Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Чымбай чымкөң кени

Чымбай чымкөң кени Ош облусунун Өзгөн районунда, Карадөбө суусунун төмөнкү агымында, Өзгөн шаарынан 5 км, түштүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 1040 м бийиктикте. Аянты 50 га, калыңдыгы 1,14 м болгон чымкөң кени саздуу пролювий-аллювий катмары менен байланышкан. Чымкөңдүн чириндилүүгү 15–30%, өңү күрөң, кочкул күрөң. Чымкөңдүн кык жана акиташ менен аралашмасын жер семирткич катары пайдаланса болот. Запасы С1 категориясы боюнча 508,7 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чыгыш Ысык-Көл гранит кени

Чыгыш Ысык-Көл гранит кени Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда Ак-Суу кыштагынан 7 км чыгыш тарапта, Тескей Ала-Тоонун түндүк капталында жайгашкан. 1976-жылдан белгилүү. Кен аймагын ордовик мезгилинин аягында пайда болгон порфилдүү гранит тоо теги түзөт. Гриниттин негизги массасы орто кристаллдуу бозомтук түстө болуп, арасында ачык кызыл түстөгү микроклин минералынын кооз ири (2–3 см) кристаллдары өзүнчө бөлүнүп турат. Мындай гранит тулкуларынын аянты 200х400 мге жетет. Курамында 15 – 30 % микроклин, 40 – 45 % олигоклаз, 20 – 25 % кварц, 7 – 10 % биотит, 3 %ке чейин амфиболит минералдары бар. Гранит өтө кооз көрүнөт. Андан имарат дубалдарын кооздоп каптоого, майда кооз буюмдарды жасоого болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чытты көмүр кени

Чытты көмүр кени Ош облусунун Өзгөн районунда, Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынын борбордук бөлүгүндө, Байбиче жана Чытты сууларынын аралыгында. 1945-ж. издөө, cъемка, 1990–92-ж. көмүр издөө жумуштары жүргүзүлгөн. Көмүр туюк свитасынын катмары менен байланышкан. Бардыгы 12 кабат жана кабатчаларга бөлүнгөн. Кабаттардын (III,IV,V) калыңдыгы 0,29–1,25 м. Көмүрдүн маркасы түндүктөн түштүктү карай экинчи майсыздан (2Т) биринчи антрацитке (1А) чейин өзгөрөт. Майсыз (Т) көмүрдөн антрацитке (А) өтүү чеги аныкталган эмес. Көмүрдүн күлдүүлүгү 4,3%тен 10,5%ке чейин, күйүү жылуулугу 31,12–35,81 МДж/кг (7434–8555 ккал/кг). Кайра бааланган (1990-ж.) болжол ресурсу 6605 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чычкан мрамор кени

Чычкан мрамор кени (Арым мрамор кени) Жалал-Абад облусунун Токтогул районунда, Токтогул шаарчасынан 28 км түндүк тарапта, Чычкан суусунун өйүз-бүйүзүндө (ага Арым суусу кошулган жерде), деңиз деңгээлинен 1480–1770 м бийиктикте. 1969-жылдан белгилүү. 1978-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кен аймагын рифейдин аягында пайда болгон мрамор, доломит, акиташ тектери түзөт. Пайдалуу мрамор катмары каледон мезгилинде жиреп чыккан граниттин тийгизген таасиринен пайда болгон. Мрамор майда жана орто кристаллдуу. Өңү ак, боз, көгүш, жашыл-боз. Арасындагы саргыч, күрөң-кызыл жана сары жол-жол темгилдер (калыңдыгы 2 – 3 смге чейин) өзүнчө кооздукту берет. Жалпы калыңдыгы 30 мге, узундугу ондогон кмге чейин жетет. Мрамор аябай кооз, оңой кесилип, жакшы сайкалданат. Блоктуулугу 34%; 1 м3 таштан 14,58 м2 такта (калыңдыгы 2 см) алууга болот. Кендин мрамор ташы өтө кооз буюмдарды жасоого жана имараттарды кооздоп каптоого жарактуу. Фрунзе ш-ндагы көп имараттарга Ч. к-нин мрамору пайдаланылган. Запасы Арым 1 участкасында А категориясы боюнча 258,5 миң м3, В – 156,8 миң м3, С1 – 118,5 миң м3, С2 – 888,8 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шабыркөл туз кени

Шабыркөл туз кени Нарын облусунун Кочкор районунда, Кочкор кыштагынан 30 км түштүк-чыгышта, Шабыркөл сайынын башатында, деңиз деңгээлинен 2300 м бийиктикте. Геол. изилдөө иштери 1955-ж. жүргүзүлгөн. Тенардит тузунун кени туздуу свитасынын жердин үстүнө чыккан чыгыш жагында жатат. Кенде тенардиттин узундугу 10–15 мден 180 мге чейин созулган жана 0,4 мден 3,5 мге чейин өтө өзгөрмөлүү калыңдыктагы линза сымал бир нече кабаты аныкталган. Тенардит кабатында NаSО4 өлчөмү 70–86,86%, NаС1–2,11–10,45% түзөт. Запасы В+С1 категориясы боюнча 78,8 миң т, С2 –19,5 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шабай чополуу Бүлө-Таш кени

Шабай чополуу Бүлө-Таш кени Чүй облусунун Сокулук районунда, Сокулук кыштагынан 31 км түштүк-батьшта, Шабай суусунун өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 1800–1900 м бийиктикте. 1989-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кендин пайдалуу катмары ордовик мезгилинде пайда болгон көмүр-чополуу сланецтер болуп эсептелет. Сланецтердин оптималдуу көөп чыгуу температурасы 1120–1160°С, көөп чыгуу коэффициенти 4–6. Алынган керамзит шагылы «400», «500» маркага туура келет. Запасы В категориясы боюнча 2996 миң м3, С – 10354 миң м2, В+С1–13350 миң м3 С2–35888 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шамалды Тал-Казы тальк кени

Шамалды Тал-Казы тальк кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Кан кыштагынан 3 км түштүк тарапта, Алай кырка тоосунун түндүк этегиндеги Шамалдыталказы өрөөнүндө жайгашкан. 1936-ж. табылган. Бир нече участкадан турат. Кен аймагын палеозойдо пайда болгон акиташ теги, офикальцит, ультрабазит, серпентинит, змеевик ж. б. түзөт. Бул тоотектер ар кандай багыттагы тектоникалык жаракалар менен тилмеленген. Тальк негизинен серпентинитте, чаңда гана акиташ тегинде топтолгон. Адатта руда тулкулары калыңдыгы 2–10 см, узундугу бир нече мге созулган тальк тарамчалары жыш жайгашкан бозомтук-жашыл серпентиниттен турат. Алардын узундугу 60–460 м, калыңдыгы 25–140 м. Руда тулкусундагы талькиттердин өлчөмү 54–70%. Кендин бир участкасындагы тальктын запасы 412,6 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шамалды Тал-Сай брекчия кени

Шамалды Тал-Сай брекчия кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Совет кыштагынан 5–6 км түндүк-батышта, Шамалдыталсай өрөөнүндө. 1965-жылдан белгилүү. Кен аймагын палеозойдун чөкмө тектери түзөт. Пайдалуу брекчия кооз ташы кочкул жашыл түстөгү, майдаланып талкаланган серпентиниттин арасында жайгашып, ошол серпентиниттин чоң-чоң сыныктарынын кварц-карбонат менен камдашуусунан пайда болгон. Брекчия жайгашкан аянттын узундугу 200 м, эни 50 м. Брекчия тыгыз, оңой кесилип, жакшы сайкалданат. Жылмаланган бети күзгүдөй жалтырап, андагы кара жана жашыл серпентиниттин чоң-чоң сыныктары, алардын арасындагы кызыл жана саргыч кызыл бөлүкчөлөр өзүнчө кооздукту түзүп турат. Имараттын дубалдарын кооздоп каптоого жана көркөм кооз буюмдарды жасоого жарактуу. Болжол запасы 200 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шамшалы магнезит кени

Шамшалы магнезит кени Ош облусунун Ноокат районунда Эски Ноокат кыштагынан 18 км түштүк-батышта, Кыргызата суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 1800 м бийиктикте. 1972-ж. изилденген. Талкаланган серпентиниттердин арасында магнезиттин уячасы, тарамчалары жана жука чаң сыяктуу топтолушу кезигет. Тарамчалардын өлчөмү 23 смден 5 смге чейин. Алардын жайылуу аянты 50080 м. Магнезит 5 м тереңдикке чейин кездешет. Магнезитте МgО өлчөмү 38,6–39,5%. Сапаты боюнча магнезит магнезий-силикат тегинин тобуна кирет. 

Колдонулган адабияттар
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шаркыратма флюорит кени

Шаркыратма флюорит кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Исфана кыштагынан 60 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 3000 м бийиктикте. 1966- жана 1970-ж. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы тарабынан геол. cъемка жана издөө иштерин жүргүзүүдө табылган. Флюорит минералдашуусу ташбулак руда зонасынын аймагында кеңири таралган. Ал жерде Таш-Көмүр мезгилинде пайда болгон акиташ тектеринин арасында флюорит кварц, кальцит, кээде барит менен бирге тарам жана штокверк тулкусу тарам-чачынды түрүндө кездешет. Көгүш-боз, сыя көк, көк түстөгү кристаллдуу флюориттен түзүлгөн. Аянты 750 м3 тарам сыяктуу тулку жарака зонасында жайгашкан. Фторлуу кальцийдин орточо өлчөмү 31%. Бир руда тулкусунун запасы 35 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Широкий чопо кени

Широкий чопо кени Чүй облусунун Москва районунда, Бишкек шаарынан 50 км батышта, деңиз деңгээлинен 860–1100 м бийиктикте. Кенди Кыргыз ССР геол. башкармасы таап (1969), геол. чалгындоо жумуштарын жүргүзгөн. Кендин аймагында антропоген мезгилинде пайда болгон борпоң жана ныкталган лёсс сымал кумайлуу чопо калыңдыгы 70–80 м болгон майда дөңсөөлөрдү түзөт. Химиялык касиеттери боюнча кенден «75», «100», «125» маркасындагы курулуш кирпичтерин далрдоого болот. Кендин чалгындалган жалпы геол. запасы А+В+С1 категориясы боюнча 15,7 млн м3. 1996-жылга карата калган запасы А+В+С1 категориясы боюнча 10268 миң м3. Өлчөмүн чет-жакаларындагы кумайлуу чопо аянттарынын эсебинен көбөйтүүгө болот. Кенди 1969-жылдан Беловодскийдеги кирпич заводу пайдаланат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шор-Булак чопо кени

Шор-Булак чопо кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, деңиз деңгээлинен 800–900 м бийиктикте. 1985–90-ж. Курулуш материалдар өнөр жайы министрлигинин Тоокен геол. партиясы чалгындаган. Кен аймагын жогорку төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон, калыңдыгы 2–20 м, кумайлуу чопо катмары түзөт. Кумайлуу чопо тыгыз, кургак, гипстешкен, өңү нымдуулугуна жараша саргыч-боздон саргыч күрөң түскө чейин өзгөрөт. Кумайлуу чопо «100», «125» маркадагы кирпичти өндүрүүгө жарайт. Запасы В категориясы боюнча 654 миң м3, С1 – 3380 миң м3, В+С1 – 4034 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шорго-Суу яшма кени

Шорго-Суу яшма кени Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунда, Жаманечки суусунун оң куймасы – Шоргосуунун сол өйүзүндө, Жетим кырка тоосунун чыгыш учунда, деңиз деңгээлинен 3000–3400 м бийиктикте. 1981-ж. табылган. Кен аймагын кембрийге чейинки мезгилде пайда болгон терриген чөкмөлөрү түзөт. Яшма каралжын боз (кара) алевролит-чополуу сланецтердин үстүндө, жашыл боз, көмүр-акиташтуу сланецтердин астында катмар түрүндө жатат. Мында 5 яшма тулкусу бар. Алардын узундугу 2700 мге чейин, орточо калыңдыгы 20 м. Яшма күрөң, кызтылтым күрөң түстө. Текстурасы жол-жол темгилдүү. Арасындагы гематит менен марганецтин минералдары жылмалаганда каралжын боз кошумча өң берип таштын кооздугун арттырып турат. Кенде 101020 см өлчөмдөгү моноблоктор басымдуу. Бирок жаракасы жок. 1 м3 өлчөмдөгү блокторду алууга болот. Болжол ресурсу 10 м терендикке чейин 480 миң м3 .

Колдонулган адабияттар
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шоро барит кени

Шоро барит кени Нарын облусунун Кочкор районунда, Түндүк суусунун оң жээгинде, деңиз деңгээлинен 2250 м бийиктикте. 1960-ж. изилденген. Төмөнкү палеозой мезгилинде пайда болгон метаморфизмделген сланецтердин арасында узундугу 150–180 м болгон кварц-барит тарамы табылган. Тарамдын калыңдыгы 0,5 мден 2 мге чейин өзгөрөт. Барит концентраты иргелгенден кийин бургулоо ылай эритиндисин салмактантуу үчүн колдонсо болот. Эсептелген запасы С2 категориясы боюнча 12908 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шуңку-Мазар конгломерат кени

Шуңку-Мазар конгломерат кени — Баткен облусунун Кадамжай районунда, Совет кыштагынан 5 км түштүк тарапта, Шунку суусунун өрөөнөндө. 1973–75-ж. геол. изилдөө жүргүзүлгөн. Кен аймагында Таш-Көмүр мезгилинде пайда болгон конгломерат тоотеги 2х0,3 км аянтта жер бетине чыгып жатат. Конгломерат майда шагыл таштуу (алардын диаметри 1–10 см), негизинен гипербазит, кремний, сланец тоотектеринен турат. Тоотек нык, монолиттүү, орточо блоктуулугу 220,5 м. Орточо сайкалданат, алынган бет күңүрт; кызыл, ак ж. б. түрдүү түстөгү шагыл таштардын айкалышы өзүнчө бир кооз мозаиканы түзүп турат. Болжол запасы 60 млн м3. Конгломератты курулушта кооздоп каптоочу материал катары пайдаланса болот.

Колдонулган адабияттар
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шураб гипс кени

Шураб гипс кени Баткен облусунун Лей лек районунда, Самаркандык кыштагынан 5 км түштүк тарапта, Түркстан кырка тоосунун түндүк этегинде. 1936-ж. табылган. Кен аймагында бор мезгилинде пайда болгон алевролит, кумдук, чополуу тоотек катмары кеңири таралган. Пайдалуу катмар гипстен туруп, ал үстүнкү жана астынкы болуп экиге бөлүнөт. Үстүнкүсүндө кант сымал гипстин үч катмарчасы бар. Алардын арасы 0,6–0,9 м калыңдыктагы жашыл боз чопо менен бөлүнгөн. Гипс катмарчаларынын калыңдыгы 3,9 м, узундугу 9,2 км. Астынкысында гипс катмарчасынын калыңдыгы 4,1 м, узундугу 1,5 км. Кенде гипстин 2 түрү бар: 1) кызгылтым жана боз түстөгү тунугураак тыгыз гипс; 2) кант сымал, ак, бүртүкчөлүү гипс. Запасы В категориясы боюнча 38 миң т, С1 – 3965 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шураб көмүр кени

Шураб көмүр кени Түшүк Фергана өндүрүнүн борбордук бөлүгүндө, Түркстан кырка тоосунун түндүк этегинде. Шураб кени –Шураб I, Шураб II, Шураб III, Самаркандык болуп бөлүнөт. Шураб I, Шураб II Тажикстанга, Шураб III, Самаркандык Баткен облусунун Лейлек районуна тийиштүү. Кен адабият маалыматтары боюнча 1878-жылдан белгилүү. Шураб III көмүрлүү катмарында көмүрдүн 53 кабаты белгилүү, анын ичинен өнөр жайлык мааниге 24 кабат ээ. Кабаттардын калындыгы 1,38–8,39 мге чейин өзгөрөт. Самаркандек аянтында 14 кабат белгилүү, анын 13 кабаты практикалык мааниге ээ. Кабаттардын калыңдыгы 0,8–10,50 мге чейин өзгөрөт. Кендин көмүрлөрү 3Б маркасына таандык. Шураб III көмүр кабаттарынын орточо күлдүүлүгү 13,37%тен 23,20%ке чейин өзгөрөт. Көмүрдүн күйүү жылуулугу 6491–7315 ккал/кг, орточосу 6980 ккал/кг (29,22 МДж/кг). Самаркандык көмүр кабаттарынын орточо күлдүүлүгү 18,7%тен 21,1%ке чейин өзгөрөт. Күйүү жылуулугу 6750–6951 ккал/кг. Шураб III кенчесинин запасы - А+В+С категориясы боюнча 50,9 млн т, Самаркандыктыкы – 18,5 млн т. Шураб күрөң көмүр кендүү районуна али жакшы изилдене элек Мадыген, Гарм жана Баткен кен аянттары да кирет. Мадыген кенинин көмүрү триас жана юра катмарлары менен байланышкан. Триас катмарында калыңдыгы 0,6 мге жеткен бир кабат белгилүү. Юра катмарында калыңдыгы 0,54 жана 0,53 мди түзгөн эки кабат белгилүү. Гарм кенинде көмүр юра катмары менен байланышкан, бул жерде эки кабат бөлүнгөн. Анын ичинен төмөнкү кабаттын калыңдыгы 1,7 мге жеткен. 1917-жылга чейин көмүр казып алуунун объектиси болгон. Баткен кенинде көмүр юра катмары менен байланышкан, бул жерде 2 кабат бөлүнгөн. Кабаттардын калыңдыгы бир нече смден 3,79 мге чейин өзгөрөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шуран көмүр кендери

Шуран көмүр кендери Баткен облусунун Кадамжай районунда, Сох, Шаймерден сууларынын аралыгында. Мурун бул райондо бир эле Шуран кени белгилүү болгон. Өтүкчү жана Чоңташ кендери 1988–92-ж. издөө иштерин жүргүзгөндөн кийин табылган. Өтүкчү кени батышында Сох, Сары-Камыш сууларынын ортосунда жайгашкан. Шуран кени борбордук бөлүгүнөн орун алган. Чоңташ кени чыгыш жагында. Шуран кени 1910-жылдан белгилүү. Көмүр кабаттары юра катмарынын төмөнкү бөлүгү кожокелен свитасы менен байланышкан. Өтүкчү кенинде көмүрдүн 7 кабаты аныкталган. Алардын ичинен 2 кабат (О 1 жана О2) өнөр жайлык мааниге ээ. Негизги О2 кабатынын калыңдыгы 3,0 мден 28,64 мге чейин өзгөрөт. Шуран кенинде 3 кабат (Ш1, Ш2, Ш3) белгилүү. Негизги Ш2 кабатынын калыңдыгы 0,31 мден 11,37 мге чейин өзгөрөт. Чоңташ кенинде 2 кабат (Ч1, Ч2) аныкталган. Негизги Ч2 кабатынын калыңдыгы 0,60–8,77 м. Шуран тобунун көмүрлөрү 3Б маркасына таандык. Көмүрдүн күлдүүлүгү 19,89–24,67%ти түзөт. Болжол ресурстары (500 м тереңдикке чейин): Өтүкчү кениники – 15 млн т. Шуран кениники – 60 млн т, Чоңташ кениники – 11 млн т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Шуран магнезит кени

Шуран магнезит кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Кан руднигинен 10–15 км түндүк-чыгышта, Шуран кыштагынын жанында, деңиз деңгээлинен 1100–1300 м бийиктикте. 1931- жана 1972-ж. изилденген. Талкаланган жана майдаланган серпентиниттердин арасында эни 300–500 м болгон магнезиттүү тилке 3 кмге созулуп жатат. Магнезит аморфтуу, өңү ак, уяча, тарамча, өлчөмү 0,55 см болгон желвак түрүндө кездешип, 10–12 м терендикке чейин изилденген. Тектердеги магнезиттин өлчөмү 45%ке жетет. Кен келечектүү, мурун магнезит майда карьерден казып алынып турган. Запасы С1 категориясы боюнча 40 миң т, болжол ресурсу (10 м терендикке чейин) 200 миң тны түзөт.

Колдонулган адабияттар
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Ыңырчак глауконит кени

Ыңырчак глауконит кени Жалал-Абад облусунун Чаткал районунда, Сумсар кыштагынан 15 км түндүк тарапта, деңиз деңгээлинен 1500 м бийиктикте. Палеоген катмарынын арасында калыңдыгы 3–10 м болгон кызгылт-жашыл, жашыл-мала кызыл түстөгү глаукониттүү кумдуктун кабаты кездешет. Глаукониттин бүртүкчөлөрүнүн чоңдугу 0,2–1,5 мм жана алардын кумдуктун чополуу цементиндеги өлчөмү 10%тен 70%ке чейин өзгөрөрт. Глауконитти агрохимиялык сырьё катары колдонсо болот. Болжол ресурсу 90 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Ырдык чымкөң кени

Ырдык чымкөң кени Ысык-Көл облусунун Түп районунда, Кара-Суу суусунун төмөнкү агымында, Каракол шаарынан 6 км түндүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1670 м бийиктикте. Чымкөң саз катмары менен байланышкан. Кен орточо калыңдыгы 0,73 м, жалпы аянты 18,73 га болгон үч чым көң катмарчасынан турат. Чымкөңдүн өңү күрөң жана кара-күрөң, чириндилүүгү 15–20%. Күйгөндөгү жылуулугу 2107–3814 км. Чым көң кык жана акиташ менен аралаштырганда жер семирткич катары колдонууга болот. Чымкөңдүн запасы С1 категориясы боюнча 131 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Ысык-Ата кум-шагыл кени

Ысык-Ата кум-шагыл кени Чүй облусунун Ысык-Ата районунда, Кант шаарынан 15 км түштүк-чыгыш тарапта, Ысык-Ата суусунун кашатында, деңиз деңгээлинен 827–959 м бийиктикте. 1968- жана 1990-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кен аймагын антропогендин аллювий чөгүндүлөрү түзөт. Пайдалуу кум-шагыл катмары негизинен жумуруланып жылмаланган гранит, диорит, сланец, кумдук, акиташ тектеринин сыныктарынан турат. Калыңдыгы 270 м, узундугу 1,5 км, жазылыгы 150 мге жетет. Гранулометриялык курамы ар түрдүү. Кесек шагыл 50%, кум 24%. Кум ири бүртүкчөлүү, бир аз чаң аралаш. Шагыл алдын ала майдаланып, кум жуулгандан кийин «300», «400» маркасындагы бетон даярдоого жарамдуу. Запасы А категориясы боюнча 8390 миң м3, В – 29857 миң м3, С1– 76791 миң м3 А+В+С1 – 115038 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Ысык-Ата минералдуу суусу

Ысык-Ата минералдуу суусу Чүй облусунун Ысык-Ата районундагы, дарылык касиети бар ысык суу булактары. Бишкек шаарынан 77 км түштүк-чыгышта, Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы Ысык-Ата капчыгайында, деңиз деңгээлинен 1775 м бийиктикте. Жергиликтүү элге илгертен белгилүү (археол. маалыматтар боюнча жылуу булактар б. з. 2–3-кылымында эле пайдаланылган). Алгачкы геол. маалымат 1875-ж. берилген. Жылуу суунун аймагында палеозойдун метаморфизмделген сланец, кумдук ж. б. чөкмө тоотектери жана аларды жиреп чыккан гранит-диорит интрузиясы, ошондой эле аларды жаап жаткан антропогендин борпоң чөкмөлөрү жатат. Тоотек катмарларын меридиан багытында созулуп жаткан терең тектоникалык жарака кесип өтөт. Аны бойлой көп ысык суу булактары жайгашкан. Суунун температурасы 48–55°Сге чейин, тунук, күкүрттүү суутек жыттанат. Булактардын жалпы чыгымы 3,64 л/сек. Кенде 8 бургулоо көзөнөгү бар. Алардан чыккан ысык суунун жалпы чыгымы 20 л/сек. Суу аз минералдашкан (0,23–0,30 г/л). Кремний кислотасы арбын (40–50 мг/л). Сульфат-хлорид-гидрокарбонат-натрийлүү. Курамында азот 98%, фтор 85 мг/л, аз өлчөмдө бром, темир, титан, ванадий, алюминий, молибден, стронций, жез, литий кезигет. Запасы суткасына 2,2 миң м3. Жылуу суунун базасында Ысык-Ата курорту иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Эки-Чат коргошун кени

Эки-Чат коргошун кени Ысык-Көл облусунун Түп районунда, Каракол ш–нан чыгыш тарапта, Экичат суусунун жээгинде, деңиз деңгээлинен 2400–2750 м бийиктикте. 1951–59-ж. чалгындалган. Кен аймагы Таш-Көмүр мезгилинин конгломерат, гравелит, кумдук, алевролит, акиташ, гипс жана чополуу гипстен турган катмарлардан түзүлгөн. Руда тулкулары акиташ катмары менен байланышкан. Алардын узундугу 460 м, орточо калыңдыгы 3,08 м. Негизги руда минералы – галенит. Рудадагы коргошундун өлчөмү 3,26–4,48%, күмүштүкү – 13,25 г/т. Руданын запасы В+С1+С2 категориясы боюнча 4187 миң т, коргошундуку – 153200 т, күмүштүкү – 55,5 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Эчкилү-Тоо чополуу Бүлө-Таш кени

Эчкилү-Тоо чополуу Бүлө-Таш кени Талас облусунун Кара-Буура районунда, Күмүштаг кыштагынан 17 км түндүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1162,5–1384,5 м бийиктикте. 1991-92-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кен аймагы жогорку рифей, кембрий, ордовик жана палеоген-неоген мезгилдеринде пайда болгон тектерден түзүлгөн. Пайдалуу филлит сыяктуу чополуу сланец жогорку рифейдин чаткарагай свитасынын катмары менен байланышкан. Чополуу сланецтин калыңдыгы 120–146 м. Сланецтердин көөп чыгуу температурасы 1180–1220°С, көөп чыгуу коэффициенти 3,26 – 4,06, алынган керамзиттин тыгыздыгы 0,61–0,75 г/см3. Чополуу сланец «500» маркадагы керамзиттик шагыл, «900» маркадагы керамзиттик кум алууга жарамдуу. Запасы В категориясы боюнча 440 миң м3, С1–1072 миң м3, В+С1–1512 миң м3 С2 –1638 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары