Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Акмеизм

Акмеизм (грек – жогорку даража) – 20-кылымдын баш ченинде орус поэзиясында өкүм сүргөн агым. Көрүнүктүү өкүлдөрү – Н.С.Гумилев, А. А. Ахматова, О.Э. Мандельштам. Алардын поэзиясын символизмге каршы къз караштар, поэтикалык позициялар бириктирип, жердеги керпенденин көйгөйлүү тиричилигин курч жана кеңири жазууга аракеттенишкен, предметке конкреттүү, кыска мамиле кылганы менен символисттерден айырмаланышкан, алар “поэтикалык сөздүн артисттери” ( И.Ф. Аненский ) болгон. Бирок акмеизм советтик адабият таануу тарабынан модернисттик агым катары четке кагылып, чындыкты туура эмес, коомго байланышсыз көрсөтөт деп эсептелинген. 80- 90- жылдардан кийин гана алардын чыгармаларына жаңыча ой жүгүртүү менен каралып, акмеисттердин чыгармалары кайрадан миллиондогон нускалар менен чыга баштады.

 Адабият 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3

Категория: Маданият
Категория: Адабият
Атеисттик чыгарма

Атеисттик чыгарма – динге каршы, анын идеяларын ашкерелеп жазылган же оозеки айтылган чыгармалар.
 Адабият: 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият. Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3

Категория: Маданият
Категория: Адабият
Аэд

Аэд (грек – ырчы ) – Байыркы Грецияда б.з.ч. 8-7-кылымдарда эпикалык ыр чыгарган жана эл алдында аткарган ырчы Рапсоддон айырмаланып, алар өз вариаттарын, менчик чыгармаларын жаттап албастан, өзүнчө токуп айткан.
 Адабият: 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
 
Категория: Маданият
Категория: Адабият
Бармак ыр түзүлүшү

Бармак ыр түзүлүшү – түрк элдеринин байыртан келаткан ыр системасы, ага ар бир сапта муундардын санынын бирдейлиги мүнөздүү. Махмуд Кашгаринин “Түркий тилдер сөз жыйнагы” ушул ыр түзүлүшүндө жазылган, кыргыз эл ырчыларынын, бир топ кыргыз акындарынын ырлары бармак системасына негизделген. Көбүнчө саптар 7, 8, 9 муундан турат (негизинен кыргыз ырында 5тен 15ке чейин муундар бар). 
 Адабият: 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3

Категория: Маданият
Категория: Адабият
Водевиль

Водевиль (французча – Нормандиядагы жердин аталышы) – музыканын, ырдын, бийдин коштоосунда аткарылуучу куунак жана күлкүлүү чакан пьесалар. 18- кылымда Францияда пайда болуп, кийин көпчүлүк өлкөлөргө жана элдерге тараган драмалык жанр.

 Адабият: 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3

Категория: Маданият
Категория: Адабият
Датировка

Датировка, жыл сүрүштүрүү. Кайсыл жылы жазылганы же ырдалганы белгисиз чыгармалардын айтылган, жазылган мезгилин тактоо.
 Адабият: 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3

Категория: Маданият
Категория: Адабият
Диван

Диван (фарсыча – жазма, китеп) – бир же бир нече автордун белгилүү бир эреже-норма боюнча түзүлгөн китеби, же кол жазмасы. Адегенде Чыгыш элдеринде китептин баары эле, прозабы, поэзиябы, ага карабай, диван деп аталган. Бара-бара бул терминдин мааниси конкреттештирилген. Диванда төмөнкүдөй ырааттуулук (жанрлар) катуу сакталган: касыйда, газел, марсийа, кита (фрагменттер), рубаи ж.б. Ал эми жогорудагы жанрлардын ичинде болсо, ырлар арип тартиби (алфавит) боюнча катарлаштырылган. Фарсы, түрк элдеринин поэзиясында көрүнүктүү акындардын баары өздөрүнүн диванын (бир же бир нече) жазууга, чыгарууга аракеттенишкен. Алишер Навои “Чар диван” (“чар” - төрт) түрмөгүн жазган да, ошол төрт дивандын ар бирине өзүнчө ат берип, бүтүндөй чыгармачылыгын, өмүрүн ушул дивандарда чагылдырган. Чыгыш поэзиясынын таасири менен немец акыны Гете “Батыш-Чыгыш диванын” жазган.

Paralon материалдык, булактар менен бирге, сырокопченые менен көпчүлүк салттуу толтуруу болуп эсептелет. Бул төмөнкү баасын бар.Кайсы бир креслодо үчүн толтургуч тандап алуу жакшы болот?

Эксперттер күн сайын иштөө үчүн түзүлгөн төмөнкү ишенимдүү жана жеңил өзгөртүп механизмдерин сунуш:

 "Evroknizhka"
 "Dolphin"
 "Аккордеон"

500 түгөйлөрдүн арасында изилдөө 25 60 жашка чейин, бир креслодо менен байланышка талдап-багытталган жана аны колдонуу. Сурамжылоонун жыйынтыгы боюнча, төшөктө 4 үч түгөй абдан ылайыктуу жерде бир топ иш-чараларды, алардын дээрлик жарымы да айткан бардык жуп уйкуга диван колдонот, ушул керебеттен ордуна катары тандалып алынган (48%).

 Кургак учукка каршы 
Ал эритүүчүлөр булаларда камтылган булганууларды жулуп жана аларды эритүү мүмкүнчүлүгүн колдонот. Бүгүнкү күндө колдонулган химиялык тазалоо машиналар бардык орбиталарында иш.Кантип тазалоо килемдер.

 Жазуулар 

 Адабият 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3

Категория: Маданият
Категория: Адабият
Строфика

Строфика - ырдын строфалык түзүлүшүн изилдеген илим.

Ыр таануунун бир бөлүгү; ыр айкашы жөнүндөгу окуу.
 
Строфика строфикалык топко ыктаган ыр өлчөмдорун, ыр жазуудагы тенденцияларды (строфанын жана жарым строфанын аягындагы ыргак, строфалардын көлөмү, тузулушу, болунушу, алардын интонациялык-синтаксистик бир бүтүндүгү), арбын пайдаланылчу салттуу строфаларды (төрт сап, алты сап, октава, Онегин строфа ж. б.) жана толук ырлардын «туруктуу формаларын» (рондо, триолет, сонет ж. б.) изилдейт.

 Адабият: 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Категория: Маданият
Категория: Адабият
Юмореска

Юмореска - юмордук максатта жазылган чакан чыгармалар.
 Адабият: 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Категория: Маданият
Категория: Адабият
Кеңешбеков, Канат Аманович

Канат Аманович Кеңешбеков (1959-жылы 1-январда туулган - 2016-жылы 9-июнда каза болгон) - Кыргызстандагы заманбап тарыхчылардын бири, Талас мамлекеттик университетинин доценти, тарых илимдеринин кандидаты, кыргыз-герман алакаларын иликтеген адис. 

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Канат Аманович Кеңешбеков 1959-жылы 1-январда Кыргызстандын Талас облусундагы Талас районуна караштуу Көк-Ой айылында (совет доорундагы Ленин колхозунда туулган. 

1982-жылы Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин (мурдагы Кыргыз мамлекеттик университетинин) тарых факультетин аяктаган. 

1996-жылдан тартып Талас шаарындагы Талас мамлекеттик университетинин окутуучусу, ага окутуучусу жана өлгөнгө чейин доценти болуп иштеп келди. 

2001–2012-жж. Талас мамлекеттик университетинде (ТалМУ) тарых кафедрасынын кафедра башчысы болуп эмгектенген. 
2013–2016-жылга чейин ТалМУнун тарых кафедрасында окутуучу болуп эмгектенген. 
2016-жылдын 9-июнунда дүйнөдөн кайткан. 
 
 Илимий-педагогдук ишмердиги 
Канат Кеңешбеков агартуучу-педагог катары эмгектенди. 

Заманбап кыргыз-герман алакаларынын тарыхын изилдеди. 

 Үй-бүлөсү 

Үй-бүлөсү бар, бир кыз (Аида), бир уулу (Илимбек) бар. 

Жубайы - философия илимдеринин кандидаты Гүлира Байдылдаевна Кудакеева. 

 Ал тууралуу пикирлер 
...

 Сыйлыктары. Наамдары 
КР Билим берүү министрлигинин ардак грамотасы менен сыйланган. 
Талас мамлекеттик университетинин Ардак грамоталарын алган. 

 Эмгектеринин кыскача тизмеси 
 Кеңешбеков К.А. Талас шаарынын тарыхынан. – Бишкек, 2001. - 16 бет. – ISBN 9967-04-14-2. 
 

 Ал тууралуу адабият 
 

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://avnzdo.ktnet.kg/ReportServer?%2FVUZ%2Freg_b_1&sem=8&year=11&fak=4&rs%3AParameterLanguage=&rc%3AParameters=Collapsed&rc%3AToolbar=False 
 

Категория:Кыргыз тарыхчылары‎
Категория:1959-жыл
Категория:Талас облусу
Категория:XXI кылым 
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Германия
Категория:2016-жыл
Талас мамлекеттик университети

Талас мамлекеттик университети — Кыргызстандын Талас шаарындагы университет. 
 Тарых 
Талас мамлекеттик университети 2000-жылы июнда негизделген. Андан мурда 1996-жылы Эшеналы Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Университетинин филиалы катары ачылган. 

2001-жылдан тартып ТаласМУнун ректору болуп техника илимдеринин доктору, профессор Аскар Исаевич Жылкычиев мырза иштеп келет. 
 Булактар 
 http://barakelde.akipress.org/news:31781/ 

Категория:Кыргызстан
Категория:XXI кылым 
Категория:Билим берүү
Категория:Талас облусу
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Университеттер
Жылкычиев, Аскар Исаевич

Аскар Исаевич Жылкычиев (1958-жылы 14-июнда туулган) - Кыргызстандагы заманбап окумуштуу-педагогдордун бири, Талас мамлекеттик университетинин ректору, техника илимдеринин доктору. 

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Аскар Исаевич Жылкычиев 1958-жылы 14-июнда туулган. 

 

 Илимий-педагогдук ишмердиги 
Аскар Исаевич Жылкычиев агартуучу-педагог катары эмгектенип келет. 

 Үй-бүлөсү 

Үй-бүлөсү бар. 

 Ал тууралуу пикирлер 
 Сыйлыктары. Наамдары 
 Эмгектеринин кыскача тизмеси 
 
 
 
 
 

 Ал тууралуу адабият 
 
 
 
 
 

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://avnzdo.ktnet.kg/ReportServer?%2FVUZ%2Freg_b_1&sem=8&year=11&fak=4&rs%3AParameterLanguage=&rc%3AParameters=Collapsed&rc%3AToolbar=False 
 
 
 
 

Категория:Кыргызстан
Категория:XXI кылым 
Категория:Инсандар
Категория:Талас облусу
Категория:Техникалык илимдер
Категория:1959-жыл
Категория:Окумуштуулар
Айбаш, урук

Ай баш — мундуз уруусунун курамындагы урук, этникалык аталыш катары орто кылымдардан белгилүү. Сайф ад-Дин Аксыкендинин “Мажму ат-Таварихинде” (XVI к.) ай баш мундуз кыргыздын сол канатындагы өз алдынча уруу катары чагылдырылатМИКК, 1973, 207. Этнонимдин параллели өзбек-коңураттардын курамынан “ой баш” формасында кездешетКармышева, 1976, 90-93. Р.Г. Кузеев “ай” компоненти жалганып айтылган түрк элдериндеги уруу, уруктардын тегин байыркы түркмөн-огуздардын этникалык чөйрөсү менен байланышта караган пикирин айтатКузеев, 1974, 203.

 Эскертүүлөр 

 Колдонулган адабияттар 
 Каратаев О. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. — Бишкек: КТМУ, 2003. -265 6. ISBN 9967-21-621-2

Категория:Кыргыз уруулары жана уруктары
Категория:Мундуз уруусу
Категория:Санжыра
Категория:Кыргыз этнографиясы
Жылуу-Булак

Жылуу-Булак — Кыргыз Республикасынын Ысык-Көл облусунун Түп районундагы айыл. Чоң-Таш айыл аймагына кирет.
 Калкы 
Калкы — 1 739 киши. 
 Булактар 

Категория:Чоң-Таш айыл аймагы
Категория:Айылдар
Универсиада

250px|thumb|right|Университеттик спорттун эл аралык федерациясынын желеги
Универсиада — дүйнөдөгү студенттердин жана жаштардын эл аралык спорт мелдеши.
Аны Университеттик спорттун эл аралык федерациясы уюштурат.

Алгачкы Бүткүл дүйнөлөк университеттик спорт оюндары 1923-жылы Франциянын борбору Париж шарында өткөрүлгөн.

 Жалпы шилтемелер 

*
Дидактикалык чыгармалар

Дидактикалык чыгармалар, дидактикалык адабият (грекче – үйрөтүүчү, насааттоочу) – акыл-насаат берүүчү, таалим-тарбия үйрөтүүчү, курч сөздүү, көлөмү чакан көркөм чыгармалар. Адабият, искусство жалпысынан таалим-тарбия берсе, дидактикалык чыгармаларда ошол насаат, тарбияга үйрөтүү түздөн-түз көрүнөт, ачык берилет. Санат-насыят ырлары, табышмактар, үлгү ырлар, терме ырлары, макал - лакаптар сыяктуу жанрларда дидактикалык адабият кыргыз элинде кылымдар бою тарбиялык кызмат аткарып келет.

 Адабият: 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3

Категория: Маданият
Категория: Адабият
Дилогия

Дилогия, экилтик (грекче – эки сөз, эки баян) – композициялык жактан өз-өзүнчө турган, бирок автордук ниети, сюжети, каармандары кайталанган эки бөлүктөн турган чыгарма. Н. Носовдун “Билбестиктин жоруктары” жана “Билбесбек күнөстүү шаарда”, Т.Касымбековдун “Сынган кылыч”, “Келкел” романдары дилогияга жатат.
 Адабият: 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3

Категория: Маданият
Категория: Адабият
Диний чыгармалар

Диний чыгармалар – диндин идеологиясына, кудайга, пайгамбарларга, олуяларга сыйынып же ошолорго арналып, алардын турмушун жазган же үгүттөгөн чыгармалар. Кыргыздарда ислам динине байланыштуу мындай чыгармаларда, өзгөчө ырларда Мухаммед пайгамбардын улуулугу даңазаланган, ”Курандын” айрым бөлүмдөрү же бүтүндөй баары ырга салынган, төкмөлөр тарабынан аткарылган. Элдик оозеки көркөм прозада ар кыл диний ирваяттар, икаялар, хадистер айтылып, элдин адабий түшүнүгүнө, көркөм сүйлөө өнөрүнө, табитине, жалпы эле тарбияланышына таасир эткен. 
 Адабият: 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3

Категория: Маданият
Категория: Адабият
Аңгылдак, урук

Аңгылдак - саяк уруусундагы шыкмааматтын курамындагы урукАбрамзон, 107.). Лакап этноним. 

Тувалардын тилинде “аңгылаар” - “жекече болуу”, “бөлүнүү” дегенди туюнтатТувинско-русский словарь, 1968, 62..

 Эскертүүлөр 

 Колдонулган адабияттар 
 Каратаев О. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. — Бишкек: КТМУ, 2003. -265 б. ISBN 9967-21-621-2
 
Категория:Кыргыз уруулары жана уруктары
Категория:Саяк уруусу
Категория:Санжыра
Категория:Кыргыз санжырасы
Категория:Кыргыз этнографиясы
Испания футбол лигасы

Испания футбол лигасы - Испаниядагы профессионалдык футбол клубдарынын арасында 1922-жылы түзүлгөн. Буга чейин футбол профессионалдык эмес деңгээлде болгон.

 Испания футбол лигасындагы система 
Таблица азыркы система боюнча түзүлгөн.

ДеңгээлЛига/Дивизион1Примера
20 клуб2Сегунда
22 клуб3Испания футбол чемпионаты (Сегунда Дивизион Б) 1-Тайпа
20 клубИспания футбол чемпионаты (Сегунда Дивизион Б) 2-Тайпа
20 клубИспания футбол чемпионаты (Сегунда Дивизион Б) 3-Тайпа
20 клубИспания футбол чемпионаты (Сегунда Дивизион Б) 4-Тайпа
20 клуб4Испания футбол чемпионаты (Терсера) 1-Тайпа 19 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 2-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 3-тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 4-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 5-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 6-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 7-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 8-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 9-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 10-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 11-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 12-Тайпа 21 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 13-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 14-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 15-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 16-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 17-Тайпа 20 клуб
Испания футбол чемпионаты (Терсера) 18-Тайпа 20 клуб5Биринчи дивизион6Экинчи дивизион7үчүнчү дивизион8 Төртүнчү дивизион9Бешинчи дивизион10Башка аймактар дивизиону
Түндүк Кипр Суу менен камсыздоо Долбоору

Түндүк Кипр Суу менен камсыздоо Долбоору (English: Northern Cyprus Water Supply Project, Türkçe: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Su Temin Projesi)

Түркиянын DSİ (Мамлекеттик Суу Иштери) организациясы, Мерсин дубанындагы Анамур Драгон сайынын суусун Жер Ортолук Дениздин 250 метр астынан өткөрүп Түндүк Кипрди суу менен камсыздоону пландап жатат. Дениздин 250 метр астынан өтө турган суу түтүгү 80 км узундукта болуп, Түндүк Кипрдин таза суу, сугат суу жана индустриялык суу муктаждыгын каршыламай болууда.

Долбоор Түндүк Кипрдин узун мөөнөттөгү суу муктаждыгын каршылоосу үчүн, Анамур Драгон сайында курула турган Алакөпрү суу сактагычындан алына турган 75 миллион м3/жыл сууну, Жер Ортолук Денизине курула турган куурлар менен Кипр тарабына, Гирне шаарына жакын жерде курула турган Гэчиткөй суу сактагычына алып баруусу пландалды.

Түндүк Кипр Таза суу муктаждыгын бүтүндөй жер астынан сордуруп алып колдонуп жүрөт. Бирок өтө көп сордурулуп алынганы үчүн, Магуса жана Гүзелюрт өрөөндөрүндөгү жер астындагы сууларга дениз суусу аралашып, суунун туздалышына себэп болгон. 

Бешпармак тоолорундан алынган суулар, сапаттуу таза болгону менен, аябай чектелүү гана калктын талабына жетүүдө. Кипр бир арал өлкөсү жана чектелүү гана табигый кен байлыктары болгону үчүн, бул долбоор Кипрдин өнүгүүсүнө чон түрткү бермекчи.

Бул долбоордун эн критикалуу бөлүгү денизден өтүүчү бөлүгү болуп эсептелет. Анткени бул 80.000 метр аралыгына, дениздин астынан ПЭ100 трубалары аркылуу суу алып өтүү болуп саналат. Долбоордун трубаларын дүйнөгө таанымал Фырат Пластик компаниясы тарабынан Мерсинде дениз жээгинэ курулган мобил заводдо 500мт узундуктарда чыгарылат. Трубалардын диамтри 1600мм, басымдары болсо 6 бар менен 8 бар арасында болмокчу. Трубалар дениздин 250 мт астында түркүктөр менен асылып монтаждалмакчы.
100px|thumbnail|right|долбоор картасы

http://www.dsi.gov.tr/projeler/kktc-su-temin-projesi 

http://www.firat.com/basari-hikayeleri/kibris-su-temin-projesi
Асылбек Жээнбеков

thumb|
Жээнбеков Асылбек Шарипович - Кыргыз Республикасынын V чакырылыштагы Жогорку Кеңештин депутаты жана төрагасы, саясатчы. Экс-президент С.Ш. Жээнбековдун иниси, Министрлер кабинетинин төрагасы (2021-ж. тарта) Акылбек Жапаровдун кудасы. Ош облусунун Кара-Кулжа районунун Кара-Кулжа айыл аймагынын Биймырза айылында туулган. Үй-бүлөлүү, 6 баланын атасы.

Категория:Саясат
Категория:Жогорку Кеңештин төрагалары
Коморлор

Коморлор (, ), расмий аталышы Комор аралдарынын бирлиги (, )— Чыгыш Африкадагы мамлекет. Кыргыз тилинде Комор аралдары деген аталыш колдонулат. 1978-жылга чейин — Комор мамлекети, 202-жылга чейин — Комор аралдары Федеративдик Ислам Республикасы деп аталып келген.

Борбору — Морони шаары (Нгазижа аралында).
 Негизги маалымат 
Коморлор – Бириккен Улуттар Уюмунун (1975-жылдан), Эл аралы Валюта Фонду (1976), Эл аралык реконструкция жана өнүгүү банкынын (1976), Араб өлкөлөрү лигасынын (1993) жана Африка Союзунун (1975; 2002-ж. чейин ОАЕ) мүчөсү.

 Тарыхы 
Анжуан аралында калк б. з. 5-кылымда эле отурукташкан. Архипелаг 12-кылымда Килвы султандыгынын (Танзаниянын аймагында арабдар уюштурган) бийлигинин астында болгон. Арал жөнүндө алгач 1598-ж. голландиялык саякатчы К. Хаутман жазган. 1600-ж. Африкадан, Чыгыш Араб өлкөлөрүнөн, Индонезия жана Мадагаскардан элдер көчүп келип отурукташа баштаган. 15-кылымдан 19-кылымга чейин мусулмандардын ээлиги болуп келген. 1912-ж. Франциянын колониясы деп расмий жарыяланган. 1946-ж. Франциянын «деңиздеги алыскы аймагы» статусун алган. 1975-ж. арал көз каранды эместикке ээ болуп, бирок Майотта аралы Франциянын бийлигинин астында калган. 1978–79-жылдары бир нече жолу мамлекеттик төңкөрүштөр болгон. 1978-ж. октябрда жаңы конституция кабыл алынып, Комор аралдары Ислам Республикасы (ФИРКО) аталган. 2007-ж. кайрадан шайланган президент аралдардын баарына көз каранды эместикти берген. Комор аралдары – агрардык өлкө.

Экономикасы чет өлкөлүк жардамга көз каранды. Жардамды негизинен Франция, Япония, Сауд Арабиясы, Бириккен Араб Эмирликтери жана Кувейттен алат. Ички дүң продукциясынын (ИДП) көлөмү 1,26 млрд доллар (2007; аны киши башына бөлүштүргөндө 1100 доллардан туура келет), андагы айыл чарба секторунун үлүшү 40%, өнөр жайыныкы 4%, тейлөө чөйрөсүнүкү 56%. Өнөр-жай начар өнүккөн. Эфир май, копра, тамак-аш өнөр-жай ишканалары иштейт. Самын кайнатылат. Сыртка эфир майын (иланг-иланг, жылына 45 тга жакын эссенция алынат, дүйнөдө 1-орунда), чеге гүл (дүйнөдө 4-орунда), ваниль (6-орунда), кокос пальмасы (Мвали аралында; 77 миң т, жаңгагы), корица (татымал), кофе жана какао чыгарат. Керектөөлөрү үчүн банан, маниок, күрүч, таро, батат, ямс, жүгөрү жана бал камыш өстүрүлөт. Аймагынын 7%ин жайыт ээлейт. Бодо мал, эчки, кой жана эшек асыралат. Балык кармалат. Жыгач даярдалат. 2006-ж. 20 млн кВт.с электр энергиясы өндүрүлгөн. Айыл чарба продуктулары экспорттолот. Автомобиль жолунун узундугу 880 км (анын ичинде 673 кми асфальтталган). Негизги порттору: Морони, Муцамуду. Деңиз соода флоту 144 кемени камтыйт (анын ичинде 70и башка өлкөнүн желеги менен жүрөт). Морони шаарында эл аралык аэропорт бар. Туризм өнүгүүдө (жылына 20 миң турист келет). Негизги сырткы соода шериктештери: Нидерланд, Франция, Италия, АКШ, Сингапур, Түркия жана Пакистан. 

Категория:Мамлекеттер арип боюнча
Экваториалдык Гвинея

Экваториалдык Гвинея, Экватордук Гвинея Республикасы (República de Guinea Ecuatorial) - Экватордук Африкадагы мамлекет.
 
Камерун жана Габон өлкөлөрү менен чектешет. Гвинея булуңунун жээги жана ага жанаша жаткан аралдарды ээлейт. Аянты 28,1 миң км2. Калкы 704,0 миң (2013). Борбору - Малабо ш. Биоко а-нда жайгашкан. Акча бирдиги - Африка (КФА) франкы. Адм.-айм. жактан 7 провинцияга бөлүнөт.
 
Экватордук гвинея - БУУнун (1968), Эл аралык реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын (1970), ИНТЕРПОЛдун (1980) ж. б-дын мүчөсү. Мамлекеттик түзүлүшү. Экватордук гвинея - унитардык мамлекет. Конституциясы 1991-ж. кабыл алынган. Башкаруу формасы - Президенттик республика. Саясий режими - авторитардык-трайбалисттик. Мамлекет башчысы - президент. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы - бир палаталуу парламент (Эл өкүлдөр палатасы). Аткаруу бийлигин премьер-миниетр башында турган өкмөт ишке ашырат. Экватордук гвинеяда көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги саясий партиялары: Демокр. партия, Социалдык демократия үчүн бирдиктүү партия.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4

Категория:Мамлекеттер арип боюнча
Категория:Экваториалдык Гвинея‎
Кито

thumb|Кито.
thumb|Plaza de San Francisco, Кито.
Кито — Эквадор Республикасынын борбору, шаар. Пичинча провинциясынын административдик борбору. Түштүк Американын түндүк-батыш бөлүгүндө, экватордон 25 км түштүктө, тоо аралык Сьерра-де-Эквадор дөбөлүү ойдуңунда, деңиз деңгээлинен 2818 м бийиктикте, аракеттеги (акыркы жолу 1999-жылы атылган) Пичинча жанартоосунун этегинде, Панамерика шоссесинин боюнда жайгашкан. Китого жакын 8 жанар тоо (Котопахи, Антисана, Каямбе ж. б.) бар. Шаардын экологиялык абалына жанар тоодон атылып чыккан күл тескери таасирин тийгизет. Калкы 1,6 млн (2008); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 2-шаар. Эл аралык аэропорту бар. Темир жол аркылуу Тынч океандын жээгиндеги Гуаякиль, Эсмеральдас порттору жана автострада аркылуу Лима (Перу), Санта-Фе-де-Богота (Колумбия) шаарлары менен байланышат. Метрополитен курулууда (2008). Испандар тарабынан 1534-жылы негизделген. Испаниянын ээлиги мезгилинде Кито областынын, 1830-жылдан Эквадордун борбору. Калкынын 76%и тейлөө чөйрөсүндө эмгектенет. Китодо чет өлкөлүк жана ири банктардын, нефть компанияларынын штаб-квартиралары жайгашкан. Текстиль (жүн жип, кездеме), жеңил, машина куруу, металл иштетүү (цистерна, нефть жана газ сактоочу баллондор), химиялык (тиричилик химикаттары), жыгаччылык (паркет, жыгач эшиктер), тамак-аш—татымал, булгаары—бут кийим ж. б. өнөр жай ишканалары иштейт. Эквадордун илимий жана маданий борбору. Эки университет, тил академиясы (1874), Аскер география институту (1950; алдында музей бар), аялдар колледжи жана педагогикалык институт, улуттук политехникалык мектеби, журналисттерди даярдоочу Латын Америка борбору, улуттук музыка академиясы, музейлер (тарых, археологиялык, этнографиялык ж. б.), мамлекеттик эмес жогорку окуу жайлар (анын ичинде католик ж. б.), театр, китепканалар, сүрөт галереясы, обсерватория бар. Өкмөт үйү жайгашкан. Чиркөөлөр, собор, монастрлар сакталган. Шаардын тарыхый бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Ботаникалык бак (Түштүк Американын экзотикалык флорасы өстүрүлөт) уюштурулган. Жер титирөөдөн (1660, 1797,1868, 1987, 2006) бир нече жолу жабыркаган. 

 Guápulo, Кито 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Эквадор
Категория:Шаарлар