Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кылмыштын объективдүү жагы

Кылмыштын объективдүү жагы – кылмыш тутумунун төрт элементтеринин бири; айыптуунун коомго коркунуч келтирүүчү жана кылмыш-жаза мыйзамында тыюу салынган (КР кылмыш-жаза мыйзамдарынын белгилүү бир ченемдеринде каралган) белгилүү бир иш-аракеттерди (аракетсиздикти) жасоосу.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кылмыштын өсүү жагдайы

Кылмыштын өсүү жагдайы – белгилүү бир аймактагы кылмыштуулуктун (анын айрым түрлөрүнүн) сакталышына же өсүүсүнө шарт түзүүчү факторлордун жыйындысы.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кылмыштын өсүү фактору

Кылмыштын өсүү фактору – кылмыштуулуктун (анын айрым түрлөрүнүн) сакталышына же өсүүсүнө көмөк берүүчү кубулуш.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кылмыштын шарттуу курамы

Кылмыштын шарттуу курамы – шарттуу курамдарда кылмыш аяктаган учур мыйзамдын диспозициясында көрсөтүлгөн аракеттерди (аракетсиздикти) жасоо менен байланышкан жана жыйынтыкты зарыл белги катары өзүндө камтыбайт. М.: коркунучта калтыруу өмүрүнө жана денсоолугуна коркунуч туулган абалда калган жана кичинекейлигинен, карылыгынан, оорудан же болбосо өзүнүн бейкаруулугунан улам өзүн сактоого чара көрүү мүмкүнчүлүгү жок адамды билип туруп таштап кеткендигинен көрүнгөн аракетсиздик актысын жасагандан кийин аягына чыккан болуп эсептелет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кырсык бонду

Кырсык бонду – жүк кабыл алынып жатканда жүк 
алуучунун же камсыздандыруучунун жалпы кырсыктын натыйжасында зыян тартып, 
чыгымга кириптер болгондугу тууралуу жүк ташуучуга берген тилкаты. Диспашага 
ылайык, жүк алуучу жүк кунун коюуга жана жалпы кырсык чыгымындагы өз үлүшүн 
төлөп берүүгө милдеттенет. К. б. берилгенге жана ал толук камсыз болгонго чейин 
жүк ташуучунун жүктү бербей турууга акысы бар.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кырсык комиссары

Кырсык комиссары – камсыздандырылган кеме же жүк боюнча зыяндын өлчөмүн, себебин жана мүнөзүн аныктоо ишин жүргүзгөн адам. К. к-нын аты-жөнү менен дайын-дареги камсыздандыруу баракчасында көрсөтүлөт. Камсыздандырылган кеме кырсыкка кабылганда аманатчы К. к-на кайрылат. К. к-нын иш-милдети аманатчынын нускамасы менен аныкталат. К. к. келтирилген зыяндын себебин, мүнөзүн, өлчөмүн аныктаган кырсык баракчасын түзүп, анын негизинде камсыздоочу камсыздандыруучунун чыгымын төлөп берүү чечимин кабыл алат, же анын талабын четке кагат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кырсык тастыктамасы

Кырсык тастыктамасы – камсыздандырылган мүлккө келтирилген зыяндын өлчөмүн, себебин, мүнөзүн ырастаган документ. Ал кырсык комиссары тарабынан түзүлөт жана анын чыгымы менен сыйпулу төлөнгөндөн кийин, кызыкдар жакка берилет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кырсык төгүмү

Кырсык төгүмү – жалпы кырсык чыгымындагы 
үлүшүн жабуу үчүн жүк алуучудан (жүк ээсинен) кеме ээси же анын атынан аракет 
кылган жак тарабынан талап кылынган акча өлчөмү. Жүк алуучу кеме ээсинин К. т. 
талап кылып жаткандыгын камсыздандыруучуга дароо билдирет. Эларалык 
иш-тажырыйбада К. т. депозит деп аталат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кырсык тилкаты

Кырсык тилкаты – диспашага ылайык, жалпы кырсыкка кабылган учурда жүк 
алуучунун өз үлүшүн төлөп бере тургандыгы тууралуу милдеттенмеси. Жалпы кырсыкка 
чалдыккан кезде жүк алуучу депозит төлөгөнгө чейин (жалпы кырсык чыгымдары 
боюнча өз үлүшүн камсыздоодо) же камсыздандыруучуга кепилдик кат бергенге чейин, 
же кырсык бондуна кол койгонго чейин жүк ташуучу жүккө ээлик 
кылат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кыртышты бонитировкалоо

Кыртышты бонитировкалоо (лат. bonitas – зыянсыз) – жер кыртыштарын изилдөөнүн негизиндеги жер жайыттарынын сапатынын салыштырмалуу (балл менен) мүнөздөмөсү; жерге экономикалык жактан баа берүү, кадастрын жүргүзүү, мелиорация ж. б. үчүн зарыл. Жердин сапаттык абалын аныктайт жана кыртыштын түшүмдүүлүгүн арттыруу боюнча чараларды иштеп чыгууда, жер участогунун наркын (ченемдик наркын) аныктоодо негиз катары кызмат кылат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кыска мөөнөттүү вексель

Кыска мөөнөттүү вексель – талап кылуу боюнча же абдан кыска убакыттын ичинде төлөөнүүгө жаткан вексель.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кыскартылган жумуш убактысы

Кыскартылган жумуш убактысы – кызматкерлердин айрым топторунун эмгегин коргоо максаттарында белгиленген жумуш убактысынын ченеми:

1) 14төн 16 жашка чейинки кызматкерлер үчүн – жумасына 24 сааттан ашык эмес, 16 жаштан 18 жашка чейинкилерге – жумасына 36 сааттан ашык эмес; 
2) күч эмгегин талап кылган оор жумуштарда, эмгек шарттары зыяндуу же кооптуу жумуштарда иштегендерге – жумасына 36 сааттан ашык эмес; 
3) I жана II топтогу майып кызматкерлерге – жумасына 36 сааттан ашык эмес. Кыскартылган жумуш убактысына укук берген өндүрүштөрдүн, цехтердин, кесиптердин, кызмат орундарынын эмгек шарттары зыяндуу, оор, кооптуу жумуштардын тизмелери КР Өкмөтү тарабынан аныкталат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Кычкылдандыруучу заттар

Кычкылдандыруучу заттар – кычкылдандыруучу-калыбына келтирүүчү экзотермикалык реакциянын натыйжасында оталуучу же башка заттардын оталуусуна өбөлгө болуучу, өрт тутандыруучу заттар.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Акролит

thumb|

Акролит (грек. akros – четки, lithos – таш) – антик мезгилинде кеңири тараган бир өңчөй эмес материалдарды пайдалануу менен көп учурда кийим кийилбеген дене мүчөлөрүн мрамордон, ал эми калганын кооздолгон же алтын жалатылган жыгачтан статуя жасоо ыкмасы, к. Хрисоэлефантин скульптурасы, макаласын.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Акылбеков Сабырбек Мамбетсыдыкович

Акылбеков Сабырбек Мамбетсыдыкович (15.3.1914, Калинин району, Кум-Арык кыштагы-15.4.1968, Фрунзе)-кыргыз совет сүрөтчүсү.Кыргыз ССР инин искусствого эмгек сиңирген ишмери (1958). 1961-жыл КПСС тин мүчөсү.

 Билими 
Адегенде С.А. Чуйковдон жана В.В Образцовдон кийин белгилүү орус совет художниктери Н.П. Крылов менен болгон жана П.И. Петровичтен таалим алган.

 Кызматы 
Педогогикалык окуу жайында, мектепте сүрөт мугалими (1932-1934), Фрунзедеги сүрөт окуу жайында педагог (1956-1961), жана директор (1961-1965), болуп иштеген.

 Эмгектери 
Алгачкы пейзаждык чыгармасы- “Колхоздун короо кою” (1939) деген картинасында Акылбеков сүрөтчүлүккө жөндөмдүүлүгүн даана көрсөтө алган. 1932-жылы Москвада өткөн кыргыз искусствосунун декадасында анын чыгармалары көргөзмөгө коюлат.Акылбеков кыргыз сүрөт өнөрүнө чебер пейзажист жана портретист катары кирген.Буга анын “Чүй өрөөнүндө”, “Алыскы жайлоодо”, “Колхоз корукчусу”, “С. Момунованын портрети”деген сүрөттөрү күбө.
“Кыргызстан талааларында” (1954) деген сүрөтү Акылбековдун этаптык чыгармасы болуп калды.Бул чыгармасында илимий прогресстин натыйжасында кол эмгеги техника менен алмашканын чебер көрсөткөн.

 Кошкон салымы 
1952-жылы кыргыз сүрөтчүлөрү менен бирге Кыргызстан мамлекетинин Ленин ордендүү академиялык опера жана балет театрын коздоого катышат. 

 Чыгармачылыгы 
1960-жылдары Акылбековдун чыгармачылыгы кемелине жетип, ал “97-чакырымда” (1960), “ Кыргызстандын түштүгүндө”(1964) “Шаардын бир бурчу” (1964), “Туулган жерде” (1965) жана башка белгилүү пейзаждык чыгармаларын жаратты. Омүрүнүн акыркы жылдарында Акылбеков республикалардын дүркүрөп өскөн индустриясын чагылдырган “Завод” (1965) “Заводдук трасса” (1966) аттуу картиналарын тартты.

 Сыйлыктары 
Акылбеков Эмгек Кызыл Туу жана “Ардак Белгиси” ордендери, медаль менен сыйланган.

 Пайдаланылган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы* 1-том Ф.,1973

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Аркада

thumb|Аркада.
Аркада (французча arcade) – таяныч түркүктөрү бар аркалардын катары, колонна же пилондор. А. (көбүнчө эки же андан көп ярустан турат) көп учурда имараттын сыртынан, короолордо же кеңири интерьерлерде ачык галереяларды түзүшөт (мис., роман же гот храмдарында) А-нын кичирейтилген сүрөттөлүшү орнамент фризи катары колдонулат. Россияда А. (бийик классицизм) Петербургдун борборундагы шаар куруучу ансамблдерде өнүгө алды; мисалы, К. И. Росси (Башкы штаб Александр театры жана анын жанындагы театр көчөсү), А. Д. Захаров (Адмиралтейство). Орус скульпторлугунда (скульптурасында) бийик классицизм бир катар эстеликтерде (Москвадагы Кызыл Аянттагы К. Минин менен Дм. Пожарскийдин эстелиги, скульптору И. П. Мартос, И. П. Витали, Ф. Ф. Щедрин, С. С. Пименов жана башка иштеринде) чагылдырылган.

 Арка

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Архитектура
Атлант

thumb|upright|Атлант.
Атлант -
 байыркы грек мифологиясында асманды желкесине көтөрүп турган титан-алп; Ал титандардын кудайларга каршы күрөшүнө катышканы үчүн Зевстин буйругу б-ча ушул жазага тартылган; 
 имараттарды, порталдарды жасалгалоодо архитектуралык дубалга же колоннага кошо тургузулган эркектин статуясы. Атлант балкондордун ж-а эркерлердин тирөөчтөрү катары орнотулат. Мындай скульптуралык ыкма Байыркы Грекияда (б. з. ч. 5-4-к.) пайда болуп, 17-20-кылымдын архитектурасында кеңири орун алган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Грек мифологиясы‎
Категория:Архитектура
Базилика

Базилика (грек. basilike – падыша үйү) – планда тик бурчтуу, эреже катары, узатасынан кеткен таяныч түркүктөрдүн катарынан турган, бир нече өткөөлдөр – нефтерге бөлүнгөн узун имарат. Бул нефтер чоң аралыкты тосконго ыңгайлуу болгон; ортоңку неф (эреже катары капталдагылардан бийик жана кеңири) каптал бөлүктөрдөгү терезелер аркылуу жарык кылынган жана апсида менен бүткөн. Базиликага кире бериш жерде туурасынан кеткен эшик асты – нартекс жайгашкан. Эң алгачкы базилика биздин заманга чейин 210-жылы Деллос аралында курулган. Рим шаарында базилика сот жана соода залы болуп кызмат кылган. Христианствонун бекемдеши менен храмдардын негизги типтеринин бири болуп калган, ал эми борбордук неф апсида – чыгыш жактагы алтарь менен бүткөн. Эң ири алгачкы христиандык базиликалар бай мозаика менен кооздолгон жана IV-VI кылымда Рим, Равенна, Константинополь, Сирия жана башка курулган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Байыркы грек идиштери

Байыркы грек идиштери – антик жасалга-колдонмо көркөм искусствосунун мыкты үлгүлөрү. Байыркы грек идиштери ар кандай, негизинен, турмуш-тиричиликке ылайык милдеттерди аткарган керамикалык же металлдан жасалган (коло, күмүш, алтын) жана мрамор (лекиф) Байыркы грек идиштери өздөрүнүн пластикалык формалары жана сыпайы, кооз жасалгасы менен айырмаланат. Бийик көркөмдүктө кооздолуп сүрөт тартылган керамикалык идиштер өзгөчө кеңири белгилүү болгон. Биринчи Байыркы грек идиштери кол менен жасалган, андан соң карапа калыпка салынып жасалган, кээ бирлери штампталып, рельефтик жасалгасы болгон. Байыркы грек иидиштери формасы жана спецификалык функциялары боюнча традициялуу түрдө 4кө бөлүнөт: 1) вино сактоочу, суу менен аралаштыруучу жана муздатуучу идиштер (амфора, кратер, пелика, псиктер, стамнос); 2) сузуп алуучу жана куюучу идиштер (гидрия, киаф, ойнохоя); 3) Бир нерсе ичүү үчүн идиштер (канфар, килик, ритон, скифос) жана өзгөчө топтогу; 4) жана башка максаттарда культтук, парфюмериялык (албастр, арибалл, аскос, лебес, лекиф, лутрофор, пиксида) идиштер. Байыркы грек идишинин жасалгасы (кооздолуп жасалган жана рельефтик жасалга көбүнчө идиштин тулкусунун жогорку бөлүгү менен ийин тарабында). Ал эми тулкусу жапыз вазаларда жана өөдөнү көздөй кеңейип кеткен киликтерде жасалга түбүндө же капталдарында жайгашкан. Ваза жасоонун эң алгачкы этаптарында кооздоп жазуу идиштин жогорку жагын ээлеген, бирок классикалык мезгилде жоон жагы орнаменттен бошотулган жана жасалгаланбай калган.
 Колдонулган адабияттар 
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. /Башкы редактор Асанов Ү. А. К 97 Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Категория:Европа
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Бейшенов Асаналы

Бейшенов Асаналы (1941-ж. т., Аламедин району) – живописчи. Кыргыз Республикасынын эл сүрөтчүсү. Фрунзедеги көркөм сүрөт окуу жайын (1961), Москвадагы В. И. Суриков атындагы көркөм сүрөт институтун (1969) бүтүргөн. Кыргызстан сүрөтчүлөр союзунун Ош облусу бөлүмүн негиздөөчүлөрдүн бири. 1966-жылдан республикакалык, бүткүл союздук жана эл аралык көргөзмөлөрдүн катышуучусу. 1971-жылдан СССР сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү. Бейшеновдун эмгектеринин тематикасы революциялык каармандык (“Продотряд”), согуштун антигумандуулугу (“Согуш жылдары. Машак терүү”), кыргыз искусствосундагы адам жана жаратылыш байланышы (Булактын жанында”, “Пахта көтөрүп бара жаткандар”) болуп саналат. Ошондой эле портрет жанрында да эмгектенет. Бейшеновдун натураны байкоосу картиналарында курч жана кооз живопистүү чечилген. Анын негизги живопись чыгармалары Г. Айтиев атындагы кыргыз улуттук көркөм сүрөт искусство музейинде жана КМШ өлкөлөрүнүн музейлеринде сакталуу.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Бехзад Кемаледдин

right|thumb|250px|Бехзад. Юсуфту азгыруу. Миниатюра. «Бустан» Саади. 1488 г. Улуттук китепкана. Каир
Кемаледдин Бехзад ((1455 – 1535/36) – миниатюрачы, Герат миниатюра мектебинин ири өкүлү. Бул мектеп Иран, Индия жана Орто Азияда миниатюранын өсүшүнө зор таасир тийгизген: Саадини «Бустанына» (1488, Египеттеги улуттук китепкана, Каир), Низаминин «Хамсесине» (1490-жылдар, Лондон, Британ музейи) жана башка чыгармаларга карата тарткан Б-дин сүрөттөрү Чыгыш миниатюрасынын шедеври болуп саналат. Бехзад өз доорунун эң чоң ирандык сүрөтчүлөрүнүн бири болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Бисер

thumb|Бисер
Бисер (араб. бусра) – тунук, түстүү жана түссүз айнектен, сейрек металлдан жасалган, жипке тизүүгө ылайык ичке көзөнөгү бар майда шурулар. Б. өндүрүү Байыркы Египет, Византия, Чыгыш өлкөлөрү, Киев Русунда абдан белгилүү болгон. XIII к-дан баштап Б-ди Венецияда Мурано аралында жасап чыгара башташкан. XVIIIк. башында Чехиядагы Яблонец ш-нда стеклярусту (айнек түтүкчөлөр) өндүрө башташкан жана ал Б-дин бир түрүн түзгөн (яблонецтик бижутерия). Россияда Б. көркөм искусствосунун гүлдөп өнүгүшү XVIII кылымдын аягы, XIX кылымдын башына туш келет. 1830–40-ж. бисерден жасалган буюмдарга болгон мода өз апогейине жеткен. Б. менен капчык, сумка, кисет, бювар, панно алкактын ичиндеги сүрөттөрдү кооздошкон. Бисерден жасалган жасалгалар – аялдардын костюмунда (шуру, кур, баш кийим, тарак, чач карматкыч, түйгүчтөрдө) кеңири пайдаланыла баштайт. Коомдун ар кайсы катмарларында Б. бастырылган сайма тикмечилик иштери аялдардын сүйүктүү кол өнөрчүлүгүнө айланган. Б-ден жасалган буюмдардын өнүгүшү жана моданын эволюциясы менен аны үйдөн жасалган кол өнөрчүлүк сувенири катары колдонуу башталат. Архитектура Б. түркүктүн валигиндеги жасалга катары пайдаланылган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Битум

thumb|Битум
Битум (лат. bitumen чайыр, асфальт) сууда эрибеген, катуу же суюк углеводороддун жана алардын суутектүү, күкүрттүү, азоттуу бирикмелеринин аралашмасы. Тыгыздыгы 1000 кг/м3га жакын, 25-90 С температурада жумшарат. Табигый жана жасалма (нефтини буулантып, крекингдеп, майды тазалоодон калган калдыктардан алынуучу) болуп бөлүнөт. Битум табигый кендерде кездешет же нефть иштетүүдө калдык продукт катары алынат. Битум сиңирилген рубероид үйдүн чатырын жабуучу материал жана суу өткөрбөгүч (гидроизоляциялык) катмар катары кеңири колдонулат. Битумдан жасалган боёк ар кандай темир буюмду дат басуудан сактайт жана курулушта байыртадан байланыштыргыч материал катары цементтин ролун аткарган. Бетон өндүрүшүндө колдонулуучу толтургуч зат (шагыл жана башкалар) менен аралаштырып, жолдун таманын жапса болот. Табигый битум нефтинин (асфальт), ташкөмүрдүн, күрөң көмүрдүн, чымкөңдүн курамында бар, бензолдо, күкүрттүү көмүртекте, хлороформдо жана башкада эрийт.

 Дагы караңыз 
 Битумдуу тоотектер
 Асфальт (боёк)

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. /Башкы ред. Асанов Ү. А. К 97 Б.: Мамл. тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Геология‎‎
Категория:Химия
Диего Веласкес

thumb|right

Веласкес [чыныгы аты-жөнү – Родригес де Сильва Веласкес Диего] (1599, Севилья – 1660, Мадрид) ― испан живописчиси. Севильяда Ф. Де Эррера Старший менен Ф. Пачекодон (1610–16) таалим алган. Ал жерде 1623-жылга чейин иштеп, элдин турмуш-тиричилигин сүрөттөгөн чыгармалар (“Эртең мененки тамак”, 1617-ж. чен, Ленинград, Эрмитаж) жараткан. В. Караваджонун салтын улантып, фигураларды контрасттуу чагылтууга, натуранын тышкы өзгөчө-лүктөрүн өзүндөй так тартууга кызыккан. В. 1623-ж. Мадридге көчүп барып, король сүрөтчүсү болгон. Королдук сүрөттөр жыйнагы жана италиялык сүрөт искусствосу (асыресе, Тициандын чыгармалары) менен таанышканы, о. эле П. П. Рубенске жолукканы В-тин чеберчилигин арттырган. Буга анын реалдуу турмуштан алынып тартылган “Вакх”, “Вулкандын кузницасы” (1630, Прадо) деген сүрөттөрү мисал. В-тин “Бреданы тапшыруу” деген картинасы европалык тарыхый живопистин негизин түзгөн. В. портреттердин (герцог Оливарес, Хуан Матеос, “Желпингич кармаган айым” ж. б.) да автору. В-тин “Лас Менинас” (1656), “Жип ийирүүчүлөр” (1657) деген айтылуу сүрөттөрү өмүрүнүн акыркы жылдары тартылган. Анын чыг-лык методуна чындыкты бүткүл байлыгы жана карама-каршылыгы менен терең изилдеп, образдуу, чебер чагылдыруу мүнөздүү болгон. В-тен мурас калган чыгармалар XVII кылымдагы испан сүрөт искусствосу менен дүйнөлүк реалисттик искусствонун эң мыкты үлгүлөрүнөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Вхутемас

Вхутемас, жогорку мамлекеттик сүрөт – техникалык өнөрканалар. 1920–21, 1926–27–окуу жылдарында Москвадагы көркөм сүрөт жогорку окуу жайы болгон. В. биринчи мамл. эркин көркөм сүрөт өнөр­каналарды экинчилер (мамл. эркин көркөм сүрөт өнөрканалары) менен кошуп жибергенден пайда болгон, башкача айтканда, мурунку Строганов окуу жайы мурунку живопись, скульпторлук, зодчийлик окуу жайы менен бириктирилген. В-та живопись, полиграфия, скульпторлук, архитектура, текстиль, керамика, жыгач иштетүү, металл иштетүү факультеттери болгон. Бул жогорку окуу жайынын формалисттик жетекчилигинин туура эмес иш алып баруусунан сов. көркөм сүрөт искусствосу көп зыянга учураган. В-тын программалары көркөм сүрөт искусствосунун идеялык-образдык мазмунун чечкиндүү жокко чыгарган формалисттик көркөм маданият ин-ту тарабынан иштелип чыккан. Студенттердин массалык каршылык көрсөтүүсүнөн кийин гана В-тын живопись факультетинде 1921-жылдын аягы, 1922-жылдын башында А. Е. Архиповдун, Д. Н. Кардовскийдин реалисттик өнөрканалары жана Д. А. Щербиновскийдин анатомиялык сүрөт өнөрканасы пайда болгон. 1926-27–окуу жылында В. Вхутеин болуп которулган.

 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу
Гельфрейх Владимир Георгиевич

thumb|Владимир Гельфрейх
Гельфрейх Владимир Георгиевич (1885, Санкт-Петербург — 1967, Москва) — советтик архитектор, Социалдык Эмгектин Баатыры (1965). Петербург көркөм сүрөт академиясында Л. Н. Бенуадан таалим алган (1906–14-ж.). Архитектор В. А. Щуко менен Ленинградда Смольный дарбазасын (1923-25), Москвадагы В. И. Ленин атындагы китепкананын жаңы имаратынын (1928-40), Дондогу Ростовдо (Ростов-на-Дону) жайгашкан М. Горький атындагы драма театрдын (1930–35) имараттарын өз алдынча Сухумидеги Өкмөт үйүнүн долбоорун түзүп чыккан; архитектор И. Е. Рожин менен Москвадагы метрополитенди (“Новокузнецк” станциясынын вестибюлу, 1943; “Электрозавод” станциясынын, 1944) жана Смоленск аянтындагы Тышкы иштер министерствосунун имаратын долбоорлогон (1948–52). Анын жетекчилиги менен Кутузов проспекти кайра курулган. Ал Ленинград көркөм сүрөт академиясынын (1918–35), Москва жогорку көркөм өнөр жай окуу жайынын (1959–67) профессор болгон. Эки жолу (1946, 1949) СССР мамлекеттик сыйлыгын алган. Эки Ленин ордени, башка 5 орден жана медалдар менен сыйланган.

 Булактар 
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу