Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Клиринг

Клиринг (англ. clearing ) – өзара талап менен милдеттенме эсебине негизделген накталай эмес эсеп-кысап тутуму.

Клиринг төмөндөгүдөй сөзсүз түрдө аткарылуучу кызмат көрсөтүүлөрдү камтыйт: а) бүтүм жыйынтыгы боюнча акча каражаттарын которуу жана баалуу кагаздарды жеткирүү үчүн негиз болуп саналуучу документтерди түзүү жана аткарууга жөнөтүү; б) акча каражаттары жана баалуу кагаздар боюнча милдетенмелердин аткарылышына, тактап айтканда, «төлөмгө жараша ташып жеткирүү» каадасынын сакталышына көзөмөлдүк кылуу, анын ичинде эсеп-кысап документтеринин аткарылышына карата түзүлгөн жана багытталган иштерге көзөмөлдүк жүргүзүү; в) жасалып бүткөн бүтүмдөр боюнча мидеттенмелердин аткарылышына көзөмөлдүк кылуу; г) баалуу кагаздар базарында жасалган бүтүмдөр боюнча милдеттенмелердин аткарылуу жүрүшүндө келип чыгуучу тутумдук тобокели менен өтүмдүүлүк тобокелин башкаруу механизмдерин уюштуруу. Баалуу кагаздар базарындагы адистешкен ишмердиктин бир түрү болуп саналат.

 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Клиринг валютасы

Клиринг валютасы – эсептешүү валюта бирдиги; 
аны менен клиринг түрүндө төлөө (анын чегинде наркы боюнча өзара товар алмашууну 
теңдөө жагы каралат) макулдашуусун түзгөн өлкөлөр ортосунда аргандай аткарымдар 
жана банк эсептери жүргүзүлөт. К. в. банк эсеби боюнча бухгалтердик жазуу 
жүргүзүү түрүндө иштейт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Клирингдик банк

Клирингдик банк – эсеп-кысап (клиринг) жыйынына мүчө болгон банк . Ал атайын ачылган эсеп боюнча тейлөө кызматын көрсөтөт: материалдык баалуулуктардын абалы боюнча ведомосторду түзөт, баалуу кагаздарды алат жана жеткизет, төлөм жана эсеп-кысап иштерин аткарат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Клирингдик валюта

Клирингдик валюта – клиринг түрүндө төлөм макулдашуусуна кирген өлкөлөрдүн ортосундагы банк эсеби менен аргандай аткарымдар жүргүзүлө турган эсеп-кысап валюта бирдиги. К. в. накталай эмес таризде – банк эсебиндеги бухгалтердик жазуу түрүндө гана жүрөт. Төлөм макулдашуусуна катышкан өлкөлөрдүн өзара товар жеткирүүнү кредиттөөсү менен кызмат көрсөтүүсү – анын булагы болуп саналат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Клирингдик макулдашуу

Клирингдик макулдашуу – тышкы соода-сатык иштери боюнча кайчы талаптар менен милдеттенмелерди борбордоштуруп өзара чегерим кылуу жөнүндө бир нече өлкөлөрдүн же банктардын ортосундагы макулдашуу.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Клирингдик уюм

Клирингдик уюм – КРде баалуу кагаздар базарына адистешкендиги тууралуу атайын улуксаты бар баалуу кагаздар базарында иш жүргүзүүчү уюмдар. К. у. соода-сатыкты уюштуруучулар менен түзүлгөн келишимдин негизинде сооданы уюштуруучулар тарабынан жүргүзүлгөн клирингдик сооданын катышуучулары менен жасалган бүтүмдөн улам келип чыгуучу клиринг милдеттенмесин аткара алат. К. у. баалуу кагаздар бүтүмдөрүнүн аткарылбай калуу тобокелчилигин азайтуу үчүн атайын фонддорду түзүүгө милдеттүү. К. у-дун атайын фонд өлчөмү КРУБ менен макулдашуу боюнча мамлекеттик орган тарабынан белгиленет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Клирингдик эсеп-кысап

Клирингдик эсеп-кысап – клирингдик уюмдардын каражаты боюнча эсеп-кысап иштери.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Көмөкпул (ссуда)

Көмөкпул (ссуда) – КР жарандык мыйзамдары боюнча, акысыз пайдалануу үчүн берилген буюм (мүлк) акысыз пайдалануу келишими (К. келишими) боюнча карыз берүүчү карыз алуучуга буюмду акысыз убактылуу пайдалануу үчүн берүүгө милдеттенет же берет, ал эми карыз алуучу болсо, ушул буюмду кандай алса ошондой абалында, табигый эскиришин эсепке алуу менен, же болбосо келишимде көрсөтүлгөн тартипте кайра кайтарып берүүгө милдеттенет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Көмөкпул-аманат туракжай-курулуш кассасы

Көмөкпул-аманат туракжай-курулуш кассасы – адистешкен кредиттик уюм, анын иш-аракети катышуучуларынын акча каражаттарын туракжай-аманат салымдарына чогултууга жана аларга өздүк туракжай куруу, же болбосо квартира же үй сатып алуу үчүн кредит берүүгө багытталган. КР мыйзамдары боюнча, К.-а. т.-к. к. коммерциялык эмес уюмдун өз алдынча таризи болуп саналат жана мамлекеттик каттоодон өткөн учурдан тартып юридикалык жак статусуна ээ болот.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Көмөкчү

Көмөкчү – кылмышка кошо катышуучулардын бири. Кылмыш жасоого кепкеңеши, көрсөтмөсү, маалыматтарды, каражаттарды, курал-жарактарды бергени менен көмөктөшкөн же болбосо тоскоолдуктарды жойгондугу менен, ошондой эле күн мурдатан кылмышкерди, кылмыш каражаттарын жана курал-жарактарын, кылмыш издерин, кылмыш жолу менен табылган буюмдарды жашырууга убада берген, андай нерселерди сатып алууга же сатып берүүгө күн мурунтан убада кылган адам да К. катары таанылат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өкмөт мүчөсү

Өкмөт мүчөсү – өкмөт курамына кирген кызмат адамы, эреже катары, министр. Кээде премьер-министрден, анын орунбасарынан (орунбасарларынан) жана министрлерден тышкары дагы башка кызмат адамдары (борбордук мекемелердин жетекчилери, улуттук банктын башкармасы ж. б.) Ө. м. боло алышат. КРде премьер-министр, вице-премьер министрлер, министрлер, мамлекеттик комитеттердин төрагалары Ө. м. боло алышат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өкмөттөр аралык конференция

Өкмөттөр аралык конференция – мамлекеттердин өзара макулдашуулары боюнча же тийиштүү мамлекеттер аралык (өкмөттөр аралык) компетенттүү уюмдун чечими менен маанилүү саясий, экономикалык, юридикалык же эларалык коомчулуктун кандайдыр бир тар адистештирилген маселелерин талкуулоо жана макулдашылган чечимдерди иштеп чыгуу боюнча чакырылган чогулушу, жогорку кызмат адамдарынын же кызыкдар өлкөлөрдүн атайын өкүлдөрүнүн съезди. Анын катышуучуларынын – мамлекеттердин убактылуу жамааттык органы катары каралат. Ө. а. к. тынчтык, саясий экономикалык, дипломаттык жана аралаш болушу мүмкүн. Ө. а. к-да чечимдер, эреже катары, көпчүлүк добуш же консенсус менен кабыл алынат. Ө. а. к. корутунду актыларды, конвенцияларды (же эларалык укук ченемдерин түзүүгө багытталган актыларды), ошондой эле резолюцияларды (мамлекеттерге же өкмөттөр аралык уюмдарга сунуштарды) кабыл алат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өкмөттөр аралык эларалык уюмдар

Өкмөттөр аралык эларалык уюмдар – эларалык келишимдин же башка уюштуруучу актынын негизинде, өкмөттөрдүн белгилүү бир эларалык маселелерди чечүү боюнча аракеттерин координациялоо жана аркыл социалдык түзүлүштөгү мамлекеттердин ар тараптуу кызматташууларын өнүктүрүүгө өбөлгө болуу максатында түзүлгөн мамлекеттердин туруктуу бирикмеси. Эларалык уюмдардын баардык белгилерине ээ. Ө. а. э. у. бүткүл дүйнөлүк (БУУ, ЮНЕСКО, ЭЭУ, ЭЭББ, ЭДУ ж. б.) жана аймактык (ЛАГ, ОАЕ ж. б.) болуп бөлүнөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өкмөттөрдүн укук улануучулугу

Өкмөттөрдүн укук улануучулугу – мамлекеттеги ички өзгөрүүлөрдөн улам укуктардын жана милдеттердин өтүүсү. Алсак, өкмөттү конституциялык эмес жол менен алмаштырганда мурдагы өкмөттүн чет мамлекеттер менен түзүлгөн келишимдерине карата анын мамилеси тууралуу маселе келип чыгат. Буга карата башка көзкараштар да бар, ага ылайык өкмөттүн алмашуусу мамлекеттердин укуктарына жана милдеттерине эч кандай таасирин тийгизбейт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өкмөттү таануу

Өкмөттү таануу – конституциялык эмес жол менен кайрадан түзүлгөн башка өлкөнүн өкмөтүн колдой тургандыгын билдирүү максатында мамлекет тарабынан жүргүзүлүүчү дипломатиялык акты. Ө. т. милдеттүү жолжобо деле эмес, ал мурдатан келаткан дипломатиялык мамилелерди андан ары улантуу менен же мамлекеттин жаңы башчысына жаңы өкмөттү тааный тургандыгы тууралуу ишеним грамотасын тапшыруу менен алмаштырылышы мүмкүн. Социалдык төңкөрүштүн натыйжасында келип чыккан Ө. т. ошол эле учурда жаңы мамлекетти таануу катары да кабылданат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өкмөттүк байланыш тармагы

Өкмөттүк байланыш тармагы – атайын байланыш тармагы, мамлекеттик жашыруун сырды камтыган маалыматты берүүнү камсыз кылуу менен, тынчтык жана согуш мезгилинде мамлекетти башкаруунун мүдөөлөрүнө кызмат кылат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өкмөттүк кризис

Өкмөттүк кризис – өкмөттүн өзү жоопкер болгон парламенттеги көпчүлүктүн колдоосуна ээ боло албай калышы. Ө. к. адатта ишеним көрсөтпөө вотумунан башталат. Андан кийин өкмөт кызматтан чегинет жана жаңы өкмөттү түзүү иши жүрө баштайт, же болбосо өкмөттүн өтүнүчү боюнча мамлекет башчысы парламентти таркатат жана ага кезексиз шайлоо дайындайт (мында өкмөт парламенттин жаңы курамында көпчүлүктүн колдоосуна жетишүүгө ниеттенет). Ө. к. жаңы өкмөттүн ишеним вотумуна ээ болушу менен кризис аягына чыгат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өкмөттүк эмес эларалык уюмдар

Өкмөттүк эмес эларалык уюмдар – адам ишмердигинин саясий, экономикалык, илимий-техникалык, маданий, гуманитардык жана башка тармактарындагы эларалык кызматташтыктарына көмөктөшүү максатында түзүлгөн улуттук топтордун, бирликтердин жана жеке адамдардын өкмөттүк эмес мүнөздөгү эларалык бирикмелери. Ө. э. э. у. статусуна ээ болуу үчүн андай бирикмелер 2 же андан көп мамлекеттерде аракеттенүүлөрү, өзүнүн максаттары, мүчөлөрүнүн курамы, түзүлүшү жана каржылык колдоосу боюнча эларалык болуусу тийиш.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өкмөттүн ортоктош (жамаатык) жоопкерчилиги

Өкмөттүн ортоктош (жамаатык) жоопкерчилиги – парламентардык мамлекеттерде колдонулуучу эреже (жазылган же жазылбаган), ал боюнча өкмөт мүчөлөрү (министрлер) алар жүргүзгөн саясат үчүн чогуу жана бирдей жооптуу болушат. Өкмөттүн саясатына макул эмес министр дароо кызматтан кетүүгө тийиш. Парламент тарабынан министрлердин бирине ишеним көрсөтпөө вотуму кабыл алынганда, эреже катары бүтүндөй өкмөттүн кызматтан кетишине алып келет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Көмүскө бүтүм

Көмүскө бүтүм – 1) кылмыш-жаза укугундагы кылмыш жасоого даярдануунун бир таризи; кылмыш жосунун жасоо жөнүндө макулдашуу. Адамдар тобунун алдынала К. б-ү биркатар кылмыш курамынын белгиси болуп саналат; 2) англоамерикалык кылмыш-жаза укугуна мүнөздүү институт; эки же андан көп жактын кылмыш жасоо же кандайдыр бир мыйзамга жат жорук-жосун жасоо макулдашуусу. Англис укук доктринасына ылайык, К. б. үчүн эрди-катын жоопкерчиликке тартылбайт, анткени алар бир гана жак катары саналат. К. б. үчүн анын катышуучуларынын ортосундагы макулдашуунун кандайдыр бир шарттуу нерселерди сактоо менен, белгилүү бир таризди кармануу аркылуу түзүлүүсү талап кылынбайт. Алардын баардык кылмыштуу же мыйзамсыз иш-аракеттерге карата өзара бир пикирге келиши эле жетиштүү болот. К. б. институтун колдонуу баардык топтошкон мыйзамсыз жүрүм-турумдарды (кылмышка жатпаган дагы) же алдынала кылмыштуу иш-аракеттерди ниеттенүү баскычында эле жазалоого мүмкүндүк берет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Көмүскө жай

Көмүскө жай – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча, атайын баңгилик, жытмаңгилик жана сойкулук кылууга арналып, такай же убактылуу иштей турган жай. Жөнөкөй же атайылап ыңгайлаштырылган жайлар (турак же турак эмес жайлар) К. ж. катары кызмат өтөй берет. КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча, баңгилик, жытмаңгилик жана сойкулук кылууга арналган К. ж-ды уюштуруу жана күтүү аракеттери кылмыш жоопкерчилигине тартылат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Көмүскө жарнама

Көмүскө жарнама – жөнү жок жарнаманын бир түрү; К. ж-нын аркыл түрлөрүн пайдалануу жана таркатуу, анын ичинде атайын көрмө кыстырмаларды (кошкабат үн жазууларды) колдонуу жолу менен керектөөчүнүн аң-сезимине астыртан таасир көрсөтүү. Жалпыга маалымдоо каражаттарында К. ж-ны пайдаланууга жол берилбейт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Көмүскө салык

Көмүскө салык – түздөнтүз керектөөчү тарабынан төлөнбөгөн, бирок ал үчүн белгиленген баага киргизилген (көбүнесе керектөөчүнүн макулдугусуз эле) салык. Бажы алымы К. с-тын бир мисалы болуп кызмат кылат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Көмүскө экономика

Көмүскө экономика – 1) ар түрдүү экономикалык мамилелердин жыйындысы; 2) экономикалык ишмердиктин эсепке алынбаган, жөнгө салынбаган жана мыйзамдарга каршы келген түрү. Айрым өлкөлөрдө салык башкармалыгына маалыматы түшпөгөн товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр менен алмашуу жүргүзүү Көмүскө экономика деп аталат. АКШ экономисттеринин баасы боюнча АКШда Көмүскө экономика жүгүртүү 1989-ж. 750 млрд долларды түзгөн. АКШнын кээ бир экономисттеринин пикири боюнча Көмүскө экономиканын кесепетинен салык көбөйөт же инфляция өсөт, анткени Көмүскө экономикада табылган акчадан салык алынбагандыктан, анын натыйжасында мамлекет ала турган кирешесинин көп миллиарддаган долларын жоготот да, анын ордун толтуруу үчүн салыкты көбөйтүүгө мажбур болот. Көмүскө экономиканы көп учурда «экинчи» экономика деп аташат, ал расмий экономикалык система начарлаган же бүлүнгөн учурда жолтоо болбостон, ага жардам берүү негизги милдети болгон өндүрүштүк структура катары чыгышы мүмкүн. Ошентип, экономикалык төмөндөө учурунда жашырын киреше булактары бар керектөөчүлөр тигил же бул товарга же кызмат көрсөтүүлөргө кошумча талап коюшат, бул өндүрүштүн өсүшүнө өбөлгө түзөт. Тартыштык шартында рынок жашырын өндүрүлүүчү же сырттан алынып келүүчү товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр менен толтурулат, бул инфляциялык процессти токтотууга мүмкүндүк берет. Кыйын мезгилде, мисалы, ачарчылык учурунда, Көмүскө экономика азык-түлүк сатып алууда оң роль ойнойт. Экономикалык адабияттарда төмөнкүдөй элементтери бөлүп көрсөтүлөт: 1) формалдуу эмес экономика; 2) жалган экономика; 3) «экинчи» экономиканын жашырын бөлүгү; 4) «жашырын» экономика. Биринчи элементи борбордук экономикалык органдардын, тармактык башкаруу органдарынын, бирикмелердин жана ишканалардын ортосунда өзгөчө «соода» процессинде иштейт. Жалган экономика продуктунун баасында жалган нарк, жалган керектөө наркы жана жалган компоненттер түрүндө көрүнөт. Кошуп жазуулар, финансы тартибин бузуулар Көмүскө экономиканын бул элементинин иштөө механизми катары эсептелет. «Жашырын» экономикага мыйзамсыз өндүрүш ишмердиги кирет. Керектөө секторунда алып сатарлык негизги элементи болгон жашырын рынок «жашырын» экономиканын өзгөчө түрү болуп саналат. Көмүскө экономика базистик категория болгондуктан, ал тиешелүү структураларды: расмий эмес укукту, этиканы, өзүнүн тышкы жана ички коопсуздук кызматын, парламенттик калканчты, жашыруунун өздүк идеологиясын пайдаланууга мажбур болот. 
Категория: Экономика 
Категория: Юридикалык терминдер
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы

Кмшга катышуучу мамлекеттердин парламенттер аралык ассамблеясы – КМШнын 1992-жылы түзүлгөн парламенттер аралык кызматташтык органы. Ассамблеянын ишинин маанилүү бөлүгү – КМШ өлкөлөрүнүн улуттук мыйзамдарынын иштелип чыгуусуна негиз болуучу сунуштама (моделдик) мыйзам актыларын даярдоо. Ассамблея ошондой эле саясий мүнөздөгү билдирүүлөрдү кабыл алат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Когнициялык өндүрүш

Когнициялык өндүрүш ( — иш боюнча иликтөө, тергөө) – байыркы Рим укук иштеринде жекече доолор боюнча сот иштерин жүргүзүүдөгү тарыхый үчүнчү таризи. Өзгөчө (адаттан тыш) тартипте аймактык башкаруу бийлигине мүлк боюнча дагы, жоопкер адамдын кертбашына тийиштүү нерселер боюнча дагы сот иштерин чечүү укугу берилген маалда келип чыккан. Эки баскычтагы сот жүрүшүнөн айырмаланып, К. ө-түн тушунда сот башталгандан тартып аяктаганга чейин аймактык чиновник гана адис юристтин кеп-кеңеши менен териштирген жана чечим чыгарган. Ошондуктан, мурдагы тариздөөлөр колдонулбай калды, тараптар мурдагы укугунан ажырай баштады, эски сот иштеринин ченемдерин чана башташты.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кодекс

Кодекс (лат. codex – мыйзамдар жыйнагы) – өзара дал келген жана бир багыттагы коомдук мамилелерди жөнгө салуучу укук ченемдери бириктирилген жана тутумдаштырылган мыйзам актыларынын жыйындысы. К. мыйзам чыгаруучулардын кодификациялык ишмердиктеринин натыйжасы болуп саналат (кара:Кодификация). Жалпы эреже боюнча, К-ке белгилүү бир укук тармагы кирет (м.: жарандык, кылмыш-жаза, үй бүлө, эмгек ж. б.). Адатта, ал тийешелүү тармак боюнча укук негиздерин гана камтыйт. Калган укук ченемдери башка мыйзамдар менен мыйзамга негизделген актыларга кирет. Айрым К-тер ченемдерди, мыйзам тармактарын (Деңиз-соода К-и, Туракжай К-и. ж. б.) же укук тармакчалары (Салык К-и, Бюджет К-и.) бириктирет. «К.» түшүнүгү чет өлкөлөрдө белгилүү өзгөчөлүк менен айырмаланат. АКШда К. деген түшүнүк жөнеле жалпы укуктун айрым мыйзамдары менен ченемдеринин кошундусун билдирет. Ал эми Францияда болсо, акыркы кезде кадимки К. менен катар эле, укуктук жактан жөнгө салуунун айрым тармактары боюнча К. аттуу мыйзам актыларынын кошунду жыйнактарын басып чыгаруу иши жайылтыла баштады (эмгек жөнүндөгү, жол, айыл чарба, салык, бажы, деңиз порту жөнүндөгү К-тер). Бул К-ке мыйзамдык да, регламенттик да ченемдер кирет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кодификация

Кодификация (кийинки лат. codificftio, лат. codex — мыйзамдар жыйнагы жана facio — кылам) ― жаңы, тутумдаштырылган ченемдик укуктук актыларды түзүү боюнча мамлекеттик укук жаратуучу органдардын ишмердүүлүгү. Ал иштеп жаткан мыйзамдарды терең жана артараптуу талдоо аркылуу ишке ашырылат. Кодификациянын жүрүмүндө мыйзам тулкусунан эскирип калган ченемдик укуктук материалдар чыгарылып ташталат да, калган ченемдик укуктук актылары ичара тыгыз байланыштырылат жана өз ара жылмалаштырылат, анан өз алдынча тармактык мазмунга ээ болгон кодификацияланган актынын түзүмү куралат. Кодификация дайыма расмий мүнөзгө ээ болот.
 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кокаин

Кокаин (исп. сocaina ) – кокаин бадалынын жалбырактарында кармалган баңгизат, алкалоид. Адегенде дүүлүктүрөт, андан кийин борбордук нерв тутумун эзет, нерв тамырларынын сезгичтигин басаңдатат. Жергиликтүү ооруну басуучу каражат катары колдонулат. Тез-тез пайдалануу кокаинизмге алып келиши мүмкүн.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кокустук

Кокустук – 1) жарандык укукта карызкордун жана кредитордун күнөөсү жок келип чыккан жана милдеттенменин аткарылышына терс таасирин тийгизген жагдай. Карызкорду мүлк жоопкерчилигинен бошотот; 2) КР кылмыш-жаза мыйзамдарына ылайык, күнөөсүз зыян келтирүү .
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр