Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Инд дарыясы

thumb|Инд.
Инд ― Кытай, Индия, Пакистандын аймактары аркылуу аккан дарыя. Узундугу 3180 км, алабынын аянты 980 миң км2. Тибет тайпак тоосунан (Кайлас кырка тоосунан, 5300 м бийиктиктен) башталат; Гималай менен Гиндукуш тоо тармактары, ортоңку жана төмөнкү бөлүктөрү Инд-Ганг түздүгүнүн батыш бөлүгү аркылуу агып, көп салаага бөлүнөт. Араб деңизине куярда аянты 8 миң км2 болгон дельтаны пайда кылат. Негизги куймалары: Гилгит, Кабул, Сатлеж (Панжнад). Суусунун орточо чыгымы Хайдарабад ш. тушта 3850 м³/сек (эң чоң чыгымы 30 миң м3/секдан ашык), буулануудан жана сугатка кеңири пайдалануудан төмөн жагында чыгымы азаят. Төмөнкү агымы жылдын кургакчыл мезгилинде соолуп калат. Режими муссондук, жазжай мезгилинде суусу кирип, түздүктөрдө деңгээли 5-7 мге чейин көтөрүлөт; суу ташкынынан коргонуу үчүн жээктери дамбалар менен тосулган. Индде плотиналар жана башкалар сугат курулмалары бар; алабында 12 млн гадан ашык жер сугарылат. Кабул дарыясынын чатына чейин мезгилмезгили менен кеме жүрөт. Боюнда Хайдарабад, Суккур шаары; дельтасына жакын Карачи деңиз порту (Пакистан) жайгашкан. 

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Дарыялар‎
Категория:Кытай
Категория:Индия
Категория:Пакистан
Инд-ганг түздүгү

thumb|Инд-ганг түздүгү.
Инд-ганг түздүгү – түндүгүнөн Гималай тоолору, түштүгүнөн Декан бөксө тоосу менен чектешет. Индия, Пакистан жана Бангладеш өлкөлөрүнүн аймагында. Араб деңизинин жээгинен Бенгал булуңуна чейин 3000 кмге созулат. Туурасы 250-350 км. Тоо этегиндеги альп бүктөм аймагында жайгашып, негизинен аллювий тектеринен турат. Инд жана Ганг дарыясынын суу бөлгүчүнөн (270 м бийикте) алардын дельталарын карай эңкейиштейт. Жеринин бети негизинен жайпак, айрым жерлерде аңдар, дарыя тектирлери кездешет.

Климаты субэкватордук муссондук, батышында тропиктик. Январдын орточо температурасы 12-20°С, июлдуку 30-36°С. Жылдык жаан-чачыны түштүк-чыгышында 1500 мм, түштүкбатышында 100-150 ммге чейин, көбүнчө жайында жаайт. Негизги дарыялары Инд жана Ганг, алардын көптөгөн куймалары жайында ташкындайт. Чыгышында Ганг менен Брахмапутранын саздуу дельтасын чытырман мангр токою, борбордук бөлүгүн жалбырагы күбүлмө токой жана саванна, батышын шор баскан жерлер, кумдуу чөл ээлейт. Көп жери айдалган (шалы, буудай, гозо жана башкалар өстүрүлөт), сугат каналдары арбын. Калк жыш отурукташкан. Ири шаарлары: Дели, Калькутта (Индия), Карачи, Лахор (Пакистан), Дакка (Бангладеш). 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Индия
Категория:Пакистан
Категория:Бангладеш
Индигирка

thumb|Индигирка.
Индигирка - Россиядагы дарыя. Якутиянын чыгышында. Узундугу 1790 км, алабынын аянты 362 миң км2. Хастах жана Тарын-Юрях дарыясынын кошулушунан түзүлөт. Жогорку бөлүгү Оймякон тайпак тоосу, андан ары кууш капчыгай аркылуу Черский кырка тоосун кесип өтүп, босоголорду пайда кылат; төмөн жагында Яна-Индигирка ойдуңу менен агып, Чыгыш Сибирь деңизине куят (дельтасынын аянты 5,5 миң км2). 

Негизги куймалары: Селеннях, Уяндина, Аллаиха, Бёрёлёх (сол), Мома, Бадяриха (оң). орточо чыгымы 1850 м3/сек (эң чоң чыгымы 11 500 м3/сек, эң азы 3,2 м3/сек). Жылына 13,7 млн т шиленди агызып келет. Октябрдан майдын аягы июндун башына чейин тоңот. Айрым жери (Чокурдах жана башкалар) тоңуп, суу акпай калат; чоң тарындар пайда болот. Мома дарыясынын чатына чейин (1154 км) кеме жүрөт. 

Негизги пристандары: Хонуу, Дружина, Чокурдах, Табор. Чатында балык промысели (ряпушка, чир жана башкалар) бар. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:РФ дарыялары‎
Категория:Сибирь‎
Индокытай

thumb|Индокытай.
Индокытай — Азиянын түштүк-чыгышындагы жарым арал. Аянты 2 млн км2 чамасында. Батышынан Бенгал булуңу, Андаман деңизи жана Малакка кысыгы, чыгышынан Түштүк Кытай деңизи жана анын булуңдары Сиам, Бакбо менен чулганат. Түндүк чеги Ганг жана Брахмапутра дарыясынын дельтасынан Хонгха дарыясынын дельтасына чейин шарттуу жүргүзүлөт. Кра мойногунан түштүккө карай Малакка жарым аралы созулуп жатат. Чыгыш чеги тегиз келип, батышында булуңдар, жээк бойлото жаткан аралдар көп. Көп бөлүгү тоолуу, кырка тоолордун көбү меридиан жана субмеридиан багытта жайгашкан. Батышында Ракхайн (Аракан) тоолору (бийиктиги 3053 мге чейин, Виктория чокусу), борбордук бөлүгүндө Шань тайпак тоосу жана Танентаунжи кырка тоосу (Малакка жарым аралына чейин созулуп жатат), чыгышында Чыонгшон (Аннам) тоолору жайгашкан. Алар кеңири өрөөндөр (Иравади, Менам, Кампучия) жана плато (Корат) аркылуу бөлүнгөн. Жарым аралдын басымдуу бөлүгүн палеозой жана мезозой бүктөлүштөрү, борбордук жана түштүк-чыгыш бөлүгүн Инди-Сина ортолук массиви, батыш бөлүгүн кайнозой бүктөлүү облусу ээлейт. Калай менен вольфрамдын ири кендери (негизинен Малакка жарым аралында) бар. Климаты субэкватордук муссондук, Малакка жарым аралында экватордук. Түздүктөрдө абанын орточо температурасы 20°Сден төмөндөбөйт, жайында 27-30°Сге чейин; тоолордо 15°Сге чейин жана андан да төмөн. Жылдык жаан-чачын тоолордун батыш айдарым капталдарында 2500-5000 мм (көбү жайында), ички аймактарында айрым жерлерде 1000 ммден аз, чыгыш деңиз жээктерпнде 2000 ммге чейин (көбү кышында). Ири дарыялары: Меконг, Иравади, Салуин, Менам-Чао-Прая. Сугатка кеңири пайдаланылат. Эң ири көлү Тонлесап. Токой басымдуу: тоолордун айдарым капталдарында аралаш нымдуу тропик, деңиз жээгиндеги саздак жерлерде мангр токою, кургакчыл ички аймактарында бадалдар, жалбырагы күбүлмө сейрек токой өсөт. Түздүктөрү айдалган. Аймагында Малайзия, Бангладеш, Вьетнам, Лаос, Мьянма, Таиланд, Камбоджа мамлекеттери жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Азия
Инди океанындагы Британия аймагы

Инди океанындагы Британия аймагы – Индиядан түштүктө, Инди океанындагы Чагос архипелагында. Аймак 6 атоллду жана 56 аралды камтыйт. Башкы аралы Диего-Гарсия. Климаты тропиктик деңиздик; ысык, нымдуу; толкундуу шамал тез-тез болуп турат.

Аралды 16-кылымдын башында португалиялыктар ачкан. Император Наполеон 1814-ж. басып алганга чейин француздардын башкаруусунда болгон. Андан соң англичандарга өткөн. Англиялык Маврикий аралдар тобунун курамына кирген аралдар 1966-ж. көз каранды эместикке ээ болуп, Сейшель а-нын курамына өткөн. 1976-ж. 23-июнда Чагос архипелагы Сейшель а-нан өзүнчө бөлүнүп, Инди океанындагы Британия аймагын түзгөн. Калган аралдары ээн. Диего-Гарсия аралы деңиз деңгээлинен 4 м бийиктикте. Анын чыгыш бөлүгүнүн табиятына кол тийбестен сакталып келүүдө. Аралда адамдын чарбалык жана башкалар иш аракетине тыюу салынып, илимий-изилдөө иштери гана жүргүзүлөт. Аймакты Улуу Британия королевасы башкарат. 1971-ж. чейин копра өндүрүлгөн. Диего-Гарсия аралында АКШнын аскер-деңиз базасы курулган. Тейлөө кызматында ондогон англичандар иштейт. Аралдардын көбүндө жол салынган эмес; Диего-Гарсия аралында аскерлер турган порт менен аэродромдун аралыгында кыска жол бар. Тейлөө кызматкерлери велосипед менен катнаш жасайт. Аралдын экономикасына байланыштуу иш-чаралар Диего-Гарсияда жүргүзүлөт. Калган аралдары ээн болгону менен балык кармалат (жылына млн долларга жакын киреше алып келет). Жапайы эшектер (сырттан алынып келинген) көп кездешет. Ошондой эле краб, сойлоп жүрүүчүлөр да бар. Тропик куштары мекендейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 British Indian Ocean Territory

Категория:Аралдар‎
Категория:Улуу Британия‎
Инди платформасы

thumb|Инди платформасы.
Инди платформасы ― Индстан платформасы кембрийге чейин пайда болгон байыркы платформалардын бири. Индстан жарым аралынын басымдуу бөлүгүн жана Шри-Ланка аралын камтыйт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Геология‎
Категория:Индия
Категория:Шри-Ланка
Геодинамика

thumb|Eyjafjallajökull (Исландия, 29-03-2010).
Геодинамика - (гео... жана грек тилинде dynamis күч) – жер кыртышындагы, мантиясындагы жана ядросундагы (массанын тереңдиктеги жана үстүңкү кыймылын пайда кылуучу) процесстерди жана күчтөрдү изилдеген илим; геологиянын бир тармагы. Геодинамика эндогендик процесстерди (жер түпкүрүндөгү геологиялык процесстер) жана экзогендик процесстерди (жердин үстүнкү катмарындагы геол кубулуштарды) иликтейт. Геодинамикалык изилдөөдө магнитометриялык, сейсмометриялык, гравиметриялык ж. б. маалыматтар, ошондой эле геологиялык моделдештирүү, геохимиялык мүнөздөмөлөр пайдаланылат. Геодинамикалык изилдөөлөрдүн негизин литосфера плиталарынын тектоникасы түзөт. Сызыксыз Геодинамика жер түпкүрүндө болуучу мезгилсиз, башаламан ж. б. импульстук процесстерге байланыштуу, ошондой эле күтүүсүз факторлордун (кометалардын кыймылы, метеориттердин түшүүсү ж. б.) таасиринен пайда болгон процесстерди жана кубулуштарды да изилдейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Геология‎
Геоид

thumb|1: океан; 5 : Геоид 
Геоид (гео... жана грек тилинде еidos көрүнүшү) – жердин океан жана деңиздин (толкунсуз, агымсыз, ташкынсыз ж. б.) деңгээл бети менен чектелип, ал беттин уландысы материктер аркылуу көңүлдө гана болжолдоп жүргүзүлгөн мейкиндик конфигурациялык турпаты (фигурасы). Ал Жердин тегизделген турпаты катары кабыл алынган. Геоиддин бети оордук күчүнүн потенциалынын деңгээли көрсөткөн беттердин бири. Ал материктердин алды боюнча божомолдуу түрдө созулуп, оордук күчүнө бардык жактан перпендикуляр болгон туюк фигураны пайда кылат. Геоиддин бети жердин физикалык бетине караганда жылмакай келет. Анткени физикалык бетте тоолор жана океан кобулдары байкалат. Геоид жөнүндө түшүнүк Жердин фигурасын планета катары караган көптөгөн көз караштардын натыйжасында куралган.

Бул терминди 1873-ж. И. Листинг сунуштаган. Геоидден нивелирдик бийиктиктер өлчөнөт. Геоиддин чегинүүсүнүн орточо чоңдугу жакшы тандалган жер сфероидине салыштырмалуу ±50 мди, ал эми максималдуу чегинүүсү Жер кыртышына жана жогорку мантиянын калыңдыгы менен тыгыздыгына байланыштуу ± 100 мди (200 мден ашпайт) түзөт. Геоидди изилдөө геодезиянын максаттарынын бири. Геоиддин формасы Жердин жасалма спутниктеринин жардамы аркылуу аныкталган. Азыркы геодезияда М. С. Молоденскийдин теориясына ылайык Геоид квазигеоид менен алмаштырылган; ал Геоидден бир аз гана айырмаланат; бирок анын аныктамасы Жердин ички түзүлүшү боюнча түшүнүктү талап кылбайт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Табият илимдери
Геологиялык карталар

thumb|Геологиялык карта.
Геологиялык карталар – жер бетиндеги белгилүү бир аймактын геологиялык түзүлүшү чагылдырылып, кагаз бетине түшүрүлүшү. Геологиялык карталар геологиялык съёмка жүргүзүүнүн жана геологиялык изилдөөлөрдүн натыйжасында түзүлөт. Геологиялык карталарда түрдүү шарттуу белгилер (түстүү боёк, сызыкча, тамга, сан ж. б.) менен тоо тектердин жайгашуусу, таралышы, түрлөрү, курамы, жашы, кен байлыктар ж. б. көрсөтүлөт. Геологиялык карталардын жанына геологиялык кесилиш, стратиграфиялык колонка, шарттуу белгилер жана алардын түшүндүрмөлөрү берилет.

Геологиялык карталар мазмунуна карай накта Геологиялык карталар жана антропогендик (төртүнчүлүк) чөкмөлөрдүн, тектоникалык, литология-фациялык, палеогеографиялык, гидрогеологиялык, инженердик-геологиялык карталар, ошондой эле кен байлыктарды, кендерди божомолдоочу жана геохимиялык карталар деп, ал эми масштабы боюнча кичине масштабдуу (1:1000 000, 1:500000), орто масштабдуу (1:100 000, 1:200 000), ири масштабдуу (1:50 000, 1:25 000) жана дыкат (1:10 000, 1:5000, 1:2000) карталар деп бөлүнөт. Геологиялык карталар боюнча жер кыртышынын түзүлүшү, өнүгүп-өөрчүшү, андагы кен байлыктардын таралуу закон ченеми жөнүндө маалыматтар алынат. Ал маалыматтар геологиялык издөө-чалгындоо жумуштарын долбоорлоого, калкты суу менен камсыз кылууга, инженердик геология жана мелиорация боюнча изилдөө жана курулуш иштерин жүргүзүүгө негиз болот. Көпчүлүк Геологиялык карталар жеринде геологиялык карта түзүү иштеринин натыйжасында жана атайы жобонун (инструкциянын) негизинде жасалат. Картага адатта шарттуу белгилер (легенда) жана түшүндүрүү тексти менен кошо тоо тектердин пайда болушунун ыраатуулугу көрсөтүлгөн стратиграфиялык колонка, ошондой эле тоо тек катмарларынын, кен-таш тулкуларынын, тектоникалык жаракалардын жайгашуу абалдары, калыңдыгы, курамы ж. б. чагылдырылган геологиялык кесилиш берилет.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Геология
Геологиялык мезгил

thumb|Геологиялык мезгил.
Геологиялык мезгил – геологиялык системаны түзүүчү тоо тек катмарларынын пайда болушуна кеткен убакыт бирдиги. Геологиялык замандын бир бөлүгүн түзүп, бир нече геологиялык доорго бөлүнөт. Геологиялык мезгилдин узактыгы ар түрдүү. Мисалы, кембрийде 70, силурда 30, девондо 60, палеогенде 42 млн жыл, ал эми антропоген мезгилинин узактыгы 600 миң 3,5 млн жыл деп эсептелет. Геологиялык мезгилдин аты геологиялык системанын аты менен бирдей аталат (мисалы, силур системасы, силур мезгили ж. б.). 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Геология‎
Геоморфология

Геоморфология (гео... жана морфология) – жер бетинин тарыхый жол менен калыптанган рельефин, ошондой эле Ай бетинин жана Күн системасына кирген айрым планеталардын бетинин рельефин изилдеген илим. Ал география жана геология илимдердин курамына кирет. Геоморфология кургактыктын жана деңиз түбүнүн рельефинин сырткы турпатын (морфография, морфометрия), рельефтин тигил же бул формаларынын пайда болуусун, жашын, түзүлүү, өнүгүү жана таралуу өзгөчөлүктөрүн; эндогендик жана экзогендик процесстердин (генезистик Геоморфология) таасирин; ошондой эле рельефтин түзүлүшүнө антропогендик факторлордун таасирин изилдейт. Геоморфологиянын негизги ыкмалары: талаа шартында экспедициялык изилдөө жана Геоморфологиялык съёмка (жалпы жана атайын Геоморфологиялык карталарды түзүүгө негиз болгон), Геоморфологиялык процесстерди изилдөө үчүн стационардык жана эксперименттик изилдөөлөр; рельефти аэрофотосъёмка жана космостук съёмка менен изилдөө; океан, деңиз тамандарын эхолот менен изилдөө; математикалык анализ ж. б. Геоморфология жалпы (рельеф пайда кылуучу бардык комплексти камтыган), жекече (конкреттүү маселени чечүү үчүн бир же бир нече көрсөткүч боюнча рельефти изилдөө), региондук (жердин тигил же бул регионунун рельефин изилдөөчү) болуп бөлүнөт.

thumb|Ажал өрөөнү (Мохаве чөлүндө, АКШ).

Геоморфологиянын структуралык Геоморфология, климаттык Геоморфология, деңиз Геоморфологиясы, динамикалык Геоморфология, колдонмо Геоморфология (инженердик, чалгындоо), ошондой эле палеогеоморфология тармактары бар. Геоморфология гляциология, төртүнчүлүк доор геологиясы, тектоника (неотектоника), вулканология, спелеология, карсттаануу ж. б. менен тыгыз байланышта. Геоморфологиялык маалыматтар кен издөөдө, жолдорду жана курулуштарды долбоорлоодо, эрозия, дефляция, көчкү, сел, кар көчкү сыяктуу табигый кырсыктар менен күрөшүү ыкмаларын иликтөөдө колдонулат. Геоморфология өзүнчө илим катары 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында эки Геоморфологиялык мектеп (америкалык жана европалык (калыптанган. Ага негиз салгандар: У. М. Дейвис, Ф. Рихтгофен, А. Пенк менен В. Пенк ж. б. У. Дейвистин географиялык цикл жөнүндөгү окуусу, В. Пенктин «Капталдардын морфологиялык анализи» Геоморфологияда жаңы багыт ачты. Ал эми П. П. Семёнов-Тян-Шанский, П. А. Кропоткин, В. В. Докучаев, И. В. Мушкетов, В. А. Обручев, И. С. Щукин, Я. С. Эдельштейн, И. П. Герасимов, К. К. Марков, Ю. А. Мещеряков ж. б. илимпоздор Геоморфологияга чоң салым кошту. Кыргызстанда Геоморфологиялык изилдөөлөрдүн натыйжасында тоолуу рельефтин туруксуз типчелери, криогендик формалары, таш глетчеринин пайда болуу механизми, түзүлүш мүнөзү жана өнүгүүсү тууралуу бай материал топтолуп, анализге алынды. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

*
Геракл

thumb|upright|Геракл.
Геракл (байыркы гр. Ἡρακλῆς; , Геркулес) – грек мифологиясынын каарманы [төрөлгөндөгү аты Алкид (Ἀλκείδης)]; Зевс менен Алкменанын уулу. Гераклдин эрдиктери жөнүндө көп уламыштар бар.

Алардын эң белгилүүсү Гераклдин 12 эрдиги: 1) немей арыстанын жеңген 2) жети баштуу лерней ажыдаарын (гидра) өлтүргөн, 3) стимфалий желмогуз куштарын кырган, 4) керней элигин кармаган, 5) эриманф жапайы каманын үйрөткөн жана кентаврлар менен салгылашкан, 6) Авгийдин атканасын тазалаган, 7) крит букасын жеңген. 8) падыша Диомеддин аттарын уурдап, Диомеддин үстүнөн жеңишке жетишкен (уурдалып келген киши жегич аттарга жем кылып берген), 9) амазонкалардын (жалаң аялдардан турган эл) ханышасы Ипполитанын куруна ээ болгон, 10) үч баштуу дөө Герпондун өгүздөрүн уурдап кеткен, 11) Геспериддердин (келинчектер) багынан алтын алмаларды алган, 12) Аида (өлгөн жандардын кудайы) падышачылыгын коргоп турган Цербер деген дөбөттү жоошуткан. Башка уламыштар боюнча Антейди жеңген, Прометейди бошоткон, ошондой эле кентаврлар менен салгылашкан, д. у. с. көп эрдиктерди көрсөткөн. Грек эли Гераклди абдан кастарлаган, италиялыктар Геркулес деп урматтаган. Антикалык доордогу авторлордун чыгармаларында («Илиада»; Софокл, «Трахиниялык аялдар»; Еврипид, «Геракл» ж. б.), пластикада, кийин жаңы живописте (П. Веронезе, П. Рубенс, Г. Рени, Я. Тинторетто ж. б.) Геракл жөнүндөгү ар кандай мифтердин варианттары чагылдырылган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Грек мифологиясы‎
Герасимов Сергей Васильевич

thumb|Сергей Герасимов (солдон)
Герасимов Сергей Васильевич [14 (26). 9. 1885, Россия империясы, Москва губерниясы, Можайск — 20. 4. 1964, СССР, Москва шаары] — живописчи, СССР эл сүрөтчүсү (1958), искусствотаануу илимдеринин доктору (1956), СССР көркөм сүрөт академиясынын анык мүчөсү (1947). Борбордук Строганов көркөм сүрөт искусствосу окуу жайында (1901-07), Москва живопись, ийчилик жана зодчество окуу жайында (1907-12) окуган. Москванын жогорку көркөм сүрөт окуу жайларында, полиграфия институтунда сабак берген. 1958-64-ж. СССР сүрөтчүлөр союзунун башкармасынын биринчи секретары. Жаңы турмуш жолуна түшкөн дыйкандардын турмушунан алып бир нече портрет жана жанрдык сүрөт тарткан («Короз кармаган дыйкан аял», 1924; «Фронтовик», 1926; «Сибирь партизандарынын анты», 1933; «Колхоз майрамы, 1937). Белгилүү пейзаждык чыгармалары: «Кыш», 1939; «Муз эриди», 1945; «Можайский пейзаждары» сериясы, 1954-64 (баары Третьяков галеерясында). Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде тарткан «Партизандын энеси» (1943), согуштан кийин жараткан «Совет бийлиги үчүн» (1957) деген сүрөттөрү анын маанилүү эмгектеринен. Н. А. Некрасов, А. М. Горький ж. б. жазуучулардын чыгармаларын иллюстрациялаган. Лениндик сыйлыктын лауреаты (1966). Ордендер жана медалдар менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Инсандар
Гербициддер

thumb| глифосат.
Гербициддер (лат. hеrbа чөп жана саеdо өлтүрөм) – керексиз өсүмдүктү жок кылууда колдонулуучу химиялык заттар. Өсүмдүккө тийгизген таасирине карата тандалма жана жалпы Гербициддерге бөлүнөт. Жалпы Гербициддер өсүмдүктүн бардык түрүнө таасир этип, өнөр-ай имаратынын тегерегиндеги, аэродромдо, темир жана автожолдордун жээгин ар кандай чөптөрдөн тазалоо үчүн колдонулат. Ал эми тандалма Гербициддер көбүнчө отоо чөптөргө каршы чачылат. Гербициддер концентрациясына, пайдалануу шартына ж. б. жараша таасир эткендиктен, мындай бөлүү шарттуу болуп эсептелет. Мисалы, монурон жана диурон 1 гага 12 кг дозада гозонун бир жылдык отоо чөптөрүн, ал эми андан чоң дозада өсүмдүктү бүт жок кылат. Тандалма Гербициддер өсүмдүктүн айрым гана түрлөрү, жалпы таасирдүү Гербициддер өсүмдүктүн бардык түрүн кууратат. Гербициддердин тандалма таасири алардын химиялык курамына, препараттын өлчөмүнө, чачуу ыкмасына, өсүмдүктүн өсүү фазасына жараша болот. Жалпы жана тандалма таасир этүүчү Гербициддер өсүмдүктө жылып жүрүүсүнө жараша тийме жана системалуу болуп айырмаланат. Тийме Гербициддер (нитрафен, реглон ж. б.) өсүмдүктүн кайсы жерине (жалбырак, сабак, тамыр) чачылса, ошол бөлүгүн гана, системалуу Гербициддер өсүмдүктүн орган, ткандарында жылып, анын башка бөлүгүн да жабыркатат. Көбү системалуу Гербициддер (керб, фюзилад, которан, вензар ж. б.). Гербициддердин 1000ден ашык түрү белгилүү. Алар эритмелер, сууда эрүүчү күкүм, концент. эмульсия түрүндө чыгарылат. Натрий пентахлорфеноляты, ДНОК жана нитрафенден башка бардык Гербициддер киши жана жаныбарлар үчүн анча уулуу эмес. Гербициддер чачуу өлчөмү айдоодогу отоо чөптөргө, а. ч. өсүмдүгүнүн сортуна, топуракклиматтык шартка жана агротехникалык ыкмаларга жараша такталат. Кыргызстанда Гербициддер 20-кылымдын 60-жылдарынын башынан колдонулат. Көп жылдык отоочөптөргө каршы күрөшүүдө (буудайык, камыш, чырмоок, ажырык ж. б.) талаага күзүндө эгин оруп-жыйылгандан кийин 1 га аянтка 10 кг (600-800 л суудагы эритинди) раундап (нитосорг, глифосат ж. б.) чачылат. Андан кийин талаа механикалык жол менен иштетилбөөгө тийиш.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Химия 
Категория:Ботаника‎
Гөтеборг

thumb|Гөтеборг.
Гётеборг — Швециянын түштүк-батышындагы шаар. Гөта-Эльв дарыясы Каттегат кысыгына куйган жерде жайгашкан порт (жылына 25 млн т жүк ташылат). Гөтеборг-Бохус ленинин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Калкы 454 миң (1997; шаар айланасы менен 700 миңден ашык). Өлкөдөгү чоңдугу боюнча 2-шаар. Швециянын Батыш Европага жана Атлантика океанына чыккан деңиз дарбазасы. Кеме, автоунаа куруу, подшипниктер,мунай ажыратуу, мунай-химиялык өнөр-жай ишканалары иштейт. Университет, чоң театр (1859), деңиз, сүрөт, археологиялык, этнография, тарых музейлери бар. 17-кылымдын башында негизделген. Собор (классицизм стилиндеги, 1802-15), форттор, ратуша (17-19-к.), Ост-Индия компаниясынын имараты (1740-жылдар чен) сакталган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Швеция
Категория:Шаарлар‎
Гётит

thumb|Гётит жана Кварц.
Гётит (немец акыны И. В. Гётенин ысмынан) темирдин суулуу кычкылдарынын тобундагы минерал. Химиялык формуласы FеООH. Ромб сингониясында кристаллданат.

Өңү кара күрөң, саргыч жана кызгылт күрөң. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 5-5,5. С. салм. 4,3. Гётит темирдин сульфиддери менен бирге гидротерм жана темир кен-таштарынын гиперген, чөкмө кендеринде кездешет. Гётит темир кен-ташы (рудасы). 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Минералдар‎