Балтабаева Эмил

Балтабаева Эмил Оймочу, куракчы. 1935-ж. Жумгал районундагы Жаңы-Арык айылында төрөлгөн.
 
Ал узчулукту тигүүчүлүктөн баыштаган. Кийин саймачылыкка, оймочулукка, өрмөк согуучулукка кызыга баштаган. Энеси Ажардан, кайын энеси Шербеттен үлгү алган. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Эмил төөнүн жүнүн ийирип, «кыркынчы жип» ордуна машинага жүргүзө билет. Эмилдин узчулук ыкмасында кийизди бычуу жана аны шырдак бетине жайгаштыруусу башкалардан айырмаланат. Оюмдары өзүнчө бири бирине окшошуп, жалпысынан таңдайлашып түшөт. Мындай шырдакты уз «таңдай шырдак» деп атайт. Мунун үч жерине «аламыч» салынат. Шырдактын бети да өзүнчө таңдайлашат. Андан бөлөкчөлөнүп, кереге көзчөлөнүп жасалган шырдактарды да ал арбын кармайт. Андагы «көзчө» шырдактын үч жеринде болот. Оюмдун араларында сегиз жеринде «аламычы» бар. Уз эки кийизди беттебей эле бир кийизди төрт бурчунан өөн чыгарбай оёт. Ап буюмдун төрт бурчунун көркөм оюму даана да, төп да түшөт. Чебер фабрикадан чыккан «онунчу жаыа «кыркынчы» жипти каттай чыйратып, оюмду ошону менен кармайт. Уз оюмду жврмөп, анан жээк бастырганда шырдак шырыксыз эле көркөм көрүнөт. Шырдак оюмуна баскан жипти уз «жээк» дейт да, ал эми өрмөк менен бүткөн буюмдардын арасын бириктирип турса, аны «милте» деп атайт. Натыйжада жээги кошо шырылган шырдакка свэсүз шырык берилет. Эмил шырдак оюмдарынын өңүн, жупташкан боёкторун ачуу үчүн «чаар жээк» коёт. Ал ак-кара жүндөн ийрилип чыйратылат. Эгер оюм кызыл-көк болуп жупташса, анда кызыл «жээк» басуусу даана жарашат да, элдик мүнөзгө эгедер болот. Эмилдин шырдак оюмдарынан уздун туунду кыялы пайда болгону байкалат. Бир эле таңдай шырдакта оюмдун беш түрүн ич ара жупташтырат. Ала кийиз да уютат. Орточо ала кийизге 10 кадак жүн керектейт. Анын түрүнө бир жарым кадак жүн чыгымдалат. Оюм жашыл, кызыл, ак, сары өңдөргө тармакталып кетет. Мында ал «үч мүйүз оюмун» чарчыланта берет. Эмилдин чеберчилдиги куракчылыкта өзгөчө көрүнөт. Анын негизги жердигине өөн-бучкакты алат. Анын курактары жалпысыкан «мүйүз курак» деп аталат. Куракта бир өңчөй өң айлантыла куралып, төрт көз бир «үйдү» түзөт. Ал өң айлантыла тигилгени үчүн ортосу уюлданып гүл өңдөнөт. Анда алты өң бар. Алардын ичинен кызыл-көк өң үстөмдүк кылат же эки көздү сол айлантканда, ал уюлгубай ортодон даана өң мүйүз болуп түшөт. Анда төрт өң ич ара шарттуу жупташат. Эмилдин кыздары Жылдыз, Нуржан, Ажар, келини Жүкүн Жаркынбаева өңдүүлөр анын нускасын алууда. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Шырдак, курак буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы, Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин III даражадагы диплому; 1987-ж. Улуу Октябрдын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Кийиз буюмдары үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин Ардак грамотасы; 1990-ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү. Ала кийиз, шырдак, канат чий буюмдары коюлган.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар