Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бурана шаар чалдыбары

thumb|Бурана (мунара).
Бурана шаар чалдыбары – орто кылымдарга таандык шаар калдыгы. Токмок шаарынан 15 км түштүк-батышында, Дөң-Арык айылынын чыгышында, Бурана суусунун өйүзүндөгү кеңири аянтта жайгашкан. Шаар урандысы сакталып калган архитектуралык мунара эстеликтин атынан шарттуу түрдө Бурана шаары деп илимге киргизилген. 

Жазма жана археологиялык булактардын негизинде шаар алгач араб саякатчысы Ал-Махдусинин (10-кылым) жана М.Кашгаринин (12-кылым) эмгектеринде эскертилген Баласагун шаары менен салыштырышат. Бул шаардын экинчи аты – Куз-Ордошондой Шаар алгач Бурана суусунун оң өйүзүндө негизделип, шаар башкаруучулары үчүн коргондолгон борбору сепил (цитадель) курулган. 

Аны шаардыктардын жыш жайгашкан турак жайлары жана курулуш имараттары, ички шаар-шахристан курчап турган. Сепил жана шахристан сыртынан бекемделген төрт чарчы сымал дубалдар менен чындалган. Дубалдардын узундугу түндүк жана батыш тарабынан 570 м, түштүгү 600 м, чыгышы 500 м узундукта болуп, дубалга кароол мунаралары жайгашкан. Шахристанга жана сепилге батыш дубалда жайгашкан дарбаза аркылуу киришкен. 

Шахристандын айланасына кол өнөрчүлөрдүн, соодагерлердин, дыйкандардын жана башка калктын турак-жайлары, имараттары жайгашып, сырткы шаар-рабат өсүп чыккан. Шаардын айланасы сыртынан узундугу 15 кмге созулган кош жал менен бекемделип, айланасына чуңкур казылган. 

Шахристандын аймагында аянты 100х100 м, бийиктиги 10 м келген дөбө ураандысында 10–12-кылымдарга мүнөздүү дөөлөттүү адамдын турак-жайы ачылган. 13–14-кылымдарга да мүнөздүү мүрзөлөр табылган. Ошондой эле шаар аймактарында төрт архитектуралык мавзолей, мечит, чиркөө, мончо жана башка курулуштар белгилүү. 

Курулуштарга бышкан кыш колдонулган. Шаар калкы чоподон жасалган түтүктөр аркылуу суу менен камсыз болгон. Шахристандын түштүк-чыгышында бийиктиги 24 м, түбүнүн диаметри 9 м, төбөсүнүкү 6 м келген мунара сакталып калган. Ал бышкан кыштан курулуп, сыртына оймо-чийме түшүрүлүп, кооздолуп жасалган. 

Ичинде төбөсүн карай буралып чыгуучу тепкич жасалган. Ошондой эле шахристандын жана рабаттын аянттарында кол өнөрчүлөрдүн, зергерлердин устаканалары, карапа жана кыш бышыруучу, металл иштетүүчү мештер ачылган. Шаарда базар жайгашып, тыйын чыгаруучу жайлар болгон.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
 “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
 “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”.
 “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”

 Интернеттик шилтемелер 

Категория:Чүй району
Категория:Археология‎
Категория:Архитектура
Категория:Орто Азия тарыхы‎
Соко

thumb|Соко.
Соко – дыйканчылыктагы эмгек шайманы. Чыканак сымал ийрейип өскөн катуу жыгач тандалып, анын кыска ачасына коло, чоюн же темир тиш бекитилген. Узун ачасынан илмекче чыгарылып, ага унаага чиркөөчү ок жыгач бириктирилген. 

Сокого чегилген унааны бир адам жетелеп, экинчиси Соконун туткасын 2 колу менен жерге бек ныгыра кармап, жер айдоону жүргүзгөн. Сокого өгүз же ат чегилген. Мурунураак Соко буурсунду алмаштырган.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж. Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Айыл чарба
Газневилер мамлекети

thumb|Газневилер мамлекети (1040).

Газневилер мамлекети (977–1186) – түркий тилде сүйлөгөн элдердин династиясы. Саманилердин аскер башчысы Алп-Тегин негиздеген. Аскер кызматчылары гулямдарга таянып, Алп-Тегин 962-жылы өзүн Газна шаарынын башкаруучусу деп жарыялаган. Шаардын аталышы боюнча жаңыдан түзүлгөн мамлекет Газневилер мамлекети деп аталган. 

Газневилер амалекети Себук-Тегиндин (977–997) жана анын уулу Махмуд Газневинин (998–1030) тушунда абдан күчөгөн. Мамлекеттин курамына азыркы Ооганстан менен Иран, Орто Азиянын айрым аймактары, Индиянын түндүк жана түндүк-батыш бөлүгү кирген. 

Өлкөнү башкаруу үчүн чыңдалган мамлекет аппарат түзүлүп, башкаруучулар өз мүдөөлөрүн аткаруу үчүн илим менен маданиятты өнүктүрүүгө умтулушкан. 

Газневилердин ак сарайында көрүнүктүү окумуштуулар жана акындар (Беруни, Бейхаки, Фирдоуси жана башка) турушуп, өтө маанилүү илимий эмгектерди жана көркөм чыгармаларды жазышкан. 

Газневилер мамлекетинин аскерлери дайыма жортуулга чыгышып, басып алган аймактарын бүлдүрүп, калкын тоноп, кул кылышкан. Мындай жырткычтык иштер газневилер менен начарлатып, карапайым элди күрөшкө түрткөн. Масуд Iнин тушунда (1030–41) мамлекет ыдырай баштаган; 1040-жылдан кийин алардын карамагында азыркы Ооганстан менен Пенжаб аймагынын бир бөлүгү гана калган. 

12-кылымдын 70-жылдарында гурилер Газневиге каттуу сокку урган, аларды Түндүк Индиядан сүрүп, Лахор шарын тартып алган. Ушундан соң Газневилер мамлекети жана династиясы толук жоюлган.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003.
 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”.
 “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”.
 “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”.
 “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 

Категория:Орто Азия тарыхы‎
Категория:Тарых
Категория:Иран
Категория:Индия
Категория:Пакистан
Гардизи, Абу Саид Абдулхайй

Гардизи Абу Саид Абдал - Хайй (перс. ابوسعید عبدالحی بن ضحاک بن محمود گردیزی‎), (1008/1009–өлгөн жылы белгисиз) – иран тарыхчысы, окумуштуу. Газневилик султан Абдырашиттин (1049–59-жылдар) тушунда Гардизи өзүнүн «Зайн-ал-ахбар» («Кабарларды кооздоп сүрөттөө») деген тарыхый эмгегин жазган. Бул эмгегинде Иран халифаты жана Хорасандын тарыхын изилдеген. 

Анда түркий тилде сүйлөгөн элдер жөнүндө, кыргыздар тууралуу баалуу маалыматтар, даректүү баяндар жолугат. Айрыкча кыргыздар жөнүндөгү маалыматтарда Ибн Мустафа, Ибн Хордадбех, Жайхани жана башка орто кылымдагы окумуштуулардын эмгектерин колдонгон. 

Гардизинин кыргыздар тууралуу маалыматтары «Худуд ал Аалам», «Мажму ат-Таварих» жана башка булактар менен дал келет. Гардизи берген далилдер кыргыздардын этностук, саясий, маданий тарыхын үйрөнүүдө өтө маанилүү.

 Колдонулган адабият 
 Чоротегин Т.К., Молдокасымов К.С. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр.

 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)

 Бартольд В. В. Гардизи // Бартольд В. В. Сочинения. — М.: Наука, 1973. — Т. VIII: Работы по источниковедению. — С. 589.

 Айрым шилтемелер 
 ГАРДИЗИ ЖАЗГАН КЫРГЫЗ ЖЕРГЕСИ, azattyk.org, 27-декабрь 2005.

