Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Керимбүбү Шопокова

280 px|right|thumb|Дүйшөнкул Шопоков жана Керимбүбү Шопокова кызы менен. 1940-жыл
Керимбүбү Шопокова (1917 - 2013 жылы Чүй облусунун Сокулук районуна караштуу Сокулук айылында кембагал адамдын үй-бүлөсүндө туулган) Ал бир жашка чыкканда атасы, 13 жашка чыкканда энеси көз жумуп, тоголок жетим калат да аталаш тууганы Сарынын колунда өсөт.

 Эмгек жолу 
Керимбүбү Шопокова Кыргыздар мурда эч өстүрүп көрбөгөн кызылча өстүрүп талаада иштеген . 1941-жылы өзүнчө колхоздук звено түзүп ага өзү башчылык кылып эмгектенуугө өткөн .Ал башкарган звено кант кызылчасынан жыл сайын жогорку түшүм жыйнап алган. Кандуу согуштун каардуу жылдарында моралдык туруктуулугун жана жан аябастыктын үлгүсүн көрсөткөн эмгек адамы.

 Сыйлыктары 
1946-жылы ЛЕНИН ордени андан көп өтпөй Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган 1957-жылы СССРдин жетекчиси Никита Сергеевич Хрущев Кремлде СОЦИАЛИСТТИК ЭМГЕКТИН БААТЫРЫНЫН АЛТЫН ЖЫЛДЫЗЫН тапшырган . 1997-жылы 2 даражадагы «МАНАС» ордени менен сыйланган.

 Коомдук иштерге катышуусу 
Керимбүбү Шопокова баскан маңыздуу жолдордун бири – СССР Жогорку Советинин депутаттыгына бир нече жолу көрсөтүлүшү КПССтин 21 жана 22 съездеринин, колхозчулардын Бүткүл Союздук 2 съездинин болушу анык. Кыргыз журтчулугуна зор кызмат кылгандыгын белгилейт. 

 Үй-бүлөсү 
Бойго жетип турмушка аралаша баштаганда оокатка чыйрак бир мүнөз токтоо, сабырлуу Дүйшөнкул деген жигитке турмушка чыгат. Бир кыз бир уулду болушат. Кызынын аты Сагынбүбү, уулунун аты Сатарбек. Согуштан кийин беш уул багып алган.

2013-жылдын 23-декабрында 97 жаш курагында көз жумган жана сөөгү 25-декабрда Сокулук районунун Шалта айлында жерге берилгенКеримбүбү Шопокованын сөөгү жерге коюлду.
 Булактар 

Категория:Инсандар
Саматов Жыргалбек Алимбаевич

''Саматов Жыргалбек Алимбаевич 200pxЖалпы маалыматТөрөлгөндө берилген аты: Саматов Жыргалбек Алимбаевич Туулган жылы: 1973-жыл 11-жалган куран айыТуулган жери: Өзгөн району, Ош областы Өлкө: 22px|border|Кыргызстан желеги Ишмердүүлүгү: ишкердик, саясатчы (учурда Кыргызстан Жогорку Кеңешинин депутаты)
Саматов Жыргалбек Алимбаевич − коомдук ишмер, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңештин Ата-Журт фракциясынын депутаты.

 Билими 
Саматов Жыргалбек Алимбаевич 1973-жылы 11-мартта Ош областынын Өзгөн районунда туулган.
Жогорку билимдүү.
1998-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин экономика факультетин «Экономист» адистиги боюнча бүтүргөн. 2002-2006 – жылдары Столыпин П.А. атындагы Россия Федерациясынын Президентинин алдындагы мамлекеттик кызмат академиясынын юридика факультетин бүтүргөн. 2009-жылы Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигинин Дипломатиялык Академиясында «Эл аралык мамилелер» факультетинде окуусун уланткан.

 Ээлеген кызматтары 
1996-2005 жылдары – Жеке ишмер
2005-2008 ж.ж.- Кыргыз Республикасынын бюджет жана каржы боюнча Комитетинин төрагасынын кеңешчиси.
2009-2010ж.ж.- Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик каттоо кызматынын уюштуруу иштери боюнча инспекция бөлүмүнүн жетекчисинин орун басары.
2011-жылдан баштап Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты.

 Шилтемер 
 Расмий сайты 

Категория:Инсандар
Категория:Саясат
Толкотт Парсонс

thumb|upright|Толкотт Парсонс.
Толкотт Парсонс (1902-1979) - америкалык сациолог-теоретик, структуралык функционализм мектебинин башчысы, азыркы теориялык социологиянын жана социалдык антропологиянын негиздөөчүлөрүнүн бири.

 Адабият 
 Элебаева А.Б., Мусабаева.А - Жарантаануу. Кыргыз Республикасынын ЖОЖ дорунун студенттери үчүн окуу куралы. Б.,2011.

Категория:Социология
Категория:Окумуштуулар
Категория:Укук
Категория:XX кылым
Кырчын салыгы

Кырчын салыгы – Ысык-Көлдүн түндүк тарабынан табылган эрте темир дооруна таандык колодон жасалган буюмдардын тобу. Буюмдар курмандык ырым-жырымдары үчүн пайдаланылган. Ритуалдык тамак салынуучу 2 төрт чарчы үстөл идиш (83х79 см; 69х62 см), 2 ичине от жагып жыт чыгаруучу буюм (курильница), 2 казан. Аталган буюмдардын айрымдары куюлуп жасалган кой менен арстандын кармашкан сөлөкөттөрү, буканын сөлөкөтү, тегерете тизилген барстардын сөлөкөттөрү менен ширетилип кооздолгон. Алар Санкт-Петербургдагы Эрмитажда сакталып турат. Сактардын отко сыйынуу диний ишеними аркасында жаралып, алардын көркөм өнөрүнөн да кабар берет.
 
 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргыз археологиясы‎
Кыштымдар

Кыштымдар – 17–18-кылымдарда Саян-Алтай жана Түштүк Сибирдеги кыргыздарга көз каранды уруулар. Саян-Алтайдын капчыгайлары жана кыргыз улустарынын токойлуу тоолуу аймактарындагы Кыштымдар эзилүүчү тапты түзүшкөн. Кыштымдар кыргыз кагандыгынын мезгилинде эле пайда болгон. Орус документтеринде Кыштымдар салык төлөгөн кара таман калк, «табигий кулдар», кыргыздардын «крепостной, укугу жок адамдары» деп жазылган. Кыштымдар кыргыздарга түбөлүк карыз деп эсептелип, аларга талаа мыйзамы боюнча Кыштымдардан бай киш (аң) териси же анын наркындагы салык алынган.

Айрым учурларда салык темир жасалгалары, курал-жарак жана тамак-аш азыктары түрүндө да алынган. Кыштымдар жашаган жерлерге көз арткандарга кыргыздар согуштук жүрүштөр менен айбат көрсөтүшкөн. Кыргыздар бул согуштук кагылышууларда (телеут, бурят, орус ж.б. менен) өздөрүнө көз каранды болгон салык төлөөчүлөргө ээлик кылуусун сактап калышкан. Улустарды жетектеген кыргыз бектери 500–1000дей Кыштымдарга ээлик кылышкан. «Кыштым жерлери» катары Том, Кондом, Мрассу дарыяларынын өрөөндөрүндөгү Кузнецк Ала-Тоосунун тоо токойлуу өрөөндөрү, Түндүк Алтайдын Төлөс көлүнө чейинки аймактар кирген.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Орто Азия тарыхы‎
Вавилония

Вавилония- Байыркы Чыгыш мамлекети.
thumb|Хамурапинин закондору|200px
 Вавилониянын тарыхы 
Б.з.ч. 2-миң жылдыктын башында Месопотамиянын түштүк бөлүгүндө ( азыркы Ирак аймагында) пайда болгон. Адегенде Вавилониянын аймагы "Шумер жана Аккад" деп аталган. Б.з.ч. XIX-кылымдын башына чейин Вавелонияны Аккад падышалары, кийин Ур династиясынан чыккандар (Б.з.ч. XXII-к.аягы - XXI-к.) бийлеген. Б.з.ч. 1894-жылы Вавелонияда аморит урууларынан чыккан жергигиктүү династия тактыга келип, Хамурапинин (б.з.ч. 1792-1750) тушунда борборлошкон кул ээлөчүлүк чоң мамлекет түзүлгөн. Б.з.ч. XVIII-кылымдын 2-жарымынан тартып Вавилонияга сырткы душмандар,өзгөчө касситтер тез-тез кол салып турган. Алар б.з.ч. XVI-кылымда өлкөкөнү басып алган. Касситтер династиясы сүрүп турганда (б.з.ч. 1518-1204) Вавелониянын экономикасы, аздыр-көптүр оош-кыйышына карабастан, өйдөлөгөн. Касситтердин жана андан кийинки династиялар тушунда Вавилонияга сырткы душмандар (Ассириялыктар, Эламиттер) далай жолу басып кирген. Б.з.ч. VII-кылымда Ассирия аскерлери Вавилонияны 2 жолу кыйраткан.
Б.з.ч. 626-жылы ассириялык принц Набопаласар өзүн Вавилониянын падышасымын деп жарыялаган. 626-жылдан жаңы падышачылык башталат. Навуходоносор IIнин тушунда Вавилония Египетке жана анын азиялык союздаштарына каршы ийгиликтүү сагушкан. 586-жылы Иерусалим талкаланып, Иудея Вавилониянын провинциясына айланган. Набопаласар менен Навуходоносор IIнин тушунда Вавилониянын эканомикасы бир кыйла жогорулап, Вавилон Алдынкы Азиядагы негизги соода борборуна айланган. Кийин падыша сарайында бир нече төңкөрүш болгон. Б.з.ч. 539-жылы Персия падышасы Кир II Вавилонияны басып алган.
 Колдонулган адабиятар 
Рифтина А.П., Старо-вавилонские юридические и административные документы собраниях СССР, М.-Л.,1937; 
Дьяканов И.М. Законы Вавилонии, Ассирии и Хетского Царства, "Вестник древней истории", 1952, №3-4.

*
Категория:Алдынкы Азиядагы тарыхый мамлекеттер
Категория:Эки дарыя аралыгы
Лакай

Лакай – Түштүк Тажикстан, Ооганстандын түндүгүндө жашаган этностук топ; мундуз уруусунун курамындагы урук. Тажиктер Лакайларды азыр да «кыргыздар» деп аташат. Лакайлар менен кыргыздардын ортосунда жалпылыктар байкалган. Биринчиден, Лакайлар деген аталыш кыргыздардын гана курамынан учурайт, экинчиден, кыргыздардагы «Кырк кыз», «Толубай сынчы» жөнүндөгү уламыштар бүгүнкү Лакайлардын фольклорунда сакталып калган.

Көчмөн шартта жашаган Лакайлардын боз үйү, анын ички жасалгасы, орун очоктордун аталыштары кыргыздардан дээрлик айырмасы жок. Тамак-аштарында, аны даярдоонун ыкмаларында кескин айырмачылыктар байкалбайт. Лакай жашаган аймактардагы барлас жана түрктөрдүн курамдарынан «кыргыз», «овлади кыргыз» уруктары катталган.
 
 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Дүйнө элдери
Категория:Тажикстан
Категория:Ооганстан
Манап

Манап – Совет бийлигине чейинки кыргыз коомунда эл бийлеген, үстөмдүк кылуучу таптын өкүлү; өз уруу мүчөлөрүн соттоого укуктуу жана аларга уруу чабыштарында жетекчилик кылуучу уруу башчысы (феодал). Укугу жагынан бий менен манаптын бири биринен эч айырмасы деле жок. 18-кылымда баатыр, тектүү бий гана Манап аталган. 19-кылымдын башынан манаптын наамы жана бийлиги мураска калтырыла баштаган. Коомдогу кадыр-баркы, ата-тегине жараша Манаптар чоң Манаптар, орто Манаптар, чала Манаптар болуп бөлүнгөн.

Түндүк кыргыздардын уруу бирикмелеринин чоң манабы болуп, калган орто жана чала Манаптар ага баш ийген. Карапайым уруу мүчөлөрү Манаптарга күңкор букара болгон. Түштүк кыргыздар Манаптардын түшүнүгүн билген эмес. Кокон хандыгы мезгилинде Манаптар хандын буйругун аткарып, өз элинен салык жыйнашкан. Кыргызстан Россияга бириктирилгенден кийин Манаптар падышалык колониячыл режимдин таянычына айланган. Улуу Октябрь социалдык революциясы (1917) жана Жарандык согуш (1918–1920) мезгилинде алар контрреволюциячыл козголоңдорду уюштурууга катышышкан.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Тарых
Манас музейи

«Манас» музейи – Талас өрөөнүндө Манастын күмбөзүнүн жанына курулган адабий этнографиялык музей. Музейдин долбоорун 1983-жылы архитекторлор Э. Нурбеков, М. Сыдыков, Д. Сариев, В. А. Иванов, инженери Астафьев түзүшкөн. Музейди куруу 1992-жылы башталган. «Манас» музейи Манастын кароол дөбөсүнүн этегине курулган эки кабат имараттан турат. Имараттын өлчөмү 22,5х22,75 м, бийиктиги 10,5 мден ашык. Төбөсүнө сегиз канат боз үйдөй өлчөмдөгү «туулга» кумпа (купол) чыгарылып, ал цинк темирден жасалган. 1-кабатынын экспозиция аянты 150 м2, залдары эпос боюнча жүргүзүлгөн илимий изилдөөлөргө арналып, 4 темага бөлүнгөн. Алар: манасчылар, «Манас» эпосун изилдеген илимпоздор, Манастын күмбөзүн казуу жана изилдөө менен иш жүргүзгөн илимпоздор, «Манас» эпосу көркөм чыгармачылыкта (көркөм сүрөт өнөрүндө, музыкада, театрда ж. б.). 2-кабат толугу менен «Манас» эпосуна арналган.

Залдын ортосундагы дубал «Манас» эпосунун жалпы идеясына арналып, аны Кыргыз Республикасынын эл сүрөтчүсү Ж. Кадралиев жасалгалаган. 2-кабаттын залдарынан эпостун мазмунуна ылайык, кыргыздардын тышкы душмандардын кысымынан ыдырап, туш тарапка чачырашынан, Манастын төрөлүшүнөн башталып, анын балалыгы, эр жетиши, баатырдын элди бириктирген жана аны коргогон эрдик иш аракетинен тартып, анын дүйнөдөн кайтканына чейинки маалыматтарды алууга болот. Экспозиция археологиялык казуу учурунда, республика боюнча жүргүзүлгөн экспедицияларда табылган этнографиялык баалуу материалдар (экспонаттар) менен коштолот. Музейди жасалгалоого сүрөтчүлөрдүн жана дизайнерлердин тобу (Т. Исамадыров, И. Бакиров, Ш. Жекшембаев, Ж. Кадыралиев) катышкан. Музейдин айланасы көрктөндүрүлгөн.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Манас таануу
Категория:Музейлер
Массагеттер

Массагеттер – Каспий жана Арал деңиздеринин боюнда жашаган көчмөн уруулар. Байыркы илимпоздор алар жөнүндө так маалымат беришкен эмес, ошондуктан Массагеттердин ким экендиги жөнүндө көптөгөн божомолдоо пайда болгон: «массагет», «масуо» – балык же балык менен тамактангандар; «мас», «сак», «та» деген сөздөрдөн куралып, чоң сак уруусун; «мазагеттер» – улуу геттер дегенди билдирет. Массагеттер байыркы кытай жылнаамаларында чоң юэчжилер деп белгиленет. Героддоттун жазганына караганда Массагеттер – көчмөндөр, алар жөө да, атчан да согуша беришет; аттарынын көкүрөгү калкан менен тосулат; идиш-аяктары, куралдары жезден жана алтындан жасалат. Аларга каршы согушта Ахеменилер дөөлөтүнүн негиздөөчүсү Кир Массагеттердин ханышасы Томирис тарабынан өлтүрүлгөн. Страбон боюнча Арал боюндагы саздарда, аралдарда жашап жыйноочулук, балыкчылык менен тиричилик кылган урууларды да атайт.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 

Категория:Тарых
Меркит

Меркит – дөөлөс (төөлөс) уруусунун курамындагы урук. Этноним оболу, кытай жылнаамасы «юань-шиде» «мэ-ли-цзи» (меркит) формасында чагылдырылган. Марко Поло бул урууну Түндүк деңизге жакын жашайт деген божомолун айткан. Меркиттер 13-кылымда моңгол тилдеринин бир бутагында сүйлөгөн уруу (эл) болгон. Рашид ад-Дин Меркиттерди «көп сандаган, моңгол тилдүү эл, Чыңгыз хан жана анын тукумдарынын душмандары» – деп жазган.

Айрым даректүү булактарда «удуит-меркит» деп аталган бул уруунун курамына төрт урук (уйгур, мудан, тудахиин, жиюн) киргендиги чагылдырылат Меркиттер (удуит-меркиттер) 12–13-кылымдарда Онон, Керулен, Селенга дарыяларына, Тункин өрөөнүнө жамаатташ аймактарды мекендешкен. Этноним моңголчо «мэргэд» – «мергендер» маанисин түшүндүрөт. Арийне, Markid (мrkt < marakata) санскритче «кымбат баалуу, асыл таш» маанисин берет. Меркиттер кыргыздардын курамына Түштүк Сибирде эле кирүүсү ыктымал, ошондой эле өзбек, түркмөн жана моңголдордун курамында да бар. Чыгыш Түркстанда Меркиттер аттуу этнотопоним белгилүү.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Орто Азия тарыхы‎
Бехустун аскасы

Бехустун аскасы түндүк-батыш Ирандын Керманшах шаарынан 80 км алыстыкта жайланышкан. Дүйнөдөгү эң көлөмдүү аска летописи. Б.з.ч. 516-жылы Дарий Iдин буйругу боюнча жерден 152 м бийиктикте, узундугу 20 м, бийиктиги 8 м келген тик аскада байыркы перс клинопись жазмасы аркылуу элам жана вавилон тилдеринде Орто Азия жана Теңир-Тоо аймагын байырлашкан көчмөн элдер тууралуу алгачкы маалымат берилет. Жазмада Дарий Iдин Орто Азияга жасаган жортуулу жана ал басып алган элдер (өзгөчө сактар) тууралуу кабарлар берилет. Бул байыркы жазууларды 1835–47-жылдары Г. Роулинсон которгон.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Бешик той

Бешик той – наристени кундактан чыгарып, 1-жолу бешикке салар күнү айылдагыларды, туугандарды чакырып берилген тамак. Көбүнчө байбичелер, аялдар чакырылат. Бешик тойго чакырылгандардын ар кимиси өз алыш-бериштерине жараша, баланы бешикке бөлөөгө керектелчү нерселерди (мамык олпок, саймалуу жаздык, асемделген боортко, түрдүү ороочтор ж.б.), баалуу буюмдарды, мал алпарышат. Сый ортологондо бешикти сакалдуулап жасап, шимеги, чулгоолору жылытылат. Алардын бардыгы арча түтөтүү менен аласталып, бешиктин алкак, буттарын, туткасын майлап наристени бешикке бөлөшөт. Чогулгандар тамактарын ичип, жакшы каалоо, баталарын берип тарашат.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Категория: Кыргызстан
Категория: Маданият
Категория: Илим
Бешмант

Бешмант – сырт кийимдин түрү; аялдар, эркектер кийишчү жеңил тыш кийим. Кыргыздарда анын эки түрү белгилүү – жеңи узун бешмант жана жеңи кыска бешмант. Тигилиши боюнча тизеге жетип, ичи жүн салынбай ичтелген. Бешманттын бели кыпча, этеги кең, жакасы тик чыгарылган.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Категория: Кыргызстан
Категория: Маданият
Категория: Илим
Манас ордени

«Манас» ордени — Кыргыз Республикасынын жогорку даражадагы мамлекеттик сыйлыгы. 1996-жылы 16-апрелде «Кыргыз Республикасынын мимлекеттик сыйлыктары» мыйзамынын негизинде түзүлгөн.

 Ордендин статутуту 

«Манас» орденинин статуту 1996-жылдын 10-июльда Кыргыз Республикасынын Президентинин буйругу менен бекитилген:

 Ордендин сүрөттөлүшү 

«Манас» ордени үч даражадан турат:I даражадагы «Манас» ордени, II даражадагы «Манас» ордени, III даражадагы «Манас» ордени. Орден менен сыйлануу баскыч менен жүргүзүлөт, башкача айтканда, алгыч үчүнчү даражадагы орден менен сыйланышы керек. Кыргыз Республикасынын Президенти гана, эки баскычтан өтүп, биринчи даражадагы сыйлыкты ыйгара алат.

 I даражадагы «Манас» ордени 

I даражадагы «Манас» ордени эки бөлүктөн турат - 60 мм болгон сегиз кырдуу алтын жылдыздан жана анда бекитилген бири-бири менен чырмалышкан суу менен асмандын түсүндө - жашоону тутандырган көк түс менен боёлгон эки төрт бурчтан, ошондой эле кызыл түс менен бастырылган жана күндү элестеткен, борбордук тегерек формадан. Ал эми ал формада шамаалга желегин желбиретип, төшүн тоскон, жылкы минип турган Манастын сөлөкөтү түшүрүлгөн.

 II даражадагы «Манас» ордени 

II даражадагы «Манас» ордени, I даражадагы орденге окшош келет. Бирок, сегиз кырдуу жылдыз күмүштөн жасалган; алтындан болсо: жылдаздын нурларынын айланасына тегерек форманы түзгөн сегиз жалбырак жана анын борбору түшүрүлгөн. ал эми чырмалышкан эки төрт бурчтуктун бурчтары алтын баскычтар менен бекитилген. Колдонулган эмалдар - көк жана кызыл түстөр. 

 III даражадагы «Манас» ордени 

III даражадагы «Манас» ордени толугу менен күмүштөн жасалган. Колдонулган эмалдар - көк жана кызыл түстөр. 

 Орден менен сыйланган инсандар 

I даража:
 Кусеин Карасаев, лингвист
 Турдакун Усубалиев, мамлекетти ишмер, Кыргыз ССРинин экс-ажосу
 Апас Жумагулов, мамлекеттик ишмер, Кыргызстандын Орусиядагы элчиси 
 Сулейман Демирель, Түркиянын президенти
 Мамакеев, Мамбет Мамакеевич, хирург-илимпоз
 Садык Шер-Нияз кинорежиссер, коомдук жана мамлекеттик ишмер, Кыргыз Республикасынын Франциядагы элчиси жана ЮНЕСКОдогу Туруктуу өкүлү

II даража:
 Керимбүбү Шопокова жана Кудайберген Чыныбаев, эмгек ветерандары — ден-соолугунун жана турмушунун оорчулугуна карабастан мамлекеттин экономикасынын жогорулашына салымдарын кошкондуктары үчүн.

III даража:
 Сопубек Бегалиев, мамлекеттик жана коомдук ишмер
 Казы Дыйкамбаев, партиялык жана коомдук ишмер
 Күлүйпа Кондучалова, мамлекеттик ишмер
 Темирбек Кошоев, мамлекеттик ишмер
 Апсамат Масалиев, мамлекеттик ишмер
 Мамакеев, Мамбет Мамакеевич, хирург-илимпоз
 Бопо Каримова, эмгек ветераны
 Кадыркул Качкеев, эмгек ветераны
 Павел Иванович Чалов, илимпоз-физик
 Асанкан Жумакматов, дирижёр-композитор
 Калый Молдобасанов, композитор
 Төлөмүш Океев, кинорежиссёр
 Болот Шамшиев, кинорежиссёр
 Леонид Ясиновский, артист 

 Кошумча маалымат 

 «Манас-1000» алтын эстелик ордени жана алтын эстелик медалы

 Шилтемелер 
 Кыргыз Республикасынын ордендери жана медалдары 

Категория:Кыргыз Республикасынын ордендери
Категория:Мамлекеттик жогорку сыйлыктар
Манас (маанилери)

Манас — көп маанилүү түшүнүк:

 Манас — Кыргыз элинин баатыры, ошондой эле эң ири эпостордун бири Манас эпосундагы каарман. 
 Манас эпосу — Кыргыз элинин баатырдык эпосу.
 Манас — Индия философиясындагы түшүнүк.
 3349 Манас — Совет астроному Н. С. Черных тарабынын 1979-жылы ачылган астероид. 
 Манас — Бишкек шаарындагы эл аралык аэропорт.
 Манас — Бишкек шаарындагы АКШ өлкөсүнүн аскердик аба күчтөрүнүн авиабазасы.
 Манас — Композитор Абдылас Малдыбаев койгон операсы.
 Манас ордени — Кыргыз Республикасынын жогорку даражадагы сыйлыгы.
 Манас университети — Кыргыз-Түрк университети. 
 Топонимдер 
 Манас — Жалал-Абад облусундагы шаар жана облустун борбору. 
 Манас — Орусиянын Дагстан Республикасындагы шаарча.
 Манас — Чүй облусунун Сокулук районундагы айыл.
 Манас — Талас облусунун Манас районундагы айыл.
 Манас — Талас облусунун Талас районундагы айыл.
 Манас — Индиянын Ассам штатындагы улуттук эс алуучу парк. 
 Манас — Бутандагы падышалык улуттук паркы.
 Манас — Кытайдагы көл.
 Манас —Кытайдагы уезд. 
 Манас — Бутан жана Индиядагы Брахмапутра дарыясынын негизги оң куймаларынын бири, Гималай тоолорунда жайгашкан.
 Манас — Кытайдагы дарыя.
 Манас — Талас Ала-Тоосундагы тоо, бийиктиги 4482 м.
 Манас (чоку)
 Манас атындагы көчөлөрдүн тизмеси 
 Манас көчөсү — Алма-Ата шаарындагы көчө. 
 Манас көчөсү — Астана шаарындагы көчө. 
 Манас көчөсү — Бишкек шаарындагы көчө. 
 Манас көчөсү — Кызыл-Адыр айылындагы көчө.
 Манас көчөсү — Манас шаарындагы көчө.

 Спорт 
 «Манас» — Таластын «Семетей» футболдук клубунун мурдагы аталышы.
 «Манас» — Бишкектин «Кей Жи Юнайтед» футболдук клубунун мурдагы аталышы.
 «Динамо-Манас»-СКИФ — Бишкектин «Шоро» футболдук клубунун мурдагы аталышы.
Кожемяко, Петр Никитович

Петр Никитович Кожемяко (Казакстан 1918 - Архангельск 1973) - орус совет тарыхчысы, кыргызстандык археолог.

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Петр Никитович Кожемяко Казакстандагы Костоной облусунун Жетигара районундагы Архангельск кыштагында туулган. 1938-1942-жж., Ташкенттеги Орто Азия мамлекеттик университетинин тарых факультетинде окуган. 

1946-1954-жж., СССР Илимдер Академиясынын Кыргыз филиалынын Тарых, тил жана адабият иниститутунда иштеген. 

1956-1973-жж. Кыргыз ССР ИАсынын Тарых институтунда иштеген, 1960-1973-жж. аталган институттун археология секторунун башчысы болгон. 

 Адабият тизмеси 
 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – ISBN 5-89750-028-2

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://kyrgyzinfo.ru/files/topic.php?id=545

Категория:Кыргыз археологиясы‎
Категория:Археологдор‎
Категория:Казак тарыхчылары‎
Категория:Туулгандар 1918-жылы
Категория:Өлгөндөр 1973-жылы