Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Марганец кислотасы жана пеманганаттар

Марганец кислотасы жана пеманганаттар - 7 валенттуу марганецтин кислотасы НМп04 жана анын туздары; органикалык эмес кучтуу кис­лота. 

Суу эритмеде гана белгилуу. Аниону Мп04_ кызгылт көк. Марганец кислотасы жана пеманганаттар— кучтуу кычкылданткычтар. Перманганаттын кристаллдары каралжын жашыл сымал түстө, эритмеси Мп04~ ионунун түсүн берет. 

Натрий жана 2 валенттуу металлдардын перманганаты сууда жакшы эрийт. Перманганаттар ысытууга туруксуз, мис., КМп04 200°Сден жогору ажырай баштайт: 2КМп04= =К2Мп04 + Мп02 + 02. Алар — химиялык практикада кычкылданткыч, медици­нада дезинфекциялоочу зат катары ж. б. колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Петрушка (өсүмдүк)

thumb|Petroselinum segetum.
Петрушка — чатыр гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу; бир же эки жылдык өсүмдүк. Бийикт. 75—150 см, бутактуу. Жалбырагы жылма же тармал. Гүлү саргыч, майда. 

Уругу майда, өзгөчө жыттуу, бышканда оңой күбүлөт. Суукка чыдамдуу. Жумшак, күр топуракта жакшы өсөт. Биринчи жылы жалбырак, мөмө тамыр, экинчи жылы гүлдүү сабак жана уругу чыгат. Петрушка тамак-ашка, консерва өнөр жайында жана медицинада колдонулат. Алгач Жер Ортолук деңиз жээгинде өстүрүлгөн. 

 ошондой эле 
 Ашкөк

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Марганец рудалары

Марганец рудалары — бөлүп алууга экономикалык жактан татыктуу өлчөмдөгү марганеци же анын бирик­мелери бар табигый минералдардын чогундусу. 

Руда пайда кылуучу эң негизги минералдары: пиролюзит (составында Мп 63,2%), нсиломелан (45—60%), манганит (62,5%), браунит (69,5%), гаусманит (72%), родо­хрозит (47,8%), родонит (32—41%). 

Марганец рудаларында көпчүлүк учурда темир ми­нералдары болот. Өнөр жайлык мааннси боюнча негизги орунда чөкмө кендери турат. 

Алар байыркы денизде же көлдө кабат жана линза түрүндө топтолгон (мис., Украинада—- ц- кополь, Грузияда — Чиатура. Кьггт-д- да — Арчалы, Жакболот, Жетж-Өгуз кендери ж. б.). Чекме кендердин ичинде төмөнку негизги типтери бар; а) кычкылдуу —тайыздыкта пай­да болгон псиломелан - пиролюзиттуу жана манганиттуу рудалар; б) карбонаттуу — өтө тереңдикте пайда болгон көбүнчө родохрозит, олигонит, манга­нит-кальциттуу рудалар. Мета­морфизм кендери жогорку температуpa менен басымдын таасиринен чөкмө кендердин өзгөрүлгөнүнөн келип чыгат да составында көбүнчө марганецтин суусуз кычкылдары (браунит, гаусманит) жана кыч кылдары (родонит ж. б.) болот. Үбөлөнүү кендери — кендердин кыч­кылдануу зонасында марганецтин топтолушунан пайда болот. Океандардын тубундо темпр-марганец конкрецияларынын жыйындылары Марганец рудалрынын ири ресурсун тузөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Минералдар
Марганецтүү болот

Марганецтүү болот — легирленген болоттун бир туру.

Болотту марганец менен легирлегенде анын сүрүлүүгө каршылык керсөтүү( жешилбөө) касиеттери жогорулайт. 

Марганецтүү болот деформацияланган (Г1- ж-а куйма (Г13Л), фасондуу уютулган прокат, зым түрүндө даярдалат. Аларда С г—1,3% С ж-а 11,5—14,0% Мп болот. Белгилуу касиеттеги уютманы алуу у: ун М. б. 1020—1100°Сге чейин ысытыльш (бул учурда карбиди бүтүп кетет), анан сууда сугарышы, бир тектуу аустенит структурасына келтирилет. 

