Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Азоттун иммобилизациясы

Азоттун иммобилизациясы - атмосферадагы молекулалык азоттун байланышы жана анын орг. азоттук кошулмаларга которулушу. Жаратылышта азоттун айлануусунда мааниси чоң. Жыл сайын азоттук бактериялар биздин планетанын топурагынын азоттук фондусуна 190000 тга чейин N2 даярдайт. Процесстин жүрүшүндө молекулалык азот аммиакка чейин калыбына келет жана кеток-та менен реакцияланып амин к-таларды пайда кылат. Азотту калыбына келтирүүдө аэробдук жана анаэробдук бактериялардын ачып-кычуусу энергиянын булагы болуп кызмат кылат. Топуракта эң эле