Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Тар суу

Тар – Сырдарыянын алабындагы суу. Узундугу 192 км, куралуу аянты 4420 км2. Кара-Кулжа районунун аймагы аркылуу агат. Фергана тоо кыркасынын түштүк-батыш жана Алайкуу кырка тоосунун түндүк капталдарынан башталат. Алайкуу жана Карабел сууларынын кошулушунан пайда болот. Каракулжа менен кошулуп, Кара дарыяны түзөт. Ортоңку агымында майда өрөөнд өр жана терең (1–2 км), кууш капчыгайлар, төмөнкү бөлүгү Алайкуу өрөөнү менен агат. Негизинен кар, мөңгү жана булак сууларынан куралат. Алабында жалпы аянты 175 км2 болгон 10 көл бар. Эң ириси Чоң Кулун көлү (узундугу 4,6км, туурасы 0,7 км, аянты 1,58 км2). Жылдык орточо чыгымы 45,7 м3/сек,эң чоң чыгымы июнь–июлда (214 м3/сек), азы январь–февралда (8,9 м3/сек) байкалат. Апрелде кире баштап, октябрда тартылат. Негизинен сугатка пайдаланылат. Жээгинде Сидоров, Алай куу, Кызылжар, Кара кулжа кыштагы жайгашкан.

 Байланыштуу макалалар 
 Тар капчыгайы

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кара-Кулжа району
Категория:Кыргызстандын суулары‎
Терс, капчыгайы

Терс, капчыгайы - Чаткал жана Терс тоолорунун ортосунда түштүк батыштан түндүк чыгышка 42км ге созулат. Таманынын туурасы Чаткал өрөөнүнө чыга берген жерде 2–3км, кууш жери ортоңку бөлүгүндө 300–500м. Жапыз жери 1500м, бийик жери 3100м бийиктикте жайгашкан. Капчыгай эрозиялык жана денудациялык процесстерден пайдаболуп, көп бөлүгү кууш каньон сымал. Ал аркылуу Терс (Чаткалдын сол куймасы) суусу агат. Жарым чөл жана талаа, бадал токойлуу шалбаа жана шалбаалуу талаа ландшафттары басымдуу.

 Аталышы Терс, капчыгай Узундугу 42км Жазы жери 2000-3000м, Кууш жери 300-500м Бийик жери 3100м Жапыз жери 1500м 

 Адабият 
 [http:www.bizdin.kg/books/item/97-kg_geo Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энцклопедия борбору. Бишкек-2004.] ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.google.kg/search?tbm=isch&hl=ru&source=hp&biw=1024&bih=547&q=%D1%83%D1%89%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B5+%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE&gbv=2&oq=%D1%83%D1%89%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B5&aq=5&aqi=g10&aql=&gs_sm=c&gs_upl=7203l9391l0l21344l6l6l0l1l1l0l344l672l3-2l2l0 

Категория:Кыргызстандын капчыгайлары
Категория:Тумар-2011
Чартаксай

Чартаксай (Ренжит) – Аксы районундагы суу. Нарын дарыянын алабында. Узундугу 67 км,алабынын аянты 715 км2. Бозбу тоонун түштүк капталынан башталып, кууш жана анча терең эмес капчыгай аркылуу агат. Мундуз кыштагынан төмөн өрөөн жайылып, тоо этегиндеги түздүктө салааланып барып, жерге сиңип жок болот. Киргенде гана Нарынга кошулат. 11- куймасы (жалпы узундугу 10 кмге жетпеген) бар. Апрелде кирип, августта тартылат. Жылдык орточо чыгымы 1,78 м3/сек. Кээ жылдарда жазгы жамгырдан ташкындап, сел жүрөт (мисалы, 1962-жылы 5-майда суунун чыгымы 102 м3/секга жеткен). Сугатка пайдаланылат. Канарык каналы аркылуу Түндүк Фергана каналына кошулат. Өрөөндө Мундуз, Пишкаран жана башка кыштактар бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын суулары
Категория:Аксы району
Категория:Тумар-2011
Шайдансай

Шайдансай — Бабашата кырка тоосунун түндүк-батыш капталынан башталган суу. Ноокен районунун аймагында Караүңкүргө жетпей сугат тармактарына таралат. Узундугу 30 км, алабынын аянты 131 км2. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийикт 2070 м. 10го жакын майда куймасы бар. Жылдык орточо чыгымы 1,65 м3/сек. Эң көп чыгымы июнда (2,9 м3/сек), азы январда (0,60 м3/сек) байкалат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Жалал-Абад облусу
Категория:Кыргызстандын суулары‎
Категория:Тумар-2011
Ала-Бука, заказник

Ала-Бука заказниги– Ала-Бука районундагы аңчылык заказниги. Чаткал кырка тоосунун түштүк-чыгыш капталында, Өрүктү, Ала-Бука, Чанач, Кызыл-Ата сууларынын алабында.

Аянты 25 миң га. Азайып бараткан донуз, элик, тоо эчки, улар, чүткөр жана башка коргоо жана көбөйтүү максатында 1973-ж. уюшулган.

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Заказниктер
Категория:Ала-Бука району
Категория:Тумар-2011
Ноокат өрөөн

Ноокат өрөөн — (согда тилинде ноо, нов — коо, колот; кат — кыштак, шаар, квартал; ойдуңдагы кыштак; же ноо — жаңы; жаңы кыштак) Кичи Алай кырка тоосунун түндук тарабынан орун алган. Узундугу 45 км, туурасы 12 км. Батышы менен чыгышы үч бурчтук формасында куушурулуп, туурасы 1,5–2 кмден ашпайт. Ортосу 18 кмге чейин кенен. Таманы деңиз деңг. 1200—1700 м бийиктикте жатып, аны курчаган тоолор менен адырлар салыштырмалуу 300–800 мге көтөрүңкү. Чилисайдын шиленди- лерине толгон, чыгыш Кыргызатанын нугуна эңкейиштейт да, акырындык менен бийиктеп, Көкбел жана Белөрүк адырларына өтөт. Таманы сайлар менен тилмеленип, тектирлүү, түндук-чыгышка карай эңкейиш. Таманы чыгышында неогендин конгломерат, кумдук, алевролит, мергель, гипс, батышында төртүнчүлүк мезгилинин шагыл, кум, чопо ж. б. тектерине толгон. Климаты континенттик, январдын орто температурасы —6...– 10°С, июлдуку 24,4°С, жылдык жаан-ча-чыны 300 мм. Ири суулары: Косчан, Шаңкол, Кыргызата, Чилисай. Таманына кургак талаа жана талаа, каптал беттерине арча, бадал аралашкан шалбаалуу талаа жана шалбаа ландшафттар мүнөздүү. Өрөөндө тамеки, дан жана көп жылдык тоют өсүмдүктөрү, жашылча-жемиш өстүрүлөт.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Өрөөндөр
Категория:Тумар-2011
Чытты өрөөнү

Чытты өрөөнү - Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталындагы өрөөн, табигый кооз жер. Жазы суусунун оң куймасы Чыттынын алабында, деңиз деңгээлинин бийиктиги 1880– 3640 м. Рельефи эрозия-денудациялык орто бийиктиктеги тоо-өрөөн тибине кирет. Өрөөндүн ичи кууш, түндүк-батышта Байбиче, Капкан тоолору, түштүк-чыгышта Агатан, Коңурдөбө, Арчалы тоолору өрөөндү куушуруп келип, тар капчыгайларды (Тайгак, Ташмечит, Текеуюк жана башка) түзөт. Бир аз жайык (100–150 мге чейин) жерлери да (Соболоң, Арчалытөрдүн чаты) бар. Аймактын ылдыйкы түштүк-батыш тарабы силурдун серициттүү сланец, акиташ, мрамор жана башка тектеринен, Фергана тоо тизмегине жакын жаткан көп жери юра мезгилинин алевролит, сланец, кумдук, конгломерат жана башка тектеринен турат. Чыттынын алабы жаан-чачындуу келип, кышкысын кар калың түшөт. Чытты суусунун узундугу 17 км; 13 майда куймасы бар, алардын жалпы узундугу 54 кмден ашпайт. Ландшафтында токой-бадалдуу шалбаа (карагай, арча, итмурун, долоно, четин жана башка), 3000 мден жогору субальп, альп шалбаасы мүнөздүү. Өзөндүн оң жээгинде, Жетим-Булактын чатынан ылдый деңиз деңгээлинен 2420 м бийиктикте 13–15-кылымга таандык археологиялык эстелик (таш коргон) бар. Бул кербен сарайды Чыттыкоргон, кээде Ташмечит дешет. Жанында Соболоңата деген эски мазар бар. Чыттыны бойлой кербен жол өткөн. Кербен сарайдын айланасы соода-сатык базар болгон. Ошондо бул жер Чытты базар атыккан. Аймактын кооз табияты, жагымдуу климаты, тарыхый эстеликтери рекреация үчүн мааниси зор. Өрөөндүн төрүнө чейин автомобиль жолу барат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги шилтемелер 

Категория:Жалал-Абад облусу
Категория:Өрөөндөр
Категория:Тумар-2011
Шаймерден

Шаймерден — Түштүк Кыргызстан менен Өзбекстандын аймагы аркылуу аккан суу. Узундугу 112 км, алабынын аянты 1466,6 км2. Коллектор тоосунан башталган Көксуу менен Аксуунун кошулушунан түзүлөт. Куймалары жогорку бөлүгүндө аскалуу кокту-колоттор, терең капчыгайлар менен агат. Көксуунун чатынан төмөн Шаймерденге суу куйбайт. Вуадиль кыштагы ченде 3 салаага бөлүнөт. Негизги салаасы – Маргалаңсай Фергана жана Маргалаң шаары аркылуу агып өтүп, магистралдык каналга салынып, андан майда сугат каналдары тарайт. Калган эки тармагы – Алтарыксай менен Файзабадсай. Чимион жана Капчыгай адырларын кесип өтүп, сугат каналдарына бөлүнөт. Шаймердендин алабынын төмөнкү бөлүгүнө суусу негизги нукка жетпей соолуп калган сайлар мүнөздүү. Алабында 20дай мөңгү бар (жалпы аянты 52,6 км2). Көксуунун өрөөнүндө бетинин аянты 0,13 км2ге жеткен Курбанкөл жайгашкан. Шаймерден кар, мөңгү, булак жана жамгыр сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 11,1 м3/сек, эң көбү 64,2 м3/сек, эң азы 3,58 м3/сек. Майдын аягында кирип, августта тартыла баштайт. Сугатка пайдаланылат. Жээгинде Фергана, Маргалаң шаары, Вуадиль, Хамзабад, Кадамжай, Чимион жана башка кыштагы жайгашкан. Адабияттарда Шахимардан деп да аталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын суулары‎
Категория:Өзбекстан
Категория:Дарыялар
Категория:Тумар-2011
Шамшы

Шамшы — Чүй районундагы суу, Чүй дарыясынын сол куймасы. Узундугу 58 км, алабынын аянты 475 км2.

Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы мөңгүлөрдөн башталат. Жогорку агымы кууш капчыгай аркылуу өтүп, Чүй өрөөнүнө келгенде нугу кеңейет. Эң ири куймасы – Туюк (уз. 24 км, алабынын аянты 177 км2). Алабында жалпы аянты 31,0 км2 болгон 23 мөңгү бар. Кар, мөңгү жана булак сууларынан куралат. Суу май айында кире баштап, сентябрда тартылат. Жылдык орточо чыгымы ортоңку агымында 5,08 м3/сек. Байкалган эң көп чыгымы 48,1 м3/сек (август), эң азы 0,82 м3/сек (февраль). Сугатка пайдаланылат. Азыркы кезде Чыгыш Чоң Чүй каналына бириктирилген.

Боюнда Калиновка, Кызыласкер, Шамшы кыштагы жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Чүй району
Категория:Кыргызстандын суулары
Категория:Тумар-2011
Каратума, тоо

Каратума тоосу – Алай-Куу өрөөнүндөгү тоо. Түндүгүнөн Карабел ашуусу, түштүгүнөн Атжайлоо тоосу, батышынан Кичи Каратума өрөөнү, чыгышынан Чоңказык өрөөнү менен чектешет. Түндүк-батышынан түштүк-чыгышты карай 9 кмге созулат. Басымдуу бийиктиги 4000 мден ашык. Тоонун дал ортосунан Каратума чокусу (4426,3 м) орун алган. Тоо палеозойдун кумдук, сланец, акиташ тектеринен турат. Рельефи асказоокалуу жана кокту-колоттуу. Капталдары өтө тик. Кырында байыркы денудациялык түздүктөр сакталган. Чокуларында чакан мөңгүлөр бар. Батышынан Кичи Каратума, түштүк-чыгышынан Чоң Каратума суулары башталат. Капталынын төмөнкү бөлүгүндө бадалдуу субальп, андан жогору альп шалбаасы, нивалдык-гляциалдык ландшафттар мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Борбордук Азия
Категория:Тоолор‎
Категория:Тумар-2011
Карбытоо тоосу

Карбытоо тоосу - Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш тармагы. Каракол жана Кайыңды сууларынын (Нарындын сол куймалары) аралыгында батыштан чыгышты карай 31 кмге созулуп жатат. Туурасы 7 км. Орточо бийиктиги 3300–3500 м, эң бийик жери 4129 м. Суу бөлгүчү кырдуу, аска-зоолуу, мөңгүлүү. Капталдары тик, кыска жана терең кокту-колоттору бар. Тоонун чыгыш бөлүгү пермдин конгломерат, кумдук, акиташ тек-теринен, батыш бөлүгү үстүнкү карбондун алевролит, сланец, акиташ тектеринен турат. Жарым чөл, кургак талаа (1700–1800 м бийиктикке чейин), бийик чөптүү талаа жана шалбаалуу талаа (2300–2400 мге чейин), шалбаа-бадалдуу токой (2700–2800 мге чейин), субальп жана альп шалбаасы (3000–3100 мге чейин), гляциалдынивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Тоолор‎
Категория:Борбордук Азия
Категория:Тумар-2011
Сарыташ мөңгүсү

Сарыташ мөңгүсү — Түркстан Алай тоо системасындагы Матча тоо тоомунун түндүк чыгыш капталындагы өрөөнтибиндеги мөңгү. Сох суусунун сол курамы Актеректин алабында. Уз. 4,0 км, аян-ты 4,1 км2. Башы деңиз деңгели. 4500 м, этеги 2800 м бийиктикте жатат. Кар чегининбийикт. 4200 м, абляция облусунун аянты 2,8 км2. Мөңгүдөн башталган Сарыташ суусу Матча суусуна (Актеректин солкуймасы) оң жактан куят.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги айрым шилтемелер 
 мөңгүсү

Категория:Мөңгүлөр
Категория:Тумар-2011
Торугарт ашуусу

|Кыргызча аталышы=Торугарт ашуусу}}
Торугарт ашуусу — Торугарт кырка тоосунун чыгыш жагындагы Котурташ чокусунун (4199 м) түштүк чыгыш этегинде, деңиз деңгелинен 3752 м бийиктикте жатат. Чатыр-Көлдүн дең гээлинен 22 мге көтөрүңкү. Белиненкарбон мезгилинин кремнийлүү сланецтеги жана юранын конгломераты, кумдук, ташкөмүр чыгып жатат. Ашуудан башталган автоунаа жолу Котурташ тоосун айланып өтүп, Нарын шаарына келет. Ашуудан ары жол Кытайга кетет.

 Булактар 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Кытай
Категория:Теңир-Тоо‎
Категория:Ашуулар‎
Категория:Тумар-2011
Куршаб өрөөнү

Куршаб өрөөнү - Түштук Кыргызстандагы Карадарыя, Куршаб, Кысыкалма сууларынын шиленди конустарынан орун алган. Чыгышынан Карадарыя, батышынан Отуз адыр адырлары, түштүгүнөн Кысыкалма жана Төөчү адырлары, түндүгүнөн Кем-Пирабат босогосу мен чектешет. Узундугу 50 км, туурасы 30–35 км чамасында. Орточо бийиктиги 950 м. Антропогендин кум-чополуу, шагыл жана лёсс тектери менен капталган. Шералы дөңсөөлөрүндө лёсс катмарынын калыңдыгы 10—15 мге жетет. Климаты континенттик. Январдын орто температурасы —4,5°С, иуку 25–26°С. Жылдык жаан-чачыны 300–350 мм. Куршаб өрөөнү аркылуу Куршаб суусу өтөт. Өрөөндүн төмөн жагында Кемпирабад суу сактагычы курулган. Боз топурак басымдуу. Табигый өсүмдүктөрү: камыш, актикен, чычырканак жана башка. Маданий өсүмдүктөрдөн алма, өрүк, шалы, тамеки, таруу, жүгөрү, жүзүм, буудай жана башка өстүрүлөт. Өрөөндө Куршаб, Савай, Жаң-Арык жана башка кыштактар бар. Куршаб өрөөнүнөн Ошту Кара-Кулжа району менен байланыштырган автомобилдик жолу өтөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Өрөөндөр
Категория:Тумар-2011
Чаткал (дарыя)

Чаткал – түштүк-батыш Теңир-Тоодогу дарыя, Чыйырчыктын сол курамы. Талас Ала-Тоосу менен Чаткал кырка тоосунун туташкан жеринен башталып, Чаткал өрөөнү аркылуу түштүк-батышты карай агат. Узундугу 217 км, алабынын аянты 7110 км2.

Башы Каракулжа аталат. Жогорку бөлүгү тик, терең сай, Кара-Терек суусу куйгандан баштап кенен жайылма аркылуу агат. Терс суусу куйгандан кийин Кумбел тоосун кесип өтүп, кенен өрөөнгө чыгат. Башкы куймалары: Аксуу, Кокуй бел, Авлетим, Терс, Найза (сол), Каракысмак, Бештерек, Чандалаш, Көксуу жана башкалар. Жылдык орточо чыгымы Чарбак кыштакта тушта 122 м3/сек; байкалган эң көпчыгымы 535 м3/сек, азы 26,9 м3/сек. Апрелде кирип, сентябрда тартылат. Кышында тоңот. Алабындагы көлдөрдүн ириси Каратоко (аянты 1,02 км2). Сугатка пайдаланылат. Төмөнкү агымында Чарбак суусундугу курулган. Жээгинде Жаңыба зар, Акташ, Айгыржал кыштактары жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 «Чаткал.kg - раймамадминистрациясынын расмий маалымат сайты »
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2
 Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6

Категория:Чаткал району
Категория:Кыргызстандын суулары
Категория:Өзбекстандын географиясы‎
Категория:Теңир-Тоо
Көлкайынды өрөөнү

Көлкайынды өрөөнү - Алайкуу өрөөнүндө. Академик Адышев кырка тоосунан башталып, түштук батыштан түндук батышка карай созулат. Узундугу 36 км, туурасы 6–8 км. Басымдуу бийиктиги 3400— 3500 м, эң бийик жери Көлкайынды ашуусунда (4574 м). Өрөөн жалпысынан куушураак келип V формасында; каптал өрөөндөрү жана кокту колоттору көп. Баш жагында бийик жана капталдары тик келки (монолиттүү) аскалар, терең коктулар, үңкүрлөр, жарлар басымдуу. Көлкайынды өрөөнү жалпысынан жалпайыңкы тарткан түздүктөрдөн, капталдары тайпак тоолордон, баскак белестерден, тектирлерден турат. Негизинен палеозойдун кумдук, акиташ теги, сланец, төмөнкү бөлүгү палеоген-неогендин кум, чопо, шагыл тектеринен түзүлгөн. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы —15,2°С, июлдуку 14,8°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 350 мм. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын географиясы‎ 
Категория:Өрөөндөр
Категория:Тумар-2011
Катыраңбашы, тоо

Катыраңбашы тоосу – Алай кырка тоосунун түндүк тармактарынын бири. Катыраңтоонун батышында кеңдик багытта 20 кмге созулуп жатат. Туурасы 5–6 км. Орточо бийиктиги 2200–2500 м, эң бийик жери 3048 м. Кырдуу, аскалуу, капталдары жантайыңкы, кыска. Палеогендин чопо, алевролит, кумдук, акиташ жана башка тектеринен турат. Чөл, жарым чөл жана кургак талаа ландшафттары басымдуу. Нымдуураак тоо беттеринде талаа жана шалбаалуу талаа алкактары кездешет. Чарбачылыкта чабынды, кайрак айдоо, жайыт катары пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Сарытөр мөңгүсү

Сарытөр мөңгүсү — Ички Теңир тоодогу Үчемчек тоосу Тескей Ала-Тоого кошулган жерде жайгашкан өрөөн тибиндеги эки ири мөңгү (Чыгыш жана Ба-тыш С. м.). Кичи Нарындын оң курамы Жылуусуунун төрүндө. Чыгышындагы мөңгүнүн уз. 5,6 км, аянты 8,8 км2; башы деңиз деңгели. 4480 м, этеги 3800 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4100 м.
Батышындагысынын узуну. 2,6 км,аянты 5,0 км2, башы 4420 м, этеги 3800 м бийиктикте. Мөңгүлөрдөн Сары-төр өзөнүбашталып, Ашуу-дөбө суусуна (Жылусуунун башаты) куят.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги айрым шилтемелер 
 

Категория:Мөңгүлөр
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Кокой өрөөнү

Кокой өрөөнү - Алай-Куу өрөөнүнүн бир бөлүгү. Кайыңдыбулак суусунун алабында жайгашкан кооз өрөөн. Бир нече майда өрөөндөн (Кайыңдыбулак, Акчуңкур, Жаркыраксуу, Чүкөтай жана Үчкайнар) туруп, Жалгызкатын тоосунун батыш капталынан орун алган. Узундугу 20 км, туурасы 5–8 км. Таманы деңиз деңгээлинен 2300–3200 м бийиктикте. Оң капталы тектирлүү, сол тарабы бир аз тигирээк. Палеозойдун акиташ тектеринен түзүлгөн аскалар кездешип, кооз үңкүрлөр бар. Баш жагында чер токойлуу Үчкайнар өрөөнү орун алган. Өрөөн аркылуу Кайыңды суусу агып өтөт. Көптөгөн тунук булактар, шаркыратма, бөгөттөр бар. Жайы салкын, кышы суук. Жылдык жаан-чачыны 400–600 ммдей. Каркалың түшөт Негизинен токой (арча, кайың, четин, шилби жана башка аралаш карагай токою) жана токойлуу талаа ландшафты басымдуу. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын географиясы
Категория:Өрөөндөр
Категория:Тумар-2011
Кемин-Челек тоосу

Кемин-Челек тоосу - Иле Ала-Тоосу менен Күнгөй Ала-Тоонун ашташкан жеринде. Дээрлик кеңдик багытында созулуп жаткан кырка тоолорду Талгар тоо массивинин батышынан түштүк-чыгышты көздөй кеткен кыска (13 кмге жакын) жана бийик (Конституция чокусу, 4580 м) тоо туташтырып турат. Кемин-Челек тоосу Түндүк Теңир-Тоонун эң бийик (Талгар чокусу, 4973 м) жери жана ири мөңгүлүү аймагы. Негизинен протерозой менен палеозойдун кристаллдык тектеринен түзүлгөн. Неоген-антропогенде өтө күчтүү тектоникалык көтөрүлүүнүн натыйжасында калыптанган.
 
Көтөрүлүү процесси азыр да уланууда. Бийик тоолуу альп рельефи мүнөздүү. Түрдүү формадагы бийик тоо чокуларынан, капталдары тик кырлардан, байыркы мөңгүлөрдүн аракетинен пайда болгон тепши сымал өрөөндөрдөн, туюк төрлөрдөн жана башка турат. Капталдарында үбөлөнүү жана гравитациялык процесстер күчтүү өөрчүгөн. Эң ири муз каптоо мезгилинде Чоң Кемин жана Челек өрөөндөрүнүн башында зор мөңгүлөр (узундугу 30 кмге жеткен) жаткан. Азыркы ири мөңгүлөрү: Корженевский (узундугу 12 км), Богатырь (8 км), Жаңырык (7,8 км, Челек тарабында), Аксуу (6 км), Талгар (3,5 км, Чоң Кемин тарабында). Субальп, альп шалбаасы жана гляциалдыкнивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайкы жайыт.

Категория:Тоолор‎
Категория:Борбордук Азия
Кенжебай тоосу

Кенжебай тоосу – Талас Ала-Тоонун түндүк тармагы. Чоң Чычкан (Таластын куймасы) суусунун алабынан орун алган. Тоо түндүк-батыштан түштүк-чыгышты карай 20–22 кмге созулат. Туурасы 4–5 км. Орточо бийиктиги 3500–3800 м, эң бийик жери 4025 м. Тоонун кыры тайпак. Бир аз мөңгүлөр кездешет. Капталдары жантайыңкы (айрыкча ортоңку бөлүгү) келип, түштүктү карай бийиктейт. 
Негизинен соңку рифейдин гранит-порфирит жана гранит-диориттеринен турат. Шалбаалуу талаа (1800–1900 м бийиктикке чейин), шалбаалуу бадал аралаш токой (2900–3000 мге чейин), субальп жана альп шалбаасы, шалбаалуу талаа (3200–3300 мге чейин), гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Тоолор‎
Категория:Тумар-2011
Кичи-Алай, тоо

Кичи-Алай тоосу - Түштүк Теңир-Тоодо, Алай кырка тоосунун системасына кирет. Исфайрамсай жана Акбуура сууларынын аралыгында батыштан чыгышты карай 78 кмге созулуп жатат. Туурасы 20 км. Орточо бийиктиги 4600 м, эң бийик жери 4933 м (Уларлы чокусу). Тоонун батышы Кичи Алай, чыгышы (Чөгөм жана Коргон сууларынан тартып Акбуурага чейин) Олоконтоо деп аталат. Кичи Алайдын кыры асказоокалуу, мөңгүлүү (Тегирмеч, Гезарт, Агарт, Карагой, Кашкасуу жана башка); мөңгүнүн этегинде көл көп кездешет. Олоконтоодо мөңгү жокко эсе. Тоонун түштүк капталдары Кичи Алай өрөөнүн карай тик түшөт, кокту-колоттуу, терең капчыгайлуу. Түндүк капталдары жазы, Кербен-Көкжар, Ноокат өрөөндөрүн карай жантайыңкы. Түндүк капталында узундугу 20–25 м келген Жоожатты (бийиктиги 4048 м), Ярунтуз (3670 м), Жузан (3273 м), Алтынказык (3328 м) тоолору кеңдик багытында созулуп жатат. Батыш бөлүгү гранит-диорит, гранит, сиенит-диорит интрузия тектеринен, чыгыш жапыз бөлүгү сланец, кумдук, катмарланган кремний, диабаз, акиташ теги, кремнийлүү сланец, алевролит тоо тектеринен турат. Таш көмүр жана башка кендер бар. 

Тоодон Исфайрамсай, Акбуура сууларынын куймалары, Абшырсай, Аравансай суулары башталат. Түш. капталдарына талаа жана сейрек токой-бадалдуу-шалбаалуу талаа, түндүк капталдарына талаа жана шалбаалуу талаа (2300 мге чейин), бийик чөптүү шалбаа, бадалдуу арча токой (2300–3000 м), субальп жана альпы шалбаасы (3000–3400 м), андан жогорку гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Кичи-Алай тоосу чарбачылыкта жайыт, жапыз бөлүктөрү чөп чабынды катары пайдаланылат. 2500 м бийикте, Мазар өрөөнүндө Кыргыз Улуттук ИАнын арча токоюн изилдеген илимий станциясы бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстан
Категория:Тоолор‎
Категория:Тумар-2011
Тосор, ашуу

thumb|Тосор ашуусу.
Тескей Ала-Тоодо, Тосор жана Үчемчек(Кичи Нарындынбашы)сууларынын башталышынын Бийиктиги 3893 м. Соңку рифейдин гранит-диорит, тоналит интрузия тектеринен турат. Ашуу аркылуу Ысык-Көл өрөөнүн Тоңдун сырты менен байланыштырган автомобиль жолу өтөт. Мал ашырылат. Кышында аз убакытка ашуудагы жол жабылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Ашуулар‎
Категория:Тумар-2011
Шилбилисай

Шилбилисай - Карабуура районундагы суу, Карабууранын сол куймасы. Узундугу 38 км, алабынын аянты 450 км2, деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 3000 м. Талас Ала-Тоосунун] Муз-бел ашуусундагы мөңгүдөн Шилби деген ат менен башталып, кууш капчыгай аркылуу адегенде түндүккө, анан чыгышка бурулуп, бир канча майда куймалары кошулгандан кийин түндүктү көздөй агат. Суу куралуу облусуна кирет. Негизинен мөңгү, кар жана булак сууларынан куралат. Ири куймалары: Сагызган, Койбулак, Кайыңды (оң), Талдыбулак (сол). Жылдык орточо чыгымы 2,50 м3/сек, эң көбү июль – августта, эң азы февраль – мартта байкалат. Сугатка пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кара-Буура району‎
Категория:Кыргызстандын суулары‎
Категория:Тумар-2011