Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Хоти (индей эли)

Хоти, ходи ("хоти" хоти тилинен которгондо "адам" дегенди билдирет) — Венесуэланын түштүгүндө жашаган аз сандуу индей эли. Алар Ориноко ортонку агымынын түштүктөгү тропикалык токойлордо, Боливар жана Амасонас штаттарында жашашат.Саны 500 адам.

Тил
Хоти тилинде сүйлөшөт. Хоти тили — обочолонгон (изоляцияланган). Бул тил жакшы изилденген эмес.Кээ бирлери испанча сүйлөй алышат.

Дин
Жергиликтүү салттуу ишенимдери (анимизм, шаманизм, диний мифология) карманышат.

Контакт
Узак убакыт бою (20-кылымдын ортосуна чейин) алар тышкы дүйнө менен гана эмес, коңшулаш индей уруулары менен да байланышуудан качууга аракет кылышкан. 

Чарбачылык иштер
Примитивдүү кол менен иштетилген (жерди кыруу-күйгүзү жол менен өздөштүрүү) жер чарбасы (жүгөрү, батат, ямс, кайен калемпири, ашкабак, тамеки, дары өсүмдүктөр ж.б.).
Жыйноочулук (бал, жемиш, рак сымалдуулар, личинкалар ж.б.).
Аңчылыкта (пекари, тапир, маймылдар ж.б.) пневматикалык түтүктөрдү жана найзаларды колдонушат.
Балык уулоо. Балык кармоо үчүн торлор жана уулар колдонулат.

Дарыяны каноэ кайыгы менен өтүшөт. Жапайы жаныбарларды (тоту куштарды, тукандарды, майда маймылдарды ж.б.) колго алуу практикасы кеңири таралган.

Турак жай
Туруктуу жана убактылуу типтеги конуштар бар.Убактылуу конуштар жыйноочулук жана башка уруулар менен соода алмашуу мезгилинде колдонулат. Убактылуу турак жай чатыры пальма жалбырактары менен жабылган жантайыңкы баш калкалоочу жайдан турат.
Туруктуу конуштар 5 жылдан ашык эмес пайдаланылат, андан кийин конуштун тургундары жаңы жерге көчүшөт. Эреже катары, бул биологиялык ресурстардын азайышына жана жакындарынын өлүмүнө байланыштуу. Туруктуу конуштар бири-биринен 3 метр аралыкта турган 2—3 алачыктардан турат. Алачыктын узундугу 4,5 метр, туурасы 3,5 метр, бийиктиги 2,5 метр. Алачыктын каркасы чатыры таянган П-түрүндөгү мамылардан турат. П-түрүндөгү каркастын үстүнө узунунан жасалган ичке шыргыйлар коюлат, бул найзаларды, себеттерди жана башка буюмдарды сактоо үчүн чатырдын астында чердак уюштурууга мүмкүндүк берет. Эки капталдуу чатыр жерге чейин жеткен пальманын чоң жалбырактарынан жасалган. Алачыктын ичинде уктоо үчүн асма гамактар бар.

Тамак-аш
Алар жашылча-жемиштерди, кайналган же ышталган этти жешет.

Сүйүктүү тамактары: кайнатылган банан жана Attalea maripa пальма мөмөсүнөн шорпо.Ачытылган жүгөрүдөн жана бататтан жасалган суусундуктарды ичишет.

Маданият

 Элдин маданий өзгөчөлүктөрүнүн бири – бул үйлөмө аспаптарда ойноо (көп тондуу флейталар, мүйүздөр).
 Бай оозеки мифология.
 Материалдык маданият жагынан алар панареге жакын.

Колдонулган адабияттар
Матусовский А.А. Индейцы хоти. Историко-этнографический очерк. С. 211-243 // Открытие Америки продолжается/Отв. ред. Ю.Е. Березкин. СПб: МАЭ РАН, 2010. Вып. IV
Матусовский А.А. Мифология мацэс: сравнительно-этнографический анализ // Этнография. 2021. № 4 (14). С. 75-93. https://doi 10.31250/2618-8600-2021-4(14)-75-93

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
Реликт докарибского населения региона Матусовский А.А. Индейцы хоти. Историко-этнографический очерк (орусча)
Коренные народы Амазонии. Этнография и антропология (орусча)
Экспедиция к индейцам хоти (Венесуэла) (орусча)

Категория:Индейлер
Гуажажара

Гуажажара (guajajara), гуазазара (guazazzara), ошондой эле тенетехара (tenetehára) катары белгилүү. Бразилиянын түпкү эли. Мараньян 
(Бразилиянын түндүк-чыгышындагы штат) штатындагы 80ге жакын кыштактарда (негизинен Гражао муниципалитетинде) жашашат.
21-кылымдын башындагы саны 15 000ге жакын адамды түзөт.
тенетехара жана португал тилдеринде сүйлөшөт.
Жергиликтүү салттуу ишенимдери (анимизм) карманышат.

Гуажажара колониялык мезгилден бери эзүүгө жана зордук-зомбулукка каршы күрөшүп келишет.
Азыркы мезгилде алар мыйзамсыз токой кыюучулар жана өз жерлерине мыйзамсыз отурукташкандар менен тынымсыз чыр-чатактар ​​болуп келишет. 2019-жылы гуажажара элинин эки өкүлү өтүп бара жаткан унаанын терезесинен атып өлтүрүлгөн.

 Белгилүү инсандар 

Гуажажара, Соня Боне (Sônia Bone Guajajara) — Бразилиянын түпкү элдердин укугун жана айлана-чөйрөнү коргоо боюнча активист. Бразилиянын түпкү элдердин иштери боюнча министри.

Гуажажара, Захи (Zahi Guajajara) — бразилиялык көп профилдүү сүрөтчү, режиссер, киноактриса, журналист. Ал массалык маалымат каражаттары аркылуу Бразилиянын индейлердин көйгөйлөрүн активдүү чагылдырган.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

People groups of Brazil (англисче)
В Бразилии расстреляли двух мужчин племени гуажажара 
Гуажажара (орусча)

Категория:Индейлер
Нежип Асым Языксыз

Түркчүлүк кыймылынын Түркиядагы белгилүү жол баштоочуларынан болгон Нежип Асым 1861-жылдын 29-декабрында Килис шаарында жарык дүйнөгө келген. Нежип Асым тогуз жылдык мектепти Килисте аяктаган. 1875-жылы Дамаскта, андан кийин Стамбулда окуусун уланткан. 1879-1881-жылдары Аскердик окуу жайда окуган. Окуусун аяктагандан кийин Аскер академиясында француз тилинен сабак берген. Нежип Асым Түркиянын алгачкы президенти Мустафа Кемалдын академиядагы мугалимдеринин бири болуп саналат. 

Нежип Асымдын жазган макалалары 1878-жылдан тартып газеталарда чыга баштаган. Нежип 74 жылдык өмүрүндө кыркка жакын китеп, миңдей макала жазганга жетишкен. Нежип Асым Түркияда «Түрк Ожагы» коомунун пайдубалынын түптөлүшүнө да салым кошкон. Стамбул университетинин Түркология бөлүмүн курган. Несип Асым азыркы түрк тилинен калыптанышына зор салым кошкон.

Нежип Асымдын бир башка эмгеги, Караханиддер доорунда түркчө жазылган «Атабетүл-хакайык» башкача айтканда «Акыйкаттардын эшиги» аттуу эмгеги болуп эсептелет. Асым бул эмгектин түп нускасын София музейинин китепканасынан табып чыгып транскрипциялап илим дүйнөсүнө тааныткан. Асым француз тилинен башка арапча, уйгурча жана чагатайча жакшы билген.

Несип Асым 1927-жылы Эрзурумдан эл өкүлү шайланып өлгөнгө чейин Түркиянын жогорку парламентинде кызмат кылган. Ал 1935-жылдын 13-декабрында каза болуп сөөгү Стамбулда жерге берилген.

Нежип Асым Түркияда алгачкылардан болуп «кыргыз» терминин этимологиясы боюнча макала жазган илимпоз болуп саналат. Анын оюнча «кыргыз» термини «кыр» менен «гуз, гыз» мүчөсүнөн турат. Асым бул макаласында «кыргызчылык», казактардын кыргыздардан бөлүнүшү же айырмачылыгы тууралуу кызыктуу пикирлерин билдиргенASIM, Necib, “Kırgız Kelimesinin İştikakına Dair”, Türkiyat Mecmuası, c. II, 1928, s. 387-389. http://www.journals.istanbul.edu.tr/iuturkiyat/article/view/1023001011.

 Булактар 

Категория:Арип боюнча инсандар
UTC+07:00

350px|right|thumb|UTC+7:00 дүйнөлүк убакыт алкактарынын картасында
UTC+7 — бир катар Түштүк-Чыгыш Азия мамлекеттеринде жана Түндүк Азиянын кээ бир мамлекеттеринде колдонулуучу убакыт алкагы.

 Жыл бою 
 (Сибирь)
 
 (батыш бөлүгү)
 
 
 (батыш бөлүгү)
 
 Шилтемелер 
 UTC+7:00 алкагында шаарлар

Категория:Убакыт алкагы
UTC+06:00

350px|right|thumb|UTC+6:00 дүйнөлүк убакыт алкактарынын картасында
UTC+6 — Түштүк жана Борбордук Азиянын бир катар өлкөлөрүндө колдонулуучу убакыт алкагы. 

UTC+6 дын расмий жана жалгыз убакыт алкагы болуп саналат.
 Жыл бою 
 
 
 (2024-жылдын 1 мартына чейин)Бүкіл Қазақстан 1 наурыздан бастап 5-ші уақыт белдеуіне көшеді: қаулы қабылданды (казакча)
 
 
 
 Инд океанындагы Британ аймактары (Чагос)

 Дагы окуңуз 

 Убакыт алкагы

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 UTC+6 алкактагы шаарлар

Категория:Убакыт алкагы
UTC+05:00

450px|right|thumb| UTC+5 дүйнөлүк убакыт алкактарынын картасында: көк — Пакистан убактысы, кышкысын (ноябрь-март) (жайкысын — UTC+6) ; сары — UTC+5 алкагы жыл бою; ачык көк — UTC+5 алкагы океандарда, кызгылт сары — UTC+5 алкагы Түндүк жарым шарда жайкысын (апрель-октябрь), (кышкысын — UTC+4) 

UTC+5 — төмөнкү мамлекеттерде жана аймактарда колдонулуучу убакыт аралыгы:

 Жыл бою 
 
 
 
 
 
 
 Мальдив аралдары
 Франциянын Түштүк жана Антарктидалык аймактары 
 Херд жана Макдональд аралдары 

 Жайкысын Түндүк жарым шарда 
 (2016-жылга чейин)

 Эскертүүлөр 

 Шилтемелер 
 UTC+5 алкактагы шаарлар

Категория:Убакыт алкагы
UTC+04:00

450px|right|thumb| UTC+4 дүйнөлүк убакыт алкактарынын картасында: көк — UTC+4 алкагы кышкы убакытта (жайкысын — UTC+5); сары — UTC+4 алкагы жыл бою; ачык көк — UTC+4 океандарда 
UTC+4 — төмөнкү мамлекеттер жана аймактарды колдонулуучу убакыт аралыгы:
 Жыл бою 
 
 
 
 
 
 
 Реюньон 
 
 Сейшел аралдары
 Шилтемелер 
 UTC+4 алкагындагы шаарлар

Категория:Убакыт алкагы
UTC+03:00

450px|right|thumb|UTC+3 дүйнөлүк убакыт алкактарынын картасынды:ачык-сары — жыл бою (Москва убактысы жана чыгыш Африка убактысы);кызгылт-сары — жайкы чыгыш европа убактысы (апрель-октябрь);ачык көк — UTC+3 алкагы океандарда

UTC+3 — төмөнкү мамлекеттерде жана аймактарда колдонулуучу убакыт аралыгы:
 Жыл бою 
 (2014-жылдын 24-октябрынан кийин)
 (2011-жылдын 30-октябрынан кийин)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Коморлор
 Майотта 
 

 Жайкысын Түндүк жарым шарда 
 
 Аланд аралдары 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Палестин улуттук администрациясы
 Эскертүүлөр 

 Шилтемелер 
 UTC+3теги шаарлар

Категория:Убакыт алкагы
UTC+02:00

UTC+2 (кышкысын — чыгыш европалык убакыт; жайкысын — борбордук европалык убактысы) — төмөнкү мамлекеттерде жана аймактарда колдонулуучу убакыт аралыгы: 
thumbnail|450px|right|thumb| UTC+2 дүйнөлүк убакыт аралыктарынын картасында: кочкул көк — Түндүк жарым шарда чыгыш-европа кышкы убактысы (ноябрь-март), жана дагы Түштүк жарым шарда намибия жайкы убактысы (ноябрь-март) — UTC+2 ачык көк — океандардагы UTC+2 зонасы; ачык сары — жыл бою UTC+2 зонасы кызгылт сары — Түндүк жарым шардаборбордук-европа жайкы убактысы (апрель-октябрь)
 Жыл ичинде 
 (Калининградда)
 
 http://www.worldtimezone.com/dst_news/dst_news_libya03.html
 
 Түндүк Ломали
 Түндүк Уэле
 Түндүк Катанга
 Чыгыш Касаи
 Итури
 Касаи
 Ломами
 Луалаба
 Лулуа
 Маниема
 Түштүк Уэле
 Санкуру
 Түндүк Киву
 Танганьика
 Чопо
 Түштүк Киву
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Кышкысын Түндүк жарым шарда (ноябрь-март) 
 
 Аланд аралдары
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Палестина улуттук администрациясы
 Жайкысын Түндүк жарым шарда (апрель-октябрь)
 Шпицберген 
 Ян-Майен 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Косово РеспубликасыCET – Central European Time / European Central Time (Standard Time)
 
 
 
 
 Ватикан
 
 Гибралтар 
 
 
 Чехия
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Эскертүүлөр 

 Шилтемелер 
 UTC+2тагы шаарлар

Категория:Убакыт алкагы
UTC+01:00

450px|right|thumb| UTC+1 дүйнөлүк убакыт алкактарынын картасында: көк — кышкы борбордук европалык убакыт (ноябрь-март) Түндүк жарым шарда (жайкы убакыт (апрель-октябрь) — UTC+2); ачык көк — UTC+1 алкак океандарда; сары — жыл бою; кызгылт сары — батыш Европа убактысы (жайкы убакыт (апрель-октябрь) Түндүк жарым шарда), жана дагы Намибиялык убакыт, кышкы убакыт (апрель-октябрь) Түштүк жарым шарда — UTC+1 (жайкы убакыт (ноябрь-март) — UTC+2)
UTC+1 (кышкы — Борбордук Европа убактысы; MSK-2) — төмөнкү мамлекеттерде жана аймактарда колдонулуучу убакыт аралыгы:
 Жыл ичинде 
 
 
 
 
 КДР (нын аймагында):
 Кванго
 Квилу
 Киншаса
 Монгала
 Түндүк Убанги
 Борбордук Конго
 Чуапа
 Экваториалдык провинция
 Түштүк Убанги
 
 
 , жана дагы Батыш Сахаранын оккупацияланган аймактары.
 
 
 
 
 
 Кышкысын Түндүк жарам шарда (ноябрь-март) 
 
 
 
 
 
 Ватикан
 
 
 Гибралтар 
 
 
 
 Косово Республикасы
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Чехия
 
 
 Шпицберген 
 Ян-Майен 
 Жайкысын Түндүк жарым шарда (апрель-октябрь) 
 Фарер аралдары 
 
 
 Мэн аралдары 
 Джерси 
 
 Мадейра 
 Эскертүүлөр 

 Шилтемелер 
 UTC+1 алкактагы шаарлар

Категория:Убакыт алкагы
Макарон

Макарон — таттуу кондитердик азык, безеге негизделген.

 Варияцалары 
thumb|right|Ар түрдүү түстөгү макарондор
thumb|right|Пьер Марколини дүкөнүнүн терезесиндеги макарондор
thumb|Макарондор (карамель жана туз) Эки эл аралык каржы борборунда (IFC) сатылууда, Гон Конг

 Булактар
Тароменане

Тароменане — Эквадордун чыгышындагы Ясуни улуттук паркында жашаган аз сандуу индей эли. Цивилизация менен байланыштан (контакттан) баш тартат. Тагари эли менен бирге алар ыктыярдуу обочолонуп жашаган Эквадордун акыркы эки этникалык тобун түзөт. Тароменане тили ваорани тили менен алыскы байланышы бар деп эсептелинет.
Сельвада (джунглиде) дагы эле көчмөн турмушта жашап жаткан тароменанелердин саны болжол менен 200-300 кишиге жетет. Аңчылык жана жыйноочулук менен алектенишет. Күбөлөрдүн айтымында, тораменанелердин денеси жыш, буттары кыска, ачык тери. Абдан мобилдүү жана жашыруун болушат. Токой жолдорунда (жашаган жерлеринен алыс эмес жерде), алар атайылап найзаларын кайчылаштырып калтырып кетишет. Бул алардын эч ким менен байланышкысы келбейт дегенди билдирет.
Акыркы убакта аймактагы мунай кендерин иштетүүлөр жана токойду мыйзамсыз кыюлар тароменане элинин коопсуздугуна коркунуч жаратууда. 2008-жылы февраль айында мыйзамсыз бак кыюучулар тарабынан тагари жана тароменане элдеринин 5 өкүлү өлтүрүлгөн.

 Булактар 

http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7245308.stm

https://motohorek.life/2019/11/modern-stonage-people-taromenane/ 

https://books.google.kg/books?id=YfqRDwAAQBAJ&pg=PT208&lpg=PT208&dq=%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B5&source=bl&ots=SoaeOChU-p&sig=ACfU3U30oFObWgllVE49tn5EG7Oisq1Vrg&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjOmb2r-taDAxXEVfEDHWynC5s4FBDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B5&f=false

Категория:Индейлер
Виннебаго тили

Виннебаго (Ho-Chunk, Hocák, Hocak Wazijaci, Hocank, Hochank, Winnebago) — жоголуп бара жаткан сиу тили. Небраска штатынын чыгышында жана Висконсин штатынын чачыранды аймактарында жашаган виннебаго элинин тили. Небраска жана висконсин диалектилерге бөлүнөт. 

 Тилдин структурасы 
Виннебаго тили — агглютинативдик жана бир аз фузиялык тил. Этиштер инсандык, сан, чак жана абал сыяктуу нерселерди көрсөтүү үчүн бир нече аффикстерди камтыйт.
Негизги сүйлөм тартиби: субъект-объект-этиш.
Тилде назалдык жана созулган үндүлөр бар. Алардын айтылышы сөздүн маанисине таасирин тийгизет.

 Тилди калыбына келтирүү 
Ho-Chunk Nation тилди калыбына келтирүү үчүн иштеп жатат жана iOS үчүн виннебаго тили колдонмосун иштеп чыкты.
Кээ бир мектептерде, виннебаго жыш жашаган аймактарда (резервацияларда) виннебаго тилин окута баштады (жумасына эки жолу).

 Булактар 

https://www.ethnologue.com/language/win/
Категория:Тилдер
100 айым (ВВС)

100 айым – Би-Би-Синин атайын долбоору 2013 жылдан тарта  жылдын дүйнөдөгү таасирдүү аялдардын тизмесин жарыялайт100 Women. Долбоордун урааны – «100 айым: дүйнө жүзү боюнча окуялар». Аялдар тууралуу окуялар дүйнө жүзү боюнча тартылылат.

Сыйлык ээлеринин ысымдары жарыялангандан кийин үч жумалык «Би-Би-Синин аялдар сезону» башталат: лауреаттар тууралуу маалыматтарды жайылтуу, онлайн иш-чаралар, дебаттар жана макалалар, ошондой эле аялдардын көйгөйлөрүнө байланыштуу даректүү тасмалар. «100 айым» Жүз айым.ВВС Кыргыз Кызматы. https://www.bbc.com/kyrgyz/topics/c340qrx17x8tтизмесине  дүйнөнүн бардык булуң-бурчтарынан шыктандыруучу аялдар кирет.

 «100 айым» тизмесине кирген кыргызстандыктар 
Шайырбү Сагынбаева Би-Би-Синин тандоосу менен 2023-жылдын таасир берүүчү айымдардын катарына кирген. Ал рак менен 2017-жылы ооруп, ремиссияга чыгып, Бишкекте рак оорусу менен ооруп калган аялдарга жардам берүү үчүн “Жашоо үчүн бирге” өнөрканасын ачкан.Кирешени толугу менен ракка каршы дарыланып жаткандарга жумшайт. Сагынбаева ошондой эле дарылоо борборунан алыс жашаган бейтаптарды колдоо зарыл экенин түшүнүп, ооруканага жакын жерде бейтаптар жата турган коммерциялык эмес хостел ачкан.1)     Шайырбү Сагынбаева, Кыргызстан. Би-Би-Синин 100 Айым долбоору 2023: быйыл тизмеге кимдер кирди? ВВС Кыргыз Кызматы, 21 - ноябрь, 2023 жыл. https://www.bbc.com/kyrgyz/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234

Айнура Сагын кыргызстандык инженер, экологиялык Tazar стартабынын директору жана негиздөөчүлөрүнүн бири 2022-жылдагы тизмесине киргенBBC: кыргызстандык инженер Айнура Сагын дүйнөнүн эң таасирдүү 100 айымынын тизмесине кирди. ПолитКлиника, 2022 https://pk.kg/news/inner/bbc-kyrgyzstandyk-inzhener-ajnura-sagyn-d-jn-n-n-e-taasird-100-ajymynyn-tizmesine-kirdi/. 

Гүлназ Жүзбаева Кыргызстанда Көзү азиздер федерациясынын башчысы, активист. Ɵкмөттүк документтердин Брайл шрифине өткөрүүгө тынымсыз аракет кылып, көзү азиздердин социалдык адаптациясы боюнча программаны ишке ашырганы үчүн Британиянын BBC басылмасы 2020-жылдагы эң таасирдүү, перспективдүү жана үмүт жараткан «100 айымдын» тизмесине кирген."100 айым": Гүлназ дүйнөдөгү эң таасирдүү аялдардын катарында

Бул тизмеге Кыргызстандан буга чейин мурдагы президент Роза Отунбаева, манасчы Ширин Сарыгулова кирген. 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 100 айым долбоорунун расмий сайты
Категория:Аялдар
Категория:Кыргызстандын айымдары
Категория:Журналистика
Категория:Медиа
Категория:Улуу Британия
Борбордук-Батыш аймагы (Бразилия)

thumb|300px|Борбордук-Батыш аймагы картада
Борбордук-Батыш аймак (порт. Região Centro-Oeste do Brasil) — Бразилиядагы административдик статистикалык аймакBrazilian States, Abbreviations & Information.

Борбордук-Түштүк жана Амазонас геоэкономикалык аймактарына кирет. Калкы 16,504,303 адам, аянты 1,612,077.2 км2. Калктын жыштыгы - 10 адам/км2.

 Аймактын курамы 
Аймакка төмөнкү штаттар кирет:

 Федералдык округ
 Гояс
 Мату-Гросу
 Мату-Гросу-ду-Сул

 Галерея 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
Бразилиянын Өкмөтүнүн расмий интернет порталы

Категория:Бразилиянын аймактары
Категория:Бразилиянын административдик-аймактык түзүлүшү
Түндүк-Чыгыш аймагы (Бразилия)

thumb|300px|Түндүк-Чыгыш аймагы картада
Түндүк-Чыгыш аймак (порт. Região Nordeste do Brasil) — Бразилиядагы административдик статистикалык аймакBrazilian States, Abbreviations & Information.

Түндүк-Чыгыш геоэкономикалык аймактагына кирет. Калкы 57,374,243 адам, аянты 1,558,196.2 км2. Калктын жыштыгы - 37 адам/км2.

 Аймактын курамы 
Аймакка төмөнкү штаттар кирет:

Алагоас
Баия
Мараньян
Параиба
Пернамбуку
Пиауи
Риу-Гранди-ду-Норти
Сеара
Сержипи

 Галерея 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
Бразилиянын Өкмөтүнүн расмий интернет порталы

Категория:Бразилиянын аймактары
Категория:Бразилиянын административдик-аймактык түзүлүшү
Түндүк регион

thumb|300px|Түндүк регион
Түндүк регион (порт. Região Norte do Brasil) — Бразилиядагы административдик-статистикалык аймакBrazilian States, Abbreviations & Information.

Амазонас геоэкономикалык аймактагына кирет. Калкы 18,672,591 адам, аянты 3,853,676.9 км2. Калктын жыштыгы - 4,8 адам/км2.

 Аймактын курамы 
Аймакка төмөнкү штаттар кирет:

Акри
Амазонас
Амапа
Пара
Рондония
Рорайма
Токантинс

 Галерея 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
Бразилиянын Өкмөтүнүн расмий интернет порталы

Категория:Бразилиянын аймактары
Категория:Бразилиянын административдик-аймактык түзүлүшү
Түштүк-Чыгыш аймагы (Бразилия)

thumb|300px|Түштүк-Чыгыш аймагы картада
Түштүк-Чыгыш аймак (порт. Região Sudeste do Brasil) — Бразилиядагы административдик статистикалык аймакBrazilian States, Abbreviations & Information.

Амазонас геоэкономикалык аймактагына кирет. Калкы 89,012,240 адам, аянты 924,511.3 км2. Калктын жыштыгы - 96 адам/км2.

 Аймактын курамы 
Аймакка төмөнкү штаттар кирет:

Минас-Жерайс
Рио-де-Жанейро
Сан-Паулу
Эспириту-Санту

 Галерея 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
Бразилиянын Өкмөтүнүн расмий интернет порталы

Категория:Бразилиянын аймактары
Категория:Бразилиянын административдик-аймактык түзүлүшү
Түштүк аймагы (Бразилия)

thumb|300px|Түштүк аймагы картада
Түштүк аймак (порт. Região Sul do Brasil) — Бразилиядагы административдик статистикалык аймакBrazilian States, Abbreviations & Information.

Амазонас геоэкономикалык аймактагына кирет. Калкы 30,192,315 адам, аянты 576,409.6 км2. Калктын жыштыгы - 52 адам/км2.

 Аймактын курамы 
Аймакка төмөнкү штаттар кирет:

Парана
Санта-Катарина
Риу-Гранди-ду-Сул

 Галерея 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
Бразилиянын Өкмөтүнүн расмий интернет порталы

Категория:Бразилиянын аймактары
Категория:Бразилиянын административдик-аймактык түзүлүшү
Уаве (индей эли)

Уа́ве (исп. Huave, өз аты — Ikoots — "биз") — Мексиканын Оахака штатында жашаган индей эли.
Саны 25 миң адам.
Обочолонгон уаве тилинде сүйлөшөт. Испан тили кеңири таралган.
Ишенгендер католиктер.
"Уаве" этноними, кыязы, сапотек тилдеринин биринен келип, "деңиз элдери" дегенди билдирет.
Балык уулоо жана дыйканчылык менен алектенишет.
Уаве үй-бүлөлөр патрилокалдык болуп саналат.
Чатыры саман менен жабылган кепелерде жашашат.
Ар бир айылдын эркектери жарандык жана диний иштер менен алектенген "escalafón" коомдук кыймылына кирет.

 Булактар 

https://www.britannica.com/topic/Huave

https://stamp-i-k.ru/d0dfccf055/%D0%A3%D0%B0%D0%B2%D0%B5_(%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4)

Категория:Индейлер

Уаве тили
Уаве тили

Уаве (хуаве же вабе) — обочолонгон (изоляцияланган) тил. Мексиканын Оахака штатынын Тынч океандын жээгинде жашаган уаве элинин тили.
Бул тилде Техуантепек булуңунун жээгинде жайгашкан 4 айылда (Оахака штаттын түштүгүндө) сүйлөшөт.
Сүйлөгөндөрдүн саны 18 миң адам.
Сан-Матео-дель-Марда жашаган уавелер өздөрүн 
Ikoots (которгондо «биз» дегенди билдирет) жана өз тилин ombeayiiüts ("биздин тил") деп аташат.

 Диалектилер 

Тил 4 диалектилерге (тилдерге) бөлүнөт. Алар:

сан-франсиско-дель-мар;
сан-матео-дель-мар;
сан-дионисио-дель-мар;
санта-мария-дель-мар.

 Тилдин классификациясы 

Уаве тили ушул күнгө чейин изоляцияланган тил болуп эсептелет (Campbell 1997 pg. 161).
Пол Радин уаве тили майя жана михе-сок тилдерине жакын деп болжолдогон. Моррис Сводеш ал тилдин ото-манг тилдери менен байланышы бар деп сунуштады, аны Ренш колдоду (Rensch, 1976).
Бирок бул эки гипотеза тең жетишсиз негизделбеген бойдон калууда.

 Жазуусу 

Сан-матео-дель-мар диалекти (тили) үчүн латын алфавиттин негизинде жазуу колдонулат. 1948-жылдагы басылышынан сан-матео-дель-мар диалекти (тили) үчүн алфавит: a, b, ch, e, g, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, t, ts, ʌ, w, x

Калган диалектилердин (тилдердин) жазма тили жок.

 Фонология 

Уаве тили (айрыкча сан-матео-дель-мар диалекти/тили) жарым-жартылай тоналдык тил болуп саналат. Ал жогорку жана төмөнкү тондорду айырмалайт, бирок акыркы муундарда гана. Кэмпбеллдин айтымында 
(Campbell 1997), азыркы 4 уаве диалектилеринин (тилдердин) жалпы ата-бабасы үчүн реконструкцияланган фонемалардын жыйындысы төмөнкүдөй:

Үнсүз тыбыштар — [p, t, ʦ, k, kʷ, mb, nd, ŋɡ, ɡʷ, s, l, r, w, h] (и [ɾ, j, ð] (маргиналдык фонемалар катары).

Үндүү тыбыштар — [i, e, a, ɨ, o, u] (+ үндүү тыбыштардын узундугу, бийик жана төмөнкү тон).

Редупликация — уаве тилинде өндүрүмдүү фонологиялык процесс.

 Тексттин мисалы 

Уаве тилинде стандарттуу орфография жок. Берилген текст Жаңы Келишимдин үзүндүсү (Марк 1:36):

Quiaj tasaj nejiw Teat Jesús: —Masey, nganüy tabaats tiül meáwan cambaj najlüy ninguiájan naquiaach quiaj aton, cos áag tiünas narang —aj nejiw

 Адабият 

Campbell, Lyle, 1997, «American Indian Languages — The historical linguistics of Native America», Oxford studies in Anthropological Linguistics, Oxford University Press

Suaréz, Jorge A, 1975, «Estudios Huaves», Collección Lingüistica 22 INAH, Mexico.

Radin, P, 1929, «Huave Texts», International Journal of American Linguistics 5, 1-56

Rensch, Calvin R,1976 «Oto-Manguean isoglosses» In Diachronic, areal and typological linguistics, ed. Thomas Sebeok 295—316 Mouton, the Hague

 Шилтемелер 

https://web.archive.org/web/20070309213451/http://www.laligabiblica.org.mx/ILV%20DATA/HUV.htm

http://www.marjoriepak.com/

https://web.archive.org/web/20060914221105/http://socrates.berkeley.edu/~yuni/ling/lsa2005-huaveposter.pdf

https://web.archive.org/web/20061013034930/http://www.colmex.mx/alim/coleccion.html

https://web.archive.org/web/20061106053531/http://cdi.gob.mx/ini/monografias/huaves.html