Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Чоң сегиз

Чоң сегиз - (англ, расмий аталышы Group of eight, G8, орус. — Большая восьмерка) - эл аралык клуб, эл аралык уюм болуп саналбайт, ал эл аралык келишимде негизделген эмес, уставы жана катчылыгы жок. 

Клубдун чечимдери мүчө-мамлекеттер үчүн атайын күчке ээ эмес. Бул клуб G6 форматында Франция президентинин демилгеси менен Рамбуйе сарайында 1975-ж. 15-17-ноябрда Франция, АКШ, Улуу Британия, ФРГ, Италия жана Япониянын мамлекет жана өкмөт башчыларынын кеңешмесинде түзүлгөн. 

1976-ж. «G6» курамына Канаданы кошуу менен G7, ал эми 1991-2002-жж. Орусиянын кошулушу менен («7+1» схемасы боюнча - Улуу Британия, Германия, Италия, Канада, АКШ, Франция, Япония жана Россия) G8 форматы калыптанган. 

Мүчө [Мамлекет|мамлекеттердин]] лидерлеринин расмий эмес форуму болуп эсептелет (Европалык комиссиянын катышуусу менен), анын чегинде актуалдуу эл аралык көйгөйлөргө мамиле кылууну макулдашуу ишке ашырылат. 

2014-ж. 1-январынан тарта Чоң сегиз төрагалыгы Орусияга өткөн. Бирок Крымды өзүнө кошуп алгандан кийин 2014-ж. 18-мартта Орусия G8 курамынан чыгарылган. 
2014-ж. 4-июнда Брюсселде G7 саммити болуп, ал Орусияны катыштырбай туруп өткөн.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Хантингтон Самуэл

thumb|Samuel P. Huntington (2004)

Хантингтон Самуэл (1927-2008) - америкалык саясат таануучу. 

1984-ж. саясий илимдердин америкалык ассоциациясынын вице-президенти, 1985-ж. президента болуп шайланган. Хантингтон структуралык функционалдык ыкманын негизинде жаткан өнүгүү концепциясына негизги көңүлүн бурган. Ал социоэкономикалык модернизациядан саясий өнүгүүнүн бөлүнүп чыгышында зор ролду ойногон. 

Институттардын начарлашы жана кулашы, алардын пайда болушу, өнүгүшү жана
жетилиши — Хантингтондун изилдөөсүндөгү негизги проблемалардын бири. «Өзгөрүлүүчү коомдордогу саясий тартип» китебинде (1968) ал бир жагынан болуп жаткан модернизациялоо процесстеринин, экинчи жагынан - адаттагы, өткөөл же бүгүнкү күндөгү саясий структуралардын күчү, стабилдүүлүгү же алсыздыгынын ортосундагы «эквиваленттик өз ара аракеттерге көңүлүн бурган. Хантингтонго ылайык саясий уюмдарды жана процесстерди «институтташтыруу» — саясий өнүгүүнүн критерийи болуп саналат. Жакшы институтташтырылган мамлекеттик түзүлүшкө ылайыкташуунун, автономиянын жана келишүүчүлүктүн жогорку деңгээли таандык. Жалгыз гана ушундай түзүлүш дайыма өзгөрүп туруучу социалдык максаттарга ылайыкташууну камсыз кылат.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Халиф

Халиф (араб. - орун басар) - мусулман жамааты жана теократиялык мусулман мамлекетинин башчысы, бир катар мусулман мамлекеттеринде — мамлекет башчысынын аталышы. 

Халиф - Алла-Тааланын элчиси Мухаммеддин мурасчысы делет. Чындыгында Халифдер дүйнөдөгү мусулмандардын башчысы катары каралган. Суннизмдр Халиф наамы имам же башкаруучулар менен бирдей, ал эми шиизмде Халиф наамы колдонулбай, имам же имамат колдонулат.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Фридрих Август фон Хайек

thumb|right|Фридрих Август фон Хайек
Хайек Фридрих фон Август (1899-1992) - австриялык экономист жана саясат таануучу. 

Хайектин кээ бир экономикалык идеялары анын белгилүү китеби «Кулчулдукка жол» негизги болуп калган. Бул эмгегинде Хайек тоталитаризмге экономикалык пландоонун
көрө билбеген кесепети катары карайт да, классикалык либерализмдин баалуулугуна көңүл бурат. Ал белгилүү мамлекеттик активдүүлүктү көңүлгө алат, бирок аны мыйзамдын бийлиги жөнүндөгү идеяга ылайык чектөө зарыл деп эсептейт. 1960-ж. Хайектин «Эркиндиктин конституциясы» аттуу негизги эмгеги жарык көргөн. Анда ал жарандардын материалдык пайдасы жана кичине мажбурлоо - классикалык,
либералдык, социалдык тартиптин мүнөздүү белгилери деп көрсөткөн. Бул китептен соң «Мыйзам, мыйзам чыгаруу жана эркиндик» (1973—79) аттуу үчилтиги басылып чыккан.

Бул эмгегинде Хайек классикалык либерализмди эволюционизм идеялары менен бириктирип, укуктук позивитизмге чабуул коёт. Ал социалдык акыйкаттуулук идеясын жокко чыгарып, өз көңүлүн акыйкаттуулукту - мыйзамды жана орнотулган укуктарды сыйлоо сыяктуу адаттагыдай түшүнүүгө басым жасаган. Хайек ошондой эле кызыккан топтордун плюралисттик саясатын сынга агтган. Ал рынок тартибинин стабилдүүлүк проблемасын талкуулап, бийликти жаңыча бөлүштүрүүнү кошуп, өнүктүрүлгөн либералдык түзүлүш үчүн радикалдуу чараларды сунуш кылган.

Колдонулган адабияттар
 Хайек Ф.А. Жазмыштуу текебердүүлүк: Социализмдин каталары / Англис тилинен кыргызчага которгон Т.К.Чоротегин. - Бишкек: “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1998. –– 268 бет. –– (Hayek F.A. The Fatal Conceit: The Errors of Socialism. The Kyrgyz translation by T.Chorotegin.) –– ISBN 9967-11-025-2.
 Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8 
 Карл Поппер. Бүтпөс изденүү. Интеллектуалдык өмүрбаян. (Karl Popper. Unended Quest. An intellectual autobiography) / Англис тилинен которгондор Г.С.Касмамбетова, Т.К.Абдиев; кыргызча басылышынын илимий ред. Т.Абдиев; сүрөтчүсү Э.Тилеков. –– Бишкек: “Ариал-Принт” фирмасы; “Кыргызстан-Сорос” фонду, 1999. –– 292 б. 

Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Категория:Саясат таануу
Категория:XX кылым
Категория:Европа
Категория:Илим
Категория:Инсандар
Категория:Философия
Фрустрация

Фрустрация (лат. frustratio — 1) алдоо, жаңылтып жиберүү;
2) иш ордунан чыкпай калуу; 
3) курулай үмүт) - саясий психологияда - коомдук-саясий ишмердүүлүктүн ички жана
сырткы сүрөттөлүшүнүн туура келишпегендигинин натыйжасындагы дискомфорт абалы.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Топтук эгоизм

Топтук эгоизм — коомдук кызыкчылыктарга запал келтире турган адамдардын тобунун, кандайдыр бир жамаатынын, бирикмесинин өз кызыкчылыгын көздөгөн мотивациясын билдирүүчү соз айкашы; «топтошуучулук (групповщина)» терминине мааниси жактан жакын, биздин коомдук-саясий адабият менен публицистика үчүн салыштырмалуу жаңы түшүнүк. 

Андан көрүнүштүн моралдык жагына өзгөчө басым жасалганы менен гана
айырмаланат. Айыггтоо контекстинде гана колдонулат. Социалдык кубулуш катары Топтук эгоизм дээрлик адамзаттык цивилизация сыяктуу эле байыркы. Анын келип чыгышы бир жагынан эмгектин бөлүнүшү жана социалдык-топтук дифференциация менен байланыштуу болсо, экинчи жагынан нормативдик регуляциянын көп түрдүү тутумунун болушу менен да байланыштуу. Топтук ишмердиктин автономдуулугуна жана бир эле мезгилде саясий турмушта ар түрдүү моралдык стандарттардын катышынын аркасында үстөмдүк кылуучу социалдык нормалар менен топто кабьш алынган жүрүм-турум стандарттарынын ортосунда ажырым сөзсүз пайда болот.

Жалпы кабыл алынган нормалардан минтип четтеп кетүү тике, карама-каршы баалуулук векторуна ээ болуп, айталы, альтруизм, ошондой эле эгоизм менен айырмаланышы мүмкүн. Социалдык нормаларга карата жүрүм-турумдагы маанилүү флуктуациялар моралдык жана укуктук жонго салуу менен кармалат, ошол эле мезгилде баалуулук элестөөлөрүнүн өздөрүнүн эволюциясынын фактору болот.
Каралып жаткан кубулуштун баалоо критерийлери тарыхый жактан шартталган жана
кыймылдуу. Инновациялардын демилгечилери зарьшдыгына жараша өзгөчөлөнүүгө, иш-аракеттердин топтук образына түрткү болоору анык. Ошондой эле авангардцык топтор адамзаттык чыгармачьшыктын бардык түрлөрүндө орнотулган нормаларды сыйлабагандык, бийик амбиция, топтошуучулук күнөөлөрүн алышкан. Ушул эле ойду алгач ересь, фракциондуулук, партикуляризм ж.б. делип четке кагылган жана кийин конституциялык же социалдык норма катары ырасталган саясий идеялар менен элестөөлөрдүн уюшулган алып жүрүүчүлөрү жөнүндо дагы айтууга болот. Жогоруда келтирилгендер дегеле «Топтук эгоизм» түшүнүгүнүн баасын түшүрбөйт, бирок аны ашыкча кеңири жана жөндүү колдонууга карты абайлайт. Ошентсе дагы Топтук эгоизмдин аныктоочу белгилери болуп коомго, анын маданий фондуна, адамдардын
ден соолугу'на тике материалдык чыгым, ошондой эле жалпы адамзаттык нравалык нормаларга зыян келтире турган топтордун активдүүлүгү саналат. Мындай көрүнүштөр согуштардын, социалдык кризистердин, массалык эпидемиялардын ж.б. кубулуштардын экстремалдык шартында тездейт, аномия жаралганда, нормативдик көзөмөл механизмдери начарлайт.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Толеранттуулук

Толеранттуулук (лат. tolerantia - чыдамдуулук, көтөрүмдүүлүк) - кандайдыр бир нерсеге, анын ичинен, башкалардын оюна, диний ишенүүсүнө чыдамкайлуулук, сабырдуулук. 

Улукмырза сила.Толеранттуулук термини көптөн бери медицинада (иммунология, токсикология, фармакология) токсикалык жана фармацевтик препараттарды
сезүүнүн төмөндөшү, ошондой эле кээ бир антигендерге иммунологиялык реакциялардын жоктугун же начарлаганын белгилөөдө колдонулган. Саясаттагы Толеранттуулук башка саясий, идеологиялык көз караштарга, концепцияларга
чыдамдуулук менен мамиле кылууда чагылдырьшган. Саясий термин катары Толеранттуулук XX к. экинчи жарымынан тартып бул же тигил саясий
күчтөрдүн, бийликтин субъектилеринин, идеологиялык саясий оппозициянын чөйрөсүндө айтылып, конституциянын чегинен чыкпастан туруп, жарандык коомдун түрдүү социалдык топторунун же жалпы өлкөнүн саясий климатына таасир тийгизе турган башкача ойлоого, пикирлерге жана баалоого карата чыдамдуулугун билдирүү үчүн колдонула баштаган.

Айрым саясий ишмердин турмушунда саясий Толеранттуулук анын саясий каршылаштарынын пикирин угуу жөндөмдүүлүгүндө жана даярдыгында, алардын тууралыгын, өзүнүн каталыгын жана жаңьшыштыгын таануусунда чагьшдырылат.
Бул болсо инсандын жогорку саясий маданиятынын күбөсү болуп эсептелет. Саясий Толеранттуулук жарандык коомдун калыптануусунун башкы шарты, саясий кампрамисстерге жетүүгө, коллективдик чечимдерди консенсус жолу менен кабыл алууга алдын-ала өбөлгө болуп эсептелет. Толеранттуулук саясий бийликтин принциптеринин бири деген пикир саясат таанууда ырасталууда.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Тарган

Тарган (Targan) - Кыргыз каганатындагы жогорку мамлекеттик башкаруу титулу (VI-
XIII кк.), бийик таасирдүү кызмат даражасы, наамы, коомдогу өзгөчө укуктарга ээ болгон аскердик катмарды (кыргыз коомундагы өзгөчө социалдык катмар) аныктаган. 

Бул термин же башкаруу институту кийинчерээк Чынгыз-хан жана анын мураскорлору түптөгөн мамлекеттик-башкаруу тутумунда (XIII-XIV кк.) да кабыл алынып, колдонулгандыгы маалым. 

Кыргыз тилинде: 
 1. Согуштук куралдарды жасоочу уста; 
 2. Өтмө мааниде: Ардактуу, касиеттүү, ыйык, кадырлуу, сыймыктуу дегенди туюнтат.

Монгол тилинде төмөнкү маанилерде чечмеленет: Дархан. 
 1. Уста, устакана; Дархан
 2. Ыйык, аяр, кол тийбес; 
 3. Тарых. Мамлекеттин алдында аткарылуучу ар кандай милдеткерликтен бошотулган эркин адам. 

Бул мамлекеттик башкаруу титулу, бийлик мансабы кыргыздарда эрте орто кылымдардан эле белгилүү болгон. 

Сужи-Давандагы (азыркы Монголия) кыргыз жазуу эстелигинде:

«...Мен кыргыз баласымын, буйрукмун, Бойла Бага Тарганмын...» — деген маалыматтар бар. Бул титул Түрк каганатында да (VI-VII кк.) белгилүү болтан. Кыргыз кагандарынын оргөөсү жайгашкан Уйбат өрөөнүндөгү (Хакасия) үчүнчү кыргыз эстелигинде: «...Теңирим жалгады (колдоду), калың журтуму, үч уулуму көрбөдүм, мен Тархан Саңгунмун, мен Эл-Чур (Чор) элинин пайдасы үчүн күрөштүм...» - деген маалыматтар бар. Дархандар (тархандар) орто кылымдардагы монгол хандарынын са-
райында «кол тийбес укугуна ээ болушкан».

Байыркы турк доорунда темир уста бир эле учурда шамандык жана кагандык милдетти
аткаргандыгын аныктаган фактылар бар. Бул мисал темир устанын коомдогу ээлеген ордун чагылдырган. «Манас» эпосунда Даркан деген эпизоддук кейипкер, белгилүү уста баяндалат.

Эпостун айрым варианттарында Манас үчүн Даркан ак болоттон кылыч жасап берет. Тарган - таанымал чыгыш таануучу Э.Пуллиблэнктин пикиринде титул катары эзелки хунну доорунан эле белгилүү болтан. Чындыгында эле, Кытайдын Хан династиясынын доорундагы хуннулардын «шаньюй» титулу кытай транскрипциясындагы «Targan» маанисине дал келет. Демек, «тарган» (Targan) термини оболу «уруу бирикмесинин башчысы», «мамлекеттин жетекчиси» маанисин туюнтушу ыктымал. Жогоруда келтирилген айрым мисалдардан «дархан» сөзүнүн баштапкы мааниси «эркин», «кол тийбес», «милдеткерликтен бошотулгандар» дегенди түшүндүрөт деген тыянакка келүүгө болот. Демек, бул термин байыркы кыргыз коомундагы салыктан бошотулган, каганга жакын, эркин аскер адамдарынын өзгөчө катмарын, туруктуу аскер бөлүктөрүнүн мүчөлөрүн түшүндүргөн. Дархан - Ысык-Көл кылаасындагы айылдын аталышы катары да маалым.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Табияттан тышкаркы күчтөр

Табияттан тышкаркы күчтөр - мифтик көз караш боюнча табияттын мыйзамдарынан жогору турган жана аларга баш иймек турсун аларды башкарган, таасир эткен күчтөр-кудайлар, периштелер, жин-шайтандар, ар түрдүү рухтар, дөөлөр ж.б. 

Табияттан тышкаркы күчтөргө болгон ишеним үч бөтөнчөлүк менен мүнөздөлөт: 
 1)ал күчтөргө болгон далилсиз эле ишенүү; 
 2) андай динге ишенген адамдардын өз мамилесин ар дайым эмоционалдуу (кубаныч, тан, калуу, коркуу, жек көрүү ж.б. сезимдер) түрдө көрсөтүү; 
 3) ал күчтөр адамдардын тагдырын аныктай алат жана адам өз тарабынан ага белгилүү жол менен таасир тийгизип, анын көңүлүн өзүнө бурат, боорукердик мамилесин пайда кыла алат деген ынанууну ичине камтыйт.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Социалдык кепилдиктер

Социалдык кепилдиктер - коомдун мүчөлөрүнүн социалдык-экономикалык укуктарынын ишке ашуусун камсыз кылуучу материалдык жана юридикалык каражаттар.

Эмгекке, эс алууга, турак-жайга, акысыз билим алууга жана медициналык жардамга, карылыкта материалдык жактан камсыз болууга жана ишке жөндөмдүүлүгүн жоготкон учурда ж.б. болгон укуктар. Социалдык кепилдиктертер социалдык саясат менен камсыз кылынат. Социалдык кепилдиктертин көпчүлүк түрлерүнүн материалдык негизи катары мамлекеттин жана ишканалардын социалдык фонду саналат - улуттук кирешенин бир бөлүгү, коомдун мүчөлөрүнүн социалдык артыкчылыктуу
суроо-талаптарын социалдык камсыз кылууга жана акысыз же жеңилдетилген негизде (билим берүүдө, ден-соолукту сактоодо ж.б.) канааттандырууга багытталган. Социалдык кепилдиктертин өзгөчө түрү болуп - мыйзамдуу бекитилген социалдык
жеңилдиктер, б.а. калктын белгилүү бир катмарына (Мис., эмгек жана жашоо шарты начар) көрсөтүлүүчү өзгөчө социалдык укуктар жана мүмкүнчүлүктөр; ошондой эле аялдар, жаштар, майыптар, карылар сыяктуу социалдык-демографиялык топтор.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
СВОТ

СВОТ (SWOT-анализ) (англ, strength - күч, кубат, weak - бошоңдук, солгун тартуу, opportunity - мүмкүнчүлүк жана threat - коркунуч) - кыскартылган татаал сөз, СВОТ - анализ деп айтылат. 

Бул термин компания (фирма) менеджери тарабынан экономикалык кырдаалды анализ жасоо үчүн пайдаланылат; мында ал (компания) өзүнүн иш-аракеттерин, ошондой эле колдогу (же мүмкүн болуучу) ресурстарды ишке ашырат. Англис сөзүнүн «кубат»,
«бошоң», «мүмкүнчүлүк» жана «коркунуч» баштапкы ариптеринен (тышкы чөйрө боюнча алып Караганда) түзүлгөн. Бул факторлорду эсепке алуу менен фирманын абалы аныкталып белгиленет да, андан кийин тиешелүү милдеттер коюлуп, кубаттуулукту өстүрүү жана бошоңдукту жоюу, ошону менен мүмкүнчүлүк-өрдү пайдалануу жана алдыда кездешүүчү коркунучтун алдын алуу боюнча план түзүлөт.
Мында муну эске алуу өтө зарыл болуп саналат ишкананын тышкы чөйрө менен байланышы динамикалуу болуп, эч качан статикалык болбойт. Ошондуктан күн сайын анын ресурстары табылгалуу жана табылгасыз келишимдерге, жумуш иштөөчүлөрдүн санына, жаңы продукцияларды иштеп чыгуу жана өндүрүп чыгарууга (жаңы жумуштардын, тейлөөлөрдүн аткарылышына), инвестицияларга байланыштуу өзгөрүп турат. Алардын негизгилеринин бири (фирмага карата катышы боюнча алып Караган-
да): экономикалык чөйрө (инфляция, салыктар, пайыздык ставкалардын ченеми ж.б.), саясий кырдаал (өкмөттүн алмашуусу, саясий туруксуздук ж.б.), укуктук чөйрө (ишкананын ишаракетгерине тиешелүү мыйзамдык өзгөрүүлөр ишкердиктин бул же тигил багыттарын демилге аркылуу өнүктүрүп же тескерисинче жабыркатып, кызматкерлерди жумуштан чыгарууну татаалдантып же жөнөкөйлөтүп жибериши мүмкүн), технологиялык чөйрө (жаңы технология, эгерде аны иштетүүдө атаандаш ийгиликке жетишкен болсо, атаандаш жөндөмдүүлүктү жогорулатууга же аны
төмөндөтүүгө алып келиши ыктымал), социалдык-маданий чөйрө (жаңы социалдык
идея, модалар жана фасондор), табигый-климаттык кырдаал жана демографиялык жагдай.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Саясий тарбия

Саясий тарбия - саясий аң-сезимге жана калктын жеке адамдын сезүүсүн жанаац-сезимин, топтук саясий сезим менен коомдук сезимди бүтүндөй калыптандырууну камтыган жүрүм-турумуна тутумдуу жана максаттуу таасир этүү процесси. 

Саясий тарбиянын максаттары, мазмуну жанауюшулушу коомдун саясий тутумунун мүнөзү менен аныктапат жана аны сактоо менен өнүктүрүүнүн кызыкчылыктарына кызмат кьшат. Саясий тарбиянын негизги милдети азыркы тутумда өкүм сүрүп жаткан саясий баалуулуктардын, саясий жүрүм-турумдун нормаларынын жана нормативдик үлгүлөрүнүн массалык тамыр жайышы жана сакталышы болуп саналат. Мунун өзү тутумда кабыл алынган саясий маданияттын түрлөрүнүн жайылышына байланыштуу. Саясий тарбия негизги эки: зарыл саясий маалыматты жайылтуу менен жыйынтыкталган рационалдык жана саясий мамилелердин жыйындысынын иштелип чыгышына алып келе турган эмоциялык компоненттерди камтыйт (кара: Саясий мамилелер). Биринчи компонент - саясий тутум үчүн зарыл болгон коом мүчөлөрүндө саясий билимдин минимумун камсыздай турган билим берүү тутуму. Мындай тутум көбүрөөк (тоталитардык вариант) же азыраак (демократиялык) катаал болушу мүмкүн. 

Саясий тарбия саясий социалдаштыруунун жеке учурларын дагы чагылдырат. Социалдаштыруунун максаттуу социалдык уюшулган ыкмасы катары Саясий тарбия биринчи кезекте бала бакчадагы Саясий тарбиянын элементтеринен тартып, балалык (пионер), өспүрүм, бой жеткен курактагы жана жаштар (комсомол) уюмдарындагы инсан катары калыптануу жылдарын саясий таасирге камтуу менен, масштабдык формаларды алат. 

Саясий тарбиянын интенсивдүүлүгүнүн даражасы коомдогу саясат менен идеологиянын энчилүү салмагынан коз каранды: ал канчалык жогору болуп, саясий тутум өзүн-өзү сактоо маселелери менен канчалык алек болсо, Саясий тарбия ошончолук масштабдуу жана интенсивдүү. Азыркы дүйнөнүн өлкөлөрүнүн басымдуу көпчүлүгүндө Саясий тарбияны камтыган тарбиялоо тутуму мамлекеттик мүнөзгө ээ же өкүм жүргүзгөн саясий тутумдан алынып, мамлекеттин көзөмөлүндө болот. Көзөмөл деңгээли тутумдун демократиялуулук деңгээли жана анын плюрализми, Саясий тарбиянын башка моделдеринин чыдамкайлыгы менен аныкталат.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Саясий пропаганда

Саясий пропаганда (лат. propaganda - таратууга, жайылтууга ээ) — кең мааниде —
саясий, философиялык, илимий, көркөм ж.б. идеяларды коомдо жайылтуу; тар мааниде - калктын көпчүлүгүндө белгилүү бир көз караштарды, идеяларды калыптандыруу, аларды коомдук аң-сезимге киргизүү жана көпчүлүктүн тиешелүү социалдык-саясий багыттарынын калыптануу процессине таасир этүү максатындагы саясий же идеологиялык пропаганда. 

Совет бийлиги доорунда, азыркы Түндүк Корей, Иран, Куба сыяктуу өлкөлөрдө Саясий пропаганда өтө күчтүү болгон.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Саясий жетекчилик

Саясий жетекчилик — саясий чөйрөдө жүргүзүлгөн стратегиялык жана тактикалык пландарды ишке ашырууга багытгалган коомдук ишмердүүлүктүн бир түрү, агымдагы
саясий процесстерди бир борбордон башкаруу.

Саясий практикада саясий чечимдерби иштеп чыгуу, кабыл алуу жана ишке ашыруу менен байланышкан жөнгө салып - башкаруучу Саясий жетекчилик тин жана үстөмдүк кылган саясий элитанын легитимдүүлүгүнө жетишүүгө жана кармап турууга багытталган Саясий жетекчиликти айырмалап карашат. Саясий жетекчилик тин субъектиси ким? — деген көз караштан алып Караганда ал персоналдык, элитардык-корпоративдик жана институционалдык болуп бөлүнөт. 

Персоналдык Саясий жетекчилик саясий чечимдердин кабыл алынуу жана ишке ашыруу процессине олуттуу таасир этүүгө талапкер болгон саясий лидер же айрым алынган жаран тарабынан жүргүзүлөт. Саясий бийликтин бутактары жана массапык маалымат каражаттары чечүүгө тийиш болгон маселелердин өзгөчөлүктөрү Саясий жетекчилик тин мазмунун шарттайт. Алсак, мыйзам чыгаруучу бийлик үчүн мыйзамдарды иштеп чыгуу ишмердүүлүгү мүнөздүү. Аткаруучу бийлик үчүн - ыкчамдуу Саясий жетекчилик жана саясий башкаруу. Сот бийлиги Саясий жетекчилик көзөмөлдөөчү кызматына адистешкен. Массалык маалымат каражаттары кимге тиешелүүлүгүне жараша, ар түрдүү саясий күчтөрдүн кызыкчылыктары үчүн массалык саясий аң-сезимге таасир этишет.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Саясий аңдуу

Саясий аңдуу - мамлекеттин өзүнүн жарандарынын саясий жашыруун ойлорун
аңдуусу. 

Көпчүлүк учурда аларга таасир этүү үчүн жүргүзүлөт. Саясий аңдуу демократиялык режимдүү мамлекетгерде негизинен мыйзам тарабынан тыюу салынган, бирок көпчүлүк өлкөлөрдө тигил же бул формада дайыма атайын кызматтардын үнсүз ишмердүүлүгүнүн жардамы менен колдонулуп келет. Тоталитардык жана авторитардык режимдүү мамлекетгерде Саясий аңдуу оппозицияпык саясий ишмердүүлүктүн артынан расмий кылмыштуу куугунтуктоо формасына ээ.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика