Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Америка Самоасы

thumb|Америка Самоасы.
Америка Самоасы - АКШнын өзүн-өзү башкаруучу ээлиги. Тынч океандын батышында, Океаниянын борбордук бөлүгүндө, Полинезиянын түштүк-батышында жайгашкан.

thumb
thumb|Америка Самоасы.

Самоа архппелагынын чыгышындагы 7 аралын - Тутуила, Аунуу, Мануа (Нуутеле, Олосега, Офу, Тау) жана Суэйнс аралын, ошондой эле Роз атоллун камтыйт. Батышынан Самоа менен (мурдагы Батыш Самоа) чектешет. Аянты 199 км . Калкы 70,3 миң (2003; а. и. Тутуила аралында 58 миңге жакын); 81% самоалыктар, ошондой эле немис (евро-полинезиялык), америкалыктар, тонгалыктар, филиппиндиктер, корейлер, токелау, япон, кытайлар жашайт. Христиан (протестант, католик, мармондор) динин тутат. Борбору - Паго-Паго ш. Расмий тили - англис тили; калкынын көбү самоа тилинде сүйлөйт. Акча бирдиги - америка доллары. Административдик-аймактык жактан 3 округга (Батыш, Чыгыш - Тутулиа аралында; Мануа) жана 2 аралга (Суэйнс, Роз) бөлүнөт. Арал жанар тоонун аракетинен пайда болгон. Базальт менен капталган аскалар басымдуу. Эң бийик жери Лата тоосу (Тау аралында; бийиктиги 966 м). Эң чоң Тутуила аралынын батыш бөлүгүн (аянты 135 км2) аскалуу жапыз тоолор (653 м; Матафао чокусу) ээлеп, океанга тик түшөт. Жазы, терең Паго-Паго бухтасы (өчкөн жанар тоонун кратери) океандагы эң ыңгайлуу гавань. Арал шуру рифтери менен курчалган. Климаты нымдуу тропиктик, пассаттык. Июлдун орточо температурасы 25°С, февралдыкы 27°С, жылдык жаан-чачыны 2500-5000 мм. Декабрь-мартта тез-тез тайфун болуп турат. Дарыялары кыска келип, жээкке жетпейт. Пала, Кызыл көлдөрү (Аунуу аралында) бар. Аймагынын 70% нымдуу тропик токою менен капталган. Кокос пальмасы, бакчылык өнүккөн. Ички дүң продукциясын киши башына бөлүштүргөндө 8000 доллардан (АКШ) туура келет. Чарбасынын башкы тармагын копра өндүрүү, балык жана балык консерва өнөр-жайы түзөт. Пемза жана пемзолит казылып алынат. 2001-ж. 121 млн кВт\с\ электр энергиясы өндүрүлгөн. Көркөм кол өнөрчүлүк өнүккөн. Жакшы пляждары, таза деңиз суусу болгону менен тайфунга байланыштуу эл аралык туризм начар өнүккөн. Кокос пальмасы, жашылча, таро, нан дарагы, ямс, ананас, папайя өстүрүлөт. Чочко, бодо мал асыралып, үй кушу багылат. Автомобиль жолунун узундугу 350 км (а. и. 150 кми асфальтталган). Темир жолу жок. Негизги деңиз порту Паго-Паго. Эл аралык аэропорту бар. Сыртка (Индонезия, Японияга) консерва чыгарып, сырттан консерва үчүн материал, азык-түлүк, нефть продуктуларын, машина куруу продукцияларын, тиричилик товарларын (Австралия, Японпя, Кореядан) алат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Категория:Австралия жана Океания өлкөлөрү
Категория:Аралдар‎ 
Категория:АКШ географиясы‎
Вади

thumb|Вади.
Вади — Араб жарым аралынын жана Түндүк Африканын чөлдөрүндөгү кургак өрөөндөр, сайлар. Вади жүздөгөн кмге созулуп, аларда нөшөрлөгөн жаандан кийин гана суу агымы пайда болот. Вади нымдуу климат үстөмдүк кылган мезгилде пайда болгон реликт дарыя өрөөнү катары каралат. Вади сымал кургак нуктар Африкада — уэд, Австралияда — крик, Орто Азияда — узбой деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Вадодара

thumb|Вадодара.
Вадодара (мурунку Барода) - Индиянын батышындагы шаар, Гужарат штатында. Калкы 1,4 млн (2006). Жолдор тоому. Аэропорту бар. Барода княздыгынын мурунку борбору. Университет, музей, сүрөт галереяся, Лакшми-Вилас сарайы жана башка бар. Химиялык, металл иштетүү, фармацевтика, цемент, электр-техникалык, машина куруу (трактор заводу) өнөр жайлары бар. Вадодарага жакын Коялиде ири нефть ажыратуучу завод иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Индия
Категория:Шаарлар
Вакаяма

thumb|Вакаяма.
Вакаяма - Япониядагы шаар. Вакаяма префектурасынын административдик борбору. Калкы 373,2 миң (2006). Кинокава дарыясынын чатында жайгашкан. Жолдор тоому. Кии кысыгынын чыгыш жээгиндеги порт. 16-кылымда негизделген. Сепил, университеттер, парк бар. Вакаяма ири өнөр жай борбору. Химиялык, нефть ажыратуу, текстиль, тамак-аш, электроника, кара металлургия өнөр жай ишканалары иштейт. Цитрус өсүмдүктөрү өстүрүлүүчү аймактын борбору. Шаарга жакын Коя-сан храм комплекси сакталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Жапония
Категория:Шаарлар‎
Вакуум

Вакуум (латынча vacuum боштук) — басымы атмосфералык басымынан өтө төмөн газ абалы. Бул түшүнүк негизинен белгилүү көлөм ичиндеги газга, кээде бош мейкиндиктеги, Мисалы, космостогу газга карата колдонулатынча вакуумдун деңгээли көлөмдүн ичинде калган газ басымын өлчөө менен аныкталатынча вакуумдун физикалык мүнөздөмөсү болуп газ молекулаларынын эркин кыймылынын узундугу нын ар бир процесске же приборго мүнөздүү өлчөм dга (вакуум түтүгүнүн диаметри, электрвакуум приборунун электроддорунун ортосундагы аралык жана башка) болгон катышы менен физикалык мүнөздөлөт. Убакыт бирдигинде молекуланын орточо ылдамдыгынын (v) кагылышуу санына (z) болгон катышына барабар, ал молекуланын радиусу r жана көлөм бирдигиндеги молекулалардын саны п саны аркылуу туюнтулат: 1 =0,056/r2n. 1/d катышынын чоңдугуна жараша төмөнкү (1/d>1) вакуумга айырмаланат. Төмөнкү вакуумда газдардын касиети молекулалардын өз ара энергия алмашып, тез-тез кагылышуусу менен шартталатынча Ошондуктан мындай газдардын агымы илээшкектик касиетке ээ болуп, ал эми жылуулук өткөргүчү, ички сүрүлүүсү, диффузиясы алардын градиентинин жай өзгөрүшү же турактуулугу менен мүнөздөлөт. Жогорку вакуумдагы газдардын касиети алардын молекулаларынын камеранын капталына же башка катуу нерселерге урунушу менен шарталат, ал эми молекулалар өзара чанда гана урунушуп, анча мааниге ээ болбойт. Ортонку вакуумдагы газдын касиети төмөнкү жана жогорку вакуумдагы газдын касиеттеринин орточосу болот. Вакуум электр приборлорун (радиолампаларды, кинескопторду, рентген түтүгүн, фотоэлементтерди жана башка ) жасоодо колдонулат.
Категория:Техника
Булактар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Валахия

thumb|Валахия.
thumb|Валахия.
Валахия — Румыниянын түштүгүндөгү тарыхый аймак. Карпат тоолору менен Дунай дарыясынын ортосунда.

Биздин замандын 106-271-жылы бул аймак Рим империясынын карамагында болгон. 3-кылымдын аягында Валахияны готтор менен гепиддер, 4-6-кылымда гунндар менен аварлар ээлейт. 6-кылымда бул жерге славян уруулары келе баштайт. 8-10-кылымда Валахиянын бир кыйла аймагы Биринчи Болгар падышалыгынын курамына кирген. 9-кылымда Валахиянын калкы болгарлардан христиан динин кабыл алышкан. Валахияны 11-12-кылымда печенегдер, кыпчактар ээлеген; 13-кылымда бир бөлүгүн монгол-татарлар басып алган. 1324-жылдан Валахия өз алдынча княздык катары белгилүү. 14-кылымдын аягынан Валахия мамлекети түрк экспансиясына каршы күрөш жүргүзүп келген, бирок 15-кылымдын аягында түрктөргө биротоло баш ийген. 1826-жылы Орусия менен Түркиянын ортосунда түзүлгөн Аккерман конвенциясына ылайык Валахия өзүн-өзү башкаруу укугун алган. Орусия менен Түркиянын ортосундагы согуштун жыйынтыгында түзүлгөн 
Адрианополь тынчтык келишимине (1829) ылайык, Орусиянын кепилдиги менен Валахиянын кеңири автономиясы камсыз кылынып, 1829-34-жылы аны Орусия башкарып калат. 1848-жылы башталган революциялык окуялардын жүрүшүндө Валахияны орус жана түрк аскерлери басып алган. 1856-жылдагы Париж тынчтык келишиминин шарттарына ылайык, Осмон империясынын курамындагы Дунай княздыктарынын автономиясына Орусия, Франция, Улуу Британия, Сардиния, Австрия, Пруссия жана Осмон империясынын кепилдигинин негизинде 1861-жылы январда Молдова господары А. Куза Валахиянын да господары болуп шайланып, Валахия менен Молдованы бирдиктүү мамлекет катары жарыялаган жана аны Румыния деп атаган.

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Румыния
Валдай дөңсөөсү

thumb|Валдай дөңсөөсү.
Валдай дөңсөөсү, Валдай - Россиянын европалык бөлүгүнүн түндүк-батыш бөлүгүндө. Волга, Днепр, Батыш Двина дарыясынын жогорку агымдарынын жана Ильмень көлүнүн алабындагы дарыялардын суу бөлгүчү. Узундугу 600 кмден ашык. Бийиктиги 346 мге чейин. Мореналуу күдүрлүү рельеф басымдуу (Тихвин жалчасы, Вепса дөңсөөсү). Көлдөрү көп, ирилери Селигер, Валдай. Ландшафтын коргоо жана аны рекреацияда пайдалануу максатында Борбордук токой коругу, Валдай улуттук паркы уюшулган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Орусия
Валенсия (Испания)

thumb|Валенсия.
Валенсия - Испаниянын чыгышындагы шаар. Валенсия автономия облусунун жана провинциянын борбору. Калкы 803,4 миң (2006; шаар айланасы менен 1,7 млн); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 3-шаар (Мадрид менен Барселонадан кийин). Жер Ортолук деңиздин Валенсия булуңунун жээгинде, Турия дарыясынын чатында жайгашкан. Ири порт (жылына 40 млн о жүк ташылат). Темир жол түйүнү. Эл аралык аэропорту (жылына 3 млн жүргүнчү ташылат), метрополитен (1988-жылдан) бар. Биздин заманга чейинки 138-жылы римдиктер басып алып, колонияга айландырган. Ушул мезгил шаардын негизделген жылы катары эсептелет. 1238-жылы епископтук ыйгарылган. 1474-жылы алгачкы басмакана иштей баштаган. Готика стилиндеги собор, дарбазалар, «Жибек биржасы» (Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген), король көпүрөсү, сарайлар жана чиркөөлөр (көркөм декорациясы менен), карапа улуттук музейи сакталган. Университеттер, консерватория, институттар, жогорку спорт мектеби, бир нече коллеж, китепкана, музейлер, театрлар бар. Эл аралык (Х. Итурби атындагы, эки жылда бир), улуттук (Х. Рока атындагы) пианисттер конкурстары, жыл сайын мартта «Фальяс де Валенсия» майрамы өткөрүлөт. Ботаникалык бак, зоопарк иштейт. Шаардын экономикасынын негизин тамак-аш өнөр жайы (жашылча-жемиш консервалары жана шире), соода түзөт. Туризм өнүккөн (жылына 1 млн киши). Айыл чарба продуктуларын, ошондой эле кустардык жана зер буюмдарды (желпүүр жана башка) соодалоонун борбору. Текстиль өнөр жайы өнүккөн (16-кылымдан, кымбат баалуу жибек кездемелерди чыгарууга адистешкен). Шаардан 10 км Түндүк-батышта индустриялуу аймак (аянты 40 км2), көптөгөн банктардын офистери, шаарга жакын Санта-Мария монастыры (14-кылым) жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Испания 
Категория:Шаарлар
Валла Лоренцо

thumb|upright|Лоренцо Валла.
Валла, Лоренцо - (Lorenzo Valla) (1407, Рим - 1.8. 1457, ошол эле жер) италиялык философ жана логик. Эпикурдун философиясы менен этикасын жактоочу байыркы диний тексттерди сын көз менен илимий-изилдөөгө алгандардын көрүнүктүү өкүлү. «Константин тартуусу» делген документтин биздин замандын 8-кылымынын орто ченинде Рим папасынын канцеляриясы тарабынан чыгарылган жасалма Грамота (император ыйгаруучу бийлик укугу) экенин далилдеп чыккан. Негизги эмгектери: «Эркин эрк жөнүндө», «Кечил аялдардын чиркөөлүк убадасы тууралуу» жана башка Аларда христиан чиркөөсүнүн аскетизмин сынга алып, адам деген турмуш жыргалын жаратууга жана андан ыракат алууга жаралган деп эсептеген. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Философтор‎
Категория:Батыш философиясы
Категория:Инсандар:Италия
Категория:Туулгандар 1407-жылы
Категория:Өлгөндөр 1457-жылы
Валли

thumb|Валли.
Валли - Улуу Британия ээлиги Ангильянын административдик борбору. Ангилья аралында жайгашкан. Калкы 1,4 миң (2006). Уоллблейк эл аралык аэропорту иштейт. Башкы финансы, соода, туристтик борбор. Теннис академиясы, калк китепканасы, тарых музейи, сүрөт галереясы бар. Жыл сайын августта карнавал өткөрүлөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар‎
Валторна

thumb|Валторна.
Валторна (немисче Waldhorn токой кернейи) байыркы мүштөктүү үйлөмө музыкалык аспап. 17-кылымда пайда болгон. Түпкү теги мергенчилердин мүйүздөн жасалган кернейинен таралган. Өркүндөтүлгөн жез үйлөмө музыкалык аспаптардын оркестрлик тобуна кирет. Валторна үчүн композиторлор К. М. фон Вебер, Ф. Мендельсон, М. И. Глинка, Г. Берлиоз чыгармалар жаратышкан. 20-кылымдан жеке жана ансамблде ойнолот. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Музыкалык аспаптар
Вальпараисо

thumb|Вальпараисо.
Вальпараисо - Чилинин Борбордук бөлүгүндөгү шаар; Вальпараисо аймагынын административдик борбору. Калкы 284,8 миң (2006; агломерациясы менен 916 миң). Калкынын саны жана экономикалык потенциалы боюнча өлкөнүн борборунан кийинки шаар. Тынч океандын жээгинде. Ири жолдор тоому. Трансиндия темир жол магистралынын (В. Сантьяго Буэнос-Айрес) баштапкы пункту. Метрополитен иштейт (2005). 1536-жылы негизделген. Жертитирөөдөн (1730, 1817, 1906, 1928, 1960 жана 1971) өтө жабыркаган. Шаардын жаңы көрүнүшү 19-20-кылымда америкалык жана англис архитекторлору тарабынан долбоорлонгон. Эски шаардын деңиз жак жээги Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Университеттер (католик, техникалык жана башка), Укук мектеби, деңиз академиясы, калк китепканасы, музейлер, сүрөт галереясы, акын П. Неруданын үй музейи, театр, ботаникалык бак бар. Вальпараисо Чилинин аскер-деңиз базасы. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу. Шаар ири өнөр жай жана башкы айыл чарба борбору. Тамак-аш, жеңил, химиялык, токой, цемент, машина куруу, металл иштетүү, кара металлургия өнөр жайы, ЖЭС (мазут менен) иштейт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар
Категория:Чили
Вальядолид

thumb|Вальядолид.
Вальядолид - Испаниянын Түштүк бөлүгүндөгү шаар. Эски Кастилия тарыхый аймагынын негизги шаары жана Вальядолид провинциясынын административдик борбору. Калкы 332,9 миң (2006). 1074-жылдан эскерилет. Машина куруу жана трактор кураштыруу, металлургия (болот, алюминий эритилет), тамак-аш (негизинен ун), химиялык (азот жерсемирткичи), жүн, булгаары өнөр жайы, Университет, король сүрөт академиясы, калк китепканасы, музейлер бар; темир жол жабдуулары чыгарылатынча Зергерчилик өнүккөн. Санта-Мария ла Антигуа (11-14-кылым), Сан-Пабло (15-кылым; платереско стилинде), Сантьяго жана башка чиркөөлөр, галерея менен тегерете курчалган Пласа Майор аянты (16-кылым) жана башка сакталган. X. Колумбга эстелик тургузулган (ал ушул шаарда каза болгон).

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Испания
Категория:Шаарлар
Ван көлү

thumb|Ван көлу.
Ван көлү - Түркиянын чыгышындагы туюк көл. Армян тайпак тоосундагы тектоникалык өрөөндө 1646 м бийиктикте жайгашкан. Аянты 3,7 миң км2дей. Тереңдиги 145 мге чейин. Кеме жүрөт (Анкара Тебриз темир жол парому). Суусу туздуу (19,1%о). Чыгыш жээгинде Ван шаары жайгашкан. Ванга жакын Сюпхан жана Немрут жанар тоолору бар. Жээгинде Кыргызстандан ооп барган кыргыздардын чакан тобу жашайт.

 Байланыштуу макалалар 
 Ван кыргыздары

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Көлдөр
Категория:Түркия
Ванкувер

thumb|Ванкувер
Ванкувер — Канаданын Түштүк-батышындагы шаар. Британия Колумбиясы провинциясында. Калкы 1,8 млн (2006; агломерациясында 2,1 млн).

Ванкувер — провинциянын илимий, маданий, ишкердик жана туристтик борбору. Өлкөнүн Тынч океандын жээгиндеги ири деңиз порту (жылына 76,5 млн о жүк ташылат). Ири жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. 1870-жылы пайда болгон Гранвилл тургун жайы 1886-жылы шаар статусуна ээ болуп, Тынч океандын жээгин иликтеген (1792) англисче деңиз сүзүүчүсү Ж. Ванкувердин ысымынан аталган. 19-кылымдын аягынан В. Канаданын ири чарба борбору. Шаарда 19-кылымдын аягы — 20-кылымдын башында түз көчөлөрдүн жыш тармагы, көптөгөн парктар, жаңы классика стилиндеги турак-жайлар, болоттон асма көпүрө (1939) курулган. Университеттер, музейлер, сүрөт галерееясы, театрлар бар. Улуттук искусство борбору. Жыл сайын эл аралык кинофестиваль жана 2 жылда бир даректүү фильмдердин эл аралык фестивалы өткөрүлүп турат. Канаданын ири өнөр жай борборлорунун бири. Кеме куруу, жыгаччылык, нефть ажыратуу, тамак-аш өнөр жайлары өнүккөн.

 Байланыштуу макалалар 
 Ванкувер 2010

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Канада
Категория:Шаарлар‎
Ван Чун

Ван Чун (биздин замандын 27, Шанъюй уезди, азыркы Чжэцзян провинциясы 100-жылга чейин/27–97) – байыркы Кытай философу-энциклопедисти, материалист, атеист. Анын таржымалы «Хоу Хань шу» («Соңку Хань жөнүндөгү китеп») деген династиялык тарыхка киргизилген. Baн Чундун бирден-бир сакталып калган эмгеги «Лунь Хэн» («Ой жүгүртүүлөрдү теңдештирүү») деген китеби атаандаш философиялык көз караштарды бирине бирин салыштыруу ыкмасында жазылган. Baн Чундун философиясынын мааниси башкы философиялык мектептердин эч кайсынысына кирбеген, эч кимди туурабаган, нукура окууну түзгөндүгүндө эмес, ал философтонуунун стилин, башкача айтканда көзүнө карабай сындоо руху, демейки тажрыйбаларга жана илимдердин маалыматтарына дайыма таянышы менен айырмаланган стилин иштеп чыккан. Дүйнөнүн баарына текши бирдейлиги «асман-жер» үрөнүнүн өткөрө назик табиятын көрсөткөн жана да өзүн-өзү жараткан материалдык, рухий көрүнүштөрдүн негизинде жаткан универсалдуу, зарделдүү уңгу-негиз (субстанция) «дем башаты» (ци) менен шартталган. Ал эми «дем башаты» өзгөрбөс жазмышты «жекече табиятты» алып жүрүүчү катары адам аркылуу ишке ашат. Baн Чун адамзат коомунун тарыхын өкүмдарлардын сапаттарына байланышпаган «маданият» үстөмдүктөрүнүн жана козголоңдорунун мерчемдүү кайталанма алмашуусу катары караган. 
Ван Чун байыркы кытайдагы Философиялык мектептердин бирине да жакын болгон эмес. Ал көк асманды жогорку кудай эмес жана дүйнөдө болуп жаткан процесстерге, Кубулуштар менен нерселердин өсүп-өзгөрүшүнө эч тиешеси болбогон, сезүү органдары жок материалдык нерсе деп эсептеген. Ван Чундун окуусунун өзөгүн түзгөн окуу-материалдык дүйнөнүн баштапкы субстанциясы болгон Ци жөнүндөгү түшүнүк, башкача айтканда материалдык дүйнөнүн башаты менен негизин Ци субстанциясы түзөт. 
Ван Чундун көз карашы бир катар кемчиликтерге (вульгардык материализмге ыкташканы, этикасында-фатализмдин орун алышы) карабастан атеизмдин тарыхында орчундуу орунду ээлейт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
 Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8

Категория:Философия
Категория:Чыгыш Философиясы
Категория:Кытай Философиясы
Категория:Инсандар
Варанаси

thumb|Варанаси.
Варанаси, Бенарес (байыркы Каши) - Индиянын түндүгүндөгү шаар, аты окшош дистриктин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору; Уттар-Прадеш штатында, Ганг дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 1,2 млн (2006). Дели Калькутта магистралындагы ири жолдор тоому. Аэропорту бар. Индуизм, буддизм диндеринин ири диний борбору (жылына 1 млндон ашык зыяратчылар келет). Болжол менен биздин заманга чейинки 7-кылымда пайда болгон. Шаардын эски бөлүгүндө 1500гө жакын храм бар. Индуизм маданиятын, динин жана санскритти окуп үйрөнүүнүн борбору. Үч Университет (анын ичинен Бенарес индуизм Университети), ондон ашык коллеж, хинди тилиндеги китептер сакталган ири китепкана бар. Текстиль (кебез, жибек кездемелер), тамак-аш, металл иштетүү, химиялык (жер семирткич жана башка) өнөр жайлары, дизел локомотивдер заводу иштейт. Кустардык кол өнөрчүлүк (жибек сарилер, парча, килем, диний буюмдар) өнүккөн. Хинди тилиндеги китеп басуунун борбору. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Индия
Категория:Шаарлар‎
Варварлар

thumb|

Варварлар (грекче Barbaroi гректер эмес, жаттар деген тууранды сөздөн) байыркы гректер, кийин римдиктер өздөрү түшүнбөгөн тилде сүйлөгөн уруулар менен элдерге берген аталыш. Биздин замандын 1-кылымынан варварлар аталышы «тили буруу» жана мадты чоочун германдар менен кельттерге карата көбүрөөк айтыла баштаган. Жаңы мезгилден тарта «варварлар» термини илимде Рим империясынан тышкары жашаган (варварлар дүйнөсү) жана анын ээликтерине кол салып (варвардык кол салуулар), анын аймагында алгачкы королдуктарын негиздешкен элдердин баарына карата колдонулган; «варвар акыйкаттары» катары белгилүү болгон бул элдердин адат укугу боюнча жазмалары. Өтмө мааниде варварлар деп наадан, маданиятсыз, маданий дөөлөттөрдү кыйратуучу кишилер же элдер аталат.
Категория:Тарых
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Варзеа

thumb|Варзеа.
Варзеа (португалча varzea шалбаа, түздүк) Амазонканын алабындагы дарыялардын бийик (6-18 м) жайылмаларына мүнөздүү ландшафттар. Варзеаны дарыя эң катуу ташкындаганда гана суу каптайт; түргө бай, бийик өскөн көп ярустуу нымдуу тропик токойлору ээлейт. Кээде мезгил-мезгили менен суу каптап жаткан өрөөндөр бүт Варзеа деп аталат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Түштүк Америка‎
Вариатор

alt=Jatco JF011e|thumb|Вариатор Jatco
Вариатор - кыймыл берүүчү жана аткаруучу механизмдердин ортосундагы кыймыл өткөрүү катышын баскычсыз жөнгө салуучу механизм. Вариатор баскычсыз кыймыл өткөрүүчүлөрдөн жана аларды иштетүүчү түзүлүштөрдөн турат. Жөнгө салуу диапазону 3-6 (кээде 16га чейин), ал эми п. а. к. 0,85-0,95. Эң көп таралганы фрикциялык вариатор, ал эми гидравликалык вариатор аз колдонулат. Ал текстиль, кагаз, химиялык өнөр жайларындагы станоктордо, машиналарда, транспортто жана өндүрүш процесстерин автоматташтырууда пайдаланылат. 
Категория:Механика
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4