Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Трагикомедия

thumb|Трагедия ... Комедия.
Трагикомедия — өз ичине трагедия менен комедиянын белгилерин камтуучу драмалык чыгармалар.

 Колдонулган адабияттар 
 http://kyrgyzinfo.ru 

Категория:Театр‎
Трафарет же шаблон

Трафарет же шаблон (итал.— мурункуну кайталоо) — адабияттагы трафарет деген сөздүн мааниси мындай: кээде поэтикалык речте дайым эле колдонула берүүчү саптар, уйкаштыктар, бири-биринен такыр айырмасы жок ырлар, аңгеме, очерктер учурайт. Бул окшоштуктар, кайталоолор трафареттик же шаблондук ой жүгүртүүнүн натыйжасында келип чыгат да, бул учурда чыныгы чыгармалар жаралбастан, халтуралык чыгармалар пайда болот, мындай жазуучулар өздөрүнүн чыгармачылык жекечелигин көрсөтө албайт. 
 
 Колдонулган адабияттар 
 http://kyrgyzinfo.ru 
Категория:Адабият
Троп

Троп (гр.— айланыш) — кандайдыр бир нерсени же көрүнүштү образдуу түрдө сыпаттап көрсөтүү үчүн сөздөрдүн же сөз айкаштарынын, сүйлөмдөрдүн башкачараак мааниде колдонулушу, нерселердин, көрүнүштүн башка нерсе же көрүнүшкө өтүп кетиши. Троп маанисине жана аткарган кызматына карап, метафора, метонимия, салыштыруу, синекдоха, аллегория, гипербола, перифраза, символ жана башка болуп бөлүнөт. Троп көбүнчө тилге байланыштуу нерсе болуп, ал сөздүн колдонулуш чегин, мамилелик көп түрдүүлүгүн байытат. Ошондуктан мындай ыкма аркылуу жазуучунун тили таасирдүү жана образдуу болуп, сүрөттөлүп жаткан нерсе же көрүнүш жөнүндө аныгыраак билүүгө
мүмкүнчүлүк ачылат, тилдин стилистикалык кызматы кеңеет.

 Колдонулган адабияттар
http://kyrgyzinfo.ru 
Категория:Тил илими
Трубадурлар поэзиясы

Трубадурлар поэзиясы — XII—-ХIII кылымдарда Францияда өздөрү ыр чыгарып, музыкага салып, көпчүлүк арасында аткаруучу ырлардын лирикалык ырлары. Адегенде алардын ырлары турмушка чыгып жаткан кыздарга багышталып, сүйүүнүн улуулугун, турмуш-жашоонун сулуулугун даңазалаган, кийин динге каршы мотивдер үстөмдүк кыла баштаганда, чиркөө-тарабынан тыюу салынып турган. Трубадурлардын поэзиясынан кийин төмөнкүдөй багыттарда жашаган, кансана — сүйүү ырлары, сирвейта — саясий мүнөздөгү ырлар, альба—сүйүшкөндөрдүн таң атардагы кайырлашуу ырлары, едада — түнкү ырлар, пасторелла — чабан кыздын рыцарь менен сүйлөшүү — диалог ыры, тенсона — эки акындын сүйүү, философиялык маанидеги талаш-тартыш формасындагы ырлары, баллада — чогуу аткарыла турган оюн мүнөзүндөгү ырлар. Элдик поэзиянын духуна сугарылган трубадурлардын поэзиясы бүтүндөй Европа адабиятындагы лирикалык поэзиянын гүлдөп өсүшүнө таасирин тийгизди.
 Колдонулган адабияттар 
 http://kyrgyzinfo.ru 
Категория:Искусство жана маданият
Үйлөнүү-салт ырлары

Үйлөнүү-салт ырлары — эки жаштын баш кошуу, кызды узатуу, тосуп алуу салтына байланышкан элдик ырлар. Мисалы, кыз узатуу кезинде жөнөп бара жаткан кызга жеңеси минтип ырдаган:

Ичигим чечип кийишкен, 
Ичтейим ачып сүйлөшкөн. 
Көйнөгүм чечип кийишкен, 
Көңүлүм ачып сүйлөшкөн. 
Көйнөгүң калды иргеде, 
Көңүлүм жаман бирге эле. 
Чапаның калды иргеде, 
Санаам жаман бирге эле. (Элдик ырдан)
 

Үйлөнүү-салт ырлары лирикалык бир топ жанрды ичине камтыйт: көрүшүү ырлары, жар-жар ырлары, үйлөнүү тоюндагы “кемпир өлдү” салты менен кошо аткарылган ыр жана башкалар

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 
2004

Категория:Кыргыз Адабияты
Категория:Адабият
Филология

Филология — тил жана адабият жөнүндөгү илим. Андан тышкары ар түрдүү жазма эстеликтердин авторун, жазылуу мезгилин жана ордун, себептерин, кол жазмаларды изилдөөлөрду ж.б. өз ичине камтыйт. Филология толуп жаткан майда тармактарга бөлүнөт. Советтик филология марксттик-лениндик методологияга таянат, өткөн илимдин прогрессивдүү жактарын кабыл алат, философия, тарых, этнография, искусство таануу ж.б. илимдер менен тыгыз байланышта болот.

 Булактар 

 http://kyrgyzinfo.ru 

Категория:Тил илими
Категория:Адабият
Фольклор жыйноо

Фольклор жыйноо — элдик оозеки чыгармаларды ар кимдерден жазып алуу иши. Бул иш боюнча алгачкы тажрыйбалар XI кылымдагы Махмуд Кашгаринин «Девону лугот ит түрк» деген чыгармасынан көрүнөт. XIX кылымда орус окумуштуусу В. В. Радлов, казак элинин агартуучусу Чокан Валихановв «Манас» эпосун жазып алышкан. Советтик түзүлүштүн мезгилинде бул ишке чон, маани берилип, фольклордук чыгармаларды кол жазма түрүндө жазып алууга кызуу киришилген. Кайым Мифтаков 1916-жылдан тартып кыргыз фольклорун жыйноого киришип, бул энтузиаст тарабынан кыргыз жеринин бардык булуң-бурчтарынан «Манас» эпосу баш болгон бай фольклордун көп үлгүлөрү жыйналган, мектептерде оозеки чыгармаларды жыйноо боюнча кружоктор уюштурулган. Ы. Абдырахманов, X. Карасаев, А. В. Затаевичтер да бул иште өз салымдарын кошушту. 
Азыркы күндө да бул иш өз маанисин жогото элек, фольклордук чыгармаларды жыйноо ишине КРУИАсынын ил имий кызматкерлери, Кыргыз мамлекеттик университетинин, И. Арабаев атындагы КМПУнун, Искусство институтунун, Ысык-көл, Ош, Талас, Нарын, Баткен, Чүй университетринин студенттери катышып 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004
Категория:Кыргыз Адабияты
Категория:Адабият
Категория:Маданият
Категория:Адабият таануу

Булак: http://kyrgyzinfo.ru
Футуризм

thumb|Футуризм (1913).
Футуризм ( — келечек) — XX кылымдагы буржуазиялык искусстводогу формалисттик агымдын бир бутагы. Классикалык адабият менен искусствону четке кагып, футуристтер нормалдуу синтаксистен качып, маанисиз кыйкырык мүнөзүндөгү сөздөр жана сүйлөмдөр менен жазышкан. В. В. Маяковский, Б. Пастернак, Н. Асеевдердин да алгачкы чыгармалары мына ушул футуризмдин принциптерине ылайык жазылган. Октябрь революциясынан кийин тез эле футуризм искусство майданынан сүрүлүп ташталды.

 Колдонулган адабияттар 
 http://kyrgyzinfo.ru 

Категория:Көркөм өнөр
Цензура

thumb|right|Цензура
Цензура — мамлекеттик кызыкчылыкка ылайык басмага сунуш кылынган чыгармаларга кароо жүргүзүү темасы.

Батыш Европада цензура XV кылымда, Орусияда XVII кылымдын башында пайда болгон. Мындай кароо улам Октябрь революциясына чейин көптөгөн коомдук турмуштун ар кандай жактарын сынга алган чыгармалар цензура тарабынан чыгарылбай, өтө кыйынчылыктар менен гана элдин айрым бөлүктөрүнө жетип турган.

 Булак
Частушка

Частушка — орус фольклорунда кеңири тараган, лирикалык түргө кирүүчү төрт саптан турган ырлар. Частушкалар үч түрдүү (а—б—в—б; а—а—б—б; а—б—а—б) уйкаштыктан куралып, күнүмдүк турмуштагы окуяларды камтыйт. Алардын тематикалык чеги кеңири болуп, эмоциялуу келет, атайын обон менен ырдалат. Частушкалар лирикалык, публицистикалык, юмористтик духта болот, параллелизм кеңири колдонулат. Орус элинин частушкаларына окшош чыгармалар ошолордун обону менен азыркы күндө өздүк-көркөм чыгармачылык кружокторунда аткарылып, кыргыз тилинде да жазылып, ырдалып жүрөт.
 Колдонулган адабияттар 
 http://kyrgyzinfo.ru 
 Орус тилиндеги частушкалар тексттери
Категория:Искусство жана маданият
Шарж

thumb|Чарли Чаплин жөнүндө шарж

Шарж ( — ашыра чоңойтуу) — адамдын мүнөздүү белгилерин жана ага тиешелүү айрым көрүнуштөрдү азилге алуу менен жазылган сатиралык чакан чыгармалар. Шарж карикатурачылар тарабынан да тартылат.

 Булак 

 Тагы кара 
 Карикатура

Категория:Графика
Категория:Карикатура
Шарттуулук

Шарттуулук, турмушту чагылдыруунуп бир формасы болуп, мында реалдуу көрүнүштөр эмес, шарттуу алынган көрүнүштөр аркылуу турмуш чындыгы образдуу элестетилет. Мисалы, реалдуу Жер менен адамдын сүйлөшпөөсү белгилүү, а бирок Ч.Айтматовдун «Саманчы жолу» повестинде автор бул экөөнү сүйлөштүрөт, же болбосо Ж. Бөкөнбаевдин «Ажал менен Ар-Намыс» поэмасындагы Ажал менен Намыстын чатагы, алардын согуш майданына барышы реалдуу турмушта болушу мүмкүн эмес, а бирок автордук максаттарга ылайык алар адабиятта шарттуу ыкмада чагылдырылып жатат. Ч. Айтматов, А. Токомбаев, А. Осмонов, Ж. Бөкөнбаев, М. Алыбаев, С. Эралиев, ж.б. реалдуу шарттуулукту чыгармаларында көп пайдаланышкан.

 Шилтеме 

http://kyrgyzinfo.ru
Шедевр

Шедевр — искусствонун, адабияттын эң мыкты ийгилиги болуп саналган, өтө жогорку деңгээлге жеткире иштелген эң көрүнүктүү чыгарма. Мисалы, Л. Н. Толстойдун «Согуш жана тынчтык», М. Шолоховдун «Тынч Дон» романы, Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр» поэмасы адабияттагы шедеврлерге кирет.

Булак: Ж. Шериев, А. Муратов Кыргыз адабияты терминдердин түшүндүрмө сөздүгү
Рентгеноскопия

thumb|220px|Заманбап рентгеноскоп.
Рентгеноскопия - сөз жасоо органдарынын сүрөтүн рентген аппаратынын жардамы менен түшүрүп алуу.
Рентгеноскопия — рентген-диагностика ыкмасынын бири. 
Анда изилденүүчү объекттин элеси флюоресценциялоочу экранга түшүрүлөт. Ал экран анча жарык болбойт, ошондуктан рентген бөлмөсү караңгыланып врач-рентгенологдун көзү караңгыга көнгөндөн кийин гана рентгеноскопия жүргүзүлөт. Көкүрөк көңдөйүнүн органдары рентген нурларын ар кандай сиңиргендиктен, аба толгон өпкө экранда жарык, жүрөк, омуртка тутуму күңүрт көрүнөт. Өпкө ооруларында өпкө тканынын бузулушу анда оңой эле билинет. 
 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 Булак: http://kyrgyzinfo.ru 

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Акцентуация

Акцентуация - ( — басым) басымдын жардамы менен муундун, сөздүн, фразанын өзгөчөлөнүп (бөлүнүп) айтылышы.

 Дагы караңыздар 
 Акцентология

 Булак 
 kyrgyzinfo.ru 

en:Accentuation
Баш майлоо

Баш майлоо — Кыргыздардын эски түшүнүктөрүнө байланыштуу салты.

 Колдонулган адабияттар 
 Сагымбай Орозбак уулу. Манас эпосу. 1 т. 1978.

Категория:Манас эпосунда кезиккен сөздөрдүн түшүндүрмөсү
Ашуу

thumb
Ашуу, Бел - бул тоо кыркасынын же массивинин ийилиши. Тоо кыркаларынын арасындагы адам өтө ала турган бийиктиктер, өтмөк жолдор. Кыргыз эли тоо аралап көчүп-конуп жүргөндүктөн жердин уусун жакшы билишкен. Кайсыл тарапка кайсыл ашуу аркылуу, кайсыл мезгилде ашса боло тургандыгы дайын болгон. Ашуулар жер өзгөчөлүктөрүнө жараша, көбүн учурда, кыш мезгилинде кар басып жабылып калышат. Кээ бир бийик ашуулар жайдын бир-эки айы гана ачык болушат. Азыр ашуулар аркылуу даңгыр унаа жолдору салынган. Эң белгилүү ашуулар Төө-Ашуу (бийиктиги 3800 метр), Ала-Бел ашуусу (бийиктиги 3185 метр) Бишкек-Ош жолунда жайгашкан. Кыргызстандагы эн бийик ашуу Кызыл-Арт ашуусу.

 Кавказдын ашуулары
Жаа

thumbnail|right|300|Жаа жана жаанын огу

Жаа — кол күчү менен атылуучу байыркы курал. Ал үч бөлүктөн турат: жаа жыгач же мүйүз, тептирге жана жебе. 

Жумуру же бир жагы жалпайтылган жаа жыгачы арча, четин, сөксөөл, жаңгак сыяктуу серпилгич, катуу жыгачтан жасалат. 

Эгерде жаа жыгачы тоо теке мүйүзүнөн жасалса, ал мүйүз жаа деп аталат. Жаа жыгачтын же мүйүздүн орто жери жоонураак, эки четин көздөй ичкертилип, учтары тептирге байланганга ылайыкталып туурасынан кертмектелип жасалат. 

Жаа жыгачтын же мүйүздүн ортосунун сол жагына (бир тутам жерине) чийден жоонураак жипти, ширини оройт же сөөктөн, мүйүздөн эп кыят, ал жаа тутка деп аталат. 

Жаа тутка жаачынын колуна эптүү, чак жана токтомдуу кылып жасалат. Жаа жыгачтын эки үчүн ийе тартып, катуу байланган жип же тарамыш тептирге деп аталат. 

Ал төө жүнүнө кыл же тарамыш кошуп ийрилген бышык жоон жипти бир нече каттап чыйратылып жасалат. 

Жаанын огу – жебе. Жааны дүйнөнүн бардык элдери мезолит дооруна (б.з.ч. 12–2 кылымдар) чейин колдонушкан. Жаа жөнөкөй, татаал болуп экиге бөлүнгөн. 

Жөнөкөй жаа эч бир асеми жок жаа жыгачтан, тептиргеден гана турса, татаал жаанын жыгачынын сырт жагынан майда таралган тарамыш жыш желимделип, ички бети жука мүйүз менен капталып, эки учуна жана орто жериндеги туткасына сөөктөн эп кыйылат. 

Мүйүз жаалар алтын, күмүш, жез чөгөрүлүп, оймо-чиймелер менен асемделет. 

Жоокерчиликте, мергенчиликте жаа сол ийинге, саадагы оң далыга асылат. Жаа менен аң улоону кесип кылган адам жаачы мерген деп аталган.

 Булактар 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003
Абдырахман Кучак уулу

Абдырахман Кучак (Күчүк) уулу - элчи, Атаке баатырдын орус императору Екатерина IIге жиберген элчилериин башчысы.

Абдыракман Күчүк уулунун түпкү теги, уруусу тууралуу так маалымат жок. Чоң атасы жуңгар (калмак) хандарына кызмат кылып жүргөн кыргыздардан болгон. 

Жуңгар хандыгы талкалагандан кийин, Цинь бийлигинен баш тарткан калмактар менен бирге Эдил жээгине качып барып, орус бийлигин кабыл алган. Абдырахман орус тилин жакшы өздөшүрүп, кийин соода кылып, кербендер менен Ташкентке каттай баштаган. 

Бул учурда Орус империясы Цинь империясы менен соода жүгүртүүгө кызыкдар болгон. Пётр Iден баштап коопсуз, кыска жолдор аркылуу каттонун амалы каралып турган. Абдырахман бул мындай маселени жакшы түшүнүп, Ташкент тараптан Атаке бийдин кабарын угуп, байланыш түзгөн жана аны Орус империясы менен мамиле түзүүгө көндүргөн. 

Элчилер 1785-жылы аттанып, Омск – Петропавловск – Челябинск – Екатеринбург – Москва – Петербург жолу менен жеткен. Алар Екатерина IIге Атаке бийдин атынан үч илбирс, беш сүлөөсүн терисин, эки аргымак, бир кул жана мөөр басылган катын жеткирген. Атаке бий катында Кытайга кошуна кыргыз деген эл жашаарын, орус кербендеринин коопсуздугун камсыз кылууга жардам көрсөтө турганын билдирген. Екатерина II элчилерди бир жылдан кийин, 1786-жылы март айында кабыл алган. 

Кабыл алуу аяктагандан кийин Абдырахман Кучаков ооруп калгандыктан, Сибирь корпусунун командири Н. Г. Огарёв 1787-ж. октябрда, башында М. Агаферов турган казандык көпөс А. Нурмаматовдун кербени аркылуу орус падышасынын белеги жана жооп катын жөнөткөн. 

Падышанын жообу жеткенде, Атаке баатыр 1788-ж. жайында Абдырахмандын уулу Сатынбай башында турган экинчи элчилигин аттандырган. 

Абдырахман кайтып келе жатып, жолдон, 1789-жылы 20-июнда Орусиянын Батыш Сибирдеги Омбу шаарында сый туткун катары кармалып, дүйнөдөн кайткан. 

 Маалымат булактары 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедиясы. Бишкек. 2003

http://www.kyrgyzstantravel.info/glossary/a-r.htm 

 Адабият 
Кыргыз тарыхы энциклопедиясы.-Б.,2003

Асанканов А.А., Осмонов О.Ж. Кыргызстан тарыхы.-Б.,2003.
Чороев Т.К., Урстанбеков Б.У. Кыргызстан тарыхы. Кыскача энциклопедиялык сөздүк.-Фрунзе,1990.

Категория:1785-жыл
Категория:Инсандар
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Таажы-2012
Аза

Кайтыш болгон адамдын үй-бүлөсүнүн, бир туугандарынын, жакындарынын кайгыргандары, күйүп– бышып ыйлагандары; маркумдун жакшы сапаттарын, иштерин, мамилелерин, сөздөрүн эскерише кейип капалангандары.
 Бейиши болгон адамдын түгөйүнүн бир жылга чейин кара кийип, милдетүү түрдө ар күнү үч маал эскерип, келгендерди күтүп, үйүндө болуу салты.

 Маалымат булактары 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Кыргыз таануу
Айтматов, Төрөкул

thumb|right|200px
Айтматов Төрөкул - (1903, Олуяата уезди, Күркүрөө болушу, азыркы Кара-Буура району, Шекер айылы - 1938, Фрунзе) - саясий жана мамлекеттик ишмер. 1917-ж. орус-жергиликтүү мектебин бүтүргөн. 1920-21-ж. болуштук ревкомдун, Грозный кыштагындагы жарды-жалчылар комитетинин секретары болуп иштеген. 1924-ж. Москвадагы Чыгыш эмгекчилеринин коммунисттик университетин бүтүргөн. 1924-26-ж. ВКП (б)нын Кыргыз обкомунун агитация жана пропаганда бөлүмүнүн башчысынын орун басары жана башчысы, 1926-29-ж. Каракол-Нарын округдук комитетинин, Жалал-Абад кантондук комитетинин секретары, 1929-31-ж. Кыргыз АССРинин өнөр жай-соода эл комиссары жана Эл чарбасынын борбордук советинин председатели, 193133-ж. партиянын Араван-Буура райкомунун 1-секретары, 1934-35-ж. ВКП (б)нын Кыргыз обкомунун 2-секретары болуп иштеген. 1935-37-ж. Москвадагы Кызыл профессура институтунда окуган. Анын демилгеси менен 1926-жылдан кыргыз тилинде «Коммунист» партиялык-саясий журналы чыга баштаган. Айтматов 1927-28-ж. республиканын түштүгүндө жер-суу реформасын жүргүзүү үчүн түзүлгөн комиссияны жетектеген. 1937-ж. 1-декабрда жазыксыз камакка алынып, ага «куралдуу жол менен Совет бийлигин кулатууну жана Англиянын протекторатынын астында буржуазиялык-улутчулдук мамлекетти түзүүчү милдет кылып алган, Кыргызстанда бети ачылып, жок кылынган контрреволюциячыл-улутчул «социал-туран» партиясынын көрүнүктүү ишмери» деген күнөө коюлган жана 1938-ж. 5-ноябрда атылган. 1957-ж. акталып, партиялуулугу калыбына келтирилген. Сөөгү 1991-ж. Чоң-Таш айылындагы Ата-Бейит көрүстөнүнө ариет - аза менен коюлган. Туулуп-өскөн жери - Шекер айылындагы мектепке Айтматовдун ысмы коюлуп, эстелиги орнотулган (1992).

 Колдонулган адабият 
 Айтматова, Роза Торекуловна. Белые страницы истории: (Мои воспоминания). – Б.: ОсОО «V.R.S. Company», 2013. – 268 с. - ISBN 978-9967-27-080-0. 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Чүй облусу
Акбешим

thumb|Акбешим шаарчасы
Акбешим шаар чалдыбары – 6–12-кылымдагы шаар калдыгы. Токмок шаарынан 6 км түштүк-батыш тарапта. Түзүлүшү жагынан алгачкы орто кылымдагы Түндүк Кыргызстан үчүн мүнөздүү шаар.

Шаардын борборуна туташ жайгашкан аймакта кол өнөрчүлүк, соода, ага чейин кесипчилик кылган шаардыктардын үйлөрү болгон. Негизинен турак-жай имараттарынын калдыктары, тиричилик шаймандары, тыйындар, көркөмдөлгөн буюмдар, ошондой эле шахристандын түштүк тарабында жайгашкан 6–8-кылымга таандык эки будда храмынан архитектура, скульптура, живопись, курулуш техникасына тиешелүү бай материалдар табылган. Бул шаарды Батыш Түрк жана Түргөш кагандыктарынын байтактысы – Суйаб деп эсептешет.

 Маалымат булактары 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Кыргызстан шаарлары‎
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Археология‎
Категория:Таажы-2012
Баялиев Топчубек

Баялиев Топчубек (1929-ж.т. , Аксы району , Кашка суу айылы - 2018-ж.к.б., Бишкек шаары) - тарых илиминин доктору.
Кыргыз Республикасынын билим берууго эмгек сиңирген кызматкери (1994). 
КМУнун филология факультетинин (1951), Ташкендеги Орто Азия университетине караштуу коомдук адистерди даярдоо курсун (1953) бүткөн.
1953-55 –ж. Каракол пед.институтунун филология факультетинде тарых адистиги боюнча улук окутуучу, декан,1956-61-ж. Кыргызстан мамлекеттик басмасында корком адабият болумунун редактору, 1965 ж. КМУнун КПСС тарыхы кафедрасында улук окутуучу, доцент, проф., кафедра башчысы. 
С. Айнинин “Томаяк”, Ш. Рашидовдун “ Бороондон күчтүү” , “Женуучулор” романдарын которгон. Жалпы көлөмү 100дон ашык басма табак (а.и. 2 монография, 1 монография авторлош) ил. эмгектердин автору. Эмгектери кыргыз адабиятынын совет бийлиги орногондон кийинки онугуусундогу өзгөчөлүктөрүн изилдөөгө арналган. Элге билим берүү отличниги (1979). Медалдар менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз тарыхы энциклопедия. Бишкек - 2003ж.

Категория:Инсандар
Акинак

thumb|226x226pxАкинак (грек тил. ἀκινάκης) - кыска, түз, кош миздүү металлдан жасалган кылыч. Б. з. ч. 1-миң жылдыгынын ортосунда перс жана сак жоокерлери колдонгон.

Анын узундугу 40–60 см. Сабы колго кармоого ылайыктуу жана ага колду сактоо үчүн туурасынан жасалган жалпак калканычтар бекитилген. Сабынын учу жүрөк, жарым ай жана жаныбарлардын элеси түшүрүлгөн толтолор менен кооздолгон.

 Тарыхы 
Акинак мыкты бычак сайуучу касиетке ээ жана кесүү үчүн жетиштүү салмакка (эки килограммга чейин) ээ болгон. Дол, эреже катары, жок болчу. Жүрөк сымал кесилиштер жана туурасынан кеткен кыска блок же жарым ай түрүндө жалпак финиалдар болгон. Трензелдин белгилүү бир түрү менен бирге акинак Скиф үчилтиги деп аталган элементтердин бири болгон — Скиф маданиятына мүнөздүү объекттердин комплекси. Акинактардын жана триаданын башка компоненттеринин археологиялык табылгалары Геродот жана Диодор тарабынан тастыкталган Чыгыш Ирандын "падышалык скифтеринин" Алдыңкы Азия жана Кавказ аркылуу Түндүк Кара деңизге чейин киришин байкоого мүмкүндүк берет. Фаллуска окшош туткасынын өзгөчө формасы менен айырмаланган Ирандык акинаки болгон. Мындай акинактардын гардасы шар сымал эки дене түрүндө, ал эми туткасынын бүтүшү шар-баш болгон.

 Маалымат булактары 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Кылычтар
Категория:Скифтер
Категория:Байыркы дүйнө куралдары
Аксакал

Коомдогу уруунун же уруктун башкаруучусу, кадырман, билерман, тажрыйбалуу адам. Аксакал көптү
көргөн, көптү билген, иш менен сөзгө кадик жана уруунун ички-тышкы мамилелерин жөнгө салып турган. Патриархалдык-феодалдык мамилелер өнүккөн учурда аксакал башкаруу укугунан ажырап, айылдын кеңешчиси, калыс кишиси катары гана кызмат өтөгөн. Мындай шартта ар бир карыя адам аксакал деп аталса да, кадырбаркка жана урматтоого баары бирдей ээ боло берген эмес. Кимдин колунда мал жана байлык болсо же балдары, туугандары таасирлүү болсо, ошол адам гана айыл аксакал деп аталчу. Кийинчерээк жалаң эле карыялар эмес, мансаптуу, колунда бар кишилер да, жашына карабастан Аксакал аталып кеткен.

 Маалымат булактары 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Адам
Категория:таажы-2012
Ак сары башыл

Адамдар өз башына оор иш түшкөндө (кыйын оору, кырсык ж.б.) же сүйүнгөндө, тилек тилеп кудай жолуна аталчу мал. Алдына коюлган максат орундалса, аталган мал союлуп, түлөө өткөрүлгөн. А.с.б-га союлчу жандыктын өңү ак, боз болуп, бара-бара анын түсү ылганбай калган.

 Маалымат булактары 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Таажы-2012
Ак үйлүү

Орто кылымдардагы кыргыз дипломатиялык термини. Ак үйлүү түшүнүгү орто кылымдардагы түрк тилдеринде барымта, о.эле тектүү жерден барымтага кармалгандар дегенди туюнтат. Урууну, элди баш ийдирип кармап туруу максатында, же болбосо эки мамл-тин ортосундагы өз ара түзүлгөн келишимдин кепили катары тектүү адамдардын балдарын барымтага кармоо байыркы ж-а орто кылымдар мезгилдерине мүнөздүү көрүнүш. Бул саясий-диплома-тиялык ыкманы кытай династиялары да пайдаланышкан. Көчмөн элдерде барымтага кармалгандар (же берилгендер) хан сарайына жакын жердеги ак боз үйлөрдө сыйлуу туткун денгээлинде, терең көзөмөл алдында турушкан. А. ү-нүн экинчи мааниси түркмөндөрдө, о. эле, каршилик көчмөн өзбектерде уруунун ээлеген чегин кайтарган, үй бүлө күтө элек боз уландардын тобун түшүндүрөт. Көчмөн элдерде байыртадан туруктуу сакталып келе жаткан эзелки барымта салты «Манас» эпосунда да чагылдырылган.
 «Манас» эпосунда 
Ак үйлүү — бийлик ээлери тарабынан көз каранды элдин көрүнүктүү, кадырлуу, өкүлдөрүн (баласын же өзүн) барымтага алуу. Үстөмдүк кылуучу бийлик ээси буйругун эки кылбай аткарып туруш үчүн ак үйлүү ыкмасын колдонушкан. Эпостун негизги варианттарындагы согуштук окуяларда эскерилет. Алтайдан Ала-Тоого көчүп келишкен кыргыздарды коркутуу максатында Алооке кан:
Өкмөттөн айрылып, 
Өкүнбөс боло турсун деп, 
Улуктуктан айрылып 
Урушпас боло турсун деп, 
Манас алам ак үйлүү, 
Мага моюн сунсун деп (Сагымбай Орозбаков, 2. 178) Манастын өзүн ак үйлүүгө алмак болот.
Алоокенин зордукчул өкүмүнө каршы турган Манас анын өзүн багындырып:
Башкы балаң Боокени 
Мага жалдап бериңиз! 
Ак үйлүүгө алганым, 
Ал сөзүмө көнбөсөң 
Азыр бүгүн башыңа
Акыр заман салганым! (Сагымбай Орозбаков, 2. 196),— деп айтат.
Манас баатыр багынып берген Алоокеден балдары Бооке менен Кошабыштарды ак үйлүүгө алат. Кийин Бооке менен Кошабыш Манастын чоролору болуп калат. Ак үйлүү экинчи мааниде байлыктын жана бийликтин символу маанисин да билдирет.

 Маалымат булактары 
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Манас эпосу
Аластоо

Аластоо - отко сыйынуудан чыккан ырым-жырым; ооруган сасык тумоологон же бир жерин мертинтип алган кишини түтөтүлгөн арча же чекенде менен эмдеген, ырымдаган, баланын бешигин, төшөнчү, кийимин ыштаган. Аластоодо шайтан-шапат, азезилдерден алыс болсун, алар ага жолобосун деген тилектер айтылган. Аластоону жыл жаңырганда айылдын ортосуна арча жагып өткөрүшкөн. Чогулган эл кийимдерин отко силкип, бири- бирине «эски жыл кетти, жаңы жыл келди, айдан аман, жылдан эсен бололук, алас-алас ар балаадан калас» деген тилектерин айтышкан.

 Маалымат булактары 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2018

Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Коом
Категория:Таажы-2012
Категория:Саясат тануу