Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Маданий революция

Маданий революция – совет мезгилинде коммунисттердин жетекчилиги аркылуу ишке ашкан социалдык саясий, экономикалык маданий өзгөрүүлөр. Большевиктер партиясынын максаты маданий революция аркылуу эмгекчилерди тарыхый маданий процесстин активдүү катышуучуларына айландыруу, жаңы адамды тарбиялоо болгон. Маданий революцияны социалдык коомду куруунун негизги шарты деп эсептешкен. Коммунисттердин окуусуна ылайык, маданий революцияны эзүүчү таптын коомдук турмуштагы руханий жана маданий үстөмдүгүн жоюп, адамзат жараткан тарыхый маданий жетишкендиктерди эмгекчилердин энчисине ыйгармак, ошондой эле буржуазиялык маданият жаңы социалдык маданият менен алмаштырылат, эл агартуунун жаңы системасы түзүлөт, анын негизинде илим билим жана искусство өнүгүп, социалдык интеллигенция калыптанат, эл массасынын саясий аң-сезими өсөт дешкен. Бирок, эски маданияттан баш тартуу аны таңгандыкка жатпай турганын, тескерисинче, сын көз менен карап, анын жакшы жактарын тандап алуу керектигин айтып чыгышкан. Маданий революция кыска мөөнөттүн ичинде бүтүндөй совет элинин коомдук саясий турмушун, маданий өнүгүүсүн түп тамырынан өзгөрткөн. Кыргызстанда Октябрь революциясына чейин калктын 1% гана сабаттуу болсо, маданий революциянын жыйынтыгында өлкө туташ сабаттуулукка жеткен. Бул көрүнүш өз кезегинде Кыргызстандын өнүгүүсүнө өтө чоң өбөлгө түзгөн; элдин турмуш-тиричилиги жаңырган, шаарлар, кыштактар курулуп, билим берүүчү мекемелердин тармактары түзүлгөн. Кыргыз улутунан билимдүү адистердин бүтүндөй мууну өсүп чыгып, дүйнөлүк интеллектуалдык өнүгүүгө өз салымын кошуу деңгээлине чейин көтөрүлгөн. Билим берүү, социалдык, маданий курулуштар акысыз жүргүзүлгөн. Бирок маданий революция Советтер Союзуна кирген республикаларда зор өнүгүүлөрдү жаратып, жашоого жагымдуу маанай түзгөнү менен, авторитардуу башкаруу (жеке адамга сыйынуу) саясаты маданий революцияга таасирин тийгизген, башкача айтканда маданий революция өлкөдө зордук-зомбулук, маданий, саясий репрессияларды колдонуу ыкмалары менен жүргүзүлгөн. Миңдеген алдынкы көзкараштагы интеллектуалдуу адамдарга эл душманы, контрреволюциячыл, дүйнөлүк буржуазиянын агенти деген жарлыктар бейкүнөө тагылып, айыпталып, эзүүчү таптын өкүлдөрү катары камалып, сүргүнгө айдатылган, атылган. Диний мекемелер тонолуп, кыйратылып, дин кызматкерлери куугунтукка алынган. Маданий революция идеясы (СССР мезгилинде) социалдык коомду курууга умтулган дүйнөнүн айрым бир мамлекеттеринде да ишке ашкан. Бирок, аларда бул идея өзүн биротоло дискредитациялоо (аброюн түшүрүү) жолунда, лениндик концепцияга шайкеш келбеген абалда жүргүзүлгөн. Советтер Союзунун коммунисттери ал эксперименттерди маданий революцияга эч кандай тиешеси жок көрүнүш катары карап, байланышын танышкан.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз тарыхы” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
Башкы редактор: Ү.А.Асанов, жооптуу редактор: А.А.Асанканов.
Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н. Өмүрбеков.
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Маданият
Категория:Тарых
Рим тыйындары

РИМ ТЫЙЫНДАРЫ. 1–2-кылымда Рим империясында алтын ауреус (салмагы 8 г ), күмүш денарий (3,4 г), жезден жасалган сестерций, дупондий жана асс деп аталган тыйындар колдонулган. 1 ауреус – 25 денарийге – 100 сестерцийге – 200 дупонийге – 400 асска барабар болгон. Бир күнгө жалданып иштеген мардикердин эмгек акысы 3 сестерцийди түзгөн. Ушул баага 1 модий (8 кг) эгин сатып алууга мүмкүн болгон. Кулду 1200 сестерцийге же 12 ауреуска сатып алышкан. Б.з. 1-кылымдан Орто Азияга Рим тыйындары келе баштайт. Кыргызстанда алар Ысык-Көл жээктеринен табылган. Рим тыйындарынын келиши Жибек жолу боюнча соода кербендеринин өтүшү менен тыгыз байланыштуу.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
РКП(б) БКнын Орто Азия бюросу

РКП(б) БКнын ОРТО АЗИЯ БЮРОСУ – РКП(б) БКнын өзгөчө укуктуу өкүлдүгү. 1922-жылы 19-майда Түркстан бюросунун ордуна түзүлгөн. Орто Азия республикаларында партиялык уюмдардын иш-аракетин багыттап, сов. чарбалык уюмдарга жетекчилик кылып турган. Бюро конференциялар менен кеңешмелерди өткөрүп, партиялык уюмдарды идеялык, саясий жактан чыңдоодо, лениндик улут саясатын турмушка ашырууда көрүнүктүү роль ойногон. 1925-жылдан ВКП(б) БКнын Орто Азия бюросу деп аталган. 1934-жылы жоюлган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Түркстан эл комиссарлар совети

Түркстан эл комиссарлар совети – Түркстандагы мамлекеттик бийликтин башкаруучу жана аткаруучу жогорку органы. Ал 1917-жылы 17-ноябрда түзүлгөн. Түркстан эл комиссарлар совети мамлекеттик эски аппаратты жоюп, пролетариат диктатурасынын органы – Жумушчу-дыйкан өкмөтүн орноткон. Ал жол катнаш, аскер иши, тышкы иштер, юстиция, почта, телеграф, эл агартуу жана башка комиссариаттарды түзүп, банк, өнөр жай ишканаларын мамлекеттештирген. Түркстан эл комиссарлар совети 1924-жылы Орто Азиянын улуттук-мамлекеттик бөлүнүшүнөн кийин жоюлган.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Орто Азия тарыхы‎
Категория:1917-жыл
РКП(б) БКнын Түркстандагы негизги милдеттери жөнүндө

«РКП(б) БКнын ТҮРКСТАНДАГЫ НЕГИЗГИ МИЛДЕТТЕРИ ЖӨНҮНДӨ» – 1920-жылы 29-июнда кабыл алынган РКП (б) БКнын Саясий бюросунун токтому. Мында Түркстан компартиясынын милдеттери – улуттар арасындагы теңсиздикти, кастыкты жоюу, жергиликтүү калктан келгиндер өз бетинче тартып алган жерлерин кайра кайтаруу, чарбаларды жер менен камсыз кылуу, полициянын, соодагерлердин, жергиликтүү улутчулардын мурунку жан-жөкөрлөрүн Түркстандан кууп чыгуу жана башка милдеттер, бардык партиялык уюмдарды Түркстан КПга бириктирүүнүн зарылдыгы белгиленген.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
РКП(б) Каракол- Нарын округдук 1- конференциясы

РКП(б) КАРАКОЛ – НАРЫН ОКРУГДУК 1-КОНФЕРЕНЦИЯСЫ 1925-жылы 11–13-мартта Каракол шаарында өткөн. Конференция облустук партбюро менен округдук комитеттердин иши, айыл-кыштактагы партиялык иштер жөнүндөгү маселелерди талкуулаган жана тиешелүү чечимдерди кабыл алган. Партияга кедейлер менен батрактарды кабыл алууга жетишээрлик көңүл бөлүнбөй жаткандыгы белгиленген. Эмгекчилердин арасында, партиялык айрым ячейкаларда бай-манап жана кулактардын таасирин жоюу эң маанилүү милдеттерден деп эсептелген. Конференцияда партиялык иштерди жакшыртуу боюнча конкреттүү чараларды белгилеген.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Түштүк Сибирь кичи расасы

Түштүк Сибирь кичи расасы Теңир-Тоодо, Казакстан талааларында, Саян-Алтайда жашаган жергиликтүү калктарга мүнөздүү. Антропологиясы боюнча өңү кара тору, чачы түз, катуу, мурду кырдач, бет түзүлүшү жазы, бою орточошондой Түштүк сибирь кичи расасы антропологдордун пикири боюнча биздин заманга чейинки 1-миң жылдыкта монголоиддик жана европеоиддик калктардын биригүүсүнөн калыптанган. 

Жаңы антропологиялык изилдөөлөрдүн негизинде сактар европеоиддик расанын таза өкүлдөрү деген пикир жокко чыгарылды. Сактар – Түштүк сибирь кичи расасы район түптөгөн калктардын бири. Алар Кыргызстанга Түштүк Сибирден ооп келген. Келгенге чейин алардын антропологиялык түзүлүшүндө европеоиддик жана монголоиддик расалардын биригиш белгилери болгон.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Сибирь
Категория:Борбордук Азия

Категория:Расалар
РКП(б) Кара Кыргыз облустук 1- конференциясы

РКП(б) КАРА КЫРГЫЗ ОБЛУСТУК 1-КОНФЕРЕНЦИЯСЫ 1925-жылы 23–26-мартта Пишпек шаарында өткөн. Ага партиянын 3524 мүчөсүнөн 116 делегат чечүүчү, 32 делегат кеңешчи добуш менен катышкан. Күн тартиби: РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун доклады, РКП(б) БКнын контролдук комиссиясынын өкүлүнүн доклады, облустук контролдоо комиссиясы менен Жумушчу-Дыйкан инспекциясынын милдеттери, жумушчу жана дыйкан аялдарынын арасындагы иш жөнүндө доклад жана башка. Конференция чоңдордун сабатсыздыгын жоюуга жана балдарды мектепте окутуу маселесине көңүл буруп, мугалимдердин ролун көтөрүү, кедей жана орто чарбаларга салыкты азайтуу, дыйкан чарбаларын жерге орноштуруу, айдоо аянтын (бөтөнчө пахта) кеңейтүү иштерин сунуштаган. Көп ячейкаларда партиялык тартиптин төмөндүгүн көрсөтүп, жаатчылыкты уюштуруучуларды кату сынга алган. Конференция 35 мүчө жана 11 мүчөлүккө кандидаттан турган облустук партиялык комитетти, облустук контроль комиссиясын жана текшерүү комиссиясын шайлаган. Ошентип, конференция Кыргызстанда партиялык уюмдун түзүлүшүнө негиз салган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
РКП(б) Кара Кыргыз облустук 2- конференциясы

РКП(б) КЫРГЫЗ ОБЛУСТУК 2-КОНФЕРЕНЦИЯСЫ 1925-жылы 2–4-ноябрда Пишпекте өткөн. Конференцияга партиянын 4284 мүчөсү жана мүчөлүгүнө кандидатынан 95 делегат чечүүчү, 143 делегат кеңешчи добуш менен катышкан. Күн тартибинде – РКП(б) БК Орто Азия бюросунун доклады, обкомдун отчёту жана Кыргызстандын партиялык уюмдарынын милдеттери, экономика, айыл чарбанын проблемалары жана башка маселелер каралган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
РКП(б)нын мусулман уюмдарынын борбордук бюросу

РКП(б)нын МУСУЛМАН УЮМДАРЫНЫН БОРБОРДУК БЮРОСУ – Кавказ, Волга бою жана Россиянын башка жерлеринен келген делегаттардын катышуусу менен 1918-жылы ноябрда Москвада коммунисттик мусулмандардын 1-съездинде түзүлгөн жетекчи орган. Кийин жер-жерлерде РКП(б) Бкнын мусулман бюролору жана секциялары түзүлгөн. Ага чет элдик мусулмандар жашаган башка өлкөлөрдөн келген коммунисттер да кирген. Бюро 1919-жылы мартта РКП(б) БКга караштуу «Чыгыш элдеринин коммунисттик уюмдарынын борбордук бюросу», 1921-жылы январдан «Түрк элдеринин арасына үгүт жана пропаганда жүргүзүүнүн борбордук бюросу» аталып, май айында жоюлган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Тыйын

Тыйын – жүгүртүү жана тейлөө каражаты катары колдонулуучу металлдан жасалган акча белгиси. Биринчи тыйындар биздин заманга чейинки 7-кылымдан баштап белгилүү. Бир эле мезгилде тарыхый, жазма жана буюм эстелиги катары маалымат берет. Тарыхый изилдөөдө эстеликтин мезгилин аныктайт; тыйындын салмагы, номиналы (баасы) өлчөм-чен тууралуу маалымат берет. 

Жасалган материалына жараша коомдун өнүгүш деңгээлин аныктоого мүмкүндүк берет; тыйындагы жазуу аркылуу палеографияга, лингвистикага байланыштуу маалыматтарды алууга болот; тыйындагы сүрөттөр археологдор, этнографтар, искусство таануучулар үчүн табылгыс булак; тыйындагы өзгөрүүлөр (бузулушу, типтеринин өзгөрүшү, кошумча белгилердин коюлушу) акча реформалары, саясий-экономикалык баш аламандыктар жөнүндө кабар бериши мүмкүн. 

Тыйын картографиясын түзүү, тыйын казналарын анализдөө – айрым аймактардагы соода байланыштарын билүүгө жол ачат. Тарых илиминин бир бөлүгү болгон нумизматика илими. тыйындын тарыхын изилдейт. Тыйынды окуп үйрөнүү геральдика, сфрагистика менен тыгыз байланыштуу.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Тарых
Тыйын эңмей

300px|thumbnail|left|Тыйын эңмей
Тыйын эңмей – ат оюндарынын бири. Оюнга катышуучу жерге көрүнө коюлган тыйынды чаап баратып эңип кетүүгө тийиш. Чабандес шамдагай, көрөгөч болушу керек. Тыйын эңмейге чоң байге коюлуп, оюн аш-тойлордо өткөрүлгөн.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан

Категория:Искусство
Категория:Маданият

Категория:Оюндар
РКСМдин Кыргызстандагы уезддик комитеттери

РКСМдин КЫРГЫЗСТАНДАГЫ УЕЗДДИК КОМИТЕТТЕРИ –партиянын уезддик-шаардык комитеттеринин жетекчилиги менен иш алып барган Кыргызстан комсомолунун уезддик-шаардык комитеттери. 1920-жылдын башында Пишпек жана Каракол уезддик комитеттерине караштуу мусулман бюролору, Кыргыз жаштарын комсомолго тартуу максатында 1922-жылы Ошто, дуңган жана уйгур жаштарынын арасында иштөө үчүн 1923-жылы Пишпекте, Караколдо бюро түзүлгөн. 1924-жылдын декабрында РКСМдин уюштуруу бюросунун чечими боюнча комсомолдун уезддик-шаардык комитеттери таркатылып анын негизинде округдук комитеттер түзүлгөн.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Маргулан Алкей Хасанович

Маргулан Алкей Хасанович (Маргулан Алке Хакан уулу, 1904-ж., Павлодар областы Баянауыл району) – казак элинин көрүнүктүү илимпозу. Бүткүл союздук География коомунун анык мүчөсү. Филология илимдеринин доктору. Казак ССР ИАнын академиги, профессор. Анын окумуштуулук даражасы көп кырдуу: тарых, археология, адабият жана маданият. Тарых боюнча 400гө жакын илимий эмгектердин, макалалардын автору.

1957–67-жылдары Ч. Валихановдун адабияттагы илимий мурастарын, анын ичинен “Манаска” тиешелүү эмгектерин да иреттеп, 6 томдук чыгармалар жыйнагын чыгарууга башчылык кылган. А. Маргуландын “Манас” эпосун изилдөөгө айрыкча сиңирген эмгеги катары Ч. Валиханов жаздырып алган “Көкөтөй хандын жомогун” СССР ИАнын Азия элдеринин институтунун архивинен таап, 1965-ж. жарыялап, “Шокан жана Манас” аттуу монографиясын жазган. Ал “Манас” эпосу жөнүндө илимий иликтөөдөн жана Ч. Валиханов жаздырып алган ”Көкөтөй хандын эртеңкиси” деген фото көчүрмөсүнөн турат. Маргуландын бул эмгеги Манастаануу илимине чоң салым кошкон. Эмгек көп архивдик материалдардын, тарыхый фактылардын негизинде келип чыккан. Автордун башкы концепциясы боюнча алганда “Манас” эпосу көп кылымдын чыгармачылык көркөм туундусу. Анын түпкү идеясы чапкынчылык эмес. Тескерисинче тышкы жоонун чапкынчылыгынан эли жерин сактоо, ал үчүн өмүрүн арноо, керек болсо өлүмгө баруу мына ушунун өзү эпостун негизги сюжети. “Манастын” эзелки мазмуну Орхон-Енисей жазуулары менен тыгыз байланыштуу. Анын эң алгачкы калыптанышына түрк каганаты кезиндеги кытай башчыларынын баскынчылыгына каршы жүргүзүлгөн баатырдык күрөштөр, Бээжиндин тегерегиндеги нечен ирет кайталанган кандуу согуштар зор өбөлгө болгон. Маргулан “Манастын” жаңыдан калыптануусуна ногойлу-кыпчак заманы чоң роль ойногон деген Ч. Валихановдун пикирине кошулат. Ошентип, Маргуландын пикири боюнча “Манас” эпосу байыркы мифтен орто кылымдан баштап, (13-15-к.) ногойлу-кыпчак мезгилинин уламыштарын, баатырдык ырларын, жунгар чабуулунун даректерин, 19-кылымдагы Кокон хандыгы менен байланыштуу карым-катнашты Кашкардын Жангир кожосун Россиянын ак падышасы баарын ичине сиңирип келген көп катмарлуу көркөм чыгарма болуп жетилет.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз тарыхы” Бишкек 2003.
 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”

Категория:Кыргызстан
Категория:Маданият
Категория:Тарыхчылар‎
Категория:филология
Категория:Манас таануу
Категория:Туулгандар 1904-жылы
Тынаев Осмонкул

ТЫНАЕВ Осмонкул (1904, Күнгөй Аксуу болушу, азыркы Ысык-Көл району, Темир айылы – 1937, Бишкек) – мамлекеттик жана саясий ишмер. 1913–16-жылдары Сазановка орус-кыргыз башталгыч мектебинде окуган. 1927-жылы Москвада Чыгыш эмгекчилеринин коммунисттик университетин бүтүргөн. 1916-жылкы үркүндө ата-энеси менен Кытайга качкан. 1919–22-жылдары 1-баскычтагы мектептин окуучусу, «Кошчу» союзунун уезддик комитетинин иш жүргүзүүчүсү. 

1922–23-жылдары комсомолдун Каракол уезддик комитетинде жооптуу кызматтарда иштеген. 1927–29-жылдары ВКП(б) Кыргыз обкомдун агитация жана пропаганда бөлүмүнүн башчысы, партиянын Нарын райкомунун жооптуу катчысы, Кыргызстан Борбордук аткомуна караштуу Жер-суу талаш-тартышы боюнча жогорку көзөмөл коллегиясынын төрагасы. 1930–31-жылы партиянын Ош округдук комитетинин жооптуу катчысы, Жалал-Абад райкомунун жооптуу катчысы. 

931-жылы партиянын Кыргыз обкомунун 2-пленумунда коллективдештирүүгө каршы чыгып сүйлөгөн, ошондуктан ал «оңчул» деп күнөөлөнүп, анын жол-жобосу Кыргызстанда «тынаевщина» аталган. 1933–37-жылдары Кыргыз АССР агартуу эл комиссарынын орун басары, партиянын Каракол райкомунун жооптуу катчысы. Репрессияланган.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан

Категория:Тарых
Категория:Илим
Кызылкыя кенчилеринин иш таштоосу

Кызылкыя кенчилеринин иш таштоосу – Кызылкыя шаарында 1905-жылы апрельде болгон төрт күндүк иш таштоошондой Кенчилер иш таштоодо эмгек акыны көбөйтүүнү, штрафтарды жоуюну, сегиз сааттык жумуш күнүн киргизүүнү, сөз, чогулуш жана уюмдашуу эркиндигин, эмгекчилердин тилектештигинин күнү 1-майды майрамдоону талап кылышкан. Кендин кожоюндары Жаңы Маргалаң шаарынан жазалоочу кошуун чакырткан. Ал көп улуттуу кызылкыя кенчилеринин иш таштоосун баскан. Он эки жумушчу камакка алынган, 2 жумушчу оор жарадар болгон. Бул иш таштоо түштүк кыргызстандык кенчилердин алгачкы чыгууларынан болгон.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз тарыхы” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
Башкы редактор: Ү.А.Асанов, жооптуу редактор: А.А.Асанканов.
Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н. Өмүрбеков.
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Угузуу

УГУЗУУ – жаман кабарды жана кырсыкты туугандарына, жакындарына бир нече кишинин чогуу келип билдирүүсү. Кыргызда мындай кабарды угузуу карыяларга, сөз билги, нускалуу кишилерге тапшырылган. Угузуу комуз күүсү же акындар тарабынан ыр менен айтуу аркылуу да ишке ашырылган.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан

Категория:Искусство
Категория:Маданият
Категория:Көркөм өнөр

Категория:Илим
Терек мезолит, өнөркана

Терек мезолит, өнөркана – мезолит дооруна (б. з. ч. 8–7-миң жылдык) таандык археологиялык эстелик. Нарын облусунун Атбашы районунун Аксай жана Терек сууларынын кошулган жериндеги жалчанын түштүк капталында жайгашкан. 75х40 м аянтта орто жана чоң таштын чамындылары, жалпак таштар, 10 таштын чордону, миздүү таш кыргыч, таштан жасалган көзөгүч куралдары табылган. 1968-ж. Кыргыз археологиялык экспедициясынын таш доорун изилдөө боюнча отряды (жетекчиси В.А.Ранов ) тарабынан ачылган.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Археология
Категория: Искусство
Уйгур жазуусу

Уйгур жазуусу – 8–18-кылымдарда Чыгыш Түркстандын түрк тилдүү элдери колдонгон жазмалардын бири. Согду жазмасынын негизинде келип чыккан. Изилдөөчүлөр согду жазмасынын башаты арамей жазуусу экендигин белгилешет. Уйгур жазмасы менен жазылган эстеликтер 8-кылымга таандык. 

Жогортон төмөн карай жазылып, саптар солдон оңго карай жайгашат. 22 тамгалуу. Тамгалар сөз ичинде алган ордуна жараша араб жазуусу сымал ар башка формада жазылат, сөздүн башында, ортосунда жана аягында тамганын формасы өзгөргөн аллографтардан турган. 

Диний чыгармалар атайын ыңгайлашкан арип менен жазылган. 9–13-кылымдарда уйгур жазмасы будда динин тутунган түрк тилдүү урууларга тараган. Бул уруулар ислам динин кабыл алышкандан кийин аны араб жазмасы менен катар 18-кылымга чейин колдонушкан. 

13-кылымда бул жазууну моңголдор өз тилине ылайыктап кабыл алышкан; Ички Моңголия автономиялуу районунда (Кытай Эл Республикасы) уйгур жазмасы азыр да колдонулат. Манжурлардын жазуусу да уйгур жазмасынын негизинде калыптанган.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан

Категория:Искусство
Категория:Маданият
Категория:Көркөм өнөр
Категория:Тарых
Категория:Илим
Тибет-кыргыз алакалары

Тибет-кыргыз алакалары – 7–8-кылымдарда Кыргыз кагандыгы менен Тибет мамлекетинин ортосундагы элчилик, маданият, соода байланыштары. Эки мамлекеттин өз ара мамилелери жалпы душман эсептелген Уйгур кагандыгына жана Улуу Жибек Жолун көзөмөлдөөгө багытталган. Бул саясий-экономикалык алакаларды Түргөш кагандыгы жана Теңир-Тоодогу карлуктар колдоп турушкан. Карлуктар тибеттен кайткан кыргыз кербендерин каракчылардын кол салуусунан коргоп, узатып турушкан. Бул байланыштар тууралуу маалыматтар руна сымал жазуу эстеликтерде да чагылдырылган.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Укум

Укум – чен бирдиги. Баш бармактын учунан сөөмөйдүн экинчи муунуна чейинки аралык.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж. Осмонов (төрага) Т. Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Маданият