Категория:Географтар‎
Категория:Тарыхчылар
Категория:Орто Азия тарыхы‎
Категория:XI кылым
Геральдика

thumb|Геральдика.
Геральдика (соңку латынча heraldus – жарчы), герб таануу тарых илиминин көмөкчү тармагы. Жалпы эле гербдерди (өзгөчө тамгалары же белгилери бар тарыхый эстеликтерди) изилдеп, айрымалоочу тарыхый булак. Гербдер пайда болгонго чейин найза, желек, тыйын, медалдардын беттерине ар кандай тотемдик сүрөттөр түшүрүлгөн. Бирок бул сүрөттөр ирээтсиз, баш аламан, ар кандай абалдарда тартылган. 

11–12-кылымдардан мындай айырмалоочу белгилердин гербге системалуу түрдө өтүшү европалык рыцарлардын арасында башталат. Буга өзгөчө крест жүрүштөрүнөн кийин чыгыштын таасири тийген. 14-кылымдан тартып Европа өлкөлөрүндө герольдин мекемелери пайда болот. Ал мекемелер геральдиканын авторлорунун укугун каттоочу мамлекеттик органга айланган. Россияда геральдика башынан эле мамлекеттик болуп калыптанган (17-кылым). 

Геральдиканын өнүгүшү Петр Iнин ишмердүүлүгү менен байланышкан. 1792-жылы Герольдмейстр кеңсеси уюшулуп, кийин негизги функциясын сенаттын герб бөлүмүнө өткөргөн. 1918-жылы бул бөлүм Ленинграддын тарых архивинин гербдик музеи аталган. Европада 1-жолу Берлинде 1706-жылы Геральдика кафедрасы ачылат. Россияда Геральдика кафедрасы 1726-жылы ачылган. Геральдика археология, нумизматика, сфрагистика, өзгөчө генеалогия сыяктуу тармактар менен тыгыз байланышта өнүгүүдө.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003.
 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”.
 “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”.
 “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”.
 “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Маданият
Категория:Тарых
Жыл сүрүү жадыбалы

Жылсүрүү – 12 жаныбардын атына салып жыл саноо ыкмасы.

 1. Чычкан 1900-жыл 1912-жыл 1924-жыл 1936-жыл 1948-жыл 1960-жыл 1972-жыл 1984-жыл 1996-жыл 2008-жыл 2020-жыл 2. Уй 1901-жыл 1913-жыл 1925-жыл 1937-жыл 1949-жыл 1961-жыл 1973-жыл 1985-жыл 1997-жыл 2009-жыл 2021-жыл 3. Барс 1902-жыл 1914-жыл 1926-жыл 1938-жыл 1950-жыл 1962-жыл 1974-жыл 1986-жыл 1998-жыл 2010-жыл 2022-жыл 4. Коён 1903-жыл 1915-жыл 1927-жыл 1939-жыл 1951-жыл 1963-жыл 1975-жыл 1987-жыл 1999-жыл 2011-жыл 2023-жыл 5. Балык (улуу) 1904-жыл 1916-жыл 1928-жыл 1940-жыл 1952-жыл 1964-жыл 1976-жыл 1988-жыл 2000-жыл 2012-жыл 2024-жыл 6. Жылан 1905-жыл 1917-жыл 1929-жыл 1941-жыл 1953-жыл 1965-жыл 1977-жыл 1989-жыл 2001-жыл 2013-жыл2025-жыл 7. Жылкы 1906-жыл 1918-жыл 1930-жыл 1942-жыл 1954-жыл 1966-жыл 1978-жыл 1990-жыл 2002-жыл 2014-жыл2026-жыл 8. Кой 1907-жыл 1919-жыл 1931-жыл 1943-жыл 1955-жыл 1967-жыл 1979-жыл 1991-жыл 2003-жыл 2015-жыл 9. Маймыл (Мечин) 1908-жыл 1920-жыл 1932-жыл 1944-жыл 1956-жыл 1968-жыл 1980-жыл 1992-жыл 2004-жыл 2016-жыл 10. Тоок 1909-жыл 1921-жыл 1933-жыл 1945-жыл 1957-жыл 1969-жыл 1981-жыл 1993-жыл 2005-жыл 2017-жыл 11. Ит 1910-жыл 1922-жыл 1934-жыл 1946-жыл 1958-жыл 1970-жыл 1982-жыл 1994-жыл 2006-жыл 2018-жыл 12. Доңуз 1911-жыл 1923-жыл 1935-жыл 1947-жыл 1959-жыл 1971-жыл 1983-жыл 1995-жыл 2007-жыл 2019-жыл 

 Колдонулган булак 
 Жылсанак, жылнаама, санжыра. Түз. Т. Абдылдабеков ж.б., Бишкек 2009.
 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (ISBN 5-89750-028-2) 

Категория:Тарых
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Григорий календары
Категория:Дүйнө
Категория:Этнография
Категория:Кыргыз таануу
Грек-Бактрия падышалыгы

thumb|Грек-Бактрия падышалыгы.
Грек-Бактрия падышалыгы – Орто Азияда биздин заманга чейинки 3–2-кылымда өкүм сүргөн кул ээлөөчүлүк мамлекет. Адегенде анын курамына Бактрия, Согд, Маргиана жана Фергананын кээ бир бөлүктөрү кирген. Биздин заманга чейинки 250-жылы Селевкилер мамлекетинен Орто Азия аймагы бөлүнө баштаган. 

Грек-Батрия падышалыгын Бактриянын падышасы Диодот негиздеген. Грек-Бактрия падышалыгынын бийлик ээлери өз көз карандысыздыгы үчүн селевкилер менен катуу салгылашкан. Евтидемдин жана анын баласы Деметрийдин бийлигинде Грек-Бактрия падышалыгы зор кудуретке жетип, биздин заманга чейинки 2–кылымда анын курамына азыркылардын Ооганстандын түндүк-чыгышы жана Пакистандын түндүк-батышы кирет. 

Биздин заманга чейинки 195-жылы Грек-Бактрия падышалыгы экиге бөлүнөт: Грек-Бактрия жана Грек-Индия. Кыргызстандын аймагы Грек-Бактрия падышалыгынын курамында болот. Орто Азия элдеринин улуттук боштондук кыймылы күчөп, ошол эле мезгилде Грек-Бактрия падышалыгына түндүк-чыгыштан юэчжи көчмөн уруулары басып киришет. Биздин заманга чейинки 140–130-жылдары Грек-Бактрия падышалыгы кулап, анын ордуна Кушан падышачылыгы пайда болот.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003.
 “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”.
 “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”.
 “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”.
 “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
... 
Категория:Орто Азия тарыхы‎
Mandinga

''Mandinga 300px Жалпы маалыматТоптун аты: MandingaКуралган жылы: 2002Куралган жери: Бухарест, РумынияАктивдүүлүк жылдары: 2002 - азыркы убакытӨлкө: 22px| РумынияЖанр: поп-музыкаЛейбл: Cat MusicКурамында:Elena IonescuAlexChupiBazookaFlorin ZachМурдагы курамында:Elena GheorgheWWW.MANDINGA.RO

Mandinga - роман тобу. Аткаруучулар «Zaleilah» чыгармасы менен, Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагындагы, Румыния өлкөсүнүн көрсөтүүчүсү.

 Дискографиясы 

 Альбомдору 
 …de corazón (2003)
 Soarele meu (2005)
 Gozalo (2006)
 Donde (2008)
 Club de Mandinga (2012)

 Шилтемелер 
 Ырасмый сайты
Абдылдаев, Эркинбек Кыянович

Абдылдаев, Эркинбек Кыянович — техника илиминин доктору. Улуту-кыргыз. 1954-жылы Ысык-Көл обласынын Жети-Өгүз районуна караштуу Ак-Терек айылына туулган. 1976-жылы Ленинград Мамлекеттик Университетинин геомеханика факультетин бүтүргөн.

 Ишмердиги 
Илимий кызматкер, пединститутта кафедра башчысы,Эл аралык башкаруу Институтунун Караколдогу филиалында декан, директордун орун басары болуп иштеген.1994-жылы Ысык-Көл Мамлекеттик университетинин профессору болгон.

 Адистиги 
Механика жана Математиканын саноо методу жаатындагы адис. Саноо методу боюнча, экономико-математикалык метод боюнча, ЭВМ жаатындагы лекцияларды окуган.

 Cыйлыктары 
Кыргызстандын илим жана техника жааты боюнча Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты.50дөн ашык илимий эмгектин, монографиянын, окуу пособиелеринин автору.Анын жетекчилиги алдында 2 кандидаттык диссертация жакталган.

 Негизги эмгектери 
 “Напряженно-деформированное состояние массива горных пород вблизи выработок”, Фрунзе, 1990.
 Elastoplastic analyses of stresses in coal pillars by finite element method. Rock Mechanics, 1979.

 Колдонулган адабияттар 
 Асанов.У.А “Кто есть кто в Кыргызской науке”-, Бишкек

Категория:Механика 
Категория:Туулгандар 1954-жылы
Категория:Жети-Өгүз району
Алымкулов Эмилбек Абдыраимович

Алымкулов, Эмилбек Абдыраимович - зооинженер.

1966-жылы Нарын облусунун Нарын районуна караштуу Оттук айылында туулган. 1988-жылы Кыргыз айыл чарба институтун бүткөн. Запастагы лейтенант. 1988-жылы Тянь-Шань райкомунун Коммунизм колхозунда зоотехник селикционер. 2-январь 1989 – жылдан ошол эле чарбада башкы зоотехник, 5-март 1993-жылдан тартып Нарын районунун “Тянь-Шань мамлекеттик асыл-тукум заводунда” башкы зоотехник болуп иштеген. 1995-1997-жылдары Нарын облусундагы “ТАСИС-3” Эл аралык долбоорунда кеңешчи , 1997-1998-жылдары “Хельветас” Швецариялык доолборунда Нарын облусу боюнча консультант. 1998-2003-жылдары Нарын районунун “Тянь-Шань мамлекеттик асыл-тукум заводунда”, 2003-2007-жылдары Нарын районунун “Улар” фермердик чарбасында башчы, 2007-2009-жылдары Нарын райондук мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары. 2009-жылы Ак-Талаа райондук мамлекеттик администрациясынын башчысы-акими болуп иштеген.

 Колдонулган адабияттар 
 Асанов.У, Асаналиев.З, Атабаев.А “Нарын обласына 70 жыл. Энциклопедия”-, Бишкек, 2009

Категория:Окумуштуулар‎
Категория:Кыргызстан
Категория:Туулгандар 1966-жылы
Категория:Нарын районунда төрөлгөндөр
Бектурганов, Мамытаалы

Бектурганов, Маамыталы - экономист.

1950-жылы Ат-Башы районунун Ак-Моюн айылында туулган. 1970-1973-жылдары Ат-Башы районунун партсьезд атындагы колхоздо башкы экономист.1973-1975-жылдары Кыргыз Илимдер Академиясында аспирант, 1976-1977-жылдары Ат-Башы райондук партия комитетинде иснтруктор, 1977-1981-жылдары комсомолдун Ат-Башы райондук комитетинде 1-секретарь, 1981-1987-жылдары партиянын райондук комитетинин уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1987-1990-жылдары Ат-Башы райондук Элдик Контролдоо Комитетинин төрагасы, 1990-1991-жылдары Эл депутаттарынын Ат-Башы райондук Кеңешинин Аткаруу Комитетинин төрагасы, 1991-жылдын февраль айынан август айына чейин Коммунисттик партиянын иши токтотулганга чейин Кыргызстан компартиясынын Ат-Башы райкомунун 1-секретары болуп иштеген.

1992-2002-жылдары райондук мамлекеттик администрациясынын башчысынын 1-орун басары, 2002-жылдан райондук мамлекеттик администрациясынында башкы адис.

Ат-Башы районунун “Ардактуу атуулу”.

 Колдонулган адабияттар 
 Асанов.У, Асаналиев.З, Атабаев.А “Нарын обласына 70 жыл.Энциклопедия”-,Бишкек, 2009

Категория:Экономисттер‎
Категория:Кыргызстан
Категория:Туулгандар 1950-жылы
Аманкул Молдоалиев

Молдоалиев, Аманкул-экономист.1941-жылы Нарын районунунКуланак айылында туулган.1965-жылы партиялык мектепти бүткөн.1976-жылы Кыргыз Мамлекеттик Университетин бүткөн.Тянь-Шань районунун “Куланак” колхозунда экономист, райкомсомолдо, Нарын областтык комсомолдо 2-катчы, облусттук аткаруу комитетинде катчы, партиянын Тянь-Шань райкомунда 2-катчы, обкомунда инспектор, партиянын Жумгал райкомунда 1-катчы, Республиканын эмгек жана социалдык жактан коргоо боюнча мамлекеттик комитеттин төрагасынын орун басары, Нарын облусттук кеңештин орун басары, облусттук салык инспекциясынын акими, губернатордун орун басары, АКБ Кыргызстан банкынын директору, облусттук шайлоо комиссиясында төрага, 2008-жылы Борбордук шайлоо комиссиясында сектор башчы болуп иштеген.Кыргыз Республикасынын Президентинин Ардак грамотасы менен сыйланган.
 Колдонулган адабияттар 
Асанов.У, Асаналиев.З, Атабаев.А “Нарын обласына 70 жыл.Энциклопедия”-,Бишкек, 2009
Категория:Инсандар
Категория:Илим
Категория:Кыргызстан
Жумакаева Тамара

250px|thumb|Жумакаева Тамара
Жумакаева Тамара (1942-ж. т., Нарын району, Куланак айылы - 2008) — артист, ырчы. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1984, эмгек сиңирген артист, 1974). 
1953—55-ж. ал Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайынын бий, балет, виолончель класстарында окуган. 1959-ж. 8-классты бүткөндөн кийин Республикалык көркөм өнөр фондусунун цехинде иштеген. 
1960-ж. Тянь-Шань облустук музыкалык драма театрына кабыл алынган. Атайын артисттик билими жок болсо да, өзунүн музыкалык жөндөмдүүлүгү, дилгир сезгичтиги менен көптөгөн спектаклдерде каармандардын ички дүйнөсүн терең ачып берген, ролдорду зор чеберчиликте аткарууга жетишкен. Аткарган негизги ролдору:''' Кукуя (К. Маликов, "Алмаш"), Үлпөт (Ж. Садыков, Т. Мамбетов, «Эми эмне болот»), Толкун (Ж. Абдыкадыров, "Толкун"), Жыпаргүл (Т. Абдумомунов, «Атабектин кызы»), Айнагүл (К. Жантөшев, "Шайтан кыз"), Томаяк бала (Б. Жакиев, "Миң кыял"), Комиссар (В. Вишневский, "Оптимисттик трагедия"), Айдан, Тамара (С. Шимеев, «Өмүр жөнүндө баян»), Дарыйка (Б. Өмүралиев, "Жаңырык"), Полина (Н. Анкилов, "Жоокердин жесири"), Клея (Фигейредо, «Эзоп»), Акбара (Ч. Айтматов, "Кыямат") жана башка.
Ал кыргыз элине драмалык эле эмес, мукам үндүү ырчы катары да таанымал. Ж. Шералиев, К. Тагаев, С. Мамбетбаев, Э. Мааданбековдордун обондорун ийине жеткире чебер аткарат. М. Рыскулов атындагы сыйлыктын лауреаты (1992). 
Анын чыгармачылыгы жөнүндө Д. Абдылдаева «Эл кызы — Нарын жылдызы» аттуу китеп жазган (1996). 

 Колдонулган адабияттар 
 Асанов.У, Асаналиев.З, Атабаев.А “Нарын обласына 70 жыл.Энциклопедия”-,Бишкек, 2009
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

 Интернеттеги шилтемелер 
ТАЛАНТ ТАГДЫРЫ: ТАМАРА ЖУМАКАЕВА
Таңшыган үндүү Тамара
Тайгак кечүүдөн кийинки бийиктик…
"ЭЛЕСИ ЭСТЕ, ЫРЛАРЫ ЭЛДЕ": ТАМАРА ЖУМАКАЕВА

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Категория:Кыргыз театры
Категория:Ырчылар
Категория:Тарых
Күл азык, тамак

Күл азык – көпкө сакталуучу тамак. Күл азыктын негизи эттен (уйдуку, койдуку, кийиктики жана башка) турган. Союлган малдын (кайберендин) эти бышырылып, туурасынан жука кесилип, кургатылып, сокуга күл майда талкаланып, жаргылчакка тартылат. Даярдалган эт сызгырылып, сызыгы таза алынган майга салынат да, ал кайнаар замат ун кошулуп, кызарганча куурулат. Суугандан кийин жакшы иштелген карынга салынат. Күл азык узак сапарга, аң уулоого, жүрүшкө, казатка чыгаарда даярдалган.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Маданият
Күл-Чор, Бага-Тархан, Күрсүл

Күл-Чор, Бага-Тархан, Күрсүл – 8-кылымдын баш чениндеги түргөштөрдүн аскер башчысы. 720-жылы согдулуктардын арабдарга каршы согушуна жардамга келген түргөштөрдүн аскерлерин жетектеген. Самарканды курчоого алып, согдулуктар менен бирге, Согд мамлекетинен арабдарды кууп чыккан. 738-жылы түргөш каганы Сулукту өлтүргөн. 

739–744-жылдары каган катары такка олтурган. Күл-Чор арабдарга каршы ошол эле арабдардын ичинен чыккан козголоңчу аскер башчысы Харис ибн Сурейж менен бирге күрөшкөн. 744-жылы Сырдарыяга жасалган жортуулда Күл-Чор туткунга түшүп, өлтүрүлгөн.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Орто Азия тарыхы‎
Категория:VIII кылым‎
Күрзү

Күрзү (иран сөзү - гурс) – чокмор түрүндөгү жоокердик курал. Күрзүнүн чабыла турган бөркүнө тикен тиш металл чөгөрүлөт. Алгач курал ортосу көзөлүп, сырты быдырланып чегилген кой башындай тоголок таштан жасалып, сабы жыгачтан болгон. Кийинчерээк темирден жасала баштаган. Бул курал көбүнчө баатырдык белги катары ээрдин кашына илинген.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Маданият
Категория:Көркөм өнөр
Күү

Күү – жыгачтан жасалган челек. Ичине куюлган майлуу сүттөн бишкек менен бышып отуруп, ак май ажыратылып алынган. Ооз жагы кууш келип, узундугу 60–80 см, түбүнүн айланасы 70–80 см, ооз жагыныкы 50–60 см болгон. Бишкеги жумуру таякчадан жасалган; учуна жазылыгы 2–3 см, узундугу 15–18 см жыгач ашталып, кайчылыш бекитилген.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Айыл чарба
Категория:Маданият
Клара Чотоева

Клара Чотоева (Klara Tchotoeva) – кыргыздын чет өлкөдө жашап жаткан музыкант өнөрпозу, пианист.

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Клара Чотоева Кыргызстандын Ош областына караштуу Өзгөн районундагы Мырза-Аке айылында туулган.

Кыргыз Улуттук Консерваториясында окуп жаткан чагында мыкты чыгармачыл концерттери жана Улуттук пианино конкурсунда башбайгеге ээ болгону үчүн мурдагы СССР маданият министрлигинин атайын стипендиясына татыган.
 
Орусиянын борбору Москва шаарында П.И.Чайковский атындагы консерваторияда таалим алып, аспирантураны бүтүргөн.

Швейцариядагы Базель шаарында жайгашкан Музыка академиясында пианино аспабында ойноо боюнча магистр даражасын алган.

 Концерттери 
Соңку 15 жылдан ашуун убакыттан бери Клара Чотоева өз атажурту Кыргызстандан тышкары Швейцария, Франция, Улуу Британия, Чехия, Орусия жана АКШ сыяктуу өлкөлөрдө концерттер берди.

 Дисктери 
Өмүрлүк жары, таанымал пианист Темиржан Ержанов (Temirzhan Yerzhanov) менен бирге компакт-диск да жарыялады.

 Интернеттеги шилтемелер 
 
 http://www.bbc.co.uk/kyrgyz/news/story/2008/11/printable/081118_kyrgyztv3_marriages.shtml 
 http://www.azattyk.org/content/article/1241294.html 
 http://www.azattyk.org/content/article/1211902.html 

Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Категория:Музыка
Категория:Пианисттер
Категория:XXI кылым
Категория:Борбордук Азия
Категория:АКШ
Категория:Европа
Категория:Көркөм өнөр
Категория:Инсандар:Кыргызстан