Марганец болоттун өзгөчүлүгү — анын үстүңккү бетининин абдан бекемдиги. Марганец болоттун трамвайдын, экскаватордун ж. б. урунуп т yiaiitr тетиктерин жасоодо колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия‎
Мардикерлер

Мардикерлер (фарсча мард — киши, кэр, гэр — жумуш дегенден) 

1) феодалдык доордо Орто Азияда борбордук (кан, эмир) же жергиликтүү өкмөттүн буйругу боюнча кара жумушка чегилгендер, ошондой эле ири жер ээсинин жерин иштеткен дыйкандар. 

2) Биринчи дүйнөлүк согуш мезгилинде Россиянын чет жакасынан оорукта жумуш иштөө үчүн мажбурлап жөнөтүлгөн эркектер. Падыша Николай Инин буйругу (1916, 25-июнь) боюнча Сибирь, Казакстан, Орто Азия менен Грузиянын жериликтүү элдеринен 19— 43 жаштагы 400 миң эркек (250 миңи түркстандык) эмгек армиясына алынаары жарыяланган. 

Бул буйрук калктын нааразылыгын туудуруп, Орто Азияда жанa Казакстанда 1916-ж. көтөрүлүш чыккан. Мардикерлерди жөнөтүүдө жергиликтүү төбөлдөр Россия падышасына чоң жардам көрсөткөн. Түркстандан 1917-ж. февралга чейин алынган 123 миң ки­ши Россия, Украина, Белоруссия, Кавказдын көп шаарында иштеген.

Большевиктер партиясынын жардамы менен Мардикерлер революциячыл ишке аздыр-көптүр аралашкан. Падыша өкмөтү кулагандан (1917, февр.) кийин Убак- тылуу өкмөт Советтердин талабы боюнча Мардикерлерди таратууга мажбур болгон. Алардын кайтып келиши өлкөнүн жер-жерлеринде революциячыл кыймылдын дагы жогорулашына өбөлгө түзгөн. Айрыкча Туркстан жумушчу-дыйкандарынын революциячыл көз карашынын күчөшүндө зор роль ойногон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Марьесев, Алексей Петрович

Марьесев, Алексей Петрович (7(20). 5. 1916-ж. т., Камышин) — советтик учкуч, майор, Советтер Союзунун Баатыры (1943). 1944-жылдан КПСС мүчөсү. 

1937- жылдан Советтик Армияда. 1940-ж. Батайск аскер авиация мектебин буткөн. Улуу Ата Мекендик согушта (1941— 45) истребителдик авиаполктун зве­но командиры, полк, командирпнин жардамчысы жана полк штурманы. Согуштун башында душмандын 4 самолётун атып түшүргөн. 1942-ж. марттагы аба салгылашында катуу жарадар болсо да, ок тийип бузулган самолётун душман ээлеген жерге аргасыз кондурган. 18 сутка боору менен жылып олтуруп советтик аскерлерге кошулган. 

Жарадар эки бутун кестирип, протез кийип басуута үйрөнгөн жана өз өтүнүчү боюнча 1943-ж. 63-гвардиялык истребителдик авиаполкунда кызмат өтөп, душмандын дагы 7 самолётун атып түшүргөн. 1946-жылдан запаста. 1952-ж. Жогорку партиялык мектепти буткон. 1956-жылдан согуш ветерандарыньн Советтик комптетпнин жооптуу секретары. Маресьевдин эрдпги Б. Полевойдун «Чыныгы адам баяны» деген китебинде баяндалган. Ленин ордени, Октябрь Революциясы, Кызыл Туу, Эмгек Кызыл Туу, Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйлан­ган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Маржанишвили, Константин Александрович

Маржанишвили,Константин Александрович [28. 5(9. 6). 1872, Кварели— 17. 4. 1933, Моск­ва] — советтик режиссёр,Грузиянын эл артисти (1931). 

Сахна ишин 1893-ж. Кутаисиде баштап, Эркин театрын уюштурган (1913—14, Москва). 1919-ж. Киевде Лопе де Веганын «Кой булак» спектаклин коюп, аны 1922-ж. Грузияга келгенден кийин Ш. Руста­вели атындагы театрда да корсоткон. 

Бул грузин театрында идеялык-көркөмдүх жаңычылдыкка жол ачкан. 1928-ж Кутаисиде Грузиянын 2-Мамлекеттик драма театрын түзгөн (азыр К. А. Маржанишвили атындагы грузин театры). 1924— 29-ж. Грузин кинематографиясыных режиссёру. Өмүрүнүн акыркы жылдарында Москва театрларында спектакль коюп жургөн. М. орус жана гру­зин театр маданиятынын бир бирине таасирин өз өнөрүндө чагылдырууга умтулган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Марий Гай

Марий Гай (б. з. ч. 157-ж. ченде, Арпинумга жакын Цереате—86, Рим) — рим кол башчысы; саясий ишмер. 

Тексиз үй-бүлөдөн. 119-жылдан эл трибуну, 115-жылдан претор. Мартабасы Югурти согушунда легат ка­тары көтөрүлгөн (109-жылдан). 107-ж. консул болгон. Югурти согушун 105-ж. жеңиштүү аяктаган. М. 102-ж. тевтон, 101-ж. кимвр урууларын талкалаган, ошол согуштун жүрүшүндө армияны кайра түзгөн. 

Сулла Римди алгандан кийин (88) Африкага качып кеткен да, кайра Этрурияга келип, суллачылар кууп чыккан Цинна экөөлөп Римди бошоткон (87) жана саясий душмандарын аёосуз талкалаган, 7-жолу консул болуп, бир не­че күндөн кийин өлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Марказит

thumb|Марказит.
Марказит — минерал, жаратылышта көп кездешчү күкүрттүү темирдин бир түрү. 

Химиялык формуласы FeS2. Ромб системасында кристаллданат. Өңү сары, киргил сары. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 6—6,5. Салыштырма салм. 4,6—4,9. Гидротерм кендерде пирит ж. б. сульфиддер менен бирге жанa чөкмө түрүндө көздешет. Марказит кукурт кислотасын алууда пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Минералдар
Петухова Ксения Куприяновна

Петухова Ксения Куприяновна (1909—1977)— эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1953, 1957). 

 1940-жылдан КПСС мүчөсү. 
 1930—38-ж. Рязань обд-нын Спасский р-нунун «Дело Ок­тября» к-зунда саанчы. 
 1938—63-ж. ошол эле колхоздо музоо багуучу жана бригадир болуп иштейт. 
 1952-ж. ал баккан 4 айлык 25 музоонун ар бири суткасына 1200 г, кийинки жылда 1 кгга чейин салмак кошкон. 
 СССР Жог. Советинин (7-шайл.) депутаты. 
 КПССтин 21, 23-съезддеринин деле­гаты. 
 Ленин ордени. Октябрь Революциясы, 2 Эмгек Кызыл Туу орде­ни жана медалдар менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Маркирлөөчү горизонт

Маркирлөөчү горизонт — литологиялык составы, түсү, структурасы, текстурасы, тыгыздыгы ж. б. касиеттери боюнча жанаша катмардан кескин айырмаланган тоо тек катмары. 

Өзүнө гана мүнөздүү өзгөчөлүгү боюнча аны башка катмарлардан так ажыратып, көп жерге дейре созуу мүмкүндүгү болгондуктан маркирлөөчү горизонттун геокарталарды түзүүдө жанa геологиялык кесилиштерди бири бирине салыштырып изилдөөдө мааниси чоң.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Пехлеви (шаар)

Пехлеви (1925-жылга чейин Энзели) — Ирандагы шаар жана порт. 

Кас­пий деңизинин түш. жээгинде. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Иран
Категория:Шаарлар‎
GIF

thumb|200px|right|GIF жер

GIF – "Graphics Interchange Format", биздин түшүнүк боюнча сүрөттөр менен алмашуу форматы же бир компьютерден экинчи компьютерге сүрөттөрдүн сапатын жоготпой өткөрүү форматы. Бул программа британиялык "CompuServe" фирмасы тарабынан 1987-жылы иштелип чыккан. Ал эми 1989-жылы буга анимациялык форматта сүрөттөрдү кошуу функциясын кошушкан. Азыркы учурда интернет айдыңында "гифка" деген термин кеңири колдонулат. 5тен 30 секундга чейинки убакытты камтыган, белгилүү бир маанини же элести калтырган видеонун кесиндисин "GIF" же "гифка" деп атап, түрдүү максатта колдонушат. Ошондой эле интернет колдонуучулар достору менен майрамдарда же туулган күндөрдө гифка катары гүл кармаган, өөп жаткан жана көзүн кыскан мамалак, коён сыяктуу анимациялар менен алмаша алышат.
Какематов Зайдик

1. Алгы сөз 

Тянь-Шань районунун аты чыккан инсандарынын бири Зайдик Какематов өз заманында Ата Журт үчүн зор эмгек өтөгөн. Ал ошол кездеги жогорку тараптар жиберген бардык иштерди абийирдүүлүк менен акырына чыгарган адамкерчиликтүү , мээнеткеч, мээрман адам болгон. Жеке эле өзүнө тагылган милдетти аткара билбестен, айыл- чарба өндүрүшү, экономика менен саясатты, искусство менен маданиятты, адамдык насил-наркты бирдей алып жүргөн, жакшылык менен жамандыкка тикесине турган, көкүрөгү таза инсандарыбыздын бири эле.
thumb

 2. Кыскача өмүр таржымалы 

 Какематов Зайдик 1932-жылы Тянь-Шань районундагы Ийри-Суу айылында төрөлгөн. Өзүнүн эмгек жолун 1948-жылы Нарын районундагы Ийри-Суу орто мектебинде мугалимдик кесипти аркалоо менен баштаган. 1951-1953-жылдары Нарын шаарындагы мугалимдер институтунан билим алган. Аны бүтүргөндөн кийин комсомолдук ишке өткөн. Комсомолдун Тянь-Шань облустук комитетинин үгүт жана насыят бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Андан кийин партиянын Нарын райкомуна лектор-кеңешчиликке которулган, райкомдун бөлүмүнө жетекчилик кылган. 1959-1963- жылдары Алматы шаарындагы жогорку партиялык мектепте окуган. Окууну аяктап келгенден кийин Тянь-Шань районунун Жданов атындагы колхоздо партиялык уюмунун катчысы,1963-1969-жылдары Кыргызстан Компартиясынын Тянь-Шань райондук комитетинде уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1969-1973- жылдары Кыргызстан Компартиясынын Тянь-Шань райондук комитетинин экинчи катчысы болуп дайындалган,1973-1975- жылдары Тогуз-Торо райондук аткаруу комитетинин төрагасы болуп шайланган,1975-жылдан тартып 1989-жылга чейин Нарын облусунун Тянь - Шань районундагы Жданов атындагы колхозунун башкармасынын төрагасы болуп 14 жыл иштеген,1989-жылда ардактуу эс алууга чыкканга чейин Тянь - Шань райондук кинофикация дирекциясынын директору болуп иштеп турган.Какематов Зайдик 1995-жылы Нарын шаарында көз жумган.Ысымын түбөлүккө сактоо үчүн, Нарын шаарынын көчөлөрүнө берилген. Какематов Зайдиктин уюштуруучулук жөндөмдүүлүгү райондук жана советтик иштерде жетекчилик кызматта иштеп турган мезгилдерде көрүнүп турган. 

 3. Наамдары жана сыйлыктары 

Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер

Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Ардак грамоталары

"Эмгек Кызыл Туу" ордени

"Ардак белгиси" ордени

Эмгкетеги каармандыгы үчүн жана Ленин туулган күнүнүн 100 жылдыгына карата медалдары""

 4. Эстелик 

Нарын шаарындыгы Зайдик Какематов атындагы көчө

 5. Үй-бүлүсү 

Байбичеси Шаршекеева Сагын 1987-жылы дүйнөдөн кайткан. Уулдары Казакбек, Таалайбек, Талгартбек,Тариел,кыздары Света, Динара,Рахат. Балдарынын баары жогорку билимдүү. Казак коопсудук тармагында , Таалайбек медицина тармагында иштеп жатышат. Талгартбек Нарын облусунун айыл-чарба тармагында жетекчилик кызматтарды аркалап келелет.
Маркомандар

Маркомандар — байыркы герман уруусу. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын 2- жарымында азыркы Саксония жана Тюрингия аймагында жашаган.
 
Б. з. ч. 8-кылымда азыркы Чехия аймагына отурукташкан. Б. з. 17-кылымында Дунайга сүрүлгөн. 1—2-кылымда Маркомандар (квад менен кошо) Дунай чек арасы аркылуу римдиктерге дайыма коркунуч туудуруп турган. Маркомандар 4-кылымдан Элдердин улуу көчушүнө кошулуп, 5-кылымдын аягында азыркы Бавария аймагына барып отурукташкан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Германия

Категория:Байыркы германдар
Маркоман согушу

Маркоман согушу(166—180) — герман жана сармат урууларынын Рим империясына ачкан согушу.
 
Маркоман, квад, гермундур ж. б. уруулар Рейн-Дунай чек арасын бузуп, Түн. Италияга каптап кирген; Аквилейаны курчап, Опитергий шаарын талкалаган. Алардын кысымын император Аврелий 172—174-ж. араң токтоткон. Герман уруулары кайра жапырык жасаган. Рим императору Коммод алар менен тынчтык келишимин түзгөн. Ал келишим боюнча римдиктер да, герман-сармат уруулары да согуш чыкканга чейинки чектеринде калышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Германия
Марктон сулуусу

Марктон сулуусу - сулу сорту. АКШнын Орегон штатында чыгарылган. 

Ал 1939-ж. райондоштурулган. Даны ак саргыл. Машагы кылкандуу, ийилме. 1000 данынын салм. 24—39 г. Даны кубулбейт, эрте бышат жана ысыкка байымдуу. Илдетке жана зыянкечке моюн бербейт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Мартинес, Вердуго Арнольдо

Мартинес, Вердуго Арнольдо (12. 1. 1925-ж. т., Синалоа штаты, Перикос) — Мексика жумушчу кыймылынын ишмери.
 
Дыйкан үй-бүлөдөн. 
Шофёр, соода агенти, контор кызматчысы болуп иштеген. 1945-жылдан жаштар жанa профсоюз кыймылына катышкан. 
1946-ж. Мексика компартиясына (МКП) кирген. 
1949— 50-ж. «Нуэва вида» газетасынын ре­дактору жанa МКП БКнын жаштар комиссиясынын жетекчиси. 
1954- жылдан МКП БКнын, 1959-жылдан БКнын Секретариатынын жанa Саясий комиссиясынын мүчөсү. 
1963-ж. МКП БКнын биринчи секретеры, 1973-жылдан ген. секретары. Революция­чыл иши үчүн нечен ирет камалган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Мартышка сымалдар

thumb|Cercopithecus lhoesti.
Мартышка сымалдар (лат. Cercopithecidae) — тар таноолуу маймылдар тукуму. Мартышка сымалдар эки тукумчага (мартышкалар жанa ичке маймылдар) бөлүнөт. 

Мартышкалардын көбүнүн куйругу узун, кээ бириники кыска же орточо, маготтуку жок. Кол, буттары бирдей узундукта. Мээси 50— 200 г, бырышы көп. Мартышкалар­дын 8 уруусу (мартышка, макака, павиан, мандрил, гусар ж. б.) бар. Африка, Түш. Азияда кезигет. Үйүрү менен негизинен дарактарда жашайт. Мартышканын дене уз. 35—64 см, салм. 1—9 кг, куйругу узун (35— 100 см). Колунан буту узунураак. Жүнү жашыл, сары, Кызыл, көгүш. Мартышканын 23 түрү Африканын түштүгүндө, тропик токойлорунда 5— 15тен топтошуп жашайт. Өсүмдүк жалбырагы, гүлү, мөмөсү, курт-кумурска ж. б. менен азыктанат. Мартышка сымалдардын мед. жанa биол. изилдөөлөрдө мааниси бар. Ичке маймылдардын дене уз. 41—83, куйругу 50—110 см. Башы тоголок, астынкы жаагы кыка. Алар 6 урууга бөлүнүп, негизи­нен Түш. Чыгыш Азияда жашайт, бир гана уруусу Африкада кезигет. 

Үруу кирет: Аллен мартышкасы (лат. Allenopithecus nigroviridis), Диана-мартышка (Cercopithecus diana), жашыл мартышка (С. sabaeus), кидик мартышка (Miopthecus talapoin), кызыл гусар мартышкалар (уруу) (Erythrocebus), монамартышкалар (топ) (Cercopithecus топа), кадимки мартышкалар (уруу) (Cercopithecus).

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
 А. А. Алдашев. Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгү. - Бишкек, 1998. ISBN 9967-11-027-9

Категория:Сүт эмүүчүлөр‎
Мархамат шаар урандысы

Мархамат шаар урандысы - Өзбекстандынн Анжиян облусундагы Мархамат кыштагына жакын жерде, Араван суусунун жээгинде. 

Б. з. алгачкы кылымдарында Фергана өрөөнүндөгү эң ири тургун журттардын биринен болгон. Жалпы түзүлүшү төрт бурч формада. Айланта бекем дубалдар менен курчалып, алардын айрым жерине кыш мунаралар орнотулган. Урандынын ичпнде курулуштар болгон.Мархамат шаар урандысы казыла элек.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Марцин, Татьяна Филипповна

Марцин, Татьяна Филипповна [7(19).02.1899-ж. төрөлгөн, Жабокрич кыштагы, Украина, Винница облусу, Крыжополь району] — колхоз өндүрүшүнүн новатору, эки жолу Социалдык Эмгектин Баатыры (1948, 1958). 

1952-жылдан КПСС мүчөсү. 1930—61-ж. УССРдин Винни­ца областынын Крыжополь районундагы «3-й выришальный» колхозунун звено башчысы. Анын звеносу көп жыл дайыма жогорку түшүм өстүрүүгө же­тишкен. Гектарынан 82 ц жүгөрү, 560 ц кант кызылчасын жыйнап ал­ган. Ленин ордени жанa медалдар менен сыйланган.

1974-жылы 15-февралда каза тапкан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Категория:Орусия
Маршрут барагы

Маршрут барагы - продукция иштеп чыгарууну жана операция боюнча жасалуучу тетиктерди эсепке алуу документа. 

Ал буйрук жана эсеп документин камтыйт, б. а. норматив көрсөткүчтөрү (убакыт нормалары, баалоолор ж. б.), ошондой эле технологиялык маршрут боюнча иштеп чыгарылган тетиктер, жумушчулардын ар операцияда иштеп тапканы тууралуу маалымат берет. Өндүрүштү автомат система менен башкаруунун кеңири таралышы маршрут барагына тармак графигин колдонуу маршрут барагынын ролун жогорулатууда.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Маршруттук съемка

Маршруттук съемка — геология, тоо, кыртыш ж. б. карталарды түзүү же толуктоо учуй айрым маршруттар боюнча жүргүзүлгөн съёмка. 

Маршруттук съемка маалыматтарын планшетке түшүрүүдө аспаптык (мензулдук съёмка, тахеометрия, аэрофотография д. у. с.) же көз олчом ыкмалары колдонулат. Бул татаал шарттагы тоолуу ж. б. а;. ..„алыста жайгашкан райондордун картасын түзүүдө кеңири колдонулуп келген. 20-кылымда маршруттук съемка самолёт жанаа вертолёттун жардамы менен да жургүзүлө баштаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Мас Анчи

Мас Анчи, Ма Сан-чи Магазы [14(27). 07. 1885, Жети-Суу облусу, Пишпек уезди, Кара-Коңуз айылы, Кыргызстандын, Чуй р-ну, Масанчи кыш.— 1938] — Орто Азия менен Казакстанда Совет бийлигин орнотуу учун активдүу күрөшүүчү. 

Верныйлык(Алматылык) кедей дыйкан үй-булөден. 1918-жылдан КПСС мучесу. 1910—17-ж. падыша армиясында кызмат өтөгөн. 1917-ж. ноябрда Ташкенде Совет бийлигин орнотууга, Граждандык согуш мезгилинде Кызыл Армиянын улуттук бөлукторун түзүүго, Ташкенде (1919, янв.), Пржевальскийде (1919-жылдын аягы) жанa Верныйда (1920, июнь) Совет бийлигине каршы козголоңдорду басууга катышкан. Мас Анчи 1920-ж. октябрь— ноябрда дунган аткычтар полкун уюштурган. 1921-ж. Коиинтерндин 3-конгрессине катышып. В. И. Ленинге жолуккан. 1922-жылдан Жети-Суу облпарткомунун, облустук жер бөлүмү коллегиясынын облустук кооператорлор союзунун башкармасына, Кошчe союзунун обкомуна мучо бол­гон. 

Ал Жети-Сууда туңгуч дунган мектебин ачуута, «Страна Советов» колхозун жанa комсомол уюмдарын уюштурууга белсене катышкан. Жети- Суу комсомолдорунун З-съездинде Туркстан комсомолунун ардактуу му­чөсу болуп шайланган. 1932-жылдан Өзбек ССР Юстиция эл комиссарына орун басар болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Маскарапоз

Маскарапоз, клоун —
1) өзбек жанa тажик театрынын куудул актё­ру. Маскарапоздор ыр-бий менен жомокторду пантомималык-мимика менен кызыктуу аткарып, өз оюну аркылуу күлкүлүү, мазмундуу сатиралык көрүнүштөрдү импровизациялаган. 

2) Элди күлдүруүчү цирк артисти, куудул. Элдик куудулдар табигый кебетеси, кулкүлуу вазу менен кемчиликтерди мыскылдаса, Маскарапоз бети-башын боёп, күлкү келтирээлик кийинип, кейпин өзгөртуп алып-элдин черин жазат. Өтмө - кебетеси, кылык-жоругу менен келеке болгон адам.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар