Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Айран-Суу минералдуу суусу

Айран-Суу минералдуу суусу дарыланууга жана ичүүгө жарамдуу минералдуу суу булактары. Чүй облусунун Москва районунда, Беловодский кыштагынан 30 км түштүктө, Ак-Суу (Жарташ) минералдуу суусунан 3 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 2500 м бийиктикте. Суу жергиликтүү элге илгертен белгилүү. Алгачкы геол. маалымат 1956-ж. берилген. Суу аймагын ордовик мезгилинде пайда болгон кумдук, акиташ теги, сланец түзөт. Минералдуу суу булактары түндүк-чыгышка карай созулуп жаткан тектоникалык жаракадан булак түрүндө агып чыгат. Суу муздак (7°–10°С), тунук, жытсыз, кычкыл даамдуу, көмүр кычкыл газдуу (СО2–500 мг/л). Аз минералдашкан (0,4–0,6 г/л), курамы гидрокарбонат-сульфат-кальций-магнийлүү. Булактын чыгымы 1 л/сек. Микрокомпоненттерден Ак-Суу минералдуу суусуна караганда молибден эки эсе көп (0,011 мг/л), фтор 0,35 мг/л. Сууну суусун катары ичсе болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Аккөл полиметалл кени

Аккөл полиметалл кени Нарын облусунун Жумгал районундагы Аккөл кыштагынан түштүк тарапта, Кабак тоосунун түндүк капталындагы Аккөл суусунун баш жагында. Кен жергиликтүү элге илгертен белгилүү. 1936–37-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы аныкталган. Кен аймагы Ортожон антиклиналынын чегинде жайгашып, ордовик мезгилинин кумдугунан, сланецтеринен, карбондун конгломераттарынан турат. Антиклиналдык түзүлүштүн борбордук бөлүгү аркылуу Аккөл тектоникалык ири жаракасы өтөт. Руда ошол жаракадан кезигет. Кен негизинен кварц, кальцит, барит, галенит, сфалерит, халькопирит минералдарынан турган ичке тарамчалар, майда уячалар жана бүртүкчөлөрдөн түзүлгөн 11 руда тилкесинен турат. Алардын узундугу 10–120 м, калыңдыгы 1 мге чейин. Руда герцин металлогениялык доорунда гидротерм жолу менен пайда болгон. Кенден 1950–60-ж. коргошун казып алынып, киреше бербегендиктен токтотулган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Акөлөң сиенит кени

Акөлөң сиенит кени Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Балыкчы шаарынан 18 км түштүктө, Акөлөң кыштагынан 4 км түштүк–батыш тарапта, Оттук тоосунун түштүк этегинде, деңиз деңгээлинен 1720–1860 м бийиктикте. 1974–75-жылдары Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кен аймагы Таш-Көмүр мезгилинин аягы–пермь мезгилинде пайда болгон сиенит тоотектеринен түзүлгөн. Кен ири кристаллдуу сиенит штогунан турат. Штоктун узундугу 230 м, туурасы 100–130 м. Ири кристаллдуу сиенит боз, көгүлтүр жана бозомук кызгылт түстө болуп, анортоклаз, биотит, роговой обманка ж. б. минералдардан түзүлгөн. Алардын эң коозу жана кубулжуп көрүнгөнү – анортоклаз. Ал башка кристаллдарга караганда бир нече эсе чоңураак келип, сиениттин порфир сымал негизги структурасын түзөт. Мында ири кристаллдар 15–60%. Алардын узундугу 30 см, туурасы 8 смге жетип, жылмаланган таштын бетин караганда кубулжуп, эң кооздугу менен асылдуулугун арттырат. Блоктордун чыгышы 64,7% түзөт. Калыңдыгы 40 мм болгон даяр такталардын чыгышы–9,9 м2/м3. Узундугу 1–2 мге жеткен бышык жана жакшы жылмаланган такталар алынат. Кендин запасы А категориясы боюнча 356,6 миң м3, В – 595,1 миң м3, С1–390,9 миң м3. Алар менен имараттардын ички жана сырткы дубал беттерин каптап кооздосо болот. Ал эми кубулуп турма кооз кристаллдар майда асем буюмдарды жасоого жарактуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Аксай көмүр кени

Аксай көмүр кени Нарын облусунун Ак-Талаа районунда, Аксай суусунун башатында, Жамандаван тоосунун түндүк этегинде. Кен жөнүндөгү алгачкы маалымат 1936–39-ж. Н. М. Синицын тарабынан берилген. 1952-ж. издөө иштери, 1955–56-жылдары көмүр казып алуу үчүн 60 м тереңдикке чейин штольня өтүлүп, 1957–59-жылдары издөө-баалоо, чалгындоо иштери жүргүзүлгөн (Н. К. Гильмитдинова). Көмүрлүү юра катмарында негизги кабат жана бир нече кабатчалар бөлүнгөн. Негизги кабатынын калыңдыгы өтө өзгөрүлмөлүү жана кендин ар түрдүү бөлүгүндө ар кандай. Анын калыңдыгы 0,05 мден 6,90 мге чейин өзгөрөт. Көмүрдүн сапаты технологиялык касиети, петрографиялык курамы изилденбегендигинен кайсы маркага тийиштүү экендиги белгисиз. Көмүр айрым көрсөткүчтөрү боюнча Таш-Көмүр, башка көрсөткүчтөрү боюнча күрөң көмүр метаморфизм стадиясына таандык. Орточо күлдүүлүгү 11,0%, орточо күйүү жылуулугу 28,24 М Дж/кг (6746 ккал/кг). Эсептелген запасы (В+С1+С2 категориясы боюнча) 183 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Аксай сымап кени

Аксай сымап кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Үч-Коргон кыштагынан 8 км, Кызыл-Кыя шаарынан 15 км түштүк-батышта, Алыш тоосунун түндүгүндө, деңиз деңгээлинен 1200–1500 м бийиктикте. 1962–92-ж. мезгил–мезгили менен издөө жана чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы карбондун карбонат-терриген тектеринен түзүлгөн. Жалгыз минералдуу (киноварь) сымап рудасы акиташ жана аны жаап турган терриген тектеринин кошулган жериндеги жаспероиддер жана акиташ-жаспероид брекчиялар тулкуларына топтолгон. Брекчияланган зоналардын калыңдыгы 1-1,20 м. Рудадагы сымаптын орточо өлчөмү 0,24%. Руданын С2 категориясы боюнча запасы 92,5 миң т, андагы сымаптын запасы 222,2 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Аксай акиташ жана чопо кени

Аксай акиташ жана чопо кени Ош облусунун Ноокат районунда, Кызыл-Кыя шаарынан 15 км түштүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 1700–2300 м бийиктикте. 1974–79-ж. Түштүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кен эки участоктон турат. Цементтин карбонаттык түзүүчүсү – акиташ тектери кендин түндүгүндө, Аксай суусунун оң жагында, Боорду тоосунда жердин үстүнө чыгып жатат. Цементтин чополуу түзүүчүсү – кумтопурак кендин түштүгүндө Аксай суусунун сол куймалары Суукбулак, Суубулак, Дангы сайларынын баш жагында жайгашкан. Акиташ тектеринин жалпы калыңдыгы 450 м. Кумтопурактын калыңдыгы 72 мге чейин. Акиташтын химиялык түзүлүшү туруктуу. Технологиялык изилдөөлөрдүн негизинде кендин акиташ жана кумтопурак тектери “400”, “500” маркадагы портланд-цемент алууга жарамдуу экендиги аныкталган. Акиташтын запасы А категориясы боюнча –31172 миң т, В–57086 миң т, С1–130091 миң т, А+В+ С1 –218349 миң т, С2 –160958 миң т. Ачуу коэффициенти 0,5 м3/т. Кумтопурактын запасы – А–6824 миң т, В–15068 миң т, С1–11760 миң т. А+В+ С1 –33652 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Ак-Суу минералдуу суусу

Ак-Суу минералдуу суусу дарыланууга жарамдуу ысык булактар. Ысык-Көл обл-усундагы Ак-Суу кыштагынан 4 – 5 км түштүк тарапта, Тескей Ала-Тоонун түндүк этегиндеги Ак-Суу өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 1950–2500 м бийиктикте. Андан 8–10 км түштүк тарапта өрөөндүн баш жагында Алтынарашан минералдуу суусу чыгат. Курамы жана дарылык касиети боюнча бул эки булак бири биринен көп айырмаланбайт. Суу илгертеден белгилүү. Суу палеозой заманынын башында пайда болгон гранит-порфирлердеги майда жаракалар аркылуу жер бетине агып чыгат. Суу ысык (57 – 60°), тунук, аз минералдашкан (0,3 – 0,4 г/л), курамы сульфат-хлорид-натрийлүү. Радиоактивдүүлүгү төмөн (радондун концентрациясы Махе бирдигинде 0,4 – 5,6). Суудан азот газы (95 – 99%) бөлүнүп турат. Суунун чыгымы 18 г/сек (1961). Суу менен муун, сөөк, жарат, нерв ооруларын дарылоого болот. Алтынарашанда балдардын шал оорусунун калдыгын дарылоочу санаторий иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Ак-Суу (жарташ) минералдуу суусу

Ак-Суу (жарташ) минералдуу суусу дарыланалууга жана ичүүгө жарамдуу суу булактары.Чүй облусунун Жайыл районунда, Жарташ суусунун куйган жеринен 7 км жогору, Бишкек шаарынан 100 км түштүк-батышта жайгашкан. 1960-ж. геол. изилдөө жүргүзүлүп, дарылык касиети аныкталган. Булактары ордовик мезгилинде пайда болгон кара түстүү сланец катмарларын аралап, тектоникалык жаракалар аркылуу жер үстүнө чыгат. Суу муздак (7 - 14°С), тунук, чала кычкыл (рН 5,5–5,9) келип, курамы гидрокарбонаттуу жана кальций-магнийлүү. Суунун негизги дарылык фактору-натрий жана магний туздарын түзгөн гидрокарбонат иону. Анын суудагы өлчөмү 0,8–1,5 г/л. Суу ашказан, боор, өт, ичеги-карын ооруларына даба болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Ак-Суу чопо кени

Ак-Суу чопо кени Чүй өрөөнүндө , Сокулук районунда, Ак-Суу т. ж. бекетинен 1 км түштүк-батышта, Ак-Суу сайынын кашат тектеринде. 1957-ж. табылган. 1959–60-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагында антропоген мезгилинин борпоң чөкмө тектери жайгашкан. Чопо күрөң, кызгылт күрөң түстө, майда күлботодон турат. Кумдуу шагылдын үстүндө жайгашып, калыңдыгы 1,6–8,5 мге чейин. Арасында карбонат тарамчалары, бүртүкчөлөрү бар. Айрым жеринде калыңдыгы 0,1–0,7 мге чейинки кумайлуу чопо, кумдук жана шагылдар учурайт. Гранулометриялык курамы: 0,005–0,05 мм – 76,92%, 0,05–0,5 мм – 21,54%, 0,5–2,0 мм – 0,98%, 2,0 ммден жогоркусу 0,49%ке чейин. Баланстык запасы 418500 м3. Чоподон Ак-Суу кирпич заводунда «100», «150» маркадагы кирпич жана черепица жасалат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Акташ акиташ теги кени

Акташ акиташ теги кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Алай кырка тоосунун түндүк этегинде. 1968-ж. ачылган. Кен аймагын силур мезгилинин чөкмө тоо тектери түзөт. Акиташ теги сланец тектеринин арасында жайгашкан. Узундугу 3,5 км, калыңдыгы 80 мдей. Ак, кара түстө. Суукка чыдамдуу, жүк көтөрүмдүүлүгү жана кысууга жөндөмдүүлүгү жогору. Запасы 1 млн м3. Дубалды каптап кооздоого жарамдуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Акташ доломиттешкен акиташ теги кени

Акташ доломиттешкен акиташ теги кени Нарын облусунун Кочкор районунда, Сарыбулак кыштагынан 56 км чыгышта. Балыкчы т. ж. бекетинен кенге чейинки аралык 154 км. 1948-ж. табылып, 1980–81-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Пайдалуу ак доломиттүү мрамор жогорку протерозой заманында пайда болгон. Мрамор чыгыштан батышка 400 мге созулуп жатат, туурасы 300 м. Мрамор майдаланган түрдө декаративдик оор бетондо жана курулуш иштеринде колдонулат. Баланстагы запасы А+В+С1 категориясы боюнча 2994 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Актерек 2 кум-шагыл кени

Актерек 2 кум-шагыл кени Ош облусунун Кара-Суу р-нуда, Ош шаарынан 10 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 1170–1350 м бийиктикте. 1984-ж. чалгындалган. Кен неоген-төмөнкү төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон борпоң кум-шагыл чөгүндүлөрүнөн турат. Кум-шагылдын калыңдыгы 68 мден 90 мге чейин өзгөрөт. Кесек кошумча 18% койташтан, 50% жумуруланган таштан, 26,5% кум, 0,14 ммден майдасы 5,14%. Кум-шагылды бетон даярдоого жана жол курулушунда пайдаланууга болот. Запасы В-6236 миң м3, С1-6559 миң м3,В+С1-12795 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Актүз сейрек металлдар кени

Актүз сейрек металлдар кени Чүй облусунун Кемин районунда, Актүз кыштагынын жанында, Кемин т. ж. бекетинен 48 км түндүк-чыгышта, Кичи Кемин суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 2260-2600 м бийиктикте. 1942-51-жылдары чалгындалып, запасы эсептелген. Кен аймагы пермдин гранофирлери менен жирелген, рифей мезгилинин жашыл түстөгү амфибол сланецтеринен, парагнейстерден түзүлгөн. Руда тулкулары контакт-метасоматикалык-гидротермалдык өзгөрүүгө дуушарланган амфибол сланецтеринде жайгашкан. Сейрек учуроочу металлдардын жана торийдин минералдашуусу кварцталган, хлориттелген, серициттелген роговик жана гранофирлер менен байланышкан. Негизги минералдары: галенит, сфалерит, пирит, сейрек учуроочу минералдары-вюртцит, марматит, халькозин, ковелин, борнит. Пайдалуу компоненттердин орточо өлчөмү: ниобий – 0,012%, тантал–0,002%. Сейрек учуроочу металлдардын болжолдуу ресурсу – 12800 т. Кен казып алынып бүткөн.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Аламүдүн кум-шагыл кени

Аламүдүн кум-шагыл кени Чүй облусунун Аламүдүн районунда, Фрунзе т. ж. бекетинен 5 км, Аламүдүн суусунун боюнда. 1933-ж. табылган. 1954-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагында антропоген мезгилинин чөкмө тектери жайгашкан. Кен Аламүдүн суусун бойлой жайгашып, аллювий чөгүндүсүнөн пайда болгон. Калыңдыгы 5–5,5 м. Гранулометриялык курамы: 5 мм – 16,8%, 5-8 мм – 48,1%, андан кесеги 75,1%. Көлөмдүк салмагы 2,34, майдалануу коэффициенти 1,22. Шагыл таштардан «350» маркасындагы бетонду даярдаса болот. Кумду арасындагы чоподон арылтып жуугандан кийин пайдаланууга сунуш кылынат. Запасы «А» категориясы боюнча 1889 миң м3. Кен казылып алынууда.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Аламүдүн минералдуу суусу

Аламүдүн минералдуу суусу дарыланууга жарамдуу ысык булактар. Бишкек шаарынан 30 км. түштүк тарапта, Аламүдүн суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1700 м бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталындагы минералдуу суулары чыгуучу зоонада жатат. Палеозой заманынан башталышында пайда болгон граниттердин арасындагы тектоникалык жарака аркылуу жер бетине булак түрүндө чыгат. Дебити 5–7 л/сек. Суу өзүнүн химиялык курамы, физикалык касиети боюнча аз минералдашкан (0,4–0,8 г/л), азоттуу (98%), гидрокарбонат-сульфат кальций-натрийлүү терм сууларына кирет. Суунун температурасы 20°–30°, түссүз, жытсыз жана даамсыз, курамында бир аз барий, стронций, марганец, молибден, висмут, вольфрам, жез бар. Суунун дарылык касиеттеринин бири анын курамында кремний кислотасынын (30–50 мг/л) болушунда. Муун, ашказан, нерв, гинекология ооруларына пайдаланууга болот. 1997-жылдан баштап суу бөтөлкөлөргө куюлуп сатылууда.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Алаудин эгирин-диопсид кени

Алаудин эгирин-диопсид кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Айдаркен шаарчасынан 15 км аралыкта. 1982-ж. табылган. Алаудин сайынын башатында мореналык катмардын арасында пироксениттин жумуру жана келки таштарында туура кесилиш өлчөмү 2–12 ммден 30 мге чейин болгон тунук ачык жашыл түстөгү эгирин-диопсиддин уя сымал топтолуштары кездешет. Эгирин-диопсид зергердик ишке чийки зат катары колдонулушу мүмкүн. Запасы эсептелбеген.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Алдыжар (алдыяр) көмүр кени

Алдыжар (алдыяр) көмүр кени Ош облусунун Өзгөн, Кара-Кулжа жана Алай р-нун чегараларында, Алай кырка тоосунун түндүк тарабында. Кара-Суу т. ж. бекетинен 85 км түштүк-чыгыш тарапта. Биринчи маалымат 1934-ж. Куршаб жана Гүлчө көмүр казган артелдерден алынган. 1953–54-ж. издөө, 1974–75-ж. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Көмүр юра мезгилинде пайда болгон чөкмөлөр менен байланышкан. Бардыгы 4 кабат. Алардын ичинен биринчи (астынкы) кабат өндүрүштүк мааниге ээ. Анын калыңдыгы 0,1 мден 7,65 мге чейин өзгөрөт. Көмүрдүн орточо күлдүүлүгү 24%. Көмүр Таш-Көмүрдүн узун жалындуу (Д) маркасына кирет. Күйүүнүн орточо жылуулугу 32,1 МДж/кгды түзөт. Көмүр кабаттарынын жердин үстүнө чыккан айрым жерлеринде көмүрдү ачык жол менен казып алууга болот. Жалпы геол. запасы 45 млн m. 1974–75-жылдары жүргүзүлгөн чалгындоо ишинин негизинде 1992-ж. кичи ишкана үчүн Ирису участогунда жер үстүнөн ачык казып алуу үчүн көмүрдүн 318 миң m запасы бекитилген.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Алдаяр көмүр кени

Алдаяр көмүр кени Ош облусунун Алай районунда, Куршаб суусунун алабында. 1977-ж. кенге алгачкы геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кендин аймагын калыңдыгы 420 мге чейинки юра мезгилинин чөкмө тектери түзөт. Мында көмүрдүн төрт катмары табылган. Экөө ачык карьерден казып алууга жарамдуу. Астыңкы көмүр катмарынын калыңдыгы 14 мге чейин. Көмүр катмарлары жалпысынан брахиантиклиналды түзүп, анын жантаюу бурчу 15–20°. Түндүк жана чыгыш канаттарында жер бетине чыгып жатат. Орточо күлдүүлүгү 18%. Күйгөндө 17,48 МДж/кг жылуулук берет. Көмүрдүн ири запасы бар деп эсептелет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Ат-Жайлоо калай кени

Ат-Жайлоо калай кени - Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Эңилчек кыштагынын түштүк-чыгыш тарабында, Эңилчек жана Кайыңды өрөөндөрүнүн аралыгында. 1961-ж. табылган. Кен аймагын силур мезгилинин башталышында пайда болгон акиташ, сланец тектери жана аларды жиреп чыккан пермдин интрузия тектери түзөт. Чөкмө тектер метаморфизмделген мрамор менен роговикке айланган.

Руда негизинен интрузиянын экзо- жана эндоконтактыларындагы карбонаттуу тоотектерде топтолгон. Ал граниттин апофизин бойлой тарам, уя, линза түрүндө жатат. Айрым тарамдардын узундугу 40–140 м, калыңдыгы 1,8–3,8 м. Минералдык курамы боюнча кварц-турмалиндүү, молибдендүү, касситерит-сейрек металлдуу, касситерит-вольфрамиттүү. Кенде 60тай минерал кездешип, алардын негизгиси: касситерит, вольфрамит, халькопирит ж. б. Рудадагы калайдын орточо өлчөмү 0,5–1,5%. Андан башка флюорит – 52,5%, күмүш – 18,5 г/т, висмут – 0,026% кездешет. Руданын эсептелген запасы С2 категориясы боюнча 974,5 миң т, калай металлыныкы 113 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Баке мрамор кени

Баке мрамор кени Нарын облусунун Кочкор районунда, Кочкор кыштагынан 14 км түндүктө, Чүй дарыясынын оң өйүзүндө, Карагоо тоосунун түндүк-батыш капталында. Кен 1928-ж. табылып, 1957-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Мрамор катмары Таш-Көмүр мезгилинде пайда болгон чөкмө тектердин арасында түндүк-чыгышка карай созулуп жатат. Калыңдыгы 23–5 0 м, узундугу 500–800 м. Өңү ак, боз, жол-жол темгилдүү. Майда кристаллдуу, өтө жаракалуу, монолиттердин өлчөмү 0,006–0,01 м3. Жакшы сайкалданат. Мрамор күкүм түрүндө колдонулат. Жалпы запасы С1 жана С2 категориялары боюнча 3987 миң.Дубалдарды каптоого, белек буюм жасоого жарактуу
 Колдонулган адабияттар 
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. /Башкы редактор Асанов Ү. А. К 97 Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Категория:Кыргызстан
Бар-Булак минералдуу суусу

Бар-Булак минералдуу суусу — дарылык касиети бар, жер астынан бургулап чыгарылган жылуу суу. Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Балыкчы шаарынан 45 км чыгыш, Кара-Коо кыштагынан 5 км түндүк-батыш тарапта, Ысык-Көл жээгинен 600 м аралыкта, деңиз деңгээлинен 1653,53 м бийиктикте. Суу 1979-ж. бургулоо көзөнөгүнөн 1100 м тереңдиктен чыгарылган. Суу чыккан жерде антропогендин борпоң кум-топурагы, палеоген-неогендин кумдук, чопо, алевролит, палезойдун кумдук, алевролит тоотектери жатат. Минералдуу суу палеозойдун кумдук жана алевролит тоотектериндеги тектоникалык жаракаларда топтолуп, бургулоо көзөнөгүнөн агып чыгат. Суу жытсыз, тунук, саал кычкыл даамы бар, температурасы 44°С, чыгымы 2,5 л/с, минералдануусу 4,0–4,7 г/л. Химиялык курамы боюнча сульфат-хлорит-кальций-натрийлүү, газдардан азот басымдуу (88-90%), эринди түрүндө 4,2% көмүр кычкыл газы, 1,5% гелий кезигет. Микрокомпоненттерден жез, коргошун, цинк, фтор, мышьяк, молибден, никель, бром ж. б. элементтер бар. Б. м. с. дарылык касиети боюнча белгилүү «Славян», «Смирнов» минералдуу сууларына окшошуп кетет. Боор, өт жана ашказан ооруларын ичүү; нерв, муун, гинекология, тери жана тиш ооруларын сууга түшүү жолу менен дарыласа болот. Запасы В категориясы боюнча суткасына 0,216 миң м³.

 Булактар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Бозучук минералдуу суусу

Бозучук минералдуу суусу дарыланууга жарамдуу ысык суу булактары. Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Каракол шаарынан 30 км чыгыш тарапта, Тескей Ала-Тоонун түндүк капталындагы Бозучук суусунун өрөөнүндө, деңиз деңгээлинен 2200 м бийиктикте жайгашкан. Суу жергиликтүү элге илгертеден белгилүү. Булак борбордук бөлүгү граниттерден түзүлгөн антиклинорийдин түндүк капталындагы тектоникалык жарака аркылуу жер бетине чыгат. Булактардын дебити 1,72 л/сек. Химиялык курамы, физикалык касиети боюнча аз минералдашкан (0,8 г/л), азоттуу (99%), сульфат-хлорит-натрий-кальцийлүү арашан сууларына кирет. Суунун темп-расы 28-30°С. Түссүз жана даамсыз, бир аз күкүрттүү суутек жыттанат. Курамында литий, стронций ж. б. бар. Суудагы биологиялык активдүү компоненттер: эркин түрүндөгү СО2 (7 мг/л), H2S (7 мг/л), кремний кислотасы (38 мг/л) жана радон (43,9 эман). Б. м. с. дарычылык касиети боюнча белгилүү Кулдур (Хабаров крайы) минералдуу суусуна окшош. Суу менен муун, таяныч органдарын, нерв, ашказан, тери жана гинекология ооруларын дарылоого болот. Жергиликтүү эл пайдаланат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Жел-Арык (Байбиче-Сооруу) граносиенит кени

Жел-Арык (Байбиче-Сооруу) граносиенит кени Чүй облусунун Кемин районунда, Жел-Арык т. ж. бекетинен 2,5 км түндүк-батышта жайгашкан. 1959–60 жана 1983–84-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен пермь мезгилинде пайда болгон граносиениттен түзүлүп, Чүй дарыясынын сол жээгин бойлоп созулуп, Байбичесоорусунун ири массивин түзөт. Граносиениттин арасында порфириттердин дайкасы (3–5%) жана сейрек кварц-турмалиндин майда тарамчалары кездешет. Граносиенит төмөнкүдөй физикалык-механикалык касиеттерге ээ: кургак абалда баскандагы бектигинин чеги 212,7 МПа, сууга каныккан абалдагысы 195,8 МПа, жумшаруу коэффициенти 0,97, тыгыздыгы 2,73 г/см3, жалпы тыгыздыгы 2,69 г/см3, көзөнөктүүлүгү 1,34%, суу сиңирүүсү 0,14%. Лабораториялык жана технологиялык сыноонун негизинде граносиенит оор бетонго шагыл катары пайдаланса боло тургандыгы аныкталган. Запасы А+В+С1 категориясы боюнча 18076,6 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары