Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Табгач

Табгач, тамгач – титул; караханийлер династиясынын айрым өкүлдөрүнө берилүүчү наам. 7–8-кылымдарда Түндүк Кытайды (386–535) бийлеп турган байыркы тоба (табгач) элинин атынан пайда болгон. Андан соңку кылымдарда табгач түрк тилдүү элдерде кытай (ханзу) элинин мамлекетинин аты катары эскерилип калган. Орхон-Енисей жазма эстеликтеринин эң байыркысы болгон Онгин эстелигинде (690–693) табгачтар түштүк тараптагы эл болгондугу баяндалат. Ал эми Култегинге арналган эстеликте (732-ж.) табгач ханынан келген ташка оймо салып кооздоочулар, үй салуучулар, бул элдин кулк-мүнөзү жөнүндө сөз болот. Тоң-Йокук, Могилян кагандын эстеликтеринде да табгачтар жөнүндө маалыматтар бар. Бегредеги (Тува) кыргыздарга таандык руна сымал жазма эстеликте Төр-Апа деген белгилүү кыргыз мамлекеттик ишмеринин он беш жашында табгач ханына (калкына) барып эрдик иштерди аткарып, алтын, күмүшкө байыганы, аялдуу болгондугу баяндалат. Жети бөрү өлтүрүп, барс жана эликке кол салганы айтылган. Акыркы сапта Кыргыз мамлекетиндеги же ага кошуна жашаган уруулар жөнүндө сөз болгон. Кийинчерээк табгач конкреттүү бир этносту гана көрсөтпөстөн, «Чыгыш аймактары» деген шарттуу географиялык аталышты да туюнткан.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Искусство
Категория: Маданият
Табышалиев, Салмоорбек

Табышалиев, Салмоорбек (15.3.1928, Чүй облусу, Сокулук району, Кызылтуу айылы – 1993, Бишкек) – тарых илиминин доктору (1970), Кыргызстан ИАнын академиги (1989; корреспондент-мүчө, 1974). 

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Салмоорбек Табышалиев 1928-жылы 15-мартта Кыргызстандын Чүй өрөөнүндөгү Сокулук районуна караштуу Кызыл-Туу айылында туулган.

1946-ж. Кыргызстан мамлекеттик педагогикалык институтун бүткөндөн кийин, анда окутуучу (1950–51), 1952–53-ж. Кыргызстан КП БКга караштуу Партия тарыхы институтунун директоруна орун басар жана сектор башчы, 1952–54-ж. Кыргызстан ЛКЖС БКнын катчысы болуп иштеген.

1954–56-ж. Кыргызстан ИАнын Тарых институтунун директору, 1956–60-ж. Кыргызстан БКнын бөлүм башчысы, партиянын 1-Май райкомунун 1-катчысы, Кыргызстан КП БКга караштуу Партия тарыхы институтунун директору болгон. 

1960–76-ж. КМУнун (азыркы Жусуп Баласагын атныдагы Кыргыз улуттук университетинин) ректору болгон. 

4.7.1975 - 27.3.1980 - Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин төрагасы болгон. 

1976–-83-ж. Кыргызстан ИАнын вице-президенти жана коомдук илимдер бөлүмүнүн төрагасы. 

1983–92-ж. КР УИАсынын Тарых институтунда бөлүм башчы, директору болгон. 

1992-жылдан ушул эле институттун дирекциясынын кеңешчиси. 

1993-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкектеги "Ала-Арча" көрүстөнүнө коюлган.

 Чыгармачылыгы 
Эмгектери Кыргызстандагы социалдык жана коммунисттик курулушка, комсомолго, жогорку окуу жайларынын тарыхына арналган. 150дөн ашык илимий эмгектин автору. 

 Сыйлыктары. Наамдары. Коомдук ишмердиги 
Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты (1963–80). 

Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1970). 

Ленин, Эмгек Кызыл Туу, 2 «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.

 Эстутум 
2013-жылдын 19-декабрында Бишкек шаарында Жусуп Баласагын атныдагы Кыргыз улуттук университетинде академик Салмоорбек Табышалиевдин 85 жылдыгына арналган илимий-тажрыйбалык жыйын өткөрүлдү.

С. Табышалиевдин аты Бишкек шаарында КУУнун жанындагы көчөгө берилген.

 Колдонулган адабият 
 Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий исторический и био-библиографический свод / Отв. ред. У.А.Асанов. - Бишкек: Центр госязыка и энциклопедии, 2002. - 544 стр., илл., карты. (ISBN 5-89750-142-4) [U.A.Asanov, A.Z.Jumanazarova, T.Chorotegin. Kyrgyzskaia nauka v litsah: Kratkiy istoricheskiy I bio- bibliograficheskiy svod / Otv. Red. U.A.Asanov. – Bishkek: Tsentr gosyazyka I entsiklopedii. 2002. – 544 pages, ill., map. (ISBN 5-89750-142-4)]

 Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://nlkr.gov.kg/index.php?Itemid=1&id=1008&option=com_content&task=view 
 http://www.literatura.kg/articles/?aid=605
 http://baza-referat.ru/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 

Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Категория:Инсандар
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Тарыхчылар
Категория:Чүй облусу
Тагай бий

Тагай бий — кыргыздардын оң канат урууларынын түпкү атасы. Санжырада Долон бийден Ак уул, андан Адигине, Тагай, Муңгуш жана Наалы эже деген балдары болгондугу айтылат. Б. Солтоноевдин маалыматы боюнча Тагай Кокон, Маргалаң калаасынын тегерегиндеги Ийрисуу-Былпылдак деген жерде, дагы бир кабарда – Ош калаасындагы Сарыбел деген жерде, болжолу, 1460–70-ж. туулган. Тагай бийдин ишмердигин 16-кылымдагы моголстандык кыргыздардын башчысы Мухаммед Кыргыздын тарыхый ишмердиги менен окшоштурушат. Уламыштарда Тагай орто жаштан өтүп калганда, бир нече жыл Эреше хандын карамагында жашап, элине кайтып келген. Ал эми Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» эмгегинде Мухаммед Кыргыз Ысыккөлдүн түштүгү Барскоон суусунун боюнда моголдордун башкаруучусу Султан Саид менен болгон чабышууда жеңилип, Кашкарга туткундалып кеткендиги айтылат. Мухаммед Кыргыз 1522-ж. бошонуп чыгат жана 1524-ж. кайрадан туткундалып, 1533-жылга чейин (Султан Саид хан өлгөнгө чейин) кармалып турган. Б. Солтоноев ушул маалыматтарга таянуу менен Мухаммед Кыргыз Тагай бий болушу мүмкүн деген ойду сунуш кылат. Тагай бий тууралуу санжырада сакталган маалыматтарда анын эл башкаргандыгы айтылат. Инилери бойго жеткенде, эжеси Наалы малды Адигинеге, бийликти Тагайга жана чарбаны Муңгушка бөлүп берет. Экинчи бир уламышта Адигине менен Тагай энчи бөлүү тоюн өткөрүп, салт боюнча малды, жерди, элди экиге бөлөт. Оштун Карадарыясын чек кылып, күн батыш жагын Адигине, күн чыгыш жагын Тагай бий алгандыгы баяндалат. Б. Солтоноев Тагай болжолу 1535–40-ж. өлгөндүгүн жана анын кабыры Үч Турпандын күн чыгыш тарабында жайгашкандыгы тууралуу маалыматты келтирет. Тагай бийдин ысымы менен кыргыздардын оң канат деп аталган уруулук бирикмесиндеги бугу, сарыбагыш, солто, багыш, саяк, чекир саяк, азык урууларынын келип чыгышы байланыштырылат. 17–18-кылымдарда Таластан тартып Ысыккөл, Нарын аймактарына чейинки оң канат, сол канат кыргыздары Тагай деп аталган саясий конфедерацияны тү-зүп тургандыгын санжыра маалыматтары ырастайт.

 Булактар 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Категория:Инсандар
Тайлак баатырдын күмбөзү

Тайлак баатырдын күмбөзү – Тайлак баатырга жана анын бир тууганы Атантайга арналып, 19-кылымдын 1-жарымында тургузулган кош күмбөз. Акталаа районундагы Куртка айылынын жанында. Кыргызстандагы күмбөз архитектурасынын мыкты үлгүлөрүнөн. Күмбөз орто кылымдагы диний архитектуранын салтында бышырылбаган жана чала бышкан кыштан салынган: кумпалуу бөлмөлөр (кумпалары урап калган) бири-бири менен чакан эшик аркылуу байланышкан. Күмбөздүн порталы (маңдай жак бети) абдан кооздолуп, конус сымал (жогор жагын көздөй ичкерген) колонналары бар. Күмбөз мамлекеттик көзөмөлгө алынган. 2002-ж. реставрацияланып, айланасы корулган. Күмбөзгө жакын жерде ушул эле типтеги башка күмбөздөр да бар.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Категория:Инсандар
Тайпа

Тайпа – бир урууга кирген уруктар (тукумдар). Тайпа бир нече уруунун экзогамдык жалпылыгы болуп саналат. Бир тайпага кирген уруктарда ич ара никелешүүгө тыюу салынып, ушул уруудагы башка тайпага таандык уруктардын өкүлү менен гана никеге тура алышкан. Тайпанын менчиги анын бардык мүчөлөрүнө тиешелүү болгон.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Талас козголоңу

Талас козголоңу – 1918-ж. августта Талас өрөөнүндөгү Дмитриевка кыштагында (азыркы Талас шаары) жергиликтүү кулактардын Совет өкмөтүнө каршы чыгуулары. Талас козголоңунун чыгышына 1918-ж. 20-майдагы азык-түлүк салыгы (Талас өрөөнү Кызыл Армия үчүн 300 ат, 3 млн. сом акча жыйнамак) шылтоо болгон. Козголоңчуларды Талас шаарына жакын жайгашкан аймактардагы кулактар, бийлер, качкын ак офицерлер колдогон. Козголоңду басуу үчүн 100 кишиден турган Чымкен жана Пишпек кошуундары жиберилген. Олуяата (Тараз) советинен да жардамга келишкен. 30-августта Талас кознолоңу басылган.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Таластык, Чаткалдык, Суусамырлык кыргыздарды Россияга каратуу

Таластык, чаткалдык, суусамырлык кыргыздарды Россияга каратуу. 1865-жылга карата Чүйдөн Таласка көчө качкан кыргыз манаптары жок кылынган соң, таластык кыргыздарды, ал эми саруу менен кушчу урууларын Россиянын букаралыгына алуу процесси негизинен аяктайт. Аталган аймактарды каратууну падыша аскерлери Кокон хандыгынын чеп-коргондорун ээлеп алуу менен бирдикте ишке ашырган. Абалдын оордугун, душмандын артыкчылыктарын жана аны менен жоолашууга дарманы жетпесин түшүнгөн кыргыз манаптары, бийлери акыры падыша аскерине багынып беришкен. Бирок бугулардын манаптары сыяктуу алар орус букаралыгына ант берип өткөн жок. Буга чейин Түндүк Кыргызстандын чыгышындагы Ысык-Көлдө, Кеминде небак өз таасирин бекемдөөгө үлгүргөн падыша өкмөтү аларды ант бердирүүгө анчейин деле муктаж эмес эле. 1864-ж. Чаткал, Суусамыр, Кетментөбө Россиянын курамына киргизилген.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Тарих-и Кашгар

Тарих-и Кашгар, «Кашкар тарыхы» –17-кылымдын аягында чагатай тилинде жазылган тарыхый чыгарма. Чыгыш Түркстан, Орто Азия чөлкөмдөрү боюнча маанилүү тарыхый булактардын бири. Автору белгисиз. Чыгармада кыргыздар менен казактардын 17-кылымдын 1-жарымында борбордук бийликке каршы күрөшү, 17-кылымдын башында Борбордук Теңир-Тоодон, Ферганадан, Чыгыш Түркстандын түндүк-чыгышынан кыргыз урууларынын Моголстанга келип кошулуусу тууралуу маалыматтар бар. Ошондой эле кыргыз бектеринин актоолук ходистер менен бирдикте (17-кылымдын 2-жарымы) Жаркен ордосуна каршы Кашкар жаатынын башкы күчүнө айланышы да кеңири баяндалат.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Маданият
Тарых жана маданият эстеликтерин коргоо коому

Тарых жана маданият эстеликтерин коргоо коому – коомдук ыктыярдуу уюм. 1966-ж. уюшулган. Кыргызстандын аймагындагы тарых жана маданият эстеликтерин табуу, каттоо, коргоо, калыбына келтирүү, пайдалануу жана калкты алар менен тааныштыруу боюнча мамлекеттик органдарга көмөктөшөт.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Маданият
Категория: Искусство
Тарыхка чейинки мезгил

Тарыхка чейинки мезгил – тарыхый жазма булактардын негизинде өткөн окуяларды сүрөттөйт. Бирок ал башка булак аркылуу сүрөттөлүшү да мүмкүн, мис., археологиялык жазуу пайда болгон мезгилге чейинки мезгилди тарыхка чейинки мезгил деп атоону Дэниэл Уилсон 1851-ж. сунуш кылган (Францияда бул терминди Турналь 1833-ж. колдонгон). Тарыхка чейинки мезгилден кийин прототарых мезгили келет. Бул мезгилде айрым жазма булактар кездешет, бирок дагы эле археологиялык маалыматтарга муктаждык бар. Тарыхка чейинки мезгил тарых мезгилинен көп жагынан айырмаланып турат. Мында инсандар эмес, коом же маданият жөнүндө кеп болот. Тактап айтканда, Тарыхка чейинки мезгилдин жазуу маалыматы жок болгондон кийин элдердин, тургун жайлардын аталыштарында шарттуу аттар колдонулат. Мис., алгачкы ачылган эстеликтин атынан андрон маданияты, гиссар маданиятынын калкы, хунн доорунда жашаган калктар ж.б. аталыштар бар.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Ташбашат көрүстөнү

Ташбашат көрүстөнү – коло доорунан кечки орто кылымга таандык көрүстөндөр тобу. Коло дооруна тиешелүү 6 көрүстөн казылып, алардын үстү төрт чарчы көлөмдөгү таштар менен коргондолгон. Сөөк көмүү салты Таштөбө эстелиги менен окшош. Сөөктү көмүүнүн 2 түрү кездешет: сөөктү өрттөп көмүү жана жөн көмүү. Чопо идиштер, колодон жасалган билерик, шуру, сөйкө бирдей ыкмада жасалган. Ташбашат көрүстөнү 1957-ж. археолог П. Н. Кожемяко тарабынан изилденген.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Археология
Айтуучу

Айтуучу – фольклордук чыгармаларды жогору көркөмдүктө аткара алчу киши. Манасчылар, жомокчулар, cанжырачылар айтуучуга кирет.

 Адабият: 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3

Категория: Маданият
Категория: Адабият
Академиялык басылыш

Академиялык басылыш, Академиялык басылма – жазуучунун чыгармаларынын, алардын ар кандай варианттарынын комментарийлер менен жабдылган толук басылышы. Мындай басылыш белгилүү окумуштуулар тарабынан же алардын катышуусу менен ишке ашырылат. Текст сунуш кылууда автордун кол жазмаларынан, анын өзгөркөн кошумчаларынан, бир эле чыгарманын бир нече варианттарынан, башка редакияларынан пайдаланылат. Академиялык басылышта текстке илимий түшүндүрмө берилет, иштөөдө пайдаланууга ыңгайлуу болсун үчүн илимий- маалыматтык аппарат менен коштолот. Мындай басылышта жазуучунун бүткүл чыгармалары же айрым бөлүктөрү (ырлар, прозасы, каттары) чыгарылышы мүмкүн. Бул багытта бизде кыргыз адабиятында иштер бир топ солгун.

 Адабият 
Шериев Ж., Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3

Категория: Маданият
Категория: Адабият
Пишпек чеби үчүн салгылашуу

ПИШПЕК ЧЕБИ ҮЧҮН САЛГЫЛАШУУ – 19-кылымдын 60-жылдарынын башында чүйлүк кыргыздардын боштондук үчүн күрөшү. Батыш Сибирдин генерал-губернатору Россия империясынын чегин кеңейтүү максатында 1859-жылы падышадан Пишпек (Бишкек) чебине кол салуу үчүн уруксат сураган. 1859-ж. 24-январда уруксат берилген, бирок аны дароо ишке ашырууга мүмкүн болгон эмес. Пишпек чебинде Кокон хандыгынын 500 аскери турган. 1860-жылы 4-сентябрда Циммерман баштаган орус кошууну 5 күндүк курчоодон кийин Пишпек чебин алган. Бирок падыша аскерлери аз болгондуктан, бат эле Кастекке кайра кетип калышкан. 1860-жылы октябрда Пишпек чеби кайрадан Кокон хан-дыгынын колуна өткөн. Декабрдын акырына чейин Пишпек чебинде турган Канаат-Шаа парваначы анын дубалын ого бетер чыңдаткан. Пишпек чебинин башкаруучусу Рахматулла датка чүйлүк кыргыздарды эзүүсүн уланткан. Анын зомбулугуна каршы Байтик Канай уулу баштаган солто уруусу 1862-жылы сентябрда Рахматулланы өлтүрүшүп, жардамга орус аскерлерин чакырышкан. 24-октябрда Пишпек чебин орус аскерлери басып алып, чепти талкалап салышкан.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Потанин, Григорий Николаевич

ПОТАНИН Григорий Николаевич (1835–1920) – этнограф, саякатчы. 1870–90-жылы Зайсан көлүнө, Тарбагатай тоолоруна, Моңголияга, Тувага, Түндүк Кытайга, Тибетке экспедицияга чыккан. Жубайы А. В. Потанина менен бирге Сибирь жана Орто Азия элдеринин этногр-сы жана оозеки чыгармачылыгы боюнча баалуу материалдарды жыйнаган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим 
Категория: Инсандар
Таш дөбө археологиялык эстеликтери

Таш дөбө археологиялык эстеликтери - Каракужур өрөөнүндө Каракужур суусунун сол өйүзүндө жайгашкан. Эрте темир дооруна таандык көрүстөндөр тобу бар. Алардын ичинен көлөмдүүсүнүн диаметри 44 м, бийиктиги 3,5 мге жеткен. Көрүстөндөрдөн сырткары таш дөбө археологиялык эстеликтеринин курамына балбалдар жана коргон эстеликтери кирет. Бейиттердин биринен жылкысы менен кошо көмүлгөн жоокердин сөөгү, жаанын жебелери, окчонтой, жаанын сөөктөн жасалган бастырмалары, колодон жасалган кемер кур, ээр, үзөңгү, жибек [[кездеме]нин калдыгы табылган. 1954-ж. археолог А. Кибиров тарабынан изилденген.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Археология
Таш дөбө көрүстөнү

Таш дөбө көрүстөнү – Соңкөлдүн түштүк тарабындагы Таш дөбө суусунун оң жана сол жээктеринде жайгашкан эрте темир дооруна таандык көрүстөн топтору. Көрүстөндөр түндүк жана түштүк багытында тизмектешип жайгашкан. Суунун сол тарабында көлөмдүү 9 бейит орун алган. Алардын чоңунун диаметри 19 мге жеткен. Бул көрүстөндөрдү курчап диаметри 3–10 м болгон бейиттер жайгашкан.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Таш-Көмүр аска бетиндеги сүрөттөр

Таш-Көмүр аска бетиндеги сүрөттөр – Ташкөмүр шаарынан 2 км түштүк-батышта Бозбутоонун Карасу капчыгайында жайгашкан археологиялык эстелик. Түрдүү көлөмдөгү таштардын капталдарына эчки-текелердин, жылкылардын, күн түспөлдөш белгилердин, чабактуу дөңгөлөктөрдүн жана кишилердин сүрөттөрү тартылган. Бул сүрөттөр б.з.ч. 1-миң жылдыкка тиешелүү. Археолог Ю. А. Заднепровский изилдеген.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Археология
Категория: Маданият
Түркстан коммунисттик жаштар союзу

ТҮРКСТАН КОММУНИСТТИК ЖАШТАР СОЮЗУ – Түркстан жаштарынын коммунисттик уюму. Ал 1920-жылы 21-январда Түркстан комсомолунун 1-съездинде түзүлүп, 1924-жылдын августунан Орто Азиянын улуттук мамлекет болуп бөлүнүшүнө чейин Түркстан Лениндик Коммунисттик Жаштар Союзу деп аталган.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Түркстан коммунисттик партиясы

Түркстан коммунисттик партиясы. ТКП – РКП(б)нин составдык бөлүгү. 1906-жылы РСДРПнин Түркстан уюмдарынын союзу түзүлгөн. Февраль революциясына чейин Түркстандагы социал-демократиялык уюмдар жашырын иштеген. 1918-жылы 17-25-июнда Ташкенде өткөн Түркстан Компартиясынын 1-съездинде ТКП түзүлгөн. 

ТКП райкому менен Түркстан Борбордук аткомунун курамына улутчулдар тобу кирип кеткендигине байланыштуу Түрккомиссиянын 1920-жылы 19-июлдагы токтому боюнча ТКПнин крайкому таратылып, ТКПнин убактылуу Борбордук комитети, 1920-жылы РКП(б)нын БК Түркстан бюросу түзүлгөн. 

1921–1922-жылдары ТКП(б)нын катарын тазалоо жүргүзүлгөн. Түркбюро 1922-жылы РКП(б) БКнын Орто Азия бюросу деп аталып, Хорезм Советтик Эл Республикасынын, Бухара Эл Республикасынын жана Түркстан АССРинин коммунисттерин жетектеген.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Орто Азия тарыхы‎
Категория:1906-жыл
Категория:Саясий партиялар
Түркстан кыргыз, казак кедейлеринин 1-сьезди

ТҮРКСТАН КЫРГЫЗ, КАЗАК КЕДЕЙЛЕРИНИН 1-СЪЕЗДИ. Олуя-Ата (азыркы Тараз) шаарында 1921-жылы 20-январда өткөн. Съезд жер-суу реформасын токтоосуз жүргүзүүнү, орус кулактарынан өз алдынча басып алган жерлерди казак, кыргыздарга кайтарып берүүнү, кедейлерге бөлүштүрүү үчүн мурдагы бардык мамлекет жерлерди советтердин фондусуна берүүнү жактаган. Съездге 600 делегат катышкан.

Түркстан Кыргыз, Казак кедейлеринин 1-съезди - Орто Азиядагы жер-суу реформасына колдоо көрсөтүү үчүн уюшулган алгачкы съезд. 

Ал Олуя-Ата (азыркы Тараз) шаарында 1921-ж. 20-январда өткөн. Съездге 600 делегат катышып, жер-суу реформасын токтоосуз жүргүзүү, орус кулактарынан өз алдынча басып алган жерлерди казак, кыргыздарга кайтарып берүү, кедейлерге бөлүштүрүү үчүн мурдагы бардык мамлекеттик жерлерди советтердин фондусуна берүү тууралуу маселелерди караган.
 
Түркстан коммунисттик партиясы (ТКП) - РКП(б)нин курамдык бөлүгү. 1918-ж. 17-25-июнда Ташкентте өткөн Түркстан Компартиясынын 1-съездинде түзүлгөн. ТКП крайкому менен Түркстан Борбордук аткомунун курамына улутчулдар тобу кирип кетти деген шылтоого байланыштуу 1920-ж. 19-июлдагы Туркстан кожиссиянын токтому менен ТКПнин крайкому таратылып, ТКПнин убактылуу Борбордук комитети, 1920-жылдан РКП(б)нын БК Түркстан бюросу түзүлгөн. 1921-22-ж. ТКП(б)нин катарын тазалоо жүргүзүлгөн. Түркбюро 1922-ж. РКП(б) БКнын Орто Азия бюросу деп аталып, Хорезм Советтик Эл Республиканын, Бухара Эл Республиканын жана Түркстан АССРинин коммунисттерин жетектеген.

 Колдонулган адабият 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
 “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
 “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
 “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Маданият
Категория:Тарых
Категория:Илим