Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Вильнер, Меир

Вильнер, Меир (23. 10. 1918-ж. т.) — [[Израиль] - 5 июнь 2003, Тель-Авив, Израиль)] коммунисттик жанa жумушчу кыймылынын жетекчиси. 

Билими боюнча тарыхчы. 1938-ж. Палестинага барып, Палестина коммунисттпк партиясынын (ПКП) катарына еткен (1940). 1943—48-ж. ПКП БКнын Саясий бюросунун мүчөсү жанa секретары,
1948— 65-ж. Израиль компартиясынын (ИКП) Саясий бюросунун мүчөсү жана секретары. 1965—69-ж. ИКПнин Сая­сий бюросунун секретары, 1969-жылдан ИКП БКнын Ген. секретары.
1949 -жылдан киесетке (парламентке) депутат. Коммунисттик жанa жумушчу кыймылы, араб-израиль мамилелери боюнча эмгектердин автору.
вильно конфликти (1920—зэ) - Вильно ш. (азыркы Вильнюс) жана Вильно обл. үчүн Польша менен Литванын чыр-чатагы. 1920-ж. 12-июлдагы совет-литва договору б-ча Вильно жана ага тутумдаш область Литванын сос­тавила кирген. 
Польша өкмөтү да Литванын Вильного укуктуулугун 1920-ж. 7-октябрдагы польша-литва договорунда ырастаган. Бирок 1920-ж. 9-октябрда Польша аскерлери Вильнону басып алган. Батыш державалары бул аннексияны закондоштуруу максатын кездоген. Англия, Италия, Япония элчилеринин Париждеги конф-ясында (1923, 15-март) Вильно областын Полыпанын карамагында калтырууга чечим кылынган. Литва бул чечимди четке каккан. Совет өкмөтү да өз нотасында аны тааныбастыгын билдирген. Совет өкмөтүнүн чечкиндүү аракетинен улам Литва көз карандысыздыгын сактап калган. 1938-ж. мартта Польша менен Литва өз ара дипл. мамиле түзгөн. Сов. Армия бошоткон соң 1939-ж. 10-октябрдагы до­говор боюча Вильно обл. Литвага өткөрүлүп берилген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Саясат
Винилацетат

Винилацетат, СН2 = СНОСОСН3— уксус кислотасын винил эфири, көздөн жаш чыгаруучу түссүз суюктук; кайноо t 73°. 
Сууда начар, органикалык эриткичтерде жакшы эрийт. 

Винилацетат ацетилен­ге уксус кислотасын катализатордун катышуусу менен таасир этүүдөн алынат. Винилдин башка бпрнкмелери менен полимерленин жана сополимерленип, өнөр жайда кеңири пайдаланылуучу ири молекулалуу бирикмелерди пайда кы­лат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Химия
Винница облусу

Винница облусу — Украинадагы борборундагы облусу. Калкы 1,6 миллион киши (2018-ж.). 

Винница облусу 1932-жылдын 27-февралында СССР БК Украина Борбордук Комитетинин 1932-жылдын 9-февралындагы кезексиз IV сессиясынын Украинанын аймагында беш облус түзүү жөнүндөгү токтомун бекиткенден кийин түзүлгөн. Облустун борбору - Винница шаары, калкынын саны 2020-жылдын ноябрь айына карата 370 000 адамды түзөт. Днепрдин оң жээгинде Подольск тоосунун чегинде жайгашкан. 

Батышта Черновцы жана Хмельницкий, түндүгүндө Житомир, чыгышында Киев, Кировоград жана Черкассы, түштүгүндө Украинанын Одесса облусу жана Молдова Республикасы менен, анын ичинде таанылбаган Приднестровье менен чек аранын бир бөлүгү менен чектешет. 

 Калкы 
+ЖылыКалкы20161 602 16320181 575 80820211 529 123
2020-жылдын 1-январына карата облустун калкынын иш жүзүндөгү саны 1 545 416 адамды түзөт, анын ичинен шаар калкы 799 385 адам же 51,7%, айыл калкы 746 031 адам же 48,3% түзөтЧисельність наявного населення України на 1 січня 2020 року // Державна служба статистики України. Київ, 2020. Стор. 12-15..

2001-жылдын 5-декабрына карата (Украина эл каттоосу) Винница облусунун калкы 1772400 адамды түздү, анын ичинен 818900ү шаарларда, 953500ү айылдарда жашайт. 2013-жылдын 1-декабрына карата облустун калкынын иш жүзүндөгү саны 1 619 253 адамды түздү (бул 1-ноябрга салыштырмалуу 1 090 адамга аз), анын ичинде шаар калкы 815 423 адамды (50,36%), айыл калкы 803 830 адамды (49 %) түздү. 64%). Туруктуу калкынын саны 1 612 168 киши. Анын ичинде шаардыктар – 806 417 адам (50,02%), айылдыктар – 805 751 адам (49,98%). Айыл калкы Украинанын аймактарынын арасында Львов облусунан кийин эң көп. Аймакта 92 улуттун өкүлдөрү жашайт, алардын 93,5% украиндер, 3,9% орустар, 1,4% жөөттөр, 0,4% поляктар, 0,26% белорустар, 0,2% молдовандар.

 Акимий-аймактык бөлүнүшү 
Винница облусунун административдик борбору - Винница шаары.

 Райондору 
2020-жылдын 17-июлунда облустун жаңы 6 районго бөлүнүшү кабыл алынган:
+№РайонуКалкы
(миң адам)Аянты
(км²)Акимий борбору1Винница району656,76 909Винница ш.2Гайсин району243,35 681Гайсин ш.3Жмеринка району165,83 136Жмеринка ш.4Могилёв-Подольский району146,93 221Могилёв-Подольский ш.5Тульчин району157,23 856Тульчин ш.6Хмельник району188,33 701Хмельник ш.
Райондор өз кезегинде шаардык, поселкалык жана айылдык бириккен аймактык жамааттарга бөлүнөт .

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б. Категория:Украина

 Шилтемелер ‎ 
Категория:Украинанын облустары
Категория:Винница облусу
Виноградовалар

Виноградовалар - текстиль өнөр жайдагы стахановчулар кыймылынын демилгечилери. В. П. Ногин атн. фабрикада токуучу болуп иштешип, 1935-ж. февралда алгачкы ирет 16 станоктон 40 станокто иштөөгө өтүшкөн.

Ноябрда 216, ал эми 1935-ж. жазында 284 автоматты тейлөөгө жетишкен. Булардын методу өлкөнүн текстиль өнөр жайына кеңири тараган. 

Евдокия Викторовна В. [19. 7 (1. 8). 1914 —7. 9. 1962]. 1939-жылдан КПСС мү- чөсү, СССР Жог. Советинин (1-шайл.) депутаты. Ленин ордени м-н сыйлан­ган. Мария Ивановна В. [22.5 (4. 6). 1910-ж. т.] — Социалисттик Эмгектин Баатыры (1971). 1939-жылдан КПСС мүчө- сү. РСФСР Жог. Советинин (1-шайл.) депутаты. Үч Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.
Виноградовалар - текстиль өнөр жайындагы стахановчулар кыймылынын демилгечилери. В. П. Ногин атн. фабрикада токуучу болуп иштешип, 1935-ж. февралда алгачкы ирет 16 станоктон 40 станокто иштөөгө өтүшкөн.

Ноябрда 216, ал эмп 1935-ж. жазында 284 автоматты тейлөөгө жетишкен. Булардын методу өлкөнүн текстиль өнөр жайына кеңири тараган. Евдокия Викторовна В. [19. 7 (1. 8). 1914 —7. 9. 1962]. 1939-жылдан КПСС мүчөсү, СССР Жог. Советинин (1-шайл.) депутаты. Ленин ордени менен сыйлан­ган. Мария Ивановна В. [22.5 (4. 6). 1910-ж. т.] — Социалисттик Эмгектин Баатыры (1971). 1939-жылдан КПСС мүчөсү. РСФСР Жог. Советинин (1-шайл.) депутаты. Үч Ленин ордени жана ме­далдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:текстиль
Вирустуу оорулар

thumb|Эбола вирусу
Вирустуу оорулар - вирустар козгогон оорулар. Алар менен адамдар, айбанаттар, куштар, балыктар, өсүмдүктөр, бактериялар ооруйт. 

Адамдагы вирустуу ооруларга суу чечек, чечек, кы­замык, учук, сасык тумоо, полио­миелит, вирустуу гепатит жана башка оорулар кирет. 20-кылымдын 50—60-жылдары парагрипптин, катуу башталган сасык тумоонун, бронхиттин, жугуштуу аденовирус жанa жогорку дем алуу жолдорунун, көздүн эпидемиялык оору­ларынын вирустары ачылган. 

Адамдар кутуртма, шарп, мээ кабыгынын сезгениши, стоматит сыяктуу оору­ларды жаныбарлардан, ал эми орнитоз менен пситтакозду канаттуулардан жугузуп алышы мүмкүн. Вирус жугаар замат ооруга жараша организмде татаал процесстер жүрөт. Вирустуу оорулар аба, тамак-аш, сүт, суу, түрлүү бутом жанa курт-кумурска (кене, чиркей) аркылуу жугат. Алар көбүнчө оорунун белгилерине жараша дарыланат. Кээ бир вирустуу ооруларда козгогучка каршы атайын антителосу бар кан сары суусу колдонулат. Вирустуу оорулардын алдын алуу үчүн ооруган адамдарды өз убагында ооруканага жаткырып, ооруну жугузуучу негизги булактарды жоготуу зарыл. 

Вирустуу оорулардын көпчүлүгү катталып, статистикалык эсепке алынып турат. Чечек жанa вирустук сары безгек оорулары боюнча эл аралык карантин коявенциялары бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Медицина 
Категория:оорулар
Висконсин

Висконсин (англ. Wisconsin) — АКШнын түндүгүндөгү штатDepartment of State by State (англисче)U.S. Department of State In Arkansas (англисче). Административдик борбору — Мадисон шаары. 

 Дагы окуңуз 
АКШ административдик-аймактык түзүлүшү
АКШ штаттарынын тизмеси

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Штаттын расмий сайты.

Категория:АКШ
Категория:АКШ штаттары
Категория:АКШ административдик-аймактык түзүлүшү
Висмут кычкылдары

Висмут кычкылдары - висмуттун кычкылтек менен болгон бирикмелери: Bi203, Bi204, Bi2Os. Висмут тун үч кычкылы Bi203 — жаратылышта бисмит же висмут охрасы аттуу минерал түрүндө кездешет. 

Ал — оор сары күкүм, ысытканда саргыч Кызыл же күрөң түскө өтөт. Сууда эрибейт, кислоталарда туздарды пайда кылуу менен оңой эрийт. Эмаль, керамика боёкторун жасоодо колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Химия
Висмут рудалары

Висмут рудалары - составында казып жана бөлүп алууга арзырлык өлчөмдө висмут металлы бар минералдардын жыйындысы. 

Рудада вис­мут өзүнүн минералдары, о. эле баш­ка минералдардын кошундусу түрүндө кезигет. Дүйнө б-ча өндүрүлүп жаткан висмуттун 90% ке жакыны составында висмуту бар коргошун-цинк, жез, калай ж. б. рудаларынан алынат. 

Арбын өлчөмдө (1%тен жогору) висмуту бар Висмут рудаларынын кени жа­ратылышта сейрек. Руданын соста­вында кезигүүчү висмуттун минералдары: таза висмут (составындагы Bi 98,5—99%), висмутин Bi2S3 (81,30%), тетрадимит Bi2Te2S (56,3—59,3%), козалит Pb2Bi2S5 (42%), бисмит Bi203 (89,7%), бисмутит Bi,C03(0H)4 (88,5— 91,5). 

Эндоген кендери пайда болушу жагынан гранит интрузиялары менен байланыштуу болуп, постмагмалык жана гидротерм жолу менен жаралган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Минералдар
ВКП(б)деги оңчул уклон

ВКП(б)деги оңчул уклон - өлкөдө социализм бүткүл фронт боюнча чабуулга өткөн мезгилде партиянын ичинде куралган оппортун. агым. 

Бул агымдын башчылары Н. Бухарин, A. Рыков, М. Томскийлер Окт. революциясынын алдында жана Совет бийлигинин алгачкы күндөрүндө партияга, И. Ленинге карты күрөш ачкан. Бухарин 1925-ж. «байыгыла!» деген ураан менен капит. элементтерди колдогон. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Саясат
Категория:Коом
ВКП(б)нин он алтынчы конференциясы.

ВКП(б)нин он алтынчы конференциясы 1929-ж. 23—29-апрелде
Москвада өткөн. 

Ага чечүүчү добуш менен 254, кеңеш берүүчу добуш менен 679 делегат катышкан. Эл чарбасын өнүктүрүүнүн беш жылдык планы, айыл чарбасын жогорулатуу жолдору жана ор­то дыйкандарды салыктан жецилдетүү, бюрократизмге каршы күрөштүн жыйынтыгы жана жакын арадагы мил­деттери, партиянын катарын таза­лоо жана текшерүү жөнүндөгү маселелер каралган. 
Негизги маселе эл чарба­сын өнүктүрүүнүн 1-беш жылдык планы (1928—33) болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Тарых
ВКП(б)нин он жетинчи съезди (1939)

ВКП(б)нин он жетинчи съезди - 1939-ж. 10—21-мартта Москвада өткөн.

Ага партиянын 1588 852 мүчөсү м-н 888 814 мүчөлүгүнө кандидатынан чечүүчү добуш менен 1569, кеңеш берүүчү добуш менен 466 деле­гат катышкан. 
Анда ВКП(б) БКнын Борб. текшерүү комиссиясынын, Коминтерндин Аткомундагы ВКП(б)нин делегациясынын отчёттук докладдары, СССР эл чарбасын өнүктүрүүнүн үчүнчү беш жылдык планы, ВКП(б)- нин Уставына өзгөртүүлөр киргизүү, ВКП(б)нин Программасын өзгөртүү б-ча комиссия шайлоо жанa партия­нын борб. органдарын шайлоо Maceлелери талкууланган; БКнын саясий багыты менен практикалык иши жактырылып, эл аралык абалга жана СССРдин тышкы саясатына анализ жасалган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Тарых
Владимир облусу

thumb|Владимир областы.
Владимир областы - Россия федерациясынын субьекти - 1944-жылы 14-августта түзүлгөн. 

Аянты 29,0 миң км2. Калкы 1 397 168 (2016). 
Борбору — Влади­мир ш. Область Чыгыш Европанын борб. бөлүгүндөгү түздүктө жатат. 

Жеринин бети жапыз дөңсөөлүү (орт. бийикт. 200—250 м ге чейин). Дөңсөөлөр аралыгында куушураак терең өрөөндөр жатат. 

Областта аки таш те­ги, отко чыдамдуу чопо, фосфориттер, темир рудасы бар. Климаты мелүүн коитиненттик. Январдын орт. температурасы —11, —12°С, июлдуку 17— 18,5°С. Жылдык жаан-чачыны 480— 580 мм. Областтын башкы дарыялары — Ока ж-a анын сол куймасы Клязьма. Владимир областында күл жанa саз топурак басымдуу. Айрым жерлери карбонаттуу болгондуктан кыртышы бир кыйла асылдуу келип, көбүнчө айдоо аянтына айланган. Областтын аймагы токой зонасына кирет. Мырза карагай, кайың, карагай, бай терек өсөт. Дарыя бойлору шалбаалуу. Айбанаттары: багыш, каман, карышкыр, сүлөөсүн ж. б; канаттуулары — кара- кур, кереңкур, өрдөк ж. б. Калкынын көбү — орус.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Орусия
Категория:Облустар‎
Владимир-волынь княздыгы

thumb|Волынский княздыгынын гербинин азыркы реконструкциясы
Владимир-волынь княздыгы 10-кылымдын аягында волындыктардын жеринде түзүлүп, Киев Русуна кирген. Биринчи башкаруучусу — Всеволод Владимирович. 1118- ж. Владимир-волынь княздыгын В. Мономах басып алып, уулу Андрейди княздыкка олтургузат. 
1134—54-ж. И. Мстиславич князь болгон. 1154-жылдан Киевден биротоло бөлүнүп кеткен. Р. Мстиславич (1170—1205) ири феодалдарга карты күрөшүп, 1199-ж. Галиция жанa Во­лынь жерлерин бириктирген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Тарых
Владимир-суздаль княздыгы

Владимир-суздаль княздыгы - 10—13-кылымда Ока жанa Волга дарыялары аралыгындагы Түндүк-Чыгыш Рустун ири мамлекеттик бирикмеси. 

10-кылымда көчүп келген орус уруулары бул аймакты мекендеген фин-угор урууларын өзүнө сиңирет. Феодалдашуу кезинде (10—11-к.) Ростов, Суздаль, Яро­славль, Муром, Белозерск шаарлары өсүп чыгат. Аймак соода тоомунда тургандыктан орус көпөстөрү башка орус жерлери, о. эле Византия, Батыш Европа жанa Чыгыш өлкөлөрү менен соода жүргүзүп турат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Тарых
Власовчулар

Власовчулар - Сов. Ата Журттун чыккынчылары, Улуу Ата Мек. согуш мезгилинде фаш. Германия тарабына өткөн антисов. аскер курамаларынын катышуучулары. 

Волхов фронтундагы 2-сокку уруучу армиянын мурунку командачысы генерал- лейтенант А. А. Власовдун ысымынан аталган. 
Власов 1942-ж. июлда туткунга түшүп, гитлерчилерге кызмат кылган, өзүнө баш ийген бөлүктөрдөн СССРге каршы согушуучу аскер топтогон. 
1945-жылдын май айында Власовчулардын калдыктары Чехосл-янын террирториясында талкаланып, Власов жанa анын жан-жөкөрлөрү туткунга алынып, СССР Жог. сотунун Аскер коллегиясынын өкүмү боюнча 1946-ж. 1-августта өлүм жазасына тартылган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Тарых
Категория:Улуу Ата-Мекендик согуш
ВЛКСМ борбордук комитети

ВЛКСМ борбордук комитети - комсомолдун съезддер аралыгындагы жогорку жетекчи органы. 

Ал ВЛКСМ дин бүткүл союздук съездннде шайланат. ВЛКСМ БК өз ишин КПСС БК-нын жетекчилиги менен жүргүзүп, ком­сомолдун жанa жерг. комсомол уюмдарынын бүткүл жумушуна жетекчилик кылат, мамл. жанa коомдук мекемелер менен уюмдарга ВЛКСМднн атынан өкүлдүк кылат; өзүнүн борб. басма сөз органдарын жанa алардын редакцияларын бекитет; комсомолдун бюджеттик каражаттарын бөлүштүрүп, чыгымдалышын көзөмөлдөйт. 
ВЛКСМ БК өз иши жеринде комсомол уюмдарын кабардар кылып турат жана ВЛКСМдин бүткүл союздук съездине отчёт берет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория: СССР
Вокруг света

thumb|Вокруг света (1861).
Вокруг света - ай сайын чы­гуучу ил. көркөм журнал, ВЛКСМ БКнын органы (1931). «Вокруг света» петербургдук басма сөз кызматкери М. О. Вольф тарабынан 1861-ж. не­гизделген унгул эле наамдагы журналдын уландысы. 

 Бул журналды басуу 1869-ж. токтотулуп коюлган. 1880-жылдан М. Вернердин редакциясы менен кайра чыгарыла баштаган. 
 1891—1917-ж. И. Д. Сытин чыгарган. «Вокруг светанын» Окт. рев-ясына чейинки сандары демокр. мүнөздө болгон. 
 1927-ж. сов. журнал катары калыбы­на келтирилген. 
 1938-жылга чейин Ленинградда басылган, 1938-жылдан Москвада чыгат. «Вокруг светада» саякаттар, ар кайсы элдердин турмуш-тиричилиги, байыркы жанa азыркы цивилизациялар жөнүндө материал, укмуштуу окуялуу жанa фантастикалык жанрдагы чыгармалар жарыяланат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Медиа
Категория:1861-жыл
Волга автомобиль заводу (ВАЗ)

АвтоВАЗ (толук аталышы —Во́лжский автомоби́льный заво́д) — советтик жана орусиялык жеңил автомо­биль чыгаруучу. 2019 декабрьдан баштап 2020 жылдын августуна чейин АвтоВАЗ'дын "Нива" аттуу унаасы америкалык Chevrolet компаниясына сатылган.

 Түр-түгүлдөрү 
Мурдагы унаа түрлөрү

 Тарыхый моделдери 
СүрөтүТүрүЖылыСыпаттамаЖоюлууТүгүлОригиналыcenter|200px2101 "Жигули"19701988СеданУниверсалФиат 124center|200px2103 "Жигули"19721984СеданФиат 124center|200px2106 "Жигули"19762006SedanФиат 124center|200px2105 "Жигули"19802010СеданУниверсалФиат 124center|200px2107 "Жигули"19842012СеданФиат 124center|200pxСамара1984199419972013ХэчбэкСеданКупеБүктөлүүчүcenter|200px1111 Ока19882008Хэчбэкcenter|200px1102 Таврия19901997ХэчбэкЗАЗ-1102 Таврияcenter|200px11019952008СеданКупеХэчбэкcenter|200pxНадежда19982006Минивэнcenter|200pxКалина200420132018ХэчбэкСеданcenter|200pxПриора200720112018СеданКупеХэчбэкcenter|200pxXRAY20162022ЖолтандабасДачия Сандеро

Куйбышев областындагы Тольятти шаарында жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Автомобиль
Категория:1966-жыл
Волга ГЭСи

thumb|Волга ГЭСи.
Волга ГЭСи - КПССтин 22 - съезд атындагы - дүйнөдөгү ири ГЭСтердин бири. 

Волга дарыясынын төмөнкү агымында, Волгоград шаарыннын түндүгүндө. 
1951-ж. курула баштап, 1958-ж. 3 агрегаты, 1962-ж. акыркы 22-агрегаты ишке берилген.

Гидротүйүндүн составына бетон жана бетонсуз плотина, ГЭС имараты, суу деңгээлин жөндөөчү, кеме өткөрүүчү курулуш, Волга-Ахтуба каналы жана балык өткөрмө курулуштар кирет. ГЭСтин имаратына ар биринин кубаттуулугу 115 Мет (115 миң кет")' элгон 22 гидроагрегат жанa кичине зггегат (кубаттуулугу 11 Мет) орнотулган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:ГЭСтери
Категория:Орусия
Волга-Дон кеме жүрүүчү каналы

thumb|Волга-Дон кеме жүрүүчү каналы.
Волга-Дон кеме жүрүүчү каналы - В. И. Ленин атындагы Волга жана Дон дарыяларын алардын эң жакын жеринен бириктирип турган канал. 

Уз. 101 км (мунун ичинен 45 км суу сактагычтар аркылуу өтөт). Волга менен Донду байланыштырган кеме журүучү канал курууга 17-кылымдын аягында эле Петр I демилге көтөргөн. 

Эки дарыяны бириктирүүнүн бир нече долбоору кийин иштелип чыгып, бирок ишке ашкан эмес. Каналды куруу иши Улуу Ата Мек. согуштун алдында гана колго алынып, бирок согуш жылдарында токтолуп калган. 

Ал 1948—52-ж. толук курулуп, СССРдин европ. бөлүгүндөгү суу транспортунун системасына айланды. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Каналдар
Категория:Орусия‎
Волгоград облусу

thumb|Волгоград облусу.
Волгоград облусу (1961-жылга чейин Сталинград областы) Россия федерациясынын субьекти 1936-ж. 5-декабрда түзүлгөн. Аянты 114,1 миц км2. Калкы 2 545 937 (2016). 

Волгоград областы Чыгыш Европа түздүгүнүн түш.-чыгышында. Батыш тарабы дөңсөөлүү, кокту-колоттуу; чыгышы түзөң. Климаты континенттик. Кар аз түшөт, кышы суук; жайы кургак, ысык. Январдын орт. температурасы түш,- батышында — 8° С, түн.-чыгышында— 12° С. Жайында 22° С, 24° С. Жылдык жаан-чачыны 450 мм. Область аркы­луу Волга жана Дон дарыялары агып өтөт. 

Волгоградск, Цимлянск суу сактагычтары, Эльтон, Боткуль, Горько-Солёный туздуу көлдөрү бар. Территориясынын 83% талаа зонасында, түндүк- батыш бөлүгү кара, калган жеринин кыртышы кара күрөң жана күрөң топурактуу. Аянтынын 4% токой (эмен, клён ж. б.). 

Айбанаттары: карышкыр, сэры чычкан, кош аяк, түлкү, бөкөн; канаттуулары: тоодак, торгой ж. б.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Орусия
Категория:Облустар‎
Владимир Волобуев

Волобуев, Владимир Родионович (25 июль 1909, Екатеринодар — 5 ноябрь 1987, Баку). Топурак таануу боюнча советтик илимпоз. СССР ИАнын корр. мүчөсү (1968). Азербайжанн ИАнын акад. (1958). 
 
1952—57-ж. Азербайжанн ИАнын топурак таануу жана агрохимия институтунун директору, 1957— 59-ж. вице-президент. А
га В. В. Доку­чаев атн. (1958), СССР мамл. сыйл. (1967) ыйгарылган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Окумуштуулар
Вологда облусу

thumb|Вологда облусу
Вологда облусу — Россия федерациясынын субьекти1937-ж. 23-сентябрда түзүлгөн. Калкы 1 187 685 (2016). Борбору — Вологда ш.

Вологда областы Чыгыш Европа түздүгүнүн (150—200 м бийпкте) түн. бөлүгүн ээлеп жатат. Областтын батыш бөлүгүндө Онега бою, Молого-Шексинск ойдуңдары, борб. бөлүгүндө Вологда, Галич дөңсеөлөрү, чыгыш тарабында кокту-колоттуу түздүктөр жатат. 
Кли­маты мелүүн континенттик. Январдын орт. температурасы батышында —11°С, чыгышында —14°С. 
Июлдун орт. темпрасы 17—18°С. Жылдык жаан-чачын 560—580 мм. Дарыя, көлдөрү Балти­ка, Ак жанa Каспий деңиздеринин алабына тиешелүү. 
Эң ири дарыясы — Сухона.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Орусия
Волхов ГЭСи

thumb|Волхов ГЭСи.
Волхов ГЭСи В. И. Ленин атындагы, Ленинград областындандыг тунгуч ГЭС 

 1918-ж. В. И. Лениндин демилгеси менен курула баштаган. 
 Бирок гражд. согуш жана интервениянын кесепетинен куру­луш 1921-ж. гана кызыйт. 
 1926-ж. станция салтанаттуу ачылат. Алгачкы кубаттуулугу 58 Мет (58 миң кет). 
 Улуу Ата Мек. согуштун башында анын жабдуулары башка жакка көчүрүлөт. 
 1942-ж. чала калыбына келтирилип, Ладога көлүнүн астындагы кабель аркылуу курчоодогу Ленин­град шаарына Электр энергиясын берип турган. 1944-ж. октябрда станция толугу менен иштеп, кубаттуулугу 66 Мет ка чейин көбөйөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:ГЭСтери
Категория:Орусия