Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кулпунай жыты

«Кулпунай жыты» — Түркия телесериалы.Жай, деңиз, кулпунай жыттанган бул сериалдын сюжети бир караганда чындыгында эле баналдуу көрүнөт. Карапайым үй-бүлөдөн чыккан сулуу "күлчү кыз" менен ата-энесинин эркеси, тентеги, көз күйдүргөн бойдок жигиттин ортосундагы махабат баяны. Сериал жаштар арасында кызыгуу арттырып, 3-сериясы экранга чыкканда эле жыл ичинде жарнама берүүчүлөрдүн көңүлүн бургандыгы боюнча алдыңкы орунга чыккан. 
Алгач бардык талаптар боюнча эң жогорку сапаттагы сериал деп бааланган бул эмгектин рейтинги өсүүсүн токтотту деген себеп менен режиссёр акыркы серияларын кыскартып салганы айтылып келет. Бирок буга миллиондогон кино сүйүүчүлөр нааразычылыгын билдиришкен.
Мазмуну 
Баш каармандардын бири Аслы келечекте аты алыска тараган кондитер болууну самайт. Ал өзү иштеген кондитердик дүкөндүн кардары Волкан аттуу жигитке тымызын ашык болот. Бирок тагдыр жолу Аслыны капыстан Бурак менен жолуктурат. Аслы кардардын тапшырмасы менен торт жеткирүү үчүн жолдо баратканда кырсыкка кабылат. Буга себепкер Бурак кечирим сурабастан оройлук көрсөтүп, экөө уруша кетишет. Тапшырыкты убагында жеткирбегени үчүн Аслы жумушунан айдалып, курбу кызы экөө жумуш издеп Бодрумга жол тартышат. 
Бурак менен Аслынын кийинки жолугушуусу учакта болот. Андан кийин түнкү клубда, мейманканада, көл жээкте, айтор, кайда барышпасын "бул кайра эле сенсиңби?" деген сөздү айтууга аргасыз болушат. Ал эми Стамбулга кайтышканда экөө бир үйдө жашап жатышканын бир нече күндөн кийин гана билишет.
Каармандарда
Тасманын тартылышы
Кызыкттуу маалыматтар
 Түркиялык "SOMERA" агенттигинин иликтөөсү боюнча, 2015-жылдын эң рейтинги күчтүү актрисасы деп баш каарман Демет Өздемир табылган.
 Режиссёрдун айтымында, сериал Түркиянын сулуулугун даңазалап турушу керек. Андыктан башкы ролдорго моделдик келбетке ээ актёрлор тандалып, тасманы эң кооз жерлерде тартуу иштери жүргүзүлгөн.
 Сериал гардеробунун көптүгү боюнча да алдыңкы орундарда. Актёрлор бир кийилген кийимди кайталап кийишкен эмес.
 Сергек жашоо образына үндөгөн бул сериалдан тамеки чегип жаткан адамдарды кездештирүү мүмкүн эмес.
 Сериалда эң көп колдонулган сөздөр "Жаным менин" жана "Менин сүйүүм".
Демет Өздемир

Демет Өздемир — 1992-жылы 26-февралда Түркиянын Кожаэли деген жеринде төрөлгөн.Түркиялык актриса жана бийчи.
 Өмүр баяны 
2-жылы 26-февралда Түркиянын Кожаэли деген жеринде төрөлгөн.Кичинесинен өнөргө жакын Демет мектепти аяктаган соң бий мектебине кадам таштайт. Кашы-көзү кара, арык чырай, сулуу бийчи кыз эл көзүнө көрүнө баштап, 2009-жылы ырчы Мустафа Сандалдын 2 клибине бийчи катары тартылат. 
Кино дүйнөсүнө болсо "Мен сага сырымды айтам" аттуу сериалы менен келген. Ал эми калың журтка актриса "Кулпунай жыты" сериалы аркылуу 2015-жылы таанылган. Жеке жашоосунда "Кулпунай жыты" сериалындагы өнөктөшү Юсуф Чим менен жакын мамиледе экендигин жашырышпайт.
 Тасмаграфиясы 
 Тасмалары жана сериалдары Жылы / Кыргызча аталышы Түпнуска аталышы Каармандык ролу2013 — 2014 с Мен сага сырымды айтам"Sana Bir Sır Vereceğim Айлин Гюндогду2014с Курт Сейит жана СураKurt Seyit ve Şura Алина Соколова2015тСөзүңүдө турTut SözünüДемет2015 — 2016сКулпунай жытыÇilek KokusuАслы Кочер2016с309309Лале Йенилмез

