Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Жылдызча мөңгүсү

Жылдызча мөңгүсү - Какшаал кырка тоосунун түндүк капталында Борбордук Теңир-Тоодо Түштүк Эңилчек мөңгүсүнүн түштүк негизги тармагы. Узундугу 16,5 км, аянты 91,8 км. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 7439 м (Жеңиш чокусу) бийиктикте жатат. 4110 м негизги мөңгү кошулат. Кар чегинин бийиктиги 4150 м. Мөңгү бүт бойдон фирн областында жатат. Мөңгүнүн узундугу 1 км ге жетет. Фирн облусу дээрлик Жеңиш чокусунун түндүк капталында жатып, тепкич сымал кертилген муз жаракалары менен татаалданган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Орхон-Энесай жазма эстеликтери жана кыргыз адабияты

Байыркы түрк жазуусунун эстеликтерин, өзгөчө Орхон-Энесай – Талас жазма булактарын өзүнө чейинки жана өзүнөн кийинки түрк элдеринин маданияты менен адабиятынын тарыхый тутумунан ажыратып кароого болбойт. Академик- жазуучу Т. Сыдыкбеков өзүнүн “ Тарых жана Манас” аттуу эмгегинде кыргыз журтунун улуу мурасы “Манас” менен тарыхтын бөтөнчө Орхон-Энесай жазма эстеликтеринин арасындагы байланышты, оошуучулукту текстуалдык да, мазмундук да , тематикалык да жактан табигый ички байланыш деп көрсөтөт. И. Стеблева белгилеген кошоктор менен керээздер кыргыздын бырдык эпосторунда кездешет. Билге кагандын керээзи “Манастагы” Көкөтөйдүн , Манастын керээздери менен үндөшүп турат. Култегиндин тажиясына көп эл топтолушу Көкөтөйдүн ашындагы көп элдин келиши менен үндөшүп, бул көрүнүштөр байыртан келе жаткан салттык жөрөлгөлөр деген ойго алып келет. Манас баатырга эстелик күмбөздүн салынышы, анын эрдигин чагылдырган сүрөт- чиймелердин жасалуу салты Култегинге, Тонукөк менен Билге каганга тургузулну ган архитектуралык өзгөчө комплекс мүрзөлөрдү салууда уланып жатат. Жогоруда эскертилгендей, “ Манас”, “Эр Төштүк“ эпостору жаралуу доору жагынан биздин эрага чейинки мезгилге өтүп турарын азыр бир топ изилдөөчүлөр белгилеп жүрүшөт. 
Татар жана өзбек адабиятынын тарыхынын авторлору Орхон- Энесай эстеликтеринин салты Кашкарлык Махмуддун “Түрк тилдеринин жыйнагында” уланганын белгилейт. Бул пикир жалпы түрк тайпаларынын баарына бирдей таандык, анткени байыркы түрк доору азыркы түрк элдерине тегиз тиешелүү экендиги илимде аныкталган маслеле. “Мамлакеттердин биринин жеринде жайгашкан архитектуранын, маданият менен искусствонун эстеликтерин өзбектердики же төмөнкүлөрдүкү деп бир жактуу айтуу туура эмес, бул тарыхый чындыкка карама-каршы келет”. 
Кыргыз фольклору менен адабиятында рун жазма эстеликтеринен түптөлгөн кошок, керээз жанрлары бүгүнкү күнгө чейин адабий өмүрүн улантып келе жатат. Өзгөчө адам өлгөндө айтылуучу кошоктор элдик казалдардын өнүккөн жанрына айланып калган.
Орхон-Энесай – Талас жазма эстеликтери элибиздин байыркы доордогу коомдук турмушу, тарыхы менен этнографиясы, үрп-адаты менен салт-санаасы, поезиясы менен тили боюнча баа жеткис маалыматтарды берет. Айрыкча жазма адабиятыбыздын өсүп-өнүгүү процессин, элдин эпикалык көркөм ойлоо табиятын, жалпы эле сөз өнөрүнүн байыркы тегин, тарыхын изилдөөдө түрк элдеринин илимине чоң салым кошору талашсыз.
Ж. Шериев Байыркы адабият тарыхы Балыкчы 2004
Ак-Бакшы тоосу

Ак-Бакшы тоосу - Тескей Ала-Тоонун түндүк тармагы. Ак-Сай жана Тон сууларынын аралыгында батыштан чыгышка 20 кмге созулуп жатат. Туурасы 3—4 км. Орточо бийиктиги 2200—2400 м, эн бийик жери 2505 м. Кыры тайпак, капталдары кыска, түндүк тарапка акырындап жантаят; туштүккө тигирээк, капталдарында коктуколот аз. Тоонун кыр бөлүгү төмөнкү па¬леозойдун гранит, гранит-диорит интрузияларынан, кумдук, чопо, мергель, гипс тектеринен түзүлгөн. Жарым чөл жана кургак талаа (1600—1700 мге чейин), андан жогору бадалдуу талаа ландшафттары басымдуу. Жайыт.

 Колдонулган адабият 
 Кыргызстандын географиясы . — Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. — 728 б. —ISBN 9967-14-006-2
 Кыргызстандын географиясы 

Категория:Кыргызстан
Категория:Тоолор
Категория:Таажы-2012
Кыргыз Каада-салттары / Оодарыш

Оодарыш, Эңиш – ат оюндарынын бир түрү. Эки жаат тараптан бирден киши атчан чыгышат да, бирин- бири Татан оодара тартып түшүрөт. Оодарышка күчтүү, эптүү, шамдагай жана чабандес киши түшкөн. Анын аты омоктуу, күчтүү, кабелтең болушу зарыл. Оюнга катышкан адам бышык өтүк, таар же булгаары шым кийип, белине кездеме кур байланат. Оодарышканда катуу күч келээри эске алына кош басмайыл, бышык куюшкан, бекем көмөлдүрүк тагылып, чоңураак жана катуураак бөктөрүнчөк ээрдин артына байланат. Оодарышчылар белден жогору кийим кийбейт. Алар курдан, колдон, буттан алууга, кучактай кармоого, тизесин же бутун атаандашынын атына такап балбанды өзү жакка тартууга же ары түртүп жыгууга, сүйрөп кетүүгө укуктуу. Бири-бирин же атын чабууга, тебүүгө, муштоого, ат жабдыктарын кармоого, манжаларды кайрууга, үзөңгү боолукка салууга, тизгинди же чылбырды атаандашынын колуна, бутуна орой коюуга укугу жок. Булардын кармашын атчан бокобул (калыс) тейлейт.
Категория:Кыргыздар
Категория:Оюндар
Сатыбеков, Сакан

180px|thumb|Сатыбеков Сакан
Сатыбеков Сакан (1932-ж. т., Манас району, Көк-Дөбө айылы) — юрист, юридика илимдеринин кандидаты (1967), профессор (1992). 
Эмгек жолун 1950-ж. Манас районунда Эл сотунун Соттук Заседаниесинин катчысы болуу менен баштаган. 
1959-ж. Кыргыз мамлекеттик университетиннн юридикалык факультетин бүтүргөн. 
1959—61-ж. Кыргызстан ички иштер министрлигинин борбордук аппаратында иштеген. 
1964—67-ж. М. В. Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинин аспиранты. 
1961—94-ж. КМУнун юридикалык факультетинде окутуучу, улук окутуучу, доцент (1970), кафедра башчысы (1978—88), факультеттин деканы (1985—90), ошол эле учурда 1987-жылдан кафедранын профессору. 
1994-жылдан Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунда судья, ошол эле учурда КМУУнун профессору. 
Сатыбеков 40 илимий жана 17 окуу-методикалык эмгектин (анын ичинде 5 монография, 6 окуу китеби) автору. Анын илимий эмгектери негизинен граждандык-процессуалдык укукту коргоого багытталган. Сатыбеков Кыргыз Республикасынын Конституциясынын долбоорун (1978- жана 94-ж.), маанилүү закондорун даярдоого жигердүү катышкан. Сатыбеков Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген юристи, элге билим берүү отличниги, медалдар менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

Категория:Юридика
Категория:Инсандар
Кыргыз Каада-салттары / Үйлөнүү үлпөтү

Кайсы элде болбосун ата-эне балдарынын келечеги, жакшы жашоосу жөнүндө ойлонот, кам көрөт.
Кыргыздар балдарын үйлөндүрүүнү ата-эненин милдети катары эсептейт. Алар өздөрүнө тең адамдар менен куда болууга аракеттенген. Ылайыктуу кызды тандап алган соң сөйкө салышкан. Кудалашкан тараптар бири-бирин урматтап сыйлашат, болочок жубайлар үчүн кам көрүшөт. Мезгил өтүп той болчу күн белгиленет. Кыздын төркүнү кызды узатууга даярданышат.
Кыз төркүнүнөн узар күнү берилүүчү үлпөт той «Кыз тою» деп аталат. Кыздын жакшы көргөн жеңелери анын чачын экиге бөлүп өрүп, азем жасалгаларын тагышат, кооз шөкүлөнү кийгизет.
Бул кечеде эки тараптын жаштары көңүл ачышат, түрдүү үлпөт ырлары ырдалат. Ар кандай оюндар (ак чолмок, кур таштамай) ойнолот. Жаштар «Жар-жар» айтышат. Кызды жеңелери, жакын курбулары коштоп жүрүшөт. Колуктунун жүзүн үлпүнчөк менен жаап коюшат. Салт боюнча колуктунун бетин ачып көрсөткөндө, анын жеңелерине күйөө тараптагылар көрүндүк берүүгө тийиш.
Кыздын эне-атасы, жакындары ак батасын берип узатышат. Кайын журтун сыйлап, урматтап жүрүүгө үндөшөт. Кыздын энеси, чоң энеси, жеңелери кыз менен коштошуп, кошок айтышат.
Мисалы: 
 Жар башынан от көрсөң, 
 Жалындатпай өчүргүн. 
 Жаман жакшы сөз уксаң, 
 Күлкү менен кечиргин.
Кыз өз үйүнөн узагандан кийин той күйөө тарапта улантылат. Жаңы келген келинди чачыла (боорсок, конфет, тыйын) чачып тосуп алышат. Ал эки жаштын өмүрүнө молчулук тилөөнү билдирген. Кыздын башындагы шөкүлөнү алып, кайненеси ак жоолук салат, келинди ак көшөгөгө киргизишет. Жоолуктун түсү ак никенин символу.Ошондуктан келинге «Ак жоолугуң башындан түшпөсүн», «Көшөгөңөр көгөрсүн!» деп бата берүү салтка айланган. Той өткөнчө келин көшөгөдө отурат, жанында кайын синдилери отурушат. Келин көргөнү келген аялдар анын башына жоолук салышат, же көрүндүгүнө акча беришет.
Келин күйөөсүнөн улууларды жүгүнүп тосуп алат; жүгүнүү, биринчиден, учурашууну, саламдашууну билдирсе, экинчиден, улууларды урматтоонун, сыйлоонун белгиси болуп саналат.
Мусулман дини боюнча жаңы үйлөнгөндөргө нике кыйылат. Молдо чыныга таза сууну куйдуруп алып, ага дуба түшүрөт. Күбөлөр аркылуу молдо жубайлардын бири-бирине баш кошууга макулдугун сурайт. Никелешүү макулдук берилгенден кийин гана молдо аларга нике кыят.
Жаңы үйлөнгөндөргө никелешкен күнү өкүл ата, өкүл эне шайланат. Аны келиндин кайната, кайненеси көңүлу жакындарынан тандап алат. Өкүл ата, өкүл эне жаңы үй бүлөгө кепкеңештерин айтып, үй бүлөлүк турмушту туура алып кетүүгө ар дайым көмөкчү болушат.
Мырзакан Субанов

180px|thumb|Субанов Мырзакан Усурканович
Субанов Мырзакан Усурканович (1944-ж. т., Талас району, Таш-Төбө айылы) — генерал-лейтенант (1994).

1966-ж. Ташкендеги командирлерди даярдоочу жогорку окуу жайын бүтүрүп, 1966—74-ж. Орто Азия аскер округунда кызмат өтөгөн. 
1974—77-ж. М. В. Фрунзе атындагы Аскер академиясында окуган. 
1977—82-ж. Чехословакиядагы борбордук аскер тобунда полктун командири, дивизиянын командиринин орун басары. 
1984-ж. Генштаб академиясын бүтүргөн. 
1984—87-ж. Балтика бою аскер округунда дивизиянын командири.
1987—89-ж. Ооганстан Республикасында корпустун командиринин кеңешчиси.
1989—91-ж. Ленинград аскер округунун корпусунун командири.
1991-ж. июль айынан Түркстан аскер округунун штабынын начальнигинин биринчи орун басары.
1992-жылдан Кыргыз Республикасынын Коргоо комитетинин штабынын начальниги, комитеттин төрагасынын 1-орун басары, 1993-ж. июлдан төрага. 
Кызыл жылдыз, Ата мекенге кызмат кылганы үчүн III даражадагы, Ооганстан Республикасынын Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйланган. 

Категория:Инсандар
Үсөнбаев, Замирбек

250px|thumb|Үсөнбаев Замирбек
Үсөнбаев Замирбек (1951-ж. т., Бишкек ш.) — төкмө акын. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1991), Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1983). Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1997). Даңк медалы (2002), III даражадагы Манас орденинин ээси (2011), II даражадагы Манас орденининин ээси (2021). 
1978-ж. КМУнун филология факультетин бүтүргөн. 
1968-жылдан Кыргыз мамлекеттик филармониясында иштейт. 1991-жылдан филармониядагы «Эл шайырлары» фольклордук тобунун көркөм жетекчиси. Ошол эле мезгилде 1991-жылдан Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда акындык өнөр боюнча сабак берет. Чыгармачылыгын мектепте окуп жүргөндө эле өздүк-көркөм чыгармачылык кароолоруна катышуу менен 12—13 жаштарында баштаган. 
Эл алдына ырдап чыккан алгачкы ырлары — атасы Алымкул Үсөнбаевдин «Кыргыз элим» жана Р. Шүкүрбековдун «Жер жөнүндөгү термеси» болгон. 
Үсөнбаевдин талантынын калыптанышына атасы Алымкул төкмөнүн, айрыкча энеси Назимдин таасири өтө күчтүү болгон. Ал Т. Тыныбеков, Э. Турсуналиев, М. Таранчиевдердин үлгүлүрүн алган. Э. Турсуналиев, А. Айталиев, Т. Абдиевдер менен ырдашып, айтыш өнөрүн алга сүрөп келе жаткан акыпдардын бири. 
Өзүнүн «Комузчуларга», «Улууларды эскерүү», «Жаштар жөнүндө терме», «Нан жөнүндө» жана башка чыгармалары бар. Токтогулдун, Эшмамбеттин, Жеңижоктун, Алымкулдун, Калык, Осмонкул, Ысмайылдардын чыгармаларын, термелерин, айтыштарын аткарат. 
«Замирбекгин ырлары» (1986) аттуу ырлар жыйнагы жарык көргөн. Үсөнбаев Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты (1979), Бүткүл дүйнөлүк жаштар жана студенттер фестивалынын дипломаты (1985). Мурдагы СССРдин аймагыпан сырткары, АКШда, Японияда, Кытайда, Швецияда, Түркияда жана башка өлкөлөрдө гастролдо болгон. 

 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.
 Айрым шилтемелер 
Кыргыз эл артисти Замирбек Үсөнбаев: «Эне тилге кандай кам көрүлсө, улуттук маданиятка дагы ошондой камкордук керек»
"Менин кызматта отурганыма кээ бирөөлөрдүн ичи тарып жаткандыр…" 
"Кырк жашка чейин калем кармаган жокмун" 

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Турдалиев, Төлөш

160px|thumb|Турдалиев Төлөш
Турдалиев Төлөш (1923-1992, Манас району, Ак-Жар айылы) — ырчы, обончу. 
Мектепти бүткөндөн кийин айылда мугалим, 1946—68-жылдары Кыргыз мамлекеттик филармониясында артист, андан кийин Таластагы Каракол айылында клуб башчысы, Кара-Буура райондук элдик театрда иштеген. 
Атайдын, Токтогулдун ырларын деңгээлине жеткире ырдаган. Анын «Алмаш», «Адырдын терсек гүлдөрүн», «Ашык жар», «Эпкиндүү Жамал» өңдүү өзү жараткан 20дай обону кыргыз радиосунун алтын фондусуна жазылып алынган. 
1958-ж. Москвада өткөн кыргыз искусствосунун он күндүгүнө катышкан. Комузчу, жамакчы да болгон. «Мелтиреп асман көгөрүп» аттуу ырлар жыйнагы жарык көргөн (1994). 

 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.
 Айрым шилтемелер 
ӨЧПӨС ЭЛЕС, ӨЧПӨС ЫРЛАР 

Категория:Обончу
Категория:Инсандар
Кемпир-Тоо

Кемпир-Тоо - Алайкуу кырка тоосунун меридиан багыттай жаткан бир тармагы. Терек-Тоо менен Тар ойдуңунун аралыгында 30 мдей созулат. Орточо бийиктиги 3900 л, эң бийик жери 5600 л. Түндүктөн түштүккө карай бийиктейт. Тар ойдуңунда бор, палеоген мезгилдеринин кызыл түстүү конгломераттарынан турган аскалар (Торгой, Курбу, Чоң-Дөбө, Байкулу, Чоң-Үңкүр), түштүк бөлүгүндө акиташ теги, сланең, гранит тектеринен турган тик капталдуу тоолор (Кемпир, Ат-Жайлоо, Муз-Тоо жана башка) мүнөздүү. Түндүк-чыгыш капталы тик, түштүк-батышы жантайыңкы. Байыркы муз каптоонун издери (тайпак жондор, тео карындуу чуңкурлар жана башка) кездешет. Түштүк бөлүгү мөңгүлүү (Муз-Тоо, Ат- Жайлоо жана башка). 

Түндүк-чыгыш капталына токойлуу талаа (2600—2800 л), шалбаа (2800—3900 л), карагай токою (2600—3200 л), түштүк-батышына талаа (2600—3000 л), токой (2800—3200 л), шалбаа (3000—3900 л) жана кар мөңгүлүү ландшафт алкактары мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Теңир-Тоо‎
Келте

Келте — Кыргыз Республикасынын Жалалабат облусун Ала-Бука районундагы айыл. Төрөгелди Балтагулов айыл округу составына кирет.
Жалалабат облусунун Ала-Бука р-нундагы Ала-Бука айыл советине караштуу кыштак. «Бирлик» с-зунун аймагында. Райондун борб. Ала-Бука кыш-нан 10 км туш.-чыгыш тарапта, Наманган т. ж. станңиясынан (Өзбек ССРи) 61 км. Ала- Бука — Караван авт. жолунун боюнда. Калкы 837 (1986); негизинен мал чарбасында, дыйканчылыкта эмгектенишет. Медпункт бар.
 Калкы 
Калкы — 1 512 киши.
 Булактар 

Категория:Төрөгелди Балтагулов айыл аймагы
Категория:Айылдар
Усубаматов, Рыспек

Рыспек Усубаматов thumb|center|130pxЖалпы маалыматТөрөлгөндө берилген аты: Рыспек УсубаматовТуулган жылы: 1943-жылТуулган жери: Талас шаары, Талас облусу, КыргызстанӨлкө: КыргызстанИшмердүүлүгү: инженер-механик 
Усубаматов Рыспек Нуркалиевич (1943-ж. т., Талас ш.) — инженер-механик, техника илимдеринин доктору (1993), профессор (1994). 1966-ж. Москвадагы Н. Э. Бауман атындагы университеттин машина курууну автоматташтыруу факультетин бүтүргөн. 1966—68-ж. Бишкектеги Ленин атындагы заводдо инженер-конструктор. 

1968—72-ж. аспирант, 1972-жылдан Кыргыз техникалык университетинде окутуучу, доцент. 1981—92-ж. «Машина курууну автоматташтыруу жана комплекстүү механикалаштыруу» кафедрасынын башчысы.

1992-1997 ж. Кыргыз техникалык университетинин ректору болуп эмгектенген.

Илимий эмгектери 138 илимий эмгектин (анын ичинде 1 монографияУсубаматов, Рыспек Нуркалиевич - Транспортные системы автоматических линий с гибкой межагрегатной связью [Текст] - Search RSL, 30 ойлоп табууУСУБАМАТОВ РЫСПЕК НУРКАЛИЕВИЧ изобретатель и автор патентов - PatentDB.ru, 15 окуу-усулдук иштеп чыгуу) автору. Илимий журналдардын Scopus маалымат базасына кирген журналдарда 1999 - 2023 - жылдары 42 илимий макала жарыялаган, Индех Хирше 6 (Scopus, 2023) Usubamatov, Ryspek - Author details - Scopus Preview. Медалдар менен сыйланган. 

 Адабият 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

Категория:Техника
Категория:Инсандар
Категория:Талас облусу
Качура тоосу

Качура тоосу - Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш тармагы. Кулун колунун түндүгүндө, Кулун жана Кара-Кулжа сууларынын аралыгында кендик багытта 34 кмге созулуп жатат. Туурасы 10 км. Орточо бийиктиги 3800—4000 м, эң бийик жери 4497 м. Кыры аскалуу жана мөңгүлүү, капталдары тик, капчыгай, кокту-колоттуу.

Тоо юра мезгилинин чаар-таш свитасына кирген конгломерат, гравелит, кумдук, аргиллит тектеринен турат. Батыш бөлүгүнө талаа жана шалбаалуу талаа (2300—2500 м бийиктикке чейин), шалбаа-токой-бадалдуу (2500—2900 м), субальп жана альп шалбаалуу талаа жана сейрек бетегелүү талаа, чыгыш бийик бөлүгүнө субальп жана альп шалбалуу талаасы (2900—3300 м), андан жогору бийик тоо тундралуу талаа жана гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Этногенез

Этногенез - (гр. ethnos – уруу, эл ж-а genesis – келип чыгышы, пайда болушу) – уруктардын, уруулардын,
элдердин келип чыгышын изилдөөчү илим. Этногенез кайсы бир уруктун, уруунун же элдин пайда болуусунун
баштапкы этаптарын иликтөө менен бирге, этногенездин этнографиялык лингвистикалык жана антропологиялык
өзгөчөлүктөрүнүн андан ары калыптануусун да камтып изилдейт.

 Колдонулган адабияттар 
 А.А. Асанканов, Кыргыз тарыхы: Энциклопедия, Бишкек, 2003 ISBN 5-89750-150-5
Категория:Этнография
Исаак Израилевич Бродский

Исаак Израилевич Бродский- Советтик сүрөтчүлөрдүн улуу муундарынын өкүлү.

Исаак Бродский Израилевич (мурдагы) Бердянский уездине караштуу Софиевка кыштагында 1884-жылы туулган жана 1939-жылы дүйнөдөн кайткан.

 Эмгек жолу 
Алгач ал Одессадагы сүрөт окуу жайынан окуп, 1902-жылы Петербургдагы сүрөтчүлөр академиясына кирип, И. Е. Репинден окуган.Анын айтуусу боюнча искусствону жашоо катарында кабыл алган. "Репин искусстводогу реалисттик чындыкка менин умтулгандыгымды биротоло чыңдады жана жипопистеги бурмалоолорду,жалган нерселерди жек көргөндүгүмдү бекемдеди"- деп сүрөттү оз эскерүүсүндө жазган. Исаак Бродский Израилевич 1905-жылдагы революциялык кыймылга катышкан,сатиралык "Пламия" журналына карикатураларды жарыялаган. "Красные похороны" деген картинасы көргөзмөдөн алынып, полиция тарабынан конфискацияланган. Революцияга чейин пейзаж жагынан көп иштеген. "Провинциядагы кыш","Ириң караңгы" деген картиналары автордун жаратылышка болгон кызыгуусун, сүйүүсүн арттырган. 1919-жылы "И. Ленин жана манифестация" деген картинасы жана монументалдык бир катар полотнолору жаралган. И. Бордский дагы бир кеңири белгилүү "Бакулук 26 комиссардын аталышы"(1925) деген полотносу узак жана өтө дыкаттык менен тартылган ишинин жемиштүү натыйжасы.

 Чыгармачылыгы 
Анын чыгармачылык мурастарынан биз А.М.Горький, С.М.Киров, М.Фрунзе, К.Орджоникидзе, В.В.Куйбышев, К.Э.Ворошилов сыяктуу көрүнүктүү ишмерлердин портреттери менен да кезигишебиз. 1930-жылы тартылган "В.И.Ленин Смольныйда", "В.И.Ленин Кремлдин жанында", "В.И.Ленин Путилов заводунда" деген сүрөттөрдү,живописи,графикасы сүрөт искусствосуна бирден-бир салым кошкон классикалык чыгармалардан болуп саналат.

 Сыйлыктары 
1934-жылы Ленинграддагы Бүткүл Россиялык сүрөтчүлөр академиясынын директору болот.Ленин ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Бродский И.И // Кыргыз Совет Энциклопедиясы.-Ф.,1976.Т.1.561;
 И.И.Бродский //Жаш ленинчи.-1974.-№1.-Б.2;
 Глузман Г.Художник И.И.Бродский //Сов.Кыргызстан.-1964.-5-январь.

Категория:Туулгандар 1884-жылы
Категория:Өлгөндөр 1939-жылы
Хан-Теңири

thumb|280x280px|Хан-Теңири чокусу
Хан-Теңири, Кантоо, Кантеңир — Теңир-Тоонун эң бийик чокусу. Теңир-Тоо системасындагы эң бийик чокулардын бири. Мамл. чегарадан 12 км аралыкта, Жеңиш чокусунан 18 км түн. тарапта. Бийиктиги 6995 м. Чоку пирамида сымал. Капталдары тик (түштүк боору 60°ка, түн. жагы 40—45°ка чейин). Төмөн жагы күңүрт акиташ тегинен, жогору жагы тунук мрамордон турат. Дээрлик кар-мөңгү менен капталган. Өтө тик капталдарында гана кар токтобой, тоо тектер ачылып жатат. Капталдарындагы мөңгүлөр Түштүк жана Түндүк Эңилчек мөңгүлөрүнө кошулат. Чоку жергиликтүү элге эчактан бери белгилүү болгон. Алыстан көрүнгөн кар- мөңгүлүү чокуну кыргыздар Кантоо деп аташкан. 1755, 1780-ж. Оренбургда түзүлгөн карталарда ал Кан-тоо («гора Хан») деп аталган. 1900-ж. Сарыжаз аймагын изилдеген венгр илимпозу Д. Алмаши Хантеңир чокусунун жергиликтүү аты Кантоо деп белгилеген. Адабияттарда ороним кан (кровь), кандай кызыл деген мааниден келип чыккан деген пикирлер айтылат. Чындыгында анын аты тоонун (чокунун) өтө бийиктигинен келип чыгып, «тоолордун каны (падышасы)» деген түшүнүктү туюндурары көп илимпоздор тарабынан (Мурзаев Э. М., Өмүрзаков С. Ө. ж. б.) далилдеген. Чокуга алгачкы жолу 1931-ж, 10-сентябрда М. Т. Погребецкий жетекчилик кылган украиналык альпинисттер чыккан.

 Булактар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Теңир-Тоо
Категория:Чокулар‎
Категория:Теңирчилик
Арстанбап платосу

Арстанбап платосу — Бабашата кырка тоосунун Арстанбап суусунун этегинде жогорку агымында жайгашкан. Базаркоргон районундагы "Арстанбапата" токой чарбасынын аймагында. Батыш болугу акиташ тектуу брекчия, палеоген-неогендик тектерден, чыгышы неогендин кумдук-конгломерат тектеринен тузулуп, устун лесс тектери жаап жатат. Рельефи жантайынкы-донсоолуу, жантайынкы депрессия бар. Арстанбап суусунун башы жана анын куймалары-Жарадар жана Кызылсуунун ороондору платого 200м.ге жана андан терен кирип турат. Ороондордун капталдарынын жогорку болуктору жардуу, ортонку жана томонку болуктору тектирчелуу келип, жер кочкулор менен жайпандалган. Платонун айрым жерлерин бадалдуу кургак талаа, калган болугун, айрыкча жантайынкы жерлерин жангак момо-жемиш токойлору ээлейт.

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Таажы-2012
Жалал-Абад маданият техникуму

Жалал-Абад маданият техникуму — 1980-жылы негизделген. Ал китепканачыларды, клуб иштери боюнча адистерди, архив кызматкерлерин жана маданий-агартуу тармагындагы адистерди даярдайт. 

 Тарыхы 
1980-жылы техникум негизделген. Алгачкы багыты – китепканачыларды, клуб жана архив кызматкерлерин, маданий-агартуу иштери боюнча адистерди даярдоо болгон. 1996-жылдан тарта эки факультет уюштурулган: Маданий эс алуу факультети – эл аспаптар оркестринин, хор жана эстрада ансамблдеринин жетекчилерин даярдайт; Китепкана иши факультети – китепкана жана архив иштеринде адистешкен адистерди даярдайт.

 Материалдык базасы 

 Теориялык сабактар үчүн 13 класс
 Практикалык сабактар үчүн 14 кабинет
 2 лаборатория
 Музыкалык аспаптарды оңдоочу жай
 Китепкана
 Жатакана

 Шилтемелер 
Жалал-Абад маданият техникуму 

Категория:Жалал-Абад
Жалал-Абад минерал суулары

Жалал-Абад минерал суулары — Жалал-Абад облусунун аймагында газдуулугу, ион-туздуулугу жана микрокомпоненттүүлүгл менен өзгөчөлөнгөн минералдуу сууларга бай. Минералдуу суу ресурстарынын көбү деңиз деңгээлинен 1000 м бийиктикке чейинки аймактарда терең бургаланган көзөнөктөр аркылуу ачылган. Минералдуу суулардын классификациясы боюнча мындагы минералдуу булактар 2 провинцияга бөлүнөт: азот же метан менен газдашкан, сульфаттуу, хлориддүү, гидрокарбонаттуу, натийлүү натрий-кальцийлүү жана аралаш минералдуу суулары; метан менен газдашкан күкүрт суу тектүү, туздуу минералдуу суулар. Бул минералдуу суулар палеоген менен неогендин чөкмө тектеринде пайда болот.

Күкүрт суутектүү (сульфиддүү) суулар адатта составында Н2S 10 мг/л ден ашкан палеоген жана неоген чөкмө тектер комплексинде пайда болгон, газ жана мунай кендери менен парагенезистик байланышта болгон минералдуу суулар. Бул суулар синклиналдык структуранын жуулбаган терең бөлүгүндө "көмүлүп" метаморфизмделип калган байыркы деңиз суулары катары каралат. H2Sтүү суулар химиялык курамы боюнча булар хлориддүү натрийлүү, кээде курамында минералдануусу 2-3төн 125г/лге чейин жана андан да ашык өзгөрүп калций өтө көп болот; көбүнчө жогорку температуралуу.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Жалал-Абад энциклопедиясы, 2003

Категория:Кыргызстандын кен байлыктары
Категория:Жалал-Абад облусу