Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Вперёд (гезит)

Вперед (газета) - 

1) большевиктердин жума сайын чыккан алгачкы газетасы.

1904-жылдын 22-декабрынан (1905-ж. 4-январдагы) 1905-жылдын 5 (19)-майына че­йин Женевада 10—15 нускада 18 са­ны чыккан. 

Большевиктик алгачкы борбор — көпчүлүк комитеттеринин бюросунун органы. РСДРПнзга борб. органы «Искра» газетасын меньшевиктер ээлеп алгандан кийин түзүлгөн. 

«Вперед» «Искранын» жолун жолдоп, рев-ячыл пролет, партпясын чыңдоо учун оппортунпзмге карты күрөш жүргүздү. «Вперед» газетасынын уюштуруучусу, идеялык жетекчи жана ре­дактору В. И. Ленин болгон, газетага анын 40тан ашык макаласы жарыяланган. 

Газета большевиктердин саясий жана уюмдаштыруу жактан чыңалышына зор таасир кылып, жаңы типтеги партияны түзүүдө жана РСДРП- нин 3-съездин даярдоодо олуттуу роль ойногон.

2) Большевиктердин кун сайын чыккан легалдык газетасы. «Волна» газетасынын ордуна Петербургда чыгып турган, 1906-жылдын 26-майынан |8-июнь) 14(27)-июлуна чейин 17 са­ны чыккан. 1906-ж. 22-июндан (5- июль) «Вперед» газетасынын ордуна кун сайын большевиктик «Эхо» газетасы чыга баштаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Гезиттер жана журналдар
Вулканизм

thumb|Вулканизм.
Вулканизм (геол.) — жер кыртышында (литосферада) жанa анын үстүндө магманын кыймыл-аракетине байланыштуу болгон кубулуштардын жыйындысы. 

Интрузиянын пайда болушу, жанар тоолордун атылышы, ошондой эле Айдагы кратерлер Вулканизм менен бай­ланыштуу.

 Байланыштуу макалалар 
 Жанар тоо
 Магматизм

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Геология
Вульгардык саясий экономия

Вульгардык саясий экономия - бурж. саясий экономиядагы көз караштар жыйындысы. Ал капит. коомдогу экон. мамиле жөнүндөгү буржуазиянын карапайым түшүнүктөрүнө илим сымал кейип берет, капитализмди жактоо үчүн андагы карама- каршылыкты жаап-жашырып, эконокмикалык процесстердпн тышкы көрүнүшүн га­на кайпытын сындашат.

Вульгардык саясий экономия 18-кылымдын аягы — 19-кылымдын башында капитализмдин ички карама-каршылыгы менен тан күрөшү күчөгөндөн улам пайда болун, классикалык буржуазиялык саясий экономиянын ордун ээлеген. Анын өкүлдөрү— Франц, экономист Ж. Б. Сей, англ. бурж. экономист Т. Р. Мальтус, амер. экономист Ч. Кэри, мурда А. Смит, Д. Рикардо колдонгон ил. методдордон баш тартып, капит. системаны ачык эле коргоо концепсиясын ишгеп чыккан. Алар Смит менен Рикардонун илимий талдоосун көмүскөдө калтырып, капит. түзүлүштүн кебелбестиги жөнүндөгү жаңылыш түшүнүктөрүн өөрчүтөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория: Комм
Категория: Экономика
Выртсъярв

thumb|Выртсъярв.
Выртсъярв - Эстониядагы көл. 

Аянты 270 км2. Көлгө Вяйке-Эмайыги дарыя куят Орточо тереңд. 2,8 м, эң терең жери 6 м. 
Көлдүн түн. бөлүгүнөн Чуд көлүнө куюучу Эмайыги дарыя башталат. Кеме жүрөт. Балыкка (чортон, лещ, судак, угорь) бай. Чыгыш жээгинде ЭССР ИАга караштуу Зоол. жанa ботан. институтунун лимнология станциясы бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Эстония
Категория:Көлдөр‎
Вьетнам Ата-Мекендик фронту (ВАМФ)

Вьетнам Ата-Мекендик фронту (ВАМФ) - 1955-ж. 10-сентябрда түзүлгөн. 

Биринчи съезди 1955-ж. 5 -10-сентябрда Хапойдо өткөн. ВАМФ-тын составына ВДРднн бардык саясий партиялары ж-a коомдук уюмдары кирген. 

Жетекчи органы — Вьет­нам эмгекчилер партиясы (ВЭП). Съездде борб. органы шайланып, ус­тавы жанa программасы кабыл алынган, тынчтыкчыл, бирдиктүү, көз карандысыз, демокр. жанa гүлдөгөн Вьет­нам үчүн күрөшүүнүн негизги багыттары аныкталган. ВАМФ Вьетнамдагы амер. агрессияга (60-жылдардын 2-жарымы — 70-жылдардын башы) карты күрөшкөн. Туш. Вьетнамдын патриоттук күчтөрүн колдоого эл массасын баш коштуруп, амер. интервенттерди жеңүүгө, өлкөну бириктируүгө чоң салым кошкон. Вьетнам Сон. Республикасы түзүлгөндөн (1976, июль) кийин ВАМФты, Түш. Вьет­намцы боштондукка чыгаруучу улут­тук фронтту (1960-ж. негизделген) жанa Түш. Вьетнамдын улуттук, де­мокр. жанa тынчтыкчыл күчтөрүнүн союзун (1968-ж. негизделген) Вьет­намдын улуттук биримдик фронтуна бириктирүү үчүн даярдык көрүлө баштаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Тарых
Вьетнамдагы август революциясы(1945)

Вьетнамдагы август революциясы(1945) - Вьетнамда колониячылардын үстөмдүгун кулатып, феодалдык, монархияны жойгон жанa элдик-демократиялык бийлик орноткон революция. Вьетнамдагы август революциясы француз колониячыларга жана жапон баскынчыларына каршы күрөшкө көтөрүлгөн Вьетнам элинин улуттук-боштондук кыймылынын натыйжасы болгон. 

Инди-кытай компартиясынын [[[1951]]-жылдан Вьетнам эмгекчилер партиясы (ВЭП) 1 Борб. комитетинин чечими боюнча 1941-ж. 19-майда өлкөдө Вьетнамдын патриоттук күчтөрүнүн бирдиктуү улуттук-бошт. фронту түзүлгөн. 1944-ж. 22-декабрда Каобанг провинциясында (Түн.-Чыгыш Вьет­нам) Вьетнамдын азаттык армиясы уюштурула баштап, 1945-ж. 4-июнда Түн. Вьетнамдын 6 провинциясынын анмагында Азаттык району түзулгөн. ИККПнин чакырыгы боюнча 16—26-августта бүткүл өлкөнүн эли көтөрүлүшкө чыккан. 

19-августта көтөрүлүш өлкөнүн борбору Ханойдо жеңип чыгып, эл бардык жерде бийликти өз колуна алган. 24-августта император Бао Дай тактан баш тартууга аргасыз болгон. 1945-ж. 2-сентябрда Ха- нойдогу (Бадинь аянты) митингде Хо Ши Мин Убактылуу өкмөт атынан Вьетнамдын көз карандысыздык Декларациясын жанa Вьетнам Демок­ратия Республикасынын түзүлгөнүн салтанаттуу жарыялаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Тарых
Биринчи Индокытай согушу

thumb|Биринчи Индокытай согушу (1953).
Биринчи Индокытай согушу (1946 – 1954) - Экинчи дүйнөлүк согушта Япония капитуляциялангандан кийин, Хо Ши Мин жетектеген вьетнамдык коммунисттер 1945-ж. августта көз каранды эмес Вьетнам Демократиялык Республикасынын (ВДР) түзүлгөндүгүн жарыялашат. 1946-ж. Франциянын Вьетнамдын үстүнөн контролун кайра калыбына келтирүү аракети согуштун башталышына алып келип, ВДРдин жетекчилиги кеңири масштабдагы партизандык аракеттерди баштайт. 1949-ж. Кытайда коммунисттердин жеңип чыгышы менен, ВДР алардын кеңири колдоосуна ээ болот. 1953-ж. партизандар Дьен Бьен Фудагы аскердик базасын курчоого алышат. 1954-ж. Женевадагы Индокытай боюнча сүйлөшүүлөрдө согуштук аракеттерди токтотуу боюнча макулдашууга кол коюлуп, француздар аскерлерин чыгарып кетишет жана мамлекет 17-параллель боюнча экиге бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Согуштар‎
Категория:Вьетнам
Категория:Франция
Вюртемберг кою

Вюртемберг кою - Түш. Германиянын жерг. койлорун Франция жана Испаннядан алып кслинген меринос кочкорлор менен аргындаштыруудан (IS- к.) алынган кой. 

Ал тоолуу Бавария жанa Вюртемберг аймагында өстүрүлөт. Эт, жүндү коп берет, жыл бою жайытта багылат. Кочкорунун орт. салм. 100—125 кг, соолугунуку 65— 75 кг. Кочкорунан 5,5—8 кг, соолугунан 2—4,5 кг жүн кыркылып алынат. Жүнүнүн уз. 6,5—8 см. Таза жүнү 45—50%. В. к. кыргыз уяң жүндүү коюн чыгарууда пайдаланылган. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Мал чарбачылыгы
Вюрц реакциясы

Вюрц реакциясы - галогеналкилдерге натрийди таасир этүү менен каныккан углеводороддорду синтездөө методу: 2RRr + 2Na R — R + 2NRr. 1855-ж. франц. химик Ш. А. Вюрц ачкан. Р. Фиттиг бул реакцияны май-ароматтык бирикмелерди алууга колдонгон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Химия
Гаага конференциясы

Гаага конференциясы (1922) — Генуя конференциясынын (1922) чечими боюнча 15-июндан 19-июлга чейин Гаага шаарында (Нидерланд) өткөн эл аралык финансы-экономикалык конференция. 

Ага Генуя конференциясына катышкан (Германиядан башка) 33 мамлекеттин өкүлдөрү чогулган. Конференция капиталисттик мамлекеттердин Совет өлкөсүнө койгон доолорун талкуулап, Советтик Россияга карыз берүү маселесин да карамак болгон. Бирок капиталисттик өлкөлөрдүн өкүлдөрү советтик делегациянын (башчысы М. М. Литвинов) эл ара­лык кызматташуу жөнүндөгү сунушун четке кагып, Советтик Россияга карыз берүүдөн баш тарткан. Алар, тескерисинче, чет элдик капиталисттердин Совет бийлиги мамлекеттин карамагына алган жеке менчиктерин ээлерине кайтаруу жанa падыша өкмөтү менен Убактылуу өкмөттүн карыздарын төлөө талабын койгон. Советтик делегация империалисттердин мындай адилетсиз талаптарын четке каккан. Гаага конференциясы эч кандай чечимге келген эмес.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Тарых
Гаага конференциясы (1929-30)

Гаага конференциясы (1929-30) - репарациялар боюнча Юнг планын талкуулаган жанa кабыл алган эл ара­лык конфенеция. 

1929-ж. 6—31-августта жанa 1930-ж. 3—20-январда Гаагада өткөн. Конференциянын 1-сессиясына Бель­гия, Улуу Британия, Германия, Гре­ция, Италия, Польша, Португалия, Румыния, Франция, Чехословакия, Югославия жанa Япония катышкан. Юнг планынын демилгечиси АКШ конференциянын ишине расмий түрдө катышпаса да, аны ка­был алдыруу үчүн кысым көрсөткөн. 

Гаага конференциясында Улуу Британия менен Франциянын ортосунда 3 маселеге (репарациялык төлөөлөрдүн бөлүгүн көп кечеңдетпей бөлүштүрүү; натуралай төгүү; репарациялык төлөөлөрдүн бүт суммасын кредиторлордун ортосунда процент менен бөлүштүрүү) байланыштуу катуу талаш-тартыш болгон. 1929-ж. 31-августта конференциянын негизги катышуучулары Юнг планын негизинен кубаттаган протоколго кол коюшкан. Юнг планы 2-конференцияда (1930ж.3—20-янв., буга Австрия, Болгария, Венгрия да катышкан) биротоло бекитилген. Бул конференцияда Германия репарацияларды төлөөдөн баш тартса, ага санкция колдонуу жөнүндөгү токтом, ошондой эле Рейн облусунан оккупациялык бардык аскерлерди мөөнөтүнөн 5 жыл мурда (1930-жылдын июнунан кечиктирбей) чыгарып кетүү чечими да кабыл алынган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Тарых
Момордика харанция

thumb|Эки жарым жана эки кесилиштүү толук Момордика харанция
Момордика харанция же ачуу бадыраң  — Көптөгөн өлкөлөрдө Кытай ашкабагы деген аталышка ээ .Ал эми Кыргызстанда бул өсүмдүктү Индия анары деп аташат. Биологиялык түзүлүшү Момордика, ашкабактар уруусуна кирген жашылча.
Мекени
Мекени – Азиянын тропик өлкөлөрү. Дүйнөнүн жылуу климаттуу аймактарында, негизинен Түштүк Азияда (анын ичинде Индияда да) жана Түштүк Чыгыш Азияда, Кытайда жана Кариб деңизинин жээктеринде көп өстүрүлөт.
Биологиялык түшүндүрмө
200px

Сабагынын узундугу – 4 метрге чейин жете турган 1 жылдык лиана. 
Гүлү – сары 
Мөмөсүнүн узундугу – 18 сантиметрге чейин (Кыргызстанда)

Курамы - Момордика харанция курамында темир, бета-каротин, витаминдер, кальций, калий бар болгону үчүн баалуу. Тамакты жакшы сиңирип, ичтейди ачат. 
Кулинарияда
Мөмөсү быша элек кезинде эти ачуу болгондуктан ачуу бадыраң деген атты да алып жүрөт. Андыктан быша элек мөмөсүн чогултуп, ичиндеги уругун алып салып, анан ачуусу чыгышы үчүн бир нече саат туздуу сууга чылап коюшат. Анан этин бууга демдеп же сууда кайнатып туруп тамак-ашка колдонушат. Мөмөсүн гана эмес, жаш сабагы менен жалбырагын да дымдап бышырып жегенге болот. Бышкан уругу таттуу болгондуктан жей берүүгө болот. Быша элек көк мөмөсүн маринаддашат. Бышкан кезде эти жумшарып калгандыктан аз колдонулат. 
Медицинада
Заманбап медицинада
Лабораториялык изилдөөлөр ВИЧти дарылоодо жардам берерин көрсөткөн. АКШнын окумуштуулары изилдөөлөрүнүн жыйынтыгында уйку безинин рак оорусунда рактын клеткаларын өлтүрүүчү жөндөмү бар экендигин белгилешкен. 
Элдик медицинада
Ширеси быша электе уулуу, бирок аны элдик медицинада артрит, кызыл жүгүрүк, астма, айрым тери ооруларын, кант диабетин айыктырууда, балдардын ичтеги мите курттарын түшүрүүдө колдонушат. Малярия оорусунун алдын алып, аны айыктырууда да колдонулат делет. 
Терс таасири
Зарнаны, ашказандын жана 12 эли ичегинин жара оорусун күчөтүп жиберет. Балдарды ууланууга дуушар кылуусу мүмкүн. Чанда болсо да кош бойлуу аялдардын жатынын жыйрылтып, бойдон түшүүгө жеткириши ыктымал.
Эскертүүлөр
 
Шилтемелер
 An Acquired Taste. // Hana Hou! — Vol. 10. — № 1 (February/March 2007).
 Rain-tree
 Research on Bitter Melon and other vegetables as treatment for Diabetes / Glucose level reduction 

Категория:Ашкабак сымалдар
Категория:Мөмө-жемиштер
Стетцель Жан

Стетцель, Жан (1910–1987) – француз социологу ж-а социалдык психолог. 

Француздук коомдук ой Институтунун негиздөөчү жана президенти. Стетцель негизги эмгектери позитивистик (көз карашта) позицияда коомдук ойдун техникалык суроосуна, методологиялык теориялык багытта жазылган. Пикир изилдөөдө социологиялык, психологиялык ык зарыл шайкештигин жактаган. Социалдык психологиянын чегинде кана коомдук ойдун адекваттуу түшүнүүгө болот деп ырастайт. Адам баалуулуктарын түзүүдө эң негизги ролду баамдоо мүнөздө ой ойлойт. Коомдук жана ошондой эле жеке ой билдирет дейт. С. иштеп чыккан методдор Францияда социалдык экономикалык саясий коомдук ойду изилдөөдө кеңири колдонулат.

Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8

Категория:Философтор‎
Категория:Туулгандар 1910-жылы
Категория:Өлгөндөр 1987-жылы
Ральф Уолдо Эмерсон

thumb|right|

Эмерсон Ралф Уолдо (1803–1882) – америкалык философ, акын ж-а эссеист, трансцендентализмдин школанын (багыттын) негиздөөчүсү. 

Теологияны Гарвард университетинде окуган, ал эми 1832-ж. чиркөө наамынан баш тарткан. Э-дун ою б-ча философиянын «түбөлүктүү проблемасына» материя м-н рухтун (духтун) мамилеси кирет. Бул маселени ал идеалистче чечет: «Табият – рухтун символу». Саясий-социалдык көз карашы б-ча ал майда буржуазиялык демократ; капиталисттик чындыкты катуу сынга алган. Эмерсондун коомдук идеалы-жеке менчик мамилелери. Болмуштун бийик принциби – кудай. Бүт дүйнөдө кооздук өкүм сүрүп турат. Анын негизги белгилери –гармония, руханийлик. Эркиндикти сүйүү идеясын карманган, кул ээлөөчү-лүктүн душманы болгон.

Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8

Категория: Философия
Этнометодология

Этнометодология – нормативдүү моделдин ж-а структуралардын социалдык өз ара аракеттешүүнүн жүрүшүндө карым-катнаш мамилелеринин калыптаныш ж-а функцияланыш процесстерин изилдөөчү социологиялык дисциплина.

Этнометодологиянын теориялык негиздерин алгачкы ирет америкалык социолог Х. Гарфинкель формулировкалаган. Ал Этнометодология деген терминди да киргизген. Мында негизги, борбордук нерсе - «этнометоддорду», б. а. айлана-чөйрөдөгү объектилерди ж-а кубулуштарды изилдеп үйрөнүү, интерпретациялоо ыкмалары, жолдору болуп калды.

Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8

Категория: Философия
Элементтер

Элементтер(лат. elementum – табият, эң алгачкы нерсе) – грек философиясындагы эң алгачкы нерселер, атап айтканда от, суу, аба, жер, о. эле (бешинчи элемент катары – лат. квинтэссенция) эфир же түн. 

Индия философиясында: от, шамал, жер, суу, эфир: кытай философиясында – темир, жер, жыгач, суу, от деп аныкталган; орто кылымдардагы алхимияда, бир жагынан, суу – кургак, муздак – жылуу, экинчи жагынан – күкүрт, туз, күмүш деп каралган. Юнгиус Жер өзү эбегейсиз көптөгөн Э-ден турат деген жобону сунуш 
кылгандан кийин, Бойль элементке андан ары жөнөкөй заттарга ажыратууга болбой турган нерсе деген илимий аныктаманы берген. Азыркы учурда 100дөн ашык элемент белгилүү. Өтмө мааниде, элемент – бир нерсенин бөлүгү.

Колдонулган адабияттар
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8

Категория: Философия
Түргөн-Аксуу өрөөнү

Түргөн-Аксуу өрөөнү - Тескей Ала-тоонун түн. капталында. 

Түргөнаксуунун аккан багыты б-ча түндүктү карай созулуп жаткан кооз аймак. Уз. 45 кмдей, таманынын жазылыгы 1–5 км. Деңиз деңг. баш жагы 2800–2900 м, төмөнкү бөлүгү 2100–2150 м бийиктикте жатат. Курчаган тоолордун өрөөн таманынан салыштырмалуу бийикт. 1000–1400 м. Өрөөн негизинен мөңгүнүн аракетинен пайда болуп, бара-бара суу жеп, үбөлөнүүдөн калыптанган. Таманы төртүнчүлүк мезгилдин шагыл, кум, чопо, майда кой таштарына толгон. Тоо капталдары ортоңку бөлүгүндө палеозойдун гранит, гранит-диорит интрузия тектеринен туруп, кеңдик багытындагы тектон. жаракалар м-н тилмеленген. Жогорку бөлүгү ордовиктин кумдук, сланец, туф, акиташ, конгломерат, порфирит тектеринен түзүлгөн. Климаты континенттик; январдын орт. темп-расы —10°С, июлдуку 16°С; жылдык жаан-чачыны 500 мм. Өрөөндүн таманын ж-а тоо этегин карагай токоюнун ири массивдери ээлейт. Тоо капталдарына шалбаалуу талаа, бийик чөптүү шалбаа (3000 м бийиктикке чейин), субальп ж-а альп шалбаасы, шалбаалуу талаасы (3500–3600 мге чейин), андан жогору гляциалдык-нивалдык ландшафттар мүнөздүү. Өрөөндүн табигый кооздугун карагай токою аралаш өскөн бийик чөптүү шалбаа өсүмдүктөрү ж-а тоо рельефи түзөт. Төмөнкү бөлүгүндө Акбулуң, Зындан ж-а Түргөн кыш. жайгашкан;айдоо ж-а чабынды жерлери, токой чарбасы бар. Жогорку бөлүгү жайыт. Түргөнаксуу аркылуу Ысык-Көл ж-а Сарыжаз өрөөндөрүн байланыштырган авт. жолу өтөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Өрөөндөр‎ 
Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Улакол-Семизбел өрөөнү

Улакол-Семизбел өрөөнү – Ички Теңиртоодогу өрөөн. Тескей Алатоонун түн. тармактары — Тегерек, Кыргоожунай, Каракүнгөй, Борке тоолору м-н курчалган. 

Кеңдик багытында 34 кмге созулуп жатат; туурасы 4 км. Деңиз деңг. Бийикт. 2100–2700 м. Өрөөндү курчаган тоолордун анын таманынан салыштырмалуу бийикт. 600–1200 м. Таманы чыгыштан батышка карай бийиктейт (орт. Бийикт. 2400 м). Төртүнчүлүк мезгилдин чопо, кум, шагылдары м-н толгон. Курчаган тоо капталдары төмөнкү палеозойдун гранит, гранит-диорит, диорит интрузия тектеринен турат. Климаты кургак, мелүүн континенттик. Январдын орт. темп-расы —5°С, июлдуку 18°С. Жылдык жаан-чачыны 200 мм. Өрөөн аркылуу Борке, Туурасуу, Улакол суулары агып өтөт. Негизинен жарым чөл ж-а кургак талаа ландшафты басымдуу; талаа ж-а шалбаалуу талаа ландшафттары өрөөндүн түш. капталында кездешет. Жайыт.
Шаңкөл өрөөнү

Шаңкөл өрөөнү - Кичи Алай кырка тоосунан түндүктө, Белалма тоосунун ортоңку бөлүгүндө меридиан багытында жайгашкан. 

Белалманын этектери ж-а Ноокат түздүгү м-н чектешет. Уз. 30 км, туурасы 2–10 км. Орт. бийикт. 1400 м, эң бийик жери 2600 м. Өрөөн тектон. Кыймылдан пайда болгон. Түш. капталы тик, жалама аскалуу, батыш ж-а чыгыш капталдары өтө тилмеленген. Түндүгү кууш, чыгышы жайык келип, байыркы мореналар, тепши сымал ойдуңдар, чуңкурлар, корум таштар басымдуу. Июлдун орт. темп-расы 20–24°С , январдыкы —7...—10°С; жылдык жаан-чачыны 300–500 мм. Кургак талаа (1300–1400 м), талаа (1400–1800 м), арчалуу токой (1800–2000 м), шалбаа (2600 м-ден жогору) ландшафттары мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: 2004 ISBN 9967-14-006-2

Категория:Өрөөндөр
Көк-Жаңгак таш көмүр кени

Көк-Жаңгак таш көмүр кени - Жалал-Абад облусунун Сузак р-нунда; Орто Азиядагы ири ташкөмүр кендеринин бири. 

Көкжаңгак ш-нын түш. тарабында, Жалал-Абад ш-нан 30 км чыгышта, Акман тоосунда жайгашкан. Жерг. элге илгертен белгилүү. Кен аймагын силур-девондун чөкмө тектери ж-а юра м-н бор мезгилдеринин континенттик чөкмөлөрү түзөт. Көмүр‚ юра мезгилинин гравелит, кумдук ж-а чополуу катмарларынын арасында жатат. Мында 14кө жакын көмүр‚ кабаттары бар. Калыңдыгы 1,0–15,8 м. Көмүр гумустуу, узун жалын м-н күйүүчү ташкөмүр тобуна кирет. Жылуулук энергиясы 18,47 Мдж/кг, орт. Күлдүүлүгү 17,3%. Көмүрдөн кокс алууга болот. Жалпы запасы 159,1 млн т. Көмүрдүн казып алынышы Октябрь революциясына чейин эле (1890, 1914–16) жүргүзүлгөн. Өнөр жайлык мааниде 1931-жылдан казыла баштаган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Сузак району
Категория:Кыргызстандын кен байлыктары‎
Гавайи

thumb|Гавайи аралдары
Гавайи — АКШнын Гавайи аралдарындагы штаты (1959-жылдан). Административдик борбору — Гонолулу (Оаху аралында).

Аянты 16,7 миң км². Табияты жөнүндө - Гавайи аралдары. Гавайи.— Тынч океандын түндүгүндөгү маанилүү транспорт тоому; ал аркылуу АКШны жанa Канаданы Чыгыш Азия, Филип­пин, Австралия жанa Жаңы Зеландия менен байланыштырган жол өтөт. Негизинен ананас, шалы, бал камыш, кофе, сизаль, банан жана гүл өстүрүлөт. Иштетилүүчү 1 млн га жердин 96,5 % америкалык компаниялар менен ири жер ээлериники. Ту­ризм өнүккөн.
 Дагы караңыз 
АКШ административдик-аймактык түзүлүшү
АКШ штаттарынын тизмеси

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Штаттын расмий сайты. 

Категория:Австралия жана Океания өлкөлөрү

Категория:АКШ
Категория:АКШ штаттары
Категория:АКШ административдик-аймактык түзүлүшү
Газ очогу

Газ очогу - газ түрүндөгү отундардын күйдүрүп, жылуулук энергиясын пайдаланууга ылайыкталган түзүлүш.

Ал очок камерасы менен экранынан жана газ күйгүчтөн турат. Очок каме­расы — капталы отко чыдамдуу тик бурчтуу мейкиндик. Мында газ менен абанын аралашмасы жалындап күйөт. Очок экраны — очок камерасынын капталдарына жайгаштырылган суу менен муздатылуучу түтүктөр. Алар жылуулукту кабыл адат жанa камера капталын жог. температуранын бузуусунан сактайт. Газ күйгүч газын абаны аралаштырып жанa аны очок камерасына берип турат. 

Газ очогунун артыкчылыгы — үнөмдүү, колдонууга жөнөкөй.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Технология
Йозеф Гайдн

thumb|Гайдн (1792).
Франц Йозеф Гайдн (болжол менен 31. 3. 1732—31. 5. 1809) — австриялык композитор.

Вена классикалык мектебинин өкүлү, аспаптык музыкадагы классикалык стилге негиз салуучу. Оксфорд университетинин ардактуу доктору (1791). Алгачкы симфонияларын 50— 60-жылдары жазган. Гайдндын чыгармачылыгынын гүлдөп турган учуру 18-кылымдын 80—90-жылдарына туш келет. Ал жылдары белгилуу Париж, Лондон симфонияларын, бир нече оратория, месса ж. б. жаратат. Гайдндын музыкасы терен демократтык мүнөзгө ээ жана элдик чыгаомалар менен тыгыз байланыш­туу. Ал көп улуттуу Австриянын муз. фольклорун билгичтик менен пайдаланган. 1798-ж. «Дүйнөнүн жаралышы», 1801-ж. «Жыл мезгилдери» операларын жазган. Гайдн 24 опера, 3 оратория, 14 месса ж. б. диний чыгармалар, 104 симфония, 41 фортепьянолук трио, квартет, увертюралар, түрдүү муз. аспаптар үчүн концерт калтырган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Композиторлор