Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Жон Арчибалд Уилер

thumb|upright|Жон Уилер (1985).
Жон Арчибалд Уилер (англ. John Archibald Wheeler; 1911-жылы 9-июль – 2008-жылы 13-апрель) – америкалык физик-теоретиги. Уилер согуштан кийинки АКШнын жалпы салыштырмалуулук теориясына болгон кызыкчылыгын кайрадан пайда болуусуна жооптуу болгон. Уилер Нильс Бор менен бирге өзөктүк бөлүнүүлөрдүн негизги принциптерин түшүндүрүү боюнча чогуу иштеген. Грегори Брейт менен кошо Уилер Брейт-Уилер процессинин концептин иштеп чыгарган. Уилер 20-кылымдын башында алдын ала айтылган гравитациялык кыйроо объектилерин "кара туңгуюк" деп атаган, ошону менен окумуштуу "кванта көбүк", "нейтрондордун акырындатуусу", "момолой ийини", "маалыматтан зат" сыяктуу терминдерди ойлоп тапканы менен жана "бир электрондук аалам" жоромолу менен таанымал.

Уилер докторк окумуштуулук даражасын Карл Герцфельд жетекчилиги астында, Жонс Хопкинс университетинде алган, ошондой эле ал Брайт менен Бордун жетекчилиги астында Улуттук изилдөө уюмунун мүчөлүгүндө окуган. 1939-жылы Уилер Бор менен бирге бөлүнүүнүн механизмин чечмелеш үчүн суюк тамчы моделин колдонуп макалалардын сериясын жазган. Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда окумуштуу Чикагодогу Манхэттен долбоорунун металлургиялык лабораториясында иштеген, ошол жерде ал өзөктүк реактор боюнча долбоорун иштеп чыкканга жардам берген, кийин ал Ричленд шаарындагы (Вашингтон штаты) Хэнфорд комплексинде DuPont компанияга реакторлорду курууга жардам береген. Уилер согуш аяктаган соң Принстонго кайткан, 1950-жылдардын башында суутек бомгасынын иштеп чыгаруу жана куруусуна жардам берип мамлекеттик кызматта иштеген.

Уилер Принстон университетинин профессору катары 1938-жылдан баштап ардактуу эс алууга кеткен 1976-жылы чыкканына чейин иштеген. Окумуштуу Принстон университетинин башка физика бөлүмдөрүнүн профессорлоруна караганда 46 илимдин докторлорун жетекчиси болгон.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1911-жылы
Категория:Өлгөндөр 2008-жылы
Виктор Вайскопф

thumb|Виктор Вайскопф (1943-1945).
Виктор Фредерик "Вики" Вайскопф (англ. Victor Frederick "Viki" Weisskopf; 1908-жылы 19-сентябрь – 2002-жылы 22-апрель) – Австрияда туулган америкалык физик-теоретиги. Вайскопф өзүнүн доктор окумуштуулук даражасын алгандан кийинки эмгегине Вернер Гейзенберг, Эрвин Шредингер, Вольфганг Паули жана Нильс Бор жардам берген. Экинчи дүйнөлүк согушу учурунда окумуштуу Лос-Аламосто Манхэттон долбоорунун теориялык тобунун лидери болгон, кийинчирээк ал өзөктүк куралдардын жайылуусуна каршы чыккан.

 Өмүр таржымалы 

Вайскопф Венада жөөттөрдүн үй-бүлөсүндө туулган, 1931-жылы Германиядагы Геттинген университетинде физика илиминин доктор окумуштуулук даражасын алган. Вайскопфтун физика илимине болгон шыктуулугу аны атомду изилдеген окумуштуулар менен чогу иштөөгө алып келген, алардын ичинен Нильс Бор өзгөчөлөнөт, ал Копенгагендеги өзүнүн институтунда окумуштуунун жетекчиси болгон. 1930-жылдардын аягында Вайскопф жөөт болгонунан улам Европадан чыгуусу керектигин түшүнө баштаган. Бор окумуштууга АКШда кызмат ордун табуу менен жардам берген.

Вайскопф Макс Планк медалына 1956-жылы татыган, 1972-жылы ага Чино дель Дука сыйлыгы ыйгарылган. Окумуштуунун башка сыйлыктары: АКШнын улуттук илимий медалы (1980), Вольф сыйлыгы (1981) жана Улуттук илимий академиясынын Public Welfare Medal медалы (1991).

Вайскопф Улуттук илимий академиянын мүчөсү болгон. 1960-61-жылдар арасы American Physical Society коомчулугунун жана 1976-79-жылдар арасы Американын искусство жана илим академиясынын президенти болгон.

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 
Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:Австрия окумуштуулары
Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1908-жылы
Категория:Өлгөндөр 2002-жылы
Жозеф Хотон Тейлор кич.

thumb|upright|Жозеф Хотон Тейлор (2008).
Жозеф Хотон Тейлор кич. (англ. Joseph Hooton Taylor Jr.; 1941-жылы 29-март) – америкалык астрофизик, Рассел Алан Халс менен бирге "гравитациянын жаңы изилдөө мүмкүнчүлүктөрүн ачкан пульсардын жаңы түрүн" ачканы үчүн физика жаатындагы "Нобель" сыйлыгынын ээси болгон.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сүйүүчүлөр радиосу 
Жо Тейлор сүйүүчүлөр радионун уруксат күбөлүгүн биринчи жолу өспүрүм кезинде алган, ошону менен жаш Тейлордун радиоастрономияга кызыкчылыгы пайда болгон. Тейлор сүйүүчүлөр радионун начар сигналдуу радио байланыш тармагында таанымал, ошону менен Байланыш боюнча федералдык комиссиясы окумуштууга K1JT чакыруучу үн белгисин тапшырган. Мындан мурда Тейлор K2ITP, WA1LXQ, W1HFV жана VK2BJX (кийинчирээк Австралияда) чакыруучу үн белгилерин ээлечү. Тейлордун сүйүүчүлөр радио жетишкендиктерине 2010-жылдын апрелинде тоо экспедициясы кирет, анда окумуштуу Arecibo радио телескобу аркылуу ЕМЕ байланышын бүткүл дүйнө жүзүндөгү сүйүүчүлөр радиого үн, Морзе коду жана санарип байланышы менен өткөргөн.

Тейлор активдүү түрдө бир канча компүтердик программаларды жана байланыш протоколдорун өнүктүрүүдө, алардын ичине WSJT ("Weak Signal/Joe Taylor"; кырг. "начар сигнал/Жо Тейлор"), башка сүйүүчүлөр радиосу менен чоң аралыкта байланышты камсыз кылган берүүчү жана кабылдоочу радио менен бирге көмпүтердик маалымдолорду пайдаланган программалык камсыздоо жана протоколдор пакеттер кирет. WSJT ЕМЕ, метеордук чачындар жана башка сигнал/үндүн ортосундагы төмөн катышы болгон жолдор сыяктуу көнүм болбогон радио байланыш ыкмалардын жардамы менен кыска маалымдоолорду берүүгө жөндөмдүү. Ал ошондой эле төмөн күч берүүчү өтө алыс берүүлөрдү аткарууга жөндөмдүү.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Астрономдор
Категория:Физиктер‎
Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1941-жылы
Риазуддин

thumb|Риазуддин.
Риазуддин (англ. Riazuddin, ошондой эле Риаз-Уддин, урду тилинде: رياضالدين;‎ 1930-жылы 10-ноябрь – 2013-жылы 9-сентябрь) – элементардык бөлүкчөлөрдүн физикасы жана өзөктүк физика жаатында илимий иштерин жүргүзгөн белгилүү жана көрүнүктүү пакистандык физик-теоретиги. Риазуддин Пакистандын эң мыкты окумуштуусу, ал Пакистанда жана чет мамлекеттерде кеңири таанымал. 1958-жылы илимий изилдөөлөрүн баштаган Риазуддин Пакистанда өзөктүк куралдарынын өнүгүүсүнө жана атомдук кармап туруулардын өнүгүүсүнүн алгачкы пионерлерлеринин бири жана ардактуу окумуштуу катары эсептелет. 1974-1984-жылдар арасы Риазуддин Pakistan Atomic Energy Commission (PAEC) комиссиясынын Теориялык физика тобунун башчысы болгон. Риазуддин физика жаатындагы "Нобель" сыйлыгынын ээси Абдус Саламдын жалгыз окуучусу болгон.

Риазуддин эл аралык жана алдыңкы катардагы изилдөөлөрүн Теориялык физиканын эл аралык борборунда, Pakistan Atomic Energy Commission (PAEC) коммиссиясында, Өзөктүк изилдөөлөр боюнча европалык уюмунда жана Дарсбери лабораториясында өткөзгөн, ошол илимий нституттарда окумуштуу математика жана физика жаатындагы маанилүү макалаларын жарыкка чыгарган. Окумуштуу Пакистандагы билим берүү системасында маанилүү роль ойногон, ошондой эле ал Пакистандын илимий жактан өсүүшүнө жардам берген. Риазаддин кванта мезаника жана элементардык бөлүкчөлөрдүн физикасы жөнүндө бир канча китеп жазган. Кийинчирээк окумуштуу Илим жана технология улуттук университетине теориялык физика илими боюнча атайын чакырылган профессор катары кошулган. 2004-жылдан өлүмөнө чейин окумуштуу Pakistan Institute of Engineering and Applied Sciences (PIEAS) институтунун башкаруучулар кеңешинин мүчөсү болгон.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Физиктер‎
Категория:Пакистан окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1930-жылы
Категория:Өлгөндөр 2013-жылы
Хүберт Ривз

thumb|Хүберт Ривз, 2014.
Хүберт Ривз, Квебек улуттук орденинин ээси (англ. Hubert Reeves; 1932-жылы 13-июль) – Франция жана Канаданын астрофизиги жана илим жайылтуучусу.

 Өмүр таржымалы 

Ривз 1932-жылы 13-июлда Монреальда туулган, бала кезинде окумуштуу Лери шаарында да жашаган. Ривз Монреальдагы Collège Jean-de-Brébeuf аталышындагы кадырлуу мектепке барган. Ривз 1953-жылы Монреаль университетинде физика адистиги боюнча бакалавр даражасын алган, 1956-жылы болсо ал Макгил университетинде "Суутек жана гелий ичинде позитронийдин түзүлүшү" (англ. "Formation of Positronium in Hydrogen and Helium") аталышындагы бүтүрүүчү иши менен магистр даражасын алган, ал эми 1960-жылы Корнелл университетинен философия илимдеринин доктору болуп чыккан. Окумуштуунун доктордук диссертациясынын аталышы "Орточо жарыктагы өзөктөр катышкан термоөзөктүк реакциясы" (англ. "Thermonuclear Reaction Involving Medium Light Nuclei").

 Илимий ишмердиги 

1960-1964-жылдар арасы Ривз Монреаль университетинде физика сабагынын ага окутуучусу жана NASA агентствосунун кеңешчиси. 1965-жылдан бери Centre national de la recherche scientifique изилдөөлөр борборунун жетекчиси.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Франция окумуштуулары
Категория:Канада окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1932-жылы
Рожер Пенроуз

thumb|Рожер Пенроуз (2005)
Сэр Рожер Пенроуз (англ. Sir Roger Penrose; 1931-жылы 8-август) – англиялык математикалык физик, математик жана философ. Оксфорд университетинин Математика институтунун Рус Болл атындагы математика бөлүмүнүн ардактуу профессору, Уодхэм-колледждин ардактуу мүчөсү.

Окумуштуу математикалык физика жаатындагы жалпы салыштырмалуулук теориясына жана космология илимине салым кошкон эмгектери аркылуу таанымал. Пенроуз бир канча сыйлыктарга ээ, алардын ичине ааламды түшүнүүгө салым кошкону үчүн Стивен Хокинг менен бөлүшкөн физика жаатындагы Вольф сыйлыгы (1988) кирет.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

Пенроуз илимге салым кошкону үчүн көптөгөн сыйлыктарга ыйгарылган. 1972-жылы окумуштуу Королдук коомчулуктун мүчөлүгүнүн илимий мүчөсү болгон. 1975-жылы Ствен Хокинг жана Пенроуз чогуу Королдук астрономия коомчулугунун Эддингтон медалына ээ болгон. 1985-жылы ал Королдук коомчулугунун Королдук медалына ээ болгон. 1988-жылы Стивен Хокинг менен бирге физика жаатындагы Вольф сыйлыгына ээ болгон. 1989-жылы Британиянын физика институтунун Дирак медалына жана сыйлыгына ээ болгон. 1990-жылы Пенроуз Альберт Эйнштейн атындагы коомчулуктун окумуштуунун эмгектери менен байланган көрүнүктүү иштери үчүн Альберт Эйнштейн медалына ээ болгон. 1991-жылы окумуштуу Лондондогу математика коомчулугунун Naylor Prize сыйлыгына ээ болгон. 1992-1995-жылдар арасы ал Жалпы салыштырмалууулук теория жана гравитациянын эл аралык коомчулугунун президенти болгон. 1994-жылы Пенроуз илимге кызмат кылганы үчүн рыцардык наамына сыйланган. Ошол эле жылы окумуштуу Бат университетинин ардактуу доктор окумуштуулук даражасы менен сыйланган. 1998-жылы ал АКШнын улуттук илимий академиясынын чет элдик кесиптеши болуп шайланган. 2000-жылы окумуштууга Order of Merit ордени ыйгарылган.

 Шилтемелер 

Категория:Физиктер‎
Категория:Математиктер‎
Категория:Британия окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1931-жылы
Рудольф Мессбауэр

thumb|upright|Рудольф Мессбауэр.
Рудольф Лүдвиг Мессбауэр (нем. Mößbauer; 1929-жылы 31-январь – 2011-жылы 14-сентябрь) – 1961-жылы физика жаатындагы Нобель сыйлыгына татыган 1957-жылкы кетенчиктөөсүз өзөктүк резонанстык флюоресценсиянын ачылышы менен таанымал болгон немис физиги. Бул эффект Мессбауэр эффектиси деп аталган, ал Мессбауэр спектроскопиясынын негизи болуп эсептелет.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

Мессбауэр Мүнхенде туулган жана Мүнхен техникалык университетиде физика адистигин окуган. Окумуштуу дипломдук ишин Хайнц Майер-Лейбниц теориялык физика лабораториясында даярдап 1955-жылы университетти аяктаган. Кийин ал Гейдельбергтеги Макс Планк атындагы медицина изилдөөлөрдүн институтуна окууга өткөн. Институт кайсы бир университеттин жааматына кирбегенинен улам доктор окумуштуулук даражасын берүүгө укугу жок болгон, Мессбауэр Майер-Лейбництин жетекчилиги астында жүрүп, 1958-жылы Мүнхенде кандидаттык сынагын бергенинен соң, Майер-Лейбниц окумуштуунун диссертациясынын официалдуу кеңешчиси болгон.

Доктордук диссертациясын даярдап жатканында окумуштуу гамма-шоолалардын кетенчиктөөсүз өзөктүк резонанстык флюоресценсиясын 191 иридийде тапкан, кийин ал Мессбауэр эффектиси болуп аталган. 1960-жылы, Роберт Паунд менен Глен Ребка Жердин гравитациялык талаасындагы гамма-шооланудагы кызыл жылышууну Мессбауэр эффектиси аркылуу далилдегендери менен соң окумуштуунун атак-даңкы өзүнүн туу чокусуна жеткен. Ушул Паунд-Ребканын эксперименти Альберт Эйнштейндин жалпы салыштырмалуулук теориясынын эң биринчи так эксперименталдык сынагы болгон. Бирок Мессбауэр эффектисинин узак мөөнөттүү маанилүүлүгү анын Мессбауэр спектроскопиясынын колдонуусунда табылат. Рудольф Мессбауэр Роберт Хофштадтер менен бирге 1961-жылы физика жааматындагы "Нобель" сыйлыгына татыган.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:Германия окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1929-жылы
Категория:Өлгөндөр 2011-жылы
Мишель Майор

thumb|Мишель Майор.
Мишель Майор (англ. Michel G.E. Mayor; 1942-жылы 12-январь) – Лозаннада туулган швейцариялык астрофизик, Женева университетинин астрономия бөлүмүнүн ардактуу профессору. Окумуштуу 2007-жылы официалдуу түрдө бааракыга чыкканына карабастан ал Женева обсерваториясынын илимий кызматчысы катары иштеп келет. 2010-жылы Майор Viktor Ambartsumian эл аралык сыйлыгынын кош-жеңүүчүсү болуп 2015-жылы Киото сыйлыгынын толук укуктуу жеңүүчүсү болгон.

Дидье Кело менен бирге окумуштуу 1995-жылы 51 Pegasi күн сымал жылдыздын айланасында табылган 51 Pegasi b алгачкы экзопланетасын ачкан.

Окумуштуу 1966-жылы Лозанна университетинде физика адистиги боюнча магистр даражасын алган, ал эми 1971-жылы Женева обсерваториясында астрономия илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын алган. Доктордук диссертациясынын ичине "Күн айланасындагы жылдыздардын кинематикалык касиеттери: галактикалык спиралдык түзүлүш менен мүмкүн болгон мамилелештик боюнча эссе" (англ. "Essay on the kinematical properties of stars in the solar vicinity: possible relation with the galactic spiral structure") кирген.

Окумуштуу Кембридж университетинин Астронимия институтунда кыска мөөнөт ичинде окуган, ошодой эле ал Чилидеги Европалык түштүк обсерваториясында жана Гавайи университетиндеги Астрономия институтунда илимий иштер үчүн берилүүчү тыныгуусун өткөргөн.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Астрономдор‎
Категория:Швейцария окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1942-жылы
Фридрих Хирцебрух

thumb|upright|Фридрих Хирцебрух.
Фридрих Эрнст Петер Хирцебрух (англ. Friedrich Ernst Peter Hirzebruch; 1927-жылы 17-октябрь – 2012-жылы 27-май) – немис математиги, топология, комплекстүү ар түрдүүлүк жана алгебралык геометрия сыяктуу тармактарда иш жүргүзгөн окумуштуу, өз заманынын көрүнүктүү фигурасы. Окумуштуу "согуштан кийинки Германиянын эң көрүнүктүү математиги" деп аталган.

 Өмүр таржымалы 
thumb|upright
Хирцебрух 1927-жылы Хаммда (Вестфалия) туулган. 1945-1950-жылдар арасы ал Вильгельм атындагы Вестфаль университетинде окуган, бир жылы Цүрихтеги швейциялык федералдык технология институтунда билим алган.

 Сыйлыктары 

 Хирцебрух көптөгөн сыйлыктардан тышкары 1988-жылы Математика жаатындагы Вольф сыйлыгына жана 1989-жылы Н. И. Лобачевский атындагы сыйлыкка ээ болгон.
 1996-жылы Жапониянын өкмөтү окумуштууга Order of the Sacred Treasure орденин ыйгарган.
 Хирцебрух 1999-жылы Альберт Эйнштейн медалын утуп алган, 2004-жылы Кантор медалына татыган.
 Хирцебрух көптөгөн илимий коомчулуктардын жана академиялардын мүчөсү болгон, алардын ичинде: АКШнын улуттук илимий академиясы, Орусиянын илимий академиясы, Лондондогу королдук коомчулугу жана Франциянын илимий академиясы. 1980-81-жылдар арасы окушуштуу биринчи жолу Sackler Distinguished Lecture лекциясын Израильде окуган.

 Илимий ишмердиги 
...

 Шилтемелер 

Категория:Математиктер‎
Категория:Германия окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1927-жылы
Категория:Өлгөндөр 2012-жылы
Марри Гелл-Ман

thumb|Марри Гелл-Ман (2012).
Марри Гелл-Ман (англ. Murray Gell-Mann, айтылышы: /ˈmʌri ˈɡɛl ˈmæn/; 1929-жылы 15-сентябрь) – 1969-жылы жөнөкөй бөлүкчөлөр теориясы боюнча изилдөөлөрүн жүргүзгөнү үчүн физика жаатындагы Нобель сыйлыгына ээ болгон америкалык физик. Гелл-Ман Калифорния технология институтунун Роберт Эндрүс Милликен атындагы теориялык физика илиминин ардактуу профессору, Санта-Фе институтунун кош-негиздөөчүсү жана илимий кызматчысы, Нү-Мексико университетинин физика жана астрономия бөлүмүнүн профессору жана Түштүк Калифорния университетинин физика жана медицина бөлүмүнүн президенттик профессору.

Гелл-Ман 1972-жылы Гуггенхайм стипендиясынын илимий мүчөсү катары бир канча убакыт CERN изилдөө институтунда короткон.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

Гелл-Ман Жорж Цвейгтен өзүнчө, биринчи жолу адрондордун SU(3) ароматына аныктоо берип адрондордун кварк бөлүкчөлөрүн тажрыйбага жайылткан. Учурда бул аромат жеңил кварктардын негизинде болгон, изотопик спинди бир түрдүүлүктү кошуу үчүн кеңейткен окумуштуунун кванта саны катары түшүндүрүлөт.

Ричард Фейнман менен бирге Гелл-Ман начар өз ара аракеттешүүнүн V−A теориясын ачкан. 1960-жылы окумуштуу кадимки алгебраны туруктуу динамикалуу теория жок болгонунда кварк модельдерден алдын ала аракеттерди чыгаруу үчүн симметриялардын системалуу колдонуу ыкмасы катары көрсөткөн. Бул ыкма Стандартуу модельдин (SM) иштеп чыгуусунун негизинде жаткан жалпы жөнөкөй бөлүкчөлөрдүн жөнөө пункту болгон жана модельден көз карандысыз болгон эксперимент аркылуу аныкталган sum rules формуласына алып келген.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер
Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1929-жылы
Маркус Фирц

thumb|upright|Маркус Фирц (1937).
Маркус Эдуард Фирц (англ. Markus Eduard Fierz; 1912-жылы 20-июнь - 2006-жылы 20-июнь) - кванта теория, бөлүкчөлөрдүн физикасы жана статистикалык механиканын өнүгүүлөрүнө салым кошкону менен жана Паули теоремасын так жазганы менен таанымал болгон швейцариялык физик. Окумуштуу 1979-жылы Макс Планк атындагы медалына татыган, ал эми 1989-жылы баардык эмгектери үчүн Альберт Эйнштейн медалы менен сыйланган.

Фирцтин атасы, Ханс Эдуард Фирц Geigy компаниясында химик катары иштеген, кийинчирээк Цүрихтеги швейциялык федералдык технология институтунда профессор болгон, апасы Линда Фирц-Дэвид болгон. Фирц Цүрихтеги Realgymnasium окуу жайында билим алган. 1931-жылы келечектеги окумуштуу Геттингенде, Герман Вейль сыяктуу чыгаан математиктердин лекцияларын угуп билим алган. 1933-жылы Фирц Цүрихке кайтып ETH институтунда Вольфганг Паули менен Грегор Вентцельдин жетекчилиги астында физика адистигин окуган. 1936-жылы "кванта электродинамикадагы инфра-кызыл шоолалардын кыйроосу" боюнча диссертация жазып доктор окумуштуулук даражасын алган. Кийин окумуштуу Лейпцигте жашаган Вернер Гейзенбергтин жанына барган, андан кийин, 1936-жылы Цүрихте, Фирц Вольфганг Паулинин жардамчысы болгон. 1939-жылы хабилитация даражасынын диссертациясында окумуштуу эрки менен жүргүзүлгөн айлануулары (масса менен жана массасыз) менен релятивисттик талааларды изилдеп эркин талааларга колдонулган Паули теоремасын далилдеген. Окумуштуунун кванта электродинамика тармагындагы изилдөө иштери уланган.Эрки менен жүргүзүлгөн айлануулар менен релятивисттик талаалар боюнча эмгеги кийин супергравитацияда маанилүү роль ойногон. Окумуштуу 1940-жылы Базелде Privatdozent болгон, ал эми 1943-жылдан тартып доцент окумуштуулук наамга ээ болгон. 1944-1959-жылдар арасы Базелде теориялык физика боюнча профессор болгон. 1950-жылы Фирц Принстондогу Перспективдик изилдөө институтунда иштеген, ал жерде окумуштуу Рес Жост менен таанышкан. 1959-жылы Женевадагы CERN изилдөө институтунун теориялык физика бөлүмүндө бир жыл башчы болуп иштеген, 1960-жылы ETH институтунда, ага окутуучу Паулинин ордун баскан. 1977-жылы кадырдуу профессор болуп ардактуу эс алууга чыккан. Ошондой эле Фирцтин гравитация теориясы боюнча эмгектери бар бирок окумуштуунун бул тема боюнча бир гана макаласы бар.

1940-жылы окумуштуу Менге Биберге үйлөнгөн, алар музыка аркылуу таанышышкан (Фриц скрипкада ойночу), алардын эки уулу бар.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Физиктер
Категория:Швейцария окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1912-жылы
Категория:Өлгөндөр 2006-жылы
Стивен Хокинг

thumb|Стивен Хокинг (1974).
Стивен Уильям Хокинг (англ. Stephen William Hawking, айтылышы: /ˈstiːvən ˈhɔːkɪŋ/; Эмгек сиңирген медалы; 1942-жылы 8-январь — 2018-жылы) – англиялык физик-теоретик, космолог, жазуучу жана Кембридж университетинин Теориялык космология борборунун изилдөө бөлүмүнүн башкаруучусу. Хокингдин илимий эмгектерине Рожер Пенроуз менен салыштырмалуулуктун жалпы теориясы жаатындагы гравитациялык өзгөчөлүктүн теоремасы боюнча биргелешкен иши жана кара туңгуюктарын Хокинг радиациясы деп аталган нурданууларды чыгаруусунун теориялык жактан далилденген алдын ала чыгаруулары кирет. Хокинг биринчилерден болуп салыштырмалуулуктун жалпы теориясы менен кванта механиканын биригүүсү аркылуу түшүндүрүлгөн космология теориясы жөнүндө сөз кылган. Хокинг кванта механиканын Эвереттин чечмелөөсүнүн колдоочусу. 

Хокинг Искусствонун королдук коомчулугунун урматтуу мүчөсү, Епископтук илимий академиясынын жашоо узактыгы боюнча мүчөсү жана АКШда эң ардактуу жарандык сыйлыгы болуп эсептелген президенттик "Эркиндик" медалынын сыйээси. 2002-жылы окумуштуу Би-Би-Синин "Эң мыкты 100 британиялык" сурамжылоосу боюнча 25-орунду ээлеген. Хокинг 1979-2009-жылдар арасы Кембридж университетинин математика адистигинин профессору болуп, өзүнүн теорияларын жана космология жөнүндө жалпы талкууларын жүргүзө алган популярдуу илим менен иштеп баштаганда финансылык жактан ийгиликке жеткен, окумуштуунун Замандын кыска тарыхы (англ. A Brief History of Time) аттуу китеби британиялык Sunday Times гезитинде эң көп сатылуучу китептер тизмесинде 237 апта бою жүргөн.

Хокинг аны жылдар бою акырындан шалдандырган сейрек кезигүүчү күчөп бара жаткан амиотрофикалык каптал склерозу менен жашайт. Учурда окумуштуу жалгыз жаак булчуңуна жармашылган сүйлөө апараты аркылуу сүйлөшөт.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 
Хокинг Вячеслав Муханов менен бирге баштапкы ааламдагы галактикалар кванта термелөөлөрдөн түзүлгөнүн ачкандары үчүн, 2015-жылы негизги илимдер жаатындагы BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award сыйлыгына ээ болгон. 2016-жылы "Улуу Британиянын сыймыгы" сыйлык берүү аземинде Хокинг жашоодогу жетишкендиктери жана "британиялык маданиятына жана илимине салым кошкону үчүн" сыйлыкка ээ болгон.

 Шилтемелер 

Категория:Физиктер‎
Категория:Британия окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1942-жылы‎
Категория:Өлгөндөр 2018-жылы‎