Сомони

Сомони (таж. сомонӣ) – Тажикстандын акча бирдиги. ISO 4217 стандартына ылайык тамгалык коду – TJS, сандык коду – 972. Официалдуу символу – с, эмитент – Тажикстандын Улуттук банкы. Ал Исмаил Саманинин атына аталып коюлган. 1 сомони 100 дирамдан турат. 

 Тарых 
Тажикстандын жаңы улуттук акча бирдиги — сомони, 2000-жылдын 30-октябрынан тартып жүгүртүүгө киргизилгенhttps://web.archive.org/web/20070429222727/http://www.nbt.tj/en/?c=3&id=3 . Ага чейин Тажикистан рублу, (TJR) 1000 TJR = 1 TJS курсу менен иштетилген. 1995-жылы тажик рубли орус рублин (RUR) 100 RUR = 1 TJR курсунда алмаштырып, жүгүртүүгө киргизилгенhttps://www.six-group.com/dam/download/financial-information/data-center/iso-currrency/amendments/dl_currency_iso_amendment_84.pdf. 

 Монеталар 
Айланма тыйындар 2001-жылы биринчи жолу чыгарылып, 5, 10, 20, 25 жана 50 дирамдык номиналдарда жез капталган болоттон, ал эми SM 1, SM 3 жана SM 5 тыйындары никель капталган болоттон сокулган. Эки металлдан жасалган SM 3 жана SM 5 тыйындары 2003-жылы алгачкы жолу иштетүүгө чыгарылган. Сомони тыйындарынын бардыгынын арткы беттери жыл сайын өзгөртүлүп, ар кандай окуяларды эскерет. 2011-жылкы экинчи чыгарылыш 2012-жылдын июнь айында чыгарылып, 1, 2, 5, 10, 20 жана 50 дирамдарды, ошондой эле SM 1 тыйындарын камтыган. 2018-жылы сомони тыйындарынын үчүнчү сериясы SM 1, SM 3 жана SM 5 номиналдарында чыгарылган. 

 2001–2020-жылдардагы серия 
 Сүрөт Деноминация Материал Диаметри(мм) Калыңдыгы(мм) Салмагы(г) Гурт Чыккан жылдары 120px 5 дирам жез капталган болот 16,5 1,35 2 жылмакай 2001 2006 120px 10 дирам 17,5 1,4 2,4 2001 2006 120px 20 дирам 18,5 1,4 2,7 2001 2006 120px 25 дирам жез + цинк 19 1,4 2,76 чийилген 2001 2006 жез менен капталган болот 2,8 2006 120px 50 дирам жез+цинк 21 1,45 3,6 2001 2006 жез менен капталган болот 3,4 2006 120px 1 сомони нейзильбер 24 1,6 5,2 үзүлмө чийилген гурт 2001 60px60px 24,5 1,8 5,8 2018 120px 3 сомони 25,5 1,8 6,3 “СЕ СОМОНӢ” жазуусу бар жылма гурт 2001 60px60px 2018 120px 5 сомони 26,5 1,85 7 жылдызчалары бар үзүлмө чийилген гурт 2001 60px60px 2018
 Банкноттор 
1, 5, 20 жана 50 дирамдык, ошондой эле 1, 5, 10, 20, 50 жана 100 сомони банкноттор 1999-жылы Тажикстан президентинин № 415 указына ылыйык басылып чыгып, 2000-жылы жүгүртүүгө чыгарылган. 2010-жылы 3, 200 жана 500 сомони жаңы банкноттор чыгарылганhttps://web.archive.org/web/20141017023354/http://khovar.tj/rus/archive/24070-kupyury-dostoinstvom-v-3-200-i-500-somoni-budut-vypuscheny-v-oborot-v-rt.html. 2013-жылы 5, 10, 20, 50 жана 100 сомони купюралары жаңы басылышта кайрадан чыгарылган. Бул купюраларда жаңы коргоо элементи колдонулган: сериялык номердин акыркы үч саны кинеграммага лазер аркылуу түшүрүлүп, алар жылаңач көз менен да, кол менен кармаганда да сезиле турган рельефтик түзүлүшкө ээ. 2021-жылы Тажикстандын Улуттук банкы 100 сомонилик банкноттун жаңы үлгүсүн чыгарган — анда мурдагыдай Президенттик сарайдын ордуна Навруз сарайынын сүрөтү арт жагына жайгаштырылган.
 Сүрөт Деноминация Өлчөмдөрү(мм) Негизги түстөр Описание Чыккан жылдары Жүз тарабы Арт тарабы Жүз тарабы Арт тарабы 100px 100px 1 дирам 100×60 күрөң Садриддин Айни атындагы опера жана балет театрынын имараты тоонун пейзажы 1999 100px 100px 5 дирам көк "Арбоб" маданият сарайы Чилучоршмадагы күмбөз 100px 100px 20 дирам жашыл Тажикстан Улуттук банкынын жыйындар залы тоо жол 100px 100px 50 дирам күлгүн Саманиддер мамлекетинин негиздөөчүсү
Абу Ибрахим Исмаил ибн Ахмад Самани (849-907) тоо өрөөнү 141px 141px 1 сомони 141×65 жашыл Акын, Тажикстандын коомдук-саясий ишмери
Мирзо Турсун-Заде (1911-1977) Тажикстан Улуттук банкынын имараты 1999 141px 141px 3 сомони күлгүн Тажикстандын баатыры, Тажикстандын мамлекеттик ишмери
Шириншо Шотемор (1899-1937) Тажикстан парламентинин имараты 2010 144px 144px 5 сомони 144×65 көк заманбап тажик адабиятынын негиздөөчүсү
Садриддин Айни (1878-1954) Пенжикент районундагы Абу Абдаллах Рудакинин күмбөзү 1999 147px 147px 10 сомони 147×65 кызгылт сары
күлгүн Тажик ойчул жана акын
Мир Сайид Али Хамадани (13141384) Мир Cаид Али Хамадонинин Куляб шаарындагы күмбөзү 1999 147px 147px2017201820212022 150px 150px 20 сомони 150×65 күрөң
көгүлтүр Персиялык философ жана дарыгер, Энциклопедиялык илимпоз

Абу Али Хусейн ибн Абдулла ибн Сина (Авиценна) (9801037) Гиссар чеби1999 150px 150px2017201820212022 153px 153px 50 сомони 153×65 көгүлтүр
сары окумуштуу, Тажикстандын мамлекеттик ишмери
Боободжан Гафуров (1908-1977) Исфара районундагы "Сино" чайканасы1999 153px 153px2017201820212022 156px 156px 100 сомони 156×65 күрөң
көгүлтүрСаманиддер мамлекетинин негиздөөчүсү

Абу Ибрахим Исмаил ибн Ахмад Самани (849-907) Президенттик сарай1999 156px 156px201720212022 159px 159px 200 сомони 159×68 күрөңсарыкөгүлтүр Тажикстандын баатыры, Тажикстандын мамлекеттик ишмери
Нусратулло Махсум (1881-1937) Улуттук китепкананын имараты 2010 159px 159px201820212022 162px 162px 500 сомони 162×71 көксарытажик (перс) классикалык адабиятынын негиздөөчүсү

Абу Абдаллах Рудаки (858-941) Улут сарайы 2010 162px 162px201820212022+

 Булактар