Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Дежнёв тумшугу

thumb|Дежнёв тумшугу.

Дежнёв тумшугу – Евразия материгинин түндүк-чыгыш чети. Чукча жарым аралында. Абсолюттук бийиктиги 741 мге чейин. Деңиз жак капталы өтө тик. Орус жер кезүүчүсү С. И. Дежнёвдун урматына аталган; анын маяк-эстелиги тургузулган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Орусия‎
Дезинвазия

Дезинвазия (дез... жана лат. invasio — кол салуу, кууп чыгуу) — адам, мал жана өсүмдүктүн инвазия ылаңдарынын козгогучтарын (гельминттердин жумуртка жана личинкаларын, кокцидиялардын ооцисталарын) айлана-чөйрөдөн жок кылуу чараларынын комплекси. Ал механикалык (имаратты тазалоо, жуу, жерди айдоо), физикалык (от, кургак ысытуу, суу буусу жана башка), химиялык (ксилонафт, бир хлордуу йод, жегич натрий жана башка) жана биологиялык ыкмалар менен жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Биология
Дейвис, Уильям Моррис

thumb|200px

Дейвис, Д э в и с (Davis) Уильям Моррис (12. 2. 1850, Филадельфия – 5.2.1934, Пасадена) – америкалык геолог жана географ. Гарвард университетин бүткөн (1870). 1876-жылдан анда иштеген (1890-жылдан проф.). Америкалык географтар ассоциациясын негиздеген (1904) жана Америкалык геологдор коомунун президенти (1911), бир нече геология жана география коомдорунун (анын ичинде Россия) ардактуу мүчөсү. 1890–1915-ж. АКШда геология кызматында эмгектенген. Батыш Европа, Түштүк Америка өлкөлөрүндө жана АКШнын ар кайсы аймактарында изилдөө иштерин жүргүзгөн. 1903-ж. Түркстандын чөлдүү аймагында болгон. 1890-ж. география цикл жөнүндө окууну иштеп чыгып, рельефтин өөрчүү баскычтарына түшүнүк берген жана циклдерге бөлгөн. Дейвистин бул окуусу тез тарап, геоморфологиянын өнүгүшүндө чоң роль ойногон. Анын окуусунун кемчилиги рельефтин өөрчүү циклин жалпы геологиянын тарыхы жана ички, тышкы күчтөр менен байланыштырбаганы болгон. Дейвис геоморфология мектебин түзгөн. Физикалык географияны окутууга зор көңүл бөлгөн. Рельефти сүрөттөөнүн жаңы типтерин – блок-диограмманы, рельефтин моделин киргизген.
Эмгектери: Геоморфологические очерки. М., 1962. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия
 Герасимов И. П. О роли В. М. Дэвиса в развитии современной геоморфологии//Изд. АН СССР. Серия географическая. 1956, №1.

Категория:Тарых
Дейнека Александр Александрович

Дейнека Александр Александрович [8(20). 5. 1899, Курск – 12. 6. 1969, Москва] – советтик живописчи, СССР эл сүрөтчүсү (1963), СССР көркөм сүрөт академиясынын анык мүчөсү (1947; вице-президент, 1962–66), Социалистик Эмгек Баатыры (1969). 1920–25-ж. Москвадагы ВХУТЕМАСта окуган. Дейнека 20-жылдары негизинен журналдык графика боюнча иштеген. Ушул эле мезгилде тарыхый революциялык темадагы «Петроград коргонуусу» (1928) аттуу белгилүү чыгармасын жараткан. Улуу Ата Мекендик согуш жылдары баатырдык пафостогу «Севастополь коргонуусун» (1942) тарткан. Ал – көрүүчүлөргө кеңири белгилүү «Эне» (1932), «Болочок учкучтар» (1938), «Хоккейчилер» (1959–60), «Кызыл гвардиячы», «Саанчы» (1962; Лениндик сыйлыгы, 1964) жана башка чыгармалардын автору. Дейнека Москвадагы ВХУТЕИНде (1928–30), Москва полиграфия институнда (1928–34), В. И. Суриков атындагы Москва көркөм сүрөт институнда (1934–46, 1957–63), Москва жасалга-колдонмо өнөр институнда, Москва архитектура институтунда (1953–57) окутуучу болгон. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия
 Маца И. Л. А. Дейнека. М., 1959; А. А. Дейнека [Каталог выставки]. М., 1969.

Категория:Тарых
Декабристтер

Декабристтер – Россияда жеке бийликке, крепостнойлук укукка каршы 1825-ж. декабрь куралдуу көтөрүлүшүн уюштурган жашыруун коомдордун мүчөлөрү, орус дворян революционерлери. 1813–1815-жылдарындагы чет өлкөлүк жүрүштөрдө Европа өлкөлөрүнүн мамлекеттик жана коомдук түзүлүшү менен таанышып кайткан офицерлер Россиянын артта калуусунун түпкү себептерин жоюу керектигин түшүнүшкөн. Чечкиндүү өзгөрүүлөрдү жүргүзүүнү, крепостнойлук укукту жоюуну максат кылган жаш дворяндар (негизинен офицерлер) 1816-ж. «Аман алып калуу союзу», 1818-ж. «Жыргалчылык союзу», 1821–23-ж. Санкт-Петербургда Түштүк жана Украинада Түндүк союзу сыяктуу жашыруун уюмдарды түзүшкөн. Алардын мүчөлөрү Россиянын келечектеги мамлекеттик жана социалдык-экономикалык түзүлүш долбоорлорун иштеп чыгышкан. Декабристтер Россияда, унитардык республиканы (П. И. Пестелдин «Орус акыйкаты») же федерациялык түзүлүштөгү конституциялык монархияны (Н. М. Муравьёвдун «Конституциясы») орнотууну көздөшкөн. 1826-жылга белгиленген куралдуу төңкөрүш император Александр Iнин капысынан дүйнөдөн кайткандыгына байланыштуу Петербургда 1825-ж. 14-декабрда башталып, бирок ал оңунан чыкпай калган. С. Муравьёв-Апостол, М. Бестужев-Рюмин жетектеген түштүктөгү көтөрүлүш да 1826-ж. 3-январда басылган. Декабристтердин иши боюнча өтө жашыруун сот болуп, ага 579 киши тартылган. Анын беш жетекчиси – П. И. Пестель, С. И. Муравьёв-Апостол, М. П. Бестужев-Рюмин, К. Ф. Рылеев, П. Г. Каховский 1826-ж. 13-июлда дарга асылып, калганы түрдүү мөөнөткө Сибирге сүргүнгө жана Кавказга катардагы солдат катары айдалган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия
 Нечкина М. В. Движение декабристов. Т. 1–2, М., 1955; Восстание декабристов. Т. 1–18, 1925–86.

Категория:Тарых
Декаданс

Декаданс (лат. decadentia – кедери кетүү) – 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башындагы адабият менен искусстводогу кризистик көрүнүштөрдүн жалпы аталышы. Термин 1830-жылдарда Францияда пайда болгон. Декаданс келип чыгышына буржуазия аң-сезимдин кризиске учурашы, көп художниктердин кескин социалдык карама-каршылыктар менен революциядан чоочуркашы, революциядан карандай ойрончул күчтү гана көрүшү себеп болгон. Декаденттер коомдук прогресс идеясын жана социалдык таптык күрөш түшүнүгүн четке кагып, саясий-граждандык темалардан баш тарткан. Декадент тик адабиятка негизинен ындыны өчкөндүк, турмуштан качуу, индивидуализмди көркөмдөө, мактоо, өлүмдү даңазалоо мүнөздүү. Декаданстик адабияттын мотивдери адегенде П. Верлен, А. Рембо (Франция) сыяктуу символист акындардын поэзиясында пайда болуп, Д. Г. Россети, Х. Хант (Англия), Ж. Пасколи, А. Ориани (Италия), М. Метерлинк (Бельгия), Р. М. Рильке (Австрия), Н. Минский, Д. Мережковский, З. Гиппиус (Россия) тарабынан өрчүтүлгөн. Россияда декаданс 1905–07-жылдагы революция жеңилгенден кийин күчөгөн. Орус адабияты менен искусствосунда реалист жазуучулар (Л. Н. Толстой, В. Г. Короленко, М. Горький), алдыңкы көз караштагы адабиятчылар менен сынчылар (В. В. Стасов, В. В. Воровский, Г. В. Плеханов) декаданске каршы күрөшкөн. Декаданс адабиятта символизм, көркөм сүрөт өнөрүндө абстракционизм, сюрреализм, музыкада конкреттүү музыка, додекафония, архитектурада модерн, брутализм сыяктуу формада көрүнөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Тарых
Категория:Инсандар
Декан

Декан - башка маанилери

Декан (лат. decanus – он башы) – Жогорку окуу жайлардагы (ЖОЖ) факультеттин жетекчиси. Ал факультеттик кеңештин төрагасы, факультеттеги окуу-тарбия иштерине, илимий иштердин мазмуну менен сапатына жооп берет. Декандын ректор сыяктуу эле орун басарлары бар. Алар студенттердин коопсуздугуна жооп беришет, отурган жери деканат деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Декан бөксө тоосу

thumb|Декан бөксө тоосу.
thumb|Декан бөксө тоосу.

Декан бөксө тоосу, Декан (санскритче дакшина – түштүк) Индстан жарым аралынын ички бөлүгүн ээлейт; Индияда. Батыш жана Чыгыш Гат тоолору менен чектешет. Аянты 1 млн км2дей. Чыгышка карай 600–900 мден 300–500 мге чейин жапыздаган тектирлүү түздүктөр басымдуу; ал түздүктөрдөн жетим тоолор жана дөбө-дөңсөөлөр көтөрүлүп турат. Түндүк-батышына супа сымал тоолуу-тепкичтүү структуралык-денудациялык рельеф мүнөздүү. Геология жактан Декан бөксө тоосу Индия платформасынын бир бөлүгү; ал негизинен архей менен протерозойдун гнейс кристаллдык сланец, кварцит тоотектеринен түзүлүп, аларды гранит интрузиялары жиреп чыккан. Аймагынын 52 миң км2 жерин (негизинен түндүк-батышын) үбөлөндү латерит кыртышы жана калыңдыгы 1500–2000 мге жеткен, бор мезгилинин аягында жана эоценде пайда болгон базальт катмары (трапп) жаап жатат. Климаты субэкватордук, муссондук. Ноябрдан мартка чейин серүүн кургакчыл, марттан майга чейин ысык кургакчыл, майдан ноябрга чейин ысык жаанчыл климат өкүм сүрөт. Жылдык жаан-чачыны 500–700 мм, тоолордун айдарым капталдарында 2500–3000 мм (көбү жайында жаайт). Майдын (эң жылуу айы) майдын орточо темп-расы 29–32°С, январдыкы 21–24°С. Ири дарыялары: Нарбада, Маханади, Годавари, Кришна, Кавери; негизинен сугатка пайдаланылат. Айдарым капталдарда жалбырагы күбүлмө муссон токою, борбордук бөлүгүндө саванна жана сейрек токой, жаан-чачындан ыктоо калган Батыш Гат тоолорунда чөлдөшкөн саванна үстөмдүк кылат. Көп бөлүгү (аймагынын 60%) айдоо (дан эгиндери, пахта жана башка). Ири шаарлары: Бенгалуру, Пуна, Хайдарабат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Индия
Категория:Тоолор‎
Девон мезгили

thumb|Девон мезгили.
thumb|upright|Phacops rana.
Девон мезгили (системасы), девон – палеозой заманынын ортосундагы геологиялык мезгил; жер кыртышындагы тоо тек катмарларынын палеозой тобундагы системасы. Силур мезгилинен (системасынан) кийин, таш көмүр мезгилинен (системасынан) мурда турат. 1839-ж. англиялык геологдор Р. Мурчисон жана А. Седжвик Улуу Британиянын Девоншир графтыгынын аймагында өз алдынча системага бөлүп, аны ошол графтыктын аты менен атаган. Девон мезгили 410 млн жыл мурда башталып, узактыгы 60 млн жылга жакын созулган. Анда пайда болгон тоотек катмарлары 3 бөлүмгө (астыңкы, ортоңку жана үстүңкү), 7 яруска ажыратылган, алардын астынкы 3 ярусу азырынча толук аныктала элек. 
Девон мезгилинин башталышында мурда болуп өткөн каледон тектон бүктөлүүлөрүнүн таасиринен жер бетинин көп бөлүгү көтөрүлүп, деңиздер тартыла баштаган. Ал жерлерде байыркы кумдук чополордон түзүлгөн кызыл түстүү лагуна-континенттик чөкмөлөрдүн калың катмарлары пайда болгон. Девон мезгилинин ортосунда жана аяк ченинде платформалар менен геосинклиналдарда жер бети кайрадан чөгүп, суу каптай баштаган. Девон мезгилинде көпчүлүк жерде, айрыкча геосинклиналь аймактарда магманын сыртка атылып чыгышынан тоотектер түзүлгөн; айрым жерде галоген чөкмөлөрүнүн (доломит, гипс, ангидрит, таш туз жана башка) топтолуусу жүргөн. Девон мезгилинде жаныбарлар жана өсүмдүктөр дүйнөсү силур мезгилине караганда кескин өзгөрүүлөргө учураган. Жаныбарлардан брахиоподдор өтө өөрчүп, анын теребратулид, продуктид сыяктуу жаңы түрлөрү чыккан. Спирифериддер менен ринхонеллиддер кеңири тараган. Атрипиддер менен пентамериддер девондун аягында толук кырылып калган. Граптолиттер мезгилдин башталышында жашаган. Гониатиттер менен климениялар жаңыдан пайда болгон. Кораллдар болсо дагы эле чоң роль ойногон. Моллюскалар, мшанкалар, фораминифералар мурдагыдай эле жашоосун уланткан. Зор өлчөмдөгү рак сымалдардын өнүгүүсү күчөгөн. Омурткалуулардан баш сөөксүз жана азыркы балыктар өнүгүп, Девон мезгилинде чоң мааниге ээ болгон. Өсүмдүктөрдөн мезгилдин аягында жок болгон псилофиттер, жаңыдан пайда болгон папоротник сымалдар, птеридоспермдер, плаундар жана кырк муундар кеңири таралган. Кен байлыктардан негизинен нефть менен газ, таш туз менен гипстин ири катмарлары, боксит, таш көмүр жана күйүүчү сланецтер, жездүү кумдуктар, темир-марганец жана коргошун кенташтары пайда болгон. Кыргызстанда деңиз түбүндө акиташ теги менен бирге химиялык чөкмөлөр түрүндө пайда болгон бир нече коргошун кени Девон мезгилинде полиметалл-карбонаттар формациясында жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия
 Геологические строение СССР. Т. 1 – Стратиграфия. М., 1968; Чарыгин М. М., Васильев Ю. М. Общая и историческая геология. М., 1968; Асаналиев У. Литология и рудоносность девонских и нижне каменноугольных отложений Срединного Тянь-Шаня. Ф., 1974. 

Категория:Геология‎
Декларатив тили

Декларатив тили (Declarative markup Language, DML), жарыя тил – текст иштетүүдө текст бөлүктөрүн белгилөөчү жана калыптоочу коддор системасы. Бул тил тексттин бөлүктөрүн, мисалы, документти киргизүү, баштоо, автордун аты сыяктуу айрым фрагменттерин атайын белгилер менен белгилейт. Документтин бөлүгүн калыптоо программанын парсер (синтаксис анализдегич) деп аталган бөлүгүнө тапшырат, ал калыптанган документти чагылдырат жана документтин бул бөлүгүн белгилөө менен ага мүнөздүү көрүнүш берет. DMLдин эл аралык стандарты SGML (Standard Gene-raliяed Mаrkup Language) тилинин жалпыланган стандартынын негизинде түзүлөт. DML менен HTML (Гипертекст документтерин даярдоо тили) тилинин ариби, жайгашуусу, түсү жана башка көп болгондуктан, web-документтерди түзүүдө кеңири колдонулат. HTML документтин бөлүктөрүн белгилөөчү декларатив тили браузер тарабынан колдонулат жана чынында анын парсери болуп саналат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Информатика
Делафондиоз

Делафондиоз (Delafondiosis) – сыңар туяктуу малдын гельминтоз ылаңы. Нематода (Delafondia vulgaris) пайда кылат. Анын курту агыш-саргыч келип, эркегинин узундугу 14–16 мм, ургаачысы 20–24 мм. Көбүнчө жылкы ылаңдайт. Курт жоон ичегинин чычыркай майындагы кан тамырларда мителейт. Жоон ичегиде ургаачысы жумуртка таштап, ал эки баскычтан өтүп чоңоёт. Личинкалары малдын заңы менен кошо сыртка чыгат. Айрым курттары боор, өпкө, лимфа түйүнүнө өтүп, канды уютат. Делафондиоз бардык жерде кездешет. Ылаң оор жана жеңил түрдө өтөт. Чоң жылкынын чычыркай майындагы кан тамырды личинка бөгөп, жылкы тынчсызданып, жаталактайт. Ичи көөп, денеси калтырап, карышып, өлүмгө учурайт. Ылаңдатпоо үчүн малды бир жылда эки жолу (апрель, октябрь) дегельминттөө, ошондой эле короо-сарайды, урунган куралдарды таза кармоо, жылкы асыроодо жайытты алмаштырып туруу керек. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Ветеринария
Дели

thumb|Дели.

Дели – Индиянын борбор шаары (1947-жылдан). Жамна дарысынын боюнда, Аравали тоосунун түндүк-чыгыш тармагында. Дели союздук аймагынын административдик борбору. Аскер кызматчылары жашаган Эски Делиге (же Шахжаханабад, шаардын тарыхый очогу) жана расмий мамлекеттик борбор болуп эсептелген Жаңы Делиге (Нью-Дели) бөлүнөт. Калкы 11,5 млн (2007). Жолдор тоому, эл аралык аэропорту бар. Түрдүү жеңил, химия, айнек-карапа, тамак-аш, курулуш материалдар, полиграфия, металл иштетүү, машина куруу өнөр жай ишканалары иштейт. Көркөм кол өнөрчүлүк өнүккөн. Төрт университет, улуттук жана куурчак музейлери, улуттук заманбап галерея, М. Ганди, Ж. Неру жана башкалардын мемориалдык музейлери иштейт. Алгач Махабхарата эпосунда эскерилет. Байыркы убакта Индрапрастха аталган. 1206-ж. Дели султандыгынын, 1526-жылдан Могол империясынын борбору. 1803-ж. англистер басып алган. 1911–47-жана башкаританиялык Индиянын борбору. Темир колонна (5-кылымдын башы), Кутб Минар минарети (13-кылымдын башы), Кувватул-ислам, Жама Масжид мечиттери, Ыйык Жеймс англикан чиркөөсү (1836), Лотос храмы (1980–86), президент ак сарайы (аянты 132 га), Лал-Кила чеби («Кызыл форт», 17-к.), мавзолей жана башка сакталган. Жантар-Мантар обсерваториясы (1725) иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Индия
Категория:Шаарлар‎
Делиб Клеман Филибер Лео

thumb|200px

Делиб Клеман Филибер Лео (21. 2. 1836, Сен-Жермен-дю-Валь – 16. 1. 1891, Париж) – француз композитору, Париж консерваториясынын профессору (1881). Франция институтунун мүчөсү (1884). Париж консерваториясында окуган. 1853–72-жылдары опера театрында аккомпаниатор, чиркөөдө органист, 1865–72-ж. «Гранд-Опера» театрында экинчи хормейстер. «Булак» (Л. Минкус менен бирдикте, 1866) жана Адандын «Корсар» балетиндеги (1867) дивертисменттин музыкасы менен белгилүү болгон. Делибдин «Коппелия» (1870), «Сильвия» (1876) жана башка балеттери коомчулукка кеңири таанымал. Композитордун опералык чыгармаларынын эң көрүнүктүүсү – «Лакме» (1883). Делибдин Кыргыз улуттук опера жана балет театрында «Корсар», «Коппелия» балеттери, «Лакме» операсы коюлган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Инсандар
Делос союзу

Делос союзу, Афинылык биринчи деңиз союзу – Байыркы Грекияда деңиз жээгиндеги шаарлар менен Эгей деңизиндеги аралдардын союзу, Афинынын гегемониясы менен биздин заманга чейин. 478/477 – 404-ж. түзүлгөн. Грек-перс согуштарынын (500–449) убагында персиялык Ахемениддер державасына каршы чогуу күрөшүү үчүн грек полистеринин бирикмеси катары пайда болгон. Союздун мүчөлөрү Делос аралында чогулушкан. Аны чындыгында афинылыктар башкарып, согуш иштерине жетекчилик кылган, акчалай жыйымдардын (форостун) өлчөмүн аныктап, аларды бөлүштүргөн.
Делос союзунун гүлдөп турган убагында анын курамында 200дөй шаар болгон. 454–453-ж. афинылыктар Делос союзунун казынасын Афиныга алып келишкен. Ушундан кийин Афины өкмөтү казынаны өз билгениндей жумшай баштаган. Афины ал түгүл союздаш шаарлардын ички иштерине да улам чечкиндүүлүк менен кийлигишип, өзүнө оңтойлуу тартип орноткон, афинылык тыйынды бардык союздаштар колдонууга милдеттендирилген. Ошентип Делос союзу Афины деңиз державасына айланган. Бирок Пелопоннес согушунун убагында союздаштар Делос союзунан массалык түрдө чыга башташкан. Согушта жеңилген Афины спарталыктардын жана алардын союздаштарынын талабы менен 404-ж. Делос союзун жоюуга мажбур болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Тарых
Дельта

thumb|Дельта (Ганг).

Дельта – деңиз же көлдүн тайыз жерине куйган ири дарыянын төмөнкү агымындагы агынды-шиленди тектерден түзүлгөн түздүк. Термин гректин "Δδ" (дельта) деген баш тамгасынан алынган, анткени ошол убакта Нил дарыясынын чатын үч бурчтукка окшоштурушкан. Дарыя куйган жерде суу агымынын ылдамдыгы кескин басаңдашынан агындылар чөгүп, сайроондор пайда болот. Алар бара-бара сууну сай-сайлатып бөлүп, агым бир нече салаа боюнча агып калат. Убакыт өткөн сайын дельтанын аянты деңизди карай чоңоёт. Дельтанын жайылып чоңоюшунун ылдамдыгы жылына бир нече мден жүздөгөн мге чейин жетет. Айрым ири дарыялардын дельтасы чоң аянтка ээ. Мисалы, Амазонка дарыясыныкы 100 миң км2, Волганыкы 13 миң км2 жана башка. Пайда болушуна жана өсүп-өрчүшүнө байланыштуу үч бурчтуу дельта (Нил дарыясы), жалпак дельта (Миссисипи, Кура), догоо сымал (Лена), тумшук сымал (Тибр), бөлүнгөн (Камчатка), толгон (Кубань) жана башка болуп бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:География
Кыргызстан улуттук топтуу хоккей курамасы

Кыргызстан улуттук топтуу хоккей курамасы — топтуу хоккей боюнча эл аралык мелдештерде Кыргызстандын атынан чыгуучу команда.

 Тарыхы 
thumb|300px|right|Дүйнө чемпиондугу 2012. Кыргызстан — Жапония.

 Кошумча караңыз 
 Кыргызстан улуттук шайбалуу хоккей курамасы
 Кыргызстан улуттук футбол курамасы

 Эскертмелер 

 Шилтемелер 
 Состав сборной Киргизии на Азиатских играх 2011 
 Кыргыз бендисинин салттары 

Кыргызстан
Хоккей
Категория:Хоккей
Евангелисттер

thumb|Евангелисттер.
Евангелисттер - евангелист-христиандар – христиан дининин тутумундагы протестант сектасына таандык, дүйнө баамы боюнча баптисттердин диний окуусуна жакын диндарлар тобу. 1944-ж. баптисттер менен биригип кетишкен.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Христианчылык
Евгения коңгуроо гүлү

Евгения коңгуроо гүлү (Fed) - Көп жылдык чөп өсүмдүк. Дүңгөлүү, көп жана бутактуу тамыр сабагында кыска жана көп сандаган боз өркүндүү. Алар былтыркы жылдын жалбырак саптарынын катмарланган кыска калдыктары, тамыр моюнчасындагы бирин-серин жалбырактары же гүл байлоочу сабактары менен жабылган. Сабагынын бийиктиги 10-15 см, жөнөкөй, ичке, жип сымал, тамыр моюнчасындагы жалбырактарынан жана мөмө байлабаган өркүндөрүнүн жалбырактарынан бир аз ашык. Жыш жалбырактуу, бир гүлдүү, кээде эки гүлдүү. Төмөнкү жалбырактары тамыр моюнчасында, узуну (5)8-10 см келген ичке саптуу; жалбырак пластинкалары ичке ланцеттей, эки учуна тартылган, шуштугуй. Жиптей саптарынан эки эсе кыска, түксүз, ичке, бүтүн кырдуу, билинээр-билинбес тишчелүү; Сабактагы жалбырактары сызгычтай-ланцеттүү, кезектешип жайгашкан, жалбырак сапсыз. Гүлдөрүнүн узундугу 1,5 см, типтик же ийилген, жалгыздан. Чөйчөкчөсү тескери конустай, көмөкчүсү жок, түксүз, беш тишчелүү; тишчелери ичке сызгычтай, гүл коргонунан бир аз кыска, бирок түтүкчөсүнөн бир нече эсе узун. Гүл коргону көгүш, ичке коңгуроодой, өтө ири эмес үч бурчтуу айчыктарга бөлүнгөн. Мөмөсү – кутуча, тескери конустай, кыска, учуна томолок, түбү ачылуучу тешикчелери менен. Уругу көп санда.

 Биологиялык өзгөчөлүктөрү 
Май-августта гүлдөп, июнң-сентябрда мөмөлөйт. Уругу аркылуу көбөйөт.

 Жалпы жана өлкөдө таралышы 
Талас жана Фергана тоо кыркалары.

 Өсүү шарттары 
Мрамордуу аскалардын жаракаларындагы, субалңпы жана тоолордун ортоңку алкактарындагы беттери.

 Саны 
Өтө чектелген санда.

 Чектөөчү факторлор 
Территорияларды чарбачылык жактан өздөштүрүү.

 Өстүрүү 
Маалыматтар жок.

 Уюштурулган коргоо аракеттери 
Атайын коргоо аракеттери иштелип чыккан эмес.

 Коргоо үчүн зарыл аракеттер 
Түрдүн популяциясын тактап, толугунан коргоого алып, корукка алынуучу жерлерди аныктоо.

 Статусу 
VU . Батыш Тянңшандын эндеми (Талас жана Фергана тоо кыркалары). Декоративдүү кооз гүлдөгөн өсүмдүк.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби 2-басылышы – Бишкек: 2006. – 544 б. – ISBN 9967-23-367-2

Категория:Өсүмдүктөр‎
Категория:Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби
Евгения примуласы

Евгения примуласы , (Fed) - Үстү жагында көптөгөн куурап калган жалбырак калдыктары менен курчалган, чым түптүү, тамыр сабактуу жана көп башчалуу көп жылдык өсүмдүк. Жалбырактары бөйрөк сымал, тишчелүү, үстү жагы жылаңач, асты жагы тарамыштарында – жумшак түктүү, ичке канаттай узун жалбырак саптуу. Топ гүлү чатырча сымал. Чөйчөкчөсү коңгуроодой, жылаңач. Таажычасы ачык-сары, ийилиши менен диам. 20 см. Гүлдөрүнүн узундугу 15-20 см. Таажычасы чөйчөкчөсүнөн 3 эсе узун. Мөмөлүгү тегерек: мамычасы жип сымал, чаң алгычы башчалуу, жылаңач. Уругу күрөң.

 Биологиялык өзгөчөлүктөрү 
Август айында мөмөлөйт. Уругу аркылуу көбөйөт. Кайрадан калыбына келүүсү жаратылышта изилденбеген.

 Жалпы жана өлкөдө таралышы 
Фергана тоо кыркасынын батыш бөлүгү (Бабашата тоосу).

 Өсүү шарттары 
Алңпы алкагында жарлардын жаракалары.

 Саны 
Жаратылышта өтө аз кездешет.

 Чектөөчү факторлор 
Адамдын чарбачылыктагы интенсивдүү ишкердүүлүгү.

 Өстүрүү 
Сейрек учуроочу, өтө декоративдүү өсүмдүк. Маданиятташтырууга татыктуу түр.

 Уюштурулган коргоо аракеттери 
СССРдин Кызыл китебине (1984) жана Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген.

 Коргоо үчүн зарыл аракеттер 
Түр жыш өскөн жерлерде ботаникалык заказниктерди уюштуруу. Жогору декоративдүү түр жана чукул эндем катарында ботаникалык бактарга интродукциялоого татыктуу.

 Статусу 
V U . Жогору декоративдүү, сейрек кездешкен чукул эндем түр. Аз санда, чектелген аянттарда Фергана тоо кыркасында кездешет, тез эле жок болуп кетиши мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби 2-басылышы – Бишкек: 2006. – 544 б. – ISBN 9967-23-367-2

Категория:Өсүмдүктөр‎
Категория:Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби