Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Өтмө кызыл туу

Өтмө кызыл туу - СССРде социалдык мелдештин жеңүүчүлөрүн коллективдүү сыйлоонун түрү болгон.

Мекемелер, министерстволор, ведомстволор үчүн СССР Мин. Советинин, ВЦСПСтин, ошондой эле мин-волордун жана профсоюздар БК сынын Өтмө кызыл туусу белгиленген. Союздук респ-каларда Мин. Советинин уруксаты боюнча мин-волор, ведомство­лор профсоюз органдары менен биргелешип Өтмө кызыл ту белгиленет.
 
Республикалык Өтмө кызыл туу айыл чарбасы боюнча республикалык мелдеште жеңген колхоздор үчүн белгиленген. Бир эле заводдогу мелдеште жеңип чыккан айрым участкаларды, бригаданы, цехти, сменаны коллективдүү сыйлоо боюнча да Өтмө кызыл туу бар.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория: мелдеш
Өтө агуучулук

Өтө агуучулук - суюк гелийдин 2,19 °Кден аз температурада жанa нормалдуу басымда ичке жылчык, капилляр аркылуу агуу касиети.
 
Бул учурда суюктуктун агып өтүүчү бөлүгү нөл энтропияга ээ. Өтө агуучулукту П. Л. Капица ачкан (1938). 

1972—74-ж. суюк 3Не да Өтө агуучулук касиетке ээ экендиги аныкталган. Нормалдуу суюк 4Не, 3Не гелийлердин Өтө агуучулук абалга өтүшү II түрдөгү фазалык өтүш болуп эсептелет. Не Инин Өтө агуучулук касиетин 1941-ж. Л. Д. Ландау квант механикасынын негизинде түшүндүргөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Категория:Кванттык механика
Өтө жогорку жыштыктар техникасы

Өтө жогорку жыштыктар техникасы, ӨЖЖ техникасы — илим менен техниканын 300 Мгцтен 300 Ггцке чейинки электр-магнит термелүүлөр менен толкундардын касиетин изилдөөчү жанa пайдалануучу тармагы. 

Иштеле турган маселелердин түрүнө жанa колдонула турган тармактарына (нурланткыч, тараткыч, кабылдагыч, өлчөгүч ж. б.) жараша Өтө жогорку жыштыктар техникасы информациялык жанa энергетикалык болуп бөлүнөт. 

Информа­циялык техникага радио байланышта, телекөрсөтүүдө, радиолокацияда, радионавигацияда, өлчөө техникасында жана башкада колдонулган, ал эми энергетикалык Өтө жогорку жыштыктар техникасы өнөр жай технологиясында, тиричилик приборлордо, мед., биол., химиялык жабдууларда жана башкаларда колдонулган түзүлүштөр менен системалар кирет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Өтө коркунунчтуу инфекциялар

Өтө коркунунчтуу инфекциялар, карантин оорулары - эң жугуштуу, бат таралуучу, тезинен эпидемиялык түргө айланып, өз убагында жардам көрсөтүлбөсө өлүмгө учуратуучу коркунучтуу дарттар. 

Буларга чума, чечек, холера ж. б. ки­рет. Россияда жугуштуу ооруларды таратпоо үчүн карантин чаралары 16-кылымдан башталган. Өтө коркунунчтуу инфекциялардын ал­дын алуу, күрөшүү чараларын жеңилдетүү үчүн эл аралык макулдашуу уюмдары, эпидемияларта каршы конференциялар уюшулган. 1926-ж. Парижде 14-эл аралык санитариялык конференцияда Өтө коркунунчтуу инфекциялар боюнча дүйнөлүк конвен­ция кабыл алынган. 
Азыр бул оорулардан өлкөлөрдү сактоо маселесин Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму тейлейт. Эл аралык санитария­лык эрежелердин негизинде СССР аймагын карантин ооруларынан коргоо эрежеси түзүлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Өтө кычкылдар

Өтө кычкылдар - өз ара түздөн түз байланышкан кычкылтек атомдору бар химиялык бирикмелер.
 
Органикалык эмес Өтө кычкылдардын кристаллдык торчосу металлдын ионунан жанa молекулалык кычкыл­тек аниондорунан 022-, 02“, 03~ турат. 
Алар жөнөкөй жанa комплекстүү болуп бөлүнөт. 

Жөнөкөй Өтө кычкылдарда молекулярдык кычкылтек иондору металл атомдору (катиондору) менен түздөн түз байланышып, иондук бирикмелерге таандык болсо, комплекетүү Өтө кычкылдарда мол. кычкылтек иондору комплекстүү иондордун составына кирет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Өтө муздоо

Өтө муздоо - затты башка фаза­лык абалга тең салмактуу өтүш температурасынан төмөн температурада муздатуу. 

Өтө муздатылган зат туруксуз, метастабилдүү абалда, мис., кайноо температурасынан төмөнкү температурада газ абалында же эрүү температурасынан төмөнкү температурада суюк абалда болу­шу мүмкүн. 
Көбүрөөк Өтө муздоодо бир кыйла жогорку температурага мүнөздүү бол­гон структуралуу бир аз туруктуу абалды алууга болот. Өтө муздоо процесси болотту сугарууда, айнек ж. б. материалдарды алууда байкалат. Өтө муз­датылган буу иондошкон нурларды каттоодо колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Өтө өткөргүч магнит

Өтө өткөргүч магнит - оромолору өтө өткөргучтөрдөн жасалган соленоид же электр-магнит. 

Өтө өткөргүчтүк абалдагы оромдордун омдук каршылыгы нөлгө барабар. Өтө өткөргүчтүн температурасы кризис температурадан Тк жогору болгондо жана оромодо ток күчү кризис токко Тк же магнит талаасынын чыңалышы кри­зис чыцалышка жеткенде Өтө өткөргүч магнит өзүнүн касиетин жоготот. 

Ошондук­тан Өтө өткөргүч магниттин оромолору үчүн Тк жана Нк маанилери чоң болгон материалдар алынат. 
Ото өткөргүчтүү оромолордун материалдары ичке зым же шина түрүндө жасалып, сырты жог. электр, жылуулук өткөрүүчүлүккө ээ болгон металлдар (жез же алюминий) менен капталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Категория: Металлургия
Өтө өткөргүчтөр

Өтө өткөргүчтөр - кризис температурадан Тк төмөн муздаганда электр каршылыгы нөлгө чейин азаюучу заттар.
 
 Дээрлик бардык Өтө өткөргүчтөрдүн Тк-сы суюк суутек менен суюк гелий температуралар диапазонунда жатат. 
 
 Өтө өткөргүчтөрдүн касиетин мүнөздөөчү экинчи негизги параметр — алардын кризис магнит талаасынын Нк чоңдугу. Температурасы Тк затка чыңалышы болгон сырткы магнит талаасы менен таасир этип, аны өтө өткөргүч абалдан нормалдуу абалга өткөрүүгө болот. 
 Азыркы кездеги түпгунүк боюнча Өтө өткөргүчтөр электрондор өткөрүмдүүлүктун өтө агуучулугу менен шартталган деп эсептелет. 
 Электрондордун өтө агуучулу­гу төмөнкү температурада спиндери өз ара карама-каршы багытталган жана байланышкан кош электрондордун болушунан пайда болот. 
 Өтө өткөргүчтөр эсептөө техникада, өтө өткөргүч электр-магнит ж. б. түзүлуштөрдө колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Өтө өткөргүчтүк

Өтө өткөргүчтүк - кээ бир өткөргүчтөрдү кризис температурадан Тк төмөн температурада муздатканда алардын электр каршылыгынын нөлгө чейин азаюу касиети. 

 1911-ж. голланд физиги X. Камерлинг-Оннес сымаптын электр каршылыгыньгн Т=4,15 Кде өтө тез азайышын биринчи байкап, бул абалды Өтө өткөргүчтүк ден атаган. Кийинчерээк сымаптын электр каршылыгы күчтүү магнит талаасында калыбына келерин ачкан. 
 Өтө өткөргүчтүк абалдагы металлдардын каршылыгы 10-20 ом-смден аз экендиги тажрыйбада аныкталды. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Өтө узун толкундар

Өтө узун толкундар - толкун уз. 10000 м, термелүү жышт. 30 кгц болгон радио толкундар. 

Өтө узун толкундар табигый шартта чагылган разрядында пайда болот. Алар Жер менен ионосферанын ортосунда сфералык тол­кун түрүндө, ошондой эле ионосферанын жогорку катмарына да, жердин калыңдыгы боюнча да таралат; ал суу жана жер астындагы радио байланышта, так убакыт сигналын берүүдө, метеорологияоык билдирүүдө ж. б. пайдаланылат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Өтө чыңалуу

Өтө чыңалуу (электр техника­да) — чыңалуунун электр установканын изоляциясына зыян келтире тургандай жогорулашы.

 Изоляция тандоодо жана электр тармактарын сактоо чараларын көрүүдө, өзгөчө 10 кв- тан жогору чыңалуу үчүн Өтө чыңалууну так эсептөөнүн экон. жанa техникалык мааниси зор. 
 Өтө чыңалуу ички жанa чагылгандуу (атмосфералык) болуп айырмаланат. Ички Өтө чыңалуу электр установкаларынын иштөө режиминин кескин өзгөрүшүнөн, негизинен коммутациянын (ток булагын ажыратканда же бириктиргенде, жердештирүүдө, чукул туюкталууда ж. б.) натыйжасында пайда болот. 
 Коммутация өткөөл про­цессии пайда кылып, андан кийин установканын жаңы иштөө режими түзүлөт. Ошондуктан аз убакыттагы коммутациялык Өтө чыңалуу жанa узакка созулган, иштөө режиминин Өтө чыңалуусу бо­луп айырмаланат. 
 Коммутациялык Өтө чыңалуу линиянын сыйымдуулугу жана индукциясы, трансформатор жанa ге­нератор түзгөн термелүү контурундагы өткөөл процесстин пайда болушуна жанa күчөшүнө көз каранды. 
 Өзгөчө маанилүү Өтө чыңалуу автоматтык кайталап туташтырууда пайда болот. Чагылгандуу Өтө чыңалуу электр установкасынын ток өткөрүүчү бөлүгүнүн жанында же установкага жакын жерде чагылган разрядынан пайда болот. Установканын ишенимдүү иштеши үчүн бир катар сактануу чаралары көрүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Өтө ысытуу

Өтө ысытуу 

 1) берилген басымда суюктукту кайноо температурасынан (чекитинен) жогору ысытуу же катуу кристалл заттарды фазалык өтүш болтурбастан (структурасын өзгөртпөстөн) фазалык өтуу температурасынан жогору ысытуу. Өтө ысытылган зат туруксуз, метастабилдуу абалда болот. Эрүү мезгилинде крис­талл заттарды Өтө ысытууга болбойт, себеби эрүү учурунда зат жутуучу жы­луулук анын кристалл торчосундагы атомдордун (иондордун) өз ара байланышын узүүгө сарпталат. 
 2) Бууну берилген басымда каныгуу температурасынан жогору ысытуу.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Өт пигменттери

Өт пигменттери - өттүн составында, аз санда канда жанa ткандарда болуучу боёочу заттар. 

 Киши жана жырткыч айбандардын өтүнөн жашыл түстөгү биливердин, кызгылт сары билирубин пигменти табылган. Көбүнчө боордо жанa көк боордо гемоглобиндин ажыроосунап суткасына 280 лга жакынӨт пигменттери пайда болот. 
 Боордон чыккан Өт пигменттери ичегидеги бактериялар аркылуу стеркобилиногенге айланып, организмден керексиз зат­тар менен сыртка чыкканда стеркобилинди пайда кылат. 
 Өт пигменттери кислоталык касиетке ээ, металлдар менен туздарды (кээде эрибеген) пайда кылат. 
 Өт пигменттери Боткин оорусу менен ооруганда канда, заарада, териде көбөйүп кетет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория: Анатомия
Па

Па (фр. pas — кадам, балет менен бал бийине тиешелүү термин)

 1) бийдеги кадам, буттун ыргактуу кыймыл менен белгилүү ченге коюлушу; 
 2) бий кадамдарынын музыкалык такттын белгилүү санына, ошондой эле балеттеги бий номерлерине шартталып жайгаштырылышы; 
 3) жалпы жонунан бий кыймылдарынын түрү.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Юхо Кусти Паасикиви

thumb

Юхо Кусти Паасикиви (27. 11. 1870, Тампере —14. 12. 1956, Хель­синки) — Финляндиянын мамлекеттик ишмери. 

 Укук боюнча билим алган. 
 1903— 13-жылга 1917—18-ж. эски финн партиясынын жетекчи органдарында. 
 1907—13-ж. финн сейминин депута­ты. 
 1903—14-ж. мамл. казынанын, 1914—34-ж. Улуттук акционер банкынын директору. 
 1918-ж. май — ноябрда премьер-министр. Совет-финн сүйлөшүүлөрүндө (1920, 14-окт.) делегацияга жетекчилик кылган. 
 1934— 36-ж. Улуттук коалициялык партиянын төрагасы.
 1936—39-ж. Швецияда элчи. 1940-ж. апрелден 1941-ж. майга чейин Финляндиянын СССРдеги элчиси. 
 1944-ж. ноябрь — 1946-ж. мартта премьер-министр, 1946—56-ж. Фин­ляндия республикасынын президенти. 
 Паасикиыи 1944—56-ж. «Финляндия—СССР» дос­туп коомунун ардактуу төрагасы.
 Паасикиыи Финляндия менен СССР ортосундагы достук мамилени өнүктүргөнү үчүн 1954-ж. Ленин ордени менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Саясат
Категория:Финляндия
Павиандар

thumb|Гамадрил (Papio hamadryas).
Павиандар — маймылдардын мартышка тукумундагы уруусу.
 
 Уз. 75—80 см, куйругу 50—60 см, салм. 30 кг-га жетет. Тумшугу узун, азуусу жакшы өөрчүгөн. Жүнү кара сур, кээде жалы болот. 
 Аравия жана Африкада таралган. Көбүнчө аскаларда топтошуп жашайт. 
 Павиандар өсүмдүктөр (пияз-түп. тамыр-азык, түймөк ж. б.) жана майда жаныбар (курт-кумурска, жөргөмүш, куштардын жумурткасы ж. б.) менен азыктанат. 
 Павиандарга чакма гамадрил, бабуин ж. б. кирет. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Сүт эмүүчүлөр‎
Павлов Иван Фомич

250px|right
Павлов, Иван Фомич (25.06.1922, Костанай облусу — 12.10.1950) — советтик учкуч, майор (1948), эки жолу Советтер Союзунун Баатыры (04.02.1944Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому составу военно-воздушных сил Красной Армии» от 4 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 17 февраля (№ 10 (270)). — С. 1, 23.02.1945). 1943- жылдан КПСС мүчөсү. 

 1940-жылдан Советтик Армияда. 1942-ж. учкучтардын Чкалов аскер-авиация мектебин. 
 1949-ж. М. В. Фрунзе атындагы Аскер ака­демиясын бүткөн. 
 Улуу Ата Мекендик согушка 1942-жылдан катышып, Кали­нин, Борбор, 1-Прибалтика фронтторунда салгылашкан. 
 Жөнөкөй учкучтан эскадрильянын командирлигине чейин жеткен. 200дон ашык согуштук учуш жасап, жеке өзү душмандын 3 самолётун атыл түшүргөн. 
 Согуштан кийин авиация полкунун командачысы. Кызмат өтөп жүргөндө курман болгон. 
 Эки Ленин ордени башка 4 орден жана медалдар менен сыйланган. 
 Костонай шаарында бюсту оонотулган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. - 656 б.

Категория:Арип боюнча инсандар
Категория:Казакстанда туулгандар
Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Павлов Тодор Димитров

Павлов (жашырын аты — П. Досев) Тодор Димитров (14. 2. 1890. Македония — 8. 5. 1977, София) — болгар марксчыл философу, эстетик, адабият сынчысы, коомдук ишмер; акад. (1945). 

 Болгария ИАнын президен­та (1947—62), ардактуу президенти (1962-жылдан), БЭРдин Баатыры жана эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры. 1919- жылдан Компартиянын мүчөсү. 1966- жылдан БКП БКнын Саясий бюросунун мүчөсү. 
 София университетинин философиялык факультетин бүтүргөн. 
 1922-ж. «Младеж» («Молодёжь») газетасынын редакто­ру. 
 1924-жылдан БКП БКнын мүчөсү. 1925—29-ж. куугунтукталган. 
 1932— 36-ж. Москва тарых, философия адабият институтунда декан, Кызыл профессура институтунда проф. 
 1936-ж. Болгарияга кетип, фашизмге каршы күрөшкөн. 4941—44-ж. концлагерде болгон. 
 1946- жылдан София университетинин проф., Бол­гария ИАнын Филос. институтунун ди­ректору (1948—52 жанa 1960-жылдан). 
 Диалек. жанa тарыхый материализм, эстетика, тил ишмери, болгар элинин тарыхы жана филос. ойлору боюнча иштеген. 
 Лениндпн филос. мурастарын иштеп чыгууга катышкан. 
 Павловдун бир топ эмгеги тарых методологиясына арналган. Павлов искусстводогу бурж. концепцияларга каршы туруп, Болгарияда марксчыл адабиятын жанa сындын калыптанышына чоң салым кошкой. 
 Павлов бурж. философия, идеология, по­зитивизм, иррационализмге каршы активдүү күрөшкөн. 
 Павлов СССР ИАнын чет элдик мүчөсү (1947). Эки Ленин ордени, 5 Георгий Димитров ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория: Философия
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Павловдун физиологиялык окуусу

Павловдун физиологиялык окуусу - И. П. Павлов жанa анын окуучулары иштеп чыккан матер, физиол. окуу.

 Анын негизинде киши жанa айбанаттын жашоосу чөйрө менен карым-катнашта экени жөнүндө түшүнүк түзулгөн. 
 Павловго чейин физиологдордун көбү организмдин иши — органдардын ишинин суммасы, ар бир органдын иши — анын клеткаларынын ишинин суммасы, ал эми ар-бир клетканын негизги касиеттери туруктуу, ошондуктан чөйрөнүн агенттерине болгон организмдин реакциясы анын орган жанa клеткалардын туруктуулугу менен мүнөздөлөт дешкен. 
 Мындай метафиз. пикир физиол. изилдөөлөрдүн методикасын жанa алардын натыйжасын багыттаган.
 Павловго чейинки тамак сиңирүү физиологиясын изилдөө организмдин чөйрө менен байланышы жок абалда (наркоздо же борб. нерв системасынын жог. бөлүмдөрүн кесип алып таштаганда) өткөрүлүүчү. Мын­дай тажрыйбалар табиятта бирдиктүү организмдердин чейрө менен өз ара катнашынын мүнөздүү белгилерин жетишерлик көргөзө алган эмес. 
 Организмдин кадимки абалында өтүүчү физиол. процесстерди билүүнү И. П. Павлов жанa анын окуучулары гана ишке ашырган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физиология
Павлодар облусу

Павлодар облусу — Казакстанда 1938-ж. уюшулган облус. Административдик борбору — Павлодар шаары.

Павлодар областы республиканын түн.-чыгыш бөлүгүндө, Иртыш дарыянын ортоңку агымында, токойлуу талаа жана жарым чөл зоналарында жайгашкан. 
Клима­ты кескин континенттик, жайы кургак, ысык; июлдун орт. температурасы 20—22°С, январдыкы -17,5...-19,5°С. 
Жылдык жаан-чачыны 220—305 мм. Ири дарыясы — Иртыш. Иртыш дарыясынан Иртыш — Караганда каналы жана бир йене суу сактатыч, плотиналар курулган. 

Областта көл көп, көбү туздуу. Жеринин көпчүлүк бөлүгү айдоого айланган. 
Жаныбарлары: кемирүүчүлөр, карышкыр, түлкү, торгой, бөдөнө, өрдөк, чил ж. б. Көлдөрүндө балык көп.

400x400px|thumb
 Булактар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Казакстан географиясы‎
Категория:Казакстан облусттары
Палермо ташы

Палермо ташы - байыркы египет анналдарынын тексти чегилген дио­рит жалпак таштын сыныгы (43,5 X Х25 см). 

1877-жылдан Италиянын Палермо шаарындагы музейде (аталышы ушундан) сакталууда. 
Кыязы таштын эни 2 м, уз. 60 см болсо керек. Анын бир нече майда бөлүгү Каир жана Лондон музейлеринде. 
Анналдардын текста V династия тушунда (б.ч. 25-к.) чегилип, 6—7-кылымдарга тиешелүү. 
Палермо ташы Байыркы Египет хронологиясы боюнча фараондордун экономикалык аскердик жана диний саясаты жөнүндө баалуу маалыматтарга бай. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Баалуу таш
Палетка

Палетка (фр. palette — пластинка, жука калакча) — тунук кагазга, айнекке же целлулоид тактага өлчөмдө квадрат тор сызыктар. 
Анын жардамы менен пландагы жана картадагы аянттар ченелет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Пальгов

Пальгов Николай Никитич (1889 -1970, Алматы) — советтик физ. 

геог­раф, гляциолог. Казак ССР ИАнын акад. (1954-жылдан), теогр. илимд. доктору (1952), проф., Казак ССРинин илимге эмг. сиң. ишмери (1952), Ка­зак ССР ИАнын геогр. секторунун жетекчиси (1946—67), СССР геогр. коомунун ардактуу мүчөсү (1962- жылдан). Иле Ала-Тоосу, Жунгар Ала-Тоосу, Кунтей Ала-Too, Какшаал тизмеги ж. б. тоолордогу мөңгүлөрду изилдеген. Иле Ала-Тоосундагы мөңгу анын ысмы менен аталган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Окумуштуулар
Пальметта Багбанчылыгы

Пальметта Багбанчылыгы — мөмө дарагын өстүрүүнүн бир ыкмасы. 

 Мында мөмө дарагынын бутактары жасалма жол менен бир тарапка карата жайгаштырылат. 
 Батыш Евро­па өлклөрүндө мөмө дарагын кыйгач пальметта системасы менен өстүрүү кеңири тараган. Анын артыкчылыгы — меме дарак коюу, жыш тигилет да, кыйгач буталып, бийикт. 3—3,5 м бо­лот. 
 Дарак эрте мемелеп, жакшы тү­шүм берет (400—500 ц/га).
 Мында бак күр, түз, жумшак, нымдуу жерге дурус өсөт, кошумча азыкты көбүрөөк керектейт. Ага тез өсүүчү сорттор тандалат. 
 Мис., Боровинка, Ландсберг ренети, Апорт ж. б. Пальметта Багбанчылыгында 2—3 сорт алынып, 3—4 катардан, өз ара чаңдашуу жанa бышуу мезгплнне жараша жайгаштырылат. Көчөт эрте жазда отургузулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Багбанчылык
Пан (миф)

thumb|upright|Пан (1685).
Пан — байыркы грек мифологиясында токой жанa жайыт кудайы, бадачылар менен мергенчилерди колдоочу. 

 Мифте айтылгандарга Караганда Пан нимфалар менен тоо-токой аралап, чоордо ойноп-бийлеп жүргөн шайыр кудай болгон. 
 Байыркы гректер аны чачы, тырмак-башы өскөн, сакалдуу жанa куйруктуу жүдөө неме катары элестетишкен. 
 Ал адамдарда коркуу сезимин пайда кылган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Грек мифологиясы‎
Пан (коом)

Пан — феодализм жана Польша менен Литвада ошондой эле Окт. реолюциясына чейин Белоруссия менен Украинада помещиктер менен мырзалардын ысмына кошулуп айтылчу урматтоо сөзү. 

Аялдарга сыпайгерчилик көрсөтүү максатында Польшада азыр да «пани» (айым, бийкеч маанисинде) деген сөз кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория: Коом
Панама Элдик Партиясы

Панама Элдик Партиясы - ПЭП) 20-жылдардан бери иштеп келген айрым коммунисттик топтордун биригишинен 1930-ж. 4-апрелде негиздел­ген.
 
 1935-ж. Коминтернге кабыл алын­ган. ПЭП мыкты жетекчиликтин жоктугунан жана троцкизмдин таасиринен 1937-ж. таран, 1943-ж. кайра түзүлгөн. ПЭПтин 3-съездинде (1951) же­текчиликтин оңчул оппортунисттик саясаты сындалып, аны жактоочулар партиядан чыгарылган. 
 
 Ошол эле жылдагы ПЭПтин 4-съезди партиянын программасы менен уставын кабыл алып, партийный жаңы жетекчилерин шайлаган. 
 1953-жылдан жашырын иштесе да, ПЭП бошт. кыймылды, Панама каналын мамлекеттештирүү үчүн АКШга карты күрөштү улантууда. 
 ПЭП 1968-ж. аскер төңкөрүшүнөн кийин бийликке келген патриотчул маанайдагы аскер өкмөтүнүн саясатын колдойт.
 ПЭП делегациясы Коммунисттик жана жумушчу партиялардын эл ара­лык кеңешмелерине (1957, 1959 ж-а 1969, Москва) катышып, алардын документтерин жактырган. ПЭП демокр. централизм принцибинде курулат. 
 Жог. органы — съезд; анын аралыгында БК. Борб. органы — «Уни­дад» газетасы.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Саясий партиялар‎