Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Наво

Наво (перс. нава - күү, обон) -
1. 13-17-кылымдар аралыгында Жакынкы Чыгыш элдери жараткан он эки макатдын үчүнчүсү жана ошол макам ладынын аталышы. Наво ладынын түзүлүшү эолий ладына тете.
 
2. Өзбек, тажиктердин шаштакотунун үчүнчүсү.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Мүйүз керней

Мүйүз керней – кыргыздын аэрофовдор түркүмүндөгү музыкалык аспабы.
 
Адатта кийиктин мүйүзүнөн мүштөксүз жаcалат. Анда табигый добуш катарынын бир нече үнүн алууга жана кыска кайрыктуу «кабарчы» күүлөрдү аткарууга болот.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Хусейн Мухтаров

Мухтаров Хусейн (1938-ж., Чүй району - 2001-ж., Бишкек) - опера ырчысы (бас). Кыргыз ССР эл артисти (1984).
 
1964-ж. П. И. Чайковский атындагы Москва консерваториясын бүткөндөн А. Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрында солист болгон.

Көрүнүктүү опералык партиялары: Манас, Коңурбай, Ады, Чынкожо (В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере, «Манас», «Алтын кыз», «Айчүрөк»), Семён, Балбай, Кулжыгач (М. Абдраев, «Токтогул», «Бороон алдында», «Олжобай менен Кишимжан»), Жумабек, M. В. Фрунзе (В. Власов, «Таң атарга бир саат калганда»), Жоробек (Н. Давлесов, «Аста-секин, колукту»), Даанышман (С. Осмонов, «Сепил»), Король Рене, Гремин (П. И. Чайковский, «Иоланта», «Евгений Онегин»), Князь Игорь (А. П. Бородин, «Князь Игорь»), Борис Годунов (М. П. Мусоргский, «Борис Годунов»), Жрей, Амансоро, Филипп, Мантероне, Людовик (Ж. Верди «Аида», «Дон Карлос», «Риголетто», «Отелло» опералары), Дон Базилио (Ж. Россини, «Севильялык чач тарач»), Лепорелло (В. Моцарт, «Дон Жуан»), Мефистофель (А. Бойто, «Мефистофель»), Васков (К. Молчанов, «Бул жердин таңы бейкут»), Петр I (Петров, «Петр I»), Тегирменчи (А. Даргомыжский, «Суу периси»), Тейитбек (Н. Давлесов, «Курманбек») ж. б.
 
Мухтаров опералык репертуар менен бирге дүйнөлүк жана кыргыз, орус композиторлорунун патриоттук, лирикалык, классикалык ырларын мыкты аткарган ырчы болгон. Дүйнөнүн көп өлкөлөрүндө гастролдо болгон. Эл Достугу ордени менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Мундштук

Мундштук, мүштөк (нем. mund - ооз, stuck - кесинди) - үйлөмө музыкалык аспаптын аткаруучунун оозу, илеби, тиши, тили менен катнашып туруучу бөлүгү.
 
Адатта Мундштук чыгарылып, кайта салынма болот. Тикесинен бойлото кармалып ойнолуучу кларнеттин, саксофондун Мундштуку канаттуулардын тумшугу сымал болот. Ал эми табигый добуш катарлуу үйлөмө аспаптардын Мундштуку кадимки мүштөк түрүндө болуп, түзүлүшү боюнча чарадан, моюндан жана түтүктөн турат. Мындай ички түзулүшү. диаметри, узундугу аспаптын добуш тембрине таасир тийгизет. Аны менен аспаптын акустикалык, добуш алуу өзгөчөлүгү байланышта,

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Мукам

Мукам - Орто жана Жакынкы Чыгыш өлкөлөрүндө кеңири тараган оозеки салттагы адистик музыка -такат, тугат, макотдук аймактык аталышы.
 
1. Мукам уйгур музыкалык маданиятында кезигет. Мукам башка аймактык түрлөрү сыяктуу эле көп бөлүмдөн турган вокалдык-аспаптык бий композициясы. Мукам бүгүнкү күндө экиге - кашгар Мукам жана долан Мукам болуп бөлүнөт. Мукам катарына 12 чыгарма кирет, алар: рак, чаббыят, мушаврак, чаригох, панджигах, узхал, аджам, ушак, баят, нова, сигах, ирак. Мукам ырчылар, аспаптык ансамбль жана бийчилер тарабынан аткарылат.
 
2. Түркмөндердүн оозеки салттагы адистик музыкасында дутарчылар тарабынан аткарылуучу аспаптык күү.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык этнография

Музыкалык этнография (грек. ethnos - ал, ,grapho - жазуу) - музыка таануунун багыты, илимий тармак.
 
Музыкалык этнография оозеки салттагы музыка өнөрүн үйрөнөт, изилдейт.
Музыкалык этнография ар бир тарыхый мезгилде, ар башка өлкөлөрдө ар түрдүү аталган (мис., музыкалык фольклор үйрөнүү илими, музыкалык этнология, салыштырмалуу музыка таануу, этно музыкология ж. б.),
 
Музыкалык этнография адатта күндөлүк турмуштагы оозеки салттагы музыканы изилдейт, талдайт. Элдик музыкалык чыгармачылыкты жыйноо, нотага түшүрүү, басып чыгаруу, изилдөө ж. б. Музыкалык этнографиянын негизги милдети. Бул жагдайда Музыкалык этнография эстетиканын, этнографиянын, социологиянын, психологиянын, лингвистиканын, ошондой эле так илимдердин (математиканын, статистиканын, акустиканын ж. б.) ыкмаларын, усулдарын кеңири коlдонот.
 
Музыкалык этнография башаты Ж. Ж. Руссо, М. Монтень, И. Г. Гердер сыяктуу философтор, жазуучулар ысымына байланышса, ал эми Музыкалык этнографиянын илим катары калыптанышы (1885-1990-жылдар) А. Эллис тарабынан добуш бийиктикерин өлчөөдө цент системасын колдонуудан жана оозеки музыкалык чыгармаларды жазууда фонографты пайдалануудан башталган.
 
Бүгүнкү күндө Музыкалык этнография ар бир улуттун оозеки салттык музыкалык маданиятын үйрөнүүдө, изилдөөдө жана жалпы жыйынтыктоочу деңгээлде бир топ ийгиликтерге жетишти.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык эстетика

Музыкалык эстетика (грек. aisthetikos - сезим, сезим таасири) -музыканы көркөм өнөрдүн түрү катары үйрөнгөн музыка таануу илиминин тармагы.
 
Ал көркөм өнөрдүн жалпы өзгөчөлүгү, музыка өнөрүнүн жеке мүнөзү менен сезим таасирлеринен жаралган кейиптердин мыйзам ченемдүүлүгү ортосундагы байланыштарды диалектикалык бирдикте карап үйрөнөт, изилдейт.
 
Музыкалык эстетика философиялык эстетика менен байланышта жана анын жалпы усулун пайдаланат, ага таянат. Музыкалык эстетика 19-кылымдын аягында музыка таануунун өзүнчө багыты катары бөлүнүп чыккан. Азыркы учурда Музыкалык эстетика музыка өнөрүнүн баалуулугун, тарыхый өнүгүүсүн, жашоонун бирдиктүү мыйзамы жана музыка өнөрүнүн жеке өзгөчөлүгү ортосундагы байланышты ж. б. багыттарды изилдөөдө.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык ылдамдык

Музыкалык ылдамдык (лат. tempus - убакыт) - музыкадагы аткарылыш ылдамдыктын көрсөткүчү.
 
Музыкалык ылдамдык Музыкалык чыгармадагы өлчөм үлүштөрдүн саны менен шартталат. Музыкалык ылдамдыктын азыркы учурдагы мааниси 16-17-кылымдарда пайда болгон. Музыкалык ылдамдык чыгармаларды аткаруунун бүгүнкү күндөгү орточо көрсөткүчү катары сүрөткерге чоң мүмкүнчүлүктөр ачып берет.

Алар ылдам (vivo, vivace, allegro), орто (moderato) жана жай (largo, lento, andante) болуп бөлүнөт. Мындан тышкары алар ылдамданууну (accelerando), жайлатууну (ritardando) белгилеген көрсөткүчтөргө да ээ. Метрономду ойлоп табуу (1816-ж.) Музыкалык ылдамдыкты дагы да так жана таамай аныктоого мүмкүнчүлүк ачты, Музыкалык ылдамдыктын көптөгөн көрсөткүчтөрү Италияда иштелип чыгып, такталган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык чыгарманын түзүлүшү

Музыкалык чыгарманын түзүлүшү (формасы) (грек. morpha, лат. forma - түс, сырткы көрүнүш, кейип, кооздук) -
 
1. Музыкалык чыгарманын түзүлүш түрлөрүнө сонаталык түзүлүш, фуга, канон ж. б. кирет. Музыкалык чыгарманын түзүлүшү кээ бир учурда музыкалык чыгарманын жанры менен төп келет (мис., концерт, месса ж. б.)- Татаал түзүлүштөгү музыкалык чыгарманын бөлүмдөрүнүн жайгаштырылышы да адатта Музыкалык чыгарманын түзүлүшү деп аталат.
 
2. Чыгарманын мазмунун музыкалык көркөм каражаттардын (ладдын, гармониянын, өлчөмдүн, тембрдин ж. б.) жардамы менен чагылдырууну ишке ашыруу. Музыкалык чыгарманын түзүлүшү ар бир чыгарманын добуштук түзүлүшүн айгинелеп турат, ар бири өз алдынчалыкка ээ.
 
3. Музыкалык чыгарманын түзүлүшүн үйрөнгөн, изилдеген окуу тармагынын, илимдин аталышы.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык чыгарманы талдоо

Музыкалык чыгарманы талдоо (грек. analysis - бөлүктөргө бөлүү, ажыратуу, талдоо) - музыкалык чыгарманын түзүлүшүн үйрөнгөн, изилдеген, талдаган музыка илиминин
тармагы.
 
Музыкалык чыгарманы талдоо илими музыкалык чыгарманын бардык көркөм каражаттарынын бир максатка баш ийүүсү, бир максатты көздөөсү жана ara жетүүгө болгон аракетинин натыйжасы катары карайт. Ошондуктан Музыкалык чыгарманы талдоо илими бүтүндөй бир көрүнүштү бардык жагынан талдоочу;; үйрөнүүчү илим болуп эсептелет. Албетте, музыкалык чыгарманын көркөмдүк каражаттарынын өздүк бөлүгү болгон гармония, полифония, ыргактык түзүлүш ж. б. өз алдынча бөлүнүп изилденүүсү да мүмкүн. Анда алар гармониялык, ыргактык изилдөөлөр болуп бөлөк-бөлөк аталат. Музыкалык чыгарманы талдоо максаты музыкалык чыгарманын жалпы түзүлүшүнүн өнүгүү логикасын, аларды ишке ашыруу жолдорунун конкреттүү тарыхый-маданий алкакта, чыгармачыл багыттарда колдонулушу, музыкалык жанрларга тийгизүүчү таасири ж. б. боюнча кеңири изилдөө болуп саналат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык теория

Музыкалык теория - музыканын теориясын үйрөнүү илиминин башталгыч бөлүмү.
 
Ноталык сабат, ыргак, өлчөм, лад, тоналдуулук, үндөштүктөр, ылдамдык, добуш кыймылынын түрлөрү, обондук кооздоолор ж. б. боюнча жалпы түшүнүк берет. Музыкалык теория сольфеджионун башталгыч курсу менен тыгыз байланышта каралат жана окутулат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык текстология

Музыкалык текстология (лат. textus - байланыш, кошулуу; грек. logos - сөз, билим) - композиторлордун кол жазмаларын, көзү тирүү кезинде жарык көргөн чыгармаларын изилдеп үйрөнгөн музыкалык-тарыхый илим; музыка таануу илиминин бөлүгү.
 
Музыкалык текстология негизинен экиге бөлүнөт: бири музыкалык Чыгармаларды басып чыгарууга даярдаса, экинчиси анын жаралыш тарыхын үйрөнөт, изилдейт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык сыйлыктар

Музыкалык сыйлыктар - музыкалык көркөм өнөрдүн ишмерлерине ыйгарылуучу сыйлыктар.
 
Музыкалык сыйлыктар аткаруучулук ишмердикке же бир чыгармага ыйгарылат. Айрым Музыкалык сыйлыктар белгилүү композиторлордун, аткаруучулардын ысымын алып жүрөт (мис., В. А. Моцарт, Р. Вагнер атындагы ж. б.).

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык стиль

Музыкалык стиль – эстетика жана музыка таануу илиминдеги музыка өнөрүнүн көркөм каражаттарынын өзгөчөлүгүн аныктоочу түшүнүк.
 
Музыкалык эстетикада стиль түшүнүгү 16-кылымдан тартып колдонула баштаган. 16-17-кылымдарда Музыкалык стиль жанрдык жана улуттук өзгөчөлүктү мүнөздөсө, 18-кылымдан Музыкалык стиль тарыхый мезгилди мүнөздөгөн кеңири мааниде колдонула баштаган. Музыкалык стиль түшүнүгү өзүнө эстетикалык жана тарыхый жагдайды камтыйт. Эстетикалык жагдайда Музыкалык стиль көбүнчө баа берүү, баалоочу (мис., жаңылануу жана салтты сактоо, алардын катышын айкалыштырууда композитордун чеберчилигин баалоо ж. б.) мүнөздө колдонулат. Тарыхый жагдайда Музыкалык стиль мезгилдин өзгөчөлүгүн чагылдырган каражат катары каралат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык социология

Музыкалык социология - коом менен музыка өнөрүнүн байланышын изилдөөчү илим.
 
Илимий Музыкалык социология музыка менен коомдун карым-катнаш законченемдүүлүгүн үйрөнөт, анын түрлөрүн аныктайт.

Эмпирикалык Музыкалык социология музыкалык турмуштун конкреттүү бөлүктөрүн жалпылайт, тактайт. Музыкалык социология музыка өнөрүнүн маселелерин чечүү, башкаруу тажрыйбасына кызмат кылып, анын өнүгүү багыттарын аныктоого негиз болот. Музыкалык социология 19-кылымдын аягында 20-кылымдын башында калыптанган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык сабат

Музыкалык сабат –
 
1. Музыка өнөрү боюнча алгачкы маалыматтар.

2. Атайын музыкалык окуу жайларында өтүүчү музыка теориясын, түзүлүшүн үйрөнүү жана угуу жөндөмүн калыптоо боюнча алгачкы курс.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык психология

Музыкалык психология - музыкалык ишмердиктин шарттарын, ыкмаларын, мыйзам ченемдүүлүгүн жана алардын музыкалык өнөргө, аткарган милдетине, көркөмдүк каражаттарына тийгизген таасирин үйрөнүүчү илим.
 
Музыкалык психология эстетика, философия, жалпы психология менен биримдикте өнүгөт. Ал 19-кылымдын ортосунан тартып, өз алдынча илим катары бөлүнгөн.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык палеография

Музыкалык палеография (грек. palaios - байыркы, grapho - жазамын) - музыка жазууну, анын өзгөрүлүүсүн, өнүгүүсүн үйрөнгөн, изилдеген музыка тарыхынын бөлүгү.
 
Музыкалык палеографиянын негизги максаты байыркы музыкалык жазмалардын сырын ачуу жана азыркы нота белгилерине которуу.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык лексикография

Музыкалык лексикография (грек, iexikon - сөздүк, grapho - жазам) - музыкалык сөздүктөрдү, энциклопедияларды ж. б. түзүүнүн теориясы жана тажрыйбалык маселелери.
 
Музыкалык сөздүктөр атайын бир багытта же жалпы мүнөздө болот (мис., «Музыкалык энциклопедиялык сөздүк», «композиторлордун өмүр баяны боюнча кыскача сөздүк» ж. б.).

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык коомдор

Музыкалык коомдор - адис музыканттардын жана ышкыбоздордун музыкалык көркөм өнөрүн үйрөнүү, изилдөө жана таратуу максатын көздөгөн бирикмелери, шериктештиктери.
 
Музыкалык коомдордун эл аралык, улуттук, региондук ж. б. түрлөрү кезигет. Музыкалык коомдордун эң алгачкы түрү Италиядагы академиялар, Германиядагы музыкалык коллегиямдар болгон. Бүгүнкү күндө «Азыркы музыканын эл аралык коому», «Музыка фольклорунун эл аралык кеңеши» ж. б. бар. Көпчүлүк коомдор ЮНЕСКОнун Эл аралык музыкалык коомунун курамына кирет.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык конкурстар

Музыкалык конкурстар (лат. concursus - кагылышуу, жарышуу) - алдын ала кулактандырылган шарт, эреже боюнча музыкант - аткаруучулардын чыгармачыл жарышы.
 
Музыкалык конкурстардын азыркы түрү 19-кылымдын аягынан тартып калыптана баштаган. Алгач улуттук алкакта уюштурулган Музыкалык конкурстар кийин эл аралык мүнөзгө ээ болгон. Биринчи эл аралык Музыкалык конкурстарды орус гитарачысы Н. П. Макаров 1856-ж. Брюсселде уюштурган. Ошондон тартып эл аралык Музыкалык конкурстар ырааттуу уюштурулуп желе жатат. Бүгүнкү күндө эл аралык Музыкалык конкурстарды уюштуруу эрежелерин жөнгө салуу максатында эл аралык Музыкалык конкурстар Федерациясы уюштурулган. Ал уюм жыл сайын өзүнүн бюллетенин ж. б. басма сөз материалдарын чыгарып турат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык драматургия

Музыкалык драматургия — драмалык чыгарманын мазмунун, оюн, идеясын, эстетикасын музыкалык сахналык чыгармаларда (опера, балет, оперетта) чагылдыруунун ыкмалары, каражаттары.
 
Музыкалык драматургия негизинде драмалык чыгармага мүнөздүү закон-ченемдүүлүк жатат (мис., экспозиция, жалгаштыруу, өнүктүрүү, кульминация, жыйынтыктоо ж. б.). Бул жалпы мыйзам ченемдүүлүктөр Музыкалык драматургияда көркөм өнөрдүн ар биринде өз алдынча чагылдырылат жана ишке ашырылат. Аны чагылдыруунун формалары, ыкмалары, каражаттары дайыма өзгөрүлүп, өнүгүп-өсүп олтурат. Oпepa аспаптык музыкага мүнөздүү Музыкалык драматургия ыкмалары менен байыса, өз кезегинде оркестр да опера өнөрүнө мүнөздүү каражаттарды пайдаланган. Ушуга байланыштуу симфониялык драматургия, сонаталык драматургия ж. б. түшүнүктөр колдонулат.

 Дагы кара 
 Драматургия

 Колдонулган адабияттар 
 Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыкалык добуш

Музыкалык добуш - музыкалык чыгарманын эн кичине, бөлүнбөс бирдиги.
 
Музыкалык тажрыйбада пайдаланылган Музыкалык добуштун өзүнчө бийиктик, күчтүүлүк, узундук жана кооздук белгилери бар. Музыкалык добуш контроктавадан бешинчи октавага чейинки бийиктикке ээ. Андан бийик добуштар обертон, ызы-чуу катары утулат. Ар бир октава аралыгында түрдүү бийиктиктеги 12 Музыкалык добуш колдонулат.
 
Музыкалык добуш 0,015-0,02 секундадан бир нече мүнөткө чейин созулат. Оркестрде, аспаптык ансамблдерде Музыкалык добуштун кооздук касиеттеринин ашалышуусу талап кылынат. Адатта жалгыз алынган Музыкалык добуш көркөмдүк касиетке, мазмундук мааниге ээ боло албайт. Музыкалык добуштун өз алдынча биригишүүсү, айкалышуусу гана көркөмдүк, мазмундук жана таасир берүү мүмкүнчүлүгүнө ээ.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Музыка катары

Музыка катары –
 
 1. Музыкалык маданияттын улуттук жана тарыхый өзгөчөлүгү менен шартталган добуш бийиктиктеринин катыш системасы. Музыка катары түрлөрүнүн жаралышы музыкалык Ой жүгүртүүнүн өзгөрүшү менен байланышкан. Жалгыз үндүү музыка маданиятынын өнүгүшү Пифагордун Музыка катары өкүм сүрүшүнө алып келсе, көп үндүү музыканын калыптанышы таза Музыка катарынын биринчи орунга чыгышын шарттаган. Музыка көркөм өнөрүнүн андан аркы өнүгүшү бир кылка тегизделген Музыка катарын пайда кылган.
 
 2. Эталон болгон ля (а) добушунун бийиктиги.
 3. Музыкалык аспаптардын күүлөнүү түрү, түзүлүш өзгөчөлүгү.
 4. Таза ырдоонун хор менен жеке ырчынын ортосундагы айкалышуусу.
 5. Кээде тоналдуулук деген түшүнүк маанисинде.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Мугам

Мугам (азерб. мугам) -
 
 1. Азербайжан музыкасынын ладдарынын жалпы аталышы. Алар обондук түзүлүшү, добуш катары боюнча бири биринен айырмаланышат. Ал рост, шур, сегях ж. б. деп да аталат.
 2. Азербайжандардын элдик жана оозеки салттагы адистик музыкасынын негизги
жанры. Мугамдын негизги бөлүгү шобэ. Ал вокалдык-аспаптык же жалаң гана аспаптык ансамбль тарабынан толук же бөлүнүп-бөлүнүп аткарылат. Мугам драматургиясы адатта ранг (бий) жана тасниф (ыр) бөлүктөрүнүн кезектенүүсүнө таянат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Мравинский Евгений Александрович

Мравинский Евгений Александрович (1903-ж. т., Петербург) - орус дирижёру, СССР эл артисти (1954). Социсалисттик Эмгектин Баатыры (1973).
 
 1931-ж. Ленинград консерваториясынын дирижёр классын бүтүргөн.
 1932-38-ж. С. М. Киров атындагы Ленинград опера жана балет театрынын дирижёру.
 1938-жылдан Ленинград филармониясынын оркестринде башкы дирижёр. Мравинский дирижёр өнөрү боюнча мезгилинде эң ири чеберлерден болгон.
 Репертуарында Л. Бетховен, П. Чайковский, А. Бородин, Г. Берлиоз, Г. Малер ж. б. композиторлордун симфониялык чыгармалары негизги орун ээлеген. Д. Шостаковичтин кыйла чыгармаларын (анын ичинен 5, 6, 8, 9, 10-симфониялары), ошондой эле С. Прокофьев, А. Хачатуряндын жана ленинграддык бир катар композиторлордун чыгармаларын биринчи жолу элге тартуулаган.
 1936-37-ж. жана 1961-жылдан Ленинград консерваториясында мугалим.
 1963-жылдан проф. 1946-жылдан Европа жана Түн. Америка өлкөлөрүндө гастролдо болгон. Дирижёрлордун бүткүл союздук конкурсунда 1-сыйл. (1938) алган.
 СССР мамлекеттик (1946), Лениндик (1961) сыйлыгынын лауреаты.
 Ленин ордени, башка 3 орден жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар

 Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Мореска

Мореска (итал. mores.ca - мавританиялык) - бийден жана музыкалык сценадан турган балеттик оюн.
 
Мореска 16-17-кылымдарда кеңири тараган. Ошол кездеги Мореска мазмунун христиандар менен маврлардын күрөшү түзгөн.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Мордент

Мордент (лат. mordente - тиштеө, чымчуу) - музыкалык обонду кооздоочу телизтдердин бири.
 
Үч добуштун тең аткарылышын көрсөтөт. Мордент белгиси нотанын үстүнө жазылат. Мордент адатта негизги, үстүңкү же төмөнкү баскычтагы жардамчы жана негизги добуштардан турат. Мордент жалгыз жана кош болуп экиге бөлүнөт. Кош Мордент эки жолу аткарылат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка