Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Өзгөчө пикир

Өзгөчө пикир – көпчүлүк добуш менен кабыл алынган сот чечими же сот өкүмү менен макул болбогон сот өкүлүнүн жазуу жүзүндө сот ишине көктөлө турган көзкарашы. Ө.п. сот ишине толук же сот тарабынан чечим, өкүм, аныктама, токтом кабыл алууда чечиле турган айрым бир маселелерге гана тийешелүү болушу мүмкүн. Ал сот жыйынынын жүрүшүндө жарыя кылынбайт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өзгөчө режимдеги түзөтүү абагы

Өзгөчө режимдеги түзөтүү абагы – КРде өтө кооптуу кылмыш жасаган, ошондой эле өлүм жазасына жазаланып, кийин кечирим берилген эркек адамдар жаза мөөнөтүн өтөй турган түзөтүү абактарынын бир түрү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өзгөчө соттор

Өзгөчө соттор – өзгөчө (согуш, өзгөчө абал, ыңкылап, мамлекеттик төңкөрүштөр) учурларда түзүлүүчү соттор. Кээде демейки шарттарда деле түзүлөт: (м.: 1930-жылдардагы СССРдеги НКВД «үчилтиктери»). Дайым террордук, жасоолдук мүнөзгө ээ болот. Ө. с. эчкачан соттун жолжоболору менен байланышпайт, көп учурларда сот адилеттигинин жөнөкөй принциптерин да (айыпсыздык презумпциясы, айыпталуучунун коргонуу укугу) сакталбайт. Адатта, иштерди Ө. с-до кароо жабык мүнөздө болот да, аларга даттанууга болбойт. Көпчүлүк жаңы конституцияларда Ө. с-ду түзүүгө түздөнтүз тыюу салынат. КРде Ө. с-го тыюу салынган.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өзгөчө экологиялык жагдай аймагы

Өзгөчө экологиялык жагдай аймагы – экологиялык абалдын бузулуусу даана байкалуу менен, суу, жер, өсүмдүк, жаныбарлар дүйнөсү жабыркап, оору-сыркоо жана өлүм-житим орточо көрсөткүчтөн бир кыйла ашып түшүп, мамлекет тарабынан экологиялык кырсык катарында ырасмий түрдө жарыяланган аймак (шаар, обулус, чөлкөм). Чарбачылык ж. б. ишмердүүлүктүн, жаратылыштагы табигый кырсыктын, же аргандай кыйроолордун натыйжасында калктын денсоолугуна, табигаттын экологиялык абалына, өсүмдүктөр менен жаныбаралардын генетикалык жактан туруктуулугуна терс таасирин тийгизип жаткандыктан, КР аймагынын айрым жерлеринде Ө. э. ж. а. жарыяланганы күтүлөт. Ө. э. ж. а. деп жарыялоо чечими КР Президенти тарабынан кабыл алынат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өздүк камсыздандыруу

Өздүк камсыздандыруу – объектиси катары адамдын өмүрү, денсоолугу, эмгекке жарамдуулугу каралган камсыздандыруу келишиминин бир түрү, ошондой эле белгилүү куракка, белгилүү мөөнөткө же белгилүү максаттарга карата акча топтоону уюштуруунун таризи (бааракыларды камсыздандыруу ж. б. у. с.). Ө. к-га камсыздандыруучу , камсыздоочу жана камсыздануучу катышат. Камсыздандырылган каражатты алуу укугу келишим пайдасына түзүлгөн кишиге таандык. Ө. к. келишими боюнча камсыздандыруу каражаттарын алууга жана төлөп берүүгө байланыштуу мамилелерге КР жарандык мыйзамдарында аныкталган калыбына келтирүүчү камсыздандыруулар жөнүндө эрежелер колдонулат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өздүк камсыздандыруу келишими

Өздүк камсыздандыруу келишими – бир тарап (камсыздандыруучу) төлөп берүүчү төлөмдү (камсыздандыруу сыйлыгын) келишимде айтылгандай, экинчи тараптын (камсыздануучунун) же келишимде көрсөтүлгөн жарандын (камсыздандырылган жактын) өмүрүнө же саламаттыгына зыян келгенде, белгилүү куракка чыкканда же анын жашоосунда келишимде каралган окуя (камсыздандырылган окуя) келип жеткенде бир ирет же мезгил-мезгили менен төлөп берүүгө (камсыздандыруу кошундусун) милдеттенген келишим. Камсыздандыруу кошундусун алуу укугу келишим пайдасына түзүлгөн адамга таандык. Ө. к. к. эгер келишимде пайда көрүүчү катары башка адамга көрсөтүлбөсө гана, камсыздануучунун пайдасына түзүлдү деп эсептелет. Келишим боюнча камсыздандырылган адам каза болуп калса, андан башка пайда көрүүчү көрсөтүлбөсө, анда камсыздандырылган адамдын мураскорлору пайда табуучу болуп калат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өзүмбилем курулуш

Өзүмбилем курулуш – КР жарандык мыйзамдары боюнча, мыйзамда ж. б. укуктук актыларда белгиленген тартиптеги максаттар үчүн бөлүнбөгөн жер участогунда салынган, болбосо керектүү улуксаты жок же шаар куруу жана курулуш ченемдери менен эрежелерди одоно бузуу аркылуу салынган турак үй, курулуштар же дагы башка кыймылсыз мүлк. Мындай участокто Ө. к. курган жак ага карата менчик укугуна ээ болбойт, аны тейлеп-тескей (сатуу, тартуулоо, ижарага берүү, дагы башка бүтүмдөрдү жүргүзө) албайт. Ө. к. өз бетинче курган жактын эсебинен бузулат. Бирок, ал участок белгиленген тартипте курулуш куруу үчүн бөлүнүп берилсе, Ө. к-унун ээси катары таанылышы мүмкүн (сот боюнча). Курулуш курулган жер участогу пайдалануусунда турган жак дагы Ө. к. ээси катары таанылышы мүмкүн. Мындай учурда ал жер участогунун ээсине сот тарабынан аныкталган зыян өлчөмүн кайтарып берүүгө тийиш. Эгер мындай курулушту сактап калуу башка жактардын укугу менен мыйзам тарабынан корголуучу кызыкчылыктарын бузса, болбосо жарандардын өмүрү менен денсоолугуна коркунуч келе турган болсо, жогоруда аталган жактар Ө. к. ээси катары таанылышы мүмкүн эмес.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өзүмбилемдик

Өзүмбилемдик – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган башкаруу тартибине каршы жасалган кылмыш. Мыйзамдарда (ченемдик актыларда) белгиленген тартипке карабастан жасалып, анын натыйжасында урунттуу зыянга кириптер кылуу менен, анын укукченемдүүлүгү жарандар же уюмдар тарабынан талаш-тартыш туудурган кандайдыр бир иш-аракет. Ө. административдик тартипти бузуу катары, анчалык зыян алып келбеген ошондой эле иш-аракетти камтып турат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өзүнө өзү жардам берүүгө түрткүлөө

Өзүнө өзү жардам берүүгө түрткүлөө – социалдык кызматтардын кардарда кыйынчылыктуу турмуш жагдайынан чыгып кетүүгө өзалдынча жол издөөгө умтулууну калыптандыруу боюнча иш-аракети.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өзүн коргоо

Өзүн коргоо – күч колдонууга жана коркутуп-үркүтүүгө тыюу салуу принцибине жат, бирок куралдуу колсалууга кирбеген иш-аракеттердин натыйжасында башка мамлекеттер тарабынан бузулган өзүнүн саясий көзкарандысыздыгын, аймактык бүтүндүүлүгүн жана колтийгистигин калыбына келтирүү үчүн мамлекет тарабынан колдонула турган жооп иретиндеги аракет. Коргонуудан айырмаланып, Ө. к. аракетин укук бузган мамлекеттин аймагына жайылтууга болбойт. Куралдуу мүнөз күтүшү мүмкүн жана тынчтык жолжоболорун алдынала колдонуу менен байланышкан эмес, ошондуктан ал бир жагынан коргонууга окшошуп, дагы бир жагынан репрессалийлерден айырмаланып турат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өзүн-өзү өлтүрүүгө жеткирүү

Өзүн-өзү өлтүрүүгө жеткирүү – КР кылмыш-жаза мыйзамдардында каралган инсанга каршы кылмыш иши. Коркутуп-үркүтүү, ырайымсыз мамиле кылуу же жабырлануучуну үзгүлтүксүз кемсинтүү менен ишке ашырылат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өзүнүн жанын кыюу

Өзүнүн жанын кыюу – атайылап өз жанын өзү кыюу. КРде Ө. ж. к-га чейин жеткиргендиги үчүн кылмыш-жаза жоопкерчилиги белгиленген. Ал эми АКШда өзгөчө эвтаназия маселесине байланыштуу заманбап келгендиктен, Ө. ж. к-га жардамдашкандыгы үчүн жоопкерчилик каралган.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өзүнчө консул

Өзүнчө консул – өзалдынча (дипломаттык өкүлчүлүктөн сырт) консулдук мекеменин жетекчилигинде турган адам. Ө. к. өзү өкүлү болуучу мамлекет тарабынан кабыл алуучу мамлекеттин компетенттүү органына атайын документ – патент жөнөтүү аркылуу дайындалат. Консулдук милдеттерди жөнөтүү (белгиленген консулдук округдун чектеринде) үчүн ага кабыл алуучу өлкөнүн тышкы иштер министрлигине улуксат (экзекватура) берилет. Ө. к. өз ишмердигинде өз өлкөсүнүн дипломаттык өкүлчүлүгүнө (эгер ал болсо) баш ийет, эреже катары, анын бийликтери менен түздөнтүз алакалашуу укугуна да ээ. Эларалык укукта Ө. к-дун 4 классы белгиленген: 1) башкы консул; 2) консул; 3) вице-консул; 4) консулдук агент. КР мыйзамдарында ушундай бөлүштүрүү каралган.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Зыян

Зыян – жарандык укуктагы бир жактын өзүнүн туура эмес иш-аракети аркылуу башка бир жакка карата акчалай келтирген зыяны. Биринчиден, укугу бузулган жактын кайрадан калыбына келтириле турган тарткан чыгымы, ошондой эле анын мүлкүн жоготуу же бузуу (иш жүзүндөгү зыян), экинчиден, эгер милдеттенме өз деңгээлинде аткарыла турган болсо, ал алууга мүмкүн боло турган киреше (колдон чыккан пайда) З. катары түшүндүрүлөт. Жалпы эреже боюнча, карызкор кредиторго келтирилген З. ордун толугу менен толтуруп берүүгө тийиш. Милдеттенмелердин айрым түрлөрү боюнча, мыйзам анын жоопкерчилигин чектеши мүмкүн.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Зыян келтирген жердин мыйзамы

Зыян келтирген жердин мыйзамы ( lex loci delicti commissi ) – аймагында зыян келтирилген мамлекеттин укугу колдонулуучу бекитүү формуласы. Мындай коллизиялык байламта сыпаа милдеттенмелерди иреттештирүүчү укукту тандоо үчүн колдонулат. Эларалык туризмдин жана эларалык унаа аткарымдарынын өсүшү чет өлкөлүк элементтер менен татаалдашкан сыпайы милдеттенмелердин санын арттырып, бул формуланын пайдалануу чөйрөсүн кеңейтет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Зыян келтирүү натыйжасындагы милдеттенме

Зыян келтирүү натыйжасындагы милдеттенме – милдеттенмелик укуктун негизги институттарынын бири, жарандык-укуктук жоопкерчиликтин түрү. КР жарандык мыйзамдарына ылайык инсанга же жарандын мүлкүнө келтирилген зыян, ошондой эле, юридикалык жакка келтирилген зыян, зыян келтирген адам тарабынан толук өлчөмдө калыбына келтирүүгө жатат. Мыйзам менен зыянды калыбына келтирүү милдети зыян келтирүүчү болбогон адамга жүктөлүүсү мүмкүн. Мыйзам же келишим менен зыян келтирүүчүгө зыяндан ашыкча компенсация төлөө милдети белгилениши мүмкүн. Зыян келтирген адам, эгер келтирилген зыян анын күнөөсү менен эмес экенин далилдей алса, ал зыянды төлөп берүүдөн бошотулат. Зыян келтирүүчүнүн күнөөсү жок болгондо да, мыйзам аркылуу келтирилген зыянды калыбына келтирүү каралуусу мүмкүн. Укук негиздүү аракеттер менен келтирилген зыяндар мыйзамда каралган шарттарда калыбына келтирилет. Эгер келтирилген зыяндар жабырлануучунун өтүнүчү же макулдугу менен болсо, ал эми зыян келтирүүчүнүн аракеттери коомдун адеп-актык принциптеринен бузбаса, зыяндарды калыбына келтирүүдөн баштартылышы мүмкүн.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Зыян келүү коркунучу

Зыян келүү коркунучу – болочокто атамекендик өндүрүшчүлөрдүн, болбосо өнөржай тармагынын экономикалык абалынын сөзсүз боло турган начарлоосу.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Зыяндын ордун толтуруу

Зыяндын ордун толтуруу – зыян келтирүүнүн натыйжасында келип чыккан мүлктүк жоготуунун ордун толтуруу. Жарандык мыйзамдарга ылайык, эгер колдонуу чегинен чыкпай, өзүн коргоо зарылчылыгынан улам зыян келтирилген болсо, анын ордун толтурууга жатпайт. Зыян келтирүү өтө зарыл учурда, т. а. зыян келтирген адамдын өзүнө же башка жакка залакасын тийгизүүчү коркунучту жоюу үчүн жасалып, ошол шартта ал коркунучту жоюуга башка чараларды колдонууга мүмкүнчүлүк болбосо, зыяндын орду зыян келтирген жак тарабынан толтурулат. 14 жашка толбогон (жаш балдар) эрезеге жетелек балдар тарабынан келтирилген зыян үчүн, алардын күнөөсүнөн улам болгондугун далилдей албаса, ата-энеси (асыроочу) же камкорчу жооп берет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Идиш тарифи

Идиш тарифи – деңиз менен жүк ташууда бош идишке колдонулуучу ставка, адатта, жүк ташуунун ставкасынан төмөн болот.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Идиштүү (брутто) салмак

Идиштүү (брутто) салмак (ит. Brutto – одоно, нака эмес) – товардын идиши жана таңгагы менен салмагы. Товардын эң сырткы таңгагы чыгарылып салынган салмагын түшүндүрүүчү «жарым идиштүү салмак» деген түшүнүк да кездешет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ижара акысы

Ижара акысы – ижарага алган мүлк тартибинде ижара акысы үчүн төлөм. Ижара акысын төлөө мүлктү жалдоо келишиминде белгиленген тартипке, шартка, мөөнөткө ылайык жүргүзүлөт. И. а. ижарага алынган мүлккө толугу менен же анын ар курамдык бөлүгү боюнча белгиленет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ижара ишканасы

Ижара ишканасы – эмгек жамаатынын чечими боюнча түзүлгөн ижаралоочу уюмдар менен мамлекеттик органдардын ортосундагы түзүлгөн ижара келишиминен кийин түзүлгөн ишкана. Ал жалпы жыйын тарабынан бекитилген уставдын негизинде иш жүргүзөт. Ижарага өтүүдө ал ишкана ижарага берилген жылдагы тапшырык көлөмүнөн кем эмес мамлекеттик тапшырык өндүрүмүн аткарууга милдеттүү. Мындан башка учурларда И. и. чарбачылык иш-аракетин толугу менен өзалдынча уюштура алат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ижара подряды

Ижара подряды – ишкана ичиндеги ижара жамаатын 
уюштуруу жана жумушчулардын эмгек акысын төлөө таризи. Ишкана жетекчилиги менен 
жалдама келишими түзүлүп, анда ижара жамааты белгилүү бир өлчөмдөгү продукцияны 
өндүрүү менен, аны ишканага ички чарбачылык баада берүүгө милдеттенет. Ал 
көлөмдөн тышкары өндүрүлгөн продукцияны өзалдынча пайдаланууга укуктуу. И. п. 
келишими ижара акы өлчөмүн, ишкана чыгымдары менен төлөмдөрүнө ижара жамаатынын 
катыш тартибин жана көлөмүн, тараптардын жоопкерчилик деңгээлин 
аныктайт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ижарага берүүчү (жалдоого берүүчү)

Ижарага берүүчү (жалдоого берүүчү) – акысын төлөтүү менен, убактылуу ээлик кылып пайдалануу же убактылуу пайдалануу үчүн ижаралоочуга (жалдоочуга) мүлк берүүчү ижара келишиминин бир тарабы. КРдин мыйзамдарына ылайык, мүлктү ижарага берүү укугу анын ээсине гана таандык. И. б-нүн катарына мыйзамдуу ыйгарым укугу бар жактар менен мүлк ээлери да кирет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Из таануу (трасология)

Из таануу (трасология) (фр. trace – из жана гр. logos – сөз, окуу; сөзмөсөз – издер жөнүндө окуу) – издерди изилдөөчү жана аларды табуунун, белгилөөнүн, тагын алуунун жана изилдөөнүн ыктарын, усулдарын жана илимий-техникалык каражаттарын иштеп чыгуучу криминалистиканын бөлүмү. Төмөнкүдөй издер айырмаланат: адамдын, кылмыш куралынын, аспаптардын, өндүрүштүн, механизмдердин, унаа каражаттарынын.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Издөө

Издөө – жер кыртышынын түпкүрдөгү келечекте мунайзат жана жаратылыш газынын кендери табылышы мүмкүн болгон геологиялык түзүлүштөрдү жана нерселерди аныктоого багытталган аргандай аткарымдар (геологиялык, геофизикалык, илимий-усулдук, бургулоочу).
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Изденүүчү (талаптануучу)

Изденүүчү (талаптануучу) – жогорку кесиптик билими бар, илим талапкери илим даражасын изденип алуу үчүн диссертация жазып жаткан адам (аспирантурада окубастан, бирок аспирантурасы бар уюмга бекитилүү менен), же болбосо илим талапкери илимий даражасы бар, илим доктору илимий даражасын изденип алуу үчүн диссертация жазып жаткан адам.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Иликтөө

Иликтөө – талаш-тартыш туудурган жагдайларга баа берүүдө тараптар өзара келишалбай калганда, эларалык талаштарды тынчтык жолу менен жөнгө салуу каражаттарынын бири. И. жолжобосун ишке ашыруу үчүн тараптар үчүнчү бир мамлекет же эларалык уюм өкүлү башында турган теңдештин башаттагы эларалык комиссияны түзөт. Тараптар иликтөө комиссиясынын чыгарган кортундусун өз каалоосу боюнча пайдалануу эркиндигин сактап кала берет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Илим доктору

Илим доктору ( – мугалим, окутуучу) – тийешелүү илим тармагы боюнча илим кандидаты илимий даражасы бар жана доктордук диссертациясын жактаган адамдарга ыйгарыла турган илимий даража.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Илим кандидаты (талапкери)

Илим кандидаты (талапкери) – изденүү-чүнүн илимий эмгегин жарыя жактоосунун натыйжасы боюнча кабыл алынган илимий иштерди жактоо кеңешинин ырасмий өтүнүчүнүн негизинде мамлекеттик сынак органы тарабынан ыйгарылган илимий даража.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Илимий (илимий-изилдөө) ишмердүүлүк

Илимий (илимий-изилдөө) ишмердүүлүк – жаңы илим-билим алууга жана колдонууга багытталган ишмердүүлүк , анын ичинде байтүп илимий изилдөөлөр, прикладдык илимий изилдөөлөр да.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Илимий жана/же илимий-техникалык өндүрүм

Илимий жана/же илимий-техникалык өндүрүм – илимий жана/же илимий-техникалык натыйжа, анын ичинде ишке ашырууга эсептелген акыл эмгегинин жыйынтыгы дагы.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Илимий кызматкер

Илимий кызматкер — жогорку билимдүү же жогорку билимге тете даярдыгы бар, илимий-техникалык ишмердүүлүк менен өз алдынча же аракеттеги илимий-техникалык уюмдарда (илимий-изилдөө, долборлоо-конструктордук, тажырыйба-технологиялык, долбоорлоо, изилдөө жана башка иштер) табигый, техникалык же коомдук илимдер тармагында теориялык жана прикладдык изилдөөлөр менен алектенген адам.
 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Илимий уюм

Илимий уюм – менчигинин жана укуктук-уюштуруу таризине карабастан, ошондой эле негизги илимий жана/же илимий-техникалык ишмердүүлүгү катары илимий уюмдун уюштуруу документтерине жана жоболоруна ылайык аракеттенүүчү жана илимий кадрларды даярдоочу юридикалык жак, илимий кызматкерлердин коомдук бирикмеси. И. у. илимий-изилдөө уюмдарына, жогорку кесиптик билим берүүнүн билим берүү мекемелеринин илимий уюмдарына, тажырыйба-конструктордук, долбоорлоочу-конструктордук, долбоорлоочу-технологиялык жана башка илимий жана/же илимий-техникалык иштерди жүзөгө ашыруучу уюмдарга бөлүнөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр