Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Лайлама

Wikipedia эркин энциклопедиясы
Лайлама - "Манас" эпосунда туруктуу кездешкен аталыш. Кытай, калмактардын диний башкаруучусу, кудайы катары айтыла берет. 
Мисалы, 1958 ж. чыккан "Манас" эпосунун1 томунун комментарийлеринде: "Лайлама - буддизм дининдегилердин диний башкаруучусу""Манас" эпосу, 1958 ж. -Ф.:, 1т., 264 б. делсе, 1978-1982 жж. чыккан Сагымбай Орозбак (Орозбаков) уулунун айтуусундагы "Манас" эпосунда берилген сөздөрдүн түшүндүрмөсүндө "Лайлама — калмактардын кудайы"http://bizdin.kg/elib/kitepter/html/manas/manas_so3/section14.html#title16|title=С. Орозбаков. "Манас" эпосу, 3т. - деп берилген. Манас энциклопедиясында: (1995 ж. 1 том, 382 б.) "(моңголчо даа лам, далай лама -улуу лама) - ламаизм дининдеги моңгол-калмактардын эң башкы ламасы". 

 Тибет бурканчылыгы 
Сөз өзөгү - лама (тиб. བླ་མ་, bla ma, орусчасы - лама) — тибет бурканчылыгында диний устат.http://rywiki.tsadra.org/index.php/Main_Page Дхарма сөздүгү, тибет-инглиш сөздүгү Дагы кара: http://rywiki.tsadra.org/index.php/bla_na_med_pa Бул аталыш санскрит тилиндеги "гуру" даражасына тектеш жана кадырлуу кечилдерге карата алардын жогорку руханий деңгээлин белгилөө максатында колдонулган же алардын диний кызмат даражаларынын билдирген, мисалы: Далай-лама, Панчен-лама (Тулку). 
Бурят жана калмак тилдеринде басым акыркы мунга коюлат — лама́'.

Тибет бурканчылыгы көп убакыт бурканчылыктын өзгөчө агымы катары каралып "ламаизм" аталып келген. Ламаизм аталышы XIX к. лаймалардын тибет коомундагы өзгөчө жогорку ордун белгилөө максатында немис окумуштуулары тарабынан киргизилген. Иш жүзүндө тибет бурканчылыгынын кадимки бурканчылыктан орчундуу айырмачылыгы жок. Устатты терең кадырлоо жалпы эле бурканчылыкка мүнөздүү. Азыр ламаиз термини туура эмес деп табылып, адатта "тибет бурканчылыгы" аталгысы колдонулулат.

 Калмак бурканчылыгы 
Эпосто чагылдырылган калмактарга, чыгыш моңголдорго, ойротторго тибет бурканчылыгы алгач XIII кылымда жеткен, бирок кеңири жайылуусу XVI аягы - XVII башына туура келет. Бул учурда калмактар Чыгыш Түркстанда Жунгар хандыгын, Чыгыш Казахстанда жана Алтайда турушкан. Бул жерлерде шаманчылыкка хандар кеңеши тарабынан тыйуу салынган болчу.

 Колдонулган адабияттар 
 Wikipedia эркин энциклопедиясынын маалыматтары.

 Шилтемелер 

Категория:Дин
Категория:Философия
Категория:Чыгыш философиясы
Категория:Тибет философиясы
Категория:Тибет
Категория:Манас эпосу
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Гностиктер

Гностиктер– христиандык теологияны байыркы Чыгыштын, о. эле неоплатонизм жана пифагореизм менен бириктирген диний-философиялык агымдын өкүлдөрү. 

Гностиктер баамдалбаган рухий биринчи башталышты кабылдашкан. 

Башкы Гносиктер Египеттик Валентин (2-к.) жана Сириялык Василид (2-к.).

 Дагы кара 
 Гностицизм

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
Категория:Философия
Аноним

Аноним (гр. – ысымсыз) – эч кандай атын да, фамилиясын да, псевдонимин да көрсөтпөй, белгилебей чыгарма жазган автор. Анын ким жазганын аныктоо атрибуция деп аталат. Бир кезде В. Г. Белинский, А. И. Герцен сын макалаларын, рецензияларын анонимдүү түрдө (тоголок) жазган. Кыргыз адабиятында мындай практика 30-жылдарда колдонулган.

 Колдонгон адабият: 
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. 
Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994

Категория:Адабият

ar:مجهول
ca:Anonimat
cs:Anonymita
da:Anonymitet
de:Anonymität
en:Anonymity
es:Anonimato
et:Anonüümsus
eu:Anonimatu
fr:Anonymat
he:אנונימיות
hi:अनामत्व
hu:Anonimitás
hy:Անանուն
id:Anonimitas
it:Anonimato
ja:匿名
ko:익명
nl:Anonimiteit
no:Anonymitet
pl:Anonimowość
pt:Anonimato
simple:Anonymity
sv:Anonymitet
yi:אנאנימיטעט
zh:匿名
Айдарбек уулу Алтай

Айдарбек уулу Алтай (1872, Нарын өрөөнү өлгөн жылы белгисиз) — төкмө акын. Акын, фольклор жыйноочу. Элдик ыр казынасын мыкты билген. Фольклор жыйноочу К. Мифтаков Алтайга 1922-жылы жолугуп, «Замана», «Санат» ырларын, жарамазандарын, «Асан Кайгынын батасын», «Калмырза менен Найманбайдын», «Найманбай менен Бекназардын айтыштарын» Кайыпбулак деген жерден өз оозунан жазып алган. Ал Калыгулдан келаткан «Замана» тематикасына кайрылган. Бирок, Алтай “Замана” санат ыр (кара ыр) деген берилген чыгармаларынын маани-маңызына, ал тарыхтагы маалыматтарга таянып карасак, өзүнүн кыял чабытын эркин жүгүртүп термелей алган санатчы, ошондой эле эл фольклорунун баалуу мурастарын жакшы билген ырчы болгондугун күбөлөйт. К. Мифтаков Алтайдын чыгармачылык ажары ачылып турган 50 жаш курагында жолукканы менен, анын билгендеринин баарын жазып алууга үлгүрбөгөн. Алтайдын мурастарынын негизги бөлүгүн жарамазандар түзөт. Диний ырым-жырымдар «Ак үйлүү бай», «Доом бар», «Азирейил», «Дүнүйө», «Мукамбет», «Жарамазан», «Орозо», «Чатыр-мутур», «Бата» жана башка чыгармаларында чагылдырылган.
 Булактар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Инсандар
Категория:Адабият
Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Филология
Ант ырлары

Ант ырлары – убада берүү, касам ичүү, ант берүү багытындагы элдик оозеки чыгармалар. Алар жоого жөнөп жаткан жоокерлер, аскер катарына алынган жигиттер тарабынан айтылган. Эпикалык чыгармалардын ичинде да ант ырлары учурайт. 

Мисалы,

 Антымдан жансам: 
 Төбөсү ачык көк урсун,
 Төбөсү туюк көр урсун,
 Төшү түктүү жер урсун!
 Караңгы түндө өлөйүн,
 Чыккан күндү көрбөйүн!
 Кечке жаным жетпесин,
 Таңга жетпей өлөйүн! 
 Антымдан жансам: 
 Ыйык жума каары урсун, 
 Абийиримдин агы урсун! 
 Жумшакты сылап көрбөйүн 
 Катууну кармап көрбөйүн. 
 Аманаттын анты урсун,
 Касиеттин наркы урсун!
 Адамдын сырын билбейин, 
 Асылды барктап кийбейин! 
 Касам ичем актыкка, 
 Тузга тийем тактыкка.
 Актыгыма ай күбө, 
 Кудайдан корккон жай күбө.
 Антымдан жансам,
 Акыретим айгине! 
 Аккан суунун шары урсун,
 Асмандын жарык таңы урсун! 
 Теңиртоонун каары урсун, 
 Ыйык Мекке шаары урсун!

 
Ант ырларында элдин ыйыктык жөнүндө түшүнүктөрү, алардын анимисттик-тотемдик көзкараштары камтылган да, жаштарды тарбиялоонун өзүнчө бир каражаты катары кызмат өтөгөн.

 Колдонгон адабият: 
 Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. 
 Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994

Категория:Адабият
Монархия

Монархия(Падышалык) (Monarchs <monos – жалгыз + archos < башкаруучу) – мамлекеттик башкаруунун бир формасы; мамлекеттик бийлик жеке бир адамдын колунда болот. 

Бийлик мураска калат. Тарыхта Монархиянын алгачкы формасы абсолюттук Монархия болгон. Ага кандайдыр бир өкүлчүлүк мекемелеринин жоктугу менен катар эле бардык мамлекеттик бийликтин монархтын, падыша, хан, император ж. б. колунда топтолушу мүнөздүү. Бүгүнкү күндө, 40 ашуун Монархия өкүм сүрүүдө; Монархиянын негизин конституциялык: монархтын укуктары жана полномочиелери өлкөнүн конституциялары тарабынан чектелип турат. Абсолюттук Монархия айрым өлкөлөрдө: Сауд Аравиясында, Катарда, Оманда, ОАЭда сакталып калган. Конституциялык монархиялар эки түрдө: дуалисттик жана парламенттик функцияларды аткарышат. Дуалисттик Монархия артта калган өлкөлөр үчүн мүнөздүү. Ал жерлерде феодализмдин калдыктары дале да болсо зор ролду ойноп, буржуазиянын экономикалык жана саясий позициялары алсызыраак. Дуалисттик Монархия негизинде начарлап жаткан феодализм менен күч алып аткан буржуазиянын ортосундагы компромисс. Саясий мекемелердин эки тиби – феодалдык Монархия жана буржуазиялык парламент өз ара мамлекеттик бийликти бөлүштүрүшөт. 

Буржуазиялык мамилелердин орношу менен дуалисттик Монархия парламенттик Монархияга же республикага өсүп жетет. Бүгүнкү күндөгү Монархия көпчүлүгү парламенттик. Монархтын бийлиги мамлекеттик бийликтин мыйзам чыгаруу, мамлекеттик башкаруу, өкмөттү көзөмөлгө алуу сыяктуу тармактарында чектелет. Монарх өкмөт башчысынын жана министрлерди дайындоо укугун сактап калган. Бирок, алар да парламенттеги көпчүлүк орунду ээлеген партиялык фракциялардын сунушу боюнча болот. Өкмөт монархтын өкмөтү деп эсептелет, бирок парламенттик жол менен түзүлүп, парламенттин алдында гана жооп берет. Монарх чыгарган мамлекеттик актынын бардыгы ылайык келген министрдин макулдугунан соң юридикалык күчкө ээ болот. Өнүккөн өлкөлөрдө монархтар коомду мамлекеттик башкарууда анча деле маанилүү эмес. Ал эми кээ бир өлкөлөрдө монархтар церемониялык укуктарга ээ болуп, жөн гана символикалык фигура бойдон калышкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9
Категория:Политология
Иллюзия

Иллюзия (лат. – жаңылуу, адашуу) – кабыл алуунун алдамчылыгы, сүрөттөлүп аткан нерсени реалдуулук катары түшүнүп калуу. Мисалы, “Айчүрөк” операсында каармандын көрүүчүлөрдүн көз алдында учуп кетиши. Чынында мында каарман-аткаруучу учпайт, анын кеби гана учат.left|400px

 Медицина 
Иллюзиялар— турмуштагы чыныгы нерселерди жана көрүнүштөрдү жаңылыш кабыл алуу. Иллюзиялар түрдүүчө айырмаланат. Сезүү органдарынын бөтөнчө функцияларына байланышкан Иллюзиялар физиологиялык деп аталат. Мындай И. айлана-чөйрөнүн объективдүү касиеттери менен шартталат. Психикалык Иллюзиялар адамдын сезүү-туюмунун өзгөчөлүгүнө байланыштуу. Психиатриялык тажрыйбада көбүнчө угуу жана көрүү Иллюзиялары көп учурайт. И. адатта оорулуу адамдарда байкалат, кээде дени сак адамдарда да кездешет. Аны башка кайгы-капа да күчөтүшү мүмкүн, бирок оору экенин түшүнбөстүктүн кесепетинен жаңылыш кабыл алуудан кабылдап кетиши ыктымал. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Кабылдоо

Кабылдоо, таалим, элдик оозеки чыгармалардын же башка бир автордун идеясын, темасын, көркөм ыктарын пайдалануунун эки түрү бар: чыгармачылык жана эпигондук. Биринчисинде автор өзүнөн мурдакы идеяны, тематиканы, көркөмдүк каражаттарды жеке чыгармалык манерасына жараша оригиналдуу пайдаланат. Экинчисинде болсо өзүнөн эч нерсе кошпостон, караманча кайталап, же белимчилик менен туурап гана чектелет.

Кыргыз жазуучулары реалисттик адабияттын алдыңкы салттарын, мурда болбогон проза жана драма жанрларын өздөштүрүүдө дүйнөлүк жана орус классиктеринен таалим алышты. Жазуучулар көп учурларда элдик сюжеттерди пайдаланышып, өздөрүнүн оригиналдуу чыгармаларын түзүшөт (мисалы, кабылдоо Жантөшевдин «Курманбек» эпосунун мотивинде жазылган драмасы).
каарман, кабылдоо Образ.
казал кабылдоо Газал.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Кыргыз Адабияты
Категория:Адабият
Категория:Инсандар
Категория:Маданият
Гомеостаз

Гомеостаз, гомеотазис (гр. homeo жана stasis – кыймылсыз абал) – өзүнүн параметрин жана физиологиялык функциясын белгилүү диапазондо кармаган организмдин касиети тышкы чөйрөнүн таасирине ички организмдин чөйрөсүнүн туруштук беришине негизделген. 

Гомеостаз идеясы биринчи жолу француз окумуштуусу К. Бернар тарабынан негизделген (1878). 1929-ж. америкалык биолог У. Кеннон өзүнүн «дененин акылы» деген концепциясына байланыштуу Гомеостаз терминин колдонууга киргизген. 1948-ж. У. Р. Эшби (Улуу Британия). Гомеостаз түшүнүгүн кеңири топтуу системаны моделдештирүүнү негиздөө үчүн колдонгон. 

Гомеостаз түшүнүгүндө табигый жана жасалма системага мүнөздүү өзгөрмө жана туруктуу диалектика чагылдырылат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Биология
Айталиев Ашыраалы

Айталиев Ашыраалы (1927-жылы Кант районунда жарык дүйөгө келген) – акын. Кыргыз Республикасынын эл артисти. Осмонкул, Калык, Алымкул, Ысмайылдан да таалим алган. Филармонияга 1946-ж. кабыл алынып пенсияга чыкканга чейин иштеген. Ал кыргыз-казак адабиятынын тарыхын, ошондой эле дүйнөлүк адабияттан көп окуйт.

Айталиевдин айтуучулуктагы бир өзгөчөлүгү окуяларды орду менен, символикалуу, ошондой эле табияттын адам жазымышы менен бирдигин шайкеш келтирип, төп сүрөттөй билет: “Карагул ботомдун” башталышында жайсыз мезгилге, чапкындуу учурга жараша айлана-чөйрө да жайсыз, суз тартып түнөрүп турса, чал-кемпир Карагулун алып көчүп келаткан тапта табият да алардын кубанычына ортоктош болуп, түрлүү дүйүм жемишин, тунук суусун даярдап, жадырап тосуп алат жана кадрылашат.

Айталиевдин “Карагул ботомунда”:

“Асынып жүргөн бараның, какбаш”,

“Ажалы беле баламын, какбаш!”

деген өңдүү таамай чыккан, ары жеткиликтүү, ары образдуу, күчтүү тизмектер, чебер баяндоолор арбын. Поэма узак, ошого жараша көркөмдүк деңгээли жогору, баштан аяк чыгармачылык эргүү, бир дем менен иштелип, окуялардын ирети, тартиби, жүрүшү өтө билгичтик, абдан изденүүчүлүк менен бар тарабынан жетик иштелген. Айталиевдин “Карагул ботому” анын чоң масштабдуу, болгондо да импровизатор айтуучу-дастанчылык, ырчылык чеберчилигин далилдеген чыгарма. Ал мурда айтып жүрбөсө да, уккан сюжетине салып “Карагул ботомду” Тажибай деген башкарманын өтүнүчү менен кайгылуу обонго келтирип, ошол замат шыдыр баяндап кеткенин эскерет.

Дегеле Айталиевдин күйүттү, кубанычты, ашыктыкты, досчулукту жүрөгү аркылуу туюндура билген. Буга Аксаткын менен Кулмырзанын” дастаны далил. Ал чоң чеберчилик менен жандуу аткарылып, радионун алтын фондуна жазылып алынган. Айталиевдин өнөрүнүн үчүнчү кыры – обончулугу. Айталиевдин “Жылкычы”, “Нарындан кат", “Ак шоокум” жана башка бир катар обондору классикага айланып, кыргыз эле эмес, казак, өзбек өңдүү коңшу элдерге да тарап кетти. Айталиев кээ бир обондорун импровизациялык ыкмада жараткан “Залкарлар арасында” деген (1986-ж) жыйнагы чыккан.

 Колдонулган дабияттар. 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Маданият
Категория:Адабият
Категория:Акындар
Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Филология
Категория:Төкмө акындар
Антоним

«Антоним» ( каршы +  — «аталыш») — Карама-каршы маанидеги сөздөр же сөз айкаштары. 

 Аргымактын куйругу – Бирде жибек, бирде кыл. Азаматтын жакшысы – Бирде мырза, бирде кул. (Алдаш Белек уулу)
 
Контексттен белгилүү болгондой, бул жердеги Антонимдер: жибек – кыл, мырза – кул. Өзгөрүлмөлүү жана карама-каршылыктуу турмуш көрүнүштөрүн ар тараптуу көркөм ачык берүүдө антонимдер поэтикалык каражат катары кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар. 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 004
 Сөз жасоонун жолдору

Категория:Адабият
Апогей

Апогей - («жерден алыс» – бир нерсенин эң бийик өнүгүшү, бийик чокуга жетиши. Көркөм чыгарма конфликттин Апогейи болушу мүмкүн. Сюжеттин Апогейи болушу мүмкүн ж. б.

thumb|300px|
1 Жер
2 Спутник орбитасы
3 Жер спутниги
4 Жердин экватор сызыгы
5 Жердин айлануу догосу
6 перигей
7 апогей
8 апсид сызыгы

 Колдонулган дабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Категория:Космос

af:Apside
als:Apsis (Astronomie)
ar:قبا
be:Апацэнтр і перыцэнтр
be-x-old:Пэрыцэнтар і апацэнтар
bg:Апсида (астрономия)
bn:অপদূরবিন্দু
bs:Periapsis
ca:Àpside
cs:Apsida (astronomie)
da:Apsis (astronomi)
de:Apsis (Astronomie)
el:Αφήλιο
eo:Apsido
es:Apoastro
et:Apsiid (astronoomia)
fa:اوج و حضیض
fr:Apsides
gl:Apse
he:אפסיד
hi:सूर्योच्य
hr:Periapsis
ht:Afeli
hu:Apszispont
id:Apsis
io:Apsido (astronomio)
it:Apside
ja:近点・遠点
ka:აპოცენტრი და პერიცენტრი
kk:Афелий
ko:장축단
la:Apsis
lt:Apsidė (astronomija)
lv:Apsīda
mk:Периапсида
ml:അപസൗരം
mr:उपनाभी बिंदू
ms:Apsis
nds:Apsis (Astronomie)
nl:Apofocus en perifocus
nn:Apsis i astronomi
no:Apsis (astronomi)
pl:Apsyda (astronomia)
pt:Apoastro
simple:Apsis
sk:Apsida (astronómia)
sl:Apsidna točka
sr:Периапсис
sv:Apsis
ta:சுற்றுப்பாதை வீச்சு
th:จุดปลายระยะทางวงโคจร
tr:Enberi
uk:Перицентр та апоцентр
vi:Củng điểm quỹ đạo
zh:拱點
Касым Каимов

Касым Каимов (1926, Талас району – 1989, Бишкек ш.) – жазуучу, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1976), КМУнун филология факультетин (1955) бүтүргөн. 

Чыгармачылыгын 1942-ж. ыр, фельетон, очерк жазуудан баштаган. Биринчи китеби “Соңку жолугушуу” деген ат менен 1955-ж. чыккан. Бул жыйнак жазуучунун кадыресе калеми төшөлүп, дитиндеги чыгармачылык максатын эркин туюнта алган калемгер катары көргөзгөн. “Соңку жолугушуу” (1955), “Адашуу” (1957), “Мектеп жолунда” (1958) жыйнактарында жазуучунун сатиралык таланты айрыкча ачылып, турмуштагы терс көрүнүштөрдү мыскылдап сүрөттөгөн. Алдым-жуттумдук, аксымдык, аракечтиктин азабы сыяктуу күндөлүк турмушта кездешчү кемчиликтерди “Начальниктин кабагы”, “Теке сүзгөндө”, “Бөтөлкөдөгү киши” деген сатиралык аңгемелеринде тымызын шылдың, жылма какшык менен кыябына келтире ашкерелеген. Ушундан улам Каимов “Талаа жылдызы” (1964), “Бири-бирине окшобогон күндөр” (1968), “Кыш ыргактары” (1973), “Белгилүү эркек” (1975), “Ийри жылан” (1978) жыйнактарын жарыкка чыгарган.

Жазуучунун повесть жанрындагы бурулуш мезгили катары анын “Бири-бирине окшобогон күндөр” повестин көрсөтүүгө болот. Чыгармада Улуу Ата Мекендик согуш учурундагы оорукта калган балдардын турмушу кең-кесири чагылдырылган. 

“Кыш ыргактары” повести жазуучунун чыгармачылык жолундагы байсалдуу чыгарманын бири. Бул повестте чабандык кесипти тандап алган жаш үй-бүлөнүн тоо арасындагы турмушу, алардын ички дүйнөсүнүн, нравалык сапаттарынын бышып жетилиши, бийиктөө процесси чеберчилик менен берилген. Каимовдун чыгармачылыгындагы кийинки орчундуу ийгилик “Атай” (1961) романы болду. Чыгарма кыргыз элинин улуу обончусу, залкар комузчу А. Огонбаевдин өмүрүн, чыгармачылыгын көркөм изилдөөгө алып, окуя негизинен Атайдын тегерегинде өнүгөт. Атайдын аң-сезиминин, ырчылык, комузчулук өнөрүнүн, түшүнүгүнүн бийиктеп, тереңдешине аны курчап турган кооз табият көрүнүшү, Талас өрөөнүндө өткөн көп окуялар, чоң таланттар таасир этет. Каимов ошол доордун мүнөзүн Атай аркылуу чыгармада чагылдырууну көздөп, ал жараткан ар бир чыгарманын жаралыш тарыхын кеңири сүрөттөп берген. Жазуучу Атайдын жан дүйнөсүндө өтүп жаткан психологиялык процесстерди таамай сыпаттап, анын чыгармачылык жолун өмүр тарыхы менен ажырагыс түрдө көрсөтө алган.

Кийинки жылдардагы Каимовдун чыгармасынын ичинен атайын сөз кылууга арзый турганы – “Акырын күтпө” романы (1984). Чыгарма учурдун талабына ылайык актуалдуу, проблемалардын бири болгон шаар турмушу, андагы тиричиликтин оош-кыйыш учурлары, балдарды тарбиялоо иши сыяктуу маселелер тууралуу кеп козгогон. Романдын идеялык – көркөмдүк негиздерин түзгөн проблема – адам турмушундагы бакыт, анын моралдык маселелери. 

Каимовдун орус тилинде “Ночь на перевале” (1958), “Атай” (1968), “Маршруты дружбы” (1970), “Степная звезда” (1972), “Жажда” (1985) жыйнактары чыккан. “Ардак белгиси” ордени жана бир нече медалдар менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Кыргыз Адабияты
Категория:Адабият
Категория:Инсандар
Категория:Маданият
Ылама (лама)

thumb|230 px|Тибет бурканчылыгындагы монгол ламасы
Ылама (тибетче лама) - Тибет бурканчылыгындагы кечил. "Манас" эпосунда кезигет. Моңгол тилдеринен кыргыз тилине көчүп киргендеги өзгөргөн түрү. Кыргыз тилинде "л" тыбышы менен башталган сөзгө үндүү тыбыш кошулуп айтылгандыктан "лама" сөзү "ылама" болуп өзгөрүп кеткен.
thumb| right|тибет бурканчылыгындагы лама
"Манас" эпосунда Ылама адам аты катары да жоолугат. Ал Эсенкандын баатыры болуп Манаска каршы согушат.

 Колдонулган адабияттар 
 Манас энциклопедиясы: Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы, 2т., 1995, - Б. Ярупа

Категория:Дин
Категория:Философия
Категория:Чыгыш философиясы
Категория:Тибет философиясы
Категория:Тибет
Категория:Манас эпосу
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Горизонт

thumb|Гоизонттун чыныгы жана көрүнгөн схемасы
Горизонт (– чектейм) – жер бетинин ачык жерден байкоочуга көрүнгөн бөлүгү. 

Горизонт көрүнгөн жана чыныгы деп бөлүнөт. Көрүнгөн Горизонт асмандын горизонт менен чектелген сызыгы. Чыныгы же математикалык Горизонт – тегиздиги асма сызыкка перпендикуляр болгон асман сферасындагы чоң тегерек. Горизонттун ортосунда чыгыш жана батыш чекити жайгашкан. Түндүк, түштүк, батыш жана чыгыш чекиттери Горизонттун башкы чекиттери деп аталат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8

Категория:География
Готама

Готама, же гаутама – байыркы индиялык ойчул, Ньяя системасынын негиздөөчүсү. «Ньяя-сутра» трактатынын автору. 

Жашаган мезгили белгисиз, мүмкүн биздин замандын башталышында жашагандыр. «Ньяя-сутра» 5 китептен турат. Анда туура баамдоонун объектилери жана каражаттары, талаш-тартыш, силлогизм бөлүктөрү, өз мезгилинин философиялык агымдарынын айрым актуалдуу маселелери каралган. 
Готама байыркы индиялык логикага негиз салган окуусунда далилдөө, чындык, софистика сыяктуу темаларга кайрылып жалпылаган.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
Категория:Инсандар
Категория:Байыркы Индия
Импрессионизм

thumb|К. Моне, 1872.
Импрессионизм - ( таасир) - 19-кылымдын үчүнчү чейреги 20-кылымдын башында искусстводо өкүм сүргөн багыт. 1860-жылдардын аягы 1870-жылдардын башында француз живописинде калыптанган. Импрессионизмдин жетик мезгилинде (1870-жылдар жана 1880-жылдардын 1-жарымы) искусствону жаңылоо, расмий салондук академизмди жоюу үчүн күрөшкөн К. Моне, О. Ренуар, Э. Дега, К. Писсарро, А. Сислей, Б. Моризо сыяктуу сүрөтчүлөр 1874-86-ж. аралыгында 8 көргөзмө уюштурган. «Импрессионизм» деген термин К. Моненин «Таасир. Чыгып келе жаткан күн» (1872) деген сүрөтү көргөзмөгө коюлгандан тартып пайда болгон. Импрессионизм 1840-60-жылдары классицизм, романтизм жана академизм шарттуулугунан бошоп, күнүмдүк турмуш чындыгынын, жөнөкөй демократчыл мотивдердин сулуулугун даңазалайт, сүрөттөлгөн көрүнүштүн жандуулугуна жетишет. Айлана-чөйрөдөгү түркүн түстөрдүн ажарын ачып, адам менен жаратылыштын биримдигин көргөзөт. Импрессионисттер көрүнүштөрдөгү кокустуктарга көбүрөөк көңүл бурушуп, фабуладан баш тарткан жана чыгармачылыгында алгачкы таасирди сактоого көңүл бурушкан. Импрессионисттер өз мезгилинде алгачкылардан болуп шаар турмушунун өзгөчөлүгүн ар тараптан көрсөтүшкөн. Көрүнүштүн жаңылыгын сактоо үчүн татаал тондорду таза түстөргө бөлүп жиберүү ыкмасын иштеп чыгышкан, башкача айтканда таза түстөрдүн сүйкөмү көрүүчүнүн көз алдында аралашып жаткан сыяктанат. 1880-жылдардын орто ченинде импрессионизм бир бүтүн система жана багыт катары өз мүмкүнчүлүгүн түгөтүп, искусствонун андан аркы эволюциясына жаңы түрткү берген. Кадыресе калыптанган импрессионизмдин чыгармалары ачык жана турмушка жакын болгону менен, көркөм каражаттардын баалуулугун өз алдынча кароого, чыгарманын формалдык структурасына көбүрөөк көңүл бөлгөн. 1880-1910-жылдары көп сүрөтчүлөргө (М. Либерман, Л. Коринт Германияда; К. Коровин, В. Серов, И. Грабарь Россияда), скульпторлорго (Э. Дега, О. Роден Францияда; М. Россо Италияда; П. Трубецкой, А. Голубкина Россияда) таасир тийгизген. Импрессионизмдин салттары 20-кылымдын искусствосунун реалисттик агымдарынан да кездешет. Сүрөт өнөрүндөгү импрессионизмдин айрым принциптери бирдиктүү көркөм система боло албаса да, адабият, музыка, театрдын көркөм каражаттарын өнүктүрүүгө таасир тийгизген.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Көркөм өнөр