Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Антипатия

Антипатия — адамдын кимдир бирөөнү (же бир нерсени) жактырбоо, кастык кылуу, жек көрүү менен мүнөздөлүүчү эмоциялык мамилеси. Ал адамдын тышкы турпатынын айрым белгилеринен, үнүнөн, мамилесинен жана башка байкалышы мүмкүн. Симпатия сыяктуу эле антипатия түшүнбөстүктөн же түшүнүп баамдоодон болушу ыктымал. Түшүнбөстүктөн болуучу антипатия негизинен балдардын турмуштук тажрыйбасынын жетишсиздигинен, адамдардын кылык-жоруктарын жеткиликтүү талдап биле албагандыгынан келип чыгат. Түшүнүп баамдоодон жаралуучу антипатия көз караштын, кызыкчылыктын, сезимдердин кескин түрдөгү айырмалуулугунан, жалпысынан алганда бири-бирине кас социалдык же саясий топторго таандык болгондуктан, турмушка ар түрдүү көз карашта мамиле кылуучулуктан келип чыгат. Кээде көрө албастык сезимине айланып кетиши ыктымал. Ошондуктан тарбиячылар балдарды өздөрүнүн тигил же бул эмоциялык абалынын себептерин сезе билүүгө, башка адамдар менен мамилени алардын эң негизги адамдык баркын жана кемчиликтерин туура баалоонун негизинде түзүүгө үйрөтүү керек.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Психология
Антиферромагнетизм

Антиферромагнетизм — кристаллдык заттын магниттик ирээттүүлүккө ээ абалы. Мындай абалда заттын бардык атомунун же коңшу атом тобунун магниттик моменттеринин багыттары кристаллдын элементардык ячейкасынын жыйынтыктоочу магниттик моменти нөлгө барабар болгондой багытталат. Антиферромагниттик иретке ээ болгон заттар антиферромагнетик (АФМ) деп аталат. Алмашылма өз ара аракеттешүү антиферромагнетизмге алып келе тургандыгын биринчилерден болуп Л.Неель (1932), ошондой эле Л.Д Ландау (1933) да айткан жана парамагниттик фазадан антиферромагниттик фазага өтүү кубулушун изилдеген. А. Неель чекити деп аталган температурада байкалат. Антиферромагнетизмдин пайда болушуна өз ара алмашылма аракеттешүү себепкер. Мындай аракеттешүү спиндердин антипараллель спиндердин пайда болушуна алып келет. Антиферромагнетизмдик изилдөөлөр азыркы магнит кубулушунун физикасы жөнүндөгү көз караштын өнүгүшүнө зор салым киргизди. Жаңы ферромагнетиктер, геликоиддик структура жана башка ачылды; жаңы кубулуштар: пьезо-магнетизм, магнит-электр эффектиси байкалды; магнетиктерде өз ара аракеттешүүнүн типтери жана башкалар кеңейди.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Физика
Антициклон

thumb|Антициклон.
Антициклон - атмосферанын жогорку басымдуу аймагы; борборунда басым жогору (1070 мбга чейин) болуп, чет жакасын карай азая баштайт. Туурасы 2-3 миң кмдей. Антициклонго Түндүк жарым шарда саат жебеси боюнча, Түштүк жарым шарда ага карама-каршы согуучу атмосфералык куюн, шамал, сейрек булуттуу, кургак аба ырайы мүнөздүү. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Категория:Атмосфера
Антоний Марк

Антоний Марк (биздин заманга чейин 83-30-жылы) - байыркы римдик саясий ишмер жана кол башчы. Юлий Цезардын жактоочусу. Цезарь өлгөндөн кийин сенат ага каршы аскерлерин жиберип, 43-жылы Антоний жеңилет. 42-жылы Октавиан
жана Лепид менен бирдикте 
Бруттун жана Кассийдин аскерлерин талкалап, 2-триумвиратты негиздеген. Андан кийин Антоний Рим державасынын чыгыш провинцияларын алып, ал жерде чексиз бийлик жүргүзгөн. Египет ханышасы Клеопатра менен жакындашып, Клеопатрага жана анын балдарына чоң аймактарды тартуу кылган. Ага нааразы болгон Сенат Клеопатрага каршы согуш жарыялап, Акций кысыгында египеттик флоттун жеңилиши (31-жыл) менен аяктаган. Октавиандын аскерлери Египетке басып киргенден кийин, Антоний Марк өзүн өзү өлтүргөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Тарых
Антpaкноз

thumb|Антpaкноз.
Антpaкноз (грекче antrax - көмүр жана nosos илдет) - дарак, бадал жана чөп өсүмдүктөрүнүн кебер илдети. Бул илдетке чалдыккан өсүмдүктү каратак басып, бүдүрлүү болот. Aнтpaкноз илдетке чалдыккан үрөн, өсүмдүк калдыгы, топурак, суу, курт-кумурска жана шамал аркылуу таралат. Ал мелүүн климаттуу зонада кезигип жаан-чачындуу жылы айрыкча көбөйөт. Жаңгак, чай жана цитрус өсүмдүктөрү көп чалдыгып, түшүм төмөндөйт. Ага каршы күрөшүүдө которуштуруп айдоону туура жүргүзүү, өсүмдүктүн таза сортторун эгүү; өсүмдүктүн илдеттүү бутагын жазында кыркып, өрттөө, жайкысын бордос суюктугун же аны алмашгыруучу дарыларды колдонуу керек.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Ботаника
Антрацит

thumb|Антрацит.
Антрацит (грекче anthrakitis - көмүрдүн бир түрү) - жогорку даражада метаморфизмделген гумустуу таш көмүр. Тыгыз, жалтырак, өңү бозомтук кара. Электр тогун жакшы өткөзөт. Күйгөн кезде 8100-8350 ккал/кг жылуулук чыгарат. Курамында 93,5-97% көмүртек бар, андан көп болсо суперантрацит деп аталат. Жаратылышта антpaцит ар кандай калыңдыктагы (40 мге чейин ) катмар түрүндө, девондон тартып юрага чейинки бардык геологиялык мезгилдерде кездешет. Көмүрдүн дүйнөлүк запасынын 3%на жакынын антpaцит түзөт. Aнтpaциттин кени Кыргызстанда Өзгөн бассейининде бар. Aнтpaцит негизинен жогорку сапаттуу энергетикалык отун катары, айрым сорттору домна процесстеринде, чоюн эритүү иштеринде колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Геология
Категория:Кен байлыктар
Антуан Андре

thumb|right|200px|Антуан Андре (1893)
Антуан Андре (31. 1. 1858, Лимож - 9. 10. 1943, Полиген) - француз режиссёру, актёр, театр теоретиги. Өспүрүм кезинен театр өнөрүнө кызыккан. Спектаклдерге катышууга мүмкүнчүлүк алуу үчүн «Комеди Франсез» театрында иштеген. Парижде театр ышкыбоздорунун Гальси кружогунун башчысы болгон. Э. Золянын тегерегиндеги жазуучулар (А. Доде, А. Бек, Э. Гонкур жана башка) менен таанышкан. Парижде Эркин театрды уюштурган (1887), 1897-жылдан «Антуан» театрын жетектеген. 1906-14-жылдары «Одеон» театрынын директору. Биринчи жолу Францияда Л. Толстойдун «Караңгылыктын бийлиги» (1888), Ибсендин «Арбактар» (1890) жана «Жапайы өрдөк» (1891), Гауптмандын «Токуучу» (1893) жана башка спектаклдерди койгон. Өзү да ролдордо ойногон. Антуан Андре кинодо да иштеген. «Корсикалык бир туугандар» (Дюма ата, 1917), «Деңиз эмгекчилери» (Гюго, 1917), «Арлезиан аялы» (Доде, 1922) фильмдерин койгон. 1897-жылдан Эркин театрдын артисттери менен Европа өлкөлөрүндө, анын ичинен Россияда гастролдо болгон.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Искусство
Категория:Кинематография
Анучин Дмитрий Николаевич

thumb|Дмитрий Николаевич Анучин
Анучин Дмитрий Николаевич [27.08.(8. 9.)1843, Санкт-Петербург - 04.06.1923, Москва] - орус антропологу, географ, этнограф жана археолог. Петербург ИАнын, Казан университетинин, Лондон антропология институтунун ардактуу мүчөсү. 1867-жылы Москва университетинин физика-математика факультетин бүткөн. 1875-жылдан Москва археология коомунда иштеген. Москва университетинин профессору (1884), Россия ИАнын академиги (1896). 1890-жылдан Табияттаануу, антропология жана этнография сүйүүчүлөр коомунун президенти. 1879-жылы Москва университетине караштуу антропология музейинин ачылышынын демилгечилеринин бири. 1880-жылы Москва университетинде алгач ачылган антропология кафедрасын, 1885-жылдан география кафедрасын, 1922-жылдан Антропология институтун башкарып, география бөлүмүн түзгөн. Россияда география институтунун 1-директору (1922-23). Анучиндин илимий эмгектеринин негизги багыты - этникалык антропология жана адамдын түпкү тегин изилдөөгө арналган. Анын адамдын баш сөөгүнүн аномалиясы (1880), Россияда эркектердин көбөйүшүнүн географиялык бөлүнүштөрү (1889), Волга башындагы көлдөр жана Батыш Двинанын жогорку агымы (1896) жөнүндөгү эмгектери азыркыга чейин өз маанисин жогото элек. Ошондой эле, геоморфология, гидрология, антропология, антропогенез, этнография, алгачкы археология, тарыхый география жана эл таануу тармагына тиешелүү көптөгөн эмгектерди жараткан. 1889-жылдан «Этнографиялык обозрение» журналын редакциялаган. «Землеведение» (1894) жана «Орус антропология журналын» (1900) негиздеген. Дарвинизмге өтө берилип иштеген адам болгон. Анучиндин тарыхый эмгектеринин маанилүүсү - «Ермакка чейинки Сибирдин тарыхы» (1890). Анын урматына Түндүк аралындагы Жаңы Жердеги муздук, Түндүк-Уралдагы тоо, Кичи Куриль жалчасындагы арал, кысык аталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Арип боюнча инсандар
Категория:Арип боюнча окумуштуулар
Категория:Арип боюнча географтар
Категория:Арип боюнча этнографтар
Анхель шаркыратмасы

thumb|upright|Анхель.
Анхель (Salto Ángel), Чурун-Мерун (Churun-Merun) – Жер шарындагы эң бийик шаркыратма; Венесуэлада. Гвиана бөксө тоосунан башталган Чурун дарыясынын (Карони дарыясынын алабы) жогорку агымында. Бийиктиги 1054 м. 1935-жылы венесуэлалык учкуч Д. Анхель тапкан.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Венесуэла
Категория:Шаркыратмалар
Аньшань

thumb|Аньшань.
thumb|Аньшань.
Аньшань - Кытайдын түндүк-чыгышындагы шаар. Ляонин провинциясынын аймагында. Аньшань дарыясынын (Ляохэ өрөөнү) боюнда, Чыгыш Маньчжурия тоосунун этегинде, Шэньян административдик борборунан 90 км түштүк-батышта жайгашкан. Калкы 1,2 млн (2005; агломерациясында 3,4 млн). Шэньян - Далянь темир жолундагы жолдор тоому. 1911-жылга чейин анча чоң эмес кыштак. Темир кенин иштетүүнүн негизинде шаар болуп өсүп чыкты. Аньшаньдагы металлургия комбинаты Кытайдагы эң ири өнөр жай. Оор машина куруу, хим., цемент, нефть ажыратуу өнөр жайлары иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Кытай
Категория:Шаарлар‎
Аңчылык айбанаттары

thumb|upright|Аңчылык (1910).
Аңчылык айбанаттары - кармап же атып алчу кайберен менен илбээсин. Алар этинен сырткары мамык жүн, мүйүз жана тери берет. Жашаган жерине жараша токой (токой чили, каракур, кереңкур жана башка), талаа же чөл (бозчил, бөдөнө, кыргоол, безбелдек, тоодак), саз (эчки маарак), суу (өрдөк, каз жана башка), тоо (улар, кекилик жана башка) илбээсиндерине, ошондой эле жашоо шартына жараша жергиликтүү жана келгин болуп айырмаланат. Аларга кайберендер (багыш, марал, тоо эчки, аркар-кулжа дагы ушул сыяктуу), коён, каман жана башкалар кирет. Аңчылык кылууга мамлекеттик органдар белгилүү мөөнөткө уруксат берет. Кээ бир сейрек аңчылык айбанаттарына (ак куу, каркыра, тоодак, кыргоол жана башка) атууга же кармоого убактылуу тыюу салынып, аларды көбөйтүү максатында атайын коруктар уюштурулган (мисалы, Сары-Челек, Ысык-Көл жана башка). Илбээсиндердин эти даамдуу жана сиңимдүү. Терисинен булгаары, жаргак жана башка даярдалса, мүйүзү көркөмдөөдө жана көркөм буюм жасоо үчүн колдонулат, ал эми чаарбугу менен маралдын кемирчек мүйүзүнөн пантокрин дары заты алынат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Зоология
Аңыр

thumb|Аңыр.
thumb| Tadorna ferruginea
thumb|left|Tadorna ferruginea
Аңыр , кызыл өрдөк — каз сымалдар түркүмүндөгү өрдөктөр тукумунун өкүлү. Узундугу 60 смге жакын. Тулку бою куйкул сары түстө, канаттары ак, кара, узун, куйругу да кара. Түштүк Европа, Түндүк Африка жана Азияда тузсуз жана туздуу көлмө жээгинде, Орто Азияда 4500 мге чейинки бийик тоолордо таралган. Кыргызстанда уясын суудан алыс аскаларга, суур, кашкулак, түлкү ийиндерине салат. Уяга 8-12 жумуртка тууп, ургаачысы басып чыгарат. Өсүмдүк, жаныбар, ошондой эле тарпты да жейт. Күзүндө анча чоң эмес топ түзүп, Түштүк Азияга кыштоого учуп кетет.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Канаттуулар‎
Апатит

thumb|Апатит (Канада‎).
Апатит (грекче apate - алдаймын) - кальцийдин фосфор-кычкыл туз тобундагы минерал. Химиялык формуласы Са5 (F, Cl) [PO4]3 Гексагон сингониясында кристаллданат. Апатит көгүш, жашыл, кызыл жана башка түстөрдө болот. Айнектей жалтырап, майланышкансып турат. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 5. Азот, туз, күкүрт кислоталарында ээрийт. Курамына жараша фторапатит, хлорапатит жана башкага бөлүнөт. Фторапатитте 42,3 %, хлорапатитте 41,1 % фосфор ангидриди (Р205) болот. Апатит негизинен магмалык (нефелиндүү спенит, гранит, пегматит), ар кандай метаморфизм жана фосфориттүү чөкмө тоотектердин курамында, карбонатиттерде, кээ бир темир кенташтарында кезигет. Фосфор жер семирткичтери негизинен Апатиттен фосфориттен алынат. Металлургияда, карапа, тунук эмес айнектерди даярдоодо да кеңири колдонулат. Апатиттин ири кендери Кола жарым аралынан (Хибин) табылган. Кыргызстанда Кызыломпол, Сандык тоолорундагы спенпттердин курамында бар. Чет өлкөлөрдө Швецпяда (Кирунавара), Алжирде жана Мароккодо белгилүү.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Минералдар‎
Апеннин жарым аралы

thumb|Апеннин жарым аралы.
Апеннин жарым аралы - Түштүк Европада. Анда негизинен (аймагынын 1/2ин) Италия, ошондой эле Ватикан жана Сан-Марино мамлекеттери жайгашкан. Аянты 149 миң км2. Жер Ортолук деңизге 1100 км кирип, Тиррен, Иония, Лигурия жана Адрия деңиздери менен чулганат. Жээктеринде булуң-буйтка аз, түштүк бөлүгүндө гана Калабрия, Салентина, Гаргано жарым аралы, Таранто булуңу жана башка бар. Апеннин жарым аралын дээрлик Апеннин тоолору (эң бийик жери 2914 м, Корно чокусу) ээлейт, түндүгүндө Падан түздүгүнүн бир бөлүгү, чыгыш жана батыш жээктеринде анча чоң эмес дөбөлүү түздүк тилкеси жайгашкан. Түштүк-батышында жанар тоолор (Везувий, Флегрей талаасы жана башка) бар. Климаты субтропиктик Жер Ортолук деңиздик; жайы ысык, кышы мелүүн. Дарыялары (негизгилери - Тибр, По, Арно) кыска, жайында суусу өтө азаят. Жер Ортолук деңиздик бадал (маквис, гарига) жана токой өсөт. Түздүктөр менен тоо этектеринде маданий ландшафт басымдуу.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Италия
Апеннин тоолору

thumb|Апеннин тоолору.
Апеннин тоолору (Appennino, кельт тилинде пен - чоку) Апеннин жарым аралында, Италияда. Узундугу 1200 кмдей. Эң бийик жери 2914 м (Корно чокусу). Түндүк (Лигурия жана Тоскана-Эмилия), Борбордук (Умбрия-Марке, Абруццо) жана Түштүк (Неаполь, Лукка) Апеннин тоолоруна бөлүнөт. Алар альп бүктөлүүсүндө пайда болгон Кыр зонасы негизинен акиташ, сланец, кумдук тоотектеринен турат; чет жакаларында флиштүү жапыз тоолор, түштүк-батышында жанар тоолор (Везувий, Флегрей талаасы) орун алган. Климаты субтропиктик Жер Ортолук деңиздик. Жылдык жаан-чачыны айдарым батыш капталдарында 1000-2000 мм (Лигурия Апеннин тоолорунда 3000 ммге чейин), чыгыш капталдарында жана тоо аралык өрөөндөрдө 600-800 мм. Апеннин тоолорунан Тибр, Арно жана башка дарыялар башталат. Түндүгүндө 300-500 м бийиктикке, түштүгүндө 600-800 мге чейин жемиш багы, парк, зайтун токою, жүзүм өстүрүлөт; жерортолук деңиздик бадал (маквис) жана токой өсөт. Түндүгүн 900 мге, түштүгүн 1000-1200 мге чейин аралаш токой (эмен, мырза карагай, каштан жана башка), бадал, андан жогору бук жана ийне жалбырактуу (көк карагай, мырза карагай) токой, жогорку жагында субальп жана альп шалбаасы ээлейт. Капталдары жайыт катары пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Италия 
Категория:Тоолор
Апо...

Апо... (грекче аро - дан) - татаал сөздүн бир нерсени танууну, жоготууну (мисалы, апостроф); нерсенин эмнеден чыккандыгын (мисалы, апофиза) билдирген биринчи бөлүгү.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Терминдер жана түшүндүрмөлөр
Апобиосфера

Апобиосфера (ano... жана ... биосфера) — атмосферанын тирүү организмдер кездешпеген жана биогендик заттар чанда гана жолуккан (60-80 км) жогорку катмары.
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Экология‎
Аполлон

thumb|upright|Аполлон.
Аполлон — грек мифологиясындагы олимпия кудайы. Зевстин жана Летонун уулу, Артемиданын эгизи. Легенда боюнча кызганчаак Гера Зевстин сүйгөнү Летону кургактыкта жашоого тыюу салгандыктан, ал сүзүп жүрүүчү Астерия аралына жашап калып, ошол жерден уул көрөт. Аполлон эрте жетилип, жаш чагында эле ошол аймакты ойрондотуп турган Пифон деген ажыдаарды, ошондой эле анын энесин кемсинтүүгө аракеттенген Титийди, Зевстин чагылганын курчуткан циклопторду өлтүрөт. Олимпиялыктардын гиганттар жана титандар менен салгылаштарына катышат. Троя согушунда Аполлон троялыктарга жардам берпп, Гектордун Патроклды, Паристин Ахиллди өлтүрүшүнө түздөн түз катышкан. Аполлондун ойрондотуучу касиеттеринен тышкары, дарыгерлик касиети да болгон. Аполлон дарыгер же Пеон, Алексикакос, оорулардан жана жамандыктан коргоочу катары да эсептелген. Кийин аны күнгө теңей башташкан. Аполлон уруулардын, ырчылардын, музыканттардын, малдын, шаарлардын башкаруучусу жана пири катары да саналган. Аполлонго сыйынуу Грекияда кеңири тараган, бирок Аполлонго арналган майрамдар негизинен Дельфы храмында өткөрүлгөн. Делостогу Аполлондун храмы Делос союзунун диний-саясий борбору болгон. Кийин Италиянын грек колонияларынын тургундарынан Аполлонду ыйык тутуп, ага сыйынуу Римге өткөн. Римде Аполлон динде жана мифологияда кудайлардын бири катары эсептелип, император Август аны өзүнүн патрону катары жарыялап жана анын урматына мелдештерди уюштуруп, Римдеги эң ажайып жана бай Аполлон храмын курдурган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Грек мифологиясы‎
Аполлон (планета)

thumb|
Аполлон (планета) — кичине планета. Диаметри болжол менен 1 кмге жакын. 1932-жылы немец астроному К. Рейнмут ачкан. Айлануу мезгили 1,81 жыл, Күнгө чейинки аралыгы 0,65тен 2,33 а. бке чейин өзгөрөт, орбитасы эллипс түрүндө өтө созулган.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Планеталар
Абылов Кубанычбек Өскөнович

|colspan=2 style="text-align:center; color:blak" | Кубанычбек Өскөнович Абылов 
|-
|align="center" bgcolor="sky blue" colspan=2 style="font-size: small" |Жалпы маалымат
|-
|colspan=2 style="text-align:center;" |
|-
|Төрөлгөндө берилген аты: || Кубанычбек Өскөнович Абылов
|-
|Туулган жылы: || 21-ноябрь 1962-жыл
|-
|Туулган жери: || Кара-Коюн айылы (азыркы Казыбек айылы), Ат-Башы району, Нарын облусу, Кыргызстан
|-
|Өлкө: || 22px|border|Кыргызстан желеги
|-
|Ишмердүүлүгү: || 
|-
|Наамдары: || 
 

|-
|} 
''''Абылов Кубанычбек Өскөнович'''' 
 Кыскача таржымалы 
Абылов Кубанычбек Өскөнович 1962-жылы 21-ноябрда, Нарын облусунун Ат-Башы районундагы Пограничник (азыркы Казыбек) айылында туулган. 1970-жылы “Пограничник” орто мектебине кирип, 1980-жылы ийгиликтүү аяктаган. 1980-жылдын 1-сентябрынан 1982-жылдын 30-майына чейин Пограничник колхозунда иштеген. 
1982-1983-жылдары Фрунзе шаарындагы Политехникалык институтта окуп, 1982-1985-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1985-жылы окуусун кайра улап, 1989-жылы аяктаган.
1989-1992-жылдары ДЭУ-20 мекемесинде техник, жол мастери болуп эмгектенген. 1992-жылы РДЭСУ мекемесинде жол мастери болуп иштеген. 1992-1997-жылдары ДЭУ-20 мекемесинде башкы инженер, 1997-2006-жылдары ДЭУ-20 мекемесинин начальниги кызматын аркалаган. 2006-жылдан тартып ДЭП-957 мекемесинде начальниктин орун басары, 2008-жылдан баштап башкы инженери болып иштеген. 2011-жылдан баштап ушул мекеменин начальниги болуп иштеп жатат. 
Үй-бүлөлүү, 5 баланын атасы.
 Ага арналган ыр саптары 
Кубанычбек Абыловго'''Калың текст''' 
Кут болсун бүгүнкү туулган күнүң 
Куттук сөз айтат эл журтуң 
Каткырып күлүп жашоодо 
Кыйлага жетсин өмүрүң! 

Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Категория:Казыбек айылы
Категория:Кыргызстан
Зоя чырашы

Зоя чырашы , (Vved.) - Чачы тамыр-сабактуу, кыска вегетациялуу чөп өсүмдүк, геофит, ксеромезофит. Сабагы, түксүз, бийиктиги 25-40 см. Жалбырактары сызгычтай, шуштугуй, туурасы 5-6 мм. Гүл тобу көп гүлдүү, цилиндрдей. Гүл жан жалбырактарынын түбү жазы үч бурчтуу, жогору жагы учтугуй, гүл сабынан узун, узундугу 1,5-2 см. Коңгуроодой гүл коргонунун желекчелери сары, көрүнгөн тарамыштуу, узундугу 15-16 мм. Кутучасы жылмакай, шар сымал.

 Биологиялык өзгөчөлүктөрү 
Апрелң-майда гүлдөп, майда мөмөлөйт.

 Жалпы жана өлкөдө таралышы 
Кыргыз тоо кыркасынын түндүк капталынын Ысыката жана Кегети капчыгайларынын аралыгында учурайт.

 Өсүү шарттары 
Гипстелген топурактуу тоо беттеринин төмөнкү алкактарында өсөт.

 Саны 
Маалымат жок.

 Чектөөчү факторлор 
Түр өскөн аймактарда адамдын чарбачылык иш аракеттери, жазында мал жаюу, гүлүн үзүп, тамыр-сабактарын казып алуу.

 Өстүрүү 
Маалымат жок.

 Уюштурулган коргоо аракеттери 
Иштелип чыкпаган.

 Коргоо үчүн зарыл аракеттер 
Популяциясына иликтөө жүргүзүп, түр кеңири таралган жерлерде ботаникалык заказниктерди уюштуруу.

 Статусу 
VU. Кыргыз тоо кыркасынын сейрек, чукул кездешкен эндем түрү.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби 2-басылышы – Бишкек: 2006. – 544 б. – ISBN 9967-23-367-2

Категория:Өсүмдүктөр‎
Категория:Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби
Он эки тишчелүү пияз

Он эки тишчелүү пияз (Vved.) - Көп жылдык пияз түптүү чөп өсүмдүк, геофит, ксеромезофит. Пияз түптөрү бирден, тоголок, жылмакай, диаметри 8-10 (12) мм, күрөң кагаз сымал кабыктуу. Сабагынын бийиктиги 60-80 см, диаметри 1,5-5 мм, кырдуу, теги жалбырак кучагы менен оролгон. Жалбырактары 2- ден, жалпак, эни 2,5-6 мм, четтери бодуракай. Гүл тобу жарым шар сымал же тоголок, жыш, көп гүлдүү. Гүл сабы 1,5-2 см, тегинен жылаңач. Жылдызчадай гүл коргонунун жалбыракчалары көгүлтүр-кызгылт, билинер-билинбес ортоңку боочолору менен, ичке үч бурчтуу ланцеттей, гүлдөгөндөн кийин чырмалышкан жана имерилген. Аталыгынын жипчелери гүл коргонунан 1,5 эсе кыска 2 тишчелүү, тегинен кирпикчелүү. Мөмөлүгү узун бутчалуу, жылмакай эмес.

Биологиялык өзгөчөлүгү
Май – июнда гүлдөп жана уруктанат.

Жалпы жана өлкөдө таралышы
Чаткал тоо кыркасы.

Өсүү шарттары
Бадалдардын арасы, тоолордун ортоңку алкагы, токой четтери.

Саны
Маалымат жок.

Чектөөчү факторлор
Адамдын чарбачылык ишкердүүлүгү: жазында мал жайып, гүлдөрүн чогултуп, пияз түптөрүн казып алуу.

Өстүрүү
Маалымат жок.

Уюштурулган коргоо аракеттери
Сарычелек коругунда коргоого алынган.

Коргоо үчүн зарыл аракеттер
Түр жыш кездешкен жерлерде ботаникалык заказниктерди уюштуруп, популяциясынын абалына иликтөө жүргүзүү. Гүлүн үзүп, пияз түбүн казып алууга тыюу салуу.

Статусу
VU. Чаткал тоо кыркасынын эндем түрү.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби 2-басылышы – Бишкек: 2006. – 544 б. – ISBN 9967-23-367-2

Категория:Өсүмдүктөр
Категория:Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби