Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кристоф Керн

''Кристоф Керн 220pxЖалпы маалыматТуулган жылы: 18.01.1981Туулган жери: Виссембург, ФранцияЖарандыгы: 22px|border|Франция желегиБою: 185 смСалмагы: 72 кгЖарышчы тууралуу маалыматУчурдагы командасы: EuropcarКесипкөйлүүлүгү: УниверсалПрофессионалдык командаларыПрофессионалдык жылдары: 20002001–2006 2007—20082009-20102011-Профессионалдык командалары: Française des JeuxBonjour Crédit AgricoleCofidisEuropcarЖетишкендиктери: Критериум Дафине(1-баскыч)

 Кыскача өмүр баяны 

Кристоф Керн 1981-жылы 18-үчтүн айында Францияда туулган. Europcar командасынын атынан жарышка чыгат.

 Жетишкендиктери 

 3rd, National Time Trial Championship (2006)
 Tour de l'Avenir - 1 stage (2004)
 GP Rudy Dhaenens (2003)
 Liège-Bastogne-Liège U23 (2002)
 , World U19 Road Race Championship (1999)
 20px Turkish Beauties classification, Tour of Turkey (2010)

 Шилтемелер 
Веложарышчы
Тур де Франс 2009 

Категория:Спорт
Али Тегин

Али-тегин, Трансоксаниянын (Мавераннахр) илек-хандар сулалесинен чыккан башкаруучусу. Анын бул сулаледен чыккан башка өкүмдарлар менен генеологиялык байланышы жөнүндө кыйла тагыраак маалыматтар жок: Ибн ал-Асирдин маалыматына караганда (изд. Торнберга, IX, 323), аны Мавераннахрды каратып алуучунун Наср б. Али) бир тууганы катары кароого болоор эле, бирок бул маалыматты (кыязы, бул кийинки божомол) төгүнгө чыгарууга туура келет. Али деген ысым ал кездин тыйындарынын биринде да кездешпейт, бирок тыйындарда Али б. Хусейн деген ысым кездешет, кыязы, ал жазма даректердеги Али-тегинге туура келиши мүмкүн (салыштыр: Howorth, The Northern Frontagers, рt IX, р. 485 sq.)1942 Биз анын бийликке качан жана кандайча келгендиги жөнүндө жарытылуу эч нерсе билбейбиз. Бейхаки (изд. Морлея, 418) везир Абу-л-Хасан Мейменди 428/1031-ж.

Али-тегиндин Мавераннахрда турганына отуз жыл болуп калгандыгын айткан деп жазат. 416/1025-ж. Али-тегинге бир эле учурда газналык Махмуддан жана кашкарлык күч-кубаттуу Кадыр-хан дан коргонууга туура келген; өнөктөштөрдүн аскерлери Самарканга жакын жерде биригишкен; Али-тегин өзүнүн борборлору Самаркан менен Бухараны таштап, талаа түзгө качууга аргасыз болгон; куугун учурунда анын аялы менен кызы душмандын колуна түшүп калган (бул жөнүндө толугураак Гардизи, кембрид-ж. рук., л. 123 и сл.; оксфорд. рук., л. 163, В. Бартольддо келтирилген, Туркестан, ч. I, стр. 14—17; Махмуддун Кадыр-хан менен кездешүүсү Бейхакиде кыскача айтылат, изд. Морлея, 98 и 655).

Ошентсе да көп өтпөй Махмуд менен анын өнөктөшү өлкөнү таштап кетип, Али-тегин өз бийлигин сактап кала алган. 423/1032-ж. хорезмшах Алтунташ Султан Мас’уддун тапшыруусу боюнча аскери менен Бухарага жакындап келип, шаарды басып алган, бирок Дабусиянын алдындагы салгылашта өлөрчө жарадар болгон, мына ошондон кийин анын вазири Али-тегин менен келишим түзүүгө жана аскерин Хорезмге алып кетүүгө мажбур болгон (Бейхаки, изд. Морлея, 424 и сл.). Али-тегин, кыязы, хижранын 425-жылынын аягында же 426-жылынын башында өлгөн (1034жылдын күзү). 425-ж. зулка’дада/1034-ж. октябрдын башында Мас’уд Хорасандан алган кабарда Али-тегин али тирүү падыша катары эскерилет (Бейхаки, изд. Морлея, 535); 426жылдын I раби’синин ортосунда 1035-ж. январдын аягында анын өлүмү жөнүндөгү кабар Нишапурда каңшаар катары тараган (ошондо эле, 551); ошол эле жылдын II жумадасынын башында апрелдин ортосунда гана, ошол кезде Табаристанда болгон султан Мас’уд Али-тегин өлүп, анын ордун уулу басканы жөнүндө Балхтан анык кабар алган (ошондо эле, 575). Бирок ошол эле Бейхаки башка бир жерде (856) селжуктардын Мавераннахрдан кетишин 425/1034-ж. күзүндөгү эле Али-тегиндин өлүмүнөн кийинки окуялардын натыйжасы катары карайт.

 Булак 
Кыргыз Инфо. Эстебесов Дастан 
Категория:Таажы-2012
Категория:Инсандар
Арстанбап шаркыратмасы

thumb|Арстанбап шаркыратмасы.
Арстанбап шаркыратмасы ― Кыргызстандын Жалал-Абад облусундагы Бабаш-Ата тоо кыркаларынын этегинде жайгашкан жаратылыш эстелиги. Ал Арстанбап кыштагына жакын, тоонун этегиндеги тик аскадан агып түшөт. Бул жерде эки шаркыратма бар: Чоң жана Кичи. 

Чоң шаркыратманын жалпы бийиктиги болжол менен 80 метрди түзүп, үч баскычтан турат. Суу аскадан агып түшүп, эки беттеги жалама зоолор аркылуу кууш каньонду пайда кылат.

Кичи шаркыратма өзгөчө кооздугу менен айырмаланат. Анын бийиктиги 20 метрге жетет. Чачыраган майда суу тамчылары күн нуруна чагылышып, көкжеле пайда кылат. Аскалардын беттери жашыл эңилчектер менен капталган.

Шаркыратманын айланасындагы жаратылыш кооздугуна жаңгак-жемиш токою жана башка өсүмдүктөр өз көркүн кошот. Илгери бул жер, айрыкча шаркыратмалар, динчилдердин зыярат кылуучу ыйык жери болуп келген. Азыр болсо туристтердин жана эс алуучулардын сүйүктүү жайына айланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы . — Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. — 728 б. —ISBN 9967-14-006-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Кыргызстандын географиясы
Категория:Шаркыратмалар
Категория:Таажы-2012
Жумамүдүн Молдо

Жумамүдүн Молдо (айрым маалыматтарга караганда 1862-жылы туулган)- акын. Акындын кээ бир ырлары гана бизге жетти. Жумамүдүн Молдо XX кылымдын баш жагында каза болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз поэзиясынын антологиясы. К. Жусупов 1-том. Бишкек-1999ж.
 Сырткы шилтемелер 
 Жумамүдүн Молдо. Кыргыз поэзиясынын антологиясы. 1 том.

Категория:Инсандар
Жээк

thumb|Жээк
Жээк — кургактык менен суу чанактарынын (океан, деңиз, көл, суу сактагыч) же кургактык менен агын суулардын (дарыя, убактылуу агын суу) кошулган жериндеги тилке. Ал өздүк жээктен (анын суу бөлүгүнөн) жана суу астындагы жээк капталынан турат. Жээктин түптөлүшүнүн негизги себеби толкундар менен толкун пайда кылуучу агымдар болуп саналат. Мындай жерлер кылаа, кыргак деп да аталат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:География
Категория:Туризм
Карагул кызы Акбермет

Кыргыздын элдик поэмаларынын катарында поэма деп саналып жүргөн “Акбермет” чындыгында бүтүндөй бир сюжетти камтыган көркөм чыгарма эмес. Бул тарыхта жашаган Акбермет Карагул кызынын өмүр aбаяны, анын чыгармалары жөнүндө маалымат. 
Акбермет Карагул кызы 1899-жылы Кетмен-Төбө өрөөнүндө туулган. Ата-энеден эрте ажыраган. Томолой жетим кызды 13 жашында күйөөгө беришкен. Он беш жашында төрөп, көп балалуу болгон. Элдик ырларды, майда эпосторду жакшы билген. Аны алгач фольклор жыйноочу К. Мифтаков 1923-ж. Талас өрөөнүндө элдик оозеки чыгармаларды жыйнап жүргөн учурда жолуктуруп, өмүр баянын, чыгармаларын жазып алган. Анын ырлары негизинен арман мотивинде айтылып, бактысыз балалыгы, чыркырап күйгөн жаштыгы, теңсиз турмушу реалдуу, образдуу көркөм сүрөттөлгөн. Ырлары шыдыр уйкашып, элдик поэзиянын ыкмалары терең өздөштүрүлүп, ички эмоция сырткы формасына шайкеш келип турат.
Акбермет Карагул кызынын дүйнөдөн кайткан жылы белгисиз.
 

 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз поэзиясынын антологиясы. К. Жусупов 1-том. Бишкек-1999ж.
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

 Айрым шилтемелер 
Арман. Кыргыз поэзиясынын антологиясы. 1 том.

Категория:Инсандар
Категория:Адабият
Категория:Таажы-2012
Категория:Кыргызстан
Алп Сол

Алп Сол ТепекМиркасым Абдулахатович Усманов, Рафаэль Сибгатович Хакимов. Татарлардын байыркы доорлордон берки тарыхы: Байыркы доордогу Евразиянын талаа элдери. – “Рухият” басмасы, 2002. – 600 б. — IX кылымдын биринчи жарымында жашаган Энисей Кыргыз Кагандыгынын тарханыС. Г. Кляшторный, Д. Г. Савинов. Байыркы Евразиянын талаа империялары. - Санкт-Петербург мамлекеттик филология факультети. Университет, 2005. – 382 б..

Алп Сол — 9-кылымдын кыргыз кол башчысы жана элчиси.

840-жылы кыргыз каганынын уйгур мамлекетине жасаган чоң казатында анын колунун сол канатын жетектеген жана Энесайдагы Улуу Кыргыз империясын негиздөөгө чоң салым кошкон.
thumb|200px
843-жылы март айында кытайдын Тан династиясынын императоруна элчи катары барган. Кытай жыл баяндарында: “841-жылы такка олтурган император Вуцзун алыскы кыргыз каганынан келген элчиге абдан ыраазы болуп, Бо-Хайдан келген элчиден жогору, төргө олтургузду” — деп баяндалат. Кыргыз каганынын аскер башчысы, ишенимдүү элчи Кытайдан жеңилген уйгурлардын тагдыры жөнүндөгү саясий иштерден сырткары, соода-экономикалык карым-катнашты кайра жандандыруу үчүн барган. Буга жооп катары кытай императору өзүнун элчилерин бир нече ирет кыргыздарга жөнөткөн.

 Булактар 

Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Инсандар
Алабак

Алабак – ордого салынган чүкөлөрдү, канды атууга, чертүүгө колдонулчу курал. Алабакка чейин ордодо томпой колдонулган. Алабак тоо теке, кулжа мүйүздөрүнөн жасалган. Болжол менен узундугу укум (10–12 см), калыңдыгы жоон элиден астам (2,5–3 см), туурасы төрт эли (8–9 см) болгон 4 бурчтуу курал. Атканда, черткенде колдон жылмышпас үчүн алабактын кырларынын четтерине каршы-терши, жик-жик сай салып, быдырлап койгон.

Категория:Оюндар
Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Абылкасым Жутаке уулу

Абылкасым Жутаке уулу (1888, Нарын облусу, азыркы Ак-Талаа району, Жан-Булак айылы–1933) – жазгыч акын. Он бешинде Буудайчы деген молдодон кат тааныган. 1920-ж. Алматыдагы алты айлык мугалимдердин даярдоо курсун бүтүргөн. 1920–23-ж. айылында мугалим

1923-ж. Нарын уездинде «Кошчу» союзунун жергиликтүү уюмунун төрагасы, кийин жаңыдан уюшулган «Акжар» колхоз башкармасынын төрагасы болуп иштеген. Анын «Качак турмуш», «Кайран эл», «Эркин Тоо» ж. б. ырлары белгилүү.

Пайдаланылган адабиятттар:

Булак 1: Кыргыз Инфо 
Булак 2: Биздин 

Категория:Таажы-2012
Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Авар

Аварлар (апарлар) - Күлтегин каза болгондо маркумдун элесине арналган жазууда кыргыз, табгач, тибет, курыкан элдери менен катар эскерилет. Улуу көч доорунда Аварлар Евразия талааларында, Карпат менен Дунайдын аралыгында орун алышкан. 9-к-да аваралар тарыхый аренадан кетип, Европадагы башка элдердин арасына сиңишет. Европада аваралар көрүстөндөрү жакшы изилденген. Алардын көпчүлүгү монголоиддик тектеги көчмөн калктар болушкан. Айрым окумуштуулардын пикири боюнча аваралар жуан-жуандардын тукумдары, экинчи бир божомолдоолордо аваралар Орто Азиядан чыгышкан. Венгрияда жана ага коңшу мамлекеттерде Аварларга таандык 20 миңге жакын көрүстөн табылган. Көрүстөндөгү буюмдарга ылайык Аварлардын башкаруу системасын баамдаса болот. Бийлик башында каган туруп, анын улуу аялы катун деп аталган. Мамлекеттеги бөлүнгөн жерди башкаруучуну тудун жана югур деп аташкан. Кагандын буйругу боюнча салыкты тархандар чогултушкан. Аварлардын көпчүлүк бөлүгүн аскерлер түзгөн. Көрүстөндөрдө согуштук куралдар көп. Анткени, Аварлардын аскери ондук система боюнча түзүлгөн. Ак сөөктөрдү жана алардын бир туугандарын көрүстөндүн өзгөчө жеринде көмүшкөн. Мындай көрүстөндөрдөн алтындан жасалган буюмдар көп кездешет. Аварлардын негизги чарбасы – жарым көчмөн мал чарбачылыгы. 
Тиричилигинде жылкынын ролу жогору болгон, ошондой эле ири мүйүздүү мал, эчки, тоок багышкан. Аваралар византиялыктардын алтын тыйындарына окшотуп тыйын чыгарышкан. Аваралар руна жазуусун билишип, айрым буюмдарга өз белгилерин (тамгаларын) түшүрүшкөн. Тили ж-дө маалыматтар аз. Ал тууралуу кабарды жеке аттары, титулдары аркылуу болжойбуз. Аварларда бакшычылык, бутка сыйынуучулук, табынуучулук өкүм сүргөн. Эркин аскерлер 6–9-к-да металл бастырмалар менен кооздолгон кемер курларды курчанышкан. Ушудай эле ыкма менен ат жабдыктары кооздолгон. Кемер курдун алкагына өсүмдүк орнаменти, адам, алышып жаткан жаныбарлар келбети түшүрүлгөн. Жол башчылардын кылычтары алтын, катардагы жоокерлердики күмүш менен кооздолгон. Кээ бир үзөңгүлөрдүн сыртынан күмүш чабылган. Кыргызстандын аймагында хунн жана байыркы түрк мезгилине таандык айрым табылгалар Европада изилденген Аварлардын буюмдарына жакындыгы аныкталууда. Мис., Бишкек ш-нын түндүгүнөн табылган буюмдар менен Венгриянын Кунбабоны жергесинде табылган буюмдардын мезгили, жасалышы жана мүнөзү жакын. Теңиртоодогу жылкы менен бирге көмүлгөн жоокерлердин көрүстөндөрү, европалык Аварлардын жылкы менен көмүлгөн жоокер көрүс-төндөрү менен көп тараптуу окшоштуктарга ээ. Мындай жалпы окшоштуктар хунн, түрк мамл-тери учурунда элдердин Улуу көч доорунда жалпы Евразиялык тарыхый, этномаданий процесстерге катышкандыгын белгилейт.

 Маалымат булактары 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Тарых
Категория:Этнография
Адамкалый Байбатыров

Адамкалый Байбатыров (1895, Чүй облусу, Кант р-ну, Атбашы айылы – 1953, Бишкек) – белгилүү кыргыз өнөрпозу, тунгуч куурчак оюнчусу, темир комузчу, имитатор (тууроочу). Кыргыз Респ-нын эмгек сиңирген артисти (1941). 1937-ж. Кыргыз филармониясынын солисти. Октябрь революциясына чейин эле (1912) эл арасына куурчак оюнун көрсөтө баштаган. Чүй, Ысык-Көл, Нарын өрөөндөрүндө «Куурчак катын Курунтай», «Теке сүзгөн келин», «Жарын тапты» сыяктуу кыска куурчак спектаклдерин көрсөткөн (1921–25). А. темир комузда «Күйгөн», «Күңөтай», «Кыздарай» аттуу обондорду, «Тагылдыр тоо», «Турумтай», «Булбул», «Карача-Торгой», «Көк музоо», «Чоор күүсү», «Арман күү» деген күүлөрдү аткарган. А. тунгуч темир комузчулардын ансамблин түзгөн (1938).

 Маалымат булактары 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргыз музыкасы
Категория:Кыргыз театры
Ажы бий

Ажы бий — 18чи кылымдын 2-жарымындагы саясий ишмер, Алай-Фергана аймагындагы саясий окуяларга жигердүү катышкан кыргыз төбөлдөрүнүн бири. 

Адыгине уруусунун баргы уругунан. Кытай тарыхый булактарында 1759-ж. июнь айында Ажы бий баш болгон төрт кыргыз бийи Кокон шаарын бийлеген Ирдана бий м-н тышкы душмандарга каршы бирге болууга багытталган достук келишим түзгөндүгү ж-дө айтылат. 1759-ж. сентябрь айында А.б-дин конуштарына Кытай императорунун элчиси Доктан келип, ага Кытай империясы м-н саясий-дипломатиялык ж-а соода-сатык келишим түзүү ж-дө чакырык-жарнама ж-а кытай мөөрүн тапшырган. Ошол эле жылдын аягында Ажы бий өзүнүн элчиси Сары Күчүктү Кашкардагы Кытай империясынын башкаруучусу Чжао Хойго жиберген. 

1760-ж. Ирдана бий Алайда тонолгон Кокон көпөс-төрүн ишин шылтоолоп Ош, Өзгөн шаарына чейин жортуулга келген. Ажы бий жооп иретинде 1761-ж. Коконго жасалган ийгиликсиз жортуулдан кийин, кайра Алай тарапка чегинген. Кытайга элчи Элэтаодини жиберип, Кокон бийин тартипке чакыруусун өтүнгөн. Ошол эле учурда Кыргызстандын түндү-гүндөгү кыргыздардын кол башчысы Маматкул бийден Ирданага каршы колдоо сурап, өзүнүн тууганы Арзыматты жиберген. Маматкул бий жардам кылуу ниетинде бугу уруусунун кол башчысы черик жана саяк уруусунун бийи Темиржандын жигиттерин жортуулга даярдаган. Бирок саясий кырдаал татаалдашып, кытай аскери Түркстан тарапка баскынчылык чабуулга өтөт экен деген имиш тараган. Бул аймактагы кыргыздар биримдикке келе башташкандыктан, Ирдана бий Ош жана Өзгөндөн өз ыктыяры менен чыгып кеткен. 1764-ж. жазында Ирдана бийдин Оротөбөдөгү чатактарга алагды болгонунан пайдаланып, Ажы бий Коконго жортуул уюштурган. Жортуул ийгиликсиз аяктап, кармашта жараат алган А. б. Ирдана бийге туткунга түшкөн, бир маалымат б-ча коё берилген, экинчиси боюнча даргага асылган. Ажы Бий кытай Цинь империясынын батышка көздөй жол алган жоортулуна даярданып, тогуз миңдик армиясын женген.

 Булактар 

Булак 1: Кыргыз Инфо 
Булак 2: Биздин 
Категория:Инсандар
Категория:Таажы-2012
Ажыраш аяк

Ажыраш аяк – коңуш которуп, бир жакка көчөөрдө коңшуларын чакырып, колунда болгон тамак-ашын берип, коштошуп кетүү салты. 

Ажыраш аяк берип жаткан киши алар менен кошуна турган мезгилде өөдө-төмөн болгондорду кечирүүнү, жаманды ичке сактап, жакшыны сыртка чыгарууну өтүнгөн. Ажыраш аяк берген адамды кошуналар жаңы жерге чейин көчүрүшүп, жайгаштырышып келишкен. Ажыраш аяк бербей көчүү коңшуларын сыйлабагандык, теңсинбегендик, таарынгандык, коңшу турууга татыксыз деп эсептегендик, а түгүл касташкандык болуп саналган.

 Пайдаланылган адабиятттар 
 Кыргыз Инфо 
 Биздин 

Категория:Салттар
Категория:Фольклор
Азан

Аза́н — Исламда намазга болгон чакырык. Азан айткан киши — муэдзин (азанчы) деп аталат. Азанды адатта бийик жерден, секичеден, мечиттин мунарасынан, намаз маалы киргенде айтылат. Азан айтуу учурунда азанчынын колдору (бармактары) кулагынын ылдыйкы учуна тийип, жүзү кыбыланы карап турушу керек. Азан айтылып бүткөн соң дуба окулат. Азан айтылгандан бир аздан кийин парз намазынын алдында коомат айтылат. 
Жаңы төрөлгөн балдарга да Азан чакырып, баланын оң кулагына атын шыбырап ат коюлган.

__NOTOC__

 Азандын тексти "Атамерек Мечити" 
{|class="wikitable"
! Саны
! Арабча тексти
! Транскрипция
! Кыргызча мааниси
|-
|2 жолу
|الله أكبر الله أكبر
| Алла́hу А́кбару-Лла́hу А́кбар
| Аллах Улук, Аллах Улук
|-
| 2 жолу
|أشهد أن لا اله إلا الله
| Ашhаду ал-ля́ Иля́hа илля-Лла́h
| Аллахтан башка Кудай жок экендигине күбөлүк берем
|-
| 2 жолу
|أشهد أن محمدا رسول الله
| Ашhаду анна Мух̣аммадарРасу́лю-Лла́h
| Мухаммед Аллахтын элчиси экендигине күбөлүк берем
|-
| 2 жолу
|тил|"ar" dir="rtl"|حي على الصلاة
| Хайя ‘аля с̣-с̣оля́h
| Намазга шашылгыла
|-
| 2 жолу
|حي على الفلاح
| Хайя ‘аля ль-фаля́х
| Кутулууга шашылгыла
|-
|2 жолу
| الصلاة خير من النوم
| Ас̣-с̣аля́ту х̮айру мина-н-наўм
| Намаз уйкудан таттуу
|-
| 1 жолу
|الله أكبر الله أكبر
| Алла́hу А́кбару-Лла́hу А́кбар
| Алла́х Улук, Алла́х Улук
|-
| 1 жолу
|لا إله إلا الله
| Ля́ Иля́hа илля-Лла́h
| Аллахтан башка кудай жок
|}

 Азан айтылышынын тартиптери 

 Азанчы дааратын алып, кыбылага карап,тике турган абалда бармактарын кулактын ичине төшөп,азан чакыруу керек.Азандын ар бир сөзүн ачык, даана созуп айтуу керек.
Азандагы Хайя ‘аля с̣-с̣аля́хдегенди оң тарапка карап айтып,Хайя ‘аля ль-фаля́х-дегенди сол тарапка карап айтуу керек..
 Азан чакырылганын уккан учурда көчөдө басып бараткан адам токтоп,бир жерге отура калып,азанды аягына дейре угуусу керек. Айтылып буткөндөн кийин Азан дубасын окуп,бата кылып,ордундан туруп кетет. 
 Азанчы Хайя ‘аля с̣-с̣аля́х-дегенде угуп жаткан киши ВАЛАА ХАВЛА ВА ЛАА КУВВАТА ИЛЛА БИЛЛААХИЛ АЛИЙ ЙИЛ АЗИМ -деп айтуу керек..
 Азанчы Хайя ‘аля ль-фаля́хдегенде угуп жатакандар МАШАА АЛЛАХУУ КАНА ВА МАЛАМ Я ШАЪЛАМ ЙАКУН-деп айтуу керек..
 Эскертуу:эртең мененки "Багымдат"намазы алдында азанга бир соз кошулуп айтылат.Ал мындайча Хайя ‘аля ль-фаля́х-деп айткандан кийин:АССАЛАТУ ХАЙРУМ МИНАН НАВМ
-деп кошуп айтуу керек.(намаз уйкудан абзел деген маааниде)..

 Биринчи азан 

Эң биринчи азанды Мухаммед пайгамбардын убагында Медина шаарында Билял ибн Рабах аттуу сахаба айткан. Билял эң биринчи азанчы болуп саналат.
 
 Азан дубасы Аллохумма робба хаазихи даватит-тааммах Вассолаатил-каиммах ати.
Мухаммаданил-васийлата вал фазийлах ва басху макоомам махмууданиллазий ва адтах,ва рузук на шафа-атаху явмал кыйаамах,иннака ла тухлифулмий ад!''' - деп бата кылып,азан чакырууну аяктайт.

 Колдонулган адабият 
"Ислам таалимдери" "Маснун дубалар"
 Шилтемелер 
 Ислам. KG - Исламский Информационный Портал - Кыргыз жана Орус тилдеринде
 http://www.islam.kg/forum Исламский Форум для всех

Категория:Дин
Категория:Ислам
Категория:Таажы-2012
Айбалта

left|thumb|400px|Айбалта
Айбалта – жоокерчиликте колдонуучу курал. Көрүнүшү б-ча жарты ай сымал келип, курч миздүү темирден ар түрдүү өлчөмдө жасалган. Айбалта ар бир жоокердин тулкусуна чактап, урушта колдонууда эптүү кылып даярдалат. Сабын ыргай, четин, кайың ж.б. катуу жыгачка сапташкан ж-а колго токтомдуу болуш үчүн быдырланып, бүлдүргө тагылган. Душманды ууландырып өлтүрүү максатында айбалтанын мизин ууга сугарышкан. Айбалта ат үстүндө да, жөө калганда да урушууга эң жакшы ылайыкталган жаргыч мүнөздөгү согуштук куралдардын катарына кирет. Анын мизинин жогору жагына кээде оюу түшүрүлгөн. Урушта колдон чыгып кетпес үчүн саптын учуна кайыштан боо тагылган.
 Манас энциклопедиясында 
Айбалта — согуштук курал. Байыртадан көп элдер колдонуп келген. Ал курч темирден жарты ай сымак жасалып, катуу жыгач менен сапталат. Кыргыздарда согуштук балталар 6—9-кылымдан бери белгилүү.
Эпосто айбалта темир менен болоттун ширетүүсүнөн жасалып, сабы ыргай, ага кайыштан бүлдүргү тагылат. Айрым учурда алтын менен кооздолот. «Манастагы» айбалта дал ошондой курал. 
 Колдонулган адабияттар 
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4 
Категория:Манас эпосу
Категория:Жоокер куралы
Категория:Терминдер
Категория:Таажы-2012
Айбанаттар стили

АЙБАНАТТАР СТИЛИ – байыркы темир доорунда көркөм өнөрдө кеңири тараган стилдин шарттуу аталышы; сак-массагет, скиф-сармат көчмөн урууларынын сүрөт өнөрүнө өзгөчө мүнөздүү. Археол. илиминде А. с. деп б. з.ч. 1-миң жылдыктагы Евразия чөлкөмүндөгү көчмөн, жарым көчмөн калктардын көркөм өнөрүн атоо кабыл алынган. Монголияда, Алтайда, Түштүк Сибирде, Орто Азияда ж-а Кара Деңиздин түндүгүнө чейин кеңири кездешет. Адамдар реалдуу ж-а мифологиялык айбанаттардын келбеттерин аска-таш бетине, жыгачка, металлга түшүрүшкөн. 

А.с-нин келип чыгышы тууралуу мындай делет: адамзаттын келип чыгышын ар кайсы жаныбарларга байланыштырышкан (тотемизм), ошондуктан, байыркы ата-бабанын образын тигил же бул урууда кандайдыр бир жаныбар же кушка жакындаштырышкан. Мис., карышкыр, жолборс, бугу, тоо теке, карга, бүркүт ж. б. ошолорго табынып күч-кайрат, эрк, жардам алууга үмүттөнүшкөн. Кээде алардын келбеттерин жасап, тумарча сыяктуу асынып же ыйык курал катары алып жүрүшкөн. Жаныбарлардын сүрөттөрү, сөлөкөттөрү ритуалдык коло казандарга, курмандык чалынуучу алтарларга, жыттуу нерселер жагылып, жагымдуу жыт тарата турган идиштерге (курильница), чырактарга, атжабдыктарга, кооздук буюмдарга, куралдарга, чопо идиштерге, аска бетине түшүрүлгөн. А. с-не таандык үлгүлөр көбүнчө Кетментөбө өрөөнүнөн табылган.

 Маалымат булактары 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003
Кыргыз Инфо 

Категория:Тарых
Категория:Археология
Категория:Таажы-2012
Иманалы Айдарбеков

Иманалы Айдарбеков (1894-жыл, Арчалы, Жетисуу облусу, Орусия империясы — 5-ноябрь 1938-жыл, Фрунзе, Кыргыз ССР, КСРБ) — Кеңеш доорундагы кыргыз мамлекеттик жана коомдук ишмери, саясатчы. Кара-Кыргыз революциялык комитетинин төрагасы (1924-1925), Кыргыз АССРинин Башкы сотунун төрагасы (1927-1929).

 Өмүр баяны 
Айдарбеков Иманалы 1894-жылы, азыркы Сокулук ооданынын Жап айылында, Солто элинин Күнтуу уруусундагы Сарбан тукумунда туулган. Атасы Айдарбек Турдин Күнтуу болуштугунда манап болгон. Иманалы Айдарбеков - өз заманынын билимдүү, жаңычыл көз караштагы, демилгелүү мамлекеттик жана коомдук ишмерлеринин бири болгон. Анын өмүр жолу улут маңдайына улуу бурулуш тагдыры жазылган кезге туш келди. Ал бүлүнгөн журтту жыйноо, арыган калкты асыроо, талаш аймактарды кайтарып алуу милдеттери жүктөлгөн татаал учурда жан аябай эмгек кылган. Иманалы Айдарбеков кыргыз элинин өз алдынча мамлекетке ээ болушуна, анын юридикалык жактан таанылышы жаатындагы иштердин башында турган. Өзүңүздөр жакшы билесиздер, Октябрь революциясы жеңген учурда кыргыз жергеси бытыранды, калкыбыз чачыранды болуп, анын түндүк аймагы Түркстандын Жети-Суу облусуна, түштүгү Сыр-Дарыя облусуна карап калган. Ошондон улам, жаңыдан калыптана баштаган улуттук интеллигенциянын алдыңкы тобу кыргыз кыйырын бириктирип, өз алдынча мамлекет түптөө демилгесин көтөрүп чыккан. Иманалы Айдарбеков ошолордун алдыңкы сабында болгон. 

 Билими 
Ал алгач айылдык молдодон кат тааныган. 1909-ж. Бишкектеги айыл чарба техникумун бүтүргөн. Андан кийин Ташкендеги гидротехника мектебинен билим алган. 

 Ишмердүүлүгү 
1918–1920 жылдары Бишкек уезддик-шаардык кеңеш аткомунун, 1920–1921 жылдары Каракол уезддик ревкомунун мүчөсү. 1921–1923 жылдары Бишкек уезддик аткомунун төрагасы. 1924-жылы Кара-Кыргыз автономия облусунун ревкомунун төрагасы. 1925–1926 жылдары Ташкенде «Орто Азия» кеңсесинде башкармалыктын мүчөсү болгон. 1927–29-ж. Кыргыз АКСРнин жеңил өнөр жай жана соода эл комиссары, 1930–31-ж. Кыргыз айыл чарба банкынын башкармалыгынын мүчөсү, Кыргыз АКСР Юстиция эл комиссары, Кыргыз АКСРнин башкы сотунун төрагасы. Аксуу козголоңун, Нарындагы контрреволюциячыл көтөрүлүштү басууга катышкан. Жалган жалаа менен атылган. 1991-жылы сөөгү Атабейит көрүстөнүнө кайра коюлган. 
Иманалы Айдарбековду 

 Колдонулган булак 
Категория:Инсандар
Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Туулгандар 1894-жылы
Категория:Өлгөндөр 1938-жылы
Категория:Кыргызстан
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Куугунтукталгандар
Категория:СССР