Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Готика

thumb|upright|Готика.
thumb|Готика.
Готика – готторго тиешелүү, готтук феодализмдин эң жогорку өнүккөн жана кайра кыйрай баштаган дооруна тиешелүү, XII кылымдын экинчи жарымынан XV кылымга чейинки Батыш Европа көркөм искусствосундагы стиль. Г. капиталисттик мамилелер эрте калыптана баштаган өлкөлөрдө (мисалы, Италиянын шаарларында) анча олуттуу өнүгө алган эмес. Бул өлкөдөгү антик традицияларынын туруктуу сакталышы менен шартталган. Ал эми катардагы феодалдык мамлекеттер Франция менен Германияда готикалык стиль айкын мүнөздүү түрдө өнүгө алды. «Готика» термини Кайра жаралуу гуманисттери тарабынан киргизилген жана ал жалпы орто кылымдык көркөм искусствонун «варвардык» мүнөзүн баса белгилөө менен анын готтордун көркөм искусствосу менен байланышын көрсөтүүнү каалаган. Ал эми чындыгында бул стилдин готторго эч тиешеси жок болгон жана ал XI–XII кылымдарда Батыш Европада өнүккөн романдык көркөм искусство принциптеринин закон ченемдүү өнүгүшү жана түрүн өзгөртүүсү болгон. Г. көркөм искусствосу чиркөөнүн өтө күчтүү таасири астында болгон жана чиркөө догматикасынын символдук жана аллегориялык образдарын чагылдырууга багытталган; «көктөгү иерархияны» чагылдыруу менен жердеги феодалдык иерархияны бекемдөөгө тийиш болгон. Бирок Г. искусствосу төбөлдөр менен күрөшү­нүн күчөгөн, алардын ич ара таптык күрөшүнүн курчуган шарттарында өнүккөн. Ошондуктан анда эми карама-каршы тенденциялар күч алган: 1) жаңы табигый формаларга, адамдын ички дүйнөсүнө кызыгуу пайда болгон; 2) «жетилбеген маңыроо реализм» элементтери бекемдей баштаган, темалар чөйрөсү кеңейген. Г-нын эң жетишкен жактары архитектурада байкалган. Чептик курулуш мүнөзүндөгү оор, роман соборлорунун ордуна дубалдары саймалуу таштардан турган, жаа сыяктуу төбөлөрү көктү көздөй багытталган храмдардын түрлөрү пайда боло баштайт (мындай курулуш аркбутандардын системасынын натыйжасында бир нерсенин кошулган төбө­сүнүн басымын анын сырткы таянычтарына-контрфорсторго өткөрүп жиберүүсү менен мүмкүн болгон). Готикалык собор (чоң чиркөө) асманга умтулууну символдоштурган жана ушул эле максатка анын бай жасалгаланышы, статуялар, рельефтер, витраждар кызмат кылган. Чиркөөнүн жасалгаларына кирген кээ бир сүрөттөр көбүрөөк турмуштук практикага жакын болгон. Анда эмгек процесстери, кээде сатиралык фольклордон алынган антиклерикалдык сюжеттер, жанрдык көрүнүштөр чагылдырылган. Готикалык миниатюраларда турмушка, пейзажга болгон чоң кызыгуу байкалат. Кайра жаралуу доорунун көркөм искусствосу Г-га каршы күрөштө өнүккөн жана готикалык көркөм искусствосунун реализмге мүнөздүү жактарын пайдалануу менен ага көркөм ой-пикирдин жаңы системасын карама-каршы койгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Көркөм өнөр
Категория:Батыш Европа
Эжен Делакруа

right|250px|thumb|

Делакруа, Фердинанд Виктор Эжен (1798, Сен-Морис, Парижге жакын–1863, Париж) – француз живописчиси жана графиги. 1816-22-ж. классицист П. Н. Герендин өнөрканасында окуп жүрүп, мурдагы чеберлердин (айрыкча П. П. Рубенстин) живописин үйрөнөт. Д. романтизм жолуна түшүп, бара-бара романтизм мектебинин башында туруп, анын прогрессчил жактарын улантат. 1822-ж. “Данте менен Вергилий” (Лувр, Париж) сүрөтүн көргөзмөгө коёт. “Хиостогу бычакташуу” (1823-24, Лувр) сүрөтүндө ал гректердин жапа чегишин терең драматизм менен көрсөтсө, “Греция Миссолунгинин урандысында” (1827) гректердин азаттык үчүн күрөшүн баяндайт. Д. 1831-ж. Улуу француз революцясынын темасына арнап 2 сүрөт (“Буасси д Англа Конвентте”, “Мирабо жана Дрё-Брезе”), согуш темасында “Пуатьеге жакын жердеги салгылашуу” (1830), “Нансинин жанындагы салгылашуу” (1831–34) жана “Мароккодогу еврейдин үйлөнүү тою” (1839), “Араб комедиячылары” (1848) жана башка чыгармаларды тарткан. Ал монументтүү живопись тармагында да көп эмгек сиңирген. Д-нын чыгармачылыгы XIX кылымдагы дүйнөлүк живописте терең из калтырган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Жылмалоо

thumb|right|Жылмалоо
thumb|Жылмалоодо бөлүкчөлөрдүн жылышы

Жылмалоо (полякча szifowao) – скульпторлук техникасында – оюп, жонуучу процессти аяктоочу, катуу материалдын үстүңкү бетин жылмалоо, текши жылмакай кылуу. Ж-нун мүнөзү ар түрдүү жана ал сүрөтчү каалаган көркөм натыйжага көз каранды. Кылдат Ж. полировка деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Категория:Инженердик графика
Камея

Камея – анча чоң эмес рельефтик сүрөт оюлуп түшүрүлгөн, көбүнчө катуу, баалуу, көп учурда катмардашкан материалдардан (сердолик, оникс, агат жана башкалар) жасалган таштар. Байыртадан бери эле белгилүү болгон. К. кийинки антик мезгилинде жана Кайра жаралуу доорунда кеңири тараган. Негизинен кооздук катары (медальон, төөнөгүч, шакектерде жана башкалар) колдонулган, к. Гемма макаласын.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Кибальников, Александр Павлович

thumb|1951
Кибальников Александр Павлович [9 (22). 8. 1912, Россия империясы, Саратов губерниясы, Орехово кыштагы – 5. 9. 1987, СССР, Москва шаары)] – советтик скульптор, СССР эл сүрөтчүсү (1963). СССР сүрөт академиясынын анык мүчөсү (1954). СССР Мамлекеттик сыйлыгынын (1949, 1951), Лениндик сыйлыктын (1959) лауреаты. 1963–66-жылдары РСФСР сүрөтчүлөр союзунун Москвадагы башкаруу бөлүмүнө төрага. Монументалист, портретчи. А. Кибальниковдун чыгармаларына психологизм мүнөздүү. Негизги чыгармалары: Н. Г. Чернышевскийдин (коло, 1948; СССР мамлекеттик сыйлык, 1949). В. В. Маяковскийдин (коло, 1954), П. М. Третьяковдун (мрамор, 1962) портреттери (баары Третьяков галереясында); Н. Г. Чернышевскийдин Саратовдогу (коло, гранит, 1953), В. В. Маяковский Москвадагы (коло, гранит, 1958) эстеликтери жана Бресттеги «Брест баатыр-чеп» мемориалдык комплекси (скульптор A. О. Бембель, архитектор В. А. Король жана бирге, 1971). Эмгек Кызыл Туу ордени жана сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Категория:Инсандар
Колоннада

thumb|Колоннада (Луксор).
Колоннада (фр. colonnade) – антаблемент же арканы кармап туруучу түркүктөрдүн катары. Имараттын сыртынан К. курулуштун бөлүмдөрүн бири-бири менен бириктирүүчү же аны курчап турган мейкиндик менен байланыштыруучу галерея, портиктерди түзөт; К. чоң залдарда да болот. Мындан сырткары жупташкан колонналардан турган эки ярустуу К-лар кездешет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Архитектура
Кора

thumb|390x390px|Кора
Кора (грекче kore – кыз) – байыркы грек көркөм искусствосунда узун кийимчен, түз турган кыздын статуясы. К. тиби грек архаикасында (биздин заманга чейин VI к.) пайда болгон. К. фигуралары кээ бирде храмдарда түркүк ордуна арх-ралык таяныч катары колдонулган. Аны айырмалап турган белгилердин бири – анча байкалбаган «архаикалык» жылмаюусу. К-нын аял турпатындагы фигурасына эркек турпатындагы курос фигурасы дал келген, Кариатида менен салыштыр.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Көмүр

thumb|Көмүр.
Көмүр – сүрөт технологиясында – белгилүү бир сорттогу жыгачты күйгүзүү менен же атайын көмүр массасынан формага келтирилген жука таякча түрүндөгү сүрөт тартуучу материал. Пресстелген К. көмүр күкүмүнө өсүмдүк клейин кошуу менен жасалат. Көмүр менен тартылган сүрөт техникасы да К. аталат. Кадимки (жыгач) К. менен тартылган сүрөт баркыттай жумшак, өтө кара эмес жана сөзсүз бекемдөөнү талап кылат. Пресстелген К-дүн түрү андан караарак болот.

center|1000px|thumb|Германиянын Гарцвайлер шаарындагы ачык көмүр кени. Жогорку чечилиштеги панорама.

 да кара 
Суюлтулган жаратылыш газы

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Категория:Кен байлыктар‎
Категория:Химия
Кыргыз улуттук көркөм сүрөт искусство музейи

Гапар Айтиев атындагы Кыргыз улуттук көркөм сүрөт искусство музейи — сүрөт искусствосунун мыкты үлгүлөрү топтолуучу маданий мекеме. Көркөм сүрөт искусствосунун чыгармаларын илимий изилдөө, пропагандалоо иштерин да жүргүзөт. 
thumb|Гапар Айтиев атындагы Улуттук көркөм сүрөт музейи. 

 Баяндоо 
1935-жылы Фрунзеде Кыргыз мамлекеттик картина галереясы катары ачылып, ага Москвадагы Третьяков галереясынан, РСФСР музей фондунан орус классиктеринин 72 түп нускада чыгармалары алынып келинген. Музейди уюштурууда С. Чуйковдун эмгеги зор. Музей көрүүчүлөрдү биринчи жолу Эмен багындагы (азыркы Ч. Айтматов атындагы парк) реконструкцияланган имаратта кабыл алган. Азыркы имараты 1974-жылы курулган (архитектор Д. Ырыскулов, В. Назаров жана Ш. Жекшенбаев, инженер А. Юсупов, Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы, 1976). Музейдин живопись, графика, скульптура сактоочу, жасалга-колдонмо өнөр бөлүмдөрү, реставрация өнөрканасы, китепкана, фотолаборатория, кинолекторий, методика кабинеттери, экспозиция залдары, скульптура аянты бар. Музей коллекциясынын негизин С. Чуйков, Г. Айтиев, С. Акылбеков, В. Образцов, А. Игнатьев, О. Мануйлова, Л. Ильина, А. Михалёв, Т. Садыков, Ж. Үмөтов, С. Ишенов ж. б. кыргыз сүрөтчүлөрүнүн чыгармалары түзөт. Экспонаттары жаңы табылгалар менен үзбөй толукталып турат. Директорлору: анын ичинде Игнатьев, К. Усубалиева, М. Юсупова, 1997-жылдан Ю. Шыгаев.
Категория:Маданият
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Лениндик сыйлык

thumb|upright|Лениндик сыйлык.
Лениндик сыйлык – 1925–1935-жана 1957–1991-жылдар аралыгында СССРде илим, техника, адабият, көркөм өнөр, архитектура жаатындагы иштер үчүн берилген сыйлык. Ар бир так жылдары ыйгарылган.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Сыйлыктар
Мавзолей

thumb|Галикарнастагы Мавзолей.
thumb|Тадж-Махал.
Мавзолей (грекче Mausoleion – Галикарнастагы, биздин заманга чейин IV к. ортосу, Кариянын башкаруучусу Мавсолдун күмбөзү) – адам көмүлгөн монументалдык курулуш. Мавсолдун учурунда башталып, аны жубайы Артемисия II (архитекторлор Пифей жана Сатир) бүтүргөн Галикарнастагы М. (бийик цоколдогу периптер пирамида менен квадригага бүтөт) дүйнөдөгү кереметтердин бири деп эсептелген. Бул эстеликти туурап башка дагы антик М-лери курулган, мисалы, Римдеги Адриандын М-и (Сант-Анджела Сепили, 135–140); үч ярустуу Сен-Ремидеги М. (биздин заманга чейин I к. аягы) орто кылымдагы М. (арабча – мазар) мусулман Чыгышында табынуучу жана ажыга баруучу ыйык жайга айланган. Эл сыйлаган адамдардын күмбөздөрүнүн үстүнө тургузулган курулуштар өздөрүнүн көлөмү жана жасалга кооздуктары менен айырмаланган. Даңкы далайга кеткен архитектуралык эстеликтерге Бухарадагы Исмаил Саманинин М-и (IX к. аягы – X к. башы), Самаркандагы Тимур жана Тимуриддердин М-и, Эмирдин көрү (1403–1404), Аградагы Таж-Махал (Шах Жахан менен анын аялынын күмбөзү, 1630–1652), Демидеги Хумаюндун М-и (XVI к. 2-жарымы) кирет. Европада антик М-лерин (XVIII–XIX к.), ак сарайлык-парктык ансамбл­дерде көбүрөөк чакан формаларда кеңири тараган (павловскидеги Павел Iнин М-и, 1805–1808, архитектор Жан Тома де Томон), дворяндык чарбактарда, XX кылымда некрополдордо (Эрлангерлердин үй-бүлөлүк М-и, 1914-ж, Москва, архитектору Ф. О. Шехтель). XX кылымда расмий репрезентативдик М. – күмбөздөрдү куруу традициясы жандана баштаган. Ири курулуштар, эреже катары, ордо шаарлардын борбордук аянттарына курулган. Алардын кээ бирлери өкмөттүк трибуна болуп кызмат кылган. (Москвадагы В. И. Лениндин М-и, 1924, 1929–30-ж. архитектору А. Ф. Щусев; Анкарадагы Кемаль Ата-Түрктүн М-и, 1944–45-ж., архитектору Э. Онат; Софиядагы Г. Дмитровдун М-и, 1949, архитекторлору Г. Овчаров, Р. Рибаров; Улан-Баатырдагы Сухэ-Батор менен Чойбалсандын М-и, 1950-ж. архитекторлору Б. С. Мезенцев, Чимид; Ханойдогу Хо-Ши Миндин М-и, 1975-ж.).

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Архитектура
Анри Матисс

thumbnail|200px|Henri Matisse (1933)

Анри Эмиль Бенуа Матисс (1869, Пикардия, Ле-Като – 1954, Ниццага жакын, Симьез) – француз живописчиси, графиги жана скульптору. Парижде Жюлиана академиясында А. В. Бугродон (1891-жылдан), Жасалга өнөр мектебинде (1893) жана Асем өнөр мектебинде (1895–99) Г. Мородон таалим алган. Неоимпрессионизмден (негизинен П. Синьяк), П. Гогенден, эски араб жана япон сүрөт искусствосунан, байыркы орус иконаларынан таасирленген. 1905–07-ж. фовизмдин лидери. 1915-жылдардан кубизмдин таасиринде жүргөн. М-тин негизги эмгектери: “Бий”, “Музыка” (1910, Ленинград, Эрмитаж), “Сүрөтчүнүн өнөрканасы” (1911, Москва, А. С. Пушкин атындагы сүрөт искусство музейи), “Музыка сабагы” (1916–17, Нью-Йорк, азыркы искусство музейи). М. монументалист катары да белгилүү.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Медаль

Медаль (ит. medalia ) – өзгөчө сиңирген кызматы, эрдиги, чоң жетишкендиги, белгилүү бир мааракенин урматына, кандайдыр окуяга катышкандыгына байланыштуу берилүүчү сыйлыктын бир түрү. Эки бетине сүрөт жана/же жазуу түшүрүлүп, металлдан жалпак жасалган белги. Адатта ал алтын, күмүш, колодон жасалат.

 Колдонулган адабияттар 

 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

 
Категория:Көрүнүктүүлүк белгилери
Мис ван дер Роэ, Людвиг

thumb|Ludwig Mies van der Rohe (1934)

Мис ван дер Роэ, Людвиг (1886, Ахен, ФРГ – 1969, АКШ, Чикаго) – немец архитектору. 1938-жылдан АКШда иштеген. 20-жылдардагы функционализмдин ири өкүлдөрүнөн. 1905-жылдан Берлинде архитектор Б. Пауль (1907-жылга чейин) менен П. Беренстин (1908–12) өнөрканасында иштеген. 1930–33-ж. Дессаудагы “Баухауздун”, 1938–58-ж. Иллинойс технологиялык институтунун (Чикаго) архитектура факультетинин директору болгон. 1910-жылдары неоклассицизм стилинде бир нече үй куруп, көп кабат үйлөрдүн эксперимент долбоорлорунун серияларын жараткан. 1926-ж. Берлинде экспрессионизм духунда К. Либкнехттин, Р. Люксембургдун эстеликтерин тургузган. Ал – Иллинойс технологиялык институтунун архитектура комплексинин (1942–58), Фокс-Риверде Франсуорт үйүнүн (1946–50), Чикагодогу Лейк Шор Драйв (1950–51) жана Коммонуэлс Променад (1957) көчөлөрүндөгү турак үйлөрдүн, Нью-Йорктогу Сигрем-билдинг конторасынын (1958), Батыш Берлиндеги Улуттук көркөм сүрөт галереясынын имаратынын жана башкалардын автору. М. в. д. Р. эстетикалык көз карашын неотомизм философиялык агымы менен байланыштырган. 1950–60-жылдары Батыш Европа жана АКШ архитектурасына чоң таасир тийгизген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Музей

thumb|Музей
Музей (лат. musaeum, грек. museion – музалар храмы) — көркөм сүрөт искусствосунда – көркөм чыгармаларды экспозициялоочу, окуп үйрөнүүчү, сактоо­чу жана чогултуучу мекеме. СССРде музей мамлекеттик илимий-изилдөөчү, маданий-агартуучу тарбиялык маанидеги мекеме болуп эсептелген. Сов. М-дин иш алып баруусунда материал чогултуп, аларды изилдөөдөн башка, көрүүчүлөр менен дайыма тыгыз байланышта болуп, лекция, экскурсия, кружок формасында иштөө, популярдуу адабиятты жана башка басып чыгаруу кирет.

 Дагы караңыз 
 Музей тануу

 Булактар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Панно

Панно ― 1) архитектуралык интерьердин дубалына киргизилген жасалга маанидеги живопись чыгармасы. Монументалдык дубалга тартылган сүрөттөн айырмаланып, П. боз кендирде катардагы живопистик техника менен дээрлик өзүнө дайындалган орунга карабастан аткарыла берет. 2) П. – скульптуралык рельеф же живопись менен толтурулган (сейрек башка каражаттар менен) жана жээктелип бөлүнүп турган дубалдын үстүнүн бир бөлүгү.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Парфенон

thumb|Парфенон.
Парфенон (грекче parthenos – кыз дегенден) – байыркы грек искусствосунун эң мыкты эстелиги. Афины шаарында Биздин заманга чейин 447–438-ж. архитектор Иктин менен Калликрат акрополдо курган. П-дун ченеми 30, 89 м Х 69,5 м; 8Х17 сандагы колонналардын бийиктиги 10,43 м. П-дун имараты ак мрамордон салынган. Фасад фризи кентавромахия, амазономахия, гигантомахиялардын сүрөтү тартылган метод менен триглифтерден турат. Фронтондору Афинынын (грек мифологиясындагы теңир аял) төрөлүшүнү жана анын Аттиканы бийлөө үчүн Посейдон менен талаш-тартышын чагылдырган барельеф менен жасалгаланган. 1687-ж. түрктөр менен болгон согушта, венециялыктар Акрополду курчоого алганда П. кыйраган. 1801–03-ж. П-дун көп скульптуралары Улуу Британияга алынып кетип, 1816-ж. Лондондогу Британ музейине коюлган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Категория:Афина
Пастель

thumb|Пастель
Пастель (французча  pastel, итал. pastello; «пастэль» деп окулат) – П. деп аталган живопистин (же сүрөт тартуучунун) өзгөчө техникасы үчүн арналган боёк материалы. Ал кагазга оролгон кыска түрдүү таякчалардан (карандаш деп аталган) даярдалат жана кургак боёк күкүмүнөн же агартуучу заттардын кошундусунан турат. Пастелдик карандаштар катуу, орто жана жумшак болот. Пастелдик боёктор менен тартылуучу живопись (сүрөт тартуу) техникасы да П. деп аталат. П. менен атайын даярдалган картондун, кагаздын кээ бир сортторунун тегиз эмес үстүндө катуу карандаш менен баштап, жумшак карандаш менен бүтүрүп иштешет, ал эми боёк күкүмү колдун манжасы менен тегиз жеткирилип, сейрек растушка менен сүртүлөт. П. үчүн боёк катмарынын баркыт сымал жылтырабаган үстүңкү бети, таза жана ачык өң мүнөздүү. Бул техниканын эң башкы жетишпеген жагы – боёктун оңой күбүлүп түшүп калчу үстүңкү бетиндеги бөлүкчөлөрүнүн начар жабышып турушу; аларды бекемдөө П-дин негизги жакшы жактарынын бир бөлүгүн жоготуп коюу менен калыбына келтирилет. П. кыл калем менен суулуу соус техникасы аркылуу аткарылат. Бул ыкма боёк катмарын бекемдейт, бирок сейрек колдонулат, себеби пастель живописинин мүмкүнчүлүктөрүн жардылантып жиберет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Пигмент

thumb|Пигменттер (Индияда).
Пигмент – көркөм сүрөт искусствосунун технологиясында көркөм материал катары боёктордун бардык түрүнүн ажырагыс бир бөлүгү болуп эсептелген түстүү күкүмдөр менен боёктордун түстүк сапаты аныкталат. П-ке кошулган чапташтыруучу заттан боёктун техникалык касиеттериндеги өзгөчөлүктөр (мисалы, акварель менен пастелдин айырмасы) алынат.

 Байланыштуу макалалар 
 Пигменттер (Биология)

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Пабло Пикассо

thumb|Pablo Picasso (1962)

Пикассо (өз аты-жөнү – Руис-и-Пикассо) Пабло (1881, Испания, Малага – 1973, Франция, Мужен) – француз сүрөтчүсү, ата-теги испан. Адегенде атасынан (Х. Руис), кийин Ла-Корунья (1894–95), Барселона (1895-жылдан) жана Мадрид шаарларындагы асем искусство мектептеринен таалим алган. 1904-жылдан Парижде жашаган. Алгачкы маанилүү чыгармалары: “Жакыр карыя менен бала” (1903), “Шар үстүндөгү кыз” (1905). 1907-ж. П. реалисттик салттан чектеп, авангардизм жана кубизм багытына оогон (“Желпүүр кармаган аял”, 1909 жана А. Волларддын портрети, 1910). 1910-жылдардын ортосунан неоклассицизм (“Булак боюндагы үч аял”, 1921; “Эне жана ымыркай”, 1922) үлгүсүндө, 1910-жылдын аягында карапайым адамдарды (“Балыкчы”, 1918; “Дем алып отурган дыйкандар”, 1919), 30-жылдардын 2-жарымында буржуазиялык кысымдан запкы чеккендерди (“Ыйлап жаткан аял”, 1937; “Мышык менен чымчык”, 1939) тарткан. Кийин Франциянын Элдик фронтунун көрүнүктүү ишмери катары “Генерал Франконун тилеги жана калптары” (1937) деген сериясында фашизмдин маңызын ашкерелеген. Экинчи дүйнөлүк согуш (1939-45) кезинде фашист немец аскерлер басып алган Францияда калып, Каршылык көрсөтүү кыймылына катышкан. “Тынчтык көгүчкөнү” сүрөтүндө (тушь, 1947), “Тынчтык” жана “Согуш” панносунда (1952) П-нун гумандуу көз караштары даана байкалат. 40-жылдардын акырынан П-нун чыгармачылыгы көп кырдуу өнүккөн. Ал станоктук живописте, скульптурада (“Козу кармаган адам”, коло, 1944), карапа жасоодо (2000дей буюм), өзгөчө графикада (сүрөт, офорт, линогравюра, литография жана башкалар) белсемдүү иштеген. П-нун чыгармачылыгы XX кылымдагы искусствонун бардык түрүнө зор таасири тийген жана тийгизүүдө. П. 1950-ж. Тынчтыктын Бүткүл дүйнөлүк советине шайланган. Тынчтыктын Эл аралык сыйлыгынын (1950) жана “Элдер ортосунда тынчтыкты чыңдаганы үчүн” Эл аралык Лениндик сыйлыгынын (1962) лауреаты.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Пирамида

thumb|Хеопс пирамидасы.
thumb|right|Айдын пирамидасы, Теотиуакан
Пирамида (архитектурада) – пирамида (кээде тепкич-тепкич же мунара сымал) түрүндө курулган монумент курулуш. П. көбүнчө байыркы убактарда салынган. Демейде Байыркы Египеттин фараондорунун күмбөздөрү П. деп аталган (биздин заманга чейин 2800–1700-ж. чамасында). П-лар фараондордун жанда жок улуулугун даңазалоого тийиш болгон. Байыркы Египет П-ларынын ичинен эң ириси – Гизадагы Хеопс П-сы (бийиктиги 146,6 м, биздин заманга чейин XXVIII к.). П. курулуштары мындан башка Борбордук жана Түштүк Америкада да тургузулган. Байыркы Рим менен Европанын искусствосунда П-нын мотивдери мемориал түрүндөгү курулуштарда пайдаланылган.

 Байланыштуу макалалар 
 Египет пирамидалары
 Пирамида чокусу

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Архитектура
Пластилин

thumb|Пластилинден жасалган киши
Пластилин (французча plastiline) — скульптуралык жабыштырып жасоо үчүн пайдаланылуучу материал, ажайып кошундудагы жумшак ийкемдүү масса. Ал тазартылган, кылдаттык менен майдаланылган жана мом менен боёочу заттардын кошундусунан турат. Пластилин көп учурда убактылуу көмөкчү материал катары колдонулат (мисалы, эскиз жасоодо); төмөнкү температурада эритилген жана жумшартылган негизги материал катары (майда пластика үчүн гана колдонулат) ал сейрек колдонулат.

 Булактар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Оюн-зоок
Регистан

thumb|Регистан (1969).
Регистан – Иран тайпак тоосунун чыгыш бөлүгүндөгү чөл. Афганстандын түштүгүндө. узундугу 400 кмден ашык, туурасы 200 кмдей. Аянты 40 миң км2. Жантайыңкы түздүк (бийиктиги чыгышында 1500 м, батышында 800 мге чейин). Сейрек шыбак-эфемерлүү өсүмдүктөр, дарыя өрөөндөрүндө (Гильменд ж. б.) тал-терек өсөт. Көчмөн мал чарбачылыгы басымдуу. Оазистер сейрек кездешет. Түштү-батыш четинен афган-пакистан чек арасы өтөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Чөлдөр‎
Категория:Ооганстан