанган. Бүткөндөн кийин арыктагы жыл-жып аккан кичинекей суунун үстүнө үлпүлдөк кийизди агызып, ага кылычтын мизин тосуп сууга сайып койгон. Кийиз кылычка жеткенде жара тилинип кеткен. Демек уста темирдин сырын, уузун укмуштай билген уста болгон. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Оттуктаж уулу Балташ

Оттуктаж уулу Балташ (1878-1935) — зергер. Кочкор өрөөнүндө төрөлгөн.
 
Атасы Оттукташ, агасы Санташ атактуу усталардан болгондуктан, ал жаш чагынан алардын нускоосунда узана баштаган. Замандаштары: Балташ устанын «кыял чегелөөсү күнгө чагылышып, көз тайгылтып, кубулуп турар эле», - деп айтышчу. Балташтын күмүш чегелери кыз келиндерге таандык асем буюмдарына, ат жабдыктарына жана үй эмеректери - төр ала бакан, жагдан, сандык жана башкаларга бирдей түшкөн. Ал буюмду торчолоо (тордоо) - чыйратылган күмүш зымды асем нускалоого айрыкча көңүл бөлгөн. Мында зымды түрдүү жоондукта чыйратып, зым улам ичкертилип, чыйратылган сайын чеберчилик да артыла берет. Зергердин зым тарткычтары отуз беш тешигинен (эң ичкеси 0,3 мм, эң жоону 0,6 мм) улам өткөн сайын ичкерип отурат. Ар бир тешиктен өткөн сайын зымды отко кызытып алган. Ансыз ал үзүлүп кетет. Ал эми зымды чыйратууда аны атайын түрө жана эше турган туткасы айлантууга эптүү дүкөнү болгон. Муну да зергер буюмдун түспөлүнө жана колдонушуна карата кынаптап, түрдүү «оюм чийимдеп» данакерлеген. Ал зер буюмдарын «тогуз төбөлөөгө» (асыл таш, айнек чөгөрүү) да чебер болгон. Аны зер буюмдардын бардык түрүнө колдоно билген. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Осмон Уста

Осмон Уста (Туулган, өлгөн жылдары белгисиз) Ат-Башы, Нарын аймагында дүңү чыккан уста болгон. Эки-Нарындык моңолдор элинен.
 
Айтымбет зергердин өз тукумунан болот. Колхоздошууга чейин тынбай узанып, эл ичинде «Осмон уста камчы сабына тапанча (наган) орнотуп, кадимкидей камчыланып жүргөн», «Бай-манаптар, болуш-бийлер үчүн узангансың», - деп аны куугунтукка алышкан», «Кийинчерээк кара жанын ала качып жүрүп калган», «Көл бетине да ооп барган», - деген өңдүү сөздөр азыр да айтылат. Кармаган буюм тайымдары өз учурундагы усталардан анча таанылбай калган. Токтобай Токтоболот уулунун (Ат-Башы району, Өзгөрүш айылы) айтымында, ал Осмон устанын шекити болгон, андан сырткары Мукаш уста, Көпөс уста (Тянь-Шань району, Дөбөлү айылы) өңдүүлөрдү нускалаган.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Осмонов Малик

Осмонов Малик — мүйүз уста. 1957-ж. Бишкек шаарында төрөлгөн.
 
Бишкектеги №19 кесипчилик-техникалык, сүрөтчүлөр окуу жайынын жасалгалоо бөлүмүн бүтүргөн. 1977-90-жылдары «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде чебер-сүрөтчү болуп иштеген. Азыр монументтик скулштура Бирикмесинин директору. Малик мүйүз, сөөк буюмдарын жаңы шартка байланыштырып кармоонун бөтөнчөлүктөрүн туйган чебер. Анын даяр буюм белек-бечкектери ларек, дүкөндөргө түшүп, жайма базарларга чыгып, чет өлкөлөргө дейре экспонатталууда. Анын чеберчилигиндеги мүйүз буюмдарына кыз седептери кирет. Ал эми айбанаттардын, өсүмдүктөрдүн көзгө көрүнгөн жана башка сөлөкөттөрдүн фазасын кармоо бүгүн белек бечкектик эле мааниге ээ болууда. Аларга: сөйкө желбирөөч, төөнөгүч, тарак, чолпу, билерик, шакек, оймок өңдүүлөр кирет. Булардын бардыгы биригип бир бүтүмдү түзүп, кыз келиндердин мүйүз жасалгасы деп аталат. Мындан сырткары чебер ат жабдыктарынын бөлүктөрүнө да мүйүз менен сөөктүн түрлөрүн талаптагыдай ширете алат. Чебердин кармаган буюм-белектеринде өзүнчө чыгармачылык изденүү, үлгүнүн бүгүнкү күзгө ылайык түспөлүн таба билүү бөтөнчөлүктөрү сезилет. Мында өнөрдү кармоодо барынан мурда элдик салттуулукту сактоо касиети бар. Ал буюмдун мүйүзүн тандап, ар бир мүйүздүн кандай буюмга ылайыкташкан ыңгайын баамдагандан кийин, аны электр араасы менен кесип мүйүздү сүрүүчү дүкөнүнө түшүрөт. Андан кийин буюмга өзүнчө калып-аспабы менен оюм-чийим ыроолойт. Анан тегерек кийизге бышкан кирпичти чыла кылып, буюмду ага сүрүп жалтыратат. Мүйүзчүнүн мындай көркөм буюмдары Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин көркөм советинен ийгиликтүү өтүп, өнөр жайлык негизде көп нускада чыгарылууда.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1986 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Мүйүз жана сөөк буюмдары үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин I даражадагы диплому; 1989-ж. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин 20 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Мүйүз жана сөөк буюмдары үчүн «Кыял» Бирикмесинин I даражадагы диплому.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Осмонова Созулкан

Осмонова Созулкан Кийиз буюмдарынын чебери. 1934-ж. Тоң районундагы Көл-Төр айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Чарбанын ар кандай өнөктүктөрүндө иштеген. Азыр Темир-Канат айылында жашайт. Эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук III фестивалынын лауреаты. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Уздун шырдактарында үч табакча жиксиз ич ара катыш жасап, анын ар биринде кочкор мүйүз оюмунун алдынан «карга тырмак оюму» чыгып, ал экинчи табак оюму менен жалпы оюмда катышат. Too кыркалары сымал аламычы аркылуу аралары бириккен. Мында «колтук оюму» «четтик оюмга» төп, так тутумдашат. Бир өңчөй түстөр берилгендиктен (кызыл-көк) кыргыздын кызыл шырдагынын бүгүнкү үлгүсүн билдирет. Уздун уюткан ала кийизинде айбанаттардын жашоо-тиричиликтерин стилдештирүү баамдалат. Албетте, ал көркөм оюмдарды оз ара айкалыштырып, бир бүтүм табакчаларды жаратууга караганда мындай ыкма элдик салттуу өнөрдүн түпкүлүгүн анча аныктай албайт. Сүрөтү түстүү баттамада.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. «Эл чеберлеринин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Кийиз үлгүлөрү үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин диплому; 1990-ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү. Ала кийизи жана шырдагы менен катышкан; 1991 ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун II сатуу көргөзмөсү. Ала кийизи сатылган.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Осмонова Сайнабүбү Керим кызы

Осмонова Сайнабүбү Керим кызы Вычмачы-тикмечи, саймачы. 1958-ж. Нарын районундагы Дөбөлү айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Нарын шаарындагы филиалын уюштуруучулардын бири. Филиалдын көркөм буюм-белектерин бычып тигет. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Сайнабүбүнүн узчулугу баш кийим тигүүдө баамдалат. Анын «балдар калпагында» төрт талаасы чырашталып, «жигит калпагында» эки талаасында «мүйүз оюмдары» көчөт болуп түшүп, «жаштык калпагында» тынчтыктын белгиси катарында эки көгүчкөн символдоштура берилет. Калпактар көркөм кеңештерден өтүп, көп нускаланып, жайма базарларга, дүкөндөргө чыгып, кардарларын дайыма таап турат.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Ак калпагынын көркөм үлгүлөрү үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1990 ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү. Ак калпак үлгүлөрү менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Осмоналиев Мекенбек

Осмоналиев Мекенбек Жыгаччы жана зергер. 1958-ж. Жети-Өгүз районундагы Барскоон айылында төрөлгөн.
 
Бишкек шаарындагы № 19 көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайынын жыгаччылык бөлүмүн бүткөн. 1991-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Мекенбектин бешик, жүк такта жана кырма идиштери, зер жасалгалары кезегинде көргөзмөлөргө коюлуп, сыйлыктарга татыган. Энеси Сылый экөөлөп жүз баш ак өргөө көтөрүүдө, анын ички-сырткы салттуу буюмдарын кармоого чыгармачылыкта түгөлү менен кол тийгизген. Анын даана чеберчилиги боз үйдүн жыгачын кармоодо зер жасалгаларына узанууда байкалат. Түндүктү теректен, талдан тандайт. Уук-керегелик жыгачка балаты кыйып, суу чагында анын кабыгын аарчып, сары суусун, чайырын кетирүүдө эт бышымча кайнатып, теске коёт. «Кыргыз белектери» аттуу буюму үчүн «Кыял» Бирикмесинин II даражадагы диплому; 1984 ж. Кыргыз ССРинин 60 жылдыгына карата «Эл чеберлеринин көркөм буюмцарынын кароо-сынагы». Зер үлгүлөрү үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1989-ж. «Орто Азия республика аралык жасалга-колдонмо өнөрүнүн көргөзмөсү». Зер буюмдары үчүн Ардак грамота; 1985 ж. Улуу Ата Мекендик согуштун 40 жылдыгына карата «Өз алдынча сүрөтчүлөрдүн чыгармаларынын Бүткүл союздук көргөзмөсү». Зер нускалары үчүн Ардак диплом; 1991-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун көргөзмөсү». Зер буюмдары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Осмоналиева Сылый

Осмоналиева Сылый — шырдакчы жана чырмакчы. 1920-ж. Жети-Өгүз районундагы Барскоон айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Биргелешкен чарбанын өнөктүктөрүндө, бала бакчада эмгектенген. Ал узчулук таалимди энеси Уска менен атасы Байылды уулу Алакундан (жыгаччы, өтүкчү) алган. Сылый 100 баш ак өргөө көтөргөн. Анын жабык башындагы, кылдыроочундагы кийиз оюмдары, канат чийиндеги, таар жасалгаларындагы көркөм көчөттөрүндө өзүнчө үлгүлүк таалим билинет. Уз уулу Мекенбектин үлгүлөрүндөгү «кыйыл оюмун» негиз тутат. Буюмдарында түшүрүлгөн ал кооздуктарда ачык түс, даана төптүк-тактык бар. Чебер ушундай жолду аркалап, салттуулукта ак өргөө үчүн коломто шырдак, коломто ала кийиз жасап, ага түр оюмдарын пайдаланган. Ал эми боочулары менен тегиричине чалган терме көркөм көчөттөрү башкалардан анча айырмаланбайт. Уз чырмак буюмдары: канат чийине, эшик чийине «кыял», «жарым кыял», «мүйүз», «сыңар мүйүз» өңдүү сарысаптаган көркөм көчөттөрүнө кагаз үлгү колдонот. Алар шырдак оюмдары катары сындырылбай түшүрүлөт. Чыгдан (апкана) чийин стилдештирип берүүсү уулу Мекенбектин түзгөн үлгүлөрүнүн таасири болуп саналат.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1989-ж. Орто Азия өлкөлөрүнүн республика аралык жасалга-колдонмо өнөрүнүн көргөзмөсү. Көркөм буюмдары үчүн Ардак грамота.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Осмоналиева Перизат

Осмоналиева Перизат Шырдакчы, оймочу. 1939-ж. Жумгал районундагы Кызыл-Жылдыз айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Анын энеси Кашка кызы Зейдегүл кезегинде кездемеге ойгон көчөттөрү менен шырдак оюмдарына жан киргизген уз болгон. Перизат жалпы оюмдун негизинде такай шырдак жасайт. Мындан ыргактуу «табак оюм» пайда болот. Буюмдун жалпы танабы килем сыяктанып, бирок, уздун учкул кыялдары кийиз бетинде кереметтенип кетет. Мында оюмдун элесинде курч ойлоп табуучулук, нагыз чыгармачылык айдан ачык айкындалып турат. Шырдактары бири бирине такыр окшобойт. Аны айылдаштары «Перизат оюму» деп аташат. Уздун шырдактарында оюм жүрөкчөлөнүп, кабыргаланып, оюмдагы элдик салттуулук таасын сакталат. Борбордук оюмдагы табакчалар жээк оюм менен аламычсыз берилет. «Мүйүз оюмдарын» буюмдун негизги көркөм кара-жаты катары карайт. Көбүнчө кызыл-көк түстөрдү тандайт. Перизат «жарым кыял оюмдарын» сарысаптоо аркылуу ортодон өзүнчө кооз түр жаратат. Ал түп тамырынан бери өзгөрүлгөн оюм-чийим болбосо да, Перизатка таандык чыгармачыл мамиле экени баамдалат.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Осмоналиева Айгүл Сарыгул кызы

Осмоналиева Айгүл Сарыгул кызы Саймачы, өрмөкчү. 1956-ж. Нарын районундагы Ак-Кудук айылында төрөлгөн.
 
Чарбада чабан болуп иштеген. 1974-ж. Бишкектеги № 3 кесипчилик-техникалык окуу жайын бүтүп, Нарын шаарындагы басмаканада иштеген. Азыр «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде эмгектенүүдө. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Айгүлдүн чеберчилиги мектеп жашынан башталган. Ал абалы чий чырмакчылыкты, анан өрмөчүлүктү үйрөнгөн. Анын таар буюмдары боз үйдүн боо-чууларынын четине «чычкан изи», «тоок көз», ортолоруна «аламыч», «ит куйрук», «ит таман», «төнкөрүк», «тумарча» сыяктуу көчөттөрдөн турат. Алардын өңдөрүн жупташтырууда кызыл-көк, кызыл-жашыл түстөрдү тандайт. Айгүлдүн саймачылыгы башка уздугун өзүнө оодарып турат. «Илме сайма» аркылуу белдемчи, чепкен, бешмант, жүк жабуу, кементай, көшөгө өңдүүлөрдү тигет. Бешиктин төшөнчүлөрүн саймалоодо уздун табылгалары зор. Анда кызыл, жашыл, сары өңдөрдү бири-бири менен илме сайма, басма сайма аркылуу ойдогудай берип, ал буюмдар наристедей назиктикти ыроолоп турат. Уз адаттан сырткары гүлдүн, чөптүн, бактын жалбырактарын, бутактарын салттуу көчөттөргө аралаштырып, ич ара катыштырып кармап көчөт катары пайдаланат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Тердик жана сайма буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун диплому; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Сайма буюмдары үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Элдик кийим кечектери жана сайма буюмдары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Осей уулу Сыланбай

Осей уулу Сыланбай — жыгаччы. 1901-ж. Базар-Коргон районундагы Көк-Алма айылында төрөлгөн.
 
Колхоз кыймылына жандуу катышкан жана ал жаш кезинен жыгаччылыкты кесип тутат. Арстанбабтык уста Өмүрзактын шекити. Өзгөчө өнөрдүн кырмачылыгына назар таштайт. Ал «Сыланбайдын кырма идиштери» деген атта тараган. Уста көбүнчө жаңгак жыгачтарын иштетет. Өнөктүк учурунда токойго кол дүкөнүн артына барып, баса жатып узанат. Табак (чара табак, тайпак табак, депкир, табак), кесе (аяк), чөмүч (сузгу), кашык, чөйчөк, күү-күү (каймак бышкыч), челек (май челек, бал челек, каймак челек) өңдүү кырма идиштерди кармайт. Бүткөн буюмду өзүнүн кырындысы менен сыйдалаган. Анан аны сорпого «ичирип» алган. Аны көлөкөгө бир аз коюп, майсинди болгондон кийин урунууга жараган. Идиш бозомук өңүн өзгөртүп, кызгылттанып, барабара карайып кеткен да, ичиндеги тамак-ашын даамын мыкты сактаган. Сыланбайдын кырмалары кооз көрүнүп, азыр да Кара-Алма, Могол, Көк-Алма, Ачы, Чарбак, Арстанбаб, Кызыл-Үңкүр, Ак-Булак, Кызыл-Ой, Акман өңдүү айылдарда арбын учурайт. Айрым идиштери элдик көркөм кол өнөрчүлүк экспедицияларында сүрөткө тартылып алынган. Сыланбайдын Жунусалиев Карыбек, Борончиев Камал өңдүү шекиттери бар.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Орунтай уулу Шарше

Орунтай уулу Шарше Ат жабдыктарынын чебери. 1919-ж. Тоң районундагы Күн-Чыгыш айылында төрөлгөн.
 
Кийинки чейрек кылымдан бери талбай узанат. Устада ат жабдыктарынын бөлүктөрүнүн шөкөттөрүнүн куймалары бар. Үзөңгүнү сары жезден уютат. Ал нарктуу баага өтөт. Чебер «беш кашка өрүмүн» жети талдан тилет. Ал үчтөн алып басылат да, бирөө аркак болуп түшөт. Аны басмайылга тагат. Чебердин уулу Нурлан зергер. Нурлан кыз-келиндердин зер жасалгалары: сөйкө, билерик, шакек, оймок, топчу, бой тумар, төөнөч, желбирөөч жана башкаларга узанууда. Усталар азыр Тоң районунун Кажы-Сай шаарчасында жашашат. Сүрөтү түстүү баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Орозалиев Марат Жумакадыр уулу

Орозалиев Марат Жумакадыр уулу Жыгаччы. 1958-ж. Жети-Өгүз районундагы Кичи-Жаргылчак айылында төрөлгөн.
 
Окуучулук курагында жыгаччылык менен зергерчиликке үңүлөт. Чеберчиликке чоң атасы Ысмайыл уста таасир этет. Мараттын ээр чабууда өзүнө таандык тактыктары, ыкмасы көрүнүп турат. Чабылуучу ээрдин узундугун 54 см кыят. Бир тарабын түз чабат. Аны чалкасынан салып туруп, арткы актасын 36 см, алдын 32 см кылып, ошол сызык боюнча эки капталын түптүз алат. Ошондо каштын башы менен алдыңкы актасынын учуна чейин 28 см болот. Ээрди чалкасынан салып, чарасынын учунан 6 см таарып салса, аркы актанын башы чыгат. Каштын башы 6 см келсе, алдыңкы актанын башы көрүнөт. Мында актанын узундугу 42 смди түзөт. Алдыңкы актанын туурасы (көмөлдүрүк бекитилүүчү жери) дагы 6 см болот. Арткы акта менен чаранын түбүнө чейин 19 смге барабар. Демек, мунун борбору 18 см, туурасы 36 см, кашынын туурасы 8 смдей болот. Марат көбүнчө орточо ээрдин үлгүсүн алат. Орточо ээрдин калыңдыгы 1,5 см болот. Чаап бүтөөрү менен актасына дароо рейка урат. Ал тайтайып да, куушурултуп да жибербейт, көлөкөдө тап менен кургайт. Марат уйдун терисин бир жума чылгый коюп, ошону менен ээр каптайт. Ал зергер катары түстүү металлдарды сомдоп, кыз-келиндердин зер жасалгаларын да жасайт.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Ээри үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1989-ж. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин «Асем көргөзмөсү». Көркөм үлгүсү үчүн «Кыял» Бирикмесинин Ардак грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Орозаалы уулу Ысмайыл

Орозаалы уулу Ысмайыл Жыгаччы. 1917-ж. Жети-Өгүз районундагы Кичи-Жаргылчак айылында төрөлгөн.
 
Атасы кош тегирмен жүргүзгөн уста болгон. Ысмайыл Бишкектен курулуш боюнча курсту бүтүрүп, жыгаччылыктын сырын түшүнгөн. Бозумбай, Усуп өңдүү эски усталардын нускасын алган. Ысмайыл боз үйдүн сөөгүн жергиликтүү эле карагайдын бутагы жок түп жагынан ичке рейка тилип, аны ийге салып, жонуп жасайт. Башка усталардан анын буюм жасоо ыкмалары айырмаланат. Үч темир чапчакты курап аштап, аны кемегеге орнотуп, үстүнөн ооз чыгарып, туш тарабын цементтейт. Алдында от жаккычы бар. Чапчакка суу куюп, кырк градуска ысытат. Уук-кереге болуучу жыгачты ага шыкай салат. Аны эт бышымча (эки сааттай) кайнатат. Мында жердиктин маңызы, чайыры чыгып, тарамыштай чыйралып, ийленип бышат. Аны андан ары иштетүү оңой. Ийилгич болуп калган жыгач өз-өз дүкөнүнө коюлат. Устанын «уук матагыч», «кереге матагыч», «түндүк-чамгарак ийгич» деген ар биринин өз өзүнчө дүкөнү бар. Уста согуш учурунда жана согуштан кийин арабанын дөңгөлөгүнүн жыгачын ийип жасоо үчүн ушундай ыкманы колдонгон. Уста ийри-муйру жыгачты кызуу кезинде темир тесине салып түзөтөт. Андай дүкөндөн кийин жыгач жарылбай, он күнчө күнөскө как кургатылат. Устанын тарткысы (көлдө «кобул» деп аташат) жыгачты жылмалайт, быдыр жана түр түшүрөт. Керегенин талын бириктирүүдө көктүн ордуна шифер мыгын колдонот. Эки жагына эбелек салып, бөрк чыгарат. Кереге тор көз жака жел көз болуп экиге бөлүнөт. Анын жел көзүнүн бир тал менен экинчи талынын аралыгы 20 см. Ал эми тор көзүнүкү 16 см. Ысмайылдын жасаган тор көз керегесиники 18 следен ашып-кемибейт. Өтө катуу шамалда анын боз үйүнүн эч жери ийрейип-кыйрайбай өз огунда туруп, эки метр аралыкка жылып кете алат. Ысмайыл түндүк да жасайт. Абалы жаа түспөлүндө цемент куюп, жыгачты аны айланта иет. Ал жарым айда кургайт. Түндүктүн жарым үлүшү үч метр болот. Түндүктүк талдын ичке башы 8-10 схге барабар. Анда эки жарым үлүш жаа болот. Андагы эки жаанын биригишинде бир метрдей жыгачтын учу эки жаанын катталышы үчүн пайдаланылат. Ошондо эки биригиштин ортосу он см болот. Баарын эсептегенде 30 см ичинен биригет. Сүрөтү түстүү баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Ормонканова Сыргабүбү

Ормонканова Сыргабүбү Өрмөкчү. 1933-ж. Кара-Кулжа районундагы Кызыл-Жар айылында төрөлгөн.
 
Билими толук эмес орто. Узчулукту 14 жашынаы колго алган. Кара терме, катары (букары) терме, беш кеште термени согот. Шалчага, ат жабууга, көпчүккө тай туяк көчөтүн түшүрүүдө жыйырма алты талды өрмөккө күзүктөп, ал жиптер он үчтөн асты-үстүнө чыгат. Мисалы, эриш жиптер кызыл менен кара болсо, абалы бир кара жипти өйдө терип, бирөөн алдына калтырат. Экинчи кылычты көтөрүүдө үч кара жипти үстүнө чыгарып, бирөөн алдына калтырат. Үчүнчүсүндө төрт кара жипти өйдө терип, төрт кызыл жипти алдына коёт. Ал беш, жети, тогуз кара жиптен алты кызыл жипти алдына калтырат. Дагы он кара жип үстүнө, кызыл жиптен беш тал алдына түшөт. Мындан кийин төрт кара, эки кызыл жип үстүнө, дагы төрт кара, беш кызыл жип үстүңкү кештеге түшөт. Ошентип, катары түрү түшкөндөн кийин анын четинин секиртмеси («чычкан изи») үчүн үч ак, үч кара жипти күзүктөп кеткенде катарыда үстүңкү бети термедей түр түшүп, жылма болот да, экинчи бетинин жиптери калкып чыгат. Сыргабүбү терме таар согууда мала сары (ач сары) өңдү арбын пайдаланат. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар