Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Муздаткыч агрегат

Муздаткыч агрегат - муздаткыч машинанын конструкциясы боюнча бириктирлген негизги бөлүктөрүнүн комплекси. 

Мындай агрегатташтырууда машинанын бөлүктөрү тыгыз орнотулат, туташтыргыч түтүктөрдүн узундугу кыскартылат, кураштыруу жумуштары кескин азаят жана тейлөөгө ыңгайлуу шарт түзүлөт. 

Элементтеринин конструкциялык биригиши боюнча компрессордук. компрессор-конденсатордук, аппараттык агрегат бо­луп бөлүнөт: компрессордук агрегатта компрессор, электр кыймылдаткыч жана жүргүзгүч приборлор бириктирилген; компрессор-конденсатордук агрегатта компрессор, конденсатор, электр кыймылдаткыч жана автоматтык теплерүүчү приборлор жалпы алкакка орлотулган; аппараттык аг­регат жылуулук алмашуучу аппараттар. арнатуралар жана автоматтыктан турат. 
Колдонулган муздаткыч заттарга жараша Муздаткыч аралашалар амиактуу жана фреондуу болуп айырмаланат. Муздаткыч аралашаларынын сууктук өндүрүмдүүлүгү 0.7—116 кВтка. чейин жетет. Муздаткыч аралашалар автомобиль, темир жол, кеме транспортунда кеңири колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Муздаткыч аралашалар

Муздаткыч аралашалар— эки же андан көп катуу же катуу жана суюк заттардын системасы.

Системадагы заттар жылуулукту сиңирип алуу менен эрнгендиктен аралашманын температурасы төмөндөйт. Өтө төмөнкү температураны алуу үчүн аралашмага кирүүчү заттар криогидраттык температурага туура келе турган өлчөмдө алынат. 

Хлордуу натрий (NaCl) тузунун муздагы концентрациясы 23,1% болгондо, анын эрүү температурасы —21,2°С, мындай төмөнкү температуpa криогидраттык температуpa деп аталат. Хлордуу кальций (СаС12) тузунун концентра­циясы 29,9% болгондо, анын криогидраттык температуpaсы —55°Сге жетет. Температураны —50°Сгө чейин төмөндөтүү үчүн түрдүү туздар, кислоталар, суу, муз(кар) пайдаланылат. 

Туздарды кислоталарда эриткенде Муздаткыч аралашалардын температурасы сууга эриткендегиден бир кыйла төмөндөйт. Температураны —80°Сге чейин төмөндөтүү үчүн кургак муздун (катуу көмүр кислотасы) жанa спирттердин (же эфирдин) аралашмалары колдонулат. Муздаткыч аралашалар негизинен лабор-ялык шартта төмөнкү температураны алуу үчүн пайдаланылат. Өнөр жайда кайнатма туз менен муздун аралашмасы кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Муздаткыч батарея

Муздаткыч батарея — муздаткыч заттар буулануучу же муздаткыч эритме агуучу кырдуу же жылма түтүк.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Муздаткыч витрина

Муздаткыч витрина — азык-түлүк дүкөндөрүнүн жанa коомдук тамактануу ишканаларьшын залдарына орнотулган муздаткыч жабдуу. 

Муздаткыч витрина муздатылган, тоңдурулган азыктарды жанa даяр тамактардын үлгүсүн көрсөтүүгө жанa сактоого арналган. 
Муздаткыч витринанын текче-конструкциялык өзгөчөлүгү азыктарды сатуу ыгына байланыштуу. Кээ бир Муздаткыч витрина айнек менен жабдылып, бир жагы ачылма болот. Ал бир, эки, үч текчелүү жасалып, азыктарды сактоочу текчеден жана ошол эле азыктарды көрсөтүүчү витринадан турат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Технология
Муздаткыч заттар

Муздаткыч заттар - муздатуу циклин иш жүзүнө ашыруу үчүн колдонулуучу заттар. 

 Муздаткыч заттар муздатылуучу чөйрөдөн жылуулукту тартып алып, аны жог. температурадагы чөйрөгө (сууга же абага) берет. 
 Муздаткыч машинасынын үнөмдүүлүгү, анын көлөмү жанa конструкциясы көбүнчө жумушчу заттардын түрлөрүнө байланыштуу. 
 Муздаткыч заттар термодинамикалык, физикалык-химиялык, физиологиялык жанa экономикалык талапка жооп бериш керек. Техникада Муздаткыч заттар катарында суу, аммиак, көмүр кычкыл газы, аба, хлордуу метил, этан, пропан жанa түрдүү фреондор колдо­нулат. Аммиак жанa түрдүү фреондор кецпрп таралган, ал эми көмүр кычкыл газы кургак музду алууда гана колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Муздаткыч компрессор

Муздаткыч компрессор— муз­даткыч заттын буусун бууланткычтан соруп алып, басым менен аны конденсаторго жиберүүчү түзүлүш. 

Муз­даткыч техникада поршендүү, турбиналуу, ротациялуу жанa винттүү компрессорлор колдонулат. Алардын суук өндүрүмд. 3000 Bттан 600 кВтка чейин жетет. Азыр поршендүү ком­прессорлор кеңири таралып, алар өндүрүмдүүлүгү боюнча майда (3,5 кВт), кичине (3,54-23 кВт), орточо (234-105 кВт) жанa чоң (105 кВтан жог.); 
кысуу баскычы боюнча бир, эки жанa үч баскычтуу; цилиндрдин саны боюнча бир жанаa көп цилиндрлүү; цилиндрдин огунун жайгашуусу боюнча тик, түз жана V түрүндө болуп бөлүнөт. 

Азыр бир баскычтуу аммиак жана фреон менен иштөөчү сальниктүү жана сальниги жок компрессорлор таралган. Кийинки жылдарда фреон менен иштөөчү компрессорлор жана горизонталь коммрессордун эки түрү чыгарылууда. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Муздаткыч машина

Муздаткыч машина - мех., жылуулук же башка энергияны чыгымдоо менен чөйрөнүкүнен кыйла төмөнкү температурада муздатылуучу заттардын жылуулугун алуучу түзүлүш. 

Энергиянын чыгымдалышына жараша Муздаткыч машина төмөнкүчө бөлүнөт: компрессордук Муздаткыч машина, анда мех. энергиянын жардамы менен сууктук пайда болот; абсорбциялуу жана буу эжектордуу Муздаткыч машина, бул машиналарда сууктук жылуулук энергиянын жардамы менен алынат. 

Компрессордуу Муздаткыч машина газ (аба) жана буу машиналарына бөлүнөт. Газ (аба) машинасында жумуш аткаргыч (муз­даткыч) заттар катары атмосфералык аба; буу компрессордуу машинада аммнак, хлордуу этил, көмүр кычкыл газы жана ар түрдүү фреондор; абсорбциялуу Муздаткыч машинада эки компоненттүү аралашма колдонулат. 

Компрессордуу машинаныы сууктук өндүрүмд. 64-465 миң Вт, абсорбциялуу Муздаткыч машинаныкы 35 миңден 3000 миң Вт, суу эжектордуу Муздаткыч машинаныкы 240 мпцден 350 миң Втка жетет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Муздаткыч техника

Муздаткыч техника - техниканын заттарды муздатуунун ыкмаларын колдонгон тармагы. 

Түрдүү муз­даткыч машинанын жардамы менен —218°С чейинки температураны жана андан да төмөнкү абсолюттук нөлгө жакын температураны алууга болот. Муздаткыч установкаларда суук өндүрүмд. 60 градустан (үй муздаткычында) ондогон млн ваттка (химия өнөр жайда) чейин, кыймылдаткычтардын кубаттуулугу 0,1 квтан бир нече миң квтка чейин жетет. 

Жасалма суук тамак өнөр жайдын бардык тармагында тез бузулуучу азык­тарды муздатуу, тоңдуруу жана сактоо үчүн, турак үйлөрдө, өндүрүштүк жана коомдук жайларда абаны бир калыпта кармоо үчүн химиялык өнөр жайда суюк жана газ аралашмаларынан таза продуктуларды мис., этиленди көпчүлүк синтет. материалдарды (спирт, каучук, пластмасса ж. б.), аммиак жана минерал жер семирткичтерди алууда; машина курууда металлдарды термиялык иштетүүдө; шахталардагы өткөөлдөрдү жана үйлөрдүн фундаменттерин курууда; жер кыртышын тоцдуруу үчүн жана жасалма музду жана жасалма жылгаяктарды курууда; түрдүү транспорттук каражаттарда; коомдук тамактануу ишканаларында, медицинада, соода тармагында кеңири кол­донулат. 

Өндүрүштүк муздаткыч машиналар 19-кылымдын ортосунда пайда боло баштады. 1861-ж. эт тоңдуруучу биринчи установка Сидней (Австра­лия) шаарында курулган. Ошол эле Австралияда нефть иштетүүчү заводдо нефтиден парафин бөлүп чыгаруучу муздаткыч машина орнотулган.

1881-ж. биринчи чоң муздаткыч Бос­тон шаарында (АКШда), Англияда жана 1882-ж. Берлинде курулган. 

1888-ж. Россияда биринчи муздаткыч маши­на Астрахань шаарыннда курулган. Азыркы мезгилде тез айлануучу аммиак жана фреон менен иштөөчү компрессорлор кеңири та­ралган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Муздаткыч транспорту

Муздаткыч транспорту - тез бузулуучу азык-түлүктү айлана чөйрөнүкүнөн төмөнкү температуралык шарт­та ташуучу тех. каражат. 

Муздаткыч транспорту темир жол, автомобиль, суу (деңиз жана дарыя), аба ж-а контейнер-рефрижера­тор болуп бөлүнөт.
Темир жол Муздаткыч транспорту менен алыска тез бузулуучу азыктардын 90%тен көбү ташылат. Муздатуулугына байланыштуу вагон муздаткыч, вагон-рефрижератор, поезд-рефриже­ратор жана вагон-цистерна болуп айырмаланат. 

Вагон-муздаткыч темир жол Муздаткыч транспортунун 40—45%ин түзөт. Вагон ичиндеги температура —15, +14°Сге барабар. Вагон-цистерналар сүт, жүзүм шараптарын жан башкаларды ташуу үчүн кол­донулат. Автомобиль Муздаткыч транспорту тез бузу­луучу азыктарды шаар ичинде жана 3000 км аралыкка ташуу үчүн колдо­нулат. Негизги түрү автомобиль-муздаткыч жана автомобиль-рефрижера­тор. Автомобиль-муздаткыч жеңил жана жүк ташуучу машинанын шассисине орнотулган изотермдик кузовдун газдар жана компрессордук муз­датуу үчүн муз, кургак муз, суюлтулган газдар жана компрессордук муз­даткыч машипасы колдонулат. Кузовдогу температураны 44-20°С-ге чейин сак­тоого болот. 

Суу Муздаткыч транспорту азыктарды импортко, экспортно жана өлкөнүн ичинде ташууда, балык кармоодо, иштетүудө жанa ташууда колдонулат. Аба Муздаткыч транспорту эрте бышкан жемиштерди, тируү балыктарды жанa гүлдөрдү ташуу үчүн колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Муздаткыч установка

Муздаткыч установка- муздатылуучу жайларда, заттарда же нерселерде айлана чөйрөнүн темп-расынан төмөнкү температураны камсыз кылуу жанa аны алуу үчүн колдонулган комплекстүү жабдуулар. 

Муздаткыч установка бир же бир нече муздаткыч машиналардан турат, алардын үзгүлтүксүз иштешин камсыз кылуу үчүн жардамчы жабдуулар (энергия, суу жанa жылуулук системалары, башкаруу жанa текшерүү приборлору ж. б.) менен толукталат. Алынган сууктук керектөөчү жерге муздаткыч затты суюлтулган абалда басым менен (түздөн түз муздатуу) же болбосо муздатылган туздардын эритмеси ж-a аба аркылуу жиберилет. М. у-нын сууктук өндүрүмдүүлүгү муздаткыч машиналардын өндүрүмдүүлүгүнө барабар. 

Муздаткыч установкада буу компрессиялуу, абсорбциялуу жанa буу эжектордук муздаткыч машиналар колдо­нулат. Туруктуу температуpa режимин сактоо үчүн автоматташтыруу кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Муздаткыч шкаф

Муздаткыч шкаф — коомдук тамактануу жанa соода ишканаларда, лабораторияяда жана башка тез бузулуучу азыктарды (же дары-дармекти) кыска мөөнөткө сактоочу чакан муздаткыч. 

Ал каркастуу, эки сыйра капталган конструкциядан—сырты жөнөкөй тунукеден, ичи алюминий же дат баспаган металлдан, ортосу жылуулукту аз өткөрүүчү материалдан турат. Ар бир шкафта муздаткыч камера жана маши­на бөлүмү болот. 

Машина бөлүмү камеранын астында, шкафтын көлөмү 0,4—1,25 м3, темп-расы 1—3°С, сыйымд. 804-250 кг. 

Илимий иззилдөө үчүн кээ бир лабор-яларда температураны —70°ка чейин төмөндөтүүчү муздаткыч машиналар жанa өтө изоляцияланган Муздаткыч шкафтар колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Муздатуу технологиясы

Муздатуу технологиясы - тез бузулуучу азыктарды узакка сактоодо сууктукту колдонуучу азык- түлүк технологиясынын өзүнчө тармагы. 

Азык-түлүктү консервалоодо кургатуу, туздоо, ыштап сүрсүтүү, анти­септик заттар, кант, пастерлөө жана стерилдоо ыкмалары колдонулат. Алар азыктардын сапатын төмөндөтөт, түсүн, даамын, аш болумдуу касиетин өзгөртөт жанa витаминдери бузулат. 

Тез бузулуучу азыктарды консервалоо ыкмаларынын натыйжалуусу — муздатуу. Азыктарды муздатууда микроорганизмдердпн тиричилик аракетин төмөндөйт жанa ферменттердин активдүүлүгү акырындайт. Ал муздатыл­ган (температурасы 04-4°Сге чейин), тоңдурулган (температурасы —0,54—2,5°С) жанa дефростацияланган (тону жатылган) болуп айырмаланат. 

Музда­тууда муздаткыч заттар колдонулат. Эт, жумуртка, жемиш, сүттөн жасалган жанa кондитердпк азыктар аба менен балык, канаттуулардын этп суюктуктар менен, сүт, каймак, шире, шарап жылуулук алмаштыргыч аппаратта суюктуктар менен муздатылат, ал эми муздун жардамы менен бөтөлкөдөгү ичкилик жана жашылча муздатылат. 

Узакка сактоо үчүн азык-түлүк —23°С температурада тоңдурулат. Сактоодо азыктардын сапатын жогорулатуу үчүн ультракызгылт көк нурларга, иондоштурулган шоолага кармоо, атайын идиш жанa соргуч материал, көмүр кычкыл газы, озон жанa антибиотиктер колдонулат. Ушул чараларды муздатуу менен айкалышта пайдалануу аркылуу азыктардын сактоо мөөнөтүн узартууга болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Муз даярдоо

Муз даярдоо - табигый суукту же муздаткыч машинаны пайдаланып, суудан муз алуу. 

Муз даярдоонун эң жөнөкөй жолу — агын суулардан, көлдөрдөн, көлчөлөрдөн тоңгон музду алуу. 

Тоңдурула турган суу ал кабаттарга түтүк же суу чачкыч менен чачылып, муз балка же муз жаргыч машина менен алынат. Алына элек муз жайкысын жылуу­лук өткөрбөөчү материал менен жабылат. Музду жүктөөдө автожүктөгүч, конвейер ж. б. колдонулат. Пайдаланыла турган муздун көбү муздаткыч машинанын жардамы менен муз заводунда даярдалат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Музей тануу

thumb|British Museum (Лондон).
Музей тануу - музей уюштуруу маселелерин жанa иш аракетин изилдөөчү илимдин тармагы. 

Музей тануу музей ишинин теориясы менен практикасын, музей архитектурасынын негиздерин, аларды жабдуу маселелерин изилдейт. 

Музей тануунун негизги милдеттеринин бири музей ишинин (музейлерин жабдуу, сактоо жанa калыбына кедтируу, аларды изилдөө, каталогго түшүрүү жана көрсөтүү) илимий принциптерин түзүү болуп саналат. Музей тануу музей экс­понаттарын көрсөтүү аркылуу саясий жана илимий билимдерди жайылтууга. экскурсиялар, көчмө көргөзмөлөр, консулътациялар уюштурууга. лекциялар окууга, илимий жана илимий популярдык адабияттарды (музейдин эмгектери. ката­логдор, жол көрсөткүчтөр. альбомдор ж. б.) бастырып чыгарууга зор көңүл бурат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Илим
Категория:Музейлер
Муз жаргыч(кеме)

Муз жаргыч - жол ачуу үчүн муз жаруучу атайын кеме. 

 Муз жаргычтын милдети—башка кемелери муздуу деңиден өткөрүү, аларга жардам берүү. 
 Муз жаргыч деңиздик (арктикалык), көлдүк, дарыялык. рейддик порттук болуп айырмаланат. Ал муз­ду тумшугунун оордук күчү менен жарып, муз сыныктарын түртүп, шилеп же чөктүрүп жол ачат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Муз калканы

Муз калканы - формасы жанa кыймылынын багыты жер бетинин рельефине эмес, толукталуу булагы менен чыгымынын таралышына жараша болгон мөңгүлөр. 

Муз калканы — бир борбордон ар тарапка радиалдуу түрдө жыып таралган муздук. 

Үстүнүн туура кесилишп жарым тегерек сыяктуу, ортосу томпогой, чет жакасына жапыздайт. Алар жалгыздан сейрек кездешет, көбүнчө бири бирине тийишип, муздун кең мейкиндиктери ээлеген калыд катмарды түзөт. Мис., Гренландиянын мейкиндиги борб. эки чоң жанa бир нече четки майда калкандардан турат. 

Муз калканы климаттык кар чеги дедиз дедгээлине жакын жаткан түздүктөрдө пайда болот. Муз калканынын үлүшүнө жер жүзүндөгү мөңгүлөрдүн 98,5 %ке жакын аянты жана 99% көлөмү туура келет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Муздар
Музоолоо

Музоолоо — инек менен кунаажындын тууту. 

Инек музоосун 283—285 кун көтөрөт. Ал Музоолоорунда туут бөлмөсүндө асыралат. Туурунан 2—3 жума мурда желиндейт. 

12—24 с калганда желини толот, чидеруу белгилери байкалат. Жарым — бир ста тууйт, кээде 15 лшкдан 5—6 ска созулушу мумкун. 
Кадимкидей туутта 6 ска че­йин чөбү түшөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:зоология
Музоокана

Музоокана - музоо багылуучу жай. Музоокана өзүнчө же уйкананын жанына курулат. Ири сүт-товар фермаларында Музоокана туут бөлмөсү менен бирге салынат. 

Музооканада туут бөлмөсү, профилакторийи, 15 күндөн 3 айга жана 3 айдан 6 айга чейинки музоо багылуучу бөлмөлөрү бар. Ар бир бөлмөнүн эшиги өзүнчө болот. Ал эми 6 айдан жогорку музоолор учун белок жай курулат. Музоокананын ичи таза, кургак, жарык, жылуу болууга тийиш. Желдеткич орнотулуп, асты тактайланат. Жаш (10—15 кунге чейинки) музоолор ар бири айрым ка­пасте, профилакторийде багылат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Мал чарбачылыгы
Музыкалуу драма

Музыкалуу драма 

 1) Операнын алгачкы (16— 17-кылымда) аттарынын бири. 
 2) Негизги бөлүгүн музыка ээлеген драма. Бул жанр эзелтен кытай, инди, европ. театрларда түрдүүчө оңолуп келген. Орто Азия республикаларында жанa Казакстанда кеңири таралган (мис., В. Власов, В. Фере, «Ал­тын кыз»). 
 3) Драма мүнөзүндөгү опера. М. П. Мусоргский «Хованщинаны» элдик Музыкалуу драма деп атаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Музыка
Мукабалоо процесси

Мукабалоо процесси - китептерди мукабалоо жумуштарынын комплекси. 

Мукабалоо процесси негизги үч операциядан — китеп блогун камдоодон, китеп­тин тышын даярдоодон жана ага блокту бириктирүүдөн турат. 
Китеп бло­гун камдоодо китептин басма табактары бириктирилип тигилет да, түбүнө корешок (китеп түп) жабыштырылып, пресс менен ныкталат, андан соц блоктун үч тарабы кесилет, коре­шогу жумурулап ийилет, корешокко кооздук жана бекемдик үчүн каптал жана кагаз чапталат. Бул операциялар желимдөөчү станокто, ныктагыч пресете, кескич магаинада, блок иштеткич агрегатта жана кургаткыч установкада иштелет. Китептин мукабасы өзүнчө даярдалып (Мукаба), сырткы бетине керектүү текст же сүрөт басылат. 

Бул үчүн сыр же түстүү фольга коло же стереотип штампынан ысык түрдө паар түшүргүч пресси алынат. Даярдалгап китеп бло­гу мукабанын ичине салынып, пневматикалык же механикалык прессте ныкталат да, китеп корешогуна анын ачылышып жеңилдетүүчү жик салынат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Мукрани көтөрүлүшү

Мукрани көтөрүлүшү (1871—72) - Алжирдеги араб жанa кабил урууларынын Франциянын колон, үстөмдүгүнө каршы көтөрүлүшү. 

Француз колон, бийликтин зомбулугунан (жерг. элдин жерлерин тартып алып, адамдарын француз армиясына солдатка жөнөтүшунөн) 1871-ж. Мержана округунда феодал башкаруучу Си аль-Хаж Мухаммед Мукранинин башчылыгы менен негизинен дыйкандар жана көчмөндөр көтөрүлгөн. 

Алар Алжирдин чыгыш бөлүгүн дээрлик бошотууга жетишсе да, күчүнүн чачкындылыгынан жанa колониячыларга Франциядан жадам келгендиктен 1872-ж. биротоло талкаланган. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Мультивибратор

Мультивибратор (лат. multum — көп. vibro — термелем) — өз ара оң-тескери байланыштуу эки күчөткүчү бар. үзгүлтүктүү типтеги электр толкунунун релаксация генератору. 

«Мультивибратор»терминин голланд физиги ван дер Пол сунуш кылган. Мультивибратор симметриялуу жана симметриялуу эмес болуп бөлүнөт. Симметриялуу Мультивибратор симметриялуу схема боюнча түзүлөт. Электрондук лампада, транзистордо, тиристордо жана интегралдык схемада Мультивибратордун көп варианты белгилүү. Анын эки жана көп фазалуулары бар. Неги­зинен автоматика түзүлүштөрүндө, эсептөө жана өлчөө техникасында ж. б. импульс генератору, жыштык бөлүштүргүч, импульс түзгүч, контактсыз ажыраткыч ж. б. катары кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Мультипликациялык киносу

Мультипликациялык киносу - ки­но өнөрүнүн бир түрү; мында кино үчүн тартылган сүрөттөрдү (графикалык мультипликация) же атайын жасалган куурчактардын ырааттуу кыймылын киного тартуу менен (көлөмдүү мультипликация) чыгарма түзүлөт. 

 Графикалык мультипликация чындыкты элестетүүнүн өзгөчө шарттуу формасы болуу менен, фантазиялуу окуяны жана болмушу өз алдынча таасирдүү элес түрүндө көрсөтө алат. Көлөмдүү мультипликация окуяны көргөзүүдө графикалык мультипликациядан чабалдык кылганы м-н кейипкерлердин мүнөздорүн курч сүрөттөйт. М. к-на корнем каражаттары шарттуу жана өтө курч фольклор, са­тира, притча өзгөчө жакын. 
 
 Мультипликациялык киносунун сүрөттөрү жана киного жазыла турган сөздөр мультипликация станогу менен тартылат. Ал станоктун эң жөнөкөй түрү вертикаль станинадан жана кыймылдуу столдон турат. Киного тартуучу аппарат вертикаль станинада өйдө-ылдый жылып турат. Кадрдын тунук материалга тартылган графи­калык сүрөттөрү стол үстүнө бир нече катар коюлат да, айнек пластинка менен бастырылып, үстүнөн же астынан жарык жиберилет. Стол торт таран­ка жылып турат. Автоматташтырылган станоктун конструкциясы да ушундай, бирок анда бардык кыймыл электр кыймылга келтиргичи менен башкарылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Кинематограф
Категория:Мультфильм