 Шилтемелер
Кашалот

Кашалот – тиштүү киттер түркүмчөсүндөгү сууда жашоочу сүт эмүүчү. Эркегинин узундугу 15-20 м, салмагы 70 т, ургаачысынын узундугу 15 м, салмагы 30 тга жетет. Башы чоң, массивдүү, тулкусунун 1/3 бөлүгүн ээлейт. Тумшугу жазы, тукул. Оозу денесинин асты жагында. Үстүңкү жаагы тишсиз, астыңкысы 18-30 жуп тиштүү. Көкүрөк сүзгүчтөрү жазы, жон сүзгүчү узун, өркөч түспөлдүү. Кашалот азыгын издеп суунун 1000-1500 м тереңдигинде 1,5 саатка чейин жүрө алат. Бир эркек кашалоттун жанында 10-20 ургаачысы жүрөт (полигам), 5 жылда жыныстык жактан жетилет, ургаачысы жылына бирди тууйт, 50 жылча жашайт. Кашалоттун промыселдик мааниси чоң. Бирөөсүнөн 9-10 т май, 6 тга жакын спермацет алынат. Дүйнөлүк океанда алардын саны 300 миң чамалуу.

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Сочидеги Ту-154 учактын кырсыгы

Сочидеги Ту-154 учактын кырсыгы — 2016 жылы 25-декабрда Орусиянын Сочи шаарынан Сирияга багыт алган Ту-154 учагы, кара деңизде сочи шаарына жакын жерде кырсыкка кабылган, учактын бортунда 92 адам болгон. Учак абага көтөрүлгөн соң 7 мүнөттөн кийин радардан чыгып, жок болуп кеткен.

Анда аскер кызматкерлери жана Сириядагы орус аскерлерин Жаңы жылга карата куттуктоо үчүн бараткан Александров атындагы ансамблдин артисттери болгон. Ошондой эле "Биринчи канал", "Звезда" жана НТВ телеканалдарынан 9 журналист болгон.

Окуянын жүрүшү
Орусиянын Сочи шаарынан Сирияны көздөй бет алган Ту-154 учагы радардан чыгып кеткен. Көп өтпөй учак Кара деңизге кулаган. Аман калгандар болгон эмес.

25-декабрда Орусиянын Сочи шаарынан Сирияга багыт алган Ту-154 учагынын кырсыкка кабылып, Кара деңизге кулап түшүүсү боюнча иликтөөлөр уланууда. Учактын кулап түшүү себептерин терактка байланыштыруу негизсиз. Бул тууралуу Орусиянын Транспорт министрлигинин башчысы Максим Соколов "Интерфакс" басылмасына билдирген.

"Орусиянын башка аймактарындагы аэропорттордо терроризмге каршы чара көрүүнү күчөтүүнүн кажети жок. Кырсыктын жаралышына учактын техникалык абалы же пилоттук курамдын кетирген катачылыктары себеп болушу мүмкүн. Муну атайын иликтей турган комитет аягына чыгарат",

Кырсык болгон жерден табылган сөөктөрдү жүктөп, 26 декабрда 1-учак Москвага алып келген. Ал жакта сөөктөрдү таануу үчүн Орусиянын Коргоо министрлигинин алдындагы Соттук-медициналык эксперттердин бюросу жана соттук-криминалдык эксперттер иш алып барышат.Учурда 11 адамдын сөөгү табылган

Бул арада учактын бортундагы жүргүнчүлөрдүн аты-жөнү боюнча социалдык тармактарда издөө жүргүзүп, LIFE басылмасы алардын бир нечесинин сүрөттөрүн жарыялаган. Сүрөттөрдөн жалаң жаш курактагы муундун өкүлдөрүн көрүүгө болот.
.az

.az — Азербайжан үчүн жогорку деңгээлдеги улуттук домен. Домен 1993-жылдын 23-августунда киргизилген жана расмий түрдө 25-августтан тартып иштей баштаган. 

IntraNS тарабынан көзөмөлдөнөт. Азербайжанда жайгашкан же ага байланыштуу объекттер үчүн колдонулат. Экинчи жана үчүнчү деңгээлдеги домендерди каттоого болот. Негизги үчүнчү деңгээлдеги домендери: com.az, net.az, int.az, gov.az, org.az, .edu.az, .info.az, .pp.az, .mil.az, .name.az, .pro.az жана biz.az.

Азербайжан КМШ өлкөлөрүнүн ичинен Украинадан кийинки эле өз доменин алган экинчи өлкө.

.az доменин каттоонун баасы 20 манатты түзөт. Техникалык колдоонун бир жылдык баасы дагы 20 манат.az доменине 20-жыл.

Учурда Азербайжанда .az зонасында аккредитацияланган бир нече каттоочулар бар, Онлайн портал (Online.az) жана Smarthost.az . Эки катточу тең .az аймагында доменди каттоону өлкөнүн резиденттерине гана сунушташат. 

WHOIS ресурсунун маалыматы боюнча, 2021-жылдын 14-октябрына карата .az улуттук домен аймагында 37 967 сайт катталган, анын 35 510 экинчи деңгээлдеги домендер .

 Тарыхы 
.gov.az домени 2005-жылы Атайын мамлекеттик коргоо кызматына берилген.
 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 IANA сайтындагы .az доменин whois маалыматтары

Категория:Жогорку деңгээлдеги улуттук домендер
Категория:DNSSEC
Бэкпэкинг

thumb|230px|Эки бэкпэкингер операнын алдында
Бэкпэкинг (— «рюкзак» деген сөздөн келип чыккан) — саякатчылардын аз өлчөмдөгү каражат менен туристтик операторлордун жардамысыз жүргүзүлгөн саякаты. Бэкпэкерлер туристтик операторлордун кызматын колдонбой, саякат маршрутун өзүлөрү түзүп чыгышат. Алардын максаты ашыкча каражат коротпой, дүйнө жүзүн көрүү болуп саналат. Арзан баадагы хостел, мейманканаларда жашап, кымбат баалуу тамак-аш менен тамактанууну ойлонушпайт. Бэкпэкерди жонундагы саякатка керектелүүчү бардык буюмдарды батырган чоң сумкасы менен таанууга болот. Коомдо мындай саякатчыларды "калыптанган системдерди бузуучу", "жаңычылдык киргизгендер" деп айтышат.
 Дагы караңыз 
 Туризм
 Шилтемелер 
 Бэкпекерлер кимдер?  // DimaxBlog.ru

Категория:Туризмдин түрү
Категория:Саякат
Котормочу

Котормочу - кайсы-бир тилден башка тилге тексттерди жана башка материалдарды которуу менен алектенген кесиптин ээси. 
Котормочу чыгарманы көркөм которушу да мүмкүн, илимий же үстүрт которушу да ыктымал. Синхрондуу (айтылып жатканга удаалаш) которуу менен алектенген адистер да бар.

Кесип түрлөрү 

Котормочу кесибин аркалагандар: синхрондук котормочу, илимий котормочу, адабий котормочу, көркөм котормочу, сөзмө-сөз котормочу.

Дүйнөдөгү заманбап котормочулук ишмердиги

Дүйнөдө котормочулук жаатында айланган капитал 33 жарым миллиард долларга жетип, 2020-жылга чейин бул сумма 42 процентке көбөйөрү күтүлүүдө.
Котормочулук ишмердүүлүгү глобалдык экономикадагы кыйынчылык тартпаган, анын таасири астында калбаган жалгыз тармак, - дейт Америкадагы Lowell Mass аттуу аналитикалык фирманын эксперти Натали Келли.
2010-жылдан 2020-жылга чейин котормочулук тармагындагы өсүш 42 процентке жогорулайт. 2012-жылы тил котормолору менен алектенген компаниялардын глобалдык кирешеси 33 жарым миллиард доллар деп табылган. 2005-жылы эле бул көрсөткүч 20 миллиард долларга жете элек болчу. 
Дүйнөдө 26 миңден ашуун компания бул тармакта иш алып барып, 2011-жылы котормочулардын мамлекеттик органдарга төлөгөн салыгы 100 миллион доллардан ашкан.

Кыргыз котормочулар

Кыргыздын байыркы тарыхынан бери элчилери жана котормочулары болгон.

Эне-Сай Кыргыз каганатындагы элчилерди да котормочу катары кароого болот. 

Совет доорунда Кыргызстандагы кыргыз элинде Алыкул Осмонов, Узакбай Абдукаимов, Салижан Жигитов, Аман Токтогулов, Ашым Жакыпбеков, Аман Саспаев, тарыхчы Өмүркул Караев, ж.б. даңазалуу котормочулар болгон.

Пост-советтик доордо Төлөгөн Козубеков, Таалайбек Абдиев, Арслан Капай уулу, Мукан Алыкулов, Тынчтыкбек Чоротегин, Акылбек Кылычев, ж.б. котормочулар белгилүү. 

Дүйнөнүн башка өлкөлөрүндө да даңазалуу кыргыз котормочулары болгон жана бар. Алардын бири - маркум тарыхчы Анвар Байтур (Кытай).

Кыскача адабият 
 Кыргыз энциклопедиясы. - Бишкек, 2001-2016-жж. 
 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История кыргызов: Краткий энциклопедический словарь). – (ISBN 5-89750-028-2) 

Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan-profit-from-translation-service-/26913128.html 

 
Категория:Кесиптер
Хеллоуин

Хеллоуин (о.э Хэллоуин) (же ) — "Хеллоуин" сөзү англис тилиндеги All-Hallows-Even сөзүнүн гаэл тилинде кыскартылып айтылганы. Оксфорд сөздүгү боюнча бул сөз алгачкы жолу XVI кылымда эскертилет. Ирландия жана Шотландия өлкөлөрүндөгү байыркы уруулардын салттарына байланышкан заманбап майрам. Жыл сайын 31-октябрда белгиленет
Тарыхы
Хеллоуин англис тилдүү өлкөлөрдө майрамдалганы менен расмий түрдө белгиленбейт. ХХ кылымдын аягында глобалдашуу жараяны менен англис тилдүү эмес өлкөлөрдө да Хеллоуиндин атрибуттарына мода башталган. Бул майрам АКШ жана Улуу Британия менен маданий байланышы бар Япония, Түштүк Корея, Сингапур, Австралия жана Жаңы Зеландия сыяктуу өлкөлөрдө да белгиленет. "Хеллоуин" сөзү англис тилиндеги All-Hallows-Even сөзүнүн гаэл тилинде кыскартылып айтылганы. Оксфорд сөздүгү боюнча бул сөз алгачкы жолу XVI кылымда эскертилет.Карнавал кийимдерин кийүү жакында эле пайда болгон салт. Алгачкы жолу карнавал кийимин кийип майрамдаган учур 1895-жылы Шотландияда катталган. Анда бет кап кийген балдар ар кайсы үйгө барып момпосуй, жемиш жана акча сурашкан. Хеллоуинде шайтандардын, вампирлердин, кубулма кишилердин, жез кемпирдин гана эмес, феянын, канбийкенин, поп-маданиятынын өкүлдөрүнүн да костюмдарын кийишет. Бул майрам Кыргызстанда 2012—2013 жылдар аралыгында белгилене баштаган.Браслет: дат баспас болоттон жасалган
 thumb | 220x124px | right

Эскертмелер

Шилтемелер
 Samhain: Season of Death and Renewal — Celtic Studies, Gaelic culture and religion, 1997 
 «The History of Halloween» by the History Channel 

 
Категория:Шотландиянын майрамдары
Категория:Ирландиянын майрамдары
Категория:АКШнын майрамдары
Категория:Канаданын майрамдары
Категория:Күзгү майрамдар
Категория:31-октябрдагы майрамдар
Эпикалык тек

Эпикалык тек

Эпикалык тек, эпостук тек – көркөм адабияттагы үч тектин бири.
 
Адамдын ички сезимин билдирүүчү лирикалык тектен ж-а сахнада адамдардын өз ара сүйлөшүүлөрүнөн куралган драмалык тектен айырмалап, окуяларды ж-а алардын өнүгүшүн, каармандардын ар кандай иш-аракеттерин, адамдардын бири-бири м-н болгон мамилелерин баяндоо түрүндө жазган ар кандай жанрдагы чыгармаларды жалпысынан эпикалык (эпостук) текке киргизебиз. Эпикалык чыгармаларда түзүлгөн образдарда кандайдыр бир, башталышы ж-а бүтүүсү бар белгилүү мезгилдеги адамдын мүнөзү ачылат. Эпикалык тектин чакан формаларында (к. аңгеме, новелла, очерк, тамсил, легенда, миф) аз гана учурдагы кыска эпизод сүрөттөлсө, орточо формасында – (повесть, эпикалык поэмалар) бир кыйла кеңири ж-а татаал турмуштук кырдаалдагы окуялар баяндалат. Эпикалык тектин чоң формасында – (эпос, роман) бир нече окуялардын системасы, мүнөзү ачылган бир канча каармандардын өз ара мамилелери баяндалат. Эпикалык текте окуянын жүрүшү автор тарабынан шарттуу түрдө алынган баяндоочу тарабынан, же болбосо каармандар тарабынан баяндалат.

Колдонулган адабияттар
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү.
Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Категория:Маданият
Категория:Адабият
Урмамбетов Орузбай

Урмамбетов Орузбай (1927-ж. т., Ысыккөл р-ну). Азыркы Каракол шаарындагы пединституттун Тил ж-а адабият факультетин сырттан окуп бүтүргөн.
 
1959–64-ж. Кырг. айыл чарба ин-тунда окуган. Өзүнүн эскерүүсүндө ал сегиз жашында атасынын иниси Ындыбайдан “Семетейден” көп үзүндүлөрдү үйрөнүп айта баштайт. У. “Жоодарбешимди” жердештери таштактык Намазбек м-н Карал-Дөбөлүк Алсатардан “Сейтекти”, “Семетейди” агасы Ындыбайдан уккан.
 
У. 1959-жылдан КРУИАсындагы Кол жазмалар фондунда “Жоодарбешим”, “Курманбек”, “Жаныш, Байыш”, “Сейтек”, “Эр Табылды”, “Кыз Сайкал” эпосторунун өз вариантын, элдик эпостор көркөм формасына жакындаштырып жазган “Гүлгаакы” поэмасын, о. эле “Эр Болот”, “Бостон”, “Муңдук менен Зарлык” сыяктуу эл оозунда айтылып келген жөө жомок, уламыш түрүндөгү чыгармаларды тапшырган. Бул чыгармалардын ичинен “Сейитбек”, “Гүлгаакы” өзүнчө китеп болуп жарыяланган. 

Ал чыгармалар кыргыз фольклористикасы үчүн да, жалпы эле элдик поэзияны кадырлоочу окурмандар үчүн да өз алдынча табылга болгон. Анткени, алардын айрым варианттары мурда эл ичинде айтылып келсе да, кеңири массага анча белгисиз болуп келген. Акын ар бир дастанды, эпосту жаратаарда аларга өзүнчө жол таап, чыгарманын негизги өзөгүнө доо кетирбей, ошону м-н эле бирге өздүк чеберчилигин да максималдуу пайдалана билет. Алсак, “Сейитбек”, “Жоодарбешимден” жанрдык жагынан айырмаланып, кийинки доордун туундусу – тарыхый баатырдык поэма. Ушуга ылайык андагы сюжет реалдуу турмушка байланышкан окуяларга негизделип түзүлгөн. Каармандын келбети, иш аракеттери, курал-жарагы гиперболизацияланбай, көбүнчө реалдуу сүрөттөлөт. Анда мифтик-фантастикалык элементтер дээрлик жокко эсе. 

У. чыг-лыгынын башкы башатын элдик оозеки чыгармадан алса да, дастандарды кайра жаратууда профессионал жазуучулардай өз-өзүнчөлүккө ыктап, өз алдынча вариант жаратууга умтулат. Демек, ал элдик мурасты сактап, салт б-ча айтуучу-аткаруучу гана эмес, ага өзүнүн алымча-кошумчаларын киргизүү м-н толуктап өнүктүргөн жаңы багыттагы жаратуучу.

Колдонулган адабияттар
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү.
Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Категория:Маданият
Категория:Адабият
Урбанисттик поэзия

Урбанисттик поэзия(лат. – шаардык) – ири шаарлардын кыйма-чийме турмушун, алардагы техниканын, өнөр жайдын, курулуштун башаламан өсүп-өнүгүшүн, шаардык калктын ошол өздөрү жашаган калаа менен байланышын, кыскасы, шаар турмушунун карама-каршылыктарын сүрөттөгөн ырлар.
 
О. Султановдун Париж жөнүндөгү, Ж. Мамытовдун Ташкент тууралуу ыр түрмөктөрү, С. Тургунбаевдин, А. Жакшылыковдун, Э. Эрматовдун жыйнактарындагы бир топ ырлар урбанисттик поэзиянын талабына ылайык жазылган
 
Колдонулган адабияттар
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү.
Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Категория:Маданият
Категория:Адабият
Узатуу

Узатуу – элдик ырлардын жанрдык бир түрү.
 
Маселен, эпостук чыгармаларда эл коргогон баатыр сапарга, жортуулга чыкканда узатуу ыры ырдалган. «Төштүк» эпосунда Төштүк сыйкырдуу, «касиеттүү» өгөөнү издеп жолго чыгарда эл аны өтө аяган сезимдери, чын жүрөктөн чыккан ак ниет тилектери менен узатышкан:
 Калайык ыйлап, калк ыйлап,
 Калк башчысы жалпы ыйлап,
 Убайымды жеп ыйлап,
 «Сырттан Төштүк бул асыл
 Келер бекен» деп ыйлап.
 Калың журттун баарысы,
 Жашы менен карысы,
 Ыйлап турган себеби,
 Эламандын Төштүгү,
 Келди, кетти, кайран эр,
 Бизге тууган дөө эле,
 Жалпы журтка ээ эле.
 
Узатуу ырында күйөөгө жөнөп жактан кызга эжеси, жеңеси башка жерде, элде, үй-бүлөөдө өзүн кандай алып жүрүү керек экендиги, улууга улуудай, кичүүгө кичүүдөй мамиле жасап, алган жары менен ынтымактуу жашоо керек экендиги жөнүндө акыл насият айтат. Өз ата-энесин, үй-жайын сагынбай, санааркабай жүрүүнү сурашат.
 Ак калпакчан көрүнсө,
 Акем келет дебей жүр!
 Акең келсе, басып чык,
 Акырын эшик ачып чык!
 Ак элечек көрүнсө,
 Апам келет дебей жүр!
 Апаң келсе басып чык,
 Акырын эшик ачып чык!
 Алты ыстарчын бир болуш.
 Атакең тапкан жай конуш.
 Жай конушка конуп ал,
 Жайдары келин болуп ал.
 
Бул ыр саптары башка элге, башка журтка бараткан жаш кызга айтылган акыл-кеңеш гана эмес, жашоо практикасында сөзсүз түрдө аткарыла турган эреже, жол-жобо, элдик кодекс.
 
Колдонулган адабияттар
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү.
Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Категория:Маданият
Категория:Адабият
Сүйүү ырлары

Сүйүү ырлары, махабат ырлары, ашыктык ырлары – дүйнөнүн бардык элдеринде, оозеки жана жазма адабиятта кеңири учураган ырлар.
 
Сүйүү, махабат маселелери, сүйгөн жардын сулуулугу, акылдуулугу даңазаланат, эки жашка тоскоолдук кылган күчтөргө нааразылык билдирилет, соц. маселелер көтөрүлөт. Кыргыз оозеки адабиятында мындай ырлар күйгөн ырлары же күйгөндөр (мында башкы тема сүйгөнүнө жете албаган жигиттин боздоосу, зары), секетбайлар (мында негизинен кыздын сулуулугу, пакизалыгы, адеп-түүлүгү ж. б. жакшы сапаттары айтылган) деп да аталган. Көбүнчө обон менен ырдоого ылайыкталган да, аларда салыштыруу, параллелизм, эпитет көп колдонулган. Сүйүү ырлары бардык эле акындардын чыгармаларынан орун алып келүүдө.
 
Мис:
 Белегим – кызыл гүлүм бар,
 Бериш үчүн болдум зар.
 Тартуум – кызыл гүлүм бар,
 Тапшырыш үчүн болдум зар.
 Зыяда болсоң кулак сал,
 Зарымды угуп, гүлүмдү ал.
 Керек болсо Гүзал кыз,
 Көрө турган күнүмдү ал!
 Караңгыда жол бассаң,
 Чырагың болуп жүрөйүн.
 Кайда барсаң жаныңда,
 Ынагың болуп жүрөйүн.
 Күндө келип суу алган,
 Булагың болуп жүрөйүн.
 Жашырбастан ачык айт.
 Эмне болсо оюңда,
 Жүрөгүнөн илинген
 Туткунуң менмин торуңда,
 Сыйласаң да өзүң бил,
 Кыйнасаң да өзүң бил,
 Тагдырым сенин колуңда!
 
Колдонулган адабияттар
 Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3

Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Адабият теориясы
Смирнов, Борис Васильевич

Смирнов, Борис Васильевич (1881–1954) – маданий ишмер, «Семетей» эпосуна салым кошкон. Орус сүрөтчүсү Петербург Сүрөтчүлөр Академиясынын студенти С. 1903-ж. Орус географиялык коому тарабынан уюштурулган ил. комплекстүү экспедицияга кошулуп, Кыргызстанга этнограф А. Г. Белинскийлер менен бирге келген. Кыргызстанда жүргүзүлгөн экспедициялык иш анын өмүрүнө жана чыгармачылыгына унутулгус изин калтырат.
 
Смирнов кыргыз жергесинде жүргөндө ишти Чүй өрөөнүндө жашаган кыргыздардын турмуш-тиричилиги, үрп-адаты, каада-салты, этнографиясы менен жакындан таанышат. Мына ушундай изилдөө ишин жүргүзүүнүн натыйжасында С-дун сөзү менен айткан кыргыздын белгилүү акыны Кенжекарага жолугуп, андан “Семетей” эпосунан “Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү” эпизодунан үзүндү жана “Ак-Була” (“Ак-Бала” болушу мүмкүн) поэмасын фонограммага түшүрүп алган. Кенжекаранын кыл кыяктын коштоосунда аткарган чыгармасы сүрөтчүгө зор таасир калтырган. С. “Түркстан талааларында”, “В степьях Туркестана” деген эмгегинде аткарылып жаткан чыгарманын мааниси жана артыкчылыгына мындайча баа берет: “Стихи поются по большей части импровизированные, но известный мотив”. С-дун Кенжекаранын айтуусундагы “Семетей” эпосунан жазып алган фонограммасын Индиана ун-тетинин ил. кызматкери Даниэл Приор бул чыгармага атайын англис тилинде комментарийлеп, Манастаануу жана көркөм маданияттын улуттук борборунун Кол жазмалар фондусуна калтырган. 

Өткөрүлгөн материалда “Семетейчинин” нотага түшүрүлгөн комментарийи менен кошо магниттик лентасы да бар. Окумуштуу Даниэл Приор Россия Федерациясынын Академиясынын Орус ад. ин-тунда сакталып турган жеринен таанышып, көчүртүп алган. Санкт-Петербург шаарындагы Орус адабият инст-тунда Кенжекаранын “Семетейи” жазылган түп нускасы азыркы күнгө чейин сакталууда.
 
Колдонулган адабияттар
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү.
Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Категория:Маданият
Категория:Адабият
Санактар

Санактар, санак ырлары – кыргыз оозеки поэзиясындаучураган, балдарды саноого үйрөтүү, эсептей билүүгө көнүктүрүү мүнөзүндөгү чыгармалар.
 
Алар балдарга гана эмес, кээде чоңдорго да арналып, филос. маани-мазмунга ээ болот. Мис.,
 – Бир деген эмне?
 – Бир деген – бир Кудайдын аты.
 – Эки деген эмне?
 – Эки киши эрикпейт.
 – Үч деген эмне?
 – Үч бутталуу ат кетпейт.
 – Төрт деген эмне?
 – Төрөлүү журт бузулбайт.
 – Беш деген эмне?
 – Бешикте бала ыйламайын эмчек бербейт.
 – Алты деген эмне?
 – Алты ак баш атанга жүк арткан муңайбайт.
 – Жети деген эмне?
 – Желкесинен ок тийген оңбойт.
 – Сегиз деген эмне?
 – Серкелүү кой суу кечет.
 – Тогуз деген эмне?
 – Тогуз кат торко кийген суукка тоңбойт.
 – Он дегеничи?
 – Он – оюң.
 – Он бир деген эмне?
 – Он бир – коюң.

Колдонулган адабияттар
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү.
Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Категория:Маданият
Категория:Адабият
Приключениялык жанр

Приключениялык жанр, приключениялык адабият – борбордун багытында курч сюжеттер, жеке каармандын жана жалпы коомдун чыңалган конфликттери турган, окурмандын көңүлүн кызыктуу окуялардын, кырдаалдардын алмашууларына тарткан прозалык чыгармалар.
 
Авантюралык, детективдик, илимий-фантастикалык, фантастикалык чыгармаларга жакын. Приключениялык адабиятта жанрлардын элементтери бири-бирине кошулуп, биригип да кеткен. Мындай чыгармаларга кыймыл-аракеттин ыкчамдыгы, кызыктуулугу, сюжетте күтүлбөгөн окуялардын, көрүнүштөрдүн тез-тез пайда болуп турушу, табышмактуу жана сырдуу баяндоо, каармандардын аракеттеринин тездиги, тапкычтыгы, окуялардын бат алмашышы, көбүнчө ойдон чыгарылган нерселердин сүрөттөлүшү, анализдөөнүн жоктугу мүнөздүү (мис., Д. Дефо “Робинзон Крузо”, А. Дюма “Үч мушкетёр” ж. б.) Кандайдыр бир деңгээлде мындай өзгөчөлүктөр К. Жантөшевдин “Каныбек” романына да мүнөздүү көрүнүштөрдөн болуп саналат.
 
Колдонулган адабияттар
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү.
Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Категория:Маданият
Категория:Адабият
Лирикалык-эпикалык жанр

Лирикалык-эпикалык жанр – көркөм чыгарманын эпикалык жана лирикалык сүрөттөөнү жуурулуштуруу аркылуу коомдук турмушту чагылдырган түрү. Ыр түрүндө болот.
 
Анын жанрдык негизги өзгөчөлүгү турмуш көрүнүштөрү эпикалык мүнөздө баяндалуу менен каармандардын ички сезимдери, санаркоолору лирикалык сүрөттөөлөргө тыгыз айкалышта келгендигинде. Адатта мындай чыгармаларга поэмалар, ыр менен жазылган романдар киргизилет. Мис., А. Токомбаевдин “Таң алдында”, “Өз көзүм менен”, “Комуз күүсү”, Т. Үмөталиевдин “Кубат”, “Ак алтын жөнүндө ыр”,
С. Эралиевдин “Ак Мөөр”, К. Маликовдун “Көл жээгинде кездешүү”, А. Токтомушевдин “Сүйүү жана коркунуч”, “Алтын тоо” деген чыгармаларын атоого болот. “Олжобай менен Кишимжан”, “Жаңыл Мырза”, “Ак Мактым” эпосторун да Л.-э. ж-га киргизүүгө мүмкүн.
 
Колдонулган адабияттар
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү.
Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994 - ISBN 5-89750-084-3
Категория:Маданият
Категория:Адабият