Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Евразийчилик

thumb|Евразия
Евразиячыл, Евразийлик, Евразиячыл кыймыл – эмигранттардын биринчи толкундагы бир нече орус ойчулдары түзгөн тарыхый мектеп. 

Өздөрү жөнүндө «Чыгышты көздөй бет алып» (София, 1920) аталган программалуу эмгек аркылуу жарыялашып, алар кийинки жылдары бир нече көлөмдүү жыйнактарды, «Евразия» газетасын, «Версты» журналын жарыкка чыгарышкан. Бул кыймылдын борборлору Софияда, Прагада, Берлинде, Белградда, Брюсселде, Харбинде, Парижде болгон. 

Негизги теоретиктери: Н. С. Трубецкой, П. Н. Савицкий, Л. П. Красавин, Г. В. Вернадский, Г. В. Флоровский ж. б. болушкан. 1932-ж. кыймылдын катышуучулары Евразиялык уюмду түзүшкөн. Бирок, 30-жылдардын ортосунда эле негизги идеялары түгөнүп калгандыктан Евразиячыл кыймыл кризиске учурай баштайт да, 1937-жылы ал агым катары өз жашоосун токтотот. Бул агымдын негиз салуучуларынын ою боюнча, Евразия – бул өзгөчө «ортолуктагы материк» болуу менен Хингандан Карпатка чейин созулат да, Батыш Европадан да, түштүк Чыгышка чектеш өлкөлөрдөн да айырымаланат. Евразиячыл болууга андагы элдерди географиялык жактан гана жакындык эмес, менталитеттеринин окшоштуктары да бириктирет. Эвразиялык элдердин руханий жактан жакындыгы жана тарыхый тагдырларынын жалпылыгы алардын маданиятынын аралашмасын, азыркы тил менен айтканда бирдиктүү руханий мейкиндикти түзмөк. Ушундай болуу сөзсүз шарт деп эсептешкен бул кыймылдын идеологдору евразиялык руханий бүтүндүктүн өзгөчөлүгү катары андагы ар бир элдин этникалык өз алдынчалыгын эсептешкен. 

Улуттук принципке таянган маданият гана «адамдын рухун жогорулаткан баалуулуктарды» стимулдаштырмак. Алардын ою боюнча, ар кандай улуттук маданият диний кыртыштан өнүп чыгат. Ушул мааниде алар Эвразияда таралган православиеден, исламдан жана бурканчылыктан бир катар, айрыкча, адеп-ахлактык, этикалык жалпылыктарды көрүшкөн.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
Категория:Орус философиясы
Европоцентризм

thumb|right|250px|Европа дүйнө картасында
Европоцентризм – илимдин, өнөрдүн, философиянын, адабияттын ж. б. нукура баалуу нарктарынын өсүп – өркүндөшү Европада гана болгон деген концепция. 

Европоцентризминин булактары грек – рим маданиятын «варварларга» карама – каршы коюудан башталат. Орто кылымдарда Европоцентризмге католицизмдин идеологиясына таандык болгон; католицизм болсо жердин руханий борбору болуп, Рим жана папалык эсептелет деп караган. Алгачкы буржуазиялык Европоцентризм да диний мааниге ээ болуп, көп учурда Европа өлкөлөрүнүн колониячыл умтулууларын чүмбөттөп келген. Европоцентризминин идеялары Пруссия империясын эркиндиктин жана нукура маданияттын мекени деп эсептеген Гегелдин философиясына, европалык эмес маданиятты теңсинбеген француз тарыхчысы Ж. Мишленин көз караштарына мүнөздүү болгон. Бул концепцияга чыгыш таануучулардын (востокоцентризм) көз карашы каршы туруп,алар Европа маданиятын белимчи, туурамчы, чыгармачыл мүнөзгө ээ эмес маданият катары мүнөздөшкөн. 

Азыркы мезгилде дүйнөдөгү ар түркүн чөлкөмдөр экономикалык жактан ыкчам өнүгүп, ар түрдүү маданий жана диний салттардын жакындашуу процессинде Европоцентризминин көйгөйлөрдүн маанилүүлүгүн концепция катары сезүү өзүнүн кескин чектерин жоготту, «алынып ташталды».

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
Категория:Философия
Категория:Европа

Категория:Философия
Жазмыш

Жазмыш (орус. предопределение) – адамдын жүрүм-турумунун ал төрөлгөнгө чейин эле акылга сыйбас керемет күчтөр тарабынан алдын ала аныкталып же шартталып коюлушу; мындай жазмыш оң (татыксыз адам деле бактылуу, ырыстуу тагдырга ээ болушу мүмкүн) же терс (айрым адамдар ак жеринен эле оор тагдырга туш болушу ыктымал) мүнөздө болот. 

Жазмыш идеясы Августин тарабынан иштелип чыгып, андан соң янсенистер, М. Лютер, У. Цвингли жана Т. Кальвин тарабынан өнүктүрүлгөн. Өз маани-маңызы боюнча преддетерминизмге жакын. 

 Дагы кара 
 Детерминизм
 Фатализм
 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
Категория:Философия
Адабий укмуштуу окуялар

Адабий укмуштуу окуялар – адабиятта борбордун багытында курч сюжеттер, жеке каармандын жана жалпы коомдун чыңалган конфликттеринен турган, окурмандын көңүлүн кызыктуу окуялардын, кырдаалдардын алмашууларына бурган прозалык чыгармалар. Тобокелдик, кылмыштуулар жөнүндөгү, илимий, укмуштуу жомокко окшогон, чыгармалардан түзүлөт.

Укмуштуу окуялар адабиятында жанрлардын элементтери бири-бирине кошулуп, биригип да кеткен. Мындай чыгармаларга кыймыл-аракеттин ыкчамдыгы, кызыктуулугу, сюжетте күтүлбөгөн окуялардын, көрүнүштөрдүн тез-тез пайда болуп турушу, табышмактуу жана сырдуу баяндоо, каармандардын аракеттеринин тездиги, тапкычтыгы, окуялардын бат алмашышы, көбүнчө ойдон чыгарылган нерселердин сүрөттөлүшү, талдоонун жоктугу мүнөздүү (мисалы, Д. Дефо “Робинзон Крузо”, А. Дюма “Мушкет мылтыгы менен куралдаган үч солдат”) Кандайдыр бир деңгээлде мындай өзгөчөлүктөр К. Жантөшевдин “Каныбек” романына да мүнөздүү көрүнүштөрдөн болуп саналат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Адабият теориясы
Категория: Маданият
Категория: Кыргыз адабияты
Категория: Филология
Экспозиция (адабият)

Экспозиция (лат. – түшүндүрүү) – көркөм чыгармаларда сюжеттин элементтеринин бири болгон экспозицияда каармандар жөнүндө алгачкы маалыматтар белгилүү болуп, окуя өтө турган тарыхый шарт жөнүндө, жалпы эле конфликтиге чейинки ал-абал тууралуу түшүнүк берилет. Мис., Ч. Айтматовдун «Атадан калган туяк» аңгемесиндеги Авалбек, Жээнгүл жөнүндөгү автордун баяны, кой кыркчу кашардагы турмушту сүрөттөө экспозицияга кирет. Экспозицияны чыгармадагы ордуна карап, төмөнкүдөй түрлөргө бөлөт: түз экспозиция – чыгармадагы негизги окуянын башталышынан мурда келет, кечиктирилген.
 
Экспозиция – окуя түйүндөлүп, конфликт түзүлгөндөн кийин каармандар жөнүндө автордук баяндоо. Мис., Т. Сыдыкбековдун “Пайдага чечилген чатак” аңгемесинде, тескери экспозиция – мында каармандар жөнүндө маалымат, алардын байланышуу-катнашуу жагдайлары чыгарманын аягында берилет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Категория:Кыргыз адабияты

cs:Expozice
de:Exposition
en:Exposition
fr:Exposition
it:Esposizione
ka:ექსპოზიცია
lv:Ekspozīcija
nl:Expositie
ru:Экспозиция
sk:Expozícia
Жалган

Жалган – нерселердин чыныгы абалын бурмалоочу маалымат. 

Гносеологиялык жактан Жалганды Аристотель аныктаган, ал чындык менен карама-каршы турганды жалган деп эсептеген: эгерде ой жүгүртүү чындыгында бөлүнүп турганды бириктирсе же чындыгында биригип турганды ажыратса, анда ал жалган. Жалгандан мааниси жоктукту же абсурдду айырмалоо керек. Психологиялык жана этикалык көз караштан аң-сезимдүү жана ниеттенбеген (адашкан) Жалганды айырмалоо керек. 

 Дагы кара 
 Калп

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
Категория:Философия

ar:كذب
arz:كدب
ay:K'ari
az:Yalan
bg:Лъжа
br:Gaou
bs:Laž
ca:Mentida
cs:Lež
da:Løgn
de:Lüge
el:Ψέμα
eml:Bàla
en:Lie
eo:Mensogo
es:Mentira
et:Valetamine
fa:دروغ
fi:Valehtelu
fr:Mensonge
gd:Breug
he:שקר לבן
hi:झूठ
hr:Laž
hu:Hazugság
id:Kebohongan
ja:嘘
kk:Өтірікшілік
ko:거짓말
lt:Melas
nl:Leugen
no:Løgn
oc:Messorga
pl:Kłamstwo
pt:Mentira
ru:Ложь
qu:Llulla
ro:Minciună
scn:Fannonia
simple:Lie
sk:Lož
sq:Gënjeshtra
sr:Лаж
sv:Lögn
sw:Uongo
te:అబద్దం
th:การโกหก
tr:Yalan
uk:Брехня
ur:جھوٹ
yi:ליגן
zh:谎言
Экспромт (адабият)

Экспромт (лат.– даяр, бир шилтем) – Акындар, жазуучулар тарабынан алдын-ала эч кандай даярдыгы жок жазылган, айтылган, көбүнчө тамаша мүнөзүндөгү чакан ырлар, учкул сөздөр, тамашалуу жооптор. А. Токомбаев, К. Маликов, Т. Үмөталиев, Б. Сарногоев ж. б. акындар экспромтторду жазышкан. Мисалы,
Адамга керек нерсенин,
Кымбаты аба, анан суу.
Аларды арбын жараткан,
Жаратылыш акылдуу.
Сандыкка сактап акчасын,
Сары чай ичкен тамагы,
Сараңдар кантип күн көрмөк,
Саттырса сууну, абаны?.. 
 (Б. Сарногоев)
Эркин формада жазылган анча чоң эмес формадагы музыкалык чыгарма.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Категория:Кыргыз адабияты
Ийбараттуу үлгү-насыят

Ийбараттуу үлгү-насыят. 

Ийбараттуу үлгү насыят- адабияттагы дидактикалык-аллегориялык жанр. Эки мааниде колдонулат. 
1. Каймана мааниде – акыл-насаат айтуу үчүн жазылган чакан аңгемелер. Алар тамсилге жакын, бирок тамсилдегидей салттык каармандары (эшек – жоош, момун кызматчы, түлкү – куу, карышкыр – ачкөз, жегич жана башка) жомоктор. Ийбарат үлгү-насыяттарда көбүнчө атайын белгилүү бир мүнөз түзүлбөйт, болуп өткөн окуянын конкреттүү орду жана мезгили белгисиз, окуя да өнүгүү менен көрсөтүлбөйт, темасы узак сүрөттөлбөйт, жөн гана адептик-ыймандык маселелер баяндалат. Диний, ошондой эле адеп-ахлактык аңгеме катары ийбарат үлгү-насыяттары Чыгыш адабиятына, анын ичинде кыргыз адабиятына таралган.
 
2. 19-кылымдан Ийбарат үлгү-насыяттары жаңы мааниде колдонула баштады. Жазуучулар инсандык маселелелер жана коомдук жүрүш-туруш боюнча түздөн-түз насаат айтууга өттү. Мисалы, Л. Н. Толстой “Данек” аңгемесинде балдарды эмгекти сүйүүгө, ак ниеттүүлүккө чакырат. Мындай чыгармаларда окуя ошол чыгармадагы негизги нерседен алыстап кеткендей көрүнүшү мүмкүн, бирок натыйжада ошол алыстап кеткен нерселер адептүүлүк маселелерин баяндап, чыгарманын жалпы өзөгү менен биригет.

3. Мисалы, Ч. Айтматовдун “Ак кеме” повестинде Мүйүздүү Бугу-эне тууралуу ийбарат үлгү-насыяттары бар, ал бизди жана повесттин каармандарын ак ниеттүүлүк жана кара өзгөйлүк жөнүндө ой жүгүртүүгө чакырат. Кыргыз адабиятында М. Гапаровдун, А. Стамовдун прозалык чыгармаларында, Б. Жакиевдин “Саадак каты” драмасында үлгү-насыяттык белгилер орун алган. Экинчи маанисинде бул түшүнүктү тар алкакка кысып, өзүнчө бир тема же жанр катары түшүнүү керек эмес.
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Адабият теориясы
Категория: Маданият
Категория: Кыргыз адабияты
[Категория: Акын- жазуучулар]]
Категория: Филология
Кыямат

Кыямат, кыямат-кайым — диний түшүнүк боюнча жер астын-үстүн аңтарылып, жашоо (тирилик) бүтүп, акыр заман болуучу мезгил.
Категория:Дин
 Колдонулган адабияттар 
 

“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Лайлиева Илимкан

Лайлиева Илимкан (1953 ж. туулган, Бишкек ш.) – 1975 ж. КМУнун филология факультетинин орус тили жана адабият бөлүмүн бүтүргөн. 1995 ж. “Орус жана дүйнөлүк адабияттын традициясы кыргыз прозасында” деген нуктада докторлук диссертация коргогон.
 
Лайлиева өзүнүн көп сандаган газета – журналдык жарыялоорунда жана монографияларында жасаган талдоолорунун жана корутундуларынын негизинде Кыргызстандагы Айтматов-таануу илимине олуттуу салым кошкон. Изилдөөчүнүн эң биринчи көлөмдүү эмгегиндеги каралган көйгөйлөрүн формулировкасынан көрүнүп тургандай, бул эмгек советтик адабият таануу илиминин салтарында жазылып ишке ашырылган. 

Лайлиева изилдөөсүнүн мазмунун негизги үч бөлүмгө бөлүп караган. Адабиятчы кыргыздын аңгеме жанрынын чеберлери болуп саналган А. Саспаев, М. Байжиев, М. Мураталиевдин аңгемелеринде өтө ачык көрүнгөн психологизмдин кыргыз кара сөзүндөгү жаңы көрүнүш катарында далилдүү жана аргументтүү ачып бере алган. Сөз болуп жаткан монографияда У. Абдукаимовдун “Майдан” романына атайын бөлүм арналганы табигый зарылдык жана мыйзамченемдүү көрүнүш. Анткени, дал ушул чыгармада эпикалык түргө жаткан роман жанры тереңделген, өркүндөтүлгөн психологизм менен ишке ашырылган. “Азыркы кыргыз кара сөзүндөгү улут аралык фактор жана психологизм” деген монографиясынын жыйынтыктоочу бөлүмү бүтүндөй Ч. Айтматовдун чыгармалыгына арналган. Бул түшүнүктүү. Анткен себеби, психологизм өзүнүн бүткүл касиет-сапаттары менен, өзүнүн тереңдеген жана өсүп-өрчүгөн күчү менен кыргыз адабиятына Ч. Айтматовдун чыгармалыгы менен келди. Ч. Айтматовдун чыгармалыгы, жазуучунун индивидуалдуулугу жана жаңычылугу жекече, автономдуу эмес, дүйнөлүк адабияттын, айрыкча орус адабияты менен болгон тыгыз органикалык байланыштарда каралат. Окумуштуунун дагы бир китеби “Орус классикалык жана дүйнөлүк адабияттын салтары кыргыз кара сөзү” деп аталат. Бул эмгегинде автор совет мезгилинде дээрлик куугунтукка алынган салыштырма адабият таануу илиминин методологиясынын негизинде кыргыз адабиятынын орус жана дүйнөлүк адабияттын ортосундагы тикеден-тике жана кыйыр байланыштарды изилдөөгө алган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Инсандар
Категория: Филология
Элегия (адабият)

Элегия (гр. – арыз кылуу) – автордун ички кайгысын, санаасын билдирүүчү лирикалык ырлар. Байыркы Рим акындарынын ырларында мындай мотивдер болуп, аларда адамдарды, жерди сүйүү, жарандык, баатырдык сезимдер ырдалган. Кийин элегияларда жалаң гана жеке адамдын кайгысы баяндалып калды. Орус адабиятында Н. М. Карамзин К. И. Батюшков, В. А. Жуковский, А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов сыяктуу акындар элегияларына философия ойлорду киргизе алышты. Совет адамдын коомдук кайгысы жок делип, мындай ырлар көбүнчө өлүм, оору, сүйүү кайгысына ж. б. ар түрдүү турмуштук трагедияларга карата жазылып, буларда оптимисттик дух басымдуулук кылган, ансыз андай ырлар цензурадан өткөн эмес. Мисалы,
Сен томсоруп жапыз жерде жүргөндө,
Менин турган бийиктигим курусун.
Көңүл көптөн түңүлгөн бир күндөрдө,
Көздөн учуп, эңсейт адам курбусун. 

Атаганат, ак нур төккөн бир кезде,
Сен мойнуңа мончок кылып тагынар. 
Көөдөн кысып зарыктырган көп кечтер,
Ак шам болуп сага түндө жагылар... 
Атаганат, жылдар өтүп олтуруп, 
Кайсыл чектен жолугары билинбей. 
Сен көрүндүң бөксө өмүрдү толтуруп, 
Эрте жаздын эң алгачкы гүлүндөй.

Атаганат, токуп минип аргымак,
Бурганакта жал-куйругун сапырып,
Түндө туруп ким кайрылып келе алмак,
Ашуу ашкан күндөрдү айдап жапырып. 
 (О. Султанов).

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Категория:Кыргыз адабияты
Эпизотук тег (адабият)

Эпикалык тег, эпостук тек – көркөм адабияттагы үч тектин бири. Адамдын ички сезимин билдирүүчү лирикалык тектен жана сахнада адамдардын өз ара сүйлөшүүлөрүнөн куралган драмалык тектен айырмалап, окуяларды жана алардын өнүгүшүн, каармандардын ар кандай иш-аракеттерин, адамдардын бири-бири менен болгон мамилелерин баяндоо түрүндө жазган ар кандай жанрдагы чыгармаларды жалпысынан эпикалык (эпостук) текке киргизебиз. Эпикалык чыгармаларда түзүлгөн образдарда кандайдыр бир, башталышы жана бүтүүсү бар белгилүү мезгилдеги адамдын мүнөзү ачылат. Эпикалык тектин чакан формаларында ( аңгеме, новелла, очерк, тамсил, легенда, миф) аз гана учурдагы кыска эпизод сүрөттөлсө, орточо формасында – (повесть, эпикалык поэмалар) бир кыйла кеңири жана татаал турмуштук кырдаалдагы окуялар баяндалат. Эпикалык тектин чоң формасында – (эпос, роман) бир нече окуялардын системасы, мүнөзү ачылган бир канча каармандардын өз ара мамилелери баяндалат. Эпикалык текте окуянын жүрүшү автор тарабынан шарттуу түрдө алынган баяндоочу тарабынан, же болбосо каармандар тарабынан баяндалат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Категория:Кыргыз адабияты
Каббала

thumb|250px|right|
Каббала (байыркы еврей тилинен сөзмө-сөз «мурас» деп которулат ) – еврейлердин чыгыш мифологиясы менен эллинисттик идеялардын жуурулушуна куралган фантастикалуу, жашыруун окуусу. 

Каббала 2-кылымда пайда болуп, гностицизмдин, аралашмасынан куралган. Каббаланын негизги чыгармасы «Жаркыроо» («Сияние», “Zohar”, Bd 1–3, 1558-60) Симон бар Йохай тарабынан арамей тилинде жазылып, испандык еврей Моисей де Леон тарабынан 13-кылымдын аягында басылып чыккан. «Жаратуу китеби» («Sefer Yezirah») деп аталган дагы бир чыгарма 6–7-кылымдарда еврей тилинде жазылган. «Жаркыроо» китебинде Библияны аллегориялуу (каймана түрүндө) чечмелөө (жоруу) аркылуу мистикалуу пантеисттик окуу чагылдырылган. Бул китепте жаратуу түшүнүгү эманация түшүнүгү менен алмаштырылган.

Каббаланын өзөгүн түзгөн окуу болуп «Энсоф» (чексиздик) саналат. Каббалага ылайык «Энсоф» эч кандай аныктамага ээ эмес, анткени, каалагандай аныктама чектүү мааниге ээ. Энсофко сөз да, акыл да, эрк да мүнөздүү эмес. «Энсоф» дүйнөдөн сырткары жашабайт: ал дүйнөнүн субстанциясы, имманенттүү (ички) себеби, активдүү жана пассивдүү башаты болуп саналат. Дүйнөдөгү жеке нерселер менен кубулуштар «Энсофтун» болмушунун айрым көрүнүштөрү болуп саналат. 

Каббала еврей жана айрым христиан ойчулдарына зор таасир берген. 15-кылымда анын айрым идеаларын Пико дела Мирандола, Рейхлин ж. б. өнүктүрүшкөн. Өз өнүгүүсүнүн соңку мезгилинде каббала магияга, сыйкырчылыкка, «ыйык тексттерди» символду чечмелөөгө айланып кеткен. Өзгөчө «ыйык тексттердин» ар бир сөзүнө жана санына мистикалык мани берүү көп байкалат. Ошол себептен көп учурда «каббалистика» термини оккультизмдин жана спиритизмдин бир түрү дегенди түшүндүрөт.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8

 Jewish mysticism and Kabbalah (www.jewfaq.org)
 Scientific refutation of the Bible codes
 Kabbala, kliffot och den goetiska magin, av Thomas Karlsson (Ouroboros 2004)
 Om så kallad autentisk kabbala, Bnei Baruch och Baal HaSulam (Kabbalah.info)

Категория:Философия
Эпилог (адабият)

thumb|

'''Эпилог'''(гр. – соңку сөз) – негизги окуя баяндалып бүткөн соң каармандардын кийинки тагдыры жөнүндө, же ошол окуянын кийинки айрым жыйынтыктары жөнүндө автордун баяндоосу. Бул термин Байыркы Грек театр өнөрүнөн алынган. Анда драмалык чыгарма коюлуп бүткөндөн кийин, ошол баяндалган окуялар жөнүндө түшүнүк беришип, мына ушул бөлүктү эпилог дешкен. Азыркы маанисинде эпилог бардык эле чыгармаларда кездеше бербейт, айрым зарыл деп эсептелген учурда гана авторлор чыгармасынын аягына эпилог беришет. Мисалы, А. Токомбаев «Жараланган жүрөк» повестинин эпилогунда Тарпаңбай менен Гүланданын сүйүүсүнүн кийинки окуялары жөнүндө маалымат берсе, У. Абдукаимов «Майдан» романында эпилог катары каармандардын (Качыке, Искендер) кийинки тагдыры билдирилип, согуштун аякташын кабарлаган Кыдырбектин Берметке жазган каты пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Категория:Кыргыз адабияты
Эпитет(адабият)

Эпитет(гр. – түшүндүрүү) – троптун бир нерсенин, окуянын, кубулуштун мүнөздүү бөтөнчөлүктөрүн көрсөтүп берүүчү түрү. Мындай сөздөр (эпитеттер) буюмдун же окуя-кубулуштун сапатын, тек-жаатын, башкалардан айырмалуу касиетин индивидуалдаштырат, речти көркөмдөөгө жардам берет. Эпитеттер сөзсүз түрдө кайсы бир сөздү же сөз айкашын жандап келет. «Алтын өзөн», «Арстан Манас» десек, мындагы Эпитет сөздөр «алтын» жана «арстан» сөздөрүнөн кийинки «Өзөн» жана «Манас» деген сөздөрдүн негизги белгилерин бир кыйла күчөтүп, өтмө мааниде көрсөтүп турат. Эпитеттер зат атооч (күмүш зымдар, бойдок жигит), сын атооч (ак шумкар, жашыл жалбырак), сан атооч («токсон жыл кыргын болсо да, касиети кетпеген») ж. б. сөз түркүм-дөрүнөн түзүлөт. Эпитеттер туруктуу
жана өзгөрүлмө болуп бөлүнөт. Туруктуу эпитеттер элдик оозеки чыгармаларда кеңири учурайт да, мындай учурда эпитет катары дайыма колдонулуп жүргөн даяр сөздөр мүнөздүү түшүнүктөрү менен кошо келет. Мисалы, Элемандын Эр Төштүк, Шер Манас, ак олпок, кызыл туу, ак сүт, ак чач ж. б. Өзгөрүлмөлүү эпитеттердин туруктуу сөздөрү жок, алар автордун максатына багындырылып колдонула берет. Мисалы,
 

Мөөр сыны: аппак ыраң, кара көз, 
Кырдач мурун, субагай бой, чарчылуу. 
Ичке кашы жүрөккө урчу жебедей, 
Саал ийилип, саамай жакка тартылуу.
Бир жазылып, бирде азыраак жыйрылат,
Сүйлөп жаткан сөз ыргагы аркылуу. 
 (С. Эралиев)

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Категория:Кыргыз адабияты
Жаштар

Жаштар – коомдук түзүлүш, маданият, социалдаштыруу мыйзамченеми, учурдагы коомду тарбиялоо менен аныктала турган жаш өзгөчөлүгүнүн, социалдык абалынын жана башка социалдык-психологиялык өзгөчөлүү шарттарынын негизинде өзүнчө бөлүнүп турган социалдык-демографиялык топтордун бири.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жыйынтык чыгаруучу билүү

Жыйынтык чыгаруучу билүү ― логиканын мыйзамдары менен эрежелерин туруктуу анык ой-пикирлерге колдонуунун натыйжасында гана, кандайдыр бир айкын учурда тажрыйбага, практикага кайрылбай, мурда белгиленген, аныкталган жана текшерилген чындыктан алынган билүү. 

Маселен, биз «бардык колонизаторлор – эксплуататорлор» экендигин билебиз, ал эми «ушул гезиттеги макалада колонизатор адамдар жөнүндө сөз козголгон». 

Бул эки пикирдин негизинде ар бир окурман тикеден-тике тажрыйбага кайрылбай эле «бул адамдар – эксплуататорлор», деген туура жыйынтык чыгара алат. 

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8

Категория:Философия
Психологизм

Психологизм – адабият менен искусствонун негизги предмети болгон адамды, анын турмуштагы, жашоодогу жүрүш-турушун, татаал кулк-мүнөзүн адабиятта көрсөтүү. негизги эстетикалык принцип болуу менен Н. Г. Чернышевский айткандай, адабиятта “ар түрдүү багытта көрүнөт: 
 бирде мүнөздөрдү, кылык-жоруктарды сүрөттөөдө көрүнсө,
 экинчисинде коомдук мамилелердин жана турмуштук кагылыштардын мүнөздөргө тигил же бул даражада тийгизген таасиринде,
 үчүнчүсүндө сезим менен аракеттердин байланышында,
 төртүн-чүсүндө кумарданууларды анализдөөдө көрүнөт”. 

Биздин адабиятта каармандардын ички дүйнөсүндөгү психологизмди ачып берүүнүн эки түрдүү принциби колдонулат. 
1)Динамикалык принцип: мында каармандын иш-аракети, жүрүш-турушу автордук сүрөттөөлөрдө берилет;

2)Аналитикалык принцип: мүнөздүн психологиялык өсүп-өөрчүшү окурмандардын, көрүүчүлөрдүн көз алдында көрсөтүлөт. Мында каармандардын ички, тышкы монологдорунда, диалогдорунда көрүнөт, каарман өзү өз психологиясын ачып берет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Маданият
Категория: Кыргыз адабияты
Категория: Психология
Категория: Филология