Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Тобокелчил капитал

Тобокелчил капитал - ишин жаңыдан баштоочу, жаңы пайда болгон компаниялардын же кыйын шартта калган компанияларды каржылоо булагы.
 
Венчурдук инвестициялоо акыркы тобокелге барууну талап кылат, бирок ошол эле убакта ортодон жогорку кирешеге ээ болууга үмүттөндүрөт. Венчурдук капиталисттер тобокелге баргандыгын киреше, роялти, артыкчылыгы бар акцияларды, акционердик капиталдын жогорулатылган наркын ж. б. алуу менен актап алышы мүмкүн. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Тобин Джеймс

Тобин Джеймс (АКШ) - (финансы рынокторунун керектүү, иш менен камсыз болуу, өндүрүш жана баалар менен болгон байланышын изилдегендиги үчүн Нобель сыйлыгына татыган) 1981-ж.
 
Тобин 1918-ж. Шампейн шаарында (Иллинойс штаты) төрөлгөн. Бардык илимий даражаларын, бакалавр (1939-ж.), магистр (1940-ж.), доктор (1947-ж.) Гарвард университетинен алган. Ал экономикалык өсүш жана иш менен толук камсыз кылуу үчүн мамлекеттик тейлөөнүн чечкиндүүлүгүн жактап, фиксалдык жана монетардык саясатты пайдаланууну негиздеген.
 
Тобин акча жана капитал рынокторунун жалпы тең салмактуулук моделин берген. Ал «д фактору» деген жаңы концепцияны негиздеген. Тобиндин белгилүү эмгектери: «Макроэкономика» (1971); «Керектүү жана эконометрика» (1975); «Теория жана саясат» (1982). 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Тинберген Ян

thumb|200px|right|Тинберген Ян (1986)
Тинберген Ян 1903-жылы Гаага шаарында төрөлгөн.
 
1930-жылдары ал Рагнар Фриш ж.б. экономисттер менен биргелешип статистикалык жана экономикалык талдоону бириктирген эконометрика илимий багытын негиздеген. «Экономикалык саясат: принциптер жана моделдер» (1956) атгуу эмгегинде саясий маселелерди математикалык моделдерди колдонуу менен изилдеген.
 
Акыркы эмгектеринин бири: «Кирешени бөлүштүрүү: анализ жана саясат» (1975). 1969-ж. Ян Тинберген жана Рагнар Фриш «Экономикалык талдоодо математикалык ыкмаларды түзгөндүгү жана изилдөөдө колдонгондугу үчүн» Нобель сыйлыгынын жаңы уюштурулган «Экономика» бөлүмүнүн биринчи экономист лауреаттары болгон. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Тең салмакталган орточо көрсөткүч

Тең салмакталган орточо көрсөткүч - капиталдын ысырап болушуна жол бербөөчү ыкма, ал боюнча капиталдын ысырап болушунун алдын алуучу каражаттардын баасы тең салмакталган орточо формула менен эсептелип чыгылат.
 
Мисалы, бир акция үчүн 2 ЕВРО көлөмүндө капитал алынган каржылоонун алгачкы учурунда инвесторлор капиталын ысыраптатпоо үчүн тең салмактанган орточо коргоого ээ болушкан.
 
Каржылоонун кийинки баскычында бир акциянын баасы 1 ЕВРО болуп турганда ЕВРОнун дагы 1 млн-нун жумшоо менен аяктады. Учурга байланыштуу биринчи этаптагы инвесторлор капиталдарынын ысырап болушунун алдын алуучу каражаттарынын баасын тең салмактанган орточо көрсөткүч боюнча, б.а., бир акция үчүн 1,5 ЕВРО деп коюп алууга акылуу. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Талдоочу

Талдоочу - компаниянын ишкердигине байкоо салуу үчүн жана анын азыркы абалы менен келечектеги баалуу кагаздары тууралуу отчёт даярдоо үчүн банк жалдап алган эксперт.
 
Инвестициялык банк үчүн иштеген талдоочунун компетенттүүлүгү менен аброю көп учурда андеррайтерди тандап алууда зор мааниге ээ болгон, анткени компаниянын эмиссияга чейинки жана кийинки абалын талдоочу тарабынан чагылдырылышы анын баалуу кагаздарына болгон кызыгууларды жаратууга жана колдоого көмөк көрсөтөт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Сырьелук ресурстар

Сырьелук ресурстар. Өнөр жай комплексин өнүктүрүү перспективалары сырьелук ресурстарга түз жана тыгыз көз карандылыкта турат.
 
Республиканын сырьёлук потенциалы, эң оболу, металл жана металл эмес пайдалуу казылып алынуучу кендердин болушу менен мүнөздөлөт. Алардын запасы геологиялык-чалгындоо жумуштарынын процессинде эсептелинип чыккан. Республиканын аймагынан өнөр жай комплекси үчүн өтө маанилүү минералдык-сырьёлук ресурстардын (сурьма, сымап, алтын, сейрек кездешүүчү элементтер, көмүр, кен эмес сырьёнун эң ар кыл түрлөрү ж.у.с.) запастары табылган.
 
Бир катар ресурстардын чалгындалган запастары боюнча Кыргызстан Борбордук Азия регионунда алдыңкы орундардын бирин ээлейт. Отун-энергетика ресурстарына гидроэнергиянын, көмүрдүн запастары кирет. Республиканын бардык эсепке алынган потенциалдуу гидроэнергоресурстары электр энергиясын мүмкүнчүлүгүнө жараша жылдык иштеп чыгуунун 142,5 млрд. кВт-сааты менен бааланат. Техникалык жактан пайдаланууга мүмкүн болуучу гидроэнергетика ресурстары республика боюнча 72,9 млрд. кВт-сааты, ал эми экономикалык жактан натыйжалуу ресурстар - 48,0 млрд. кВт-саатты түзөт. Азыркы убакта гидроэнергетикалык потенциалдын 10%тен азыраагы пайдаланылууда.
 
Көмүрдүн болжолдуу запасы 824,4 млрд. тонна, анын ичинде өнөр жайлык категорияларга чейин чалгындалгандары - 2,4 млрд. тонна менен бааланат. Өнөр жайлык өздөштүрүүгө 663,4 млрд. тонна даярдалган. Геологиялык жана климаттык татаал шарттардан, атайын ыңгайлаштырылган технологиялардын жана жабдуулардын жоктугунан улам көмүрдүн болжолдонгон запастарынын өздөштүрүлүшү 0,02% деңгээлинде турат. Иштеп жаткан ишканалардын кубаттуулуктары чакан, алардын техникалык-экономикалык көрсөткүчтөрү төмөн.
 
Түстүү жана сейрек кездешүүчү металлдардын кендеринин республикада болгон запастары сымапты, иттрий тобундагы сейрек кездешүүчү элементтерди, калай-вольфрам концентраттарын (аралашмаларын), жарым өткөргүч материалдарды алууда аны адистештирүүнү сактап калууга мүмкүндүк берет. Жалпысынан, алардын белгилүү жана жаңы кендер боюнча белгиленген өсүшүн эсепке алуу менен сымаптын колдо турган өнөр жайлык запастары Айдаркен комбинатынын узак перспективага иштеп турушун камсыз кылат.
 
Республика сейрек кездешүүчү өндүрүштүн олуттуу сырьелук базасына ээ. Кыргыз тоо-кен металлургия комбинатынын өнөр жай запастары менен камсыз кылынышынын азыркы деңгээли өтө жогору. Ошондуктан иттрий тобундагы сейрек кездешүүчү өндүрүштү андан ары өнүктүрүүнүн перспективалары сырье базасы менен лимиттелген эмес, бул продукцияны Кыргызстандан тышкары жерлерде керектөөнүн динамикасы жана деңгээли менен байланышкан.

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Сыйлоо

Сыйлоо - кызматчыларга жана коллективдерге үзүрлүү эмгеги үчүн материалдата сыйлык берүү формасы.
 
Эмгек акынын сыйлык берүү системасында иштин мурда белгиленген көрсөткүчтөрүнө жетишкендиги үчүн эмгек акы фондусунан мезгили менен сыйлык ыйгарылат. Атайын фондулардан жаңы техника жасап, өндүрүшкө киргизгендиги, ойлоп чыгарууларды жана рационалдык сунуштарды өндүрүшкө киргизүүгө көмөктөшкөндүгү үчүн берилет. Буга материалдата сыйлоо фондусунан берилүүчү сыйлык да кирет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Суроо-талап

Суроо-талап деген:

1) сатып алуучулар мүмкүн болуучу ыңгайлуу баада, белгилүү учурда, белгилүү бир жерде сатып алууну каалашкан жана сатып алышы мүмкүн болгон белгилүү бир товарлардын же кызмат көрсөтүүлөрдүн саны;
 
2) базар нугунда калыптанган жана ага ылайык акча каражаттары менен камсыздалган керектөөлөрдү чагылдырган көрүнүш. Анын өлчөмү товарларга (продукция, кызмат көрсөтүүлөр) белгиленүүчү бааларга жана керектөөчүнүн төлөө жөндөмдүүлүгүиө тыгыз байланыштуу.

Суроо-талап ар кандай факторлордун таасири астында калыптанат, алар детерминаттар деп аталат:N- калктын саны, Рх- товардын баасы,Ру- орун алмаштыруучу товардын баасы, Т- каалоолор,I- кирешелер, Е- күтүүлөр. 
 
Эгерде товарларга баа өссө, суроо-талап төмөндөйт, ал эми өндүрүш базарга көбүрөөк товарды чыгарса, алар арзаныраак сатылып суроо-талап күчөйт. Суроо-талапка бир катар факторлор таасирин тийгизип турат. Суроо-талаптын базардын калыптанышындагы мааниси өтө олуттуу. Эгер суроо-талап баанын анчалык айырмаланбашына жараша өзгөрбөсө баа боюнча ийкемсиз, ал эми өзгөрүүгө дуушарланса ийкемдүү деп аталат.

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Ричард Стоун

Ричард Стоун - (улуттук эсептердин теориясын иштеп чыккандыгы үчүн) 1913-ж. Лондондо төрөлгөн. Кембридж университетин 1935-ж. бүтүргөн.
 
Стоун азыркы улуттук эсептердин системасын негиздеген. «Улуттук эсептердин системасы» аттуу китеби 1968-ж. жарыяланган. Стоундун системасы бардык өнүккөн жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө колдонулат. Стоундун улуттук кирешени эсептөөчү системасы кош бухгалтериянын ыкмаларын пайдаланууга негизделген. Анын ыкмасы киреше менен чыгашанын ортосундагы тең салмактуулукту талап кылат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Стиглер Джордж

Стиглер Джордж (АКШ) - өнөр жай түзүлүштөрүн, рыноктордун жана мамлекеттик тейлөөнүн ролун изилдегени үчүн 1982-ж. Нобель сыйлыгын алган.
 
Стиглер 1911-ж. Сиетлдин четиндеги Рентондо (Вашингтон штаты) төрөлгөн. Ал ар тараптуу илимпоз. Стиглер өнөр жай теориясында негизги элемент катары кабылданган «тириликте калуу принцибин» экономика илиминин жаңылыгы катары киргизген. Мамлекеттик тейлөөнүн багытында ал «басып алуу теориясын» негиздеген. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Социалдык көзөмөл

Социалдык көзөмөл ― социалдык механизм.
 
Социалдык көзөмөлдүн жардамы менен коом жана анын бөлүктөрү (топтор, уюмдар) социалдык тутумдун чектөөлөрүн (шарттарын) бузуудан сактайт. Аларды бузуу коомго зыян келтирет. Башкаруунун ажырагыс элементи. 

Социалдык көзөмөлдүн негизги объектилери ― укуктук жана моралдык ченемдер, адат-салттар, административдик чечимдер. Социалдык контрольдун иш-аракети, негизинен, социалдык чектөөлөрдү бузгандарга ар түрдүү санкцияларды колдонуу менен байланышкан. Социалдык көзөмөлдү мамлекет (к. мамлекеттик көзөмөл), о. э. ар кандай социалдык топтор (кандайдыр бир процесске катышуучулардын бири-бирин көзөмөлдөшү, коомдук пикирди билдирүүнүн ар түрдүү формалары, мисалы., моралдык жактан айыптоо, мамилелешүүдөн баш тартуу д.у.с.) ишке ашырат. 

Булактар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Социалдык камсыздандыруу

Социалдык камсыздандыруу карыганда, оорудан эмгекке жарамсыз болгон учурларда (мис., санаторий-курорттук дарылануу, эс алууну уюштуруу ж.б.) мыйзамда белгиленген тартипте эмгекчилерди мамлекеттик материалдык камсыздоо системасы.
 
Мындан бардык эмгекчилер пайдалана алышат. Социалдык камсыздандыруу коомдук керектөө фондусунун жана кызматкерлердин өз эсебинен жүргүзүлөт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Соода-экономика иши

Соода-экономика иши. Ачык рынок экономикасын түзүүнүн жана аны дүйнөлүк чарба мамилелерине интеграциялоонун маанилүү фактору катары республиканын тышкы соода ишин өнүктүрүү, рыноктук жана административдик жөнгө салуу методдорунун жагымдуу катыштарын аныктоо мамлекеттин алдында турган башкы милдеттер болуп эсептелет.
 
Республиканын дүйнөлүк соода шериктештигине киришине жараша тышкы соода ишинин мазмунунун өзү да өзгөрүлдү. Ал экономикалык өнүгүүнүн ички жана тышкы факторлорунун ортосундагы байланыштыруучу звено болуп чыгуу менен өз алдынча жаңы мааниге ээ болду. Тышкы соода иши өлкөнүн эл чарба комплексинин бир бөлүгү болуп эсептелет жана анда өзгөчө орун ээлейт. Анын өнүгүшү ата мекендик экономиканын абалын гана эмес, о. э. эл аралык соода мамилелеринде калыптанган тенденциялар менен шарттарды да чагылдырат, о. э. республиканын чарба системасын кайра түзүүнүн катализаторунун ролун ойнойт. Улуттук экономикада тышкы экономикалык фактордун ролу олуттуу өстү.
 
Кыргызстанда турмушка ашырылып жаткан тышкы соода режимин кеңири либералдаштыруу ички рынокту чет өлкөлүк товарлар жана капиталдар үчүн ачууга мүмкүндүк берди. Дүйнөлүк рыноктордун коньюнктурасы жана талаптары өндүрүштүн баасын жана пропорциясын аныктоочу маанилүү фактор болуп калды. Кеңири тарыхый планда дүйнөлүк рынокко карата ачыктыкка багыт алуу объективдүү түрдө зарыл жана мыйзамченемдүү болуп эсептелет, дүйнөлүк практика ырастагандай, ансыз соода-экономика мамилелерин цивилизациялуу түзүү, натыйжалуу жана атаандаштыкка жарактуу өндүрүштү уюштуруу мүмкүн эмес.
 
Ошону менен бирге, тышкы соода бай-ланыштарынын ыңгайлуу, ошол эле мезгилде реалдуу моделин тандап алуу көп пландуу татаал проблема болуп эсептелет, ал өлкөнүн экономикалык коопсуздугун камсыз кылуу үчүн болсун, республиканын эмгекти эл аралык бөлүштүрүү системасына натыйжалуу адистешүүсү үчүн болсун, артыкчылыктарды аныктоочу ойлонуштурулган соода-экономикалык, о. э. структуралык-инвестициялык саясатка таянууга тийиш. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Соода тарифи

Соода тарифи - импортко бажы пошлинасы - бул соодага чек коюунун көбүрөөк таралган түрү.
 
Бажы тарифин киргизүүнүн натыйжасында биринчи кезекте керектөөчүлөр жапа чегишет, анткени тариф импорттук товарларга гана эмес, ата мекендик товарларга да бааны көбөйтөт. Ата мекендик товар чыгаруучулар сатуулардын көлөмүнүн өсүшүнүн жана баалардын жогорулашынын эсебинен утушка ээ болушат. Алардын утушу рента түрүндө болот. Жалпысынан, бажы тарифтери иш жүзүндө дайыма улуттун жыргалчылыгынын деңгээлин төмөндөтөт, анткени өндүрүүчүлөр менен мамлекет алыша тургандардын бардыгынан керектөөчүлөр көбүрөөк жоготушат. Тариф керектөөчүлөр импорттогон продукциянын кирешелерин башка социалдык топтордун пайдасына кайра бөлүштүрөт.
 
Тарифтерди киргизүү пайдасына өтө негиздүү себептер болуп коргоо тармактарында өзүн өзү камсыз кылуу зарылдыгына таянуу эсептелет. «Жаш» тармактарды чет өлкөлүк атаандаштыктан коргоо зарылдыгы, өлкөдө иш менен камсыз кылуу деңгээлин көбөйтүү, экономиканын монокультуралык мүнөзүн жоюу ж.у.с. менен байланышкан бардык башка себептер кылдат текшерилүүгө тийиш. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Соода-сатык программасы

Соода-сатык программасы компания базардагы керектөөчүлөрдүн талаптарын так билүүгө толук маалымат алып, керектүү продукцияны өндүрүүнү, уюштурууну, товарды керектөөчүгө токтоосуз жеткирип турууну, камсыз кылууну жана пайданы арбын алууну камтыган документ.
 
Колдонуунун натыйжасында компаниянын кирешесинин туруктуу жогорулашы ылдамдайт.
Мындай программанын негизги үч максаты болот:
 базардын керектөөсүн камсыз кылуу;
 атандаштардан артыкчылык кылуу;
 пайда алуу. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Соода балансы

Соода балансы — белгилүү убакыт ичинде экспорт жана импорт боюнча келип түшкөндөр менен төлөмдөрдүн катышы.
 
Бажылык статистиканын негизинде түзүлөт жана чек арадан өткөн товарларды, о. э. экспорт менен импорттон келип түшкөндөрдү, төлөмдөрдү (алар убакыттары боюнча товарлардын кыймылдарына дал келбеши мүмкүн) көрсөтөт. Кредиттин эсебинен ишке ашырылуучу тышкы соода бүтүмдөрдүн (келишим боюнча) төлөнбөй калган бүтүм эсептешүү балансына кирет.
 
Ал эми төлөмдөр жүргүзүлгөн же токтоосуз жүргүзүлүшү мүмкүн болгон бөлүк-төлөм балансына киргизилет. Соода балансы активдүү (өлкөдөн товар чыгаруу ташып келинүүчү товарлардан ашып кетет) же пассивдүү (ташылып келүүчү товарлар өлкөдөн чыгарылчу товарлардан басымдуулук кылат) болушу мүмкүн. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Солоу Роберт

Солоу Роберт (АКШ) - экономикалык өсүш теориясына жасаган салымы үчүн 1987-ж. Нобель сыйлыгына татыган.
 
Ал 1924-ж. Нью-Йоркто төрөлгөн. Солоу да өзүнүн негизги теориялык жаңылыктарын Массачусетс технологиялык институтунда иштеген учурунда жаратат. Анын өсүш моделинде эмгек менен капиталдын өз ара алмашуусу эске алынат. Аманат нормалары канчалык жогору болсо, капиталдын баасы эмгек акыга салыштырганда ошончолук өйдө болот жана эмгектин ордуна капитал көп пайда алып келет жана тескеринче. Солоунун дагы бир маанилүү жыйынтыгы: узак мөөнөткө алганда экономикалык өсүштүн негизги фактору катары техника жана технология болуп эсептелинет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Скоулз Майрон

thumb|200px|right|Скоулз Майрон (2009)
Скоулз Майрон 1941-ж. Калифорнияда төрөлгөн.
 
1969-ж. Чикаго университетинде философиянын доктору болгон. 

Негизги эмгеги: «Тандоону жана корпоративдик милдеттерди баалоо» (1973-ж.), 1973-ж. БлекСкоулздун формуласы деп аталган ыкманы жаратышкан. Ал формула туунду баалуу кагаздардын наркын аныктоого пайдаланылган. Туунду баалуу кагаздар катары фьючестер, опциондор, варранттар, своптор ж.у.с. аталат.
 
Туунду баалуу кагаздардын наркы товардын, валютанын же баалуу кагаздардын баасынын күтүлгөн өзгөрүүлөрү менен аныкталат. Демек, бул баалар, негизинен, өтө абстракттуу түшүнүк. Ошондуктан деривативдер менен соода жүргүзүү өтө эле тобокелдүү иш. Кээде ал катастрофага алып келиши ыктымал. Бул схеманын ийгиликтүү иштешинин негизги шарты - деривативдердин туура бааланышы. Мына ошол максатта, бүгүн миңдеген трейдерлер жана инвесторлор Жогорку методду күндөн-күнгө пайдаланышууда. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Ситуациялык анализ

Ситуациялык анализ - компаниянын келечектеги өнүгүшүнө социалдыкэкономикалык абалынын көз карандылыгын баалоо ыкмасы.
 
Ситуациялык анализ келечекте маркетингдик ишкердүүлүктүн алдын-ала абалын изилдөөгө колдонулат. Негизинен, мындай анализ эки эң башкы суроого жооп берет: Компаниянын азыркы экономикалык абалы кандай жана дагы кайсы багытка карай өсүшү керек экенин. Ушул суроолорго жооп берүүдө каралган факторлор, маркетингдик стратегияны, атаандаштардын абалын камтыйт ж.б. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Сатып алуунун бышып жетилүү стадиясы

Сатып алуунун бышып жетилүү стадиясы - тандап алынган продукцияны сатып алуу үчүн керектөөчүнүн иреттүү чечими.
 
Товар өндүрүүчү жана товарды сатуучу иштин эффективдүүлүгү үчүн потенциалдуу керектөөчүнүн кайсыл стадияда экендигин эсепке алуусу керек, себеби маркетингдин планын өзгөртүүгө зарыл болот. Аларды төмөндөгүчө ажыратышат: Потенциялдуу керектөөчүнүн жаңы товардын пайда болушуна кабардарлуулугу. Жаңы товардын өзгөчөлүүлүгү жөнүндөгү түшүнүгү. Жаңы товарга позитивдүү мамиле кылуусу.
 
Товардын анологуна салыштырып сатып алууга алдын-ала ниет коюу.
 Ишенүү (бирок чечим кабыл ала элек);
 Сатып алуу (ишенет, сатып алууга даяр).
 
Муну баары ишке ашыш үчүн бир аз түрткү керек. Ал товарды байкап көрүү жана баасынан бир азыраак төмөндөтүүнү сунуш этүү ж. б. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Сатуу

Сатуу - продукцияны (товарды, тейлөөлөрдү) сатууну жана ага менчик укугун даярдоочудан керектөөчүгө өткөрүп берүүнү камсыз кылуучу иш-аракеттер.
 
Даярдоочулар тарабынан дүңүнөн же чекене соода ортомчулары менен ишке ашырылат. Ишканалардаярдоочулар сатуу иш-аракеттери менен иш жүргүзүшү мүмкүн, мисалы, керектөөчүлөр тарабынан заказдардын көлөмдөрү өтө чоң болгон учурларда жана алардын географиялык топтоштурулушуна жараша, ортомчулар жок болгондо ж. б. жагдайларда (өзүлөрүнүн сатуу конторалары, сатуу агенттери аркылуу), атаандаштык шарттарында соода-сатыкты жүргүзүү ишканага, о. э. анын продукциясын керектөөчүлөргө да пайдалуу болушу мүмкүн.
 
Мында даярдоочу өзүнүн продукцияларынын ири партияларын кепилденген сатуу мүмкүнчүлүгүн алат, продукцияга болгон сурамды оперативдүү изилдөөгө жана керектөөчүлөр талап кылган конструкциялык, технологиялык өзгөрүүлөрдүн өз убагында өндүрүшкө киргизилишине жагдай туулат. Керектөөчүлөр продукцияларга керектүү ассортиментте заказ берүүгө, кепилденген сапаттагы, керектөөгө максималдуу даяр жана керектүү мөөнөттө алууга шарт түзүлөт. Сатуу агенттерине фирмалар-даярдоочулар төмөндөгүдөй учурларда кайрылышат: сатуу функцияларын аткаруу аларга экономикалык жактан пайдасыз болгондо же атайын окутуп даярдалган адистин жоктугунан ишти аткарууга даяр эмес учурларда. Зарыл болгон кампага ылайыкталган имараттардын, транспорт каражаттарынын, керектөөлөр менен коммуникациялар жок болгон жагдайда.
 
Сатуу агенти, адатта сатуу конторасынын ээсинен жана бир нече кызматкеринен турат. Сатуу агенттерин чектелген санда атайын тандап алгандары аркылуу (кардарларына, сервистик тейлөөлөргө, кадрлардын деңгээлине ж.б. шарттарга байланыштуу) фирма даярдоочулардын товарларды сатышы - тандап алып сатууну жана ириктеп сатууну пайдаланууга мүмкүндүк түзөт. Сатуунун мындай формасы атайын төлөөнү, запастык бөлүктөрдүн, ремонттук устаканалардын болушун, эмгек персоналынын даярдыгын талап кылуучу буюмдарды сатуу же кымбат жана беделдүү товарларды сатуу үчүн максатка ылайыктуу деп эсептелет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика