Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Цокуренко Полина Абрамовна

Цокуренко Полина Абрамовна (1946-жылы, Украина, Днепропетровск шаары.) — пианист. Кыргыз Республикасынын эл артисти (2004), Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгексиңирген ишмер (1994).
 
 Беш жашынан фортепьянодо ойногон.
 М. Глинка атындагы музыкалык окуу жайын, Москвадагы Гнесивдер атындагы музыкалык-педагогикалык институтун бүткөн.
 17 жашынан өзү окуган музыкалык окуу жайынын хор дирижёру классында концертмейстер, балдардын музыкалык мектебинде, Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда иштеген.
 1970-ж. Фрунзеде өткөн Орто Азия республикаларынын жана Казакстанда өткөн конкурстардын лауреаты. Кыргыз улуттук консерваториясы ачылгандан бери фортепьяно кафедрасын жетектейт.
 1992-ж.балдардын Өнөр академиясын уюштурган.
 Кийин ал «Алтын шаты» деп аталды Цокуренко көп өлкөлөрдө концерт берген.
 Ардак грамоталар жана медалдар менен сыйланган.

Булактар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Цимбалы

Цимбалы (грек. cimbalon; лоляк.cymbaly) - кылдуу урма музыкалык аспап.
 
Кылдары зымдан жасалып, адатта жупталган болот. Добуш катары диатоникалык. Эки жыгач таякча менен ургулоодон добуш чыгат. Черткен учурлар да жолугат. Европада 16-кылымдан бери колдонулууда.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Циклдик түзүлүш

Циклдик түзүлүш (грек. kyklos -айланма, төгөрөк) - айтылуучу ойдун биримдиги менен байланышкан, бирок ар бири өз алдынча иштелип бүткөн бөлүктөрдөн турган музыкалык түзүлүш.
 
Циклдик түзүлүш негизги түрлөрү -сюита жана сонаталык-симфониялык цикл. Мында вокалдык, хордук Циклдик болушу мүмкун (мис., Шуберттин,Листтин чыгармалары). Циклдик түзүлүш белгилери эркин жана аралашма түрдөгү түзүлүштөрдөн да кезигет. Бири-бири менен түрдүү байланышта болгон чыгармалар (мис., «Нибелунг шакеги», киевдик былиналар ж. б.) да Циклдик түзүлүш аталышы мүмкүн.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Цанца

Цанца - африкалыктардын идио-фондор түркүмүндөгү музыкалык аспабы; өз тулкусунан добуш салуучу аспаптар (идиофондор) түрүнө кирет.
 
Ырды, бийди коштоого жана жекече күүлөрдү аткарууга ылайыкталган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Хучир

Хучир – монгол, буряттардын 4 кылдуу тартма музыкалык аспабы.
 
Уз. 870 мм. Кылдары адатта жибектен жасалып, жупталып күүлөнөт.
Эки бөлөк күүлөнгөн кылдардын добуш аралыгы квинтаны түзөт. Чарасы тегерек же 6_8 кырдуу болот. Элдик ырларды коштоодо жана аспаптык пьесаларды аткарууда колдонулат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Хур

Хур, моринхур(монгол. морин -жылкы, хур - кыл, добуш) - монголдордун эки кылдуу тартма музыкалык аспабы.
 
Жыгачтан жасалат. Капкагын жасоодо кээде тери колдонулат. Беренелери болбойт. Уз. 120 смге жетет. Кылдарына жылкынын жал-куйругу колдонулат. Аспаптык күүлөрдү аткарууда жана баатырдык эпикалык чыгармаларды коштоодо колдонулат.

thumb|200px|Хур
Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Хроматикалык гамма

Хроматикалык гамма - жарым тондук кыймылдын негизинде төмөн жана өйдө жылган добуштар тобу.
 
Бир кылка тегизделген добуш катарында Хроматикалык гамма добуштар тобу бардык тоналдуулуктарда бирдей мүнөзгө ээ.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Хроматизм

Хроматизм (грек. chromatos -түр, боёк) - жарым тон добушөлчөмдөрүнөн турган добуш аралыктар бирдиги, кичирейтилген жана чоңойтулган добуш аралыктары.
 
Обондорго, үндөштүктөргө ички чыңалууну, курчутулган мүнөздү тартуулайт

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Хренников Тихон Николаевич

Хренников Тихон Николаевич (1913-ж. т., Елец ш.) - орус композитору жана коомдук ишмер.
 
СССР эл артисти (1963), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1973).
Москва консерваториясын(1936-ж. В. Я. Шебалиндең композиция, Г. Г. Нейгауздан фортепьяноклассы боюнча) бүткөн.

1961-жылдан анда педагог (проф., 1966). Хренников орус классикасынын жана советтик музыканын салтын өнүктүруп, чыгармаларында орустун элдик жана советтик массалык ырлардын интонациясын кеңири пайдаланган. Анын музыкасы оптимизми, шаңдуулугу, ачык лиризм менен айырмаланат.

Хренников - айрыкча музыкалык жана драма театрлары үчүн жазган чыгармалары менен белгилүү.

Ал «Бороондо»(1939-ж. коюлган), «Фрол Скобеев»(1950), «Эне» (1957) операларын,«Жүз шайтан жана кыз» (1963), «Буурул түн» (1967) оперетталарын жана балдар үчүн «Биздин короо» (1970)балетин, спектаклге («Жок жерден чыккан дүрбөлөң», 1936; «Дон Ки-хот», 1941) ж. б., фильмдерге («Чоч-кочу кыз менен койчу», 1941; «Согуштан кийин саат алтыда», 1944 ж. б.)музыка, 3 симфония (1935, 1943.1973), фортепьяно (1933,1972),скрипка (1959, 1975), виолончель(1964) менен оркестр үчүн концерттер,ырлар жазган.
 
СССР Жогорку Советине (6-10 шайл.) депутат.
1948-жылдан СССР композиторлор союзунун ген. (1957-жылдан, 1991-ж. чейин биринчи) секретары.
 
Лениндик сыйл. (1974), СССР мамлекеттик сыйл.(1942, 1946, 1952, 1967) лауреаты. Үч Ленин ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Хоровод

Хоровод - славяндарда ж. б. элдерде кеңири тараган бийди, ырды,оюн-зоокту бириктирген жанр.
 
Хоровод көп кырдуу болуп, үрп-адаттык, оюн-зооктук, тегерек тарткан, ыр же аспаптык күүлөр менен коштолгон түрлөргө бөлүнөт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Хорнпайп

Хорнпайп (англ. horn - мүйүз;pipe - түтүк) –

1. Жыгачтан жасалган чымылдактуу музыкалык аспап. Шотландиялыктар менен уэлстиктерде кезиккен.
 
2. 15-19-кылымда кеңири тараган англис эл бийи. Ылдам мүнөздө.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Хорал

Хорал (лат. cantus choralis - хорырдоо) – Католик чиркөөсүндө аткарылуучу бир обондуу ыр.
 
Хорал римдик-католик чиркөөсүндө григориандык хорал деп аталса, реформаланган чиркөөдө протестандык хорал деп аталат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Хора

(молдав. хорэ) – хоровод түрүндө аткарылуучу молдаван, румындардын жалпы бийи.
 
Хоранын үчүлүштүү жай жана эки үлүштүү ылдам аткарылуучу түрлөрү кезигет. Хоранын жанрдык түрлөрү арбын.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Николай Холфин

Холфин Николай Сергеевич (1903, Москва - 1983, ошол эле жер) - орус бийчиси, балетмейстер.
 
Түркмөн ССРинин (1944), КыргызССРинин (1958) искусствого эмгек сиңирген ишмери.
1928-ж. Луначарский атындагы театр техникумунда, Москва драма балетинде (Н. С. Греминдин жетекчилиги менен ) окуган.

Холфин балетмейстер катары кыргыз жана түркмөн хореография өнөрүн өнүктүрүүгө кыйла салым кошкон.
 
Кыргыз опера жана балет театрында В. Власов менен В. Ференин «Анар» (1940), М. Раух-вергердин «Чолпон» (1948) балеттерин койгон.
 
Эки «Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Арам Хачатурян

Хачатурян Арам Ильич (1903, Тбилиси - 1978, Москва) - армян композитору, дирижёр, педагог жана музыкалык-коомдук ишмер. 

СССР эл артисти (1954), Армян ССР ИАнын акад. (1963),Социалисттик Эмгектин Баатыры (1973), искусство таануу илимдеринин доктору, проф.(1965).
 
Гнесиндер атындагы музыкалык техникумду (1929-ж. виолончель, композиция боюнча), Москва консерваториясын(1934, Н. Я. Мясковскийдин классы боюнча) бүтүргөн.

Хачатуряндын чыгармачылыгында аспаптык музыка өзгөчө орунга ээ.
Ал Кавказ жана Закавказье элдеринин музыкалык фольклорун чебердик менен пайдаланган. Анын чыгармалары фантазиясынын байлыгы, обондуулугу, темпераменттүүлүгү менен айырмаланат.

Хачатурян Армян ССРинин мамлекеттик гимнин(1944), «Гаянэ» (1942; 1-ред. 

«Бакыт»,1939), «Спартак» (1956, Кыргыз oпеpa жана балет теагрында 1969-ж. колган) балеттерин, 3 симфония, симфониялык поэмалар, бий сюиталарын, аспаптык чыгармаларды, кантаталарды, хорлорду, спектакль (М.Лермонтов, «Маскарад»: У. Шекс-пир, «Макбет», «Король Лир»; Н.Погодин, «Кремль куранттары» ж. б.) жана кинофильмдер үчүн музыка жазган.
 
 Ал дирижёр катары да белгилүү.1950-жылдан Москва консерваториясында жана Гнесиндер атындагы институтта сабак берген.
 1957-ж. СССР композиторлор союзунун секретары болгон.
 СССР Жогорку Советине (5-шайл.) депутат.
 Лениндик сыйл.(1959), СССР мамлекеттик сыйл. (1941,1943, 1946, 1950, 1971), Армян ССР мамлекеттик сыйл. (1965) лауреаты.
 Үч Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.

Категория:Арип боюнча инсандар
Категория:Арип боюнча композиторлор
Хасан-ахунов Нур Якубович

Хасан-ахунов Нур Якубович (1944-ж. т., Фрунзе ш.) - бийчи,балетмейстер-режиссёр, республикадагы туңгуч дунган хореограф, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти.
 
М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайынан педагог Г.Б. Даниярованын классынан окуган жана проф. У. Сарбагышевден бүтүргөн.
Кыргыз улуттук А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрында иштеген.
1969-ж. Москвадагы A. В. Луначарский атындагы ГИТИСтин (Россиялык театр өнөрү академиясын) «балетмейстер-режиссёр» адистиги боюнча 1975-ж. бүтүрүп, Уфа шаарындагы опера жана балет театрында, Алматыдагы жана Бишкектеги хореографиялык окуу жайында педагог-балетмейстер.
 
«Щелкунчик», «Маугли», «Чыңгыз-хандын ак булуту» ж. б. балеттерди, опералардагы бийлерди, кыргыз, орус, чет өлкөлүк композиторлордун музыкаларына концерттик номерлерди койгон. Алар ар кандай өкмөттүк жана гастролдук концерттерде аткарылууда.
 
Кыргыз улуттук консерваториянын хореография кафедрасынын доценти.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Фугетта

Фугетта ( - кичинефуга) - адатта фортепьяно, орган үчүн жазылган чакан фуга.
 
Фугага салыштырмалуу Фугетта композициялык жөнөкөйлүгү менен айырмаланат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Фуруйя

Фуруйя (венгр. furulya) - венгерлердии үйлөмө музыкалык аспабы.
 
Фуруйя узунунан бойлото кармалып ойнолуучу эки башы ачык чоорлор түрүнө кирет.
Аспаптын уз. 300-600 мм., 1 м. жеткен түрлөрү кезигет. Добуш өзгөртүүчү көзөнөктөрдүн саны 5-6. Көбүнчө койчулар колдонгон.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Фугато

Фугато (итал. fugato - фугага ок-шотуп) - ири көлөмдүү түзүлүштөгү чыгармалардын фуга экспозициясына түспөлдөш бөлүмү.
 
Фугато адатта полифониялык музыкадан четтөө менен аяктайт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Фуга

Фуга (лат. fuga -. жүгүрүү, ылдамагым) - полифониялык музыкадагы негизги жанр.
 
Фуга – иммитациялык контрапункт түзүлүшүнүн туу чокусу. Фуганын композициялык элементтери: тема, жооп, интермедия, стеретта ж.б. Фуга (экспозиция, өнүгүү жана жыйынтыктоочу) бөлүмдөрү кийин сонаталык түзүлүштүн өзөгүн, негизин түзгөн.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Фразировка

Фразировка (нем. phrasiering) - музыкалык фразаларды бири-биринен көркөмдүк мазмундук өзгөчөлүктөрү боюнча жиктөө.
 
Фразировка музыкалык чыгарманын өнүгүү логикасы менен шартталат. Фразировканын жеке өзүнө мүнөздүү өзгөчөлүгү ар бир аткаруучунун чеберчилигин аныктай алат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Фобурдон

Фобурдон (франц. faux-bourdon -күмендүу бас) - орто кылымдарда Батыш Европада кеңири тараган көпмаанилүү термин:
 
 а) органумдун төмөнкү добушу;
 б) дисканттын Англияда колдонулган төкмөлүк түрү;
 в) европа өлкөлөрүндө колдонулуучу композициялык ыкманын түрү;
 г) органдын добуш бийиктик чегинин аталышы.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Флюгельгорн

Флюгельгорн (нем. flugel - ка-нат, horn - мүйүз) - труба же кор-нет-а-пистон сымал жез үйлөмө музыкалык аспап.
 
Флюгельгорн алардан түтүгүнүн жоондугу жана улам кеңейип отурушу менен айырмаланат. Адатта жаз ансамблдеринде колдонулат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Флуэр

Флуэр - молдаван, румындардын узунунан бойлото кармап ойнолуучу эки башы ачык чоору.
 
Адегенде жыгачтан жасалган. Азыр темирден, пластмассадан ж. б. жасалат. Уз. 230-350 мм. 6 добуш өзгөртүү көзөнөктөрү бар. Диапазону 2 октава. Флуэрде бий жана ыр кайрыктары аткарылат

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Флояра

Флояра - карпаттык украиндер -гуцулдардын узунунан бойлото кармалып ойнолуучу эки башы ачык чоору.
 
Уз. 750-1000 мм. Добуш өзгөртүүчү көзөнөктөрүнүн саны 6.
Диапазону 3 октава. Сөөк коюу учурунда Флоярада аза күтүү күүлөрү жана койчулардын кайрыктары аткарылат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Флексатон

Флексатон (― «ийилген» жана ― «доубш» же «тон») – ийилген узун жалпак болот тасма.
 
Өз тулкусунан үн чыгаруучу аспаптар тобунакирет. Тасманын эки жагына узун зым бекитилип, учуна эки тоголок бүдүр тагылган. Аспапты силкилдете баштаганда эки тоголок бүдүр тасмага тынымсыз тийип, шамалдын улуп-уңшуганын элестеткен добуш берет. 20-кылымдын башынан тартып колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.

Категория:Музыка
Флажолетте

Флажолетте (франц. flageolet -бийик добуштар) - жекече тондор.
 
Флажолетте адатта кылдуу чертме же тартма музыкалык аспаптарда алынат. Ал үчүн кылдын 2, 3, 4, 5ке бөлүнүүчү жерлерин бармактар менен акырын басат. Флажолетте табигый жана жасалма болуп бөлүнөт. Кооздугу боюнча флажолет чоорлорунун добушуна окшош болгондуктан Флажолетте аталган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Флажолет

Флажолет (франц. flageolet - кичине чоор) - чакан ышкырык чоор түрү.
 
Эң бийик жана ичке добуштуу. Узунунан бойлото кармалып ойнолот.
17-18-кылымдарда кеңири тараган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Филармония

Филармония (грек. phileo -сүйөмүн, harmonia - үндөштүк, добуштук айкалыш) - айрым өлкөлөрдө концерттик уюмдун аталышы.
 
Филармония кыймылынын башаты 19-кылымдын биринчи жарымына тийиштүү. Филармония коомдору Европада жана Америкада пайда болуп, алгач алар симфониялык музыканы жайылтууга аракеттенген. Биздин өлкөдө Филармонияга мамлекеттик концерттик уюм катары музыкалык көркөм өнөрдү кеңири таратуу милдети жүктөлгөн. Мындан тышкары Филармония жаш аткаруучулардын адистик деңгээлинин, чеберчилигинин өсүшүнө көмөк көрсөтөт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Фигурация

Фигурация (лат. fıguratio - кейип, түзүлүш, кооздоо, гүлдөтүү) - музыкалык чыгарманын фактуралык иштетүү усулу.
 
Фигурациянын үч түрү кезигет: гармоникалык Фигурация – үндөштүктүн добуштарына негизделген обон кыймылы; мелодикалык Фигурация - үндөш-түккө кирген жана кирбеген добуштар кыймылдары; ыргактык Фигурация – тигил же бул ыргактык бирдиктеги добуш аралыктарынын, үндөштүктөрдүн кайталанышы.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Феферман Борис Вениаминович

Феферман Борис Вениаминович (1920-ж. т., Украина ССРи Александрия ш. - 1998, Бишкек ш.) - дирижёр, композитор. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1994).
 
 1964-жылдан СССР композиторлор союзунун мүчөсү.
 Ереван консерваториясынын симфониялык факультетинде дирижёрлук, Харьков консерваториясында хор дирижёру классында окуган.
 1951-ж. Кыргыз Республикасынын маданият министрлигинин чакыруусу боюнча Фрунзеге келип, К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде көркөм жетекчи жана башкы дирижёр болуп иштеген.
 
 Фефермандын демилгеси боюнча Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында эл аспаптар бөлүмү ачылган.
 1952-53-ж. бөлүмдү жетектеген.
 1958-ж. Москвада өткөн кыргыз адабияты менен искусствосунун он күндүгүнө катышкан.
 1960-ж. композиторлор Союзунун фольклордук кабинетин, В. Маяковский атындагы кыз-келиндер институтунун музыка жана ырдоо кафедрасын жетектеген.
 1972-82-ж. Кыргыз Мамлекеттик Б.Бейшеналиева атындагы искусство институтунун эл аспаптар кафедрасынын башчысы, проф. (1996).
 Феферман Атайдын «Маш ботой», «Ой, булбул», «кыз кербез» Ыбырайдын «Жаш тилек», «Көңүл эрчийт», «Паровоз», «Бозсалкын»Токтогулдун «Мырза кербез», «Орусча кайырма» аттуу күүлөрүн эл аспаптар оркестри үчүн иштеп чыккан.
 
«Асан-космонавт» балети, труба жана оркестр үчүн жазган концерттери,симфониялык бийи, балет сюитасы ж. б. ондогон камералык-аспатык чыгармалары «Маш ботой» аттуу увертюрасы, «Тоодо», «Токтогул келиши» симфониялык поэмалары бар.
 
Б. Кулболдиев, Д. Борбодоев менен бирге «Комузда ойноо» окуу китебин, М. Абдраев менен «Сольфеджио» окуу куралдарын жазган. Ж. Шералиевдин, Б. Эгинчиевдин 30, Ы. Тумановдун 20 күүсүн нотага түшүргөн. «Жаштар ай», «Айнагүл», «Ыбырайдын күүлөрү» деген ат менен жыйнактары чыккан.

«Ардак Белгиси» (1958)ордени, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Фестиваль

Фестивалдар (лат. festivus -көңүлдүү, майрамдык) — бир тематика менен бириккен майрамдык, салтанаттуу мүнөздө өтүүчү концерттер, театр оюндары цикли.
 
Адатта фестивалдар филармониялар, музыкалык коомдор, фирмалар же жеке кишилер тарабынан маданияттын, эс алуунун ири борборлорунда өткөрүлөт. Алгач фестивалдар 18-кылымда Англияда пайда болгон. 18-19-кылымдарда бүткүл Европага тараган. 20-кылымда эл аралык фестивалдар өткөрүлө баштаган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Категория:Фестивалдар
Фермата

Фермата (итал. fermata - токтолуу) - музыкалык чыгарманын аткарылышыл дамдыгынын токтолушу.
 
Адатта алылдамдык өлчөмүнө кирбеген бирдикте добуштардын же тыныгуулардын созулушу менен мүнөздөлөт. Фестивалдар нотанын, тыныгуунун же тактылык бирдиктин үстүнө коюлуучу атайын«тамга» менен белгиленет.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Фарандола

Фарандола (провансаль. faran-dole) - Провансаль эл бийи.
 
Ылдам мүнөздө, так басымдуу ыргакта аткарылат. Акыркы тактыларда триолдук кыймыл өкүм сүрөт. Көрсөтүлгөн эки өлчөм кезектешиши мүмкүн. Фарандол адатта чиркөө майрамдарында аткарылган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Фанфара

Фанфара (франц. fanfare) –
 
1.Кабар берүүчү жез үйлөмө музыкалык аспап. Фанфара добуш катары табигый добуштар тобунан турат. Салтанаттуу учурларда колдонулат.

2. Салтанаттуу же аскердик мүнөздөгү обон. Адатта мажордук үч үндүүлүктүн добуштарынан турат.
 
Фанфара операда, симфонияда ж. б. арбын кезигет.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Фальцет

Фальцет (итал. falso - жалган, калп эле) - жаак үн күчөткүчтөрү гана катышкан эркектердин эн бийик добуш регистри.
 
Фальцетте обертондор аз болгондуктан адаттагы ырчылык добушка салыштырмалуу ал жумшак, акырын угулат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка