Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Истамбеков, Аден Бекембай уулу

Истамбеков Аден Бекембай уулу (1903, Ичке-Жергез айылы, Ак-Суу району — 1937, Бишкек ш.) — мамлекеттик жана коомдук ишмер, подполковник, аскердик профессионал жетекчи, Республиканын алгачкы аскер комиссары.

1924-жылдан КПСС мүчөсү. 
1927-ж. Москвадагы Аскер педагогикалык жогорку мектепти, кийин САГУнун тарых факультетин (сырттан), Ленинграддагы аскер тактикасын окутуучуларынын курсун бүткөн. Атасы Бекембай үй-бүлөсү менен 1906-ж. Иркутскиге сүргүнгө айдалып, каза болгондон кийин үй-бүлөсү 1913-ж. Ысык-Көлгө кайтып келген. 10 жашар Аден Ак-Суудагы орус байларына жалданып иштеп, чиркөө мектебинде окуган. 
1916-ж. Үркүндө Кытайга барып, 1917-ж. кайра келген. Ошол жылдар ченде Каракол жогорку педагогикалык окуу жайынан окуган. 
1921-ж. Ташкен аскердик окуу жайындагы командирлерди даярдоочу атайын курстан окуп, 1922-ж. кызыл комиссар наамына ээ болгон. 1922-24- ж. 813 (өзгөчө) ротанын командиринин жардамчысы, 1924—31-ж. Ташкендеги В. И. Ленин атындагы Жогорку аскер мектебинде взводдун командири, инструктор, согуш тактикасын үйрөтүү боюнча окутуучу, окуу бөлүму боюнча начальниктин жардамчысы, парткомдун жооптуу катчысы. 
1931—32-ж. Орто Азия Аскер округунун атчандар мектебинин окуу бөлүмүнүн начальнигинин жардамчысы, 1932— 33-ж. жооптуу секретарь, 1933—36-ж. казак атчандар полкунун командиринин саясий иштер боюнча жардамчысы, 53-кыргыз атчандар полкунун туңгуч аскер комиссары (1937, март — сент.), 1937-ж. Ферганадагы тоо атчандар дивизиясынын саясий бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. 
1936- ж. батальондук комиссар наамы ыйгарылган. Кыргызстан КП(б) БКнын мүчөлүгүнө шайланган. 
1937-ж. «буржуазиялык улутчул» деген жалаа менен репрессияланып, 1937-ж. түрмөдө өлгөн. 1958-ж. толугу менен акталган.

 Колдонулган адабияттар 
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

Категория:Инсандар
Категория:1903-жыл
Категория:Ак-Суу району
Леди Гага

thumb|1x1pxЛеди Гага (1986-жылы чын куран айынын 28 (март)) аты-жөнү Стефани Жоанн Анжелина Жерманотта — АКШлык ырчы, диджей, композитор:ru:Леди Гага.Ал өзүнүн карьерасын клубдарда аткаруу менен баштаган жана 2007-жылдын аягында продюсер Винсент Герберт Interscope Records компаниясынын бир бутагы болгон Streamline Records лейблине ырчыга кол койгон. Гага башында Interscope үчүн штаттык жазуучу болуп иштеген, бирок Гаганын вокалдык таланты рэпер Аконду өзүнө тарткандан кийин, ал рекорддук келишимге кол койгон.

2008-жылы Леди Гага дебюттук альбомун чыгарды The Fame, коммерциялык ийгиликке жетишкен жана сынчылар тарабынан жакшы кабыл алынган. Альбомдон беш сингл чыгып, анын экөөсү — "Just Dance" жана "Poker Face" — эл аралык хиттерге айланган, ал эми "LoveGame" жана "Paparazzi" орточо ийгиликке жетишкен. 2009-жылы "The Fame Monster" кичи альбому, анын чоң тиражы менен сатылган мурункусуна окшош. Пластинкадан чыгарылган "Bad Romance", "Telephone" жана "Alejandro" синглдери дүйнө жүзү боюнча сатуулардын туу чокусуна жеткен. "Monster Ball Tour" альбомун колдогон эл аралык тур эң кирешелүү шоулардын бири болуп калды. Экинчи студиялык альбому дүйнөнүн дээрлик бардык өлкөлөрүнүн Чарттарын жетектеп, 2011-жылы эң көп сатылган экинчи альбом болгон. Аны колдоп беш сингл чыгып, анын төртөө эл аралык хиттерге айланган ("Born This Way", "Judas" жана "The Edge of Glory") же орточо ийгиликке жетишкен ("Yoü and I"). Үчүнчү студиялык альбом Манота 11-жылдын 2013-ноябрында жарык көргөн.

[./Https://ru.wikipedia.org/wiki/Боуи,_Дэвид Дэвид Боуи], [./Https://ru.wikipedia.org/wiki/Джексон,_Майкл Майкл Джексон], Мадонна жана Queenдин астында, Леди Гага өзүнүн жандуу стилин түзүп, аны видеоклиптерде жана спектаклдерде колдонот. 2011 — жылдын октябрына карата Леди Гаганын альбомдору 23 миллион нускада, ал эми синглдери дүйнө жүзү боюнча 64 миллион нускада сатылган. Ырчы көптөгөн сыйлыктарга ээ, анын ичинде алты "Грэмми", 13 MTV Video Music Award жана 8 MTV Europe Music Award сыйлыктары бар, ошондой эле музыканын эң мыкты 100 айымынын тизмесинде төртүнчү орунду ээлейт. Time аткаруучуну дүйнөдөгү эң таасирдүү инсандардын бири деп атады[6][7]. Фильмге эң мыкты ыр үчүн "Оскар" сыйлыгынын лауреаты ("Shallow", "Звезда родилась") жана бул сыйлыкка "аялдын мыкты ролу" категориясындагы талапкер (ошол эле тасмада)[8]; "Оскардын" фильмге эң мыкты ыр үчүн эки жолку номинанты ("[./Https://ru.wikipedia.org/wiki/Til_It_Happens_to_You Til It Happens to You]" жана "[./Https://ru.wikipedia.org/wiki/Hold_My_Hand_(песня_Леди_Гаги) Hold My Hand]", "[./Https://ru.wikipedia.org/wiki/Топ_Ган:_Мэверик топ Ган: Мэверик]"). Анын коомдук ишмердүүлүгү жана жарандык активдүүлүгү [./Https://ru.wikipedia.org/wiki/Психическое_здоровье психикалык ден соолук] долбоорлорун жана ЛГБТ укуктары үчүн күрөштү камтыйт.

212.12.2012 Орусияда өзүнүн жеке концертин койгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Расмий сайты

Категория:Ырчылар
Черикчи бий

Черикчи бий (туулган жылы белгисиз—1785) — сарыбагыш уруусунун Темир бөлүгүнүн 1750-1766-жылдардагы башчысы.

18-кылымдын 1-жарымында калмактардын айынан тундүк кыргыз уруулары Ферганага сүрүлөт. Ферганада жургондо Черикчинин атасы Темир Намангандын улугуна Иледеги коңтаажынын тулпарын алып келип бреген кызматы үчүн ,анын жардамы менен элин чогултуп Кетмен-Төбөгө көчүп келет. Ал эми 1747-жылы орус дарегиндне Галдан Цэрэндин тушунда Анжиян шаарынын башкаруучулугуна Черикчи дайындалгандыгы айтылат. Черикчи бийдин сонку ишмердүүлүгү кыргыз-кытай саясий мамилелеринде көрүнот. Анткени Жунгар мамлекети кулагандан кийин кыргыздарды өз тарабына тартууга аракеттенген жан ошондой эле Жунгар жетекчилерин кыргыз конуштарынан издөө салган Цинь Кытай империясынын чабармандары келе баштайт. 

Алардын бири Урдена 1758-ж Черикчи бийге жолугуп Жунгар баскынчыларын колго түшүруудө жардам берүусун сурайт.Андан кийин ушундай маселе менен Чыгыш Туркстандагы Кытай аскер башчысы Чжао хуей Черикчи бийге ккайрылат жана императордун кыргыз элчилерин жөнотуу керктигин ынандырууга аракеттенет. 

Бул маселени Черикчи-бий жалгыз өзу чечпестиги жана улуу башкаруучу Маматкул бийдин макулдугу менен ишке аша тургандыгын билдирет.

Көп узабай Чжао Хуэй Маматкул бийге жолугуп, Кытайга кыргыз элчилерин жонөтуу туралуу анын макулдугун алат. 

Натыйжада Черикчи-бий жетектеген кыргыз элчилери 1758-ж. Кытай императорунун кабыл алуусунда болуп, алардын бийлигин тааныгындыгын ооз жүзүндө билдирип жана согуштук жөнү менен таанышып кайтышат. Император Черикчи бийге 3-даражадагы чиндик белги тапшырат бирок Черикчи бий Цин империясынын кыргыз конуштарына коз арткан саясатына каршы турган. 

1760-ж. Жунгар жетекчилерин издеп жүробүз деген шылтоо менен кыргыз конуштарын аралап жүргон Кытай отрядына Черикчи бий Ысык-Көлдөн сокку урган. 1762-ж түштүк кыргыз урууларынын башчысы Ажы бий, Кокондун башкаруучусу Ирдананын басып алуучулук саясатына каршы биргелешип согущуу өтүнүч менен Маматкул бийге кайрылат. Черикчи бий жана Темир аскердик күчтөрдү топтой баштайт.

Бирок Орто Азия элдеринин кытай баскынчыларына каршы биргелешип күрөшүү жөнүндөгу макулдашуулардан кийин 1763-ж. Ош шаары кыргыздарга кайтарылып бырылет. Черикчи-бий сарыбагыш уруусун болжол менен 1760-жылдын аягына чейин башкарган. 

Бийлик андан кийин Атаке жана Эсенгул баатырларга өткөн. Черикчи-бийдин азыркы күндө 12 уулунан тараган тукумдары Кочкор өрөөнүндө жана Чүй районунда турушат. 

 Булактар 

 Нарын облусунун энциклопедиясы.-Б., 1998
 Закиров С. Кыргыз санжырасы.-Б.,1996
 Кыргызстан тарыхы. Энциклопедия.-Б., 2003

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Ташполот Акматов

АКМАТОВ Ташполот 
 Кыскача өмүр жолу 
АКМАТОВ Ташполот (1929-жылы Ноокат районунуну, Кожоке кыштагында туулган.) — Кыргыз ССРинин мал чарбасына эмгек сиңирген устаты болуп (1978). 1966-жылдан КПСС мучесу. Эмгек жолун 1943-жылдан Ноокат районундагы «Правда» колхозунда ищтөөдөн баштаган. 1959-жылдан Ноокаттагы № 44 ыллкы завхоздунун баш чабаны. 1981-жылы ар жуз тубар койдон 172ден козу, ар койдон 4,9 кгдан жун алган. 1975-жылдан Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты болуп жигердүү эмгектенген.
 Сыйлыгы 
Эки Ленин ордени менен сыйланган.
 Колдонулган адабият 
Борбугулов М."Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989-ж. 

Категория:Инсандар
Ибн Хаукал

thumb|Ибн Хаукал Географиялык карта.
Ибн Хаукал (931–991) – араб саякатчысы, тарыхчы.

Ал Орто Азия элдеринин тарыхын жазууда замандаш окумуштуулардын эмгектерин пайдаланган. Анын негизги китеби «Китаб сурат ал ард» («Жер шарынын түзүлүшү ж-дөгү китеп») деп аталат. Орто Азия геогр., жаратылыш байлыктары, түркий тилде сүйлөгөн элдердин ээлеген орду, кесипчилиги ж. б. ж-дө жалпы түшүнүк берген.

Китебинин «Мавераннахр» деген бөлүгүндө Бухара, Самаркан, Исфиджаб (Чымкент), Шаш (Ташкен), Фергана ж-а Хорезм ш-лары, аларда жашаган элдер, уруулар ж-дө баяндама жазган. Ал эми эң акыркы бөлүгүндө кыргыздар мекендеген аймак, шаарлары, соода жолдору ж-дө өтө баалуу маалыматтар жолугат.

Ош, Чаткал, Кожент, Тараз, Шельжи ж. б.шаарлар ж-а алардын тегерегинде жашаган кыргыздар, алардын чарбасы, аскердик иштери ж-дө айтылат. Гуздар ж-дө сөз козгоп, «бул түшүнүк уруу, аймакта жашаган эл деген маанини берет» – деп жазган Хаукал.

Анын эмгеги эки жолу немис тилинде басылып чыккан.

 Колдолнулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б, 2003

Категория:Географтар‎
Категория:Тарыхчылар
Категория:10-кылым‎
Абдыкадыр Алиахунов

АЛИАХУНОВ Абдыкадыр (1902, азыркы Кара-Суу районунуну, Дыйкан-Кыштак кыштагында туулган. — 1972, ошол эле жерде) — пахтачы, Социялистик Эмгектин Баатыры (1952). 1944-жылдан КПСС мучесу болуп иштеген. Совет бийлигин орнотуу жана чыңдоо учун курошкөн жана активдуу катышкан. 1922— 29-жылдары партиялык советте жана чарбалык уюмдарда жооптуу кызматтарда иштеген. 1949-жылы Кара-Суу районундагы «Кызыл- Шарк» колхозуна (азыр Ташнров атндагы колхоз) муче болуп кирип, 1950-жылдан пахтачылык бригадасында звенону жетектеген. Алдыңкы тажрыйба, илнмдин жетишкендиктерин жана техникаларды колдонуу менен ал башкарган звено 6 га аянттын ар гектарынан 72,85 цден пахта жыйнап алган.

 Сыйлыгы 
Ленин ордени менен сыйланга.

 Колднулган адабият 
Борбугулов М."Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989-ж.

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Айып Идинов

ИДИНОВ Айып (1927, Нарын облусу, Жумгал р-ну, Жаңыарык айылы – 1997, Бишкек) – тарых илиминин
доктору (1978), проф. (1981), Кыргыз Респ-нын элге билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (1993).

Кыргызстан КП БКга караштуу партиялык мектепти, (1950), КМУнун тарых факультетин (1958) бүткөн. 1943-жылдан Жаңыарык айыл кеңешинин катчысы, комсомолдун Жумгал райкомунун 2-, 1-катчысы, Тянь-Шань обкомунун катчысы, 1962-жылдан КМУда улук окутуучу, доцент, проф., кафедра башчысы, парткомдун катчысы болуп иштеген. Анын эмгектери Кыргызстандын партиялык уюмдарынын коммунисттердин авангарддык ролун жогорулатууга ж. б. арналган. 130 ил. эмгектин (а. и. 6 монография) автору. СССР жогорку билим берүүсүнүн, Кыргыз Респ-нын эл агартуу отличниги (1965). Медалдар м-н сыйланган.

 Эмгектери 
 

 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003 

 Чоротегин Т.К., Молдокасымов К.С. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр. 

 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)

 

 

 Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.facebook.com/bizdin.kg/posts/185644384826205 
 https://archive.is/20121205044229/newskg.narod.ru/kut/07/0601_9.htm 

Категория:Тарыхчылар
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Чыгыш таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргызстан
Категория:1910-жыл
Категория:Инсандар
Категория:Түркология
Категория:Этнография
Алиев Юсуп Али Мухаммед

АЛИЕВ Юсуп Али Мухамед 
 Өмүр жолу 
АЛИЕВ Юсуп Али Мухамед (1898-жылы Ош шаарында — 1970-жылы Өзбек ССРи, Фергана шаары.)— кыргыз, өзбек, кедейлеринин арасында революциячыл кыймылды уюштуруучулардан, Ош шаарында Совет бийлигин орнотууга катышкандардын бири. 1919-жылдан Коммунисттик партиянын мучесу. 1916-жылы аскер-оорук иштерине айдалган; анда «оорукчулардын» согушка каршы кыймылына катышкан. 1917-жылы Ош шаарына кайтып келген. Мусулман жумушчу жана чайрикер депутаттарынын Оштогу советин уюштуруучулардан жана уезддик уюмдар менен өнөржай ишканаларында жумушчулардын көзөмөлдөөсүн киргизүү кыймылынын демилгечиси болгон. Ош Советин большевиктештирүүгө катышкан. 1917-жылы декабрдан шаардык уезддик Советте, 1918-жылы июндан анын аткомунда иштеген. 1919-жылы июлда уезддик революциячыл комитеттин улут бөлүмүнө башчы болуп дайындалган. 1920-жылы февралда уезддик жумушчу-дыйкан инспекциясынын мучесу. Граждандык согуш аяктагандан кийин советтик органдарда жооптуу кызматтарда иштеген. 
 Колдонулган адабичт 
Борбугулов М."Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989-ж. 

Категория:Инсандар
Иван Панфилов

upright|thumb|Панфилов Иван Васильевич.
Панфилов Иван Васильевич (1892, Саратов облусу, Петровск ш.–1941) – Советтер Союзунун Баатыры (1942)Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 12 апреля 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 24 апреля (№ 13 (172)). — С. 1., генерал-майор (1940).

1918-жылдан Кызыл Армияда кызмат өтөп, Граждандык согушка (1918–20) катышкан. 
1923-жылы Киевдеги бириккен жогорку аскер окуу жайын бүтүргөн. 1938–41-жылы Кыргыз ССРинин аскер комиссары. 
1941-жылы июлдан Улуу Ата Мекендик согушта Түндүк-Батыш, Батыш фронтторунун 316- аткычтар дивизиясынын командири. Октябрь, ноябрь айларында анын дивизиясы Москваны коргоодо эрдик көрсөткөн (к. Жыйырма сегиз баатыр панфиловчулар). Согушта курман болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

 Айрым шилтемелер 
 Панфилов дивизиясынын 70 жылдыгына арналган иш-чара

Категория:Инсандар
Категория:1892-жыл
Садыков, Турганбай

Турганбай Садыков (1935-ж. Ош облусу, Баткен району, Говсурар кыштагы)– кыргыз совет скульптору, кыргыз Эл сүрөтчүсү (1978), Кыргыз ССРинин искусствосуна эмгек сиңирген ишмери (1972). 
Москвадагы жогорку сүрөт окуу жайына караштуу жогорку курсту бүткөн. 1968-жылдан Кыргызстандын сүрөтчүлөр союзунун башкармасынын председатели жана сүрөтчүлөр союзунун башкармасынын секретары. 
Чыгармачылыгын 1954-жылдан республикалар аралык, бүткүл союздук, эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышуу менен баштаган. Садыков портрет, чакан скульптуралык композиция монумент-жасалга жанрларында чыгармалар жараткан. 
Негизгилери: «Кичинекей койчу», «Дем алуу», «Дирижер», «Айтиевдин портрети», «Акын О.Султановдун портрети», «Кылым таштары» сериясы,
“Муратбек Рыскулов Лирдин ролунда” (1974). 
Садыковдун чыгармалары Кыргыз мамлекеттик сүрөт искусствосу музейинде, ошондой эле Третьяковдун картиналык галлереясында жана башка. КМШ өлкөлөрүнүн көркөм сүрөт музейлеринде бар. 
Садыковдун чон монументалдык чыгармалары Бишкекте орнотулган “Манас” комплекси (1980), “Революция каармандарына” (1978), “Жеңиш эстелиги” (3985), “Эл куту” (1995), “Эркиндик” эстелиги (2003), “Манасчы” скульптуралык композициясы АКШдагы Чикаго шаарында, “Жылкычы” скульптуралык композициясы Люксембург шаарында коюлган (1976) “Атчан Манас” композициясы Нью-Йоркто ООНдун имаратында (1995), “Манастын эстелиги” Кытай Эл Республикасында орнотулган (2001).

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Арип боюнча инсандар
Категория:Арип боюнча сүрөтчүлөр
Категория:Кыргыз Республикасынын Баатырлары
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Марков, Андрей Андреевич

180px|thumb|Марков Андрей Андреевич
Марков Андрей Андреевич (1856-1922)- орус математиги.

1878-ж. Петербург университетин кандидат даражасы менен бүтүргөн, 1880-жылдардан приват-доцент, 1886-жылдардан профессор, 1905-жылдардан Петербург университетинин эмгек сиңирген профессору. 
1886-жылдардан Петербург ИАнын адьютанты, 1890-жылдардан экстраординатордук, ал эми 1896-жылдардан ординатордук академик.

Илимий изилдөөлөрүнүн темасы Петербург математикалык мектебинин өкүлдөрү П. Л. Чебышев, Е. И. Золотарев жана А. Н. Коркиндин эмгектерине жакындашат. Илимий иштин сандар теориясы боюнча изилдөөдөн баштаган. Математикалык анализде үзгүлтүксүз бөлчөктөр теориясы, интегралдардын пределдик маанилери, катарлардын жыйналуучулугун жакшыртуу маселелери, эң жакшы жакындаштыруу теориясы боюнча эмгектенген. Ыктымалдык теориясында пределдик теореманы далилдеген, Марков процессин, эң кичине квадраттар методун негиздеген. Анын «Ыктымалдыктарды эсептөө» (1900), «Чектүү айырмаларды эсептөө» (1886) деген китептери математика илиминин өнүгүшүнө зор таасир тийгизген. Марков прогрессивдүү илимпоз болгон, падышалык режимдин акыйкатсыздагына каршы күрөшкөн, математиканы мектепте диний көз карашта окутуу аракетине каршы чыккан. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Математиктер‎
Категория:Туулгандар 1856-жылы
Категория:Өлгөндөр 1922-жылы
Шераалы хан

Шераалы хан (1792–1845) – 1842–45-жылы Кокон хандыгын бийлеген хан. 
Кокон бийлөөчүсү Нарбото бийдин иниси Хажи бийдин уулу. Атасы Хажи бий Алим хан менен бийлик талашуу учурунда өлтүрүлгөн. Балдары Шераалыны жана Улугбекти сактап калуу үчүн энеси Умсунай, Таластагы төркүндөрүнө качууга аргасыз болгон. Шераалы Чаткал, Талас аймагында чоңойгон. 
Эрезеге жеткенде саруу уруусунун бийи Асперди датка кызы Жаркынайымды жээни Шераалыга алып берген. Мадали хан өлтүрүлгөн соң, Талас, Чаткал, Аксылык кыргыздардын колдоосу менен 1842-жылы ак кийизге салынып, хан көтөрүлгөн. 
Шераалыны хан көтөрүүдө Ажы датка, Сейдаалы бек, Нүзүп бийдин ролу чоң болгон. Шераалы хандын Коконго хан болушунан тартып, хандык жоюлганга чейин (1876) ордодо көчмөн кыргыз, кыпчак урууларынын төбөлдөрүнүн таасири жогорулаган. Нүзүп бийдин өлтүрүлүшү менен (миңбашылык) «Аталык» кызмат жана ордодогу чечүүчү роль Мусулманкулдун колуна өткөн. 
Шераалы хан 1845-жылы Мусулманкулдун Оштогу кыргыздардын көтөрүлүшүн басуу үчүн кеткендигинен пайдаланган Мусулманкулга нааразы саясий топ тарабынан өлтүрүлгөн. 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Тарых
Категория:Инсандар
20-ноябрь

20-ноябрь — жылдын 324-чү күнү (толук жылда 325-чи күн), Григорий календары боюнча жылдын аягына чейин 41 күн бар.

 ЮНИСЕФ: Эл аралык балдар күнү
 Эл аралык тамеки чегүүдөн баш тартуу күнү

 Кыргызстан 
1916-жылы: Жети-Суу облустук аскер-губернаторлугу Пржевальскидеги көтөрүлүштүн айынан талкаланган коммуникацияны оңдоо туурасындагы жергиликтүү бийлик иштеп чыккан сунушту жактырган.
2003-жылы: Кыргызстандын Жогорку Соту бир катар диний-саясий уюмдарды экстремисттик жана террористтик бирикме катары таануу туурасында токтом кабыл алган.
2008-жылы: БШКнын башчысы Клара Кабилованын дүрбөлөңдүү видео кайрылуусунан кийин башталган кылмыш ишинин иликтөөсүн Башкы прокуратура токтотуп салды.
2008-жылы: Мамлекет башчы Курманбек Бакиев Германиядагы дарылануусунан кайтып келген. Ага чейин эл ичинде “президент о дүйнө салыптыр” деген имиштер таркап кеткен.
2009-жылы: Жогорку Кеңеш 70 жылдыгын белгиледи.

 Дүйнө 
1889-жылы: Аалам деген түшүнүктү негиздүү өзгөртүп, биз жашаган Саманчы жолунан башка да галактикалар бар экенин далилдеген америкалык астроном Эдвин Хаббл жарык дүйнөгө келген. Анын урматына 1990-жылы орбитага чыгарылган космостук телескопко ысымы ыйгарылган.
1910-жылы: Орус жазуучусу Лев Толстой каза болгон.
1925-жылы: Орус балеринасы Майя Плисецкая жарык дүйнөгө келген.
1945-жылы: Үчүнчү рейхтин аскердик кылмышкерлеринин үстүнөн сот иши башталып, ал Нюрнберг процесси деп аталып калган.
1962-жылы: Кариб кризиси аяктаган.
1985-жылы: Microsoft Windows 1.0 иштеп чыгарылып, кардарларга таратыла башталган.
1990-жылы: Белгилүү сериялык адам өлтүрүүчү Андрей Чикатило колго түшүрүлгөн. өзү 56 адамды өлтүргөнүн мойнуна алса, сот процессинде 53 кылмыш иши тастыкталган. Колунан каза тапкандардын дээрлик баардыгы 7-16 жаш курагында болгон.
2009-жылы: Орусиялык шоумен, алып баруучу, жазуучу Роман Трахтенберг радиоэфирден кийин жүрөгү токтоп калган.

Категория:Жетинин айы (Ноябрь)
Категория:Жылнаама
Скаргин, Анатолий Александрович

upright|thumb|Скаргин Анатолий Александрович.
Скаргин Анатолий Александрович (1953-ж. т., Аламүдүн району, Воронцовка айылы) — милициянын генералы (1993).

1977-ж. Бишкектеги милициянын атайын орто мектебин, 1980-ж. К. И. Скрябин атындагы Кыргызстан айыл чарба институтун бүтүргөн. 
1973—74-ж. Виринчи Май райондук ички иштер бөлүмүндө милиционер, 1976—77-ж. оперативдүү дежурныйдын жардамчысы, 1977—79-ж. кылмышкерлерди издөө бөлүмүнүн инспектору, 1979—81-ж. Бишкек шаардык ички иштер башкы армасынын кылмышкерлерди издөө бөлүмүндө улуу инспектор, 1981—83-ж. бөлүмүнүн начальниги. 
1983—85-ж. Аламүдүн райондук ички иштер бөлүмүнүн оперативдүү бөлүмүнүн начальнигинин орун басары, 1985—87-ж. начальниги. 
1987-жылдан СССР Ички иштер министрлигинин Академиясыныи угуучусу. 
1989—91-ж. Бишкек шаардык ички иштер башкармасында оперативдик иштер боюнча начальниктин орун басары, 1991—1993-ж. начальниги 1993-ж. январдан Кыргыз Республикасынын ички иштер министрлигинин экономика кылмышкерлердин жана коррупция менен күрошүү боюнча башкы башкармасынын начальниги орун басары. 
1993-ж. 23-февралдан Кыргыз Республикасынын ички иштер министринин орун басары.

 Колдонулган адабияттар 
 Чүй облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Туулгандар 1956-жылы
Категория:Аламүдүн району
Стейниц, Вильгельм

thumb|Вильгельм Стейниц
Вильге́льм Сте́йниц (Штайниц; немисче Wilhelm Steinitz, 14 май 1836, Прага — 12 август 1900, Нью-Йорк) — шахмат боюнча биринчи дүйнөлүк чемпион (1886—1894).

Категория:Инсандар
Категория:Арип боюнча инсандар