Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Табарсык

thumbnail|Эркек адамдын табарсыгы
Табарсык — бөйрөктөн келген заараны топтоп чыгаруучу булчуңдуу көңдөй орган. Ал чаткаяк сөөктөрүнүн биригишкен жеринин артында, кичине жамбаш көңдөйүнөн орун алган. 50 жаштан кийин чаткаяк булчуңдары бошогон соң, андан да төмөндөйт. Табарсыктын сыйымдуулугу орто эсеп менен 500—700 мл. Табарсык бош учурунда кичине жамбаш көңдөйүндө болуп, алды жагынан чаткаяк сөөктөрүнүн биригишкен жерине, ал эми арт жагынан аялдарда жатынга, эркектерде урук ыйлаакчасы менен көтөн чучукка тийип турат. Табарсыктын ички бети былжырлуу чел, сырты жылмакай чел кабыкча менен капталган. Бул эки кабыкчанын ортосунда табарсыктын булчуң катмары бар. Ал өз кезегинде үч катмардан турат. Анын сырткы жана ички катмары узатасынан кеткен булчуң талчаларынан турса, ортосундагы булчуң тарамдары кыйгачынан жатат.

Ар кандай багытта жайгашкан булчуңдар жыйрылганда анын көлөмү кичирейип, заара сыртка чыгууга мүмкүндүк түзүлөт. Табарсыктын булчуң катмары жакшы өөрчүп, ал заара чыгаруучу түтүктүн ички тешикчесин курчап кысып турат да, зааранын топтолуусуна, ошондой эле мезгили менен сыртка чыгарып турууга көмөктөшөт. Табарсыктын былжыр чели инфекцияны өтө сезгич келет. Аялдардын заара чыгаруучу түтүгү кыска болгондуктан, жыныс органдарынын сезгенүү оорусунда инфекция табарсыкка түшүп, аны сезгентет.

 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина

Категория:Анатомия
Табигый очоктуу оорулар

Табигый очоктуу оорулар — козгогучтары белгилүү аймактагы жапайы жаныбарлардын организминде мителик кылып, адамга муунак буттуулар аркылуу таралган жугуштуу оорулар. Табиятта алардын козгогучтары жолуккан аймак табигый очок деп аталат. «Табигый очоктуулук» түшүнүгүн 1938-ж. академик Е. Н. Павловский киргизген. Табигый очоктуу оорулардын козгогучтары жаныбарлардын арасында (көбүнчө куштар менен кемирүүчүлөрдүн) тынымсыз биринен экинчисине өтүп турат. Козгогучтарды бир жаныбардан экинчисине же кишиге чиркей, кене, бүргө, бит жана башкалар кан соргучтар таратат. Ошондой эле суу, тамак-аш менен да жугат. Табигый очоктор узакка (чексиз) сакталып, түрдүү оорулардын булагы болуп калат. Мындай ооруларга чума, туляремия, кене жана чиркей энцефалиттери, кутурма, лептоспироздор, баш келте жана башкалар кирет. Кишилер жана мал табигый очоктуу жерге кабылганда оору жугат. Табигый очоктор жай айларында активдүү болуп, көбүнчө мындай ооруга жаңы аймакты өздөштүрүүгө келгендер, мергенчилер, курулушчулар, геологиялык чалгынчылар чалдыгышат.
Табигый очоктуу оорулардын алдын алууда кишилерге жана малга ал ооруларга (чума, туляремия, энцефалит, күйдүргү жана башкалар) каршы эмдөө жүргүзүлөт, ошондой эле козгогучтардын табигый булагынан (кемирүүчүлөр) жана аны ташыгычтардан (бүргө, чиркей, кене жана башкалар) коргонуу жана жок кылуу чаралары жүргүзүлөт. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Табит (аппетит)

Табит (аппетит) — киши организминин белгилүү тамакты ичүүнү каалашы. Көп убакыт тамак ичпөөдөн табит ачкалыкка өтөт. Табит борбордук нерв системасынын белгилүү бөлүктөрүнүн козголуусунун натыйжасында пайда болуп, шилекей, тамак сиңирүү маңыздардын бөлүнүп чыгуусун, карын-ичеги жолунун перистальтикасын күчөтүп, тамак сиңирүү органдарын тамакты кабыл алууга даярдайт. Даамдуу даярдалган тамак, анын сырткы көрүнүшү, жыты, дасторкондун кооз даярдалышы табитти күчөтөт. Тескерисинче тамактын жагымсыз түрү, жыты, жагымсыз абал табитти начарлатып, тамак сиңирүү органдарынын ишине терс таасир тийгизет. Тамактануу эрежесин туура сактаган адамдардын организми тамак сиңирүү маңызын белгилүү мезгилде жана белгилүү өлчөмдө бөлүп чыгарууга ыңгайланат. Тамактануу эрежесин бузуу, тамактануу мезгилинде ар кандай алагды кылуучу факторлор табиттин бузулушуна, ичеги-карын жолунун жана зат алмашуу ооруларына алып келет. Өтө чарчоо, иштеги жана үйдөгү тынчсыздык табитти начарлатышы ыктымал. Кээде балдардын көнүмүш тамактануусун бузганда, рационго жаңы тамактарды киргизгенде алардын табити начарлайт. Табиттин такыр жок болушу же такыр тойбой, тынымсыз тамак жегиси келүү түрдүү оорулардын белгиси болот. Мындай учурларда сөзсүз дарыгерге кайрылуу керек. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина

Категория:Физиология
Категория:Адам
Таз (фавус)

Таз (фавус) — теринин мите козу карын пайда кылуучу жугуштуу оорусу. Таз оорулуу менен бирге болуудан жана оорулуунун буюмдары (тарак, сүлгү, баш кийим жана башкалар) аркылуу балдарга тез жугат. Оорунун башталышында чачтын арасында кызыл тактар пайда болуп, ал улам чоңоёт, кийин саргарып карттанат.
Күчөп кеткен учурда ал бири-бирине кошулуп, баш терисин бүт каптайт. Чач жыдып түшөт. Карттын астындагы ткандар өлөт. Териси жукарып, жалтырап калат. Аны убагында дарылабаса оору көпкө созулуп, чач таптакыр жыдыйт, ал жерге өмүр бою чач чыкпайт. Оорунун алгачкы белгилери билинери менен дарыгерге кайрылуу керек. Лабораториялык текшерүү менен диагнозу коюлат. Дарылоо сөзсүз ооруканада жүргүзүлөт.
Оорунун алдын алуу максатында оорулуунун үй-бүлөсү медициналык текшерүүдөн өткөрүлүп, анын кийим-кечеси, буюмдары, жаткан бөлмөсү дезинфекцияланат. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Талгак

Талгак — кош бойлуулук менен байланыштуу жана ал бүткөндөн кийин токтоочу оорулуу абал. Кош бойлуу аялдын нерв, эндокрин жана жүрөк-кан тамыр системаларындагы кандайдыр бир өзгөрүүлөрдөн келип чыгат. Ошондуктан өз убактысында (2 айга чейин) аялдар консультациясына кайрылып дарылануунун мааниси абдан чоң. Кош бойлуулуктун 1-жарымындагы (эрте) жана кош бойлуулуктун 2-жарымындагы (кеч) талгак болуп бөлүнөт. Эрте талгак кош бойлуулуктун алгачкы 3 айына чейин болуп, ал кетет, уйку келип, кээде шилекей агып, ал суткасына 1 лге чейин жетет. Күнүнө бир нече жолу кусат. Тынбай кусуудан боюнда бар аял арыктап, териси шалбырап, оозунан жагымсыз жыт чыгат, температурасы жогорулайт, кан басымы төмөндөйт. Кээ бир учурда боюнан түшүрүүгө аргасыз болот (к. Аборт). Эрте Т-ты аялдар консультациясында дарылайт. Тынбай кусканда боюнда бар аял ооруканага жаткырылат.
Кеч талгак кош бойлуунун жүрөк-кан тамыр, нерв системаларынын, боор, бөйрөк жана башкалар органдарынын иши бузулуудан болот. Ал көбүнчө ак шишик басып башталат. Шишик буттан башталып, андан кийин бүт денеге тарайт.
Дененин салмагы 10 кгга жакын көбөйөт. Бул учурда системалуу түрдө дарылоо жүргүзүү зарыл. Боюнда бар аял дайыма айына 2 жолу аялдар консультациясына барып, врачтын сунуштарын аткарып, гигиена эрежелерин сактап, жумасына бир жолу салмагын текшертип туруу зарыл. Ак шишик болгондо суюктукту аз (күнүнө 3—4 стакан) ичүү, тузду аз пайдалануу керек. Тамакта витаминдер (жашылча-жемиш) көп болгону жакшы; эттин ордуна быштак, айран, кефир берүү сунуш кылынат.
Режимди, врачтын сунушун бузганда ак шишик менен бирге кан басымы жогорулап, заарада белок болуп, нефропатия пайда болот. Түйүлдүктүн өсүп-өнүүсү бузулуп, кээде өлүү төрөлүүгө алып келет. Нефропатия менен жабыркагандар ооруканада дарыланат. Режимди бузганда жана дарылоо жүргүзүлбөсө шишик басып, кан басымы жогорулап, заара менен белок чыгат, көзү тунарып, башы, ичи ооруйт. Баш ооруп, көз тунаргандыгы мээдеги кан айлануунун бузулушуна байланыштуу. Ал күчөп кеткенде аялдын булчуңдары тырышып эстен танат. Катуу кармаганда аял өпкө күпчөгүнөн же мээге кан куюлуудан өлүп да калышы мүмкүн. Бул абал көп учурда төрөт убагында, кээде төрөттөн кийин да болушу ыктымал. Анын алгачкы белгилери бет, көз жапкаларынын булчуңдары тартылып келе жатканда, тез жардамды чакырып, боюнда бар аялды караңгы үйгө тынч жаткыруу зарыл. Ал тилин чайнап албас үчүн ооздун ичине түпкү тиштердин ортосуна аш кашыктын башын дакиге ороп киргизүү керек. Мындай оору эне жана бала үчүн зыяндуу: энеде өпкө күпчөгү жана мээге кан куюлуу мүмкүн, бала болсо зат алмашуунун продуктулары менен ууланып, кычкылтектин жетишсиздигинен өлөт. Биздин өлкөдө алдын алуу жана дарылоо чаралары жолго коюлуп, аялдардын төрөттөн ' өлүмүн азайтууга мүмкүн болду. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 
Категория:Медицина
Тамак-аш концентраты

Тамак-аш концентраты — тамак-аш азыктарынын аралашмасы; тамакты тез жана жөнөкөй даярдоодо колдонулат. Ага кирүүчү азыктар жегенге жараксыз катуу бөлүктөрүнөн тазартылып, майдаланат, бышырылып кургатылат, кээде пресстелет. Алар мыкты азык зат, жакшы сиңет, андан жасалган тамак даамдуу келет. Концентраттар көпкө сакталат, ташып жүрүүгө ыңгайлуу, ошондуктан экспедиция, талаа шарттарында пайдаланууга ыңгайлуу. Өнөр жайда даярдалган Тамак-аш концентратына эртең мененки кургак тамактар, биринчи жана экинчи тамак, таттуу тамактар, ундан даярдалуучу кондитер азыктары үчүн концентраттар, сүт концентраттары кирет. Балдарга арналган жана мүнөз тамактары үчүн атайын концентраттар да даярдалат. Эртең мененки кургак тамактарга атайылап даярдалган түрдүү акшактар (талкан, жүгөрү, буудай, күрүчтөн даярдалган) кирет. Түшкү тамак үчүн концентраттар жашылча, буурчак, акшак, макарондор, козу карын жана башкалар аралашма азыктардан даярдалат. Рецебине жараша ага эт, май, туз, татымалдар кошулат. Концентраттардын аш болумдуулугун жана даамын жакшыртуу максатында алардын айрымдарына натрий глутаматы жана белок гидролизаттары кошулат.
Тамак-аш концентраты көбүнчө жылчыксыз жабылган идишке салынат. Идишке концентраттын составы, даярдоо ыкмасы, сактоо мөөнөтү жазылат. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Бискай булуңу

thumb|Бискай булуңу.
Бискай булуңу — Атлантика океанында, Франция менен Испаниянын жээгинде. Аянты 200миң км2. Уз.400 км, тереңд.5120 мге чейин. Луара, Гаронна дарыялары куят. Катуу шамал тез тез болуп турат. Суткасына 2жолу ташкындайт (бийиктиги 7 мге чейин көтөрүлөт). Балык (сардина, анчоус) кармалат, устрица промысели иштейт. Башкы порттору: Бордо (Франция), Сан-Себастьян, Бильбао (Испания).

 Колдонулган адабият 
 Кыргызстан улуттук энциклопедиясы.

Категория:Франция
Категория:Испания
Аскердик контрабанда

Аскердик контрабанда – согушуп жаткан мамлекетке товарларды жана башка нерселерди берүүдөн чыккан Эл-аралык мүнөздөгү кылмыш. Эл-аралык укук ченемдерине ылайык бейтарап өлкөлөр куралдуу кагылышуулардын учурунда согушуп жаткандарга эч кандай колдоо көрсөтпөөгө тийиш. Андай жол менен берилген объектердин баары А. к. катары эсептелет жана алар ташып келген каражаттары менен кошо тартылып алынууга жатат. Мамлекеттин ичинде кабыл алынган бажы жана кылмыш-жаза укуктарындагы контрабанда түшүнүгүнөн айырмалуу Эл-аралык укукта пайдаланылуучу А. к. түшүнүгү согуш учурунда согушпаган мамлекеттин же анын жарандарынын ал мамлекеттин бейтарап статусуна карабастан, каршылаштарга апкелип берген нерселерди жана буюмдарды билдирет.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Аскердик-дарыгердик экспертиза

Аскердик-дарыгердик экспертиза – тынчтык мезгилде жана согуш учурунда КР Куралдуу Күчтөрүндө, КР Чек-ара кызматында, КР ИИМинин ички аскерлеринде жана башка аскерлештирилген уюмдарда жана согуш учурунда түзүлүүчү атайын бөлүктөрүндө КР жарандарынын ден-соолугу боюнча аскер кызматына жана жогоруда көрсөтүлгөн органдарда кызмат кылууга жарамдуулугун аныктоо үчүн, ошондой эле жарандардын майыптыгы (жарадар болуу, жаракат алуу, контузия болуу), оорусу алардын аскер кызматтарын аткарууларына (аскердик жыйындарда), жогоруда көрсөтүлгөн органдарда жана уюмдарда кызмат кылгандыктарына байланыштуу болгонунун себептерин аныктоо боюнча өткөрүлүүчү медициналык экспертизанын бир түрү .
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Аскерий айла-амалдар

Аскерий айла-амалдар – Эл-аралык гуманитардык укукта каршылашты жаңылтууга же туура эмес аракеттерге түртүүгө багытталган, бирок, куралдуу кагылышуу учурунда колдонулуучу Эл-аралык укуктун эч кандай ченемдерин бузбаган жана жүзүкаралыкка (кара:Жүзүкаралык) жатпаган аракеттер, анткени, алар каршы тараптын коргонуу боюнча ошол укуктарга карата ишенимдерин алдабайт. А. а-а. мисалдары: чүмбөттү, «тузак тартууну», жалган аткарымдарды пайдалануу, жалган кабарларды таратуу.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Аскерий соттор

Аскерий соттор – жергиликтүү соттордун тутумуна кирет. Аскер кызматкерлеринин укуктук корголушун, КР мыйзамдарына ылайык аскер кызматчысынын статусу бар адамдардын, ошондой эле аскер кызматчыларын жыйындардан өтүүдө аскердик башкаруу органдарынын, аскердик кызмат адамдарынын аракеттеринен (аракетсиздигинен) жана алар кабыл алган чечимдерден бузулган жана/же талашка түшкөн укуктарын, эркиндиктерин жана мыйзам тарабынан корголуучу таламдарын коргоо боюнча жарандык иштерди карайт. А. с. аскер кызматчылары, ошондой эле жыйынга чакырылган аскерге милдеттүүлөр жасаган баардык кылмыштар жөнүндөгү кылмыш-жаза иштерин карайт. А. с. КР Аскер сотунан жана гарнизондордун аскер сотунан турат. Гарнизондордун А. с-у биринчи баскычтагы соттор, КР Аскер соту – экинчи баскычтагы сот болуп эсептелет.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Аскерий сыр

Аскерий сыр – ачыкка чыгаруу КР Куралдуу Күчтөрүнө жана анын кызыкчылыктарына зыян келтириши мүмкүн болгон аскердик мүнөздөгү маалыматтар. А. с. болгон маалыматтарга «Өтө жашыруун» жана «Жашыруун» деген чектеме белгилер коюлат.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Аскерий укук

Аскерий укук – КР Куралдуу Күчтөрүн түзүү 
тармагында, аскерлердин жашоо-турмушун жана ишмердигин уюштурууда коомдук 
мамилелерди жөнгө салуучу укуктук ченемдердин жыйындысы. А. у. укуктун 
комплекстүү тармагы болуп эсептелет, анткени, ал салттуу тармактардагы 
(административдик, жарандык, эмгектик, кылмыш-жаза ж. б.) ченемдер менен бирге 
атайын аскердик-укуктук актыларды да өз ичине камтыйт. А. у. КР Куралдуу 
Күчтөрүнүн түзүлүшүнүн принциптери менен ченемдерин; аскерлерди башкаруунун 
негиздерин; КР Куралдуу Күчтөрүн өздүк курам менен жабдуунун жана аскер кызматын 
өтөөнүн тартибин; аскерлерди уюштуруунун жана материалдык жана акча каражаттары 
менен камсыз кылуу тартибин; командирлердин (начальниктердин) тартиптик бийлигин 
жана аскерлердин тартибин чыңдоонун негиздерин; аскер кызматкерлерине жана 
алардын үй-бүлө мүчөлөрүнө жеңилдик берүүнүн, бааракы жана жөлөк пулдарды 
чектөөнүн маңызын жана тартибин;КР Куралдуу Күчтөрүндөгү аскер кызматкерлеринин 
жана жарандык персоналдардын укуктарын, милдеттерин жана жоопкерчиликтерин 
аныктайт.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Аскерлешкен тоодо сактоо бөлүктөрү

Аскерлешкен тоодо сактоо бөлүктөрү – кыйроолордо адамдарды сактап калуу, ошондой эле алардын алдын алуу жана кесепеттерин жоюу үчүн түзүлгөн адистештирилген түзүлүштөр.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Аскерлешүүдөн арылган тилке

Аскерлешүүдөн арылган тилке – Эл-аралык келишим же ички мамлекеттик акты боюнча, аскердик курулуштар бузулуп, аскер күчтөрүн кармоого тыюу салынган мамлекеттик аймактын бир бөлүгү. Эреже катары, жоолашуусу мүмкүн болгон тараптарды ажыратып туруу үчүн колдонулат (м., 1919-жылдагы Версаль тынчтык келишими боюнча түзүлгөн Рейн А. а. т-си).
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ассигнация

Ассигнация (поляк. asygnacja , лат. assignatio 
– дайындоо) – кагаз акча; товар өндүрүүнүн өнүгүшүнө жана алтын ж. б. баалуу 
металлдарды жүгүртүүдөн алып салуунун максатка ылайыктуулугуна байланыштуу пайда 
болгон.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ассигнациялоо

Ассигнациялоо – белгилүү бир максаттагы чыгымдарды жабуу үчүн борборлоштурулган же борборлоштурулбаган булактар аркылуу бөлүнгөн акча каражаттары.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ассигновка

Ассигновка – белгилүү бир калыпка салынган документ, анын негизинде мамлекеттик жана жергиликтүү бюджеттердин кассалык аткарылышы боюнча иш жүргүзгөн мекемелер бюджетте каралган чыгымдоо каражаттарын 
берет.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ассортимент (түркүм)

Ассортимент (түркүм) (фр. assortiment ) – айрым көрсөткүчтөрү (белгилери) боюнча айырмалануучу товарлар менен продукциялардын аркыл түрлөрүнүн тизмеги. А. топтук жана жекелик болуп бөлүнөт. Топтук түркүмгө өндүрүштүк-техникалык багыттагы продукциялар менен эл керектөөчү товарлардын ар кандай түрлөрүнүн тизмеги кирет. Жекелик түркүмгө маркасы, тармагы, артикулу , үлгүсү, эни, чени, түсү, сүрөтү ж. б. белгилери боюнча айырмаланган бир түрдүү товарлар менен продукциялардын курамы кирет.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Асыл таш

Асыл таш – иштетилген жана/же иштетилбеген табигый алмаз, алоо, лаал, сапфир, александрит, бермет жана алтынташ. А. т. илимий аспаптарды, жабдууларды, жабдыктарды, техникалык багыттагы буюмдарды, ошондой эле турмуш-тиричилик буюмдары менен зергерчилик жасалгаларын жасоодо колдонулушу мүмкүн. А. жекече өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен, анын бирдиктүү чен-өлчөмү карат (1 карат = 200 мг) болуп саналат.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Асыл тыйындан арылтуу

Асыл тыйындан арылтуу – асыл металлдардын (күмүш менен алтын) акча милдетинен ажырашы. Күмүш ХIХ кылымдын, алтын ХХ кылымдын орто ченинде акча катары колдонуудан чыккан. А. т. а-нун Эл-аралык-укуктук бекемделүүсү ЭВФнын уставында каралган. 1978-жылдын 1-апрелинен тарта алтындын ырасмий баасы менен ал аркылуу эсеп-кысап жүргүзүү бул уюмдун мүчөлөрү тарабынан токтотулган.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Асылдандыруу жетишкендиктери

Асылдандыруу жетишкендиктери – жарандык-укук коргоосунун өзгөчө объектиси болуп саналган жаныбарлардын тукуму, өсүмдүктөрдүн түрү. А. ж-не карата укук мыйзам тарабынан корголуп, патент ээсинин А. ж-н пайдалануу укугун күбөлөндүрүүчү патент аркылуу бекемделет. Патент коргоо жөндөмдүүлүгүнө жооп берүүчү жана КРдин Эл-аралык милдеттенмелерин эске алуу менен, тийешелүү мамлекеттик органдар тарабынан бекитиле турган ботаникалык түрлөрү менен зоологиялык тукум тизмегине кирүүчү А. ж-не берилет. А. ж-нин коргоо жөндөмдүүлүгүнүн белгилери: а) жаңычылдыгы; б) айырмалуулугу; в) тукум куучулугу (өсүмдүк – түрлөрү, жаныбарлар – тукуму көбөйүү өзгөчөлүгү катары айрым четтеп кетүүлөрү эске алынуу менен, өз белгилери боюнча жетиштүү деңгээлде бирдей болууга тийиш); г) туруктуулугу. Эгер бир нече жолу көбөйгөндөн кийин же көбөйүүнүн өзгөчө айлампасындагы ар айлампанын аягында анын негизги белгилери өзгөрүлбөй калса, А. ж. туруктуу болуп саналат.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Асыл тукум баалуулугу

Асыл тукум баалуулугу – асыл тукум жаныбардын генетикалык мүмкүнчүлүк деңгээли жана ал генетикалык мүмкүнчүлүктүн тукумдук-чарбачылык жактан пайдалуу белгилери.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Асыл тукум жаныбар

Асыл тукум жаныбар – тукумду андан ары өндүрүүгө эсептелген жаныбар.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Асыл тукум иштери

Асыл тукум иштери – айыл-чарба жаныбарларынын колдо турган жана жаңы чыгарылган тукумдарын, түрүн жана багытын сактап калууга жана сапаттык жактан жакшыртууга арналган зоотехникалык, биологиялык-генетикалык жана уюштуруучулук-чарбачылык иш-чаралардын тутуму.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Асыл тукум мал-чарба уюму

Асыл тукум мал-чарба уюму – асыл тукум мал өстүрүү максатында аргындаштыруу, асыл тукум продуктуну (материалды) өндүрүүнү жана пайдаланууну, ошондой эле асыл тукум мал-чарбачылыгында кызмат көрсөтүүлөрдү ишке ашыруучу юридикалык жак.
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Асыл тукум материалы

Асыл тукум материалы – асыл тукум жаныбар, анын гаметтору менен зиготтору (түйүлдүгү).
 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр