Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Боз үйдүн жасалгалары

[[БОЗ ҮЙ|БОЗ ҮЙДҮН]] ЖАСАЛГАЛАРЫ

Боз үйдүн кооз жасалгаларынын бири — жабык баш. Анын этегине тегирич улай тигилет. 
Тегирич менен түймөсү бар жабык баш: төркү (арткы), алдыңкы (маңдайкы) болуп экиге бөлүнөт. Көркөм көчөт түшкөн эшик чий, канат чий, чыгдан (ашкана) үйдүн жасалгасына кирет. Боз үйдүн ички көркү өрмөкчүлүк аркылуу жүзөгө ашат. «Кажары» (букары), «беш кеште», «сызма» деген түрлөрү бар. Кереге таңгыч, саканак чалгыч, кереге чалгыч, үзүк боо, туурдук боо, жел боо (түндүк боо) өңдүүлөр кирет. Мунун ичинен «эки жүздүү терме» жана «бир жүздүү терме» деп бөлүнөт.

Боз үйгө туш кийиз (туштук) тартуу — эзелтен берки салт. Анын боолору ууктун билегине тагылат. Боз үйдүн кире беришиндеги оң ыптада аяк кап кереге көзүнө илинет. Андан ары чыгдан тартылат. Керегеге, же аш ала баканга көөкөр, көнөчөк, көнөк, чыны кап улай илинсе, жакшы жарашат. Күзгү кап-текченин илиниши үйдү ого бетер көрктөндүрүп жиберет. Азыр коломто болбогондуктан, үйгө шырдак менен ала кийиз салынат. Көрпө, көлдөлөң, курак, сайма төшөктөр төшөлөт.

Боз үйдүн жүгү да өзүнчө кооздук берет. Жүк жыя билүү кыз-келиндердин чеберчилигин айкындайт. Жүктүн астындагы такта, ага жабылган терме таар, калы килем, сандык, жагдан, күмүш ала бакан, андагы ат жабдыктар, улуттук кийимдер элдик узчулук менен зергерчиликти таасын көрсөтүп турат.
Боз үйдүн ички жасалгасына коюлган андай чакан буюмдардан биз ширелишкен композициялык байлыкты, оюм менен көчөттүн диапазонунун өтө кеңдигин, геометриялык сызыктардын тууралыгын жана улуттук колориттин укмуштай чагылышын көрөбүз. Элдик буюмдардан көркөм чыгармачылыктын чыныгы жемишин, эстетикалык күчүн, жергиликтүү өзгөчөлүгүн, улуттук мүнөзүн баамдайбыз.

 Маалыматтын булагы 
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9
Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Категория:Боз үй
Ширетүүчү

thumb|200px|Ширетүүчү
Ширетүүчү — Ширетүүчү өндүрүштө эмгектенген адис, жумушчу. 

Категория:Кесиптер
Бычак

200px|right|thumb|Бычак
Бычак — бир жак кыры миздүү, кармоого эпиндүү, металлдан, мүйүздөн, сөөктөн, жыгачтан жумуру сабы бар бирдемелерди кесүүчү аспап-курал. Бычактын сабына чеберлер «сыя төгүү», «чапкылоо» сыяктуу зергерчиликтин түрдүү ыкмалары менен элдик көркөм оюм-чийимдерди түшүрүшөт. Асыл таш, айнек аркылуу «тогуз төбөлөйт». Бычакты пайдалануу да адамдардын жаш өзгөчөлүгүнө карата болот. Сабына ар кандай акак таштарды, айнекти чөгөрүлүп жасалган «бычактар» күлгүн жигиттерге таандык болот. Мунун чоңун «шамшар» деп аташат. Мүйүз сап, жыгач сап, металл сап бычактарды улгайгандар атайын кын жасатып, жанда алып жүрүшчү.
Депкир сабына күмүш жалатып, ага оюм-чийим түшүрүшкөн.

 Маалыматтын булагы 
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9

Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Категория:Бычактар
Категория:Ашкана буюмдары
Ереван

Ереван – Армян Республикасынын борбор шаары. Өлкөнүн ири экономикалык, саясий жана маданий очогу. Арарат түздүгүнүн Түндүк четинде, бир аз бөлүгү жанартоолуу платодо, Раздан дарыясынын капчыгайында жайгашкан. Калкы 1,1 млн (2007). Ереванга жакын Звартноц эл аралык аэропорту жайгашкан. Метрополитен (1981).
 Тарыхы 
Ереван – дүйнөдөгү байыркы шаарлардын бири. 6-кылымдын башынан эскерилет. 782-ж. Урарту падышасы Аргишти I Эребуни чебин курдурат, кийинчерээк бул жерде Ереван шаары пайда болот. 1440-жылдан Чыгыш Армениянын административдик жана соода-кол өнөр­чүлүк, 1604–1828-ж. Эриван хандыгынын борбору. 1826–28-жылдагы орус-иран согушунда Ереванды орус аскерлери каратат да, Түркмөнчай келишими (1828) боюнча Россияга кошулган. Армения Республикасынын (1918–20), Армян ССРинин (1920–1990), Армян Республикасынын (1990-жылдан) борбору. Ереван – өлкөнүн индустриялуу ири борбору. Арменияда өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 50%ке жакыны чыгарылат. Ар түрдүү машина куруу, компьютерлер, радиотехникалары жана өлчөөчү приборлор, химия жана нефть-химия, химия-фармацевтика, кара металлургия, жеңил, тамак-аш, алюминий, курулуш материалдары, косметика каражаттарын чыгаруучу өнөр жай ишканалары иштейт. Тейлөө чөйрөсүндө байланыш жана телекоммуникация сектору жана финансы-банк тармагы өнүккөн. Ереван – Армениянын илимий, маданий жана билим берүү ири борбору. Армения ИА, бир нече университет, байыркы кол жазмалар институту, китепканалар, консерватория, 13 театр, 21 музей, филармония бар. Эстеликтери: «Егерн» (1915-жылдагы армян геноцидинин курмандыктарына), «Майр Айастан» («Эне-Армения» монументи), «Ераблур» (Карабах согушунун баатырларына) жана башка урартунун, Эребуни жана Тейшебаини шаар-чептеринин урандылары, Авандагы Ыйык Ованес (13-к.) (крест-кумпалуу Катогике (13-к.), Аствацацин Зоравор (1691–1705) чиркөөлөрү, кафедралуу собордун калдыктары (591–602), ак сарайлар (6-кылымдын аягы) жана башка сакталган. Евевандын көпчүлүк турак-жай курулуштары жергиликтүү кызгылтым туфтан курулгандыктан, «Кызыл шаар» деп да аталат. Евеванда А. Хачатурян атындагы Музыкант-аткаруучулардын эл аралык конкурсу, «Жаз панорамасы» эл аралык фестивалы өткөрүлүп турат. Еравандан 20 км батышта Вагаршапат шаары, 24 км түндүктө Арзни курорту жайгашкан. Туризм өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Категория:Армения
Категория:Шаарлар‎
Кожон Жолдошов мектеби

Кожон Жолдошов мектеби Ош облусунун Ноокат районуна караштуу Жар Коргон айылынын так ортосунда жайгашкан. 1992-жылы мектеп ашар жолу менен курулган. Убакыттын өтүшү менен мамлекет тарабынан толукталып курулган. Бирок жер титроонун негизинде эски мектеп жараксыз деп табылып жаны мектеп куруу пландаштырылган. 2007-жылы куруу иштери башталаып 2009- жылы колдонууга берилген.

Мектеп эки кабаттан туруп, ичинде ашкана, китепкана, спорт залы бар.К.Жолдошов мектебинде 500дон ашуун окуучу окуйт. Алардын ичинен жылына райондук,областтык, республикалык олимпиядалардан ийгиликтуу орундарга жетишип келишет. Жылына орто эсеп менен 40 тан ашуун окуучулар мектепти аякташат. Мектепти буткондордун копчулугу бюджеттик негизде университеттерде билим алышууда.
Бул мектептин келечеги чон! Кожон Жолдошов 1929-жылы төрөлгөн. 2019-жылы Жолдошовго 90-жыл болуп мектепте чон салтанат менен эстелиги орнотулду. Кожон Жолдошовдун кыздары жана карындаш жээндери, райондук акими жана башка адамдар келип эстеликти ачып беришти. 

Педогогикалык жамаатында 50дон ашуун мугалим эмгектенет. 
Категория:Билим берүү
Категория:Педагогика
Михаил Лермонтов

thumb|Михаил Лермонтов (1837)
Михаил Юрьевич Лермонтов - Орус элинин улуу акыны, прозаик жана драматург. 
 Өмүрү таржымалы 
Ал 1814-жылы 15-октябрда Москвада аскер кызматчысынын үй-бүлөсүндө туулган. Балалык чагы Пенза дубанындагы Лермантов (Тархан) кыштагында өтөт. 1827-жылдан баштап Москва университетинин алдындагы Пансиондо окуп, ал жерде В.Г. Белинский, А.И. Герцен, Н.П. Огаревдер менен бирге болушу акындын чыгармачылык шыгынын артышына, коомдук саясий көз карашынын кеңейишине таасир тийгизген. Ал 1841-жылы 27-июнда 27 жаш курагында душмандар тарабынан уюштурулган эрөөлдө Мартыновдун огунан каза болгон.

 Чыгармачылыгы 
1830-жылы акындын алгачкы "Жаз" аттуу ыры "Атеней" журналына басылып чыккан. Буга удаа "Испандар", "Кызыктай киши", "Маскарад" драмаларын, "Монолог", "Күн келет", деген ырларынын жана бир нече поэмаларын жана бир нече поэмаларын жараткан. Бул ырларында Ата-Мекенди, эркиндикти сүйүү темалары орун алган. Акын "Алдын ала айтуу", "Эркиндиктин акыркы уулу" аттуу ырларында эркиндик үчүн жанын аябаган байыркы славян баатырларынын үлгү алууга өзүнүн доорундагы жаштарды чакырган. Ал эми 1837-жылы жазылган "Акындын өүмү" деген ыры үчүн камакка алынып, Грузияга сүргүнгө айдалат. Бул ырында Пушкиндин өлүмүнө элдин кайгыруусун көрсөтүп, акындын тегерегинде жашыруун жүргүзүлгөн душмандыкты, өлтүрүүнү уюштурган ак сөөктөрдүн айыбын ачкан. Сүргүндө жүргөн жылдары ал грузия интеллигенттери жана тоолук калктын турмушу менен таанышат. Ошондуктан анын кийинки ырларында жана "Демон" поэмасында Кавказдын гүлдөгөн өрөөндөрүнүн көрүнүштөрү, тайманбас духу жөнүндө баяндалган. 1839-жылы эл арасынан жазылып алынган "Ашык Карып" жомогунун негизинде "Качкын" поэмасы, ага удаа "Современник" журналына 1812-жылдагы Ата-Мекендик согуш жөнүндө, орус элинин кайраты, баатырдыгын баяндаган "Бородинио" деген ыры басылган.

 Эмгеги 
Михаил Лермантов өзүнүн кыска жана оор шартардагы жашоосунда легендарлуу баатырдыктын улуу иштерин бүтүрүп, он эки жылдык чыгармачылык ишинде төрт жүздөн ашуун ыр, бир нече классикалык поэма, драма жана романдарды, өмүрүнүн акыркы айларында "Мекен", "Аска", "Талаа", "Баракча" сыяктуу бийик пафостогу чыгармаларды жазган. Орус элинин Тургенев, Толстой, Чехов, Горький өндүү жазуучулары Лермоноcовду өздөрүнө жол даярдаган адам катары көрүшүп, анын чыгармаларына кайрылуу менен ага жогору баа беришкен. Кыргыз акын-жазуучулары анын бир нече чыгармаларын кыргызчалашкан жана ага арналып жазылган ырлары 1964-жылы "Арноо" деген ат менен басылып чыккан. 

 Адабият 
 Лермонтов М.Ю. Биздин замандын уулу: Роман / Котор.: А. Жакыпбеков - Ф.: Кыргызстан, 1980.- 188 б.
 Демон: Повесть / Котор.: З. Мамытбеков - Ф.: Мектеп, 1972.

Категория:Коом
Категория:Драматургдар
Категория:Москва
Категория:XIX кылым
Категория:Адабият
Категория:Орусия
Категория:Адабият
Категория:Акындар
Куурдак

Куурдак — кыргыз элинин эң сыйлуу тамактарынын бири. Куурдак эки учурда жасалат. Биринчиси - эгерде үйгө шашылыш конок келсе, экинчиси - коноктор шашпай келсе, кой сойулат жана бешбармакка чейин куурдак берилет.
Куурдак койдун, уйдун жана кээде жылкынын жумшак этинен жасалат. Куурдакка пияз кошулат. Биринчи эт жана пияз тууралат. Пияз жана эт казанга куурулат. Куурдакка туз жана чөп-чар кошулат. 
Куурдакка кээде пияз кошулбайт. Ал кара куурдак деп аталат. Кара куурдакка туз эле кошулуп куурулат. Куурдак өтө даамдуу жана оңой тамак.

 Колдонулган адабият 
"Кыргыз тилин үйрөнүңүз - Эл жана маданият менен байланышта болуңуз" окуу китеби, автор Бакытбек Токубек уулу, 2009-жыл

Категория:Кыргыз ашканасы
Категория:Казак ашканасы
Категория:Өзбек ашканасы
Жон өрүм

ЖОН ӨРҮМ (үч кыр өрүм) — жөнөкөй өрүмдүн бир түрү. Жалаң гана кайышты тилүү аркылуу буюмду жүзөгө ашыруучу өнөр. Чебер 12—14—16 талга чейин жазы да, ичке да тилет. Өрүмдүн бул ыкмасында көк астыңкы бетинен каз таңдайлашып, бири-биринен шарттуу өтүшөт. Анда талы үзүлүп-кесилип калса, өрүм түк жанбайт. Себеби, «жон өрүмү» үч кырдуу, кайыштын ар бир талы үстүңкү кырдан кезек-кезек өтүшүп, алдын карай айланып турат. Бул өрүм кооз да, бышык да болот. «Жон өрүмү» менен жүргөн, көмөлдүрүк, куюшкан, чабалоң жасалат.
Чеберлердин өрүмдөрүндө ич ара өзгөчөлүктөрү байкалат. Жон өрүм он-он эки талдан да турат. Буюмду ого бетер сыйдалатуу үчүн жука кайыштан он эки талды тилип, жүгөн өрсө, анын жому (жону) экиден, он талдан жону бир-бирден кетет. Аны Ат-Башы, Нарын тарапта «Балык жон өрүмү» деп да айтышат. «Балык жон» өрүмүнө он эки тал кайышты алат. Ал алтыдан экиге бөлүнөт. Ошондо ортодон баштап өргөндө аягы өйдө төртүнчү , тал кайра башынан ылдый үчүнчү болуп түшүп, ал жон үстүнө чыгат. Ошол эле тараптан четки талды алып, экөөнүн үстүнө чыгарат да, үчөөнүн астына кайра түшүрөт. Анда бир жагы жети, бир тарабы беш тал болот. Ал жети талдын үчүнчүсүн оңдон солго оодарат. Ошол эле он жактагы эң четки талды алып, эки талды басып, үч талдын астынан өткөрөт. Мына ушул ыкманы өрүмчүлөр таасын аткарганда гана өрүмдүн асты жалпак, үстү жон болуп калат.

 Маалыматтын булагы 
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9
Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Жүн

thumb|Жүн (кой)
thumb|Жүн
Жүн — мал жана айбанаттын терисиндеги талча түк. Текстиль өнөр жайдын негизги сырьёсу, андан кездеме токулуп, кийиз басылат, кийим, түрдүү буюм жасалат. Өнөр жайда иштетилүүчү жүндүн негизги бөлүгүн кой жүнү түзөт. Эчки, төө, лама, топоз, коён, жылкы, уй, бугу, ит жүнү да пайдаланылат. Жүн ичкелиги, узундугу, тармалдыгы, бышыктыгы, жеңилдиги, өңү, жылтырактыгы жана башка касиеттери боюнча бааланат. Малдан кыркылып алынган (кой, эчки жана башка), таралып алынган (төө, ит, эчки жана коён тыбыты) же түлөгөндө чогултулуп алынган (уй, жылкы) жүн — таза (тирүү), ал эми союлган же өлгөн малдын терисинен алынганы өлүү жүн деп аталат. Жүн тыбыт, кылчык жүн, чала кылчык, уяң, чала уяң болуп бөлүнөт. Жүн кабырчык, кабык жана өзөкчөдөн түзүлөт. Койдун ар кайсы жериндеги жүнүнүн сапаты (узундугу, ичкелиги, тазалыгы, чыйрактыгы) ар башка болот. Кой жүнү тыбыттан жоон, кылдан кыска талчалардан турат да, бир нече катмарга бөлүнөт. Анын ички катмары өтө бышык келип, тышкы кабырчык катмары сырткы чөйрөнүн таасирине жакшы туруштук берет. Жылуулукту жай өткөрүп, ным тартпайт. Күзгү жүнгө караганда жазгы жүн узун келип, тыбыттуу жана бышык болот. Уяң, чала уяң жүндүү жана аргын кой жазында, ал эми кылчык жана чала кылчык жүндүү кой жазында да, күзүндө да кыркылат. Жүн кыркылгандан кийин келип, үзүндү, куйрук, бучкак, шакшак жүн болуп бөлүнөт. Эчки жүнү тыбыттан жана кылчыктан турат. Кылчыгынын технологиялык сапаты начар, ошондуктан тыбыты гана колдонулат. Төө жүнү тыбыттуу жана чуудалуу келип, өтө бышык жана чоюлчаак болот. Тыбыты жууркан жасоодо, кездеме жана тор кездеме токууда колдонулат. Топоз жүнү нооту өндүрүшүндө пайдаланылат. Коён жүнү фетр (мыкты кийиз), тыбыты тор кийим жасоодо колдонулат. Союлган жылкы, уй жүнү негизинен бышырып, кийиз басуу өндүрүшүндө колдонулат. Бугу жүнүндө өлүү жүн көп, ошондуктан матрац жасоодо, эмерек өндүрүшүндө өткөрбөгүч материал катары пайдаланылат. Айрым ит жүнүнөн колго жасалуучу түймө буюмдар даярдалат. Кыргыз эли күзгү жүндөн кийиз өтүк (чокой), калпак, кементай, байпак жана башка кийим; ком, тердик, желдик, ичмек сыяктуу токулга; аяк кап, табак кап, күзгү кап, самын кап, уук учтук, баштык, кап жана башка буюм жасаган. Жазгы жүндү жуурканга, төшөккө, тыш жана кыш кийимге салган. Көчмөн турмушта мал байлоодо, жүк жүктөөдө керектелүүчү аркан жана жип эшилип, өрмөк жип ийрүүгө пайдаланган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5
 
Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Жыгач

thumb|Жыгач
Элдик көркөм кол өнөрчүлүктө буюм-тайым кармоонун жердиги. Күнөстүү кыргыз жергесинде жыгачтын түрлөрү арбын. Аларга: арча, карагай, кара жыгач, кайың, тал, терек, ак чечек жана жемиш бак-дарактары: өрүк, жаңгак, тыт, алма, алча өңдүүлөр кирет. Булар ар кандай көркөм буюм-тайымдарды жасоо үчүн чеберлерге укмуштай бай негиз боло алат.

 Колдонулган адабияттар 
 Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9

Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Корчубек Акназаров

Корчубек Акназаров (Кызыл-Октябрь, СССР, 1-август 1922 — Бишкек, Кыргызстан, 2019) — Коомдук ишмер, Кыргыз ССРинин советтик-партиялык ишмери, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1966). Улуу Ата Мекендик согуштун ардагери. 

 Өмүр баяны 
Корчубек Акназаров 1922-жылы 1-августта Талас облусуна караштуу Бакай-Ата районунун Кызыл Октябрь айылында туулган. Эмгек жолун 1941-жылы айылдык жети жылдык мектепте мугалим болуп иштөө менен баштаган.

1943-жылы Советтик Армиянын катарына чакырылып, 1-Беларус фронтунда баскынчыларга каршы согушкан. Варшавага чейин жетип, Висла дарыясын кечип өтүү учурунда жарадар болгон. Ал I даражадагы «Ата Мекендик согуш» ордени жана бир нече медалдар менен сыйланган.

1946-жылы майдандан туулган жерине кайтып келип, Чаткал районундагы Карл Маркс атындагы мектепте окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп баштаган

1947-жылдан тартып партиялык кызматтарда иштеп, адегенде Кыргызстан Компартиясынын Чаткал райондук комитетинин парткабинетинин башчысы, пропаганда жана агитация бөлүмүнүн башчысы болгон.

1961-жылдан 1990-жылга чейин Нарын облусунун Ак-Талаа, Жумгал жана Кочкор райондорунун партиялык комитеттеринин 1-катчысы болуп эмгектенген. Кыргызстан Коммунисттик партиясынын Борбордук Комитетине бир нече жолу мүчө болуп шайланган.

Кыргыз ССР Жогорку Советине бир нече жолу депутат болуп шайланган. Кыргызстан эгемендик алгандан кийин да парламентке депутат болгон

Корчубек Акназаров 2019-жылы 1-февралда Бишкек шаарында каза болгон

 Партиялык ишмердүүлүгү 
1947-жылдан КПССтин мүчөсү.
1947-жылдан партиялык жетекчи кызматта, 1961-1971-жылдарда партиянын Ак-Талаа райкомунун биринчи секретары болуп иштейт.
1971-жылы партиянын Жумгал райкомунун, 1972-жылдан партиянын Кочкор райкомунун биринчи секретары.

 Депутаттыгы 
Кыргыз ССР Жогорку Советинин (6-7-шайланышы.) депутаты.
1961-жылы 11-областтык партиялык конференцияда Кыргызстан КП Тянь-Шань обкомунун мүчөсү, ошол эле жылы Кыргызстан КПнин 12-сьездинде Кыргызстан КП БК мүчөлүгүнө кандидат, Кыргызстан КПнин 13-сьездинде Кыргызстан КП БКнин мүчөсү болуп шайланган.

 Сыйлыктары жана наамдары 
Ал Ленин ордени, Октябрь революциясы, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ "Кавалер", 2008. — Т. 2. — 200 с.
 Эскертмелер 

Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Кабрильо, Хуан Родригес

thumb|Хуан Родригес Кабрильо.
Хуан Родригес Кабрильо (исп.Juan Rodríguez Cabrillo, порт.João Rodrigues Cabrilho — Жуан Родригеш Кабрилью, болжолдуу 1499 — 3-үчтүн айы 1543) — конкистадор жана испан канышалыгынын алдында деңиз сүзүүчү, учурдагы Калифорниянын жээгине барган биринчи европеец.

 Кыскача өмүр баяны 
Кабриолдун жаш кездеги жүрүүлөрү жана эмне менен алектенгени документтерге түшүрүлгөн эмес. Испан тарыхчысы Антонио де Эррера(es) Antonio de Herrera y Tordesillas. Historia general de los hechos de los Castellanos en las islas y tierra firme del Mar Oceano (Madrid, 1601—1615, 4 vols) эмгегинде, Кабриол португал экендиги гана жазылган. Калифорниядагы португалдардын диаспоунун жана португал элинин аркасынан анын ысымы унутулуп калган эмес.
Кубаны жана Мексиканы багындырууга катышкан. 1951-жылы Эрнандо Кортестин кол алдында Теночтиланы басуу согушунда болгон. Педро де Альварадо менен бирге учурдагы Гватемаланы, Гондурасты жана Сальвадордун территорияларын басып алышкан. 1542-жылы «Сан-Сальвадор» жана «Виктория» кемелер армадасын жетектеп Натвидад портунан (учурда Акапулько) легендарлуу Аниан куймасын табууга жол баштаган. 3-аяк оона айында кемелер Калифорния жарым аралынын түштүк жээгин басып өтүшкөн. 28-аяк оона айында армада Сан-Диего куймасына кирген. 40° түн. ш. (Мендосин баскычы менен) жеткенде кайра артка кайрылышкан. Экспедиция учурунда чумаш уруусундагы индейцтер менен салгылашышкан. Салгылашууда Кабрильо жарадар болуп Санта-Каталина аралында каза болот.

Кабрилдун экспедициясы тууралуу расмий отчет жоголуп, ал жүрүштө катышкан окумуштуу Андрес Урданетанын белгилөөлөрү гана сакталып калган. Деңиз сүзүүчүнүн сөөгү катылган жер азыркыга чейин белгисиз.

 Тарыхый мурас 
thumb|upright|Кабрильонун Сан Диегодогу айкели, Калифорния.
1913-жылы Пойнт-Лома жарым аралынын түштүк бөлүгүнө биринчилерден болуп деңиз сүзүүчүнүн буту тийген жерге Кабриолдун Улуттук монументи түзүлгөн. 1939-жылы португал скульптору Алвару де Брее тарабынан Хуан Кабрильго айкел тургузулган.

 Булактар 

 Шилтемелер 
 Cabrillo National Monument
 Кабрильонун экспедициясы тууралуу расмий отчет

Категория:Инсандар
Категория:Географтар‎
Категория:XVI кылым
Лиссабон

Лиссабон, Лисабон (, — Португалиянын борбору жана башкы шаары. Пиреней жарым аралынын түштүк-батыш жээгинде Тежу дарыясынын чатында, Атлантика океанынан 15 км аралыкта жайгашкан. Лиссабон округунун административдик борбору. 

Калкы 473,6 миң (2010; Чоң Лиссабон агломерациясында 2,6 млн). Эл аралык аэропорту, метрополитен бар. Өлкөдөгү ири порт (жылына 15 млн т. жүк ташылат). Финикиялыктар тарабынан болжол менен биздин заманга чейин 2-кылымда негизделген. 1147-ж. арабдардан португалиялыктар тартып алып, Португалия королдугунун курамына кирген. 1255- жылдан Португалиянын борбору. Кеме куруу, электр-техникалык, химия, нефть ажыратуу, металлургия, текстиль, тамак-аш (анын ичинде зайтун майы, балык консервалары) жана башка өнөр жай ишканалары иштейт. Роман стилиндеги собор (12-к., 18-кылымда кайрадан курулган), готика стилиндеги кармелиттердин монастыры (14–15-к.), 17–18-кылымдын ак сарайлары, Ла Эштрела базиликасы сакталган. ИА, университеттер, музейлер (анын ичинде археологиялык, этнографиялык, диний, көөнө жана заманбап искусство), театр, планетарий бар. Ботаникалык бак, зоопарк уюштурулган. Эл аралык туризмдин ири борбору. Жыл сайын заманбап (1977) жана көөнө (1980) музыка фестивалдары өткөрүлүп турат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: "Кыргыз энциклопедиясы" башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Португалия
Категория:Шаарлар
Жаныш акын

Жаныш акын (1843-1889) - кыргыз, казак тилдеринде бирдей ырдаган төкмө акын, казалчы. Ал 1843-жылы туулган. Көп жылдар бою казак жергесинде жашап, өмүрүнүн акыры ченде гана Таластын Чат-Базар деген жерге көчүп келген. Анын бир топ чыгармалары жыйналып калган. 
Жаныш акын элдик эпосторду айткандыгы жөнүндө да маалымат бар. Ал Таласка келгенден кийин деле кыргызча, казакча бирдей акынчылык кылган. Жаныш акын сабатту болуп, диний поэмаларды жазган. Чүй боорунда Чөжө (Жөжө) акын менен айтышкандыгы кеңири белгилүү, аны ээрчип жүрүп, өрнөгүн алган.
Жаныш акын 1889-жылы каза болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз поэзиясынын антологиясы. К. Жусупов 1-том. Бишкек-1999ж. 

Категория:Инсандар
Нишан Молдо

Нишан Молдо (1846-1916) - акын. Ал болжол менен 1846-жылы Сузак аймагындагы Көк-Дөбө айылында туулган. 7 жашынан эмгектене баштаган. Жигит кезинде эл оозуна кирген белгилүү акындардын катарына кошулат. Ал чоң аш-тойлордо ырдабаса да, эл ичинде барк алган. Кыйла кыргыз акындарынын чыгармалары сыяктуу эле анын да ырлары бизге толугу менен жетпеген. Акындын терме санат, насыят ырлары кийинчерээк элден жыйналган. 

Нишан молдо 1916-жылы үркүн алдында дүйнөдөн кайткан. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз поэзиясынын антологиясы. Бишкек-2000ж.

Категория:Инсандар
Малдыбаев Абдылас Малдыбаевич

Абдылас Малдыбаев (7-июль 1906, Кара-Булак айылы, Кемин району, Чүй облусу — 1-июнь 1978, Фрунзе, Кыргыз ССР) — советтик кыргыз композитор, ырчы (тенор) жана артист, кыргыз профессионал музыкасына негиз салуучулардын бири. Кыргыз Республикасынын искусствого эмгек сиңирген ишмери (1937), СССР эл артисти (1939). Москва консерваториясын бүтүргөн. 1930-жылы Фрунзе музыкалык техникумунда директор, 1933-жылыдан Кыргызстан музыкалык студиясында (кийин опера жана балет театры) артист, 1939–67-жылы Кыргызстан композиторлор союзунун төрагасы, 1953–54-жылы М. Күрөңкеев атындагы музыкалык хореография окуу жайынын директору болгон. Малдыбаевдин чыгармачылык иши 1922-жылы дан башталган. Алгачкы ырлары («Акинай», «Кызыл жоолукчан», «Өмүр», «Забойщиктер») эл арасына кеңири тарап, обончу катары таанылган. М. 300дөй чыгарма жараткан (анын 200дөйү ыр).
 
Композитор В. А. Власов, В. Г. Фере менен бирге «Ажал ордуна» музыкалык драмасын, «Айчүрөк», «Патриоттор», «Манас», «Көл боюнда», А. Веприк, М. Абдраев менен бирге «Токтогул» операсын жана Кыргыз ССР гимнинин музыкасын жазган. М. В. Власов, В. Фере, М. Абдраев ж. б. композиторлор менен бирге кантаталарды, вокалдык-симфониялык чыгармаларды жараткан. Ал драма жана опера спектаклдеринде бир катар элестүү образдарды түзгөн. Мисалы: «Алтын кыз» музыкалык драмасында Кузнецовдун, «Ажал ордунда» Бектурдун, «Айчүрөк» операсында Күлчоронун, «Айдар менен Айшада» Телтайдын, «Аршин мал алан» музыкалык комедиясында Аскердин, «Евгений Онегин» операсында Ленскийдин, «Токтогулда» Керимбайдын ролун аткарып, ар кыл мүнөздөгү каармандардын образын артист-тик чоң чеберчилик менен ойногон. Малдыбаев Кыргыз Республикасынын Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1970). СССР Жогорку Советинин депутаты (1937–46). Ленин, Октябрь Революциясы, үч Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган. Малдыбаевдин ысымы менен Кыргыз опера жана балет театры, Бишкек шаарынын бир көчөсү аталган.

Категория:Кыргыз маданияты
Категория:СССР эл артисти