Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Ломоносов шаары

thumb|Ораниенбаум.
Ломоносов шаары (1948-ж. чейин Ораниенбаум) – Орусиядагы шаар. Музей-корук. Ленинград облусунун аймагында, Финн булуңунун жээгинде жайгашкан пристань. Калкы 41,4 миң (1998). Полиграфия комбинаты («Парус» өндүрүш бирикмеси), автомобиль ремонттоочу, резина-техникалык буюмдар заводдору, тамак-аш, жеңил өнөр жай ишканалары иштейт. 18-кылымдын башында пайда болгон. Ак сарай-парк ансамбли (18-к.), барокко (1710–25) жана Кытай стилиндеги ак сарайлар (1756–62), рококо стилиндеги павильон (1762–74) сакталган. М. В. Ломоносовдун ысмынан аталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Орусия шаарлары
Хенри Уодсуорт Лоңфелло

Хенри Уодсуорт Лоңфелло (27. 2. 1807, Мэн штаты, Портленд – 24. 3. 1882, Массачусетс штаты, Кембриж) – америкалык акын, жазуучу. 

Боудойн коллежин бүтүрүп, Европадан (1826–29) окуусун аяктаган. Алгачкы ырлары 1820-ж. чыккан. Ыр, роман, поэма, новелла жана публицистикасында романтик катары согушка, кулчулукка, улуттук кастык менен эзүүгө каршы чыгып, буржуазиялык практицизмге жаратылышты жана өткөн замандын патриархалдык-пуритандык адеп-ахлагын каршы койгон. Индей жомокторун негиз кылып, финн эпосу «Калеваланын» үлгүсүндө индейлердин элдик баатыры жөнүндө «Гайават жөнүндө ыр» (1855) аттуу эпосту жазып, дүйнөгө атагы чыккан. «Жерлер жөнүндө ырлар» (1876–79) аттуу 31 томдон турган жыйнагын чыгарган. Анын «Кулчулук жөнүндө ырлары» Россиянын демократиялык чөйрөлөрүндө, айрыкча 19-кылымдын 60-жылдарындагы белгилүү чыгармалардан болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Инсандар
Категория:АКШ
Категория:Инсандар:АКШ
Категория:АКШ жазуучулары
Категория:Котормочулар
Лопарит

thumb|Лопарит.
Лопарит – татаал кычкылдар классчасындагы минерал. Химиялык формуласы (Na, Ce, Ca) (Ti, Nb, Ta) O3. Кара, көбүнчө кош кристаллдуу куб. Нефелиндүү сиениттерде жана пегматиттерде кездешет. Катуулугу 5,5–6,5; тыгыздыгы 4,6–4,9 г/см3. Сейрек жер элементтеринин, титан, ниобий танталдын кенташы.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Минералдар
Лорилер

thumb|Nycticebus bengalensis.
Лорилер (лат. Lorisidae) – чала маймылдар тукуму. Дене узундугу 22–26 смден 35–40 смге жетет. Куйругу кыска же узун, кээде жок болушу да мүмкүн. Манжасы бутак кармоого ыңгайланган. Көзү чоң, айрымдарыныкы тегерете кара алкак менен курчалып, ак сызык менен бөлүнгөн. Кулагы кичине. Тиричилигин түнкүсүн көбүнчө бакта өткөрөт. Бактын бутагын бекем кармап, башын же жонун төмөн каратып илинип турат. Күндүз жыгач оюгунда же калың жалбырак арасына уктайт. Ылгабай азыктанат. Бир аз топ түзүп, жалгыздан же түгөйү менен жүрөт. 1–2 бала тууйт, алар бир суткадан кийин эле бакка илинип жүрө алат. Лорилердин 2 тукумчасы, 4 уруусу, 11 түрү Түндүк Чыгыш Азияда, Африкада таралган.

 Колдонулган адабияттар 
 А. А. Алдашев. Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгү. - Бишкек, 1998. ISBN 9967-11-027-9
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Сүт эмүүчүлөр‎
Лос-Анжелес

thumb|Лос-Анжелес.
Лос-Анжелес шаары — АКШнын түштүгүндөгү ири порт шаар (жылына 25 млн т жүк ташылат). Калифорния штатынынын Тынч океандын жээгинде жайгашкан. 

Калкы 3,9 млн (2010; Чоң Анжелестики шаар айланасы менен 13 млн). Шаар түндүктөн түштүктү карай 80 кмге созулуп жатат. Эл аралык аэропорту бар. АКШнын батышындагы башкы экономикалык борбор. Авиа-космос, радиоэлектроника, машина куруу, аскер, химия, тамак-аш өнөр жай ишканалары иштейт. Шаардын аймагынан нефть казылып алынат. Кино өнөр жайынын жана видео бизнестин (Голливуд) башкы жана илимий-изилдөөнүн ири борбору. Үч университет (анын ичинде Түштүк Калифорния), музейлер (анын ичинде Лос-Анжелес графтыгынын табигый тарыхы жана искусствосу жана башка) бар. Шаарды суу менен камсыз кылуу үчүн Оуэн көлүнөн жана Колорадо дарыясынан суу алынат. Лос-Анжелесте X, XXIII олимпиа оюндары (1932, 1984) өткөрүлгөн. Шаардын четинде деңиздик климаттык курорт жайгашкан. 1781-ж. испандар тарабынан негизделген. 1848-ж. чейин Мексиканын курамында болгон. Туризм өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:АКШ шаарлары‎
Лосось сымалдар

thumb|Salmo marmoratus (Лосостор).
Лосось сымалдар (лат. Salmoniformes) – кылкандуу балыктар түркүмү. Бор мезгилинен белгилүү. Дене узундугу 2,5 смден 1,5 мге жетет. Өзөк скелети, баш сөөгү сөөккө толук айланган эмес. Үстүнкү жаагы жаак алдындагы жана үстүнкү жаак сөөктөрүнөн турат. Сүзгүчтөрүндө тикени жок. Курсак сүзгүчү 7–15 тарамдуу, жон сүзгүчү бирөө, анын артында көбүнүн май сүзгүчү бар. Түрпүсү циклоиддүү (тегерегирээк). Каптал сызыктары жакшы өөрчүгөн. 27 тукуму (лосостор, май канаттар, чортон балыктар, жылма баш балыктар жана башка) белгилүү. Алар тузсуз сууда, деңиз жээгине жакын, тереңде жашоочу жана өтмө балыктар. Түндүк жана Түштүк жарым шардын муздак, мелүүн жана тропик сууларында кездешет. Промыселдик мааниси чоң.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
 А. А. Алдашев. Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгү. - Бишкек, 1998. ISBN 9967-11-027-9

Категория:Балыктар
Лотарингия

thumb|Лотарингия.
Лотарингия – Франциянын түндүк-чыгышында Мозель дарыясынын алабындагы тарыхый аймак. Лотарингия аймагында Мозель, Мётр жана Мозель, Мёз, Вогезы департаменттери жайгашкан.

thumb|upright

Байыркы заманда Лотарингияда кельттер жашап, биздин заманга чейин 1-кылымдын орто ченинде аны римдиктер каратып, 5-кылымдын аягында Франк королдугуна караган. Франк мамлекети кулап, император Лотар Iнин жер бөлүүсүнөн кийин Лотарингия королдугу түзүлүп, 855– 900-ж. Рейндин ортонку жана төмөнкү агымында жайгашкан. Лотарингия анын биринчи королу (855–69) Лотар IIнин ысмынан аталган. 925-ж. герцогдук катары Герман королдугуна кирип, 959-ж. Лотарингия Төмөнкү жана Жогорку герцогдуктарга бөлүнгөн. 11–12-кылымда Төмөнкү герцогдук Лувен (12- кылымдын аягынан Брабант), Намюр, Лимбург жана башка графтыктарга бөлүнүп, ал аймактар кийин Бельгия менен Нидерланддын курамында калган. Жогоркусу 12-кылымдан баштап Лотарингия герцогдугу деп аталган. 9-кылымдын аягында феодалдык мамилелер калыптанып, 10–12-кылымда феодалдык бытырандылык башталган. Географиялык ыңгайлуу шартка байланыштуу Лотарингия немис жана француз королдорунун талашына туш болуп, формалдуу түрдө Ыйык Рим империясына баш ийсе да, 13-кылымдан баштап Франциянын саясий-экономикалык, маданий таасири күчөгөн. 15-кылымдын аягы же Франция менен Бургундиянын ортосундагы Лотарингия жана башка жерлер үчүн болгон Бургунд согуштарынан (1474–77) кийин Франциянын Лотарингиядагы таасири кыйла күчөп, герцогдор Рене IIнин (1473–1508) жана Антуандын (1508–44) тушунда Мозель, Маас аймактары караган. 16-кылымдын 2-жарымында Лотарингияны Францияга кошуу процесси башталып, Вестфалия тынчтыгы (1648) боюнча Мец, Туль, Верден Франциянын карамагына өткөн. 1697-ж. Лотарингия герцогдугу калыбына келтирилип, «Ыйык Рим империясынын» бир бөлүгү болуп калган. Вена тынчтыгына (1738) ылайык Лотарингия француз Станислав Лещинскийге түбөлүк берилип, ал өлгөн соң (1766) провинция катары Франциянын карамагына кирген. 1790-ж. Лотарингия Франциянын департаменти болуп, 1871-ж. Эльзас менен бирге Чыгыш Лотарингия Германияга кошулуп (к. Франкфурт тынчтыгы), Эльзас-Лотарингия империясы түзүлгөн. Версаль тынчтык келишими (1919) боюнча Лотарингия Францияга кайтарылып, 1940-ж. фашисттик Германия басып алып, 1944-ж. кайра Францияга берилген.

Нанси

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Франция
Лотостор

thumb|Nelumbo nucifera.
Лотостор (лат. Nelumbo) – эки үлүштүү өсүмдүктөр катары (Nelumbonales) жана жалгыз тукуму (Nelumbonaceaе). Сырткы кебетеси кумара гүлдүүлөргө окшош. Алардан чаңча бүртүгү, гинецейлери жана башка органдарынын түзүлүштөрү менен айырмаланат. Алардын түпкү теги жалпы болушу мүмкүн деп божомолдонот. Лотостор тукумунун 1 уруусу 2 түрү (жаңгакчалуу жана сары лотос) бар. Лотостордун жалбырагы ири, калкан сымал, суу үстүндө калкып жүрөт. Гүлү чоң, 2 жыныстуу жалгыз гүлү узун гүл сабагында жайгашкан, желекчелери менен энелиги көп. Мөмөсү конус сымал, бир нече жаңгакчалуу. Жаңгакчалуу лотос Түштүк-Чыгыш Азия, Түндүк-Чыгыш Австралия, Европанын түштүгүндө, Ыраакы Чыгышта кездешет, ал эми Закавказьеде сейрек кездешүүчү реликт түрү бар. Сары лотос Атлантика жээктеринде, Түндүк жана Борбордук Америкада, Гавайи, Ялта аралында өсөт. Булар тамак-аш, дары катары колдонулат. Лотостордо С витамини жана каучук болот. Уругу, тамыры, сабагы – малга тоют.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Өсүмдүктөр
Лотреамон

thumb|upright|Лотреамон.
Лотреамон (өз аты-жөнү – Изидор Дюкас, Ducasse; 4. 4. 1846, Монтевидео – 24. 11. 1870, Париж) – франциялык акын. «Мальдорордун ырлары» (1868–69) менен «Ырларында» (1870) 20-кылымда батыш европада поэзиянын өнүгүүсүндөгү карамакаршы тенденциялар алдын ала айкындалган.
thumb|upright|«Мальдорордун ырлары» биринчи жолу 1868-ж
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Франция жазуучулары‎
Категория:Туулгандар 1846-жылы
Категория:Өлгөндөр 1870-жылы
Лофотен аралдары

thumb|Лофотен аралдары.
Лофотен аралдары – Норвег деңизиндеги архипелаг. Скандинавия жарым аралынын түндүк-батыш жээгине жакын. Норвегиянын аймагы. Аянты 1,2 миң км2. Ири аралдары: Эствогёй, Вествоёй, Флакстадёйа, Москенесёйа жана башка. Рельефи тоолуу, бийиктиги 1161 мге чейин. Жээги аскалуу, фьорддуу, айрым жерлеринде жээк түздүктөрү бар. Нымдуу океандык климат мүнөздүү. Январдын орточо температурасы 0ᵒС чамасында, июлдуку 12ᵒС, жылдык жаан-чачыны 1000 ммден ашуун. Деңиз жээги тоңбойт. Тоолуу тундра, вереск бадалдары басымдуу. Балык (сельдь, треска) кармалат. Порту – Свольвер.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Аралдар‎
Категория:Норвегия
Лоян шаары

thumb|Лоян.
Лоян шаары – Кытайдын байыркы борбору. Лохе дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 1,4 млн (агломерациясы менен 1,6 млн; 2010).

Шаар биздин заманга чейин 1108-ж. негизделип, алгач Лои деп аталган. Бир нече жүздөгөн жылдар кытай династияларынын – биздин заманга чейин 770-жылдан биздин замандын 516-ж. чейин Чжоу (Ванчэн), биздин замандын 25-жылынан 220-ж. чейин Соңку Хань, 265–317-ж. чейин Батыш Цзинь, 386– 534-ж. Түндүк Вэйдин борбору болгон. Бийликте 7–10-кылымда Тан династиясынын өкүлдөрү болуп, императордун ак сарайы Лоянга көчүрүлгөн. 13- кылымда борбор Пекинге которулуп, Лоян уезддик шаар болгон. Шаардын экономикасы 1949-жылдан кийин тездик менен өнүгө баштаган.

Металл иштетүү, машина куруу, кебез-кездеме, тамак-аш, жыгаччылык өнөр жай ишканалары өнүккөн. Университет (эң байыркы), китепкана жана башкалар бар. Баймасы будда храмы (биздин замандын 68-ж. негизделген, Кытайдагы будда храмдарынын алгачкыларынан), Лунмынь үңкүр храмы (100дөн ашык үңкүрдөн турат) сакталган. Шаарга жакын Гуян (495–575), Биньян (500–523), Фынсянь (627–75) ири үңкүрлөр (ар биринде скульптуралар бар; бийиктиги 15 м болгон эң чоң Вайрочан будда статуясы) жайгашкан. Лоянда жана анын айланасында бир нече жолу археологиялык казуулар болуп, байыркы тургун-жайлардын калдыктары, көптөгөн таш табыттар табылган. Алардын негизинде 1958-ж. Лоянга жакын Гуанлинь кыштагында (мурдагы Гуань Юн храмында) музей уюштурулуп, баалуу экспонаттар коюлган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Шаарлар‎
Категория:Кытай
Луи-Филипп I

thumb|upright|Луи Филипп I.
Луи Филипп I (6. 10. 1773, Париж – 26. 8. 1850, Улуу Британия, Клэрмон) – Франция королу (1830–48). Бурбондор династиясынын Орлеан тукумунан. 18-кылымда Улуу Француз революциясынын учурунда атасы герцог Филипп Орлеанский Шартр герцог титулунан баш тартып, Эгалите фамилиясын алган. 1792-ж. австриялыктарга каршы француз революциячыл аскер күчү менен Вальми жана Жемапе кыштагынын алдындагы салгылашууга катышып, 1793-ж. кайра Австрия тарапка өткөн. Ал Швейцария, АКШ, Сицилия жана башка мамлекеттерде эмиграцияда жүрүп, 1814-ж. Францияга кайтып келген. 1830-ж. Июль революциясынын жеңиши менен «француз королу» деп жарыяланган. 1848-ж. Франциядагы революцияда Луи Филипп I Улуу Британияга качып, ошол жерден өлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Инсандар
Категория:Франция
Категория:Туулгандар 1773-жылы
Категория:Өлгөндөр 1850-жылы
Лукан Марк Анней

thumb
thumb|Pharsalia, 1740

Лукан Марк Анней (Lucanus, 39, Кордова – 65, Рим) – рим акыны. «Фарсалия же граждандык согуш жөнүндө» (Цезарь менен Помпейдин ортосундагы) деген он китептен турган тарыхый поэмасы императордук режимге каршы ак сөөктөрдүн жүргүзгөн күрөшүнө арналган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Инсандар:Италия
Александр Лукашенко

Алекса́ндр Григо́рьевич Лукаше́нко (30-август 1954, Копысь, Оршан району, Витеб облусу, Беларус ССР, ССРС) — мамлекеттик жана саясий ишмер, Беларусь Республикасынын президенти (1994-жылдан), өлкөнүн Куралдуу күч-төрүнүн башкы командачысы, Беларусь Республикасынын Коопсуздук кеңешинин төрагасы. А. А. Кулешов атындагы Могилёв педагогикалык институтун (1975), Беларуссия айыл чарба академиясын (1985) бүтүргөн. 1977–94-ж. советтик жана партиялык жооптуу кызматтарда иштеген. Беларуссия Жогорку кеңешинин эл депутаты (1990-жылдан). Лукашенконун демилгеси менен Беларуссия Коллективдүү коопсуздук жөнүндөгү келишим уюмуна мүчө (дек., 1993). Лукашенко Беларусь, Россия жана Казакстан өлкөлөрүнүн ортосундагы бажы уюму жөнүндөгү (январь, 1995) макулдашууга, Беларусь, Казакстан, Кыргызстан жана Россия мамлекеттеринин ортосундагы экономикалык жана гуманитардык чөйрөдөгү интеграцияны тереңдетүү жөнүндөгү келишимге (29. 3. 1996), Беларуссия, Россия, Казакстан, Кыргызстан жана Тажикстан мамлекеттеринин ортосунда Евразия экономикалык коомчулугун түзүү жөнүндөгү келишимге (10. 10. 2000) кол коюуга катышкан. 2009-ж. Беларуссия ЕСтин «Чыгыш өнөктөштүгү» программасына кирген.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Инсандар
Категория:Инсандар:Беларусь
Категория:Беларусь
Категория:Мамлекет башчылары
Категория:Саясатчылар
Категория:Президенттер
Категория:КПСС
Луксор

thumb|Луксор.
Луксор – Египеттеги музей-шаар. Нил дарыясынын (орто ченинде) оң өйүзүндө, Байыркы Египеттин борбору Фивынын калдыктарынын арасында жайгашкан. Калкы 488 миң (2010). Биздин заманга чейин 21–11-кылымда Египеттин борбору болгон. Аэропорту бар. Амон храм комплекси (15–13-к.; колоннадалары, статуялары жана сфинкс аллеялары менен) байыркы Фивынын урандылары менен бирдикте Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Луксор – эл аралык туризмдин ири борбору. Кол өнөрчүлүк (өзгөчө белек-бечкектер) өнүккөн. Айыл чарбалуулуу райондун борбору.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Африка шаарлары
Категория:Байыркы Египет‎
Патрис Лумумба

thumb|Лумумба (1960)

Лумумба Патрис Эмери (2. 7. 1925, Касан провинциясы, Оналуа – 17. 1. 1961, Катанга провинциясы) – конголук саясий жана коомдук ишмер. Конго Республикасынын улуттук баатыры (1966). Лумумба акын катары да белгилүү. Католик миссионерлер мектебин, Антверпен университетинин юридикалык факультетин бүткөн. 1950-жылдан саясатка катыша баштаган. Көз карандысыздык үчүн күрөшкөн Конго улуттук кыймылы партиясынын негиздөөчүсү жана жетекчиси (1958). Бельгиялык Конгого көз карандысыздык берүүнү чечкен Брюсселдеги (1960, янв.– февр.) «Тегерек стол» конференциясына катышкан. 1960-ж. июндан Конго Демократиялык Республиканын 1-премьер-министри болуп иштеген. Нечен ирет куугунтукка алынган. 1960-ж. сентябрда Конго кризисинин жүрүшүндө камакка алынып, Катангада (азыркы Шааба) мыкаачылык менен өлтүрүлгөн. 2002-ж. акталып, өкмөт Лумумбанын өлтүрүлгөндүгүнө байланыштуу анын үй-бүлөсүнөн жана конго элинен расмий түрдө кечирим сураган. 1961–92-ж. Москвадагы Эл достугу университети Лумумбанын ысымы менен аталган.
 Биографиясы 
1925-жылы 2 июлда Конголук коомдук жана саясий ишмер Патрис Эмери Лумумба Конгодо (Африкадагы өлкө) төрөлгөн. Ал Конго Демократиялык Республикасынын Биринчи премьер-министри, Улуттук баатыр, акын, Африка элдеринин боштондук күрөшүнүн символу болгон. 
Боштондук үчүн болгон аракеттеринин кесепетинде камакка алынган. Түрмөдө жатып саясатка мыйзам жолу менен аралашууну ойлойт да, бошонгондон кийин “Конгонун улуттук кыймылы” аттуу партиясын негиздейт. Шайлоодо партия жеңишке жетишип, ал Конгонун биринчи премьер-министри болуп дайындалган. 1960-жылы 7-июлда П.Лумумба СССР менен дипломатиялык мамиле курууга жетишет. Эки өлкөнүн ортосундагы достук мамилени бекемдөө үчүн Москвада анын атын жаңы ачылган Эл аралык достук университетине жана көптөгөн шаар көчөлөрүнө ыйгарууга чечим чыгарылат. 1960-жылы өлкөсүндөгү баш аламандыкка жол бергендиги үчүн Лумумба жумушунан бошотулуп, үй камагына алынган. Андан бир жыл өтпөй, 1961-жылы 17-январда каза тапкан.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978-9967-14-111-7

Категория:Инсандар
Категория:Конго Демократиялык Республикасы
Лу Синь

thumb|Лу Синь (1930).
Лу Синь (өз аты-жөнү – Чжоу Шужень; 25. 9. 1881, Шаосин – 19. 10. 1936, Шанхай) – кытай жазуучусу, публицист жана адабиятчы, азыркы кытай адабиятын баштоочу. 1930–36-ж. Солчул кытай жазуучуларынын лигасын башкарган. Нанкинь тоо-темир жол окуу жайын бүткөн (1902). Чыгармалары 1913-жылдан жарыялана баштаган. Лу Синьдин 1918-ж. жазылган «Жиндинин күндөлүгү» (1918) аттуу аңгемеси менен жаңы кытай адабияты башталат. «Чакырык» (1923), «Адашуу» (1926), «Арам чөптөр» (1927), «Кайрылбас махабатым», «Ысык шамал» (1925), «Жасалгалуу жапкычтын астында» (1926), «Жалган эркиндик тууралуу китеп» (1933) жана башка жыйнактардын автору. Лу Синь марксчыл эстетиканы пропагандалоого, дүйнөлүк прогрессчил, асыресе орус жана совет адабиятын таратууга чоң салым кошкон. «Кытай баяндама прозасынын кыска тарыхы» (1923) эмгеги – улуттук адабияттын демократиялык теги жөнүндөгү туңгуч саамалык. Лу Синьдин эмгектери дүйнөнүн бир нече тилине которулган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Арип боюнча жазуучулар
Категория:Кытай
Категория:Кытай жазуучулары‎
Лусон аралы

thumb|upright|Лусон.
Лусон аралы – Филиппин архипелагынын эң чоң аралы. Аянты 105,6 миң км2. Жээктери батышында жана түштүгүндө булуң-буйткалуу. Рельефине тоолордун, тоо аралык жана жээк түздүктөрүнүн татаал айкалышы мүнөздүү. Бийиктиги 2934 мге жеткен (Пулог чокусу) тоолор басымдуу. Аракеттеги жанартоолору (Майон жана башка) бар. Климаты субэкватордук муссондук; тез-тез тайфун болуп турат. Айлык орточо температурасы түндүгүндөгү түздүктөрдө 23–25ᵒС, түштүгүндө 27–29ᵒС. Жылдык жаан-чачындын өлчөмү 2000–3000 мм. Дайыма жашыл жана жалбырагы күбүлмө тропик токою, өрөөндөрүндө саванна өсүмдүктөрү өсөт. Жээк ойдуңдарында жана тоо аралык өрөөндөрүндө эл жыш отурукташкан. Шалы, кокос пальмасы, тамеки, жүгөрү, абака өстүрүлөт. Алтын, хромит, жез жана темир кенташтары бар. Лусондо Филиппиндин борбору – Манила шаары орун алган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Аралдар
Категория:Филиппин
Лхаса

thumb|Лхаса.
Лхаса – Кытайдын түштүк-батышындагы шаар. Азиядагы ламаизм дининин башкы диний борбору. Тибет автономия районунун административдик борбору. Тибет тайпак тоосунун этегинде, Жичу дарыясынын (Брахмапутра дарыясынын алабы) өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 3650 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 124,8 миң (2010). Жолдор тоому. Металл иштетип, курал жасоочу өнөрканалары, тактай тилүүчү, тери иштетүүчү ишканалары, дары-дармек заводу иштейт. Шаар 7-кылымда Тибет падышасы Сронцзангамбо тарабынан негизделген деп божомолдонот. Потала ак сарай-монастыр комплекси (Далай-ламанын баштапкы резиденциясы); оймо-чиймеленип кооздолгон алтын, жыгач, таштан жасалган айкелдери бар үч ак сарай жана монастырлар сакталган жана Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Лхасада геофизикалык обсерватория жана метеорология станциясы бар. Шаардын чет жакасында буудай, шалы айдалат. Бакчылык (кызыл өрүк, алма, алмурут) өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Шаарлар‎
Категория:Кытай
Лхаса келишими

thumb|Лхаса келишимине үчүн кол коюу аземи болду (1904)
Лхаса келишими (1904) – Улуу Британия Тибетке таңуулаган келишим. 1903-ж. Улуу Британия Тибетке каршы куралдуу интервенция баштап, 1904-ж. 7-сентябрда Лхаса шаарында Улуу Британия өкмөтүнүн өкүлдөрү менен Тибеттин ак сөөктөрү түзүшкөн. Ал боюнча Улуу Британия Ятунг, Гарток жана Гьянтзе шаарында бажысыз соода жүргүзүү укугуна ээ болуп, Тибет бийлиги Британия өкмөтүнүн макулдугусуз башка мамлекеттин өкүлдөрүн киргизбөөгө тийиш болгон. Мындан тышкары Тибетке 500 миң фунт стерлинг контрибуция салынып, аны төлөмөйүн Чумби өрөөнү Англиянын оккупациясында калган.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Саясат тануу
Льянос-Ориноко

thumb|Льянос (Колумбия‎).
Льянос-Ориноко (Lianos del Orinoco) – Түштүк Американын түндүк-чыгышындагы табигый аймак. Колумбия менен Венесуэлага карайт. Ориноко дарыясынын сол жээгинде; Анд тоолору, Гвиана бөксө тоосу менен Гуавьяр дарыясынын (түштүгүндө) аралыгында жайгашкан. Узундугу 1400 км, жазылыгы 400 км. Түздүктүү рельеф басымдуу. Климаты субэкватордук, ысык, жайы нымдуу, кышы кургак (жылдык жаан-чачыны 1000–1600 мм). Саванна өсүмдүктөрү өсөт. Экстенсивдүү мал чарбасы (бодо мал) өнүккөн. Жүгөрү, шалы, гозо жана башка айдалат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Түштүк Америка