Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Окуу иш-аракеттерин активдештирүү

Окуу иш-аракеттерин активдештирүү – окутуу процессиндеги окуучунун окуп билим алуучулук, таанып билүүчүлүк ишмердүүлүгүнүн натыйжалуулугун камсыз кылууга карата жасалган методикалык аракет болуп эсептелет. Окуучунун ар бир сабактан же сабактан тышкары кошумча өткөрүлүүчү иштерден ала турган билими, билгичтиги жана көндүмү (интеллектуалдык байлыгы, табылгасы) анын мугалим менен жана класс коллективи менен биргелешип аракеттенип эмгектенүүсүнүн натыйжасы болууга тийиш. Дал ушундай шартта гана анын билими сезимталдуу боло алат, башкача айтанда анын чыныгы өздүк интеллектуалдык байлыгына айланат. Окуучунун билиминин сезимталдуулугун камсыз кылуу үчүн аны бүткүл сабак бою активдүү эмгектенүүсүнө туура келет, ал үчүн сабактын бардык процессинде ага атайын тапшырма берип аны өз алдынча ойлонуп эмгектенүүгө муктаждап кызыктыруу зарыл. Окуучунун окуу иш аракетинин активдүүлүгүнүн эң жогорку деңгээли анын инсандык өнүгүүсүнө багытталган окутууда эң ачык көрүнөт. Анткени инсандык багыттап окутууда үчүн зарыл болгон билим берүүнүн мазмунун аныктоо үчүн ил. маалыматтарды гана эмес окуучунун субъектик тажрыйбасын да кошо пайдаланууга туура келет.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият
Сезимталдык тарбия

Сезимталдык тарбия - (Сенсордук тарбия) – сезимталдык процесстерди (туюу, кабылдоо, элестөө) максатка багыттап өркүндөтүү жана өнүктүрүү сезимталдык процесстер таанып-билүүнүн адепки баскычы болуп саналгандыктан, сенсордук тарбия акыл-эс тарбиясынын башталма топбу катары кызмат кылат. Ошондуктан сезимталдык тарбия акыл-эс тарбиясынын негизи деп эсептелет. Тагыраак айтканда, сезимталдык тарбия музыка менен сүрөт искусствосу боюнча окуучулардын жөндөмдүүлүгүн калыптандырууну башкы милдети деп карайт. Бул өңүттөн алып караганда аны эстетикалык тарбиянын ажырагыс бөлүгү деп эсептесе да болот.

Ал эми сезимталдык тарбиянын жүрүшүндө сезимталдык таанып-билүүдөн рационалдуу таанып-билүүгө, кабылдоодон ой жүгүртүүгө карай өтүү боюнча даярдык көрүлөт да, бара-бара интектуалдык ишмердүүлүктүн калыптанышы жүзөгө ашырылат. Мындан тышкары сезимталдык тарбия баланын булчуң сезимдерин өстүрүүнү, эне тили боюнча үндөрдү талдоону өркүндөтүүнү, музыкалык табитин, мейкиндиктеги буюмдар менен түстөрдүн ортосундагы мамилелерди, көлөм менен форманы жана башкаларды кабыл алуу өңдүү процесстерди калыптандырууну өз ичине камтыйт. Мектепке чейинки жаштагы балдарда сезимталдык процесстер жакшы өнүккөндүгүн эске алсак, анда ушул курак үчүн сезимталдык тарбияга башкы роль таандык. Ошондуктан тарбиянын бул түрү бакча жашындагы балдардын педагогикасындагы бирден бир башкы көйгөйү болууга тийиш. 

Сезимталдык тарбия боюнча көрүнүктүү педагогдор Я. А. Коменский, И. Г. Песталоцци, А. П. Усова, Е. И. Тихеева жана башкалардын үзүрдүү эмгектери педагогика илимине кошкон эбегейсиз зор салым болуп саналат.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория: Педагогика
Категория:Билим берүү
Сманбаев, Аман

Сманбаев, Аман (1934, Нарын району) – Эл агартуунун отличниги (1967), Эмгек сиңирген мугалим (1976), Кыргыз Республикасынын эл мугалими (2002). Нарын шаарындагы Г. Дмитров атындагы педагогикалык окуу жайын (1950), Н. В. Гоголь атындагы мугалимдер институттун (1953), КМУнун кыргыз филология факультетин (1961) бүтүргөн.

Сманбаев 6-класстын «Кыргыз адабияты» окуу китебине авторлош жана «Жат жазуулар жыйнагы» (V–VIII класстар үчүн), «Жат жазуулар жыйнагы» (IX–XI класстар үчүн), “Кыргыздын Ала-Тоосу” деп аталган окуу-колдонмонун автору. Сманбаев 120дан ашык илимий – методикалык колдонмолорду жазып, мектеп тажрыйбасына сунуш кылган. Анын эмгектери өз кезегинде СССР эл чарбасынын жетишкендиктеринин көргөзмөсүндө коло медалга татыган. Медалдар жана Ардак грамоталар менен сыйланган.
Эвристикалык аңгеме

Эвристикалык аңгеме (грек.ευρίσκω (heuristiko) эвристика , лат. Evrica – издеп табам, бир нерсени ачам) – аңгемелешүүнүн бир түрү. Анда мугалим окуучудан мурда билген даяр билимин айтып берүүсүн талап кылбайт, аңгемелешүү учурунда баланын буга чейин ээ болгон тажрыйбасынан, билиминен улам, туура, билгичтик менен коюлган көйгөйлүү суроонун негизинде ага жоопту өзү издеп табуусуна ылайыкталган окутуунун суроо-жооп калыпы. 

Эвристикалык аңгемелешүү жараяныда окуучу жаңы бир нерселерди болжолдойт, ой жүгүртүүлөрдөн кандайдыр бир башка жыйынтыктарга келет, күтүлбөгөн ойлорго кабылат, ачылыштарды табат. Бул метод курулай жаттап алуучулукка, догматикалык ыкмаларга каршы болуп, анда индукция аркылуу, көйгөйлөрдү коюу жана издөө менен жаңы жыйынтыктарга жетишилет. Мугалим бул аңгемелешүүлөрдө бири-бирине байланыштуу жана бирин-бири улаган көйгөйлүү суроолорду коет да, андан окуучу жообун айтып, ошол айтканы туура экенин далилдеп берүүгө умтулат. Метод окуучулардын изденүүчүлүк-табуучулук ишмердигин арттырып, өз алдынча ой жүгүртүүсүн өстүрүүдө жакшы натыйжа берет. Окуучулар жооп туура эмес болсо, туура жолду издешет жана ошол аркылуу сабак процессинин активдүүлүгү артат.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория:Логика
Аэрофагия

Аэрофария — тамак-аш менен кошо желди ашыкча жутуу. Тамакты шашып жегенде, тамак жеп жатканда сүйлөө же көмүр кычкыл газдуу суюктукту (газдалган суу, пиво) өтө көп ичкенде карынга газ толот. Жагымсыз сезим пайда болуп, карын туш көөп чыгат, жел кекирүү менен коштолот. Дайыма тамакты туура эмес ичсе, аэрофагия такай болуп, уктаганда кекирүү басылат. 

Аэрофагиянын кесепетинен карын туш ооруйт, дем кыстыгат. Аэрофагияны болтурбай коюу үчүн тамактануу режимин жөнгө салып, тамакты 4—5 маал аздан, шашпай ичип, тамак ичүү убагында сүйлөбөй, газдалган сууну ичпөө керек. Эгерде аэрофария такай болсо врачка кайрылуу зарыл, себеби кээде аэрофагия мурун менен дем алуу бузулганда, тиш, ооз көңдөйүнүн, тамак сиңирүү органдарынын ооруларында, невроздо болушу мүмкүн.
Ымыркай жана эмчектеги балада аэрофария көбүнчө тамак сиңирүү органынын кызматы толук жетиле элегине байланыштуу, ошондой эле бош упчу же сүтү аз эмчек соргондо болот. 

Аэрофагиянын кесепетинен тамактануу бузулуп, бала өтө арыктап, ичи көбөт, кээде эмчек эмбей калат, атырылтып кусат. Бул белгилер байкалганда эмизбей, башын өйдө көтөрүү керек, кусуп жибергенден кийин бала тынч алып калат. Эмчектеги балада Анын белгилери билинери менен педиатр врачка кайрылуу зарыл.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар‎
Окуу куралы

Окуу куралы – мазмуну боюнча окуу программасынын талаптарын эске алган, окуу китептеги берилген материалдарды кошумча маалыматтар менен андан ары тереңдетүүчү, толуктап туруучу окуучуларга арналган китепче түрүндөгү басылма. Окуу куралдар, түзүлүшү боюнча окуу китептерден кыйла айырмачылыкка ээ. Окуу китеби тиби боюнча таблица, таблица-альбом, маалымат берүүчү, окуу хрестоматиясы, көнүгүүлөр топтому, маселелер жыйнагы, жазуу дептерлери, боёо альбомдору (дептерлери), экзамендик билеттер, практикумдар, тесттер жыйнактары, диктанттар тексттери, баяндамалар жана дилбаяндар топтомдору, фонохрестоматиялар, окуу кинолору, диафильмдер жана башкалар болуп бөлүнөт жана алар бирин-бири толуктап туруу менен, окуу куралынын жандооч материалы катары кызмат кылат.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият
Окуу кызматташтыгы

Окуу кызматташтыгы – ХХ кылымдын 60–70-жылдары пайда болгон илимий-педагогикалык түшүнүк, дидактика илиминдеги салтка айланган усул-ыкмалардан айырмаланган окутуунун продуктивдүү кызматташтык жолу. ОКУУ КИТЕБИнын калыптанышында А. Г. Ривиндин корниндик методунун ролу чоң. А.Г.Ривиндин окуучулары (бир класста 10 жаштан 16 жашка чейинкилер чогуу окушкан) көбүнчө экиден чанда гана тайпаларда иштешкен. Окуудагы өнөктөштүк такай мүнөзгө ээ болгон эмес, тескерисинче өнөктөштөр дайыма алмашып турган. 

Натыйжада ар бир окуучу өз тайпасынын бардык мүчөлөрү менен кезектешип иштөө мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон. Өнөктөшүп иштөө окуучу бала башка бирөөгө түшүндүрүп, көрсөтүп жатып, өзү дагы жаңы билимге, же болбосо жаңы билгичтикке толук өлчөмдө ээ болгонго чейин токтотулган эмес (В. К. Дьяченко). Окутуу кызматташтыгында окутуу процесси ар дайым баланын өзүнөн жашы улуу адам менен кызматташуу формасында ишке ашат, анткени, кимдир бирөөнүн жетекчилигинин астында, бирөөнүн жардамы менен ар дайым өз алдынча аракеттенгенге караганда кызматташтыкта бала күчтүү да, акылдуу да болот. 
Ал өзү чечүүчү кыйынчылыктардын деңгээли боюнча кыйла жогору көтөрүлөт (Л. С. Выготский). Себеби бала тышкы таасирден эмес, өсүмдүк сымал ичтен өсүп жетилет жана бул процесс ашкере индивидуалдык мүнөзгө ээ. Ошондуктан окутуу ишинде бала «өзүнө зарыл ресурстарды айлана-чөйрөдөн алуусу үчүн» мугалим жаңы материалдык каражаттарды (эркин тексттерди, окуу карточкаларын, үйрөтүүчү ленталарды) түзүп бериши керек (С. Френе). Мындайда көп нерсе педагогдун тапшырманы аткарууда окуучусуз ага кыйын болорун ишендире билүү билгичтигине көз каранды. Жаңычыл-педагог Ш. А. Амонашвили маселени «чечиш» үчүн балдардан акыл сурап кайрылуу, доскага атайылап маселенин туура эмес чечилишин жазуу, темага уккулуктуу аталыш таап келүү өтүнүчү менен балдарга кайрылуу сыяктуу окуу кызматташтыгынын бир топ алгылыктуу ыкмаларын колдонот. Окуу кызматташтыгына сабактардын милдеттери менен жыйынтыктарынын балдар менен биргеликте чечилиши, балдардын окуу аракеттеринин жол-жоболорун мугалимге ак ниеттүү эскертүүсү, тапшырмаларды жана өзүнө зарыл маалыматтарды тандоосу, тарбиячылар менен балдардын бири-биринин жумушун текшерүүсү мүнөздүү турпаты.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият
Окуу планы

Окуу планы – билим берүү тармагынын өзөктүү документтеринин бири. Окуучулар эмнени окуп үйрөнүшү керек жана окуу предметтеринин тизмегин, ага каралган сааттарды аныктоо менен окуу планы билим берүүнүн мазмуунун, анын приоритеттүү багыттарын жана окуу дисциплиналарынын циклдарынын ортосундагы сандык катнаштарды мүнөздөөгө мүмкүнчүлүк түзөт.

 Бүгүнкү күндө республикадагы мектептер 1992-ж. бекитилген базистик окуу планынын, ошондой эле варианттардын негизинде окутууну улантууда. Окутуу мектепте кайсы тилде жүргүзүлүшүнө жана мектептин статусуна (тереңдетип окутуу, гимназия ж. б.) жараша мектептер 9 вариантка чейин окуу планын тандап алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ. Вариативдүү окуу пландары республикалык жана регионалдык компоненттерден туруп, республикалык компонент Кыргыз Республикасында бирдиктүү билим берүү мейкиндигин камсыздоону шарттайт жана аны өзгөртүүгө тыюу салынат.

Бул компоненттин максаты окуучуларды улуттук маанидеги жана жалпы маданий-тарыхый баалуулуктарга үйрөтүү жана коомдун талабына ылайык атуулдук сапаттарга тарбиялоо (калыптандыруу) эсептелет. Ал эми регионалдык компонент региондун социалдык-экономикалык өнүгүшүнүн өзгөчөлүктөрүнүн негизинде региондун билим берүү тармагындагы кызыкчылыгына жооп берүүгө шартталат.
Мындан тышкары мектептин өзгөчөлүгүнө жараша окуучулардын жана ата-энелердин кызыкчылыгына ылайык тандоо сабактарынан, курстарынан, кружокторунан турган мектеп компоненти болушу мүмкүн. 

Республикалык компонент КР БМ, регионалдык компонент областык (шаардык, райондук) БББ тарабынан бекитилип, милдеттүү болуп, өзгөртүүгө жатпайт жана бюджет тарабынан каржыланат. Ал эми мектеп компоненти мектеп тарабынан аныкталып, бюджет аркылуу каржыланбайт, б.а. ата-энелердин жана башкалар бюджеттен тышкаркы каражаттын эсебинен каржыланат. ОП аркылуу тил сабактарын окутуудагы өзгөчөлүктөр, класстагы окуучулардын санына жараша айрым предметтерди бөлүп окутуу мүмкүнчүлүктөрү, эмгек практикасынын өтүү тартиби жана окуу жылынын уюштурулушу (окуу каникулдарын белгилөө) аныкталат.

 Окуу Планы боюнча сабактын узактыгы биринчи класста – 40 минут, калган класстарда – 45 минутадан, балдардын жаш өзгөчөлүгүнө жараша бир жумадагы максималдуу сабак окуу чеги белгиленген (1 класс – 23 саат, 5 кл. – 34 саат, 6–11 класс – 36 саат).

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият
Аэрозолдор

Аэрозолдор(медицинада) — газдуу чөйрөдө катуу же суюк бөлүкчөлөрдүн калкып, чаңгыттап турушу. Аэрозолдор өнөр жайда жана айыл чарбасында анын химиялык составына, бөлүкчөлөрдүн өлчөмүнө жана концентрациясына жараша пайдаланылат. Аэрозолдун составы химиялык уулуу заттардан турса ден соолукка жана өмүргө коркунучтуу. Өтө майда дисперстүү Аэрозолдор киши жашаган чөйрөдө узак мезгилге сакталып, абаны булгап турат. Аэрозол адамга түздөн-түз же кыйыр зыяндуу таасир этип, дем алуу органдарынын (пневмокониоздор жана башка), теринин жана башкалардын ооруларын, чаң жана булганыч аба менен таралуучу жугуштуу ооруларды, өнөкөт же катуу кармоочу ууланууну пайда кылат. 

Кээ бир Аэрозолдор медицина жана ветеринарияда оору таратуучу курт-кумурскаларды жоготууда; айыл чарба өсүмдүктөрүн зыянга учуратуучу козу карындар, вирустар жана микробдорго, курт-кумурскаларга каршы колдонулат. 

Медицинада кээ бир дарылар аэрозолдор түрүндө жараат, дем алуу жолунун жана теринин кээ бир ооруларын жана башка дарылоодо пайдаланылат. Аны көбүнчө жугуштуу вирус ооруларын (грипп), дем алуу жолдорунун кесиптик жана башка ооруларын, көпкө созулган бронх астмасын алдын алуу жана дарылоо үчүн колдонсо болот. Ар түрдүү антибиотиктердин, бронхту кеңейтүүчү заттардын эритмелеринен, жегичтүү, жегич-туздуу минерал суулардан, май дарылардан жана башка даярдалат.
 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Окуу программасы

Окуу программасы – бул расмий мамлекеттик документ. Анда окуу планына ылайык ар бир окуу предмети боюнча окуучулар тарабынан өздөштүрүлүүчү билим, билгичтик көндүмдөрдүн дидактикалык модели аныкталат. Мектепте канча окуу предмети болсо алардын ар биринин өз өзүнчө программасы болот.
Окуу програмасынын структурасы төмөнкүлөрдөн турат:

1. Окуу предметин үйрөнүүнүн максаты, балдардын билим коюлуучу талаптар сунуш кылынган окутууну фермалары жана методдору»

2. Окуу материалынын тематикалык мазмуну;
3. Предмет ичиндеги айрым темаларды үйрөтүүгө бөлүнгөн убакыт;
4. Предметтер аралык байланышты камсыз кылуу боюнча көрсөтмөлөр;
5. Окуу куралдарынын каражаттарынын тизмеси;
6. Сунуш кылынган адабияттар.
Окуу программалар типтүү, жумушчу, автордук болушу мүмкүн. Типтүү окуу программалар мамлекеттик билим стандартынын талаптарынын негизинде иштелип чыгат жана билим берүү министрлиги тарабынан бекитилип бардык мектептерге сунуш кылынат.
Жумушчу окуу программалары конкреттүү шарттарга ылайык реалдуу окутууну жүзөгө ашыруу үчүн мугалимдердин өзү тарабынан түзүлµт. Жумушчу окуу программалары ар бир окуу курсу, класска ылайыкталып эреже катары бир окуу жылына карата түзүлµт. Мында мамлекеттик билим стандарттары менен бирдикте аймактык өзгөчөлүктөргө байланыштуу темалар, мектептин билим берүү концепциясы, мугалимдин дидактикалык концепциясы, окуучулардын өзгөчөлүктөрү, маалыматтык, техникалык каражаттар мүмкүнчүлүгү эске алынат.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият
Ачыткы козу карын

Ачыткы козу карындар микроскопиялык бир клеткалуу козу карындар. Бүчүрлөө менен көбөйүшөт. Ачыткы коз карындар белок, углеводдор, В тобундагы витаминдерге бай. Нан ачыткыч козу карындардан үч жашка чейин балдарды кошумча тамактандырууда берилүүчү сүт даярдалат. 

Дарылоо максатында түрдүү пиво ачыткылары колдонулат. Суюк пиво ачыткылары аз кандуулукта, зат алмашуу бузулганда, кайталап чыйкан чыкканда, В] витамини жетишпегенде жана башка пайдаланылат. Дарылоо максатында кээде кургатылган ачыткы таблетка колдонулат.
 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дары өсүмдүктөр
Ацидоз

Ацидоз — организмдеги органикалык кислоталардын жетишсиз бөлүнүшүнүн жана кычкылданышынын натыйжасында кислота-жегичтик тең салмактуулуктун бузулушу. 

Ацидоз организмде кан менен ткандарда кислота аниондорунун өтө көбөйүүсүнөн байкалат. Түрдүү ысытма ооруларда, ич өткөндө, кош бойлуу мезгилде, ачка болгондо жана башка кислоталар организмден жакшы бөлүнбөй, анда топтолуп, жеңил түрүндө — заарада ацетоуксус кислотасы жана ацетон пайда болот; оор түрүндө (кант диабети) эстен тандырышы мүмкүн. Дарылоо аны пайда кылган себептерге карата жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Окутуу сөздүгү

Окутуу сөздүгү – окутуу ишмердүүлүгүндө окуучунун бул же тигил предметтер боюнча билим алуусуна көмөк көрсөтүү багытында, мектеп минимумунун четинде, мазмундук-тематикалык көлөмдө түзүлгөн сөздүктөр. Алар окуучуга ылайыкталат да, негизинен мектеп программасынын алкагын камтыйт. Бир нече жолу окуучулар үчүн Кыргыз тилинин орфографиялык сөздүгү, Орусча-кыргызча сөздүктөр басылган жана Татаал сөздөрдүн орфографиялык сөздүгү (түзгөн К. Сейдакматов, 1985), Э. Абдулдаев, К. Сейдакматовдун «Кыргыз тилинин фразеологиялык сөздүгү» (Ф., 1990) сыяктуу окуу сөздүктөрү жарык көргөн. Мындай окуу сөздүктөрүнүн максатымаалыматтарды тереңирээк жеткирүү жана окуучулардын өз алдынча иштеп, билимин тереңдетүүгө шарт түзүү.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият
Аффект (ден-соолук)

Аффект (латынча affectus - көңүлдүн толкушу, дилгирленүү, туталануу) - адамдын көңүлүнүн тез өзгөрүп, кыска мөөнөттө өтүүчү эмоциялык абалы (долулануу, ачуулануу, каардануу, үрөйү учуу жана башка). Бул абал субъекттин жашоосундагы кандайдыр бир тез өзгөрүүлөрдөн улам субъекттин кыймыл-аракетинин өзгөрүүсү менен бирге, анын ички органдарынын функцияларын өзгөрүүгө дуушар кылат. Корккон, кубанган, кайгырган адамдын эмоциясы аффект түрүндө өтүшү мүмкүн. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Окуу-усулдук колдонмо

Окуу -усулдук колдонмо – илимдин кайсы бир тармагы боюнча окуучулардан теориялык түшүнүктөрүн жана ал боюнча пратикалык машыгууларын бекемдөөдө мугалимге илимий-методикалык жактан таяныч болуучу эң биринчи окуу куралы. Окуу усулдук колдонмо кайсы бир окуу китеби боюнча окуу комплексине карата да жазылат. Анын структурасы төмөндөгүдөй компонентерден турат: окуу китепке же окуу комплексине жалпы мүнөздөмө; окуу материалдарынын чейректерге болжолдуу бөлүштүрүлүшү, тематикалык пландар, сунуштар; программалык материалдардын негизги багыттары, башкы идеялар, эрежелер талдоого алынып, урунтуу учурлар боюнча окуучулардын теориялык түшүнүктөрүн, практикалык машыгууларын тереңдетүү боюнча методдор, методикалык ыкмалар, сунуштар; окуучуларга жаңы түшүнүктөрдү берүү, жаңы алган билимин бышыктоо, аларды кайталоо, жалпылоо, тереңдетүү сабактарынын типтүү үлгүлөрү; айрым чоң-чоң бөлүктөр боюнча окуучуларга кошумча маалыматтар берилүү менен, алардын түшүнүктөрүн, билим, билгичтиктерин, машыккандыктарынын конкреттештирүүнүн жолдору; Андан соң ар бир сабакты натыйжалуу жүргүзүүнүн жаңы технологиялары, уюштуруу формалары, ар бир сабактын этаптары боюнча үлгү сунуштар жана башкалар Бирок бул сабактардын үлгүлөрү мугалимге таңууланбай таяныч гана материал болуусу, ар бир тажрыйбалуу мугалим аны чыгармачылык менен өркүндөтүп колдонуусу абзел.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият
Сухомлинский Василий Алекса́ндрович

Васи́лий Алекса́ндрович Сухомли́нский (1918–1970) ХХ кылымдын эң көрүнүктүү педагогдорунун бири. 

Ал Украинанын Кировград областына караштуу Павлыш орто мектебинде 25 жылга жакын мугалим, директор катары иштөө менен бирдикте 30дан ашуун китеп, 600дөн ашуун макала жарыялаган. Анын мурастарына көп кырдуулук, универсалдуулук мүнөздүү, башкача айтканда ал таалим-тарбия ишине тике жана кыйыр тиешеси бар бардык маселелерди өз алдынча изилдеп, өзгөчө идеяларды жана тажрыйбаларды жараткан. Ошентип, ал мейли дидактика, мейли тарбия теориясы, мейли мектеп таануу болсун бул тармактардын баарында өзүнчө кайталангыс из калтырган. Ал мугалимдин балдарга карата гумандуу мамилесин калыптандырууга бөтөнчө маани берген. Сухомлинскийдин пикири боюнча педагогика гумандуулуктун биринчи белгиси бул балдардын жан дүйнөсүн түшүнө билүү.

Сухомлинский педагогикалык ишмердиги согуштун запкысын көргөн балдарга байланыштуу болгондуктан, анын эмгектеринен балдарга боорукер мээримдүү мамиле кылуу педагог менен окуучунун ортосундагы өз ара боорукердик мамиле жөнүндө айрым ой тыянактарды да, бүтүндөй бир нече беттен турган ой толгоолорду да жолуктурууга болот. Сухомлинский жаш муундарда мекенди акыл эси жүрөгү менен түшүнүүгө, башкача айтканда атуулдук сезимин тарбиялоо маселесин ар тараптуу изилдеген. Ошодой эле ал мурдагы педагогдор тарабынан чыйыр салынган «коллективде», «коллектив аркылуу», «жекече тарбиялоо», «коллектив шартында айрым окуучулар менен жеке иш алып баруу» сыяктуу олуттуу маселелерин жаңыча чечимин, усулдарын таба алган. Сухомлинский, «коллективдин рухий турмушу», «класстын интеллектуалдык дасмиясы» сыяктуу жаңы түшүнүктөрдү киргизген. Ар бир баланын өз кызыгуусу бар, ар кимдин өз «чымыны» бар, ар бири коллективди өзүнүн бир нерсеси менен өнүктүрөт. кызыгуулардын мындай көп кырдуулугу коллективди интеллектуалдык дасмиясын ар тараптуу байытат.

Сухомлинский ар кандай мектептеги таалим-тарбия ишинин жемиштүүлүгү, таасирдүүлүгү элдик педагогиканын бай кенч казыналарын өздөштүрүүгө, пайдаланууга байланыштуу болот. Аны жүзөгө ашыруунун чыныгы үлгүсүн көрсөткөн. Ырасында эле, анын педагогикалык системасына үстүрт серп салган адам, алардын негизги өзөгү украин элинин бай тарбиялык салттарына негизделгендигин ачык баамдайт. Сухомлинский «Мектептин жаш директору менен аңгемелер», «Уулума кат», «Мугалимге жүз насаат», «Тарбиялоо жөнүндө» сыяктуу эмгектери көрүнүктүү тарыхчы, таланттуу котормочу Дүйшө Айтмамбетов тарабынан кыргыз тилинде жарыкка чыгарылып, педагогикалык коомчулуктун сүймөнчүлүгүнө айланган. Мындан тышкары улуу педагогдун мурастарына, педагогикалык ишмердигине байланыштуу кыргызстандык педагог-окумуштуу А. Борисовскийдин үч китеби жарык көргөн.
 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория: Педагогика
Категория:Билим берүү
Окууучуларды медициналык кароодон өткөрүү

Окуучуларды медициналык кароодон өткөрүү – медициналык кароо өзүнүн милдети боюнча үчкө бөлүнөт:
 Алдын ала кароодон өткөрүү;
 Дайыма мезгил-мезгили менен өткөрүү;
 Бир максатка ылайыктуу массалык жүргүзүлүүчү изилдөө.
Алдын ала кароонун максаты окучулардын ден соолугунун текшерип, окуп кетүүгө жарамдуулугун аныктоо. Мезгил-мезгили менен дайыма медициналык кароодон өткөрүү профилактикалык максатты көздөйт. Мында айрым окуучулардын кайсы ооруга организми жакын экенин, кантип алдын алуу жолдорун аныктайт. Айрым оорунун башталышына жол бербей алдын алууга болот. Массалык кароодон өткөрүү айрым эпидемиялык ооруларга таралуу шарты пайда болгондо жүргүзүлөт. Мында массалык эмдөөгө алдын ала даярдык көрүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият