Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Шайлоо өнөктүгү

Шайлоо өнөктүгү – алдыдагы шайлоодо шайлоочулардын толук колдоосун камсыз кылуу максатында саясий партиялар менен көзкарандысыз талапкерлер тарабынан жүргүзүлгөн үгүт иш-чараларынын тутуму. Андан сырткары, Ш. ө-нө аргандай сүрөөнчүлөр топтору, коомдук уюмдар, жалпыга маалымдоо каражаттары ж. б. катышат. Шайлоо алдындагы жыйындарды жана митингдерди өткөрүү, макалаларды жана памфлеттерди чыгаруу, шайлоо афишаларын жана плакаттарды жабыштыруу, теле-радио аркылуу чыгып сүйлөө Ш. ө-нүн жүрүшүндө негизги үгүт таризи (ыкмасы) болуп саналат. Азыркы шайлоо мыйзамдары Ш. ө-нүн жүрүшүн кыйла толук жөнгө салып турат (үгүт жүргүзүү мөөнөтү менен тартибин, каржылоо булактарын ж. б.).

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шайлоо округу

Шайлоо округу – шайлануучу өкүлчүлүк органдарынын мүчөлөрү шайлана турган аймактык бирдик. Ш. о. жалпы мамлекеттик (теңдеме шайлоо тутумунда, мамлекет башчысын шайлоодо) жана аймактык (такай мажоритардык, кээде теңдеме шайлоо тутумунда) болуп бөлүнөт. Ар бир Ш. о-нан канча депутат шайлана тургандыгына жараша, бир мандаттуу (униноминалдык) же көп мандаттуу (полиноминалдык) болушу мүмкүн. КРде Ш. о. бир мандаттуу аймак (бир мандаттуу аймактык Ш. о.) – бир депутат гана шайлана алат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шайлоо участогу

Шайлоо участогу – добуш берүү жана добуштарды эсептөөнү жүргүзүү үчүн түзүлгөн аймактык бирдик.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шайлоо чени (шайлоо метри, шайлоонун жеке чени, шайлоонун орточо чени)

Шайлоо чени (шайлоо метри, шайлоонун жеке чени, шайлоонун орточо чени) – бир депутатты шайлоо үчүн зарыл болгон эң аз добуш саны. Ш. ч. арбир шайлоо округу үчүн да, жалпы өлкө үчүн да белгилеши мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шайлоо ченталабы (жиктештирүүсү)

Шайлоо ченталабы (жиктештирүүсү) – шайлоо укугун алуу же ишке ашыруу үчүн мыйзамдар тарабынан аныкталган шарт. Аркайсы өлкөлөрдүн конституциялык ишинде төмөндөгүдөй Ш. ч. белгилүү: жаш курагы, жарандыгы, сабаттуулугу, мүлктүк, билими, туруктуу жашашы, жынысы, расасы, кызматы, тили. Мүлкү, жынысы, расасы боюнча Ш. ч. дайыма басмырлоочу мүнөзгө ээ болуу менен, шайлоо укуктарынын демократиялык принциптерине жатпай турган көрүнүш. Башка Ш. ч. басмырлоочу болуп эсептелбеген менен, ушул сыяктуу максаттарда пайдаланылышы мүмкүн (м.: туруктуу жашоо талабынын мөөнөтү өтө созулуп кеткен учурда).

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шайлоочу

Шайлоочу – жигердүү шайлоо укугу бар КР жараны.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шайлоочуларды каттоо

Шайлоочуларды каттоо – кызмат адамы тарабынан шайлоолорго катышуу укугун күбөлүндүрүү. Ш. к-ну белгилөө ошол адам гана шайлоо бюллетенин берүүсү үчүн, добуш берүүгө укугу бар кишинин ким экендигин аныктайт. Ш. к. кимге жүктөлгөнүнө жараша каттоонун мамлекеттик жана өздүк тутуму болуп айырмаланат. Биринчиси – Ш. к-нун автоматтык тутуму КР-де, РФда, ГФРде, Швецияда, Швейцарияда колдонулат. Экинчисинде (АКШда, Францияда) мамлекеттик органга шайлоочу өзү келүүгө жана тийиштүү документтерин көрсөтүү менен каттоодон өтүүгө тийиш.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шайлоочулардын сунуш-талабы

Шайлоочулардын сунуш-талабы – шайлоо өнөктүгүнүн жүрүшүндөгү шайлоочулар менен жолугушуу маалында тийешелүү шайлоо округунун шайлоочулар жыйыны тарабынан коомдук мааниге ээ болгон жана депутаттыкка талапкер адамдарга бериле турган тапшырма. Ш. с. т. тийешелүү жергиликтүү кеңештер менен анын органдары тарабынан жүзөгө ашырылуучу тапшырма болуп саналат. Эгер шайлоочулар жыйыны сунуш кылган Ш. с. т. өзүнүн шайлоо алдындагы программасына туура келбесе, депутаттыкка талапкердин аны кабыл албай коюуга акысы бар. Шайлоонун жыйынтыгында депутаттыкка өтпөй калган талапкерлерге берилген сунуш-талаптар шайлоочулардын сунушу катары саналгандыктан, тийиштүү жергиликтүү кеңеш органдары тарабынан талдоого алынат да, алар боюнча чара көрүү үчүн жергиликтүү кеңеш төрагаларына, тийешелүү органдарга жана жооптуу кызмат адамдарына жөнөтүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шайлоочулардын тизмелери

Шайлоочулардын тизмелери – ырасмий документтер; КРде шайлоочуларды каттоого алуунун мамлекеттик тутумунун маалыматтарынын негизинде тийиштүү шайлоо комиссиялары тарабынан түзүлөт. Шайлоо участокторундагы Ш. т-не эгер мыйзамда башка жагдай каралбаса, жигердүү шайлоо укугуна ээ болгон (добуш берген күнгө карата) КР жарандары киргизилет. КР жаранын Ш.т-не киргизүүгө анын ушул шайлоо участогунун аймагында туруктуу же көбүнесе жашагандыгы, ал эми мыйзамда каралган учурларда – убактылуу жашагандыгы негиз болуп эсептелет. Ш. т-н түзүү каттоого алынган шайлоочулар жөнүндөгү маалыматтарды топтоо иши шайлоо дайындалган күндөн баштап жергиликтүү аткаруу бийлик органдары тарабынан камсыз кылынат, ал эми аскер бөлүгүндө аскер кызматында турган шайлоочулар, алардын үйбүлө мүчөлөрү жана аскер бөлүгүнүн аймагындагы башка шайлоочулар үчүн – аскер бөлүгүнүн командири жүзөгө ашырат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шалаакылык

Шалаакылык – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган мамлекеттик (муниципалдык) бийликке жана мамлекеттик кызмат кызыкчылыгына каршы кылмыш; эгер ал жарандардын же уюмдардын укугу менен мыйзамдуу кызыкчылыгын, болбосо коомчулук менен мамлекеттин мыйзам тарабынан корголгон кызыкчылыгын кыйла бузган болсо, кызмат адамдарынын өз кызматына тийди-качты мамилесинен же талаптагыдай мамиле жасабагандыгынан улам милдетин аткарбоосу.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шарапка жекебасарлык

Шарапка жекебасарлык – мамлекеттин же жеке жактардын спирт ичимдиктерин чыгарууга жана сатууга артыкча укугу.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шариат

Шариат (араб. шариа – түз, туура жол; милдеттүү озуйпалар; укук; мыйзам) – мусулманчылык укуктардын жана теологиялык ченемдердин, баарынан мурда Куранда жана сүннөттөрдө белгиленген жана исламда кудай белгилеген «түбөлүк жана өзгөрүлбөс» деп жарыяланган беренелердин жыйнагы. Ар тараптуу ченемдик тутум катары түшүнүлгөн Ш. көбүнесе мусулмандардын диний мыйзамы деп да аталып жүрөт. Ушул мааниден алганда Ш-ты көп учурларда мусулман укугу менен тең катарда карап жүрүшөт. Иран, Судан, Пакистан жана Азиянын биркатар башка өлкөлөрүндө түздөнтүз колдонуудагы укук болуп саналат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шарттуу аманаттар

Шарттуу аманаттар – башка адам тарабынан аманатчынын атына салынган, эсепти ачуу учурунда белгиленген жагдайлар пайда болгондо гана аманаттын суммасын пайдалануу мүмкүн экени шартталган депозиттер. Ал шарттар пайда болгончо аманатчы депозит каражаттарын аманатты салган адамдын жазуу түрүндөгү улуксаты менен гана пайдалана алат. Шарттар мыйзам чектеринде болуусу тийиш. Салуучу эгер аманатчы аларды аткарганын күбөлөөчү документтерди көрсөтө албаса, ошондой эле аткарганча аманатчы өлүп калган учурда, шарттарды өзгөртүп коё алат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шарттуу бүтүмдөр

Шарттуу бүтүмдөр – жарандык укук илиминдеги 
негизги бүтүм максатына көзкаранды болбогон бүтүмдөр. Ш. б-гө каузалдык бүтүм 
карама-каршы келет.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шарттуу ведомстволук тийиштүүлүк

Шарттуу ведомстволук тийиштүүлүк – иш сотто (арбитражда) мыйзамда каралган шарттар пайда болгон учурда гана каралууга жаткан ведомстволук тийиштүүлүк.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шарттуу кармоочу

Шарттуу кармоочу – менчик ээсинин баалуу кагаздарына карата кызыкчылыгын коргоочу жана алар боюнча өз атынан жана келишим негизинде менчик ээсинин тапшырмасы менен укугун ишке ашырууну жүргүзө турган баалуу кагаздын ээси болуп саналбаган адам. Баалуу кагаздарды Ш. к. катарында баалуу кагаздар базарынын кесипкөй катышуучулары гана чыга алат. Ш. к. тууралуу маалыматтар баалуу кагаз ээлеринин тапшырмасы боюнча анын кармоочулары баалуу кагаз ээлеринин тизме тутумуна киргизилет.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шарттуу өнөк (шарттуу башкаруучу)

Шарттуу өнөк (шарттуу башкаруучу) – андай фирмаларды каттоо жери боюнча оффшордук компания менен акционерлердин кызыкчылыгын коргоо боюнча азыноолак иш-милдеттерди аткаруучу жергиликтүү кызматкерлердин ичинен чыккан башкаруу кызмат адамы. Ш. ө. – фирма уюм ээлеринин курамына киргизилген жана жергиликтүү деректирдин кызмат ордун ээлеген, бирок уюштуруу келишими менен устав шарттары боюнча баардык укуктардан ажыратылган шарттуу гана коюлган жак.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шарттуу сатуу

Шарттуу сатуу – кээбир өлкөлөрдүн жарандык укуктарында товарга карата менчик укугу ал үчүн толук төлөгөндөн кийин гана сатып алуучуга өтө турган сатуу.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шарттуу соттоо

Шарттуу соттоо – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган кылмыш-жаза таасир этүү чараларынын бири. Эгер түзөтүү жумуштарына, аскердик кызматта чектөөгө, эркиндигин чектөөгө, аскердик тартипке салуу бөлүгүндө кармоого же эркиндигинен ажыратууга соттоо менен, сот соттолгондун оңолуусу жазаны өтөөсүз эле мүмкүн деген жыйынтыкка келсе, ал аны шарттуу деп эсептөөгө токтом чыгарат. Ш. с-ну дайындоо сот шарттуу соттолгондун өзүнүн үлгүлүү жүрүм-туруму менен оңолгонун далилдөөчү сыноо мөөнөтүн белгилейт. Сыноо мөөнөтү 1 жылдан 3 жылга чейинки мөөнөткө белгиленет. Ш. с. өзгөчө оор кылмыш жасагандарга, ошондой эле КРде убактылуу жашап жатышкан четөлкөлүк жарандарга, жарандыгы жок адамдарга карата колдонулбайт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шарттуу чыгаруу

Шарттуу чыгаруу – бажы укугунда товарларды жана унаа каражаттарын жактын бажы мыйзамдарында белгиленген чектөөлөрдү, талаптарды же шарттарды аткаруу милдеттенмеси менен коштолгон чыгаруу.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шарттуу эсептер

Шарттуу эсептер – шарттуу аманаттар эсепке алынган, ошондой эле акча талап кылынган күнү эмес, белгилүү бир убактан кийин (2–10 күн) төлөнгөн эсептер.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шекжоромол

Шекжоромол – тергөөчүнүн же соттун ишти туура териштирүү үчүн мааниси бар окуялардын же фактылардын болгону же болбогону тууралуу божомолу; айкын кылмыш-жаза ишинин далилдерине жана иш жүзүндөгү материалдарына негизденген жана ошондой окшош иштерди тергөөнүн тажрыйбасына таянылган. Жоромолдун бир түрү.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шектүү

Шектүү – кылмыш жасады деген шектенүү боюнча кармалган адам, ошондой эле күнөө коюлганга чейин чектөө чаралары колдонулган адам. Ш. – кылмыш-жаза процессинин катышуучусу, ал көбүнесе кылмыш-жаза ишин козгоо жана алдынала тергөө жүргүзүүдө пайда болот жана кылмыш-жаза процесстик мамилелерге аралашат. Процесстик мөөнөттөр аяктагандан кийин Ш. айыпкерге же күбөгө айланат, же болбосо процесске катышуучулардын катарынан таптакыр чыгарылат. КР мыйзамына ылайык Ш. төмөндөгүлөргө укуктуу: а) өзүнө кандай шек коюлуп жатканын билүүгө; көрсөтмө берүүгө; б) өтүнүч билдирүүгө, тергөөчүнүн жана прокурордун иш-аракетине жана чечимине даттанууга; в) тергөөчүдөн, котормочудан баш тартууга; г) далилдерди келтирүүгө. Кармалган же камакка алынган учурда Ш. процесстик мажбурлоонун ушундай чаралары колдонулгандан тартып жактоочунун жардамынан пайдаланууга укуктуу. Ш-гө төмөнкү процесстик милдеттер жүктөлөт: тергөөчүнүн жана прокурордун чакыруусу боюнча келүү; тергөөдөн качпоо, ага карата колдонулган бөгөт чарасын сактоо, иш боюнча акыйкатты аныктоого тоскоолдук кылбоо.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шериктик аманат

Шериктик аманат – жалпы ишке жолдош (жөнөкөй шериктештик келишиминин бир тарабы) кошкондордун баары, анын ичинде акча, башка мүлктөр, кесиптик жана башка билимдер, ык жана эп, ошондой эле ишкер аброй жана байланыштар дагы. Ш. а. жөнөкөй шериктиктеги келишимден же иш жүзүндөгү кырдаалдан башкача келип чыкпаса, баары наркы боюнча бирдей эсептелет. Ш. а-ты акчалай баалоо шериктердин арасындагы макулдашуу боюнча жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шертпул

Шертпул – милдеттенмени камсыз кылуунун бир ыкмасы. Өзара макулдашып жаткан тараптардын бири келишим түзүлүп, анын аткарыла башташынын далили катары төлөм келишими боюнча эсептен башка бир тарапка алдынала берген акча өлчөмү. Ал милдеттенме аткарылганга чейин эле тараптардын макулдугу боюнча же мүмкүнчүлүктүн жоктугунан улам токтотулуп калса, мурда берилген Ш. кайра кайтарылууга тийиш. Эгерде келишимдин аткарылбай калышына Ш. берген тарап жоопкер болсо, Ш. ошол бойдон экинчи тарапта кала берет. Эгер келишимдин аткарылбай калышына Ш. алган тарап күнөлүү болсо, ал берилген Ш-ду эки эсе өлчөмүндө кайрып берүүгө милдеттүү. Мындан сырткары, келишимде андан башка шарт каралбагандыктан, келишимдин аткарылбай калышына жоопкерчилик тарткан тарап Ш. менен кошо баардык чыгымдардын ордун толтуруп берүүгө милдеттүү.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шизофрения (мээкайык)

Шизофрения (мээкайык) (гр. schizo – бөлөм, кескилейм жана phren – акыл, ой) – психикалык дарт; негизги белгилери: кертбаштын өзгөрүүсү (жигердин солгундашы, ышкынын токтолушу, аутизм ж. б.); «патологиялык өнүмдүк белгилердин» артүрдүүлүгү (жөөлүү, көзүнө көрүнүү, жинденүү, элирүү ж. б.). Көбүнесе өнөкөткө айланат (аруу же такай түрүндө).

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шикана

Шикана – жарандык укук илиминдеги өз укугунан ашыкча пайдалануу көрүнүшү.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шиканер

Шиканер – ынсапсыз соодагер.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шилтеме укук ченемдер

Шилтеме укук ченемдер – өз аракетинин шарты катары башка ченемдерди түздөнтүз көрсөтө турган укук ченемдери.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шпионаж (тыңчылык)

Шпионаж (тыңчылык) (фр. espionage ) – КР кылмыш-жаза укугунда: а) КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган мамлекеттин коопсуздугуна каршы кылмыш. Мамлекеттик сырга кирген маалыматтарды чет өлкөгө, чет өлкө уюмуна же анын өкүлдөрүнө берүү максатында жыйноо, уурдоо же сактоо, ошондой эле, эгер андай жосун чет өлкө жараны же жарандыгы жок адам тарабынан жасала турган болсо, КРдин тышкы коопсуздугуна зыян келтирүү үчүн, чет өлкө чалгындоосунун тапшырмасы боюнча дагы башка маалыматтарды берүү же жыйноо; б) мамлекеттик чыккынчылыктын бир түрү. Ш-дын объективдүү тарабын КР жараны тарабынан жасалган ошондой эле иш-аракеттер түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Штат

Штат ( «мамлекет, өкмөт») — бир катар федералдык түзүлүштөрдө (мамлекеттерде) суверендүүлүктүн белгилүү бир деңгээлине ээ болгон административдик-аймактык бирдиктердин аталышы. Штаттын укуктук жана юридикалык статусу, ошондой эле анын бийлик органдарынын компетенттүүлүгүнүн көлөмү жана деңгээли биримдиктин конституциясы менен аныкталат. Кээ бир штаттарда өзүнүн конституциясы бар. 

Штатты калк тарабынан шайланган же федералдык мамлекеттин түзүүчү бөлүгүнүн башчысы же унитардык мамлекеттин административдик бирдигинин башчысы болуп дайындалган губернатор башкарат.

Өлкөнүн парламенттин жогорку палатасында ар бир штаттын өкүлдөрү болот, алардын саны мыйзам менен аныкталат - ал штаттын калкына байланыштуу болушу мүмкүн (мисалы, Индия), же ар бир штаттын парламентте бирдей өкүлү бар (мисалы, АКШ, Бразилия).

Федералдык эквиваленти бар штаттык мекемелер жана кызмат ордулар үчүн терминология федералдык деңгээлден айырмаланат (мисалы: президент - губернатор, өкмөт - штат кеңеши, улуттук ассамблея - штаттын жалпы ассамблеясы).

 Штат камтыган мамлекеттердин тизмеси 
 Өлкө Штаттардын саны Эң чоң штат Эң кичинекей штат Эң калктуу штат Эң аз элдүү штат 6 22px|border Батыш Австралия (2 645 615) 22px|border Тасмания (90 758) 22px|border Жаңы Түштүк Уэльс (7 099 700) 22px|border Тасмания (502 600) 26 22px|border Амазонас (1 570 745) 22px|border Сержипи (21 910) 22px|border Сан-Паулу (40 442 795) 22px|border Рорайма (451 227) 23 22px|border Боливар (240 528) 22px|border Нуэва-Эспарта (1 150) 22px|border Сулия (3 620 200) Амасонас (142 200) 28 Раджастхан (342 236) Гоа (3702) 22px|border Уттар-Прадеш (190 891 000) 22px|border Сикким (540 493) 13 22px|border Саравак (124 450) 22px|border Перлис (821) 22px|border Селангор (5 411 324) 22px|border Перлис (227 025) 31 22px|border Чиуауа (244 938) 22px|border Тласкала (4016) 22px|border Мехико (15 175 862) 22px|border Түштүк Ылдыйкы Калифорния (424 041) 4 22px|border Понпеи (346) 22px|border Кусаие (110) 22px|border Чуук (53 595) 22px|border Кусаие (7 686) 36 Нигер (76 363) Лагос (3 475) Кано (13 383 682) Эбоньи (1 739 136) 50 22px|borderАляска (1 717 854) 22px|border Род-Айленд (4 005) 22px|border Калифорния (37 253 956) 22px|border Вайоминг (532 668)

 Колдонулган адабият 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7]]

 Шилтемелер 

Категория:Административдик аталгылар
Штат бирдиги

Штат бирдиги – уюмдун жумушчу орундарга жараша түзүлгөн штаттык тизмедеги кызматтар.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Штаттагы консул

Штаттагы консул – өзү өкүлү болгон мамлекеттин мамлекеттик кызматында турган жана эреже катары анын жараны болгон кызмат адамы. Такай айлык алат жана консулдук милдеттерди аткаруудан башка киреше берүүчү иш менен алектенбөөгө тийиш. Ал жана анын үйбүлө мүчөлөрү консулдун абалына таандык артыкчылыктар жана колтийбестиктерден толук пайдаланышат. Ш. к. өз сапатында кабыл алуучу өлкө тарабынан таанылуусу керек.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Штаттагы эмес (ардактуу) консул

Штаттагы эмес (ардактуу) консул – жөнөтүүчү мамлекеттин мамлекеттик кызматында турбаган, бирок анын тапшыруусу боюнча жана кабыл алуучу мамлекеттин макулдугу менен консулдук милдетти аткаруучу адам. Ш. э. к. өзү өкүлү болучу, кабыл алуучу же болбосо кайсы бир үчүнчү мамлекеттин жараны болушу ыктымал. Консулдук милдеттерди аткаргандыгы үчүн Ш. э. к. айлык маяна албайт, бирок консулдук жыйымдарды өз пайдасына айланта алат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр