Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Тимашев Николай Сергеевич

Тимашев Николай Сергеевич (1886–1970) – орус - америка социологу, укук таануучу жана тарыхчы. Петроград политехникалык институтунун профессору (1916–20). 1928-ж. СССРден эмиграцияланып, 1936-жылдан АКШда жашайт. Тимашевдин ою боюнча, укуктук система бул-социалдык системанын жана анын өзгөрүүлөрүнүн өлчөгүчү, көрсөткүчү жана негизги “чагылдыргычы”.

АКШ да Тимашев Калифорнияда Гарвард жана Фордемск университеттеринде сабак берген. Тимашев социология жана укук илимдеринин түзүүчүлөрүнүн бири.
Анын "социологиялык теория" деген китеби классикалык чыгармалардын катарына кирип, бир канча тилдерге которулган. Америкада Тимашев эң бир көрүнүктүү заманбап социолог катары эсептелген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Адабият теориясы
Категория: Маданият
Категория: Соцология
Ткачев Петр Никитич

Ткачев Петр Никитич (1844–1886) – теоретик, публицистик Ткачевдун көз караштары 60-жылдардагы революциячыл демократтардын идеяларынын таасири астында калыптанган. Мисалы, Лавровдон айырмаланып, Россиядагы социалдык философия негизинен ишке ашышы керек деген. Ткачевдун ою боюнча социалдык революция өлкөдө токтоосуз буржуазиялык мамилелер калыптана электе башталышы керек. Буржуазия калыптанганда гана революциячыл көңтөрүштү көпкө чейин созуп, кечеңдетип коюшу мүмкүн. Орус элинен, анын ичинде общиналык дыйканчылыктан “институту” боюнча жана “салты” боюнча социалисти көргөн. орус элинин революциячылыгы эскини талкалап “азчылыктын бийлигин жана беделин” күч менен чече алат деген ишенимде болгон. Ткачевдун негизги эмгектери: “Коомдук өзүн-өзү сактоонун мыйзамы” (1870), “Россиядагы революциялык пропаганданын маселелери” (1874), “Фридрих Энгельс мырзага ачык кат” (1874), “Набат” (1875), “Революция жана мамлекет” (1876) жана. башка
Толуктоочтук

Толуктоочтук – метафизиканын салттуу принциптеринен чыгуу үчүн, айрыкча, башталуу, булак, алгачкы себеп принциптери менен чектелбөө үчүн Деррида тарабынан киргизилген түшүнүк башталуунун бир эле мезгилде мүмкүн экендигин жана мүмкүн эмес экендигин түшүндүрөт: башталууну конструкциялоо алгач башка бир башталууну алмаштырууга көз каранды – башталуу дайыма бир нерседен башталып, экинчилик мүнөзгө ээ – бул айырмалоочу операция болуу менен бирге бир эле убакта жаңынын кошулушун үзгүлтүккө учуратып, токтотуп, аны бөлүнүүгө, күтө турууга мажбурлайт. Баарынан мурда кошумча толуктоо милдетин аткарып, ал терминдердин, түшүнүктөрдүн же кубулуштардын баштапкы жетишсиздиги, толук эместиги менен шартталган. “Өзүнө өзү жетиштүү” түшүнүктөргө карата айрым бир айырмачылыктарды толуктоонун структуралык зарылчылыгын туюнтуп, ошол түшүнүктөрдүн өзүндөгү жетишсиздикти, боштукту толуктайт. Х. Мейнерс бул түшүнүк аркылуу тигил же бул замандагы ой жүгүртүүлөрдүн образы менен маданияттын жалпы абалынын ортосундагы байланышты түшүндүрсө, Д. Тидеман ал түшүнүк менен философияны саясат, укуктар менен башкача айтканда коом турмушунун ар кыл жагдайлары менен байланыштырган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Адабият теориясы
Категория: Маданият
Категория: Кыргыз тили
Кангүй

Кангүй же Каңгүй — (кыт. 康居 – канцзюй) – Борбордук Азиядагы байыркы эл же мамлекеттик бирикменин аталышы. Этникалык тарыхы жана алардын кайсы тилде сүйлөгөнү азырынча белгисиз. 
 Каңгүй мамлекети thumb | 220x124px | right | Каңгүй тамгасы. thumb | 220x124px | right | Каңгүй. 200 жыл б.з.ч. 
 Тарыхы 

Кытай тарыхынын маалыматтарына караганда б. з. ч. II-кылымдан — б. з. IV-кылымдарга чейин алар түндүк-батышынан Арал деңизи, Аму-Дарыя, Сыр-Дарыянын аралыгындагы бир катар жерлерди ээлеп, кээ бир учурда ээлиги Фергана, Согду (Согдиана) менен чектешип турган. Ангрен суусунун төмөнкү агымы, Сыр-Дарыянын оң жээгиндеги (Өзбекстан) Ак-Коргон шаар калдыгынын орду азыркыга чейин Канга (Канка) деп аталат. В. Томашек (Centralasiatisehe Studied. G. Sogdiana, 1877) жана Ф. Хирттин (Nachworte zur Inschrift des Tonjukuk. Strassburg, 1900.) ою боюнча Кангүй байыркы иран тилинде “Канг” (“Согдунун түшүмдүү түздүгү”) деген маани берип, ал алгач Заравшан ойдуңуна тиешелүү болгон. В. Радлов Кангүйдү байыркы түрк урууларынын бири – каңдыга (каңлы) байланыштырат (Баласагуни Ю. Кутадгу билиг. СПб., 1890). Батыштагы коңшусу сармат-алан уруулары, чыгышында усундар турган. Б. з. ч. 42-ж. хунндар менен бирдикте усундарга каршы жортуулга катышып, Ысык-Көл өрөөнүндө жайгашкан байыркы шаар – Кызыл-Суу (Чи-гу-чен) кыйратылган. Б. з. ч. II-кылымда грек-бактрия падышалыгынын талкаланышына салым кошуп, б. з. ч. I-кылымда кытайлыктарга каршы хунндар менен союз түзгөн. Хунндар массалык түрдө батышка жылышы кангүйлөр мамлекетинин жок болушуна себеп болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Бичурин Н. Я. (Ианкиф). Собрание сведений о народах, обитавших в средней Азии в древние времена. В 3-х т. А., 1998.
 Интернеттеги шилтемелер 
Каңгүй мамлекети 
Категория:Тарых
Глобус

thumb||ГлобусГлобус-(лат. globus – шар) – жер шарынын аянттарынын өз ара катыштары менен геометриялык окшоштугу сакталып түзүлгөн модели.
Глобус – жер шарынын модели, ошондуктан жердин тышкы көрүнүшү Глобуста гана туура көрсөтүлгөн, океандардын, материктердин, мамлекеттердин жана башка географиялык объекттердин түспөлдөрү өтө так берилген. Ошондуктан окумуштуулар планетаны изилдеп үйрөнүүдө эзелтен бери глобусту пайдаланышат. 
 Тарыхы 
thumb|интерактивдүү (Мультитач) Глобусу
Алгачкы глобустардын бири XV кылымда немец географы Бехайм тарабынан түзүлгөн. Санкт-Петербургда XVIII кылымда академиялык жасалган эң чоң глобус бар. Анын диаметри үч метрден ашык. Глобустун ичине он эки киши батат. Глобустарды негизинен үч масштабда жасашат. Эң кичинекей глобустун масштабы: 1:83 000 000, орточо глобустун масштабы 1:50 000 000, чоң глобустун масштабы 1:30 000 000. Демек чоң глобуста жер шарынын бардык объекти 30 миллион эсе, орточо глобуста 50 млн. эсе, кичине глобуста 83 млн эсе кичирейтилип түшүрүлгөн. XVII–XVIII кылымдарда глобус деңизде сүзүүдө колдонулган, деңиз карталары менен лоциялар чыккандан тартып, глобус мектептерде окуу куралы катары пайдаланылып калды. 
thumb|Асман глобусу

Белгилүү глобустар
 Белгилүү глобустар 
 
 Жер шары (XV кылым ) Дүйнөдөгү эң эски глобус

 Ягеллонский глобусу Краковадагы үч эң эски глобустардын бири.

 Готторп глобусу М. В. Ломоносов музейинде de:Gottorfer Riesenglobus (XVII кылым)

 Глобус Блау (XVII век) —биринчи орусия музейиндеги негизги экспонат
 
 Глобус мира (1982—1987) — Эң чоң айланган глобус . Анын диамери 10м, салмагы 30т.

 Сфера сымал интерактивдүү (Interactive Multi touch) малтитач глобусу

 Веннада глобустардын музейи бар . Бул дүйнөдөгү жалгыз глобустардын жыйналганы.
 Шилтемелер 

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Категория:Педагогика
Категория:География
Эгоизм

thumb|right|300px|Адабий журнал «Эгоист» (Лондон, 1914—1919)
Эгоизм (лат. едо – мен) – өзүн жакшы көрүү; өзүнүн жеке Мени (керт башы), өзүнүн пайдасы жана утушу, башкалардыкына караганда өз кызыкчылыгын жогору коюшу жөнүндөгү ой-пикир менен аныкталуучу жүрүм-турум. Эгоизм баарыдан-мурда, адамдын өзүн-өзү сактоого болгон табигый сезиминин, инстинкдинин туундусу болуп эсептелет; этикалык көз караштан алганда Эгоизмдин зарылдыгы өмүрдүн баалуулугу менен шартталат. Ал адамдын өзүнө берилген асылдыктарды аңдап-түшүнүүсү жана жүзөгө ашыруусу, мүмкүнчүлүктөрүн жана жөндөмүн болушунча жогорку деңгээлде өнүктүрүп-өстүрүүдөгү моралдык парзын аткаруу үчүн керек. Айрым учурлардагы жеке кызыкчылыктардын коомдук же башка инсандардын кызыкчылыгынан жогору коюучулук – Эгоизмди этикалык көз караштан алып караганда жол берилгис нерсеге айлантат.
 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9
Категория:Этика
Томас Уильям Айзек

Томас Уильям Айзек (1863–1947) – америкалык социолог, социологиядагы психологизмдин өкүлү. Томастын теориясынын негизин – социалдык ахвал түшүнүгү жана бири-бири менен байланышкан 3 элемент түзөт: 
объективдүү шарт (социалдык ченемдер жана баалуулуктар); 
индивид менен топтордун багыттары; негизги өкүл менен ахвалды түшүндүрүү.

Ф. Занеский менен жазган китебинде “Польшалык дыйкан Европада жана Америкада” (1918) деген китебинде экинчи элементке кеңири көңүл бурулат. Индивиддин ахвалга болгон түшүнүгү топтук баалуулуктарына дал келбей калышы, келишпестикти(жаңж алды) жана коомдогу көптөгөн ооруларды туудурат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Адабият теориясы
Категория: Маданият
Категория: Социология
Эксперимент

Эксперимент (лат. experimentum – сынак, тажрыйба) — пландуу жүргүзүлгөн байкоо; шарттарга көз каранды болгон кубулуштарды иликтеп – билүү максатында аларды пландуу түрдө бөлүп, айкалыштырып жана ар түрдүүчө кыйыштырып көрүү. Мында адам байкоо жүргүзүү мүмкүндүгүнө ээ болуп, анын негизинде өзү байкоо жүргүзгөн кубулуштун мыйзам ченемдүүлүктөрү жөнүндө билимге ээ болот. Экспериментин азыркыдай мааниси Гамилет менен Фрэнсис Бэкондун мезгилинен бери эле изилдөө маанилүү каражаттарынын бири деп саналат. 

 Булактар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9
Топилогия

Топилогия — 1) нерселерди кубулуштарды жалпылаган моделдин же типтин жардамы менен топторго бөлүүгө негизделген илимий таанымдын ыгы жанаша же ар башка жашаган нерселердин белгилерин, байланыштарын, кызматын, мамилелерин, түзүлүшүн салыштырып изилдөө үчүн колдонулатил 2) Типтүү конструкцияларды иштеп чыгуу же стандартташтыруунун ыкмаларынын бири. 

 Булактар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Адабият теориясы
Категория: Маданият
Категория: Филология
Элдик демократия

Элдик демократия, коомдун саясий түзүлүш формасы. 20-кылымдын 40-жылдарында элдик демократиялык революциянын натыйжасында бир катар өлкөлөрдө пайда болгон. Элдик демократиянын өнүгүшү элдердин улуттук-боштондук кыймылы менен байланыштуу. Элдик демократия кыймылы революциялык демократиялык кыймыл катары пайда болуп, таптык мүнөзү боюнча демократиялык өсүш мезгилиндеги бийликтин жаңы түрү болгон. Элдик демократиянын өзүнө таандык айырмалуу белгиси – граждандардын кандай топ же таптын, партиянын катарына киргенине карабастан барына тең, бүткүл жалпы шайлоо укугунун сакталышы.
 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9
Категория:Социология
Топтук динамика

Топтук динамика – кичине топтордо болуп жаткан психологиялык процесстерди изилдей турган социалдык психологиянын тармагы. Бул термин адегенде немец психологу Левин тарабынан негизделген мектепти белгилөө үчүн колдонулган. Левиндин мектебинде лабораториялык эксперимент шартында кичине топтордун билими, ынтымагы жөнүндө маанилүү далилдерди алуу үчүн методдор системасы иштелип чыккан. Аталган термин социалдык психологияда топтук процесстердин бардык жыйындысы катары да колдонулат. Мындай изилдөөлөр прикладдык мааниге ээ. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Адабият теориясы
Категория: Маданият
Категория: психология
Кыймыл

Кыймыл – материя менен рухтун өнүгүүгө, өзллгөрүүгө болгон жөндөм-дүүлүгү, материянын жашоо ыкмасы. Идеалисттик окууларда рух материясыз жашай алат деген көз караш үстөмдүк кылат.ам 

Энергетизмдин натуралисттик теориясында (В. Ф. Оствальд) «энергия» түшүнүгү заттык-субстраттык системалардын калыптанышы менен жашоосун камсыз кылган рухий феномен катары чечмеленет. 

Материализмде кыймылдын материяга карата атрибуттук мүнөзү жана материянын кыймылынын рухий кыймылга караганда мурда болушу баса белгиленет. Бирок, материализмде кыймылдын көп түрдүүлүгүн четке каккан багыттар да бар (мисалы: энтропиянын өсүү кубулушун абсолютташтыруунун негизинде ааламдын жылуулуктан өлүп жок болушу тууралуу концепция. Бул концепцияны жактоочулардын көз карашы боюнча кыймылдын баардык формалары эртеби же кечби жылуулукка айланып, ал кыймылдын ар кандай формаларын талкалоо менен аалам өрттөн алаамат болушу мүмкүн). 

Диалектика менен байланышкан материалисттик концепцияларда материя менен кыймылдын биримдиги ырасталат: материя кыймылсыз, кыймыл материясыз жашай албайт. Мындай материализм кыймылдын ар кандай типтери менен формаларын айырмалайт. Тиби боюнча кыймыл сандык (нерселердин сапаттык өзгөрүүсүз орун которуштуруусу) жана сапаттык болушу мүмкүн. Сапаттык типтеги кыймыл өз кучагына функциялануу, айлануу, өнүгүү ж. б. түрлөрдү камтыйт. 

Кыймылдын негизги формалары болуп механикалык, физикалык, химиялык, биологиялык жана социалдык кыймылдар саналышат (айрым окумуштуулар кыймылдын геологиялык, планетардык, компьютердик ж. б. формаларын өз алдынча мүнөзгө ээ деп таанышат). Кыймылдын формаларынын арасынан жогорку жана төмөнкү формаларды айырмалоого болот. 
Мисалы: биологиялык форма химиялыкка, ал эми социалдык форма биологиялык кыймылга караганда жогору болуп саналат. 

Кыймылдын жогорку формасы төмөнкү формаларга таянат, бирок, түзүлүшү боюнча алар менен тең маанилеш эмес: Кыймылдын жогорку формаларында материалдык мүнөздөгү жаңы, интегративдүү касиеттер болот. Материянын кыймылынын ар бир формасында кыймылдын материалдуу алып жүрүүчүсү жана аталган кыймылдын жалпы мыйзам ченемдүү-лүктөрүнүн болушу мүнөздүү. 

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8

Категория:Философия
Категория:Диалктика
Категория:Илим
Категория:Теория
Графикалык жумуш

Графикалык жумуш - (грек. grapha – жазам, чийем, тартам) – графикалык каражаттар менен аткарылган сызыктарды, штрихтерди жана чекиттерден түзүлгөн сүрөттөлүштөрдү алуу. Айрым графикалык көркөм чыгармалар ар кандай полиграфиялык жолдор менен (мисалы, ксилография, гравюра, литография, цинкография жана башка ыкмалар) алынат. Түрдүү кубулуштарды изилдөө аркылуу сүрөт-төлүштөрдү алууда өз алдынча жазуучу приборлор колдонулат (мисалы, медицинадагы кардиограммалар жана башка).

Математика сабагында диаграммалар жана графиктер, пландар жана географиялык карталар, география, тарых, физика, чийүү, эмгекке үйрөтүү сабактарында схемалар кеңири колдонулат.
 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Категория: Педагогика
Каллиграфия

thumb|right|300px|Куран бетиндеги кол жазма (XII кылым, Андалузия)
Каллиграфия (грек. καλλιγραφία - сулуу жазуу) – тамгаларды туура жана сулуу жазуу чеберчилиги, б. а. «Каллиграфия» деген термин «кол жазма», «жазуу» деген сөздөргө жакын маанини берет. Баланын сабатын ачууда окутуу менен бирге эле жазууга да үйрөтө баштайбыз.

«Жазуу» деген термин «графика» деген мааниде колдонулат, б. а. сөздөгү тыбыштар менен жазуудагы тамгалардын байланышы, ошондой эле аларды жазуудагы процесстин өзү. 
«Каллиграфия» менен «графика» мааниси жактан жакын түшүнүктөр. Бири – тамгалардын сүрөтүн тартуу, экинчиси ошол тамгаларды туура, так, сулуу жазуу. Тамгаларды жазууда туурасын, узунун, жантаюсун, аралыктарын бузуп жазса каллиграфиялык ката болуп эсептелет. Тамганы бузуп жазуу манжалардын туура эмес кыймылынан, калем сапты, туура эмес кармагандан, дептердин туура эмес жатышынан жана отургучта туура эмес олтургандан болот. Ошондуктан жаздырганда тамгаларды жана анын элементтерин так жазууга биринчи күндөн тарта көндүрүш керек. 

Бала тамгаларды элементи менен жазуудан мурда, ал тамганын элесин көз алдында чагылдырыш керек. Тамганын элеси баланын башында сакталганда гана жакшы натыйжа берет. Жазып жатканда бала бир эле тамганы жазып койбостон, аны экинчи бир тамга менен туташтырып, сөз, андан сүйлөмдү жазганга үйрөнөт. Алиппе мезгилинин аягында баланын каллиграфиялык кол жазмасы калыптана баштайт.

Окуучуларды сулуу жана таза жазууга үйрөтүүнүн педагогикалык жана коомдук зор мааниси бар. Бул жумуш – мугалимдин чымырканып иштөөсүн жана графикалык көнүгүүлөрдү системалуу түрдө жүргүзүп туруусун талап кылат. Жакшы жазууга көнүккөн окуучу катаны да аз жиберет. Мугалим баланы сулуу жана таза жазууга үйрөтүү менен бирге, окуучуларды өз эмгегин баалай билүүгө, аткарып жаткан жумушуна жоопкерчилик менен мамиле кылууга тарбиялай алат.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Гумандуу педагогика

Гумандуу педагогика – ХХ кылымдын 60-жылдары АКШ гуманисттик психологиянын идеяларын иш жүзүнө ашыруу багытында АКШда пайда болгон окутуу тарбиялоо системасынын бир тармагы. Гумандуу педагогика педоцентризми прогрессивизмдин педагогика асыл нарктары менен шайкеш. Ал жаш муундарга билим жана коомдук нормаларды таңуулоо менен алпурушкан салттуу педагогикадан кескин айырмаланып, өзүнүн мүмкүнчүлүктөрүн толук ачуу, жөндөм шыгын тынымсыз өркүндөтүү, түрдүү турмуштук кырдаалдарда туура жана чечкиндүү аракет жасоого жөндөмдүү инсандарды тарбиялоону көзөмөл тутат. Учурда гумандуу педагогика идеялары тамырын кеңири жайып, бардык мамлекеттердин, анын ичинде Кыргызстандын таалим-тарбия ишинин өсүп-өнүгүшүн аныктоочу бирден бир көрсөткүчкө айланды.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004.

Категория: Педагогика
Тоффлер Олвин

220px|right|thumb|Элвин Тоффлер (2006 жыл)
Тоффлер Олвин (1928-жылы 4-октябрда төрөлгөн.) – америкалык социолог жана публицист, “юриспруденциялык коом” деген концепциянын авторлорунун бири. Болочок жубайы менен Нью-Йоркто англис тилин окуп жүргөндө университетте таанышып калышат. Жубайы лингвистика тармагында аспирантка болот.Кийинчерек алар мындан ары билим улантууну токтотушат. "Ортоңку Батышка" көчүп келишип турмуш курушат. Акыркы 5 жыл ичинде Экөө тең иштеп өздөрүнүн чыгымдарын жаап турушкан. Элвин мотажник сварщик болуп да иштеген.
 
Идеялары: Тоффлердин илимий концепциясы бири-бири менен алмашышкан толкундардын тибине негизделген. үчүнчү толкуну- Интеллектуалдык төңкөрүштүн жыйынтыгы, демек "өнөр-жай коому" андагы өзгөчө бир чоң жашооун ар тармактуу маданиятынын өсүшү байкалат. Маалымат чоң өлчөмдөгү матеиалдык байлыкты алмаштырат жана жумушчунун негизги байлыгы боло алат. 

Эмгектери: “Келечек менен жолугушуу” (1970), “Үчүнчү толкун” (1980) ж. б. эмгектеринде адамзат жаңы технологиялык революциянын башынан өткөрүп жатат, бул үзгүлтүксүз социалдык мамилелерди жаңыртууну жана жогорку индустриялык цивилизацияны түзүлүшү келип чыгат деген. Ал мындай жыйынтыкка келген: мамлекеттик монополиялык капитализм, илимий-техникалык революциянын жана экономикалык карама-каршылыктар менен социалдык конфликти(жаңжал) жоё албайт. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Футурология 
Категория: Маданият
Категория: социология
Эмгек

thumb|right|250px|Эмгек, Сүрөт Форда Мэдокса Брауна
Эмгек – жаратылыш менен адамдын ортосундагы процесс. Жаратылышты адам өзгөртөт жана өзүн дагы өзгөртүүгө жөндөмдүү. Адамдар керектөөлөрдүн канааттандыруу үчүн көп аракеттерди жасашат. Эмгек үч учурду ичине камтыйт. 
1) адамдын максаттуу ишмердүүлүгүн жана өзүн; 
2) Эмгектин предметин; 
3) өндүрүш куралын. 

Эмгектин натыйжасында адам башка жаныбарлардан бийик турат. Эмгектенүү менен адамдар турмушун оңдой алышат. Бирок Эмгек адамдардын бардыгына эле туура келбейт, Мисалы, кул ээлөөчүлүк мезгилинде кулдар гана эмгектенишкен, крепостнойлук мезгилде, феодализм убагында төмөнкү класстагы адамдар иштешкен.

 Медицина көз карашы 
Адамдын максаттуу аракетинин натыйжасында киши табиятты өзгөртүп, жашоо үчүн зарыл болгон шарттарды түзөт.

Эмгек адамды жараткан жана анын жардамы менен адам баласы бардык жыргалчылыкты түзгөн. Ал акыл эмгеги жана күч эмгеги болуп бөлүнөт. 

Техникалык прогресс оор жана ден соолукка зыян жумуштарды механикалаштыруу жана автоматташтыруу эмгек шартын жакшыртууга, кесиптик зыяндуулуктун азайышына, кесип оорусу менен өндүрүштө кырсыкка чалдыгуунун төмөндөшүнө алып келет. 

Бирок күч эмгегинин өтө азайышы кишинин ден соолугуна терс таасирин тийгизет. 

Акыл эмгеги менен күч эмгегин туура айкалыштыруу, дайыма машыгуу жана Эмгек менен эс алууну туура уюштуруу ишке жөндөмдүүлүктү көп жылдарга сактоого мүмкүндүк берет. Мында Эмгек адамга кубаныч жана моралдык канааттануу алып келүүгө тийиш. Кызыгып иштөө ишке жөндөмдүүлүктү арттырат. Эмгек тартиптүүлүктү, турмуштун белгилүү ритмин түзөт, ошондой эле ден соолуктун жана сергектиктин булагы. Эмгектин көнүмүш ыргагы бузулганда көп учурда ишке жөндөмдүүлүк жана эмгек өндүрүмдүүлүк төмөндөйт. Ишке жөндөмдүүлүктүн жогору болушу иштин ыргагына негизделген. Иштин ыргагы бир калыпта болуп, максатка жана организмдин физиологиялык мүмкүнчүлүгүнө ылайык туура тандалууга тийиш. Бир күндүн, жуманын, айдын ичинде иштин бирдей эмес бөлүштүрүлүшү ишке жөндөмдүүлүктү төмөндөтөт, жыйнаксыздыкка, бат чарчоого дуушарлантат. Гигиеналык шарттар (жарык, желдетүү, ыңгайлуу иш орду, денени туура кармоо) ишке жөндөмдүүлүктү жогорулатууга көмөк болот. Ошондой эле эмгек коллективиндеги жагымдуу микроклимат чоң мааниге ээЭмне үчүн кыйын издөө ишке зрелом курактагы?.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Социология
Категория:Философия
Турен Ален

300px|right|thumb|Ален Турен

Турен Ален (Францияда 3-августта 1925-ж. төрөлгөн,) – француз социологу, депутат, Нантер университетинин профессору. Социалдык кыймылдын изилдөө борборунун жетектөөчүсү. Ал капитализмдин саясий институттары менен социализмдин ортосундагы айырмага, сапаттарга каршы чыккан. Өзү врачтын уулу,тарых жана философияны окуган университет Эколь Нормальды бүтүргөн. 1952-жылы окуусун Америкада улантып ,Т.Парсонстун "Социологиянын функционалдык түзүлүшү" деген китеби менен таанышат. Турендин негизги кызыкчылыктары 60-70-жылдардагы социологиялык кыймылдары,согушка каршы күрөш, жаштар, аялзат, өлкө, 3-дүйнө ж.б.

Американын көркөм билим академиясынын ардактуу мүчөсү, Польшанын илимдер академиясынын мүчөсү, Франциянын чет элдик университетинин ардактуу доктору ж.б.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: социология
Категория: Маданият
Категория: Илим-билим