Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Калмактар

thumb|Эр Хонгор, калмак элинин баатыры
Калмактар же (кара-калмактар) (калм. хальмг, хальмгуд монг.халимаг)- монгол тилдүү калктардын бири, батыш монголдордун ойрот конфедерациясынын жана Жуңгар хандыгынын курамынан бөлүнүп чыккан жана ушул тапта Орусиянын Урал аймагында байырлаган калк.

Бул элдин аталышы түркчө "калмак" сөзүнөн келип чыккан.

Алардын чакан бөлүгү мусулман динин кабыл алган. Бул бөлүктүн бир тобу Кыргызстанга 19-кылымдын 70-80-жылдары баш паана издеп келген.

Тарыхта бул топ "сарт калмак" деген аталышта белгилүү.

Сарт калмактар 20-кылымда кыргыздарга биротоло жуурулушуп кетти.
 Мамлекеттүүлүгү 
 Калмак Өзэркин Облусу
 Калмак Району 
 Калмак Өзэркин Кеңештик Социалисттик Республикасы

 Галерея 
Калмактардын жайгашуусу боюнча алгачкы европалык карта:

 Адабият 
 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1990. – 288 бет. – Рецензент: тарых илиминин доктору Өмүркул Караев. - ISBN 5-89750-028-2. Мында 70-71-беттерде. 
 Wang Jinglan, Shao Xingzhou, Cui Jing et al. Anthropological survey on the Mongolian Tuerhute tribe in He shuo county, Xinjiang Uigur autonomous region // Acta anthropologica sinica. Vol. XII, № 2. May, 1993. p. 137-146. 
 Санчиров В. П. О Происхождении этнонима торгут и народа, носившего это название // Монголо-бурятские этнонимы: cб. ст. — Улан-Удэ: БНЦ СО РАН, 1996. C. 31—50. 
 Galushkin S.K., Spitsyn V.A., Crawford M.H. Genetic Structure of Mongolic-speaking Kalmyks // Human Biology, December 2001, v.73, no. 6, pp. 823-834. 
 Хойт С.К. Генетическая структура европейских ойратских групп по локусам ABO, RH, HP, TF, GC, ACP1, PGM1, ESD, GLO1, SOD-A // Проблемы этнической истории и культуры тюрко-монгольских народов. Сборник научных трудов. Вып. I. Элиста: КИГИ РАН, 2009. с. 146-183. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 Ойроттор тууралуу 

Категория:Кыргызстан
Категория:Дүйнө элдери
Категория:Орусия
Категория:Этнография
Категория:Чыгыш таануу

Категория:Монгол элдер
Көк көгүчкөн

Көк көгүчкөн center|200px|Көк көгүчкөн (Columba livia)Илимий классификациясыДомен: ЭукариотторДүйнөсү: ЖаныбарларКлассы: КанаттууларКатары: Көгүчкөн сымалдууларТукуму: Columbidae Уруусу: ColumbaТүрү: liviaЭл аралык илимий аталышы Columba livia (Gmelin, 1789)Ареалы center|200px| Баштапкы ареалы Жайылган ареалы

Көк көгүчкөн (лат. Columba livia) — куштардын түрү ...

 Сүрөттөлүшү 
 Сырткы түзүлүшү 
 Үнү 
thumb|left|Көк көгүчкөндүн үнү.

 Сезүү органдары 
...
 Кыймыл аракети 
Көк көгүчкөн аскалуу жерде жашоо чөйрөсүнөн келип чыккандактан, дарактарга уя салып жашай албайт. Жерде басканада, башын алдыга жана артка ийип кадам шилтеп басышат. Кээ бир учурларда чоң чоң кадамдар менен чуркашат, адамдар аларды "ач көз" канаттуулар деп да атап келишет. Абдан жакшы учушат, учуу ылдамдыгы саатына 185 км. түзөт. Айрыкча аска зоо беттеринде жашаган өкүлдөрү тез учууга фңгайланышкан, анткени ал аймактарда жырткыч канаттуулардын саны көп, алардын жашырыныш үчүн тамактанууда жогорку ылдамдыкта учушат. Кургак аймакта жашаган көгүчкөндөр, суу ичүү үчүн терң кудуктарга чейин учуп түшүшөт. Ал эми шаар көгүчкөндөрү, жырткычтардын жоктугуна жана азык затынын ар дайым болуп турушуна жараша учуу жөндөмдүүлүктөрү төмөн.

 Таралышы 
 Ареалы 
 Жашоо чөйрөсү 
 Көбөйүүсү 

Категория:Канаттуулар
Категория:Кыргызстан жаныбарлары
Талас (шаар)

thumb|Талас районундагы Манас Ордо.

Талас — Кыргызстандын түндүк-батыш тарабынан орун алган шаар. Батыш тарыхы Кыргыз кыркка, түндүгү – Талас Ала-Тоосу менен чектелет. Азыркы Талас шаарынын орду ХХ-кылымда ыйык жер катары саналган күлкүлдөгөн саз, чытырман токойлуу, каз өрдөккө бай жер болуптур.

1877-ж Талас өрөөнүнө ар тараптан көчүп келе баштаган, 1879-жылы Ак-Чий аталып ал жерде 67-киши жашаары катталган. 1889-жылы Ак-Чийде бир гана башталгыч класстык сабатсыздыкты жоюу мектеби болгон,бул мектепте чиркөө кызматкерлери дин төбөлдөрү бар эле. 1891-ж дин кызматкерлери Ивандын боюнча Ак-Чий кыштагы Дмитрий Домалиндин арбагына багышталып, ыйык Дмитрийдин ысымы аталып Ак-Чий аты өчөт да, Дмитревка кыштагы аталат. Дмитревка кыштагы акырындап Талас өрөөнүндөгү соода борборуну айланып баштайт. Кыштакта Талас аймагындагы эң чон базар иштеген. Соода менен бирге асыл тукум жылкы өлтүрүү, бал салуу оору өнүккөн. Совет бийлигин ортолуу менен 1928-ж жылкы өлтүрүү борборлуу Дмитревнодон Талды-Булакка көчүрүлөт. Улуу Ата Мекендик согуш жылдары Талас өрөөнүндө 1000 адам майданга өрттөлгөн.Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында фронтко дайындалган кийим тигүүчү,бут кийим тигүүчү фабрикасы курулат. 1944-жылы Талас айлаты тегизделип, 1944-ж 22-июнда кыштагы Талас шаары деп аталган. Ошентип 1974-ж шаардыктардын саны 22 миңге жеркен. Ал эми 1990-ж Талас шаарынын калкы 34 миңдеги айыл болгон. Советтер Союзу кулап, Кыргыз Республикасы эгемендүүлүккө ээ болгондон кийин Талас шаарындын демографиялык жана социалдык-экономикалык абалы дагы өзгөргөн. Азыркы күндө Талас шаарында тогуз мектеп, көптөгөн ар тараптуу окуу жайлар бар. Талас шаары ошондуктан Талас-Куттуу өрөөндүү ордо шаары деп төмөнку ыр саптары менен толукталат.

 Жерибиз Талас, дилибиз Манас 
Талас өрөөнү Манас атабыз менен деген кут конгон өрөөн болуп эсептелет. А түгүл Талас кут өрөөндүү ордо шаар жөнүндө төмөндөгүдөй саптары айтылат.
Алмашпас жакын Таласым
Алмашпас мүмкүн абасын
Күн нуру менен чагылган
Күнөстүү менин Таласым
Арбагы колдоп Манастын
Алгалап алга барасың
Түлдогон уя көк күмүш
Гүл жыттуу жерсин Таласым 
Бул ыр саптары сыяктуу Талас эң жаш, эң кооз шаарынын бири. Анын сыңарындай Талас шаарыбыздын тарыхы татаал жолду басып өткөн.

 Улуттар 

 Кыргыз-88.9%
 Орус-6.6%
 Өзбек-1.3%
 Украин-0.7%
 Немис-0.6%
 Түрк-0.5%
 Казак-0.5%

 Аба-ырайы 
Аба ырайы континенталдык, кургагчыл. Эң бийик ортоайлык температура июль айында болот +30, эң төмөнкү ортоайлык температура январь айында болот -9,6. Жылдык жаан чачымдым көлөмү 300-400 мм. болот.

 Интернеттеги шилтемелер 
https://www.facebook.com/talasmeria.kg/?ref=pages_you_manage 

https://www.instagram.com/meria.talas/

Категория:Кыргызстан шаарлары‎
Категория:Талас облусу
Басым

Басым
 Басым (физикалык) — Нерсенин үстүңкү бетине аракет кылуучу күчтүн ошол беттен аянтына болгон катышы аркылуу өлчөнүүчү чоңдук, кысым. Атмосфералык басым.

 Бир нерсенин экинчи нерсеге караганда көптүгү, артыкчылыгы, басымдуулугу. "Күчү басым келди".

 Упай оюнунда атып алынган чүкөлөрдүн ойноп жаткан кишиге өтүүчү үч чүкөдөн турган тобу. Отуз басым чүкөнүн он беш басымын ажыратып алуу керек эле. Бир басымдан кемиди. 

 Грамматика: Сөздүн составындагы муундун өзгөчө күч менен айтылышы, ошол муундагы үндүүнүн башкаларга караганда көтөрүңкү үн менен айтылышы.

 Басым — кеп бирдиктеринин бир бөлүгүнүн күчтүү сезим менен айтылышы. Сөздөгү Б. (сөз ичинде), кептеги Басым (кайсы бир ойго түшкөн Басым) жана логикалык Басым (сүйлөмдөгү бир сөзгө түшмө Басым) болуп бөлүнөт. Эпосто көркөм каражат катары мунун акыркы экөө кеңири жолугат: «Алтын курбу доолду Даң дедире салганы» (Сагымбай Орозбаков, 3. 138); «Атсыз келген чорого Аркар аяк, жез билек Ат мингизди зор Манас» (Саякбай Каралаев, 1. 196). «Манас» эпосунун аткарылыш обонунун да ар бир манасчыга тиешелүү өзгөчөлүгү бар. Манасчы ырды айтуу ыкмасына жараша муундарга, сөздөргө, кээде бир нече сүйлөмгө да өзгөчө В. берип айтат. Бул, албетте, кайсы бир ойдун же сөздүн окуяга тиешелүүлүгүн, мааниси зор экенин билдирет, к. Манастын обону.

 Колдонулган адабияттар 
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN 5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Майрамкан Абылкасымова

thumb|Майрамкан Абылкасымова. 
Абылкасымова Майрамкан (7. 11. 1936-ж. туулган, Чүй облусу, Кемин району, Кызыл-Суу айылы) акын, Кыргыз эл акыны (1980), Бүткүл союздук Ленин комсомолу сыйлыгы (1970) жана Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы (1984) лауреаты. В. В. Маяковский атындагы кыз-келиндер педагогикалык институтунун филология факультетин бүтүргөн (1958). 1962-ж. чейин Ош шаарындагы облустук «Ленин жолу» гезитинде жана Ош педагогика институтунда иштеген. «АлаТоо» журналында адабий кызматкер, «Поэзия» бөлүмүнүн башчысы (1960-91), «Аялзат» гезитинде Башкы редактор, Кыргызстан ЖСнун Ысык-Көл облусу боюнча адабий консультанты болгон. 1995-жылдан «Курманжан датка» фондунун төрагасынын кеңешчиси. Алгачкы ырлары 1952-жылдан тартып жарык көргөн. 1961-ж. «Кичинекей досторго» аттуу туңгуч ырлар жыйнагы чыккан. «Чолпон» (1962), «Эстелик сүйлөйт», «Быйыл жаздын гүлдөрү көп» (1965) жыйнактарына салттуу ыр түзүлүшүндөгү ырлар менен катар ритмикалык жаңы өлчөмдөгү, эркин ыр формасындагы чыгармалары киргизилген. 

«Ишеним дайым жүрөктө» (1968) жыйнагындагы лирикалык ырлардын көпчүлүгү турмушка, өмүргө, сүйүүгө, адамдардын ортосундагы мамилелерге арналган. Жаратылыш, Ата Журт акындын бүткүл чыгармачылыгындагы бүтпөс тема. Жалпы эле экология проблемасы «Гүлдөр суу сурайт» аттуу жыйнагында курч коюлган. Мында жазды сагынуу, күтүү, кумарлануу сезимдерине, табияттын пейзаждык боёкторуна арналган саптар арбын. Чыгармачылыгында улуттук поэзиянын салттуу уйкаштыктагы ырларына караганда ак ыр, эркин ыр формасында жазылган ырлар басымдуу. «Тандалган чыгармалары» «Ата журт» (1973) ыр жыйнагы чыккан. Анын ырлары орус, украин, казак, монгол, немец, поляк, француз тилдерине которулган. «Атаке Баатыр» драмасы Кыргыз мамлекеттик академия драма театрында коюлган (2004). Абылкасымова кыргыз поэзиясына кошкон чоң салымы үчүн «Ардак Белгиси» (1986), III даражадагы «Манас» ордендери менен сыйланган (2005).

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Кыргыз жазуучулары
Категория:Драматургдар‎
Категория:Акындар
Категория:Туулгандар 1936-жылы
Балага ат коюу салты

Балага ат коюу салты ата-бабабыздан калган салттардын бири. Балага ат тандоодо жанылбоо керек. Анткени аталган ысым менен баланын тагдыры байланыштуу болот. Мусулман элдеринде баланы тарбиялоодо ата-эненин уч парзы болот. Алардын бири балага татыктуу ысым беруу. Илгери элдердин балага ат коюда ишеними куч болгон.
Балага элдин назары тийбеш учун;'Балтабай, Тешебай, Бокмурун деген ысымдарды ыйгарышкан. Азыркы мезгилде замандын талабына ылайык;'Динара, Мария, Саян' деген аттарды койуп келуудо. СССР убагында Сьездбек, Советбек, Колхозбек деген аттар бир убакта модага айланган.Жана СССР де Марлен, Батыр, Махмуд ж. б. Азыр болсо Мухаммед, Раяна , Адилет,Мунара деген аттар популярду.
Жукеев Табылды

Таабалды Жукеев-(1882-1930)

 Өмүр жолу 
Кыргыз эмгекчилеринен чыккан революционер-большевик жана интернационалист. 1882-жылы Каракол уездиндеги Жети-Өгүз болушунда (азыркы Көк-Мойнок кыштагында) туулган. 1899-жылы аны Анжиянга мал базарга келген кожоюну таштап кеткен. Т. Жукеев кийин Ташкенге келип, темир жолдо иштеген, Александр Александрович Пудовкин деген жашыруун ат алган.

 Ишмердүүлүгү 
1905-1907-жылдардагы биринчи орус буржуазиялык-демократиялык революциясы учурунда Ташкен, Кызыл-Арбат, Красноводск шаарларында жумушчу кыймылына катышкан. 1907-жылы октябрда Ташкенде шаардык полициянын башчысына кол кайыргандыгы үчүн камалып, өлүм жазасына тартылган. Өлүм жазасы 15 жылдык сургун менен алмаштырылган. Түрмөдө күзөт тынчысын өлтүргөндүгү үчүн сургун мөөнөту 30 жылга узартылган. Ташкен, Саратов, Варшава жана Нижний-Новгород түрмөлөрүндө олтурган. Түрмөдөн февраль революциясынан кийин бошогон. 1918-жылы өз ыктыяры менен Кызыл-Армиянын катарына өтүп,Урал областында конрреволюцияга каршы күрөшүү боюнча атайын комиссияда иштеген. 1919-жылы Түштүк фронтундагы 22-аткычтар дивизиясынын 197-мусулмандар полкунун комиссары болгон. Крым менен Кавказды ак гвардиячылар менен интервенттерден бошотууга катышкан. 1920-жылы июлдан Түркстан фронтунун оперативдик жашырын бөлүмүндө,1924-жылдан Кыргызстанда советтик, чарбалык жана башка кызматтарда иштеген. 1930-жылы дүйнөдөн кайткан. 

 Колдонулган адабияттар 
"Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы"Б,2003 

Категория:Инсандар
Кайыш

thumb|400x300px|Даяр тери.
Бул — малдын, кайберендин терисинин ийлеген түрү. Ат жабдыктардын негизги жердиги, жүнү алынып, же ашатылып ийленген тери. Чабылган ээрди каптоодо чылгый тери керек. Жүгөн, көмөлдүрүк, басмайыл, куюшкан, канжыга, тердик, желдик, чылбыр, үзөңгү боо, камчы өңдүүлөрдүн бөлүктөрү бүтүндөй териден турат. Үй жыгачтарын көктөөдө, чарык, кепич, маасы сыяктуу бут кийимдерин тигүүдө, кур, бычакка кын кылууда жана башка буюмдарды кармоодо кайыш керек.

Кайыш жасоодо «терини жыдытуу», «терини малмага салуу», «терини ашатуу», «терини талкууга алуу» өңдүү ыкмалар колдонулат. 

Кайыш «ак кайыш», «күдөрү кайыш» деп эки түргө бөлүнөт да, муну жасоо аракеттери бири-биринен айырмаланат. Айрым чеберлер кайыш өрүмдөрү үчүн кунаажындын терисин тандашат. Өгүздүн териси өрүмгө анча жарабайт. Мунун өркөчү менен соорусу калың, калган жерлери жука болот да, тилими бирдей түшпөйт. 

 Маалыматтын булагы 
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9
Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Каңдоо

thumb|right|250px|Каңдоо

Каңдоо - Күмүштөн, калайдан, жезден, мистен жана ушул өңдүү металлдан жасалган идиштердин, буюмдардын жыртык, тешиктерин калай, коргошун аркылуу данакерлөө. Бул — калайды да арбын пайдалануу, чайнек, чака, чөөгүн, самоор, топчунун сабагын, оймок, шакек өңдүүлөрдүн кошунду жерлерин жаракалатып карматуу. Муну карматуунун алдына ачуу ношотур — кислота менен тазалайт. Ал металлдын кирлерин жеп кетет. Демек, зергелер ширетүүдө, калайлоодо, чоюн, коргошун, коло өңдүүлөрдү колдонуу сырларын мыкты билишет.

Ширетүү — темир менен темирди кошуп бекитүү. 
Каңдоо — темир менен темирдин ортосуна ак данакер менен сүртүп жез коюу.

 Маалыматтын булагы 
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9

 Ошошндой эле 
Зергер
Ширетүүчү

Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Категория:Инженердик Графика
Капкак

thumb|Быштактын капкагы
Капкак — бир нерсе салуучу, куюучу нерселерден төгүлбөй, бек, таза турушу үчүн үстүн жаап, бекитип коюучу жапкыч.
Казандын үстүнө жабылуучу тегерек буюм. Ал тактайдан кынапталып, ак чийден токулуп жасалат. Жыгач капкактын үстүңкү бетинде жумуру жыгачтан туткасы, чий капкактын чыйрак чыйратылган шоодан, ичке кайыштан боосу болот.

 Маалыматтын булагы 
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9
Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Кыргыз элдик оозеки чыгармалар

Элдик ооз эки чыгармалар турмуштук функциясына, аткаруу мүнөзүнө карай түрлөргө бөлүнөт. 
1.Лирикалык түр - элдик ырлардын бардык жанырлары: арман, кошок, жарамазан, жар-жар, айтыш, оюн ырлары, кирне ырлары, акыйнек, эмгек ырлары кирет.
2.Эпикалык түр - эпос, жомок, улама сөздөр, санжыра, миф, легенда, оозеки баяндар кирет. 
3.Дидактикалык түр - макал ылакаптар, табышмактар, санат-насыят ырлары, терме ырлар кирет.
Кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгы ооздон оозго, муундан муунга, укумдан тукумга өтүп түбөлүктүү келе жаткан сыймыктуу мурас.
XIX кылымдын экинчи жарымынан баштап, түндүк кыргыздар Россияга өз ыктыяры менен кошулат. Натыйжада элдин жашоо тиричилигине, турмушуна өзгөрүүлөр, жаңылыктар кире баштайт. Бирок, кыргыздардын коомдук түзүлүшү эч өзгөрүүсүз калып, жергиликтүү эмгекчилер эки тараптан — бай-манаптардын жана падышалык чиновниктердин эзүүсүнө дуушар болушат. Падышалык Россия кыргыз элинин турмушунда, экономикасында, маданиятында өсүштүн болушуна кызыкпастан, жергиликтүү элди эзип, караңгылык абалында болушун каалаган. Ага карабастан карапайым орус жана кыргыз эмгекчилеринин арасында ой тилеги бир жерден чыккан боордошуу, бири-бирин түшүнүп, жакындашуу өңдүү мамилелер күн санап өсөт. Кыргыздар орус эмгекчилеринен дыйканчылыктын, кол өнөрчүлүктүн айрым түрлөрүн, өнөр жайынын кээ бир майда-бараттарын үйрөнүүгө мүмкүнчүлүк алышат.
Мындай жаңылыктар кыргыз элинин маданий турмушуна да сиңип, өлкөнүн жаратылышы, байлыгы, элдин тарыхы, тили, оозеки чыгармалары, маданияты орус окумуштууларын кызыктырып, алар тарабынан жыйнала жана изилдене баштайт.
Кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгын жыйноону, изилдөөнү Октябрь революциясына чейинки жана советтик түзүлүшү мезгилиндеги деп эки учурга бөлүп кароого туура келет. Революцияга чейин кыргыздын маданий мурасын, оозеки чыгармачылыгын жыйноого, изилдөөгө киришкен окумуштуулардын бири — казак элинин агартуучусу Чокон Валиханов (1835—1865) болгон.
Ал биринчи жолу 1856-жылы Ысык-Көл өрөөнүн топографиялык картага түшүрүүнү максат кылып койгон аскердик экспедицияга катышат. Ысык-Көл өрөөнүндөгү бугу уруусунда болуп, кыргыздардын тарыхына, этнографиясына тиешелүү материалдарды, ошондой эле, анын оозеки чыгармачылыгынан бай материалдар жыйнап алган. Ч. Валихановдун жыйган материалдарынын негизгиси «Манас» эпосунун айрым окуялары.
Бешик ырлары

Бешик ырлары - дүйнөнүн көпчүлүк элдеринде кездешчү, анын ичинде кыргыз оозеки поэзиясындагы лирикалык жанр. Бешик ыры баланы уктатуу, сооротуу, алаксытуу, тарбиялоо максатында айтылат. Ошону менен бирге анда наристенин бакты-таалайлуу, элдин кызматына жараган жакшы адам болушу жөнүндөгү ой-тилек, максат да билдирилет. Ошондой эле бөбөктүн келечегине жакшылык каалоону билдиргендиги, ага акыл- насаат айткандыгы менен да айырмаланат. Бешик ырлары коом турмушуна ылайык социалдык мотивге ээ болот. Мис. 
Алдей бөпөм, ыйлаба, 
Менин жаным кыйнаба. 
Атаң тойго кетиптир, 
Ак кесе толо эт келет.
Энең тойго кетиптир,
Эмчеги толо сүт келет.
Алдей бөпөм, ыйлаба,
Эжекеңди кыйнаба.
Кырма табак кылдырба, 
Кыруусу менен койдурба.
Куру кыйнап эженди, 
Кокуйлатып ыйлаба.

Бешик ыры (элдик ыр)

Уктай койчу бөбөгүм,

Ак бешикке бөлөйүн.

Уктаганча жөлөгүм,

Мээримимди төгөйүн.

Алдей, алдей ак балам,

Ак бешикке жат балам.

Умай энеӊ кайтарсын,

Душманыңды майтарсын.

Түшкө кирип энекең

Мээрим менен таң атсын.

Алдей, алдей ак балам,

Ак бешикке жат балам.

Бешик ыры (элдик ыр)

Алдей, алдей ак балам,

Арка жөлөөр жан балам.

Кунан койдун куйругу,

Бышты жегин жан балам.

Атаң барса айылга,

Куржун толо эт келет.

Энең барса айылга,

Эмчек толо сүт келет.

Кунан койду сой балам,

Куйругуна той балам.

Алдей, алдей ак балам,

Тердик токуур жан балам.

Сал, сал, сал билек

Сары майга мал билек.

Коён кошту кош билек,

Кошкон майга мал билек.

Алдей, алдей ак балам,

Ак бешикке жат балам.

Энекеңди кыйнабай,

Уктап калчы жан балам,

Уктай койчу ак балам.

 Колдонулган адабияттар 

 Бешик ырларынын тексти.
Көмүркөй

thumb||Көмүркөй
Көмүркөй — аспап-куралдар сакталуучу сандыкча. Бул — темирден да, жыгачтан да, шириден болот, ар кандай көлөмдө жасалат. Көмүркөйдө усталардын зергерчиликке, ат жабдыктарына, жыгаччылыкка жана теричиликке, өрүмчүлүккө, таш чегүүчүлүккө байланыштуу узана турган ар кандай аспап-куралдары менен жасала турган буюмдардын жердиктери сакталат.

 Маалыматтын булагы 
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN 5-655-00960-9

Категория:Аспаптар
Ала-Мышык тоосу

thumb|Ала-мышык тоосу.
Ала-Мышык — Ички Тянь-Шандагы Нарын кырка тоосунун батыш тарабы. Нарын менен Ат-Башы өрөөндөрүнүн ортосунда. Негизинен девон, карбон мезгилдеринин аки таш тегинен6 турат. Рельефи: чыгышты көздөй ичкерип, Нарын кырка тоосуна бел баскак(Шаркыратма суусунун өрөөну)аркылуу кошулат: борбор болүгү, бийик, капталдары тик, тектирүү, коолуу; батышы ичкерипбасаңдап, Жан-Булак коктусунан баштап түздүккө "чөгуп" кетет. Тектон түзүлүшү боюнча -горст-антиклиналь. Тундук беттериндеги капчыгайларда карагай, бадал түштүгүндө жарым чөлдүү кургак талаа өсумдуктору, чыгышында жана бийик бөлуктөрундө субалып тулаңы өсөт. Тоо беттериндеги аска таштарда сүрөт-чиймелер, аки таштуу жерлеринде үнкүрлөр бар. Анын эң бийик чокусуна ретрансляциялык телекөрсөтүү станциясы курулган.

 Колдонулган адабият 
 [http://www.bizdin.kg/books/item/97-kg_geo Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил 
жана энциклопедия борбору.] - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Теңир-Тоо
Күбөк

Күбөк — зер буюму. кыргыз айымдардын кооздук жасалгаларынын бири. 

 Жалпы сүрөттөмө 
Күбөктүн узундугу 80 см болот. Мунун эки өрүм чачка тагыла турган эки бөлүктөн зер шөкөттөрү бар. Анын ар биринде аралары мончоктолгон тоголок күмүш чыйрак жиптерден турган чаян түйүштөрү тизмектешет. 
Конус шекилиндеги себет түшкөн сөйкө сыяктуу эки күбөктүн узуну 7,5—8 см, дм 7,5 келет. 

Бул күбөктүн жалпы көркөмдүгүн арттырып турат. 
Мунун башында чөйчөкчөлөнгөн көлөмдүү (4 см, дм — 12 см) ичине чыйрак чыйратылган, сыртында кызылдан (60 тал, узундугу 12 см), ичинде 60—80 тал узундугу 24 см төкмө чачыктары болот. Аны жибектен да, жүндөн да, кебезден да ийрип чыйратып алат. 
Күбөккө түшкөн оюм-чийимдер азем буюмдарына (жасалгаларына) түшкөн кооздуктардан анча айырмаланбайт. 
Күбөктүн жиптери, канатындагы оюм-чийимдер бирдей окшоштукта болот. Күбөктүн жиптери кызыл да, сары да, жашыл да, кара да болушу мүмкүн. Буюмду Талас, Кетмен-Төбө, Жаңы-Жол, Ала-Бука, Чаткал тарапта жашаган элдер арбын колдонушат. 

 Изилдениши 
Күбөк тууралуу маалыматтар кыргыз этнографиясын жана кийим кечектерин, узчулукту иликтеген Клавдия Антипина, Какен Мамбеталиева, Амантур Акматалиев сыяктуу этнографтардын изилдөөлөрүндө камтылган. 

 Маалыматтын булагы 
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9

Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз этнографиясы
Күдөрү кайыш

Күдөрү кайыш — бул колдо иштетилген кол булгаарынын бир түрү. Айрым чеберлер толгоп тартып, керип чоюп, талкууга коюп да ийлешкен. Иштетүүгө ийкемдүү кайыш. Илгери сыйрылган теринин түгүн дароо кырып, чийкилей да ийлешкен. Ийи жеткен мындай эң жука кайышты боекко салат. Андан кийин анын ички бетин түрдүү миздүү таракча менен кайчылаш утур-тетир сүргөндө кадимки баркыт сымал жыш түкчө пайда болот. Мындан сыйда бут кийимдер, мээлей, намиян сыяктуу буюмдар тигилген. Күдөрү кооз көрүнөт да, абдан бышык болот, өңү тез оңуп кетпейт, суу да өтпөйт.
 Маалыматтын булагы 
 Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9
Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Маки

thumb|right|240px|Маки
Маки — мизи ачылып-жабыла турган, чөнтөккө салууга ыңгайлуу бычактын бир түрү. Усталар муну курч металлдардан таптап жасап, анын кармоочу сабына күмүш жалатышкан жана ага «сыя төгүү» (зооткер) жана «чапкылоо» өңдүү зергерчиликтин ыкмалары аркылуу кооз оюм-чийим түшүрүшкөн. Макинин сабы жыгачтан да, сөөктөн да, мүйүздөн да, мизден да, жезден да, калайдан да болот.

 Маалыматтын булагы 
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9

Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Категория:Бычактар
Ажыйман Шабданов

Ажыйман Шабданов (1905-1939) — кыргыздын алгачкы окумуштууларынан.

 Өмүр жолу 
Чоң Кеминде туулган. Шабдан баатырдын небереси. Адегенде жергиликтүү мектепте кийин, Бишкектеги орус тузем мектебинде окуган. Жети Суу (Алматы) билим берүү институтун бүтүргөн. Мектептерде жана техникумда сабак берген.
1928 ж. Маданий Агартуу илим изилдөө институтунда иштеген. Бул жерден грамматика, орфография, терминология ж.б. боюнча окуу китептерин жазып, илимий макалаларын жарыялаган. Чоң манаптын тукуму катары куугунтукка алынып, 1932-ж. Ош педтехникумуна жиберген. Кийин Тажикстанга барып Тоолуу Бадакшан облусундагы кыргыздарга билим берүү ишин уюштурган. Бул жерден камакка алынып, Ташкентке жеткирилип, жалган айып менен 1939 ж. атылган.

 Эмгектери 
1929-ж. С.Наматов менен биргелешип “Сабатсыз аялдар үчүн алиппе” чыгарган.
М.Элебаев, Ж.Жамгирчиев менен бирге жазган “Үчүнчү класстар үчүн окуу китеби” 1930ж. 10 миң нуска менен чыккан.
Анын ”Биздин тил” (1831) окуу китеби өтө кеңири колдонулган.
Категория:Арип боюнча инсандар