Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Исакова Жумагүл

Исакова Жумагүл (1919-ж. т., Жайыл району, Ийри-Суу айылы) - элдин ырчы-аткаруучу, мектептин 7-классынан баштап элдик ырлардын чебер аткаруучусу катары айылына, районго таанылат.
 
 1937-ж. Кыргыз мамлекеттик Токтогул Сатылганов атындагы филармонияга ырчылыкка кабыл алынат.
 Залкар шайырлар менен бирге иштешип, өнөрүн өркүндөтөт.
 1939-1958-ж. Москвада өткөн кыргыз адабияты менен искусствосунун он күндүктөрүнө катышат.
 Ал элдик ырлар «Жүрөгүмдүн сырын ук», «Алыстамын», «Жүрөк сыры» деген жана Атайдын, Мусанын, Жумамүдүндүн, Эгинчиевдин ырларын өзүнчө бир мукамдуулукта, чеберчиликте аткарган.
 1966-жылдан Кыргыз мамлекеттик академиялык (азыркы Т. Абдумомунов атындагы)
драма театрында иштейт. К. Маликовдун «Бийик жердесинен» Консулдун зайыбынын, Б. Жакиевдин «Атанын тагдырынан» жеңенин ж. б. ролдорун аткарат. Филармониянын, драма театрынын артисттери менен КМШ өлкөлөрүнүн шаарларына гастролдо болгон. «Эмгектеги артыкчылык», Улуу Ата Мекендик согуштун 1941-45-жылдыгынын 40, 50, 70-жылдыктарынын жеңишке арналган медалдары, Хакас, Тува, Алтай автономиялык республикаларынын Ардак грамоталар менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Янковский Владимир Викторович

Янковский Владимир Викторович (1926-ж., Саратов ш. - 1980, Фрунзе ш.) - музыка изилдөөчү, композитор.
 
Кыргыз ССР искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1975).
1957-ж. Кыргызстанга иштөөгө келген. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында педагог, Кыргыз композиторлор союзунун секретары болгон.

Жеке ырчы, хор жана симфониялык оркестр үчүн ыр, эл аспаптар оркестр үчүн кыргыз, орус темаларына увертюра, симфониялык оркестр үчүн «Майрамдык увертюра», Т. Абдумомуновдун «Даттанууга болбойт», Б. Өмүралиевдин «Унутулгус күндөр» ж. б. спектаклдерге музыка жазган.

Музыка изилдөөчү катары Б. Алагушов менен биргелешип «Кыргыз искусствосунун тарыхы», «СССР элдеринин музыкасынын тарыхы» аттуу томдордун 3,4, 5-томдоруна Кыргыз Республикасынын музыкасы боюнча макалаларды, жергиликтүү газета-журналдарга макалаларды жазган.

«Эмгектеги артыкчылык» медалы, Кыргыз ССР Жогорку Советинин .Ардак грамотасы менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Эшпаев Токон

Эшпаев Токон (1950-ж. т., Кара-суу району) - обончу, ырчы.
 
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти Ош мамлекеттик педагогика институтунун музыкалык факультетин бүткөн.

Ош обл. маданият үйүнүн директору, ички иштер бөлүмүндө маданият боюнча орун басар, 1987-1992-ж. обл. филармониянын директору болуп иштеген.

70-жылдардан тартып ааккордеондун коштоосунда обон чыгарат, өзү аткарат.
«Эжеке», «Акма-ным», «Өзгөчөм», «Керметоо жылдыздары», «Гүлдө, Кыргызстан»,«Жаштык», «Чакырат Чаткалым»,«Ардагым», «Каалаймын өмүр көктөмүн», «Милиция доордун сакчысы»ж. б. обондору бар.
Өкмөттүк жана коомдук уюмдардын, мекемелердин сыйл. менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Эшмамбетов Асылбек

Эшмамбетов Асылбек (1915, Аламүдүн району - 1967, Фрунзе) - чебер комузчу, дастанчы.
 
 1934-36-ж.Кыргыз драма театрында,
 1937-40-ж. Кетмен-Төбө райондук театрында артист,
 1940-67-ж. Т. Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясында артист болуп иштеген.
 Э. Муратаалы, Токтогул, Атай, Карамолдо, Ыбырай ж. б. күүлөрүн чебер аткарган.
 Өзү да күү чыгарган («Жаз көркү», «Kыз кыял»), Эшмамбетовдон элдик дастандар да жазылып алынган («АкМөөр», «Карагул ботом» ж. б.).
 1958-ж. Москвада өткөн кыргыз адабияты менен искусствосунун он күндүгүнө катышкан.

Медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Эстрада

Эстрада, эстрада өнөрү (исп. estrado - такай секиче) - искусствонун драма жана ырдоо өнөрүн, музыка, бий, циркти айкалыштыра пайдаланган түрү.
 
Эстрадага оюндун кыскалыгы, көркөм каражаттардын тактыгы мүнөздүү.
Эстрада эл чыгармачылыгы менен тыгыз байланыштуу. Батыш Европада жонглёрлордун, Россияда скомо-рохтордун, Орто Азияда маскарапоздордун өнөрү ага негиз болгон.

Сатиралык Эстраданын элементтери элдик салтанат, оюн-зоок, той тамашада кездешкен.

Эстрада 19-кылымдын ортосунда Францияда профессионал өнөр катары калыптанган. Россияда Эстрада 19-кылымдын 2-жарымында тараган. Ал совет доорунда айрыкча өнүккөн. Советтик Sı-ra тематикасы курч, сатиралык багыттагы сөзмөрлүк, конферанс жанры (Ю. Т. Тимошенко менен Е. И. Березин, Л. Б. Миров менен M. В. Новицкий ж. б), эстрадалык ырлар (К.И. Шульженко, Р. Сикора, Р. Бейбутов ж. б.) мүнөздүү болгон.
Бий жана цирк оюну да эстрадада кеңири пайдаланылат. Кыргызстанда туңгуч эстрада коллективи 1967-ж. уюшулган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Эркинбаева Офелия Шергазиевна

Эркинбаева Офелия Шергазиевна (1937 -ж. т., Фрунзе ш.) - режиссёр-коюучу. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек синирген ишмер(2003).
 
Ленинграддагы А. Я. Ваганова атындагы хореографиялык окуу жайында окуган.
Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрында балет артисти болуп иштеген.

Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында окуган.
1962-ж. Москвадан A. В. Луначарский атындагы ГИТИСтин актердук факультетин бүтүргөн.

Нарын музыкалык драма театрында артист болуп иштеген.

1970-ж. экинчи жолу ГИТИСте окуп,режиссерлук факультетин бүтүргөн.
Кыргыз мамлекеттик академиялык драматеатрында алгач актриса, кийин режиссер-коюучу болуп иштеген.

Кыргыз, орус, башкыр, тува, Ысыккөл, Нарын драма театрларына баш-аягы 60тан ашык кыргыз, орус жана дүйнөлүк драматургдардын пьесаларын койгон.

К. Эшмамбетовдун «Эгизбала», Т. Абдумомуновдун «Малика»,Гоголдун «Женитьба», У. Шекспирдин «Король Лир», К. Чапектин«Эне» , "Ак жол" Мырзабек Тойбаева, ж. б. спектаклдерди, «Бактылуу балалык», «Дарика Жалгасынова» аттуу телефильмдерди койгон.
 
Бир эле мезгилде Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда, кыргыз, орус ака-демиялык театрлардын алдындагы студияларда актердук устаттык боюнча сабак берет. Өзү да пьеса жазат.

2002-жылдан келишимдик негизде Кыргыз улуттук А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрында режиссер-коюучу болуп эмгектенет. Рахманиновдун «Алеко», Гунонун «Фауст» операсын койду. М. Рыскулов атындагы сыйл. лауреаты, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун грамотасы менен сыйланган.
 
Эралиева Каныкей (1956-ж, т., Акталаа району) - композитор, обончу-аткаруучу. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти. (1988).
 
1976-ж. М. Күрөңкеев атындагы музыкалык -хореографиялык окуу жайың (баян классында) бүткөн.

4 класста окуп жүргөндө эле «Туулган жер», «Бөбөктөр» деген обондорду чыгарып, ырдаган.

Анын «Сезимдеги издер», «Алатоо», «Апалар», «Аппак тоолор», «Бала жыты», «Айлуу түн», «Акыркы коңгуроо», «Ак чөлмөк», «Бал кымыз», балдар үчүн жазган «Бөбөктөр», «Жаңы жыл жылмаят», «Күлүп кой», «Биздин бакча» ж. б. обондору элге кеңири тараган.

Анын жүздөй романс, обондору, 4 бөлүмдөн турган симфониялык оркестр үчүн сюитасы, чоң хор жана оркестр үчүн кантатасы, фортепьяно үчүн сонатасы, пьеасалары жана скрипка-виолончель, фортепьяно үчүн вариациялары (баш-аягы 350чыгарма) белгилүү.

«Каныкей Эралиева ырдайт» деген 4 топтомдон турган грампластинка чыгарылган. 1986-ж. «Айыл кечи» аттуу обондуу ыр жыйнагы (А. Бөдөшов менен бирдикте),

2003-ж. «Коңур күз» деген жыйнагы жарык көргөн.
Бир нече республикалык кароолордун, фестивалдардын лауреаты.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Эпиталама

Эпиталама (грек. epi - алдында,thalamios - жубайлар орду) - Байыркы Грецияда үйлөнүү тоюнда ырдалган ыр.
 
Аны аялдар, эркектер хору жубайлар жатуучу орун жанында ырдашкан. Азыркы Эпиталама сүйүү гимни катары мүнөздөлөт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Электр-музыкалык аспаптар

Электр-музыкалык аспаптар - добушу электр күчүнүн жардамы менен жаралган музыкалык аспаптар тобу.
 
Алар адаптердик жана электрондук болуп эки түргө бөлүнөт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Элтаев Серек

Элтаев Серек (1862, Талас району -1946, ошол эле жер) - комузчу.
 
 Залкар шайырлар Айдараалы, Шеркул,Жантакбайдан таалим алгаң.
 Токтогулдун шакирти болгон.
 1937-38-ж.Фрунзеде өткөн экинчи, үчүнчү республикалык эл чыгармачылыгынын олимпиадасынын лауреаты,
 1939-ж. Москвада өткөн кыргыз адабияты менен искусствосунун он күндүгүнүн катышуучусу.
 Токтогулдун татаал кайрыктардагы, аткарууга оор, кол ойнотуп чертилген «Чайкама», «Миң кыял», «Аккуу», Айдараалынын «Көйрөң күү», элдик «Шүдүңкүт менен Желмаян»,«Буудан көк», «Үч коо», «Таластын сары барпысы» ж. б. Ондогон күүлөрдү аткарган.
 Серектен Атай, Эркесары, Акмурут, Касымаалы,Абдыракман ж. б. комузчулар таалим тарбия алышкан.
 Москвада өткөн(1939) он күндүктө «Эмгектеги артыкчылык» медалы менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
 Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Элдик музыка

Элдик музыка, музыкалык фольклор - элдик вокалдык, аспаптык, вокалдык-аспаптык жана бий көркөм өнөрү.
 
Элдик музыка элдик көркөм өнөрдүн оозеки түрдө жашаган жана муундан муунга калтырылуучу руханий дүйнөсүнүн ажыратылгыс бөлүгү. Элдик музыканын туруктуу салттуулугу анын эң негизги аныктоочу белгиси. Элдик музыка элдик үрп-адатты, ырым-жырымды, эмгек кыймылдарын коштоосу жана аны менен тыгыз биримдиги аркылуу мүнөздөлөт. Коомдун адистиктерге бөлүнүү учурунда Элдик музыканы аткаруучулар да түрдүү кесиптерге(мис., акын, бахшы, гусляр, кобзарь, комузчу ж. б.) бөлүнүп чыгышкан.
 
Элдик музыка маданиятын негизинен экиге бөлүүгө болот. Алар көп үндүүлүктү колдонгон (мис., орус, грузин) жана жалгыз обондун негизинде өнүккөн(мис., кыргыз, өзбек маданияттары).

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Эл чыгармачылыгы

Эл чыгармачылыгы, эл өнөрү - эмгекчи элдин көркөм чыгармачылык ишмердиги; эл жараткан жана эл арасына кеңири тараган поэзия, музыка, театр, бий, архитектура, жасалга-колдонмо өнөрү.
 
Коллективдүү көркөм чыгармачылыкта эл өзүнүн эмгегин, тиричилигин, каада-салт, диний үрп-адатын, ошондой эле жаратылышы менен турмуштагы ар кандай көрүнүштөрдү чагылдырган. Коомдук-эмгектик тажрыйбада калыптанган Эл чыгармачылыгында калктын идеалы, мүдөөсү, поэтикалык кыялы, сезимталдыгы, көңүл түйшүгү, эзүүгө каршы айбаты, адилеттик менен бакытка умтулушу, эңсөөсү камтылган. Эл массасынын эзелтен берки тажрыйбасына каныккан Эл чыгармачылыгы дүйнөнү терең көркөмдүктө өздөштүргөнү, образдардын чындыгы, чыгармачылык жалпылоонун мыктылыгы менен айырмаланат. Эл чыгармачылыгындагы бай образдар, темалар, мотивдер, формалар жеке жана коллективдүү көркөм чыгармачылыктын татаал диалект биримдигинде пайда болот. Эл жеке устаттар, чеберлер тапкан башталмаларды кылымдар бою өркүндөтүп отурат. Эл чыгармачылыгынын негизги белгиси - анын түрлөрүнүн тарамдалбай жогорку көркөм биримдикте болушу.
 
Эл чыгармачылыгынын туундулары менен тажрыйбасы укумдан тукумга өтүп келген. Эл чыгармачылыгы - дүйнөлүк көркөм маданияттын тарыхый өзөгү. Анын алгачкы принциптери, салттуу формалары, түрлөрү, ал тургай образдары байыркы тапсыз коомдо эле пайда болгон. Адамзаттын социалдык өнүгүшү, ташык коомдун калыптанышы, эмгектин бөлүнүшү менен акырындап профессионал искусство бөлүнө баштайт. Бири биринен алыс турган элдерде да Эл чыгармачылыгы тиричиликтеги жалпылыкка жана өз ара карым-катышка байланыштуу көп жагынан окшош болот.
 
Ошентсе да Эл чыгармачылыгы кылымдар бою ар элдин улуттук турмушу менен маданиятынын өзгөчөлүгүн сактап, улуттук маданияттын казыналык милдетин аткарып келген. Бул Эл чыгармачылыгынын күчүн жана дүйнөлүк искусствого тийгизген таасирин аныктады. Буга Ф. Рабле, У. Шекспир, A. С. Пушкин, Н.А. Некрасов, П. Брейгель, М. И,Глинка, М. П. Мусоргскийдин чыгармалары мисал. Элдик поэтикалык чыгармачылык - элдин көркөм сөз өнөрү, жомокчулук, чечендик, акындык өнөр, фольклор. Көркөм сөз өнөрү коллективдүү болгону менен , жеке таланттардын (мис., кыргызда Токтогул, армянда Саят-Нова) активдүү таасири жокко чыгарышбайт. Кыргыз элинде Эл чыгармачылыгынын ичинен көркөм сөз өнөрү бакшы орунда.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Элдик бий

Элдик бий - элдик театр оюнунун байыркы түрлөрүнүн бири.
 
Адегенде үрп-адат оюндарында (шри ланкалыктарда от бийи, норвегдерде шам бийи ж. б.), кийин тиричилик мүнөздө (мергенчилик, мал күзөтүү ж. б.) болот. Бий аркылуу көбүнчө жаныбарлардын кыймыл-аракети (мис., якуттар аюуну, памирдиктер бүркүттү, орустар турнаны туурашкан) берилген. Эмгек (латыштар орокчуларды, эстондор өтүкчүлөрдү, өзбектер жибекчилерди, пахтакерлерди) туурасында дабийлер пайда болгон. Элдик бийде сүйүү темасы негизги орунга өтөт (грузиндерде картули, орустарда кадриль, поляктарда мазурка ж. б.).
 
СССРде элдик бийдин өнүгүшү 1936-ж. СССР эл бийлеринин ансамблин,кийин ар бир республикаларда ыр жана бий ансамблдерин уюштуруута өбөлгө түздү.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Элдик театр

Элдик театр - элдик үрп-адат, оюн-зоок элементтери театрлаштырылып көрсөтүлгөн оозеки чыгармачылыктын бир түрү.
 
Тарыхый өнүгүш процессинде элдик театрдагы драмалык кыймыл-аракетте чыгармачылык мамиле күч алып, турмуштук көрүнүштөрдү туурап.. ойноо (мис., орустун «Пахомушка» комедия оюну ж. б.) бара бара сахналык мүнөз алган. Дүйнөлүк элдик театр актёрлор театры жана куурчак театры деп экиге бөлүнөт. Элдик театр кеңири мааниде алганда профессионал эмес, бирок бардык элде өз адистери болгон: Байыркы Римде мим, Батыш Европада шпильман, жонглёр, орустарда скоморохтор ж. б. Элдик театрдын мүнөздүү өзгөчөлүгү - кийим-кече, кыймыл-аракет шарттуу, оюндун жүрүшүндө актёрлор көрөрмандар менен түздөн түз маектешкен, кээде эл кошулуп ырдаган. Адатта, элдик театрда сахна да, жасалга да болгон эмес. Элдик театр өнөрпоздорунун көркөмдүк жана аткаруучулук өзгөчө ыгы профессионал театр ишмерлерин кызыктырып, алар тарабынан пайдаланылган (мис., У. Шекспир, Ж.Мольер, К. Гольдони, A. Н. Остро-вский ж. б.).

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Элдик архитектура,сүрөт жана жасалга

Элдик архитектура, сүрөт жана жасалга - колдонмо өнөрү - жыгач архитектурасын, турак жай, тиричилик буюмдарын, карапа, идиш-аяк, кийим-кече, кездеме, таар, оймочулук (өрмөкчүлүк) ж. б-ны камтыйт.
 
Элдик өнөрдүн бул түрү материалдык өндүрүшкө кирип, анда эстетикалык, тиричиликтик милдет, образдуу ой жүгүртүү жана техникалык ойлоп табуучулук эриш-аркак жүрөт. Эл чыгармачылыгынын жалпы элементи - байыртан тараган орнамент. Искусствонун башка түрлөрүнө караганда Эл чыгармачылыгынын көркөм стили орчундуу өзгөрүүгөанча учурабайт. Тек гана эволюция учурунда жаңы мотивдер пайда болот. Эл чыгармачылыгында жасалчу, тартылчу нерсе модель же сүрөт түрүндө жаралбастан, устаттын сезиминде турат да, анын ыкмалары шакирттерге өтөт. Чыгыш өлкөлөрүндө бардык жасалга-колдонмо өнөр терең элдик көнүмүшкө айланып, андагы өнүккөн Эл чыгармачылыгы төбөлдөрдүн өнөрүнөн анча айырмаланган эмес. Ал эми кытай,япон, иңди сыяктуу элдерде карапайым элдик сүрөт өнөрү күчтүүлүк кылган.
 
17-к. - 19-кылымдын башы - Эл чыгармачылыгы гүлдөгөн учур. Анткени анын өнүгүшүнө мурда белгисиз материал жана шайман (курал), жаңы тех. мүмкүн-чүлүктөр, эл чеберлеринин ан-сезиминин (билим) кеңейиши өбөлгө түздү.
19-кылымдын ортосунан жасалга-колдонмо өнөрү жогору бааланып, анын эстетикалык дөөлөттөрү профессионал искусствого да таасир эткен. Ошол кезде айрыкча модерн стили үстөмдүк кылган. Азыр Эл чыгармачылыгы негизинен жасалга жана сувенир мүнөздө, ошондуктан ал өнүгүп жаткан өлкөлөрдүн экономикасында маанилүү роль ойнойт. Көп өлкөлөрдө (биринчи кезекте КМШ өлкөлөрүндө) элдик өнөрдү, анын көркөмдүк өзгөчөлүгүн сактоо, кароо жана көргөзмөлөр аркылуу элдик чеберлерди сыйлоо жагы колго алынып, кесипчилик окуу жайлар кадрларды даярдоодо. Музейлерде, илим изилдөө институттарда Эл чыгармачылыгы изилденип, элдик үлгү салттар жыйналууда.

Колдонулган адабияттар
 Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.

Категория:Музыка
Ышкырык

Ышкырык - кыргыздын экибашы тең кыймылсыз тыгын менен бүтөлгөн, үн өзгөртүүчү көзөнөктөрү жок, ышкырык жылчыктуу үйлөмө музыкалык аспабы.
 
Орточо уз. 90-160 мм. Ышкырык жасоодо талдын түрлөрү пайдаланылат. Ышкырык көбүнчө балдардын, өспүрүмдөрдүн музыкалык оюнчугу катары колдонулган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Ышкырык чоор

Ышкырык чоор – кыргыздын эринге такап үйлөөчү (ышкырыкка ылайыкталган) жылчыктуу үйлөмө музыкалык аспабы.
 
Ышкырык чоор адатта чатыр гүлдүүлөр түркүмүнө кирген балтыр-кан, элик балтыркан, аюу балтыркан сыяктуу өсүмдүктөрдүн сабагынан жасалат. Орточо уз. 300-350 мм. Добуш өзгөртүүчү көзөнөктөрүнүн саны 2-3. Ышкырык чоор репертуарын добуш катарына кирген добуштардын айкалышынан жаралган «кайрыктар»түзөт.

Колдонулган адабияттар
 Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.

Категория:Музыкалык аспаптар
Ырсалиев Арстанбек

Ырсалиев Арстанбек (26. 2. 1950- ж. т., Бер-Булак айылы, Аламүдүн району, Чүй облусу) - балет артисти. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1979).
 
1969-ж. А. Я. Ваганова атындагы хореографиялык окуу жайын бүткөн.
1969-жылдан А. Малдыбаев атындагы кыргыз опера жана балет театрынын солисти.

Аткарган ролдору: Куйручук(К. Молдобасанов, Т. Окунев, «Куй-ручук»), Касым (К. Молдобасанов,«Саманчы жолу»), Спартак (А. Хачатурян, «Спартак»), Чолпонбай (Ч.Нурымов, «Өлбөстүк»), Базил (Л.Минкус, «Дон Кихот», 1971), Принц (П. Чайковский, «Ак куу көлү»),Альберт (А. Адан, «Жизель») ж. б.1962-ж. режиссёрлор М. Рошалдын «Космонавттар көчөсү» (1962), Б.Шамшиевдин «Ысыккөлдүн кызгалдактары». аттуу көркөм фильмдердеги Сардардын, Атайдын ролдорун аткарган.
 
Ырсалиев классикалык бийдин техникасын өздөштүрүү менен ар кыл мүнөздөгү образдарды психологиялык жактан терең ачып берет. Ал көптөгөн чет өлкөлөрдө гастролдо болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Категория:Музыка
Категория:Инсандар
Ырдоо

Ырдоо, вокалдык өнөр - музыкалык чыгарманы киши үнүнүн жардамы менен аткаруу; чыгарманын кейиптик, мазмундук маңызын ырдоо өнөрү менен ачып берүү.
 
Ырдоо сөздүн жардамы менен же жөн гана үн салуу менен жеке ырдоодо же хордо ишке ашырылышы мүмкүн. Адатта Ырдоо аспап менен коштолот. Ырдоо коштоосуз болушу да (а капелла) мүмкүн.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Ыргактык бөлүнүүлөр

Ыргактык бөлүнүүлөр - ноталык бирдиктердин тең үлүштөргө бөлүнүшү.
 
Алар эки жарымдык нотага барабар бүтүндөн, эки чейректик нотага барабар жарымдан жана эки сегиздикке барабар чейректиктен ж. б. турушу мүмкүн. Нотанын жанындагы чекит анын өз өлчөмүнүн жарымына дагы созулуусун көрсөтөт Кээде андагы ыргактык бөлүнүүлөр эркин бөлүнүүлөр менен алмаштырылышы мүмкүн. Мис., триоль – эки үлүшкө бөлүнүүнүн ордуна үчкө, квартоль - үч же алты үлүштүн ордуна төрткө, октоль - алгы үлүштүн ордуна сегизге бөлүнөт ж. б.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
«Шырылдаң»

«Шырылдаң» - кыргыз оозеки поэзиясындагы эмгек ырларынын бири.
 
Көчмөн мал чарбачылыгына байланыштуу келип чыккан. Анда жылкычылардын оор турмушу баяндалып, «Шырылдаң» жылкычылар ыры экендиги айтылат. Жылкычылар «Шырылдаңды» ырдап, элден азык-түлүк да жыйналышкан Ырдын бир нече варианты атчан жүрүп, үндү бийик созуп ырдоого ылайыкталган кыска кайрыктуу өзүнчө обону бар.
 
«Шырылдаң» А. Аман-баев менен Ç. Германовдун «Айдар менен Айша» операсында пайдаланылган. Композитор Ж. Малдыбаева фортепьяно үчүн «Шырылдаң темасына пьеса» жазган.

 Колдонулган адабияттар 
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Шэн

Шэн, шен - кытайдын орган түспөл үйлөмө музыкалык аспабы.
 
Кесе сымал дишке түрдүү узундуктагы 17 бамбук түтүкчөлөр орнотулат. Добуш алуу үчүн идиштин каптал жагына мүштөк орнотулат. Шэнден бөлөк-бөлөк добуштардан тышкары кварта, квинталык үндөштүктөрдү да алууга болот. Өлчөмдөрү түрдүү (400-800тт). Аспаптар тобунда гана жекече ойнолуучу Шэн биздин эрага чейинки11-12-кылымдан бери белгилүү.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка