Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Pascal

thumb|upright|Никлаус Вирт (1969-жылды).
1960-жылдын аягында Никлаус Вирт аттуу швейцариялык окумуштуу тарабынан иштелип чыккан жана ал программалоонун структура концепциясын студенттерге окутуу максатын көздөгөн. Программалоо тили француз математиги Блез Паскалдын урматына аталган. Бүгүн Pascal тили жеке жана мини компьютерлерде илимий колдонмолорду иштеп чыгууда колдонулат. Азыркы күнгө чейин билим берүүдөгү эң көп колдонулган прогрммалоо тилдеринин бири. Анткени ал түшүнүүгө жеңил, ошону менен эле бирге програм түзүүдө күчтүү тил болуп саналган. Pascal дын обжектке багытталган версиясы Turbo Pascal деп аталат, ал Borland корпорациясы тарабынан иштелип чыккан.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С., В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Программалоо тилдери
Категория:Структуралык программалооо тилдери
Категория:1970-жыл
Adobe Acrobat

Adobe Acrobat - PDF түрүндөгү документтерди түзүү жана окуу үчүн Adobe Systems компаниясы тарабынан иштелип чыккан програмрамдар пакети. Ар түрдүү операциялык системалар ортосунда бирдиктүү платформа аралык документтерди таратууга ылайыкташкан. Adobe Acrobat аркылуу PDF (Portable Document Format) калыбындагы документтер түзүлөт. Бул файл калыбын Adobe Acrobat програмдарын иштете алган каалагандай операциондук системдерде окууга мүмкүн. Анткени бул програмды белгилүү иштетүү системаларынын көпчүлүгү колдойт, алардын ичине Windows, Macintosh жана Unix ти атоого болот.

 Тарыхы 
 Аталыштары 
 Чыгарылыштары 
 Кошумча маалымат 
 Adobe Frame Maker 
 Adobe Systems 
 Adobe Page Maker
 Adobe Page Mill
 Adobe Photoshop
 Adobe Illustrator

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Програмдар
Категория:PDF редактору
Категория:Документ калыптары
Adobe FrameMaker

Adobe FrameMaker - чоң китеп колжазмаcын иштетүү үчүн атайын Adobe Systems басмаканасы тарабынан иштелип чыккан үстөл басма иштерин уюштурган програм. Бул програм текстик редакторду, ошондой эле үстөл басмакана үчүн толук аспаптарды камтыйт. Windows жана Macintosh иштетүү системдери колдойтЭмне Adobe FrameMaker, жана кимге керек .

 Кошумча маалымат 
 Adobe Acrobat 
 Adobe Systems 
 Adobe Page Maker
 Adobe Page Mill
 Adobe Photoshop
 Adobe Illustrator

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Интернет
Категория:Програмдар
Adobe Illustrator

Adobe Illustrator — Басылма колдонмолорун профессионалдуу иштеп чыгуу жана оңдоого багытталган вектордук график програмы. Ал Adobe Systems басмаканасы тарабынан иштелип чыккан жана Windows, Macintosh (Maкинтош) иштетүү системдери колдойт.

 Кошумча маалымат 
 Adobe Acrobat 
 Adobe Frame Maker 
 Adobe Systems 
 Adobe Page Maker
 Adobe Page Mill
 Adobe Photoshop

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Програмдар‎
Macintosh

thumb|Macintosh 128k (1984).
Көп маселелүү режимдүү Macintosh Apple иштетүү системи колдонуучунун графиктик интерфейсин уюштурган алгачкы коммерстик систем болгон. Ал 1984-жылы Macintosh компьютерлери үчүн иштелип чыккан, аны пайдалануу жеңил жана башка колдонуучунун графиктик интерфейсин уюштурган көпчүлүк системдер үчүн модель болгон. Жакынкы убакытка чейин Macintosh иштетүү системи Apple чыгарган компьютерлерде гана иштетилген. Азыркы учурда компьютердин башка өндүрүү-чүлөрүнө дагы иштетүү системи сатылды. MacOS деп аталган иштетүү системинин акыркы версиясынын айырмаланган элементтери тармак менен иштегенди, ичине орнотулган колдоону, электрондук почтону жана кеңири кадамдуу аныктагыч (жардам – Help) системин камтыйт.

 Кошумча маалымат 
 Windows CE 
 Windows 3.Х
 Windows 98 (Windows 98 Se, Windows Me)
 Windows 95
 Unix

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Apple
Категория:1984-жыл
C++

thumb|C++.
C++ — компилешүүчү, статикалык типтештирилген жалпы максаттагы программалоо тили.

Жол-жоболук программалоо, объектке багытталган программалоо, жалпы программалоо сыяктуу программалоо парадигмаларын колдойт. Бай стандарт китепканасы кеңири тараган контейнерлер жана алгоритмдер, киргизүү-чыгаруу, туруктуу сөз айкаштары, көп агымдуулукту колдоо жана башка мүмкүнчүлүктөргө ээ. C++ жогорку даражадагы жана төмөнкү даражадагы тилдердин өзгөчөлүктөрүн айкалыштырат. Мурдагы C тилине салыштырмалуу мында объектке багытталууга жана жалпы программалоого көп көңүл бурулган.

C++ эң таанымал программалоо тилдеринин бири болуп эсептелип, программалык камсыздоо иштеп чыгуу үчүн кеңири колдонулат. Анын колдонуу чөйрөсүнө операциондук системдерди, түрдүү колдонмо программаларды, түзмөк драйверлерин, курулуучу системдер үчүн колдонмолорду, жогорку өндүрүмдүү серверлерди жана ошондой эле, көңүл ачуу колдонмолорун (оюндарды) түзүү кирет. C++ тилинин бекер дагы, коммерциялык дагы жана түрдүү платформалар үчүн дагы көптөгөн таралыштары бар. Мисалы, x86 платформасында GCC, Visual C ++, Intel C ++ Compiler, Embarcadero (Borland) C++ Builder жана башкалар бар. C ++ биринчи кезекте Java, C# жана башка программалоо тилдерине чоң таасирин тийгизген.

C ++ синтаксиси C тилинен калган. Иштеп чыгууда негизги принциптердин бири - С менен шайкештикти сактоого болгон. Ошентсе да, C ++ C'нин нак кеңейтилген варианты эмес; C'нин дагы C++'тын дагы компилярлары бирдей трансляциялаган программалар көп, бирок C'ге программанын бардык өзгөчөлүктөрү кирбейт.

 Тарыхы 

 Шилтемелер 
 Расмий сайт

Категория:Программалоо тилдери
Кабарлоо кызматы

Кабарлоо кызматы(Notification service-Служба оповещания). Кездешкен системдик окуялар жөнүндө колдонуучуларга жана компьютерлерге кабардандыруу үчүн сервер жана башка кызматтар колдонгон кызмат. Кабарландыруу кызматы иштөө үчүн билдирүү (кабарлоо) кызматы зарыл, бул болсо кабарландыруу кызматына же администраторго билдирүүлөрдү жиберүү жана кабыл алууга жооп берген програмдык компонент.
 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Adobe page maker

Aldus Inc басма фирмасы иштеп чыккан үстөл басма програм. Кийин бул програмды Adobe System басмаканасы сатып алган жана өркүндөткөн. Програм чоң эмес жана орто басылмаларды басуу үчүн иштеп чыгууга багытталган. Аны Windows, Macintosh иштетүү системдери колдойт.

 Кошумча маалымат 
 Adobe Frame Maker 
 Adobe Systems 
 Adobe Acrobat
 Adobe Page Mill
 Adobe Photoshop
 Adobe Illustrator

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Интернет
Категория:Програмдар‎
Adobe Systems

thumb|upright|Adobe Inc.
Adobe Systems Башкы кеңсеси San Jose шаарында (Калифорния) жайгашкан басма програмдарды иштеп чыгууга кесиптешкен фирма. Ал үстөл програмдык басма системдерди жана документтөөнүн портативдик калыптары (Adobe Acrobat), графиктик сүрөттөлүштөр жана иллюстрациялар (Adobe Illustrator жана Adobe Photoshop), web-басылмаларды иштеп чыгуу үчүн програмдык системдер (Adobe Page Mill), принтер тилдери (PostScript) жана экран техноложилери сыяктуу техноложилерди иштеп чыгууга багытталган.

 Кошумча маалымат 
 Adobe Frame Maker 
 Adobe Page Maker
 Adobe Photoshop

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:АКШ компаниялары
Категория:Программалоо
Категория:1982-жыл
Adobe PageMill

Web басылмаларды иштеп чыгууга арналган програм, ал Adobe Systems басмаканасы тарабынан иштелип чыккан. Карамагындагы WYSIWYG тибиндеги редакторунун жардамы менен web басылмаларын HTML тилин билбегендер дагы иштеп чыга алат. Бул програмды Windows, Macintosh иштетүү системдери колдойт.

 Кошумча маалымат 
 Adobe Acrobat
 Adobe Frame Maker 
 Adobe Systems 
 Adobe Page Maker
 Adobe Photoshop
 Adobe Illustrator

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Интернет
Категория:Програмдар‎
Algol

Алгачкы структуралашкан процедурдук программалоо тили. Кеңири таралган программалоонун көп тилдери ушул тилге негизделип иштелип чыгышкан.

 Кошумча маалымат 
 APL программалоо тили 
 Basic программалоо тили
 Pascal программалоо тили
 C++ программалоо тили

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Программалоо тилдери
Булак таануу

Булак таануу (орусча "источниковедение") - тарыхты иликтөөчү илимий тармактардын бири.

Дүйнөдөгү ар кыл тилдерде (анын ичинде өлүү тилген айланган байыркы тилдерде жана жасалма тилдерде) жана ар кыл жазма системаларында жазылган тарыхый жазма булактарды иликтөө – анын негизги жүгү.

Тарыхый жазма булактарды жана алардын түрлөрүн системалаштырып илимий иликтөө тарыхый факттарга гана таянат. 

Булак таануу илими иликтөөчүнүн көп тилди жана ар кыл жазмаларды өздөштүрүүсүн талап кылат.
 
 Адабият тизмеси 
 Бейше Урстанбеков, Тынчтыкбек Чороев. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. Фрунзе, Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. ISBN 5-89750-028-2. Жалпы көлөмү – 288 бет. 

 Лаппо-Данилевский А.С. Методология источниковедения // Лаппо-Данилевский А.С. Методология истории. [Вып. 2. Спб., 1913] М., 2006. С. 275-616.
 Люблинская А. Д. Источниковедение истории средних веков. Л., 1955.
 Тихомиров М. Н. Источниковедение истории СССР. Вып. 1. М., 1962.
 Стрельский В. Источниковедение, Источниковедение истории СССР. Период империализма, конец XIX в. - 1917 г. М., 1962.
 Источниковедение истории советского общества, в. 1-2, М., 1964-68.
 Черноморский М. Н. Источниковедение истории СССР (советский период). М., 1966.
 Источниковедение. Теоретические и методические проблемы, М., 1969.
 Источниковедение истории СССР XIX - начала ХХ вв. М., 1970.
 Мнухина Р. С. Источниковедение истории нового и новейшего времени. М., 1970.
 Проблемы источниковедения. Вып. 1-11. М.-Л., 1933-63.
 Черепнин Л.В. К вопросу о методологии и методике источниковедения и вспомогательных исторических дисциплин// Источниковедение отечественной истории. - М., 1973. - Вып.1.-С.37-63.
 Курносов А.А. К вопросу о природе видов источников// Источниковедение истории СССР. - М., 1976.
 Пронштейн А.П. Источниковедение в России: Эпоха феодализма. - Ростов-на-Дону, 1976.
 Медушевская О.М. Теоретические проблемы источниковедения. - М., 1976.
 Источниковедение истории СССР: Учебное пособие / Под ред. И.Д.Ковальченко. М.,1981
 Фарсобин В.В. Источниковедение и его метод: опыт анализа понятий и терминологии. - М., 1983.
Лурье Я.С. О путях доказательства при анализе источников (на материале древнерусских памятников) // Вопросы истории. 1985. №5. С. 61-68.
 Суслов Е.Н. Поиск архивных документов. - Л., 1987.
 Документальные памятники: выявление, учет, использование / Под ред. С.О.Шмидта. - М., 1988.
 Русина Ю.А. История и теория источниковедения. Екатеринбург, 2001.
 Источниковедение новейшей истории России: теория, методология, практика: Учебник / А.К. Соколов, Ю.П. Бокарев, Л.В. Борисова и др. Под ред. А.К. Соколов. М.: Высшая школа, 2004. 687 с.

 Интернеттеги шилтемелер 
 Тарых барактары 
 Источниковедение: Теория. История. Метод. Источники российской истории: Учебное пособие / И.Н. Данилевский, В.В. Кабанов, О.М. Медушевская, М.Ф. Румянцева / Российский государственный гуманитарный университет. М., 1998. 702 с.

 
Категория:Тарых илиминин тармактары
Кожомжаров Чоро

Кожомжаров Чоро (1942. 07 ноябрь., Нарын району, Учкун айылы - 13.4.1981, Бишкек ш.) — туңгуч кыргыз эстрада ансамблин уюштуруучу, көркөм жетекчиси. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти. 
1955-ж. М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайынын эл аспаптар бөлүмүн бүткөн. 
1958-жылдан К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде солист-музыкант (домбра-примида). Өзү комузда классикалык күүлөрдү черткен. 1968-ж. С. Жумашев, Б. Эгембердиев (комуз), О. Усубалиев (электр-комуз), А. Тезекбаев (аккордеон), Ю. Черкасов (басгитара), К. Мамасалиевдерден (урма аспап) турган аспаптык ансамблди уюштурган. Эстрадалык ансамбль үчүн өзү "Биз Тынчтыкты сүйөбүз", "Ашыгы келер көз болсо", "Кызганамын" аттуу ырларды жазат. 
Кыргыздын элдик обончуларынын, композиторлорунун ырларын, залкар комузчуларынын күүлөрүн иштеп чыгат. Ансамбль Канада, Сирия, Алжир, Монголия жана башка чет өлкөлөрдө гастролдо болгон. Медалдар менен сыйланган. 
апасы Окен кызы Сатымбубу жубайы Зулайка 2 уулу бар.

 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.
 Интернеттеги шилтемелер 
Чоро Кожомжаровдун табышмактуу өлүмү 
ЧОРО КОЖОМЖАРОВ - КЫРГЫЗ ЭСТРАДАСЫНЫН БАШТООЧУСУ
АЛТЫНБЕК САПАРАЛИЕВ: "ЧОРО КОЖОМЖАРОВГО ЖОЛУККАН ТАГДЫРЫМА ЫРАХМАТ"

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Койчуманов Таалайбек Жумашевич

170px|thumb|Койчуманов Таалайбек Жумашевич
Койчуманов Талайбек Жумашевич (9.1 1956-ж. т., Жалал-Абад ш.) — Инженер-математик-программист, Кыргыз Республикасынын экономика илимдеринин доктору, профессор. 
1978-ж. КМУну бүткөн. 1978—1982-ж. КМУда кенже илимий кызматкер, аспирант, 1982—91-ж. Кыргызстан УИАнын Математика жана Экономика институттарында улук инженер, кенже жана жетектөөчү илимий кызматкер, 1991—93-ж. Кыргыз Республикасынын Президентинин аппаратында референт, консультант-эксперт, 1993-94-ж. ошол эле Аппаратта социалдык саясий прогноздоо бөлүмүнүн, анализдөөчү борбордун башчысы, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен аткаруучу бийликтин жергиликтүү органдарын контролдоочу башкарманын начальниги, 1994—95-ж. Кыргыз Республикасынын экономика боюнча мамлекеттик комитетинин төрагасы, 1995—96-ж. Кыргыз Республикасынын экономика министри, ал эми 1996-1998 жылдары финансы министри болуп иштеген. 
Койчуманов 20дан ашуун илимий эмгекгин автору. Анын жегекчилиги менен 2005-жылга чейинки индикатив пландоо, Республиканын экономика коопсуздугунун стратегиясы, тышкы экономика алакасынын негизги багыттары иштелип чыккан. Данк Медаль менен сыйланган. 
 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

Категория:Экономика
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Кыдыралиев Бейшенакун

Кыдыралиев Бейшенакун (20.1.1937- ж. т., Нарын району, Эмгекчил айылы) — Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген экономисти (1995). 
1957-ж. Нарын шаарындагы педагогикалык окуу жайын, 1965-ж. КМУнун экономика факультетин бүткөн. 
1957-жылдан мугалим, 1965-67-ж. Нарын шаарындагы эмгек түзөтүү лагеринде, 1968-71-ж. Тянь-Шань ремонт курулуш башкармасында бөлүм башчы, 1971-77-ж. Кыргызстан КП Нарын обкомунда инструктор, облустук керек-жарак союзунун төрагасынын орун басары, облустук элдик контролдоо комитетинин инспектору, Нарын соода уюмунун директорунун орун басары. 
1977—93-ж. облустук статистика башкармасынын акиминин орун басары, эсептөө борборунун директору, Нарын шаардык статистика комитетинин төрагасы, облустук статистика комитетинин төрагасынын орун басары, 1993-жылдан облустук статистика комитетинин төрагасы. Медалдар менен сыйланган. 
 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

Категория:Экономика
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Мааданбеков Эсенбек

170px|thumb|Мааданбеков Эсенбек
Мааданбеков Эсенбек (13.3.1952 ж. т., Нарын району, Кум-Бел айылы) — обончу, композитор, журналист. 

Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1994).

Кыргыз Республикасынын эл артисти (2021). 

1978-ж. Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун композиторлук бөлүмүн бүткөн. 

1967— 70-ж. Нарын музыкалык драма театрында музыкант, 1978—87-ж. музыкалык бөлүмүнүн башчысы. Театрдын көптөгөн спектаклдерине музыка жазып, музыкалык жасалгаларын жасаган.
1987-жылдан Кыргыз улуттук телерадио компаниясынын музыкалык редакциясында редактор, бөлүм башчы. 
15 жашында "Нарыным", "Күкүгүм" аттуу ырларын жараткан (сөзү өзүнүкү). 16 жашында "Балама" аттуу ырын чыгарган. 
Белгилүү обондору: "Табаар белем", "Жаштар маршы", "Эскерүү", "Таң чолпонум", "Толгонуу", "Таптым сени", "Бийге чакыруу" жана башка 80дей чыгармасы кыргыз радиосунун алтын фондусуна жазылган. 
Т. Абдумомуновдун "Жарыктык карыларым", Ч. Айтматовдун "Эрте жаздагы турналар", Б. Өмүралиевдин "Жолчубектин көпүрөсү" жана башка спектаклдерге, А. Айтикеевдин "Бийик жээк", "Жашоо үчүн дем алуу керек" документ фильмдерине музыка жазган. Көптөгөн аспаптар үчүн көлөмдүү чыгармалардын, ошондой эле оркестр үчүн марштардын жана бийлердин автору. Симфониялык поэмасы бар. 1988-ж. "Таң чолпонум" аттуу ноталуу ыр жыйнагы жарык көргөн. 

 Интернеттеги шилтемелер 
Эсенбек МААДАНБЕКОВ "Өжөр талант ийгиликке жетет, өнөрдүн сырын чечет" 
ЭСЕНБЕКТИН ЭСТЕН ЧЫККЫС ЫРЛАРЫ
 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Категория:Кыргыз театры
Категория:Обончулар
Категория:Кыргыз обончулары
Категория:Музыка
Категория:Тарых
Категория:СССР
Категория:Нарын районунда төрөлгөндөр
Портал:Тарых/Сиз билесизби?

left|50px|Чыңгыз Айтматов Жогорку окуусун аяктагандан кийин (1953) жазуучу Чыңгыз Айтматов кыска убакытка зоотехник болуп иштеген. 

 Энесай Кыргыз каганы Барсбек 711-ж. түргөштөрдүн башчысы Сакал каган менен бирдикте Экинчи Чыгыш түрк каганатына каршы урушка даярданган, бирок Экинчи Чыгыш Түрк кагандыгынын каганы Капаган тезинен Көгмөн тоосун ашып, Барсбектин Энесайдагы ордосуна кол салган. 

left|150px|"Азаттык" үналгысынын жаштарга арналган барагы — "Азаттык" үналгысы жаштарга арналган "Азаттык Плюс" берүүсүнүн атайын Фейсбук барагын 2008-жылы февралда баштаган.
Жайсаң Үмөт уулу

Жайсаң Үмөт уулу - "Манас" дастанындагы чоролордун бири. Аны дастан айтуучу катары чаташтырып белгилеген авторлор бар, бирок салттык "Манас" варианттарында бул дастанда Жайсаң Үмөт уулу тек гана чоро катары эскерилет.

 Терминдин теги 
"Жайсаң" сөзү тээ илгерки (Тан сулалеси доорундагы) "цзайсань" терминине барып такалат.

Цзайсань (дзайсанг, цзайсан, зайсан) — Кытайдагы орто кылымдардагы кызматтык ири даражанын аталышы.

Кытайдын Тан сулалесинде бул даражаны алган бир нече киши жогорку министрдик ар кыл милдетти аркалаган.

"Цзайсань" сөзү кийинчерээк монгол жана ойрот элдеринде "зайсан" деген түрдө колдонулган.

Акырындап, монголдор жана чыгыш түрк калктары бул терминди киши атына (антропонимге) да айлантышкан.

Азыр да Зайсан көлү сыяктуу жер-суу аттары сакталып калган.

Орто кылымдардын соңундагы теңир-тоолук кыргыздар бул терминди "жайсаң" түрүндө колдонуп калышкан.

"Манас" дастанында Үмөт уулу Жайсаң деген колбашчыдан (кырк чоронун биринен) тышкары, калмактардын Жайсаң ысымдуу акыны да учкай эскерилет.

Аны Майрамбүбү Сармалдакова сыяктуу айрымдар чаташтырып, кыргыздын манасчысы болгон деген калпыс жоромолду таңуулаганга аракеттеништи, бирок илимпоздор 2012-жылдагы талкуулардын жүрүшүндө аны четке кагышты.

 Интернеттеги шилтемелер 
 
 
 
 
 
 
 

 Колдонулган булак 
http://traditionalknowledge.org/?page_id=2081&lang=tr 

Категория:Кыргыз таануу
Категория:Манас таануу
Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Кыргызстан
Категория:Ички Азия
Категория:Монголия
Категория:Борбордук Азия
Категория:Кейипкерлер
Категория:Акындар
Категория:Инсандар
Фотосфера

thumb|Фотосфера — Күндүн жарыктанган сферасынын бети

Фотосфера - түздөн-түз байкоого ыңгайлуу болгон Күндүн жарыктанган сферасынын бети фотосфера деп аталат. Фотосфера Күндүн атмосферасынын төмөнкү катмарын түзүп, калыңдыгы 300–400 кмге жетет. Бизге жеткен жарык жана жылуулуктар Күндүн түпкүрүнөн чыгып, фотосфера аркылуу бизге жеткирилет. Анын орточо тыгыздыгы 10-4 кг/м3. 1 см3 өлчөмдөгү көлөмдө негизинен суутектен турган атомдордун саны 1017ге барабар. Фотосферанын температурасы анын тереңине кирген сайын жогорулап, орточо 6000 Кге жакын. Анын эң жогорку катмарынын температурасы 400 Кге жетет. 

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек.
 Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов.

Категория:Астрономия
Хромосфера

thumb|Хромосфера.
Хромосфера - (chromosphere) күндүн толук тутулуу учурунда жакшы байкалган Күн атмосферасынын сырткы катмары хромосфера деп аталат.

Хромосфера – жогорку чеги 400 кмден 14000 кмге созулган Күндүн айланасындагы мейкиндик. Калыңдыгы 7 – 8 миң километрдей. Күн атмосферасынын жогорку катмарында иондошуу процесси жүрүп, адегенде аздап, андан соң өтө тез өсө баштайт.

Ал Күн толук тутулуп, Ай фотосфераны толук жаап калганда күңүрт диска менен курчалган күлгүн кызыл шакекче түрүндө көрүнөт. Хромосфера фотосферадан туура эмес жайгашкан бир тектүү эмес түзүлүшү менен айырмаланат. Хромосфера негизинен өтө майда бүртүкчөлөр (спикулдар) жана спикулдардан түзүлгөн Хромосфералык торчодон турат. Хромосферада температура өтө тез жогорулайт, үстүнкү катмарында ондогон миң градуска чейин жетет.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек. Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов.

Категория:Астрономия
Үркөр

thumb|Үркөр.
Үркөр – Торпок топ жылдызындагы чачыранды жылдыз чогулмасы. Эң жалтырак жылдызы – Альциона. Жылдыздардын ичинен кыргыздарга эң белгилүүсү Үркөр болгон, ал боюнча жыл мезгилдерин аныкташкан: кышта Үркөр горизонтко жакындаса жаздын кире баштаганын белгилешкен, «Үркөр жерге түшпөй жер кызыбайт», «Үркөр ооп жаз келет» деп эсептешкен, жаз чыгаарда – «Үркөр жерге түштү», «Үркөр Кулжа айынын биринде кулпуга кирет да, теке айынын онунда чыгат» деп айтышкан. Чөп өсүмдүктөрдүн бул убакыта дүркүрөп өсүшүн да Үркөргө байланыштырышкан: «Үркөр чыкты – чөп үркөт». Жайдын орто ченинде Үркөр чыгыш тарапта болгондо – «Баш оонада (июлда) үркөр таң менен бирге чыгат», жайдын аягында – «Үркөр таң алдында чыкса шүүдүрүм түшүп, жер салкындайт», күзүндө – «Үркөр төбөгө келип калыптыр, түн кыйла узарат», кыштын орто ченинде кечкурун Үркөр дээрлик зенитте тарганда – «Үркөр төбөгө келиптир, кыш ортосу болду» деп аныкташкан.

Категория:Астрономия
Категория:Топ жылдыз
Мамбетбаев Султан

Мамбетбаев Султан (10.5.1932-ж. т., Нарын району, Эчки-Башы айылы) — обончу-композитор, акын, комузчу жана педагог. 
1967-ж. М.Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайынын композитордук бөлүмүн бүткөн. 
1953—58-ж. Нарын шаардык жана райондук маданият үйлөрүндө массовик, көркөм жетекчи. 
1958-62-ж. Нарын музыкалык драма театрында артист, 1967—96-ж. Нарындагы Токтогул атындагы мектепте жана Нарын педагогикалык окуу жайында музыка мугалими. 
Тогуз жашынан комуз черте баштаган, 1946-ж. (6-класста окуп жатып) «Колхозчу жеңеме» аттуу ырдын сөзүн жазган. 14 жашында республикалык тунгуч Олимпиядага катышкан. 
1952-жылдан ар кыл темадагы 300дөн ашуун обон жараткан. 
Элге кеңири белгилүү обондору: «Бат эле келсен болбойбу», «Кайыкта», «Нарыным», «Музыка», «Эмгек кызына», «Жайлоо», «Кыргыз элиме», «Ала-Тоо көрүү», «Кыргыз эл» жана башка. 
Ал «Нарын толкуну», «Кыз кыял», «Жаңы камбаркан», «Арман» (Ж. Кайыповго арналган) аттуу комуз күүлөрүн чыгарган. «Жаштык ырдайт» (1982), «Ырлар жыйнагы» (ноталуу; 1990) аттуу китептери жарыкка чыккан. Эл агартуу отличниги (1982). Мамбетбаев көптөгөн Республикалык кароо-конкурстардын лауреаты. Медалдар менен сыйланган. 
 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу