Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Күч балансы

Күч балансы (Balance of power): Күч балансы - «эл аралык системада өз бийлигин башка мамлекеттерге зордук менен кабыл алдыруучу мамлекеттер жок мезгилде көз карандысыз мамлекеттердин ич ара бирөөсүнүн башка чыгышына каршы туруу жана жолтоо болуу максатында коалиция куруу аракети».
 
Башкача айтканда, кандайдыр бир өлкөнүн өзүнүн улуттук коопсуздугуна карата ишенимдүү шартта болуу ыктымалдуулугу күч балансы деп аталат. Бул түшүнүктүн кененирээк же экинчи бир жагы болсо бир аймактагы жана дүйнөлүк мамлекеттер ортосундагы абалдын начарлашынын алдын алуу үчүн чара көрүү иш-аракеттери болуп саналат.
 
Эң биринчи күч балансы бул өлкөнүн ички стабилдүүлүгү жана потенциалдык туруктуу болуусу. Мында куралдуу күчтөрдүн жакшыртылуусу (модернизациялоо, аскердик күчтөрдүн арттырылышы), экономикалык абалдын жана аскердик техникалык күчтөрдүн чыңдалышы менен өлкөгө болгон коркунучтар бейтарап абалга келтирилет. Экинчиси «тышка ачык» тең салмактуулук. Чөйрөдөн же башка жактан бир максаттуу биригүү жолу менен ишке ашырылат. Ошол себептен улам эки жактуу макулдашуулар, келишимдер, коопсуздук келишимдери түзүлөт жана коллективдик коопсуздук системалары өнүктүрүлөт. Бул сыяктуу тең салмактуулук саясаты кадимки аскердик формада же экономикалык, саясий биригүү менен гана күч пайда кылуу аркылуу ишке ашырылат. Учурда мамлекеттер түрдүү себептерден жана окуялардан улам аскердик күчтөр дайыма тең салмакта болушу керек деп эсептөөдө.
 
Окумуштуулар XVII кылымдан бери акыркы 375 жыл ичинде 75 миллион адамдын согуштарда каза тапкандыгын баса белгилешүүдө. Бул сан XVII кылымга салыштырмалуу 100 миңге, XVIII кылымга салыштырмалуу 5 миллионго, ал эми XIX кылымга салыштырмалуу 6 миллионго көп. XX кылымда болсо бул сан андан да жогорулаган. Мисалы Экинчи дүйнөлүк согушта 70 миллиондон ашык адам каза болгон. Бул согуштан кийинки дүйнө жүзүндө болуп өткөн ар кандай 125ке жакын кагылышууларда 10 миңге жакын адамдын өлгөндүгү маалым.

Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Культка айландыруу

Культка айландыруу - Кээ бир жетекчилердин, түрдүү таасирлер жана саясий кызыкчылыктардын негизинде сыйынууга ылайык болгон ыйык нерсе катары коомдо кабыл алынуусу жана эл тарабынан жогору тутулуусу.
 
Кудайлаштыруу деп да аталган бул иш-аракет көпчүлүк учурда белгилүү бир убакка чейин улантылат жана кийинчерээк агым же кыймылга өтүп кетиши да ыктымал. Буга Россиядагы Сталиндик диктатура мисал боло алат. Пропаганда жана зордоо аркылуу культка айландырылган Сталинди кийинчерээк анын диктатордугун уланткан лидер Хрущев калкты өзүн ыйык тутууга зордогондугу үчүн күнөөлөгөн.
 
Мындан тышкары ал Советтик Коммунисттик Партиянын 1956-жылы болгон XX съездинде Сталиндин кетирген жаңылыштыктарын айтып, элдин зордук-зомбулукта жашагандыгын белгилөө менен ал кездеги болгон жашыруун окуялар менен кылмыштардын бетин ачкан. Ушул себептүү өлгөндөн кийин Кремлге Лениндин жанына коюлган Сталиндин сөөгү ал жерден алынып, башка жерге көмүлгөн.

Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

Категория:Саясат
Категория:Экономика
Көп жактуу келишимдер

Көп жактуу келишимдер - Келишимдин классикалык формасы - эки тараптуу келишимдер.
 
Бирок азыркы учурда дүйнөлүк саясаттын эл аралык деңгээлге чыгышы, технологиянын өнүгүүсү жана соода-сатык тармагында байланыштын барган сайын артуусу, дипломатиялык жана укуктук иш- аракеттердин көбөйүүсү көп жактуу келишимдердин түзүлүшүнө түрткү болгон. Көптөгөн мамлекеттердин ортосундагы түзүлгөн бул түрдөгү документ көп жактуу болуп саналат. Мурдагы убактарда негизинен, тынчтык конвенциялары көп жактуу болчу.
 
Азыркы учурда коргоо келишимдери, экономика жаатында кызматташтык боюнча түзүлгөн келишимдер, техникалык макулдашуулар көп жактуу болууда. Мисалы, БУУнун Мыйзамы, НАТО жана Варшава пактысы, 1963-жылы Москвада бекитилген Атом Бомбасын сыноого тыюу салган Конвенция, 1967-жылы Тлателолкодо бекитилген Латын Америкасындагы атомдук курал-жарактардын тазалануусу жөнүндөгү Келишим, 1968-жылы Атомдук курал-жарактардын жайылышын токтотууга багытталган Конвенция бул тармакта жүргүзүлгөн маанилүү иш-чаралардан болуп эсептелет.

Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Коркунуч балансы

Коркунуч балансы - Бул термин II Дүйнөлүк согуштан кийин дүйнөдө атомдук курал-жарактардын өнүгүшү жана көбөйүшүнүн натыйжасында Батыш жана Чыгыш блокторунун ортосунда чыгуусу мүмкүн болгон касташуулардан тынчсыздангандыкты билдирүү үчүн колдонулат.
 
Себеби атомдук курал-жарактардын дүйнөнү бүлгүнгө учуратуусу айдан ачык болчу. Өзгөчө бул курал-жарактарды атуучу каражаттар (узун мерчемдүү бомбалоочу учактар, континенттер аралык ракеталар, ракеталарды атуучу деңиз астындагы согуш кемелери) барган сайын өнүгүп жаткан болчу.
 
Атомдук курал-жарактардын алгачкы түрү 20 килотонналык биринчи атом бомбасы 1945-жылы Япониянын Хиросима аралына ташталган. Ал 20 миң тонналык ТНТдан (динамит) түзүлгөн болчу. Бул бомба 10 чарчы км аймакты кыйроого учураткан жана жыйынтыгында 60 миң киши өлүп, 69 миң киши оор жаракат алган. Мындан 3 күн өткөндөн кийин Япониянын Нагасаки шаарына дагы бир атом бомбасы ташталган, жыйынтыгында 36 миң киши өлүп, 40 миң киши жараланган. Кийинчерээк бир тараптан атом бомбасынын күчү арттырылган, экинчи тараптан андан да күчтүү болгон суутектүү бомба (Н бомбасы) жасалган.
 
Мындан сырткары кобальт бомбасын жасоо да ишке ашырылган. Бул атомдук курал- жарактардын ар бирине түрдүү аттар берилген. Күчтүү, өнүккөн атом бомбаларынын күчү мегатонна менен эсептелинет жана 1 мегатонна 1 миллион тонна ТНТ күчүнө барабар. АКШ менен Россиянын курал-жарактык базасында 30- 50 мегатонналык бир топ атом бомбасы бар. Башкача айтканда, бул бомбалардын күчү Нагасаки менен Хиросимага ташталган бомбалардын күчүнөн 1500-5000 эсе жогору. Мындай күчтөгү бомбалардын кыйратуучу күчү да жогору болот. Иликтөөлөр көрсөткөндөй, 30 мегатонналык бомба бир шаарды толук жер менен жексен кылуу мүмкүнчүлүгүнө ээ.

Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Коом укуктары

Коом укуктары - Адамдардын коом менен болгон мамилесин иретке келтирген негизги эрежелерден турган укуктар коомдук укуктарды түзөт.
 
Жеке кишинин мамлекет алдында кээ бир укуктары бар болсо да режимге карата өзгөрүлүп турушу мүмкүн.
 
Коом укуктары жалпы жонунан эки түрдүү болот:
А. Кишилердин коомго карата укуктары:
 -Жеке коомдук укуктар: Булар кишинин моралдык жана материалдык байлыктары менен байланышкан жана бул байлыктарын өз алдынча колдонууга, көбөйтүүгө байланышкан эркиндик жана укуктары. Мисалы, киши жана турак-жай кол тийбестиги. -Социалдык жана экономикалык коом укуктары: Кишинин коомдук турмуштагы социалдык жана экономикалык иш- аракеттери менен байланышкан коом укуктары. Мисалы, мүлк, иштөө, уюм түзүү укуктары жана өз алдынчалыктары.
 -Саясий коомдук укуктары: Мында мамлекеттин саясий ар түрдүү курулуштарына жана башкармалыгына катыша алуу, ошондой эле тандоо, тандалуу, шайлоого катышуу жана башкалар.
Б. мамлекеттин кишиге карата укуктары: Бул эгемендүүлүк деп аталат. мамлекет бул укугунан пайдаланып, өлкөнү жана жарандарды башкарат.

Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Континент платформасы

Континент платформасы (Continental Shelf): Акыркы мезгилдерде деңиз аймагын ээлөө укугу жаатында жана эл аралык мамилелерде көп талкууланган бул түшүнүк эң биринчи II Дүйнөлүк согуштан кийин 1946-жылы АКШ министри Труман тарабынан сунуш кылынган.
 
Труман өлкөлөрдүн кара сууларынын ары жагындагы деңиз түбүндөгү байлыктарды колдонууга укуктуу экендигин айтуу менен бирге, бул деңиз түбүндөгү жерлерди континент платформасы деп атаган. АКШнын мындагы максаты Мексика булуңундагы нефть түйүндөрүн изилдөөгө киришүү болчу.
 
Бул тема кийинчерээк кайрадан илимий түрдө эл аралык форумда 1958-жылы Женевада болгон БУУнун Биринчи Деңиз Укуктары жөнүндөгү Конференциясында талкууга коюлган жана келишим түзүлгөн. Келишимде өлкөлөрдүн кара сууларынын жээктеринен баштап 200 метр тереңдикке чейинки деңиз түбүндөгү аймак континент платформасы болуп эсептелиши тууралуу айтылган. Демек, деңиздин кеңдиги эмес, тереңдиги карала баштаган. Континент платформасы аймактагы үстүнкү гана бетте эмес, анын түбүндөгү да жерлерди камтып калды.
 
Жогорудагы айтылган келишимге ылайык, континент платформасы эки өлкөнүн ортосунда кала турган болсо, аны бөлүштүрүү кайрадан эки өлкөнүн келишимине жараша болот. Келишим түзүлбөгөн болсо, анда эки өлкөнүн ортосундагы бул деңиздин ортосундагы меридиан сызыктарына карай бөлүштүрүлөт. Мындан сырткары бул келишим аралдардын да континент платформасы болуп эсептелбегендигин тастыктайт.

Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Коминформ

Коминформ - 1947-жылы советтик Коммунисттик партиянын жол башчылыгы менен Белградда негизделген Коммунисттик маалымат бюросу.
 
Бул бюро Советтик төңкөрүштөн кийин негизделген III Коминтерн уюмун кайрадан жандандырууга багытталган. Максаты Россия, Югославия, Италия, Польша, Венгрия, Чехословакия, Болгария, Чыгыш Германия, Румыния жана Франциядагы Коммунисттик партиялардын ишкердиктерин координациялоо жана башка өлкөлөрдөгү эл аралык коммунизм аракеттеринин пропагандасын уюштуруу болчу.
 
1948-жылы Югославия менен Россиянын мамилеси бузулгандан кийин Югославия бул уюмдан чыгарылган жана бул уюмдун борбору да жылдырылган. 1956-жылы эки өлкө кайрадан жакындашкан. Ошентсе да ушул жылы Россиянын Чыгыш Европа өлкөлөрүнүн партияларын көзөмөлдөгөн Коминформу таркатылган.
 
Кемп девид келишими - 1978-жылы АКШнын министри Картердин аракети жана демилгеси менен жарышкан Египеттин өкмөт башчысы Енвер Садат менен Израилдин премьер-министри М.Бегиндин ортосунда түзүлгөн тынчтык келишим.
 
Алар 1978-жылы АКШ дагы Кемп Девидде келишимге кол койгондуктан, бул келишим Кемп Девид Келишими деп аталган. Эки өлкөнүн ортосундагы согушту 30 жылдан кийин токтоткон жана алардын ортосундагы мамилелерди оңдогон бул келишимдин түзүлүшү менен Египет кээ бир басып алынган аймактарды кайра кайтарып алган. Бирок бул бир тараптуу макулдашуу Жакынкы Чыгыштагы башка арап мамлекеттерин жана палестиналыктарды ыраазы кылган эмес жана алар проблемаларды чечүүнү максат кылбаган келишим деп баалашкан.
 
Ушул себептен Арап дүйнөсү экиге бөлүнгөн жана Кызылдардын Фронту (Арап Чечкиндүүлөрүнүн Фронту) уюштурулуп, бул чечимди тааныган эмес жана буга каршы күрөшкө чыккан. БУУда бул келишимди өтүмсүз деген келишим чыгарган.

Колдонулган адабияттар
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Кеңешме

Кеңешме - Дипломатиялык тилде бир келишим, макулдашуу, сүйлөшүүгө таянып түздөн-түз эле бир мамлекеттин экинчи бир мамлекет менен же бир канча мамлекеттер менен белгилүү бир темада же шарттарда жолугушуусу.
 
Мисалы, 1960-жылы 16-августта Кипр, Түркия, Греция жана Англиянын ортосунда Гарантия конвенциясынын 4-беренесинде эгер бул келишим бузулса, келишимдин ишке киргизилиши үчүн кайрадан бул өлкөлөрдүн чогулуусу жөнүндө белгиленген. НАТО конвенциясынын жүргүзүлүшүндө Министрлер Кеңешинин жыйындарында жана Туруктуу Делегациялардан түзүлгөн Кеңеште шериктеш мүчөлөрдүн ортосунда да туруктуу жыйналыштар болуп турат.

 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Кеңешчи (Түркия)

Кеңешчи (Түркия) - Жогорку Кеңешке мүчө болгон депутаттарга берилген кызматтык ысым.
 
Түркияда 3 түрдүү сенаторлук бар. Алар: 1. жалпы элдик референдумда шайланган сенаторлор (150гө жакын), 2. президент тарабынан шайланган жана квота боюнча келген сенаторлор (15ке жакын), 3. туруктуу сенатор деп аталган экс-президенттер жана Улуттук Бирдик Комитетинин экс-мүчөлөрү. Бирок Түркияда 1980-жылы 12-сентябрда болуп өткөн төңкөрүштөн кийин парламент таратылып, сенаторлук система да ишин токтоткон. Ага чейинки парламенттеги сенаторлук система төмөнкүдөй болчу: Сенатор болуш үчүн 40 жаштан өтүш керек жана жогорку билимдүү болуш керек. Сенаторлук мөөнөт - 6 жыл. Протокол боюнча сенаторлор депутаттардан жогорку статуста болот. Кандайдыр бир мыйзам талкууга алынганда, алгач ал Эл Өкүлдөр Жыйынында каралып, анан Жогорку Кеңешке жөнөтүлөт.
 
Стамбулдан 19, Анкарадан 7, Измирден 6 сенатор шайланат. Башка дубандарда калктын санына жараша 1-5 сенатор шайлана алат. Сенаторлор менен депутаттар үчүн бирдей эреже- принциптер бар. Булардын негизгилери: улуттун символу болуу, кызматты баштаарда ант берүү, мүчөлүккө тиешеси жок иштерди жүргүзбөө, мыйзамдуу түрдө кол тийбестик, мүчөлүктөн мамлекет тарабынан алынып салуу, мүчөлүгүн жоюу, өлкөнүн саясатына байланыштуу иштерди жүргүзгөндө мамлекеттин аларга акча каражатын бөлүүсү жана өлкөнүн иштери боюнча жол жүргөндө мамлекеттин бардык чыгашаны көтөрүүсүнө байланышкан эрежелер. Булардын баары конституциядагы мыйзамдарга карата жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Кеңеш (сенат)

Кеңеш (сенат) - Байыркы Рим империясынын доорунан бери колдонулуп келе жаткан бул термин эки палаталуу парламенттик системада «жогорку кеңешти» билдирүү үчүн колдонулат.
 
мамлекеттерге карай кеңеш деген термин ар түрдүү болуп өзгөрүшү мүмкүн. Мисалы, Түркияда мамлекеттик Кеңеш, АКШ менен Францияда Сенат, Германияда Бундестаг, Англияда Лорддор Палатасы деген аттар менен белгилүү. Кеңеш түрүндө түзүлгөн парламенттик системада депутаттар үчүн ар кандай шарттар колдонулат. Булардын негизгилери сенаторлор белгилүү жаштан ашпаган болушу жана белгилүү деңгээлде билими болушу керек. Жогорку Кеңештеги депута тардын саны дайыма эл өкүлдөр жыйынындагы депутаттардын санынан аз болот.

 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Кейнес планы

Кейнес планы - Англиялык улуу экономист Ж.М. Кейнес түрдүү темалар боюнча олуттуу маселелерди чечүүдө көп пикирдерди айткан.
 
Алардын бири Англияда I Дүйнөлүк согуштан кийинки акча жаатында кайрадан карама- каршылык жана конвертабелдүүлүккө өтүүгө каршы сунуштаган (пландуу акча) пикири болчу. Ушундай түрдө мамлекет акчаны башкаруу менен анын наркын өкмөт тарабынан аныкталышын туура көргөн, акча наркын алтынга байланыштырган. Кейнестин дагы бир ою согуш убагында чыгымдардын көбөйүшүнөн чыккан инфляцияга каршы айлык акы, эмгек акыларынын бир бөлүгүнүн мамлекет тарабынан төлөнбөй алынып коюлуп, согуштан кийин ээлерине берилиши болчу. Инфляциянын алдын алуу жана акча наркынын сакталуусу жөнүндөгү Кейнестин «Толук пайдалануу, пайыз жана акча теориясы» аттуу атактуу эмгеги бар.

 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Кашмир маселеси

Кашмир маселеси - Пакистан менен Индиянын мамилесине көп жылдар бою таасир берген, БУУнун да катыштыгы бар саясий олуттуу көйгөй.
 
Пакистан жана Индиянын ортосунда дал ушул себептен улам согуш чыккан (1947-1965). Ал эми 3-согуш болсо 1971-жыл Бангладеш себебинен улам болгон жана Кашмирде кайрадан келишпестиктер башталган. Англиялыктардын Пакистан менен Индияга көз карандысыздыгын берерде бул эки өлкөнүн түндүгүндөгү тоолорунда Инд дарыясынын башаты чыккан түшүмдүү чоң капчыгай болгон.
 
4 миллиондук Кашмир калкынын 90% мусулман дининдегилер болчу. 1974-жылы башкаруучусу Хинду болгон жана Индия менен биригүүгө чечим чыгарган. Пакистан бул аймактын мусулман калктуу болгондугунан улам бул чечимге каршы болгон жана Индия менен согуша баштаган. БУУнун кийлигишүүсү менен тагдырын чечүү үчүн Кашмирде эл шайлоосу чечими кабыл алынган. Пикир келишпестиктер болуп турган маалда Пакистан Кашмирдин бир бөлүгүн алган болчу жана ал жак Азат Кашмир деп аталган. Бирок калктуу жана түшүмдүү жерлери Индияга калган. БУУнун түрдүү чечим жана чакырыктарына карабастан Индия шайлоону өткөргөн эмес. 1957-жылы Кашмирди өзүнө кошуп алган.
 
1963-жылы Пакистан менен Индиянын ортосундагы эки өлкөнүн түшүмдүү жери болгон Пенжабды сугарган Инд дарыясынын колдонулушу жана бөлүштүрүлүүсү тууралуу «Инд суусу жөнүндө келишим» түзүлгөн. Бирок кашмирликтердин Пакистанга кошулуу арзуусу жана аркеттери улана берди. Шайлоонун болбогондугу жана Кашмир мусулмандарын басынтуу 1965-жылы эки өлкөнүн ортосундагы согуштун кайрадан башталышына түрткү болду. Тилекке каршы, дагы эле натыйжалуу болгон жок. Бирок Кашмир маселесинин чечилбей калышы жана 1971- жылы Чыгыш Пакистандагы болгон окуялар Пакистан-Индия согушунун үчүнчү жолу тутанышына себепкер болду. Индия Россиянын колдоосу астында Чыгыш Пакистандын батыштан бөлүнүп, Бангладеш аттуу башка бир мамлекет болуп курулушуна жардам берди. Кашмир маселесинин чечилбей калышы бул эки өлкөнүн ортосунда келишпеген жана чечилбеген маселе бойдон кала берди
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Калыс добуш

Калыс добуш - Парламенттерде же болбосо конференция менен жыйындарда кандайдыр бир чечимди чыгаруу үчүн добуш берилгенде позитивдүү да, негативдүү да болбогон добуш.
 
Калыс добуш жыйынтыкка таасир бере албайт жана добуш берүүчүнүн эки анжы ойдо экендигин билдирет. Улуттук Кеңешмеде купуя добуш берүү жүргүзүлгөндө депутаттарга ак, жашыл жана кызыл түстөгү тегерекчелер бир- бирден берилет. Бул тегерекчелердин добуш берүү үчүн колдонулган бирөөсү атайын белгиленген жерге ташталат. Калган экөө өзүнчө көрсөтүлгөн жерге ташталат.
 
Парламенттерде жашыл тегерекче «калыс добушту» билдирүү үчүн колдонулат жана чечимдин чыгышына таасир бербейт. БУУда да калыс добуш берүү мүмкүнчүлүгү бар. Коопсуздук Кеңешинин чечимдери үчүн 5 туруктуу мүчө өлкөлөр негативдүү болбогон добуштарды бериши керек. Эгер алардын бири каршы добуш берсе анда чечимдин чыгышына «вето» коюлган болот. Ошондуктан алар каршы добуш бербей калыс добуш беришет. Бул учурда чечимдерге «вето» коюлбайт жана калыс добуш чечимдин чыгышына жолтоо болбойт.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Ислам конференциясы уюму

Ислам конференциясы уюму - 1969-жылы сентябрь айында Марокконун борбору Рабат шаарында Ислам өлкөлөрүн бириктирүү максатында түзүлгөн эл аралык уюм.
 
Анын 57 мүчөсү бар жана Европа Уюму же БУУ сыяктуу эле юридикалык тарап болуп эсептелет. «Кудайдын чиркөөсү» (Church of God) аттуу диний жолдо жүргөн жөөт улутундагы Денис Майкл Рохан аттуу австралиялык киши 1969-жылы 21-августта Акса Мечитин өрттөп жиберүүгө аракеттенгенинен улам Ислам өлкөлөрүнүн жетекчилери ИКУну түзүүгө чечим чыгарышкан. Бул уюмдун БУУда туруктуу өкүлчүлүгү бар. Ислам өлкөлөрүнүн Пакистанда болуп өткөн II Жыйынында Ислам Өнүктүрүү Банкын куруу пландаштырылат. Бул жыйындан кийин ИКУнун финансы жана экономикалык иштер боюнча министрлери 1973-жылы болуп өткөн Сидде чогулушунда финансы жана валюталык фондду курууну сунушташкан.
 
Акырында ИКУнун 1975-жылы 20-октябрдагы саммитинде Ислам Өнүктүрүү Банкын курууга чечим кабыл алынган. Азыркы учурда ИКУ ислам дүйнөсүн бириктирген маанилүү уюм болуп эсептелет.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Интернационалдар

Интернационалдар - Социалисттик көз-карашка ээ болгон индивиддер менен бул агымга кирген уюм жана өлкө өкүлдөрү чогулган эл аралык жыйналыштын аталышы.
 
Интернационалдар деген сөз жыйналышты билдирүү менен бирге ошол эле учурда уюмду да билдирүү үчүн да колдонулат.
 
Бүгүнкү күнгө чейин 4 интернационал курулган.
 
1. Биринчи Интернационал 1864-1876-жылдары түзүлгөн. Борбору Лондондо жайгашкан болчу. «Эл аралык жумушчулар кызматташтыгы» деп аталат. Мунун жол башчысы Карл Маркс болуп, уюмдагы француз делегаттарынын тобу айрыкча активдүү болгон. Бул уюм 1868-жылы Брюссель жана 1869-жылы Базель конгресстери өткөрүлгөн.
 
2. II Интернационал 1889-жылы түзүлгөн жана борбору Брюсселде жайгашкан. 1914-жылга чейин өмүр сүргөн. Уюмдагы социалисттер көз-караштары дал келбегендиктен улам бөлүнүп кетишкен. Бул интернационалдардын да 1893-жылы Зюрин, 1904- жылы Амстердам, 1912-жылы Басел конгресстери болуп өткөн. Бара-бара пикир келишпестиктерден улам бул уюм кулап, ордуна башка жаңы топтор пайда боло баштаган.
 
3. Үчүнчү Интернационал В.И.Ленин тарабынан 1919-жылы Москвада негизделген жана «Коминтерн - Коммунисттик Интернационал» деп да аталган. II интернационалдагы бөлүнгөндөрдүн бир тобу ушулар болчу. (Башка тобу болсо кийинчерээк Социалист Интернационал болуп аталган). Коминтерн II Дүйнөлүк согуш маалында Россиянын батыштыктар менен өз ара биргелешкен мезгилинде аларды ыраазы кылуу максатында 1943- жылы таратылган. Кийинчерээк согуштан кийин 1947-жылы Россиянын жол башчылыгында жана көзөмөлүндө буга окшош Коминформ аттуу жаңы бир уюм негизделген.
 
4. II Интернационалдын социал-демократ тобу тарабынан 1923-жылы Гамбургда негизделген. Бул уюм II Дүйнөлүк согуш маалында таралууга аргасыз болгон, бирок кийинчерээк 1951- жылы кайрадан негизделген. Кыркка жакын өлкөнүн социалисттик партияларынын негизинде уюшулган бул уюмда кээ бир орток темалар да макулдашуу болсо да, ар бир партия өз алдынча эркин иш-аракет кылууга укуктуу болгон. Бул Интернационалдын жыйналыштары дале улантылууда. Бул уюм Социалисттик Интернационал деп аталат.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Женева келишими

Женева келишими - мамлекеттик укукта, согуштук укукта жана айрыкча эл аралык мамилелерде көп колдонулган «Женева келишимдери» узак тарыхый жолду басып өткөн.
 
1864, 1906, 1929 жана 1949-жылы талкууга алынган Женева келишими согуш туткундарына жакшы мамиле жасоо, душман тараптын колуна түшкөн жаралууларга кам көрүү, оорукана жана тез жардам бригадасына ок чыгарбоо жөнүндөгү темаларда иш жүргүзөт. 1977-жылы эки жаңы документ кабыл алынган.

 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Европа Көмүр жана Болот Иштетүү Коому (C.E.C.A)

Европа Көмүр жана Болот Иштетүү Коому (C.E.C.A) - 1952-жылы Франция, Германия, Италия, Бельгия, Польша жана Люксембург мамлекеттеринин арасында түзүлгөн уюм.
 
Ал мүчө өлкөлөрдүн көмүр жана болот иштетүү тармагындагы саясатын жөнгө салуу жана бул өлкөлөрдүн ортосундагы кызматташтыкты камсыз кылуу менен алектенет. Бул экономикалык жана техникалык маанайдагы уюм.
 
Француз тилиндеги «Communaute Europeenne du Charbon et I’Acier» деген сөздөрдүн баш тамгаларынан куралган жана дүйнөдө С.Е.С.А. деген ат менен белгилүү. Кээ бир учурларда бул уюм аны негиздеген Франция Тышкы иштер министринин аты менен «Шуман планы» деп да аталат.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика