Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Апышова Жамал

Апышова Жамал Уз жана ат жабдыктарынын чебери. 1938-ж. Талас районундагы Арал айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. 1987-жылга чейин колхоздо иштеген. 1987-жылдан «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн уздануучу узануучу чебери. 1990-жыцдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Кайын энеси Уулча байбиченин нускасын алган. Жамал көөкөр, көнөчөк, сабаа сыяктуу шири идиштерин кайрадан кармап, турмуш-тиричиликте урунууда. Мал союлары менен терисинин жылуулай жүнүн алып чиеге (тоодо өсүүчү алчадай кичине мөмөсү бар өсүмдүк) кайнатып, жылымак кылып терини ага боёп, түнөтүп коёт. Эртесинде керип кургатып, бычыптигет. Из түшкөндөй кургаган чакта сыртынан темир шибеге менен чийип (наар, чийме сынпос) түшүрөт да терини ыштоого коёт. Уз ала кийиз, шырдак, туш кийиз, тери буюмдарынан сырткары ат жабдыктарын өрүм (татаал, жөнөкөй өрүмдөр), кайык ыкмалары аркылуу жүзөгө ашырат. Тердик кармайт. Жамал саймаларында Таластык уздарга таандык көчөттөрдү ич ара кыйыштыруу касиеттери бар. Ал кызыл, жашыл өңдү сары түс аркылуу ажыратуу, өзүнчө «үй түзүү», көчөттөрдүн «суусун чааралакей» берүү бөгөнчөлүктөрү бар. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Териден иштетилген буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун экинчи даражадагы диплому; 1987 ж. Улуу Октябрдын 70 жылдыгына карата «Эл чыгармачылыгынын II фестивалы». Туш кийизи үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Биринчи даражадагы диплому; 1989 ж. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин 20 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Тери оюм көлдөлөңү үчүн «Кыял» Бирикмесинин Экинчи даражадагы диплому. 1990-ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү».

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Асанбек Алымкулов

Алымкулов Асанбек Ат жабдыктарынын жана тери буюмдарынын чебери. 1970-ж. Ат-Башы районундагы Ак-Муз айылында төрөлгөн.
 
1989-ж. «Мураскер» элдик көркөм кол өнөрчүлүк окуу жайынын териден көркөм буюм кармоо бөлүмүн бүтүргөн. Нарын шаарындагы «Ңуска» чакан чеберканасында узанат. 1991-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Ал ат жабдыктары жана камчы өрүмдөрү аркылуу кароо-сынактарга катышат. 12 талды алтыдан бөлүп, кайра эки талды тиги талдардан алып, кайра ошол талды алган жакка берет. Демек, топ алты талдар бири-бирине кошулуп алына берет. Ошондо алды бирдей, үстү балык жон көрүнөт. «Жылан боор өрүмүңө» 12 тал көктү алты-алтыдан бөлүп, алтоону өзөктүн алдынан алат, алтоону өзөктүн үстүнө чыгарат. Алдыңкы талдан бир тал алынат. Үстүңкү талдын экөөнүн үстүнөн бирөө алдыңкы талдын экөөнүн астынан, экөөнүн үстүнөн басып, мына ушул тал шарттуу кайталана берет. Чебер ийлеп кол кайыш да жасайт. Эмгеги баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1991-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Өрүм ат жабдыктары коюлган.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Алымкулов Абилмажин

Алымкулов Абилмажин Уста. 1937-ж. Тогуз-Торо районундагы Казарман (Алтын-Чөйчөк) айылында төрөлгөн.
 
Уругу өөдө-чекти. Орто билимдүү. Устачылыкка агасы Желден уулу Абдыбек үндөктөгөн. 1978-жылдан аваздык аспаптарды кармайт. Темир комуздун жаагына таш калайдан, жезден, мистен, жер алды менен тартылуучу электр зымдарынан тандайт. Комуздун тилин тросс көтөргүчтөн (кээде болоттон) алат. Комузунун жаагы 5-6-7 см келет (5 смден кемибейт). Комуздун жаагы канчалык узун болсо, үн толкуну ошончолук алыс тарайт. Тили орточо алынат (учу сынып калса жашытып кайра ийүүгө ылайыкташтырат). Өзү да темир комузда күү кага билет. Анын Ашырбаев Таалай, Ашырбаева Жыпаркүл өңдүү үйрөнчүктөрү бар.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Умарбек Алымбеков

Алымбеков Умарбек Жыгаччы. 1966-ж. Кочкор районундагы Чолпон айылында төрөлгөн.
 
Бишкектеги № 19 элдик көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайын бүткөн. «Кыял» Бирикмесинин Ысык-Көл шаарындагы филиалында узанат. 1991-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Умарбек ашкана кырма идиштеринен сырткары үй ичиндеги буюм-тайымдарын, сандык, ала бакан, тогуз коргоол өңдүүлөрдү кармайт. Анын жүк (төө) сандыгынын үлгүсүндө салттуулукту сактоо менен автордук чыгармачылык бар. Жыгачты, фанераны көлөкө жайда табы менен кургатат да, жердикке карата анын көлөмүн аныктайт. Кир көтөрүмдүү болушка жыгачты кара күрөң боёкко алат. Устанын чеберчилиги сандыктын мандайкы бетине урган шөкөттөрүнөн баамдалат. Мында ал жука ак калайдын тазасын тандайт. Ara түшкөн кооздук «мүйүз оюмдарынын» түрлөрүн элестетип, бир көркөм көчөт менен экинчи көркөм көчөт жумуруланат. Чабылган датчалбас ак калайдын борбордук бөлүгү менен жээк бөлүгү жиксиз уланат. Жыгаччынын жараткан жаңычыл үлгүлөрү көркөм кеңештен ийгиликтүү өтүп, өнөркананын чебер аткаруучулары көп нускалоодо. Эмгеги баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Сандыгы үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин, Кыргыз ССР Маданият министрлигинин Ардак грамоталары; 1991 ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Жыгач буюмдары коюлган.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Жаңыл Алымбекова

Алымбекова Жаңыл Шырдакчы. 1938-ж. Ат-Башы районундагы Ача-Кайыңды айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Чарбада эмгектенет. Кийиз буюмдарын жасоого жаш чагынан кызыккан. Анын жасаган шырдагы нукура элдик ыкма менен бүткөрүлүп, кийиз килемдей сезилет. «Жарым кыялдын» элементтери мында көбүрөөк кездешет да, даана уздук жүздү ача турган түркүн боёкторду укмуштай чачырата берет. Анда көп өңдөрдү ич ара айкалыштырат. Андагы көркөм оюмдардын элементтерине карата боёкторду шайкештентет. Уздун буюмдары чакан, урунууга жыйнактуу. Төрт тарабын төп келиштирип, шырдакты узчулуктун жогорку чегинде кармаганы оюмдан баяндалып турат. Кийизди да абдан бышык уютат. Шырдактарындагы көркөм оюмдары анын кийиз үлгүлөрүнө үндөшөт. Булар бир бүтүмдү түзүп, бир аруу колдон чыкканы көрүнөт. Анын Мөөркан Өмүрзакова сыяктуу ишенимдүү шакирттери бар. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Шырдагы үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы, Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы. Төр шырдагы жана жолго төшөөчү шырдакчасы үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин I даражадагы диплому.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Алымбай кызы Сейдеке

Алымбай кызы Сейдеке (1900-1968) Уз. Тескейлик саяк элинде (болжолу Тоңдун Бар-Булагы, Шор-Булагы ченде) туулган.
 
16 жашында миң койго калыңга Бай Кудашбай иниси Тыныбайга атайын кыз тандатып барып алып берет. Ал Ысык-Көл районундагы Корумду айылында жашап өткөн. Сейдеке энени «апакай апа» аташкан. Ал кайкач бармагы менен көп буюм кечелерди кезегинде көркүнө чыгарган. Төтөн көн (шири) буюмдарына: көөкөр, көнөк, көнөчөк, жагдан, чыны кап өңдүү үлгүлөрүнө назар таштайт. Айрым адамдар нарктуу таберик тутуп, көөнөрбөс эстелик катары сактап да жүрүшөт. Идишинин нукуралыгы мамлекеттик музейлерге экспонатталган түрлөрүнөн да көрүнөт. Уз көнөктүн түбүн жалпак, чоргосунун түбүн жоонураак, учун төмөн карай ийилтип, оозун тарыраак, бөйрөктүү кылып мелүүн көлөкөгө койгон. Ал тоборсуган соң четин, арча, шилби окшогон катуу жыгачты калем саптай мукур учтап алып, кооздук чиймелердин «ийрек», «мүйүз», «чийме сынпос» өңдүү нукура түрлөрүн түшүрүп, кайра ошол шиш менен абдан батыра басып оюп чиймелеген Аны как кургагандан кийин ыштаган. Чылгый тери шири идишке айланып, дайыма катуу абалын сактаган. Шири идиштерин жылына бир-эки жолу ыштаган. Сейдеке байбиченин көөкөрлөрү көлөмүнө карата кош ийини «кочкор мүйүздөнүп», оюм-чийимдери таза жана так, моюну койкоюп узун-кыска келип, жалпы көрүнүшү жыйнактуу болгон. Эмгеги баттамада.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Алиева Калбүбү Садык кызы

Алиева Калбүбү Садык кызы Бычмачы, тикмечи, саймачы. 1959-ж. Нарын районундагы Кызыл-Жылдыз (Кара-Чий) айылында төрөлгөн.
 
Бүтпөгөн Орто билимдүү. 1985-жылдан Т. Сатылганов атындагы Кыргыз Мамлекеттик Филармониясынын улуттук кийим-кечектерди бычып-тигүүчү чеберканасында узданат. Уздук нусканы алгач эжеси Гүл-жан Садыковадан, андан кийин театрды жасалгалоо чеберлери Шаршеева Минара менен Куралова Марапаттардан алган. Калбүбү чепкен, чапан, кемсел, чыптама, кош этек, шым тигет. Аларга үлгү боюнча көркөм көчөттөрдү түшүрөт. Өзүнүн бычып-тиккен шөкүлө, тебетей, элечек, такыя топулары, аларга түшүрүлгөн көркөм көчөттөрү өз нускоочуларынын жасаган буюмдарына үндөшөт. Кыргыз Республикасынын эл артисттери Дарика Жалгасынованын, Саламат Садыкованын, артисттер Тамара Исабекова, Гүлзат Батырканова, Лира Раимбековалардын баш кийимдери Калбүбүнүн узчулугуна таандык.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Алиева Сайра

Алиева Сайра Өрмөкчү жана чырмакчы. 1928-ж. Чүй районундагы Кыпчак айылында төрөлгөн.
 
1947-49-жылдары Бириккен мектебинде мугалим, кийин Бишкек шаарындагы нан заводунда иштеген. 1982-жылдан Кыргыз Республикасынын Сүрөтчүлөр союзунун алдындагы көркөм фондусунда узданат. Ал мында өнөркананын башкы сүрөтчүсү прикладник Абдылдаев Мукаштын таасирин аркалап, аны менен бирдикте өрмөк дүкөнүн уюштурган. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун хана президиумунун мүчөсү. Сайра кагазга түшүрүлгөв эскизи аркылуу таар буюмдарына көркөм кечет түшүрөт. Мында сүрөтчү-прикладник Татьяна Лысенконун үлгүлөрүн согуп, дүкөнгө чыгаруу аракети узга чыгармачылык тыг берет. Сайра терме буюмдарынын ортолук (борбордук) көчөттөрү үчүн 51 жуп жип күзүктөп, ага «кыял оюмун» арбын пайдаланат. Ал эми жээк (четтик) көчөтүнө алган «жарым кыял оюму» 7 жуп жиптен турат. Алардын араларына «чычкан изи», «ала мончоктун» ар бирине үч жуп жип керектелет. Андан «колтук көчөтү» пайда болуп, 6 жуп жип керек. Мындай шартта буюмдун өңүн ак түс ачат. Уз көбүнчө ак-кара, ак-күрөң, көк-кызыл түстөрдү эриш-аркак пайдаланып, сүрөтчү-прикладниктердин таасиринде буюм-тайымдарына живописттик маанай берет. Сайранын айрым үлгүлөрүндө 10 жуп жип сары-кызылдан тандалат. Мында 4 жуп жиптен «ала мончок» жээк көчөтү түшүп, 8 жуп жип менен күзүктөлөт. Четтигине «ала мончок» кайталанат. Уздун терме таарларынын эни 58 см. Бул тегирич да, кереге таңуу катары да колдонулат. Ал чачыланбайт. Шалчаларынын «чычкан изи» 2 см, борбордук көчөтү 20 см, жээк көчөтү 3 см болот. Ал татаал көчөттөрдү түшүрүүгө маш. Четтерине «тумарча көчөтүн», «кыял оюмун» көркөм көчөт кылып алган таарлары арбын. Сайра чий да чырмайт. Мында «ашкана көчөтүн» бир табакча кылып, «мүйүз оюмун» бычак учу аркылуу ажыратат. Ал кадимки шырдак бетин элестетет. Сайра көбүнчө төкмө оймочу Садыбакас Кадыралы уулунун үлгүлөрүн пайдаланат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. «Кыргыз ССР Сүрөтчүлөр союзунун көркөм көргөзмөсү». Терме таарлары үчүн Кыргыз ССР көркөм фондусунун Грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Терме шалчасы үчүн Кыргыз ССР Көркөм фондусунун Ардак грамотасы; 1989 ж. Кыргыз Эл чеберлер союзунун уюштуруу курултайыңа карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». ЭЧЖРКнүн медалы, диплому; 1990 ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Таар буюмдары коюлган.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Алиева Гүлжан Садык кызы

Алиева Гүлжан Садык кызы Саймачы. 1955-ж. Нарын районундагы Кара-Чий айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Кыргыз Республикасынын Сүрөтчүлөр союзунун көркөм фондусунда, «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде чебер болуп иштеген. Уз сайма буюмдарынын жердигине кийизди, терини (өңдөлгөн, ышкын туп менен боёлгон), таарды алат. Салттуу көчөттөрдү негиздеп, өзүнүн «жарым кыял оюмдарын» көчөт катары түшүрөт. Көбүнчө чакан туштуктарды жаратат, чет өлкөлөргө, мамлекеттик музейлерге экспонатталууга, сатыкка чыгарууга шартташтырат. Анын четтик көчөтүнө «кочкор мүйүз оюму» менен «бармак боочу оюмун» айкалыштырат. Ал кайра «кочкор мүйүз оюму» карга тырмак оюму» аркылуу уздун учкул кыялынан жаралган «жарым кыял оюму» (көчөтү) - борбордук көчөттөргө айкалышат. Ошондо бири-бири менен жиксиз тутумдашкан төрт-алты табакчалардын араларынан экиден «табакчалар» колтук көчөт катары улана түшөт. Ал мүйүз оюмдарынын сыртынан «кыргак көчөттөрүн» кыркалай түшүрүп, ар бир табакчаларынын ортосунан пайда болгон өзөкчөлөрдү коюу түс аркылуу бери алып чыгат. Мында көк-кызыл өңдөр үстөмдүк кылат. Эгер сайма өзөгү көктөн болсо, четине кызылдан, кызыл келсе четине көктөн түшкөн жээк көчөттөрү ачык көрүнөт. Ал ак жердикке бир эле түстү колдонгон учурлары да бар. Уз ийне сайма менен илме сайманы бирдей колдонот. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1977-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 60 жылдыгына карата «Эл чеберлеринин жана сүрөттү өз алдынча сүйүүчүлөрдүн республикалык көргөзмөсү». Илме сайма туштуктары (панно) үчүн Кыргыз ССР Сүрөтчүлөр союзунун Ардак грамотасы; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Териге, кийизге түшүргөн көркөм көчөттөрү үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Биринчи даражадагы диплому.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Аламанова Шаарба

Аламанова Шаарба Уз. 1927-ж. Ак-Суу районундагы Боз-Булуң айылында төрөлгөн.
 
Кыйла жылдары педагогдук кесипте эмгектенген. Баатыр эне. Уздук таалимди энеси Мөөркандан алган. Ал кийизге күзгү жүндү арбын тарамдап, катуу уютуп жасаган шырдактарында «жарым кыял оюмдарын» башкалардан айырмалуу берүүгө аракеттенет. Беттей оюлган «мүйүз оюмунун» сырттары жүрөкчөлөнөт. Аны уз буюмдун жээк оюмуна шайкештейт. Ал эми ортолук оюму жалпы берилип, төрт «куш оюмунун» үстүнөн «кочкор мүйүз оюму» чыгып, бир табакчаны түзөт. Шаарбанын шырдактарынын оюм ортолоруна кылчык койдун жүнүнөн ийрилип, чыйратылган шырык жип бир гана чыйыр болуп түшөт. Ал көбүнчө кызыл-көк өңдөрдү беттейт да, мында «милтесин» кызылдан тандайт. Айылдаштары андан үлгү алып турушат.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Акматова Нуруйса

Акматова Нуруйса Саймачы. 1942-ж. Жумгал районундагы Чоң-Дөбө айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Клуб башчысы болуп иштеген. Аны кайын энеси Бүбүкан чырмакчы нускалаган. Кармаган сайма үлгүлөрүнүн көркөмдүк каражаттары туш кийиз саюудан билинет. Көбүнчө мандалак гүлдөрүн канаттуулардан пайда болгон көчөттөр менен кыйыштырат. Ошондо бир табакчада төрт «куш оюмунан», «карга тырмактан» турган көркөмдүктөрдүн арасынан гүлдүн таажылары көрүнүп, «жоогазын көчөтү» жаралып «суу» катары тегерете курчалат. Капкалдырыктын табакчалары борбордук көчөттү кайталайт. Алардын ортолорун «куш оюмунан» пайда болгон көчөт араларын бөлүүчү чаар белгилер ачып турат. Демек, гүлдөрдүн сабактары, таажылары, канаттуулардын чалгындары символдошуп, уздун кооздукту тааный билүү касиетин баяндайт.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Акмат кызы Батый

Акмат кызы Батый Саймачы. 1929-ж. Сокулук районундагы Кара-Шалта айылында төрөлгөн.
 
Жети жылдык мектепти бүткөн. Сайма буюмдарынан туш кийизди көбүрөөк узданат. Буюмдун жердигине баркутту тандайт. Көбүнчө илме (шибеге) сайманы кармайт. Көркөм каражаттарды сарысаптоодо ортолук (борбордук) көчөт үчүн өзөгү жүрөкчөлөнгөн табакчаларды (үй) жаратып, четтик (жээк) көчөтүнө «куш оюмунун» астынан «карга тырмак оюмун» ичкерээк алат. Эки көчөттүн ортолорун ачуу үчүн турналар учуп бараткаңдай, арпа, буудай калканындай, ийрилип агып жаткандай «суу» жүргүзөт. Ал ортолук көчөттү 40-45 см, четтик көчөттү 6-8 см аралыкка саят да, кара жердикке ортолукту кызылдан тандайт. Аңын буюмунун жээгине «ит куйрук көчөтү» мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Акмат уулу Жумагазы

Акмат уулу Жумагазы (1914-1978) Уста. Кочкор өрөөнүндөгү Орток тоосунун этегинде «Күмүшай-Кудуктагы» жалгыз конушта төрөлгөн.
 
Чарбада иштеген. Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. Ал бала чагынан Жунуш устаны байырдап, үй тиричиликке шартташкан, элге эң керектүү: маки, бычак, кыргыч, кычкач, түпкүч, кайчы, жуушаң, аткуур сыяктууларды кармаган. Каат жылдары казан-аяк, чака-чара өңдүүлөрдү түптөп, кандаган. Фарфор идиштерди желимдеп (желимди өзү жасаган), үшкүлөгөн, сыныктарды кепшерлеген. Кырма идиштерди (табак, аяк, чөйчөк, сузгу, кашык, челек) кармоодо керкини, ийгини гана колдонгон. Көмүркөйүндөгү аспап-куралдарынын көпчүлүгүн өзү жасаган. Kapa темирди сомдоонун, ийүүнүн, чоктонтуунун ички сырларын мыкты билген. Уста «жети кашка», «музоо тиш» өрүмдөрү аркылуу ат жабдыктарына узанган. Ага чылгый терини тандаган. Анын кармаган буюм-тайымдары азыркы учурда эл ичинде көп жолугат. Шири идиштерине (сабаа, чанач, көнөк, көнөчөк, көөкөр) уйдун, төөнүн терисин иштеткен. Аларды ыштоодо арпа маясын арбын пайдаланган. Кийин узанып отурганда көзүнө бөрктүү мыктын сыныгы тийип ал күчүркөнүп операция болгон. Ошондон тартын устакерчилигин токтоткон. Бирок, мүнүшкөрлүккө ышкысы артылып бүркүт, куш таптаган. «Чекир кашка» деген Кочкор ичине таанымал күлүктүң саяпкери болгон. «Жумагазы улакчы» аталып, «Жумагазынын сары аты» өңдүү даңазалар учурунда болуп турган. Ал жашоо-тиричилик оор кезде мүдөөгө жараган элдик адам катары эл оозунда айтылып калган.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Айтымбет Уста

Айтымбет Уста (туулган, өлгөн жылы белгисиз) Ооздон оозго айтылып, уламышка айланып келе жаткан улуу усталардын бири Айтымбет Эки-Нарындагы моңолдор элинин Союл уруусунан чыккан.
 
Ат жабдыктарга түшүрүлгөн «Моңолдордун сынпосу» деген көркөмдүктөр ошол Айтымбет устанын үлгү-нускасы делет. Ал Кашкар усталарынан үлгү алган. Устаны Кашкардык кызыл кулактар алдап кеткенде өчүн алуу үчүн уйдун тоң жампасынан ээр уютуп, аны «сынпостоп», сүткорлорго карматып жатып: «Айтымбет куйган ээрсиң, Алты ай токуп минээрсиң. Алты ай токуп минген соң, Кайдан алдым дээрсиң»,- деп алуучуну аткарып жиберет. Анын укум-тукуму бүтүндөй уста атанат. Көпөс, Осмон, Мукаш, Найманбай өңдүү усталар анын урпактары жана устачылык кан жолун улантуучулар.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Айжигитова Тажы

Айжигитова Тажы Саймачы, килемчи. 1936-ж. Баткен районунун Кызыл-Жол айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Китепканачы болуп иштеген. Тажы килемчиликти, өрмөкчүлүктү, саймачылыкты бирдей тутат. Ат жабууну салттуулукта кармайт. Буюмдун жердигин төөнүн, койдун жүнүнөн даярдайт. Кебезди да ийрип колдонот. Өрмөк согууда таарга уз «илме дос», «илме сайма» өңдүү ыкмалар аркылуу көркөм көчөт берет. Ал үзүк, тердик, жапсар баштык (текче), бокчо (кыздын себин орой турган таар), күзгү кап сыяктууларды уздукта кармайт. Тажынын ат жабуусунда «төкмө чачы», «тор чачык» бар. Ак менен карадан «кош кайкалак көчөтүн» жээк катары катары (бакжагай) энин элидей эндүүлүктө берет. Четине өрмөкчүлүк жана саймачылык аркылуу «четтик көчөт» көчүрүлөт. Анын эки тарабында «чычкан изи» бар. Андан кийин буюмдун жердигине сайма көчөттөрүн саят. Уздун көркөм көчөттөрү көбүнчө «жарым кайкалак» көчөтүнүн элементтеринен турат. Ат жабуунун ортосуна түшкөн четтик көчөттөгү «чычкан изи» (суу) өзүнчө «ала мончоктолот». Табакчаларынын ичи сырты жарым кайкалак жана жылдызчаларга жыш толтурулат. Өңдөрдүн ич ара айкалышын жана сайманын ыкмасын биринчи орунга коёт. Ал сайманын эски ыкмаларын өзүндөй сактоо менен көркөм көчөттөрү элдик нукта болуп, өнөрдү таасын улантууга дилгирлентет. Тажы өз өнөрүн нускалап, келини Сапарова Шарапат (Баткен району, Кызыл-Жол айылы) дал өзүндөй уз аталууда. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Терме шалчасы мамлекеттик музейге экспонатталган.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Айдар кызы Суксур

Айдар кызы Суксур Килемчи, өрмөкчү, чачыкчы. 1886-ж. Ноокат районундагы Кызыл-Тейит айылында төрөлгөн.
 
Ал Улуу Ата Мекендик согушка чейин килем токууга, өрмөк согууга кызуу узанган. Небере-чөбөрөлөрүнө таркатылган. Карылыкка байланыштуу кийин узданбай, көп мыкты үлгүлөрү сакталбаган. Бир эле аянттуу килемдин ортолук көчөтүнүн табакчаларына «Кыңыр моюн», «Кытайшак көчөтү», «Пашайы көчөтү», «Тогуз дөбө», «Тайлак раман көчөтү», «Кош мүйүз көчөтү» өңдүү кооздуктарды так салып, андай көркөм каражаттары ич ара таар термелерине да өткөнү анын эски үлгүлөрүнөн баамдалат. Суксур байбиченин ошондой килем, таар сыяктуу көркөм буюмдарына үндөшкөн эски үлгүлөр Каратейит, баргы уруулары тарапта жашаган элдерде көп сакталган. Экспедиция учурунда алар сүрөткө тартылып, кайрадан үлгү кылып жаратуу үчүн Борбордук көркөм эксперимент лабораториясына экспонатталган. Эмгеги баттамада.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар