Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Микроминиатюрлаштыруу

Микроминиатюрлаштыруу - электрон аппаратынын өлчөмүн, салмагын жанa керектөөчү энергиясын азайтуу, бирок иштөө сапатын жогорулатуу жанa аны жасап чыгаруучу өндүрүш процессии автоматташтыруу максатын көздөгөн техника прогрессинин багыты. 

Микроминиатюрлаштыруу иштөө процессине тикеден тике катышпаган конструкциялардын көлөмүн кичирейтүү, тетиктерди абдан тыгыз кураштыруу, тетиктердин ж-a түйүндөрдүн санын азайтуу, аларды кичине өлчөмдөгү тетиктер, түйүндөр м-н алмаштыруу багытьшда конструкциялык-технол. чечимдерди колдонуу менен ишке ашырылат. 

Радиоэлектроникада азыр көлөмдүү монтаждан басма схемаларга өтүп жатышат. Булардын бардыгы атайын болоттордун, ферроматериал- дардын, жарым өткөргүчтөрдүн, микрозымдардын жанa жука чел кабыктардын пайда болушуна байланыштуу. 
Микроминиатюрлаштыруу пайда болушу вакуумдук чачыратуу, диффузия, электр-химия методдору сыяктуу жаңы прогрессчил технологиянын жаралышына алып келди. 

Микроминиатюрлаштыруу төмөнкү багыттар боюнча өнүгүп жатат: микромодулдук конструкциялоо, чел кабык микросхемалар, катуу схемалардын конструкциялары. Чел кабык микроэлементтери аб­дан тыгыз кураштырылат. Мис., 1 км көлөмдө бОка чейин, ал эми ка­туу чел кабык структураларында бООго чейин бөлүкчөлөр жайгаштырылат. Мындагы негизги элементтин — чел кабыктын калыцдыгы ангстрем менен ченелет. Катуу нерселердин физикасынын жетишкендиктери жарым өткөргүчтөрдүн крнсталлында өздөрүрүн касиеттери боюнча каршылыкка, конденсаторго ж. б. эквиваленттүү бөлүктөрдү түзүүгө алып келди. Мындай жол менен «монтаждын» тыгызд. 1 см3 көлөмгө схеманын ЮООден ашык бөлүкторун жайгаштыруута жетишсе болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Микромодуль

Микромодуль (радиоэлектро­никада) - тыгыздап жайгаштырууга ылайыкталган атайын формалуу радиотетиктерден чогултулган блок. 

Микромодуль кабатталган жалпак, таблетка жана цилиндр түрүндө болуп айырмаланат.

Микромодульдун 1 см3 көлөмүндө 5теп 30га чейин тетик жайгаштырылат. Микромодуль каршылык, конденсатор, индукциялуу оромо, жарым өткөргүчтүү диод жанa транзистор сыяктуу микроэлементтерден чогултулат да, өлчөмү 9,6X9,6 мм, бийикт. 5—25 мм жука такта түрүндө жасалып, полимер ком­паунду менен жылчыксыз толтурулат. 

Микромодуль авиацияда, ракета жанa космос техникасында, кичине электрондуу аппараттарда колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Микроорганизмдер генетикасы

Микроорганизмдер генетикасы ― генетиканын бөлүгү. 

Ал бакте­рия, вирус, козу карын ж. б. микроорганизмдердин тукум куугучтук жана өзгөргүчтук белгилерин изилдейт. Менделдин мыйзамдары жана тукум куугучтуктун хромосомалык теориясы 1940-жылга чейин микроорганизмдер үчүн колдонулган эмес, себеби аларда ядрочо болбойт деп эсептелген. 

Азыр микроорганизмдер генетикалык изилдөөлөрдүн объектиси болуп калды. Амер. окумуштуулар О. Т. Эйвери. К. Мак-Леод жана М. Маккарти пневмококктун тукум куучулук материалдык негизин дезоксирибонуклеин кислотасы (ДНК) алып жүрөрүн далилдешкен. 1946-ж. бактерияларда жыныс процесси (конъюгация) болору ачылган. Конъюгация жүргөндө бак­терия клеткалары бири бирине жакындашып, жыныс факторлору менен кошулат. 

Жыныс фактор аркылуу до­нор клеткасынын генетикалык материалынын бир бөлүгү реципиент клеткасына өтөт. Донордук ДНК менен реципиент клеткасындагы ДНКнын белгилүү бир бөлүктөрүндө окшош алмашуу, же алардын ортосунда кайчылашуу жүрөт. Бул учурда гендердин комбинацияланышы байкалып. бактериялардын өзгөргөн жацы белгилери пайда болот. Бактериядагы гендердин комбинацияланышы же болбосо орун алмашышынын башкача жолу — трансдукция. 

Ал бакте­риофаг менен бактериянын өзгочө спм- биоздук жашоосунан келип чыгат. Мындай симбиоздук жашоо лизоге­ния деп аталат. Лизогендик бактерияларда фагдардын ДНКсы бактериянын ДНКсыньш кандайдыр бөлүгүнөн орун алат да, фаг жашырынган түрдө жашай берип, бир канча убакыт тукумдан тукумга өтүп жүрө берет. Кээ бир учурда профагдар бактериянын ичинде көбөйүп, бактерияны кыра баштан, экинчи бир бактерияга алып келет да, жацы белгилерди пайда кылат. Бактериялардын жыныс процессинин дагы бир түрү — трансформация жүргөн убакта генетикалык материалдык алмашууга жыныстык фактор катышпайт. 

Бул учурда гендердин комбинация- ланышы бир клетканын ДНКсьшын бөлүгү экинчи бактерияньш ДНКсынын бөлүгү менен алмашуудан пайда болот. 
Микробиология о. ж-нын өсү­шү менен микроорганизмдер селекциясы да пайда болду. Натыйжада мпкроорханизмдердин жацы формалары пзилденип, антибиотик, аминокисло­та, витамин ж. б. биол. активдүү заттарды чыгаруу кобөйдү.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:генетика
Микроорганизмдерди өстүрүү

thumb|Микроорганизмдерди өстүрүү.
Микроорганизмдерди өстүрүү - микроорганизмдердин (бактериялар, ачыткылар) клеткасын же алардын мицелийинин жипчелерин (актиномицеттер, кебер козу карындар) азык заттуу чөйрөдө өстүрүү. 

Микро­организмдердин азык затын которбой өстүрсө, стапионардык, азык заты жаңысы менен алмаштырылып турса, үзгүлтүксүз Микроорганизмдерди өстүрүү деп аталат. Суу, аба, топурак жан башкадан биринчи жолу бөлүнүп алыныи өстүрүлгөн микроорганизмдер бир тектүү болбой, ал турдүү микроорганизмдердин аралашмасынан турат. 

Таза микроорганизмдердин бир гана түрүн бөлүп алуу үчүн азык затта аралаш микроорганизмдерди суюк эмес азыктуу чөйрөдө бир нече жолу которуп өстүрүшөт. Мында азыктуу чөйрөнүн составын, реакциясын, темп-раны, абаны ж. б. өзгөртүү жолу менен керектүү микроорганизмдердин өсүп, көбөйүшү үчүн жагымдуу, ал эми калган микроорганизмдерге жагымсыз шарт түзүлөт. Бул элективдик Микроорганизмдерди өстүрүү деп аталат. Бир эле вегетатив клеткадан алынган тукум клон делет, ал микрооргапизмдердин бир эле түрүнө мүнөздүү болгон колонияны пайда кылат. Бөлүнүп алынган микроорганизмдин таза түрү аны изилдөө (морфологиясын, физилогиясынын көбөйүшүн, оору козгогучтугун ж. б.) үчүн керек

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Биология
Микроспора

thumb|Selaginella sp. (микроспора жана макроспора).
Микроспора (микро... жанa гр. spora — урук) — уруктуу өсүмдүктөрдүн жана ар кыл споралуу папоротниктердин майда споралары. 

Микроспора археспора клеткаларынын мейоздук бөлүнүшүнүн натыйжасында микро спор ангийлерде пайда болот. Ошондуктан Микроспора гаплоиддуу; ички жука жанa сырткы калыц кабыгы бар. Папоротник сыяктуулардын Микроспорасы өсүп жыныс орга­ны — антеридийи бар аталык өсүндүнү пайда кылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Ботаника‎
Микроспоридиоз

Микроспоридиоз— балыктын жөнөкөйлөр — микроспоридиялар пайда кылуучу оорусу. 

Микроспоридия ба­лыктын ичегисине жипчеси аркылуу жабышат. Амёба сымал түйүлдүгү капиллярга кирип, кан менен органдарга жанa ткандарга тарайт, көбөйөт. Териде, ички органдарда ж. башкаларда 2—20 дай ыйлаакча пайда болот. Ылаңдын диагнозу клиникалык, патолого-анатомиялык белгилердин жанa микроскоптук изилдөөлөрдүн негизинде коюлат. 

Профилактика: балык өстүрүүчү чарбалардагы дарттуу балыктарды кармоо, көлмөлөрдү тазалоо, дезинфекциялоо

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Биология
Категория:Медицина‎
Микросъ­емка

Микросъ­емка— тетиктин же объ­ектинин оптпкалык микроскоп (20— 3500 эсе) жанa электрондук микроскоп (100 000 эсе) менен чоңойтулган фото же кино сүрөтүн алуу. 

Микросъ­емка объекти­нин тышкы көрүнушүн, анын структурасын жанa анда болуп өтүүчү процессти изилдөөдө пайдаланылат. Ошону үчун ал илимде, техникада жанa а. ч-да объективдүү документ түзүу ме­тоду катары кеңири колдонулат. 

Микросъ­емкада микроскоптун оптпкалык системасы микропроекциялоо ыкмасы менен жөнгө салынат, ал эми электрондук мик­роскоп менен чоңойтулган сүрөт элек­трон агымы менен фотоплёнкага түшүрүлөт. Ил. иштерди жүргүзүүдө татаал микроустановка жанa жарык сезгич ар кандай материалдар, жарык чыпкалары пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Микротолкундуу спектроскопия

Микротолкундуу спектроскопия— толкун узундугу см жанa мм диапазондогу заттын спектрин изилдөөчү радиоспектроскопиянын бөлү­гү. 

Бул диапазонго көпчүлүк молекулалардын айланма жанa айланма- инверсиялык спектрлери туура келгендиктен, аларды катуу заттарда жанa суюктуктарда байкоого мүмкүн эмес, ошондуктан Микротолкундуу спектроскопия көп учурда газдардын спектроскопиясы менен окшош болот. 

Микротолкундуу спектроскопия - физ. жанa хим. изилдөөлөрдүн натыйжалуу методу. Молекулалардын айланма спектринин жыштыгын өлчөөдө алардын структураларын өтө тактыкта аныктайт жанa хим. байланышынын жаратылышын окуп үйрөтөт. Молекуланын жутулуу айланма спектри анын конфигурациясына көз каранды. Молекулалардын айланма спектринин теориялык эсептелген жанa экспериментте байкалган чоңдуктарын салыштыруу молекуланын конфигурациясын, байланыш узундугун жана алардын арасындагы бурчту аныктоого мумкүндүк берет. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Микрофотометр

Микрофотометр, микроденси­тометр — фото сүрөттүн эң кичине участкадагы оптикалык тыгыздыгын өлчөгүч прибор. 

Аны менен спектро­грамма, рентгенограмма, астрономиялык сүрөт, аэрофотосүрөт ж. б. изилденет. 

Микрофотометр оптикалык өлчөгүч прибордун — денситометр дин өзгөртүлгөн түрү, 25—40 эсе чоңойтулуп көрсөтөт. Микрофотометрдин түз эсептөө методу менен иштөөчү бир нурдуу жанa кецири таралган экинурдуу түрлөрү бар. Микрофотометрде жарык була­ты болуп көн каскаддуу фотоэлек­трон көбөйткүчу колдонулат. Микрофотометрдин өлчөө тактыгы 0,01—0.03 оптикалык тыгыздык бирдигине барабар

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Микроцефалия

Микроцефалия (микро... жанa гр. kephale — баш) — денения башка бөлүктөрү нормалдуу болуп. баш сөөк менен мээнин кичине болушу. 

Микроцефалия кем акылдык менен кошо болот. Анын себептери: боюнда бар аялдар түйүлдүктүн 3 айында вирус оорулары менен оорушу, токсоплазмоз жанa түйүлдүктүн менингоэнцефалитке чалдыгышы. Микроцефалияга чалдыккандар узак жашабайт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Микроэлектроника

Микроэлектроника — электрониканын абдан ишенимдүү, үнөмдүү микроминиатюралуу түзүлүштөрдү жаратуу маселелерин камтыган бөлүгү. 

Микроэлектроникадагы электрондук түзүлүштөр негизинен басма монтаж, модулдар, микромодулдар жанa интегралдык микросхема түрүндө аткарылат.

Катуу нерселердин, өзгөчө жарым өткөргүчтөр физикасынын жетишкендиктерин колдонуу менен электрондук элементтердин өлчөмдөрүн аябай кичирейтүүгө, ал гана эмес конструкциясы, технологиясы боюнча жанa бир бири менен электрдик байланышы бар электрондук структураларды — функциялык блокторду жанa түйүндөрдү түзүүгө мүмкүн болду. Б. а. ушул блоктордо жанa түйүндөрдө бирдиктуу технол. процесс менен жасалган конструкциясы жанa электрдик схемасы боюнча кошулган микроминиатюралуу элементтер бириктирилген. Мындай туйун интегралдык микросхема же интегралдык схема деп аталат. Ин­тегралдык схема андагы жөнөкөй элементтердин саны менен мүнөздөлөт. Интегралдык схемадагы элементтер­дин саны беш жанa андан көп болушу мүмкүн.

Микроэлектрондуу элементтерди даярдоо учун өтө так технол. процесстер жанa көп сандаган операциялар өткөруу керек болгондуктан ар турдүү жог. сапаттуу жарым өткөргүч ж. б. материалдар жанa прецизиондуу (так) технол. жабдуулар талап кылынат. 
Колдонулган конструкциялык, технол. жанa физ. принциптерге жараша Микроэлектрониканын интегралдык электро­ника, вакуумдуу микроэлектроника, оптоэлектроника жанa функциялык электроника деген багыттары бар. Булардын ичинен онуккон багыты — интегралдык электроника. Анын пайда болушу менен (60-жылдар) радио- электрондуу аппаратураны кеңири микроминиатюралаштыруу мүмкүнчүлүгү ачылды. 

Интегралдык схема эсептөө техникасы менен космос системасынан баштап, тиричилик аппараттарына чейин колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Миксоматоз

Миксоматоз - коёндун вирус ылаңы. Ж. Санарелли Уругвайда 1898-ж. байкап. сыпаттап жазган. 

Көбүнчө Америка, Австралияда кездешет. Миксоматозду чиркей, желимчи, бүргө ж. б. таратат. Ылаң жуккандан 4—6 күндөн кийин көзү сезгенет. жаш агат, ириңдеп. чылпак басат. Башынын, жыныс органдарынын териси шишип, кулагы шалпаят. Ылаңдаган коён тез арыктап, 6—12 күндөн кийин өлөт. Айыккан коёндо туруктуу иммунитет пайда болот. Миксоматоз чыккан чарбага ка­рантин жарыяланат. Ылаңдуу жана шектүү коёндун эти, териси өрттөлөт, короо-сарай дезинфекцияланат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория: Оорулар
Миксомицеттер

thumb|Fuligo septica.
Миксомицеттер (гр. myxa — былжыр жана mykes — козу карын) — хлорофиллсиз козу карын сымал организмдердин тобу. 

Миксомицеттердин 400дөй түрү белгилүү, алардын көпчүлүгү — космополиттер. 
Вегетатив фазасы коп ядролуу кабыксыз цитоплазма—плазмодийден туруп, диплоиддүү. Чоңдугу бир нече жылден 1 жге жетет. Репродукциялуу фазасы кабыктуу спора түрүндө болот. Ар бир спора дан бирден эки шапалакчалуу, кабыксыз. кыймылдуу клетка чыгат. 
Мындай клеткалар бир нече жолу бөлүнүүдөн кийин миксамебага айланып, зигота пайда кылуучу гаметанын ролун аткарат. Зиготалап кошулуп, плазмодийди түзөт. Кийинчерээк бардык плазмодий же аньга бөлүгү споралуу спорангийге айланат. 

Миксомицеттер токойдогу чириген сөңгөктө, нымдуу желерде өөрчүйт. Көпчүлүгү — сапрофиттер, айрымдары — а. ч. өсүмдүктөрүнө илдет таратуучулар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Ботаника‎
Категория:Организмдер
Микулин Александр Александро­вич

220px|right
Микулин Александр Александро­вич (1895 — 1985) — авиа. кыймылдаткычтар боюнча сов. конструктор. 

 СССР ИАнын акад. (1943), инженер-тех. кызматтын генерал-ма­йору (1943). 
 Социалисттик Эмгектин Баатыры (1940). 
 1954-жылдан КПСС мүчөсү. 
 1923-жылдан Ил. автомотор ии-тунда конст­руктор, 1925-жьтлдан башкы конст­руктор. 
 Анын АМ-34 авиац. кыймылдаткычы 1931-ж. сыноодон ийгиликтүү өтүп. 1937-ж. В. И. Чкалов жана М. М. Громов Түн. угол аркылуу АКШга учуп барган АНТ-25 самолётуна орнотулган.
 1939-ж. Микулиндин жетекчилиги менен түзүлгөн кыймылдаткыч МиГ истребителдерине коюлган. 
 Улуу Ата Мек. согуш жылдарында Ил-2 самолёттору жана катерлер үчүн кубаттуу кыймылдаткычтарды түзүүгө жетекчилик кылган. 
 1943-жылдан авиац. кыймыл­даткычтар боюнча башкы конструктор. Ал ата мек. биринчи турбокомпрессорду жана өзгөрмө кадамдуу винтти, ар түрдүү турбореактивдүү кыймылдаткычтарды түзгөн. 
 СССР мамл. сыйл. (1941, 1942, 1943, 1946) лауреа­ты. 
 Үч Ленин ордени, башка 6 орден жана медалдар менен сыйланган.

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Милан тынчтык келишим

Милан тынчтык келишим - 1849) — Австрия менен Сардиния (Пьемонт) королдугунун өкүлдөрү 6-августта Миланда кол койгон келишим.

Австрия-Италия согушун (1848—49) аяктап, Түндүк Италиядагы мамлекеттердин чек аралары жөнүндөгү Вена конгрессинин (1814—15) чечимдерин ырастаган. Сардиния королу өз королдуктун аймагынан башка жерлерди алуу аракетинен баш тартып, анын Моден жана Парм герцогдору менен бирдей укукта экени калыбына келтирилген. 

Милан тынчтык келишим боюнча Пьемонт Австрияга 75 млн франк контрибу­ция төлөөгө тийиш болуп, Австрия Түндүк жана Борбордук Италияга үстөмдүгүн (1848—49-жылдардагы революция убагында андан дээрлик ажыраган) кайра орноткон. Милан тынчтык келишимнин түзүлүшү Венеция республикасынын 1849-ж. 22- августта багынууга аргасыз кылган. Ошону менен Италия революциясы (1848—1849) бүткөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Милдет

Милдет— адамдын алдына коюлган коомдук зарылдыкты моралдык талаптар аркылуу чагылдырган негиз­ги этикалык категориялардын бири. 

Ал адамдын моралдык иш-аракетин мүнөздөгөн жоопкерчилик, абийир, уят, мотив сыяктуу түшүнүктөр менен тыгыз байланыштуу. Милдеттин табиятын жана чыгышын талдоо К. Маркска чейинки этиканын тарыхында эң оор проблемалардын бири болгон. Анын негизин кудай осуятынан (диний мо­раль), априордук мораль паконунан («категориялык императив»), «адам табиятынан», жыргалга. бакытка умтулуудан (Гедонизм) издешкен.

Ушул проблемаларын бардыгы би­ринчи жолу марте; ик этикада гана ил. негизге коюлуп, Милдет моралдык жалпы маселелердив бир бөлүгү ка­тары аныкталды. Моралдык талап- тарды калайык-калктын коллективдүү тажрыйбасынын негизинде коом гана иштеп чыгат. Аны конкреттүү учурга ылайыкташтырып ишке ашыруу милдети коомдун ар бир мүчөсүнө жүктөлөт. Ар бир киши өз милдетин эч бир кысымсыз аткарууга тийиш болсо да, коомдук ой-пикир анын коом алдында жоопкерчилигин зеке салып турат.
Коммунисттик коомду куруунун жүрүшүндө жеке жоопкерчиликтин ченеми улам күчөйт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Психология
Милет

Милет - Кичи Азиядагы Меандр дарыясынын чатындагы байыркы шаар. 

Милетке гректер б. 8. ч. 16-кылымда келген. 14-кылымда Милет ахейлердин ири шаарына, 8—6-кылымда шаар-мамлекетке айланып, Мрамор жанa Кара деңиздердин жээктерине гректердпн отурукташында маанилүү роль ойногон. 
Шаарды перетер б. з. ч. 6-кылымдын ортосунда каратып, 494-ж. талкалаган. 
479-ж. калыбына келтириле баштап, 478-ж. Делос союзуна кирген. Пело­поннес согушунан (431—404) кийин кайрадан перстерге, 334-ж. Александр Македонский бийлигине, б. з. ч. 129- жылдан Римге караган. 
Милеттин борбору түн., түш. жанa батыш агордон (базардан) турган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Мильеранизм

Мильеранизм, министериа­лизм, «министр социализми» — соц. партиялардын оппортун. жетекчилеринин буржуазия менен саясий кызматташуу формасы. 

«Мильеранизм» түшүнүгү 1899-ж. Францияда бурж. өкмөттүн составына социалист А.Мильерандын (1859—1943) киришине байланыштуу чыккан. 
В. И. Ленин Мильерандын бул жоругун «практикалык бернштейнчилик» деп атаган (В. И. Ленин, Чыг., кырг. 1-бас., 5-т.,385-6.). 
«Мильеран окуясынын» айланасында айыгышкан талаш-тартыш жүрүп, франц. жанa эл аралык соц. кыймылдагы оппортун. жанa рев-ячыл багыттардын күрөшү күчөп баратканы айкындалган. 
Мильеранизмге каршы чык­кан гедчилер менен бланкичилер 1901-ж. Франция соц. партиясын уюштурган; Мильеранды жактагандар 1902-ж. Ж. Жорес башкарган Франция соц. партиясын түзгөн. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Мим

thumb|alt=Мим|Мим
Мим (—тууроочу, тууроо)―

 1) антикалык театрдын жана драманын үй тиричилик көрүнүштөрүн сатиралык мүнөздө сүрөттөгөн комедиялык жанры.
 2) Мим оюнун аткаруучу ак­тёр.
 3) Азыркы театрда пантомиманы аткаруучу.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Маданият
Мин

Мин - 1368— 1644-ж. бийлик кылган кытай императорлор династиясы. 

Монголдордун Юань династиясын кулатып, Чжу Юань-чжан негиздеген. 
Мин династиясы 1644-ж. бийликтен ку­лап, Цин династиясы менен алмашылган. Мин династиясы сураган мезгилдин аягында Россия менен Кытайдын ортосунда байланыш башталган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Мина

Мина 

 1) миномёттон жана замбиректен атыла турган ок-дары. Ал душмандын адам күчүн жана аткыч куралдарын жок кылууга, коргонуу чебин кыйратууга арналган. 
 Минанын жарылма, чачырап-жарылма, чачырама, түтөткүч күйгүзгүч, жарык бергич ж. б. түрлөрү бар. Дүрмөттөлгөн Мина тулкусу (болот же болоттуу чоюндан), негизги жана кошумча дүрмөттөндүргүчтөн, жаргыч заттан Hi-a ста- билизатордон турат. 
 2) Душманды чыгымга учуратуу, алга жылышына богот болуу жана согуш аракетин кыйындатуу максатында жолто (жарылма чек) жасоо үчүн колдонулуучу жаргыч зат. орнотулуучу болуп бөлүнөт. 
 3) Ас­кер-инженер илиминде Мина галереясын туюндуруучу зеки термин.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Мингечуар суу сактагычы

thumb|Мингечуар суу сактагычы (жана Мингечуар шаары).
Мингечуар суу сактагычы — Азербайжаннда. Кура дарыясындагы Мингечуар ГЭСинин плотинасын курууда пай­да болгон. Аянты 605 кл2, көлөмү 16,1 км3, уз. 70 км, эң жазы жери 18 км, орт. тереңд. 27 м (эң терең жери 75 м). Деңгээли 5,2 мге чейин өзгөрүп турат. 

Мингечуар суу сактагычыан Жог. Карабах (172 км) жанa Жог. Ширван (123 км) каналдары башталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Мингечуар
Категория:Суу сактагычтар‎
Минерал алмашуу

Минерал алмашуу - орг. эмес заттардын керектелжшн, алардьш сиңирилиши, организмде бөлүштүрүлүшү, бөлүп чыгарылышы жана биохим. реакцияларда кагышуусу. 

Минерал алмашуунун негизги мааниси - организмдпн ички чөйрөсүндө физикадагы белгилүү шарттарды сактоо, скелет структурасын түзүү жана ферменттик реакцияларды жонго салуу. Адам тамак-аш, суу менен суткасына (жг менен) 800—1500 Са, 1200—2000 Р, 2000—3000 К, 4000— 6000 Na ж-а С1 ж. б. элементтерди пайдаланат. Кээ бир элементтер боорго, сөөккө (Са, Mg, ж. б.) чогулат. 

Туздардын ашыгы ичеги (Са, Fe, Си, Sr), бомрөк (Na, К, Cl, Вг, I) аркылуу чыгат. Организмдеги иондордун концентрацпясын атайын системалар женге салып турат (мис., Na+, К+ — бөйрөк үстүндөгү бездердин кыртышынын гормону, Са2+ калкан жана аларга коңшу бездердин гормону).

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Химия
Минералдардын классификациясы

Минералдардын классификациясы — составына, кристалл торчолорунун ички түзүлүшүне, пайда болуш жагдайына карай минералдардын класстарга бөлүнүшү. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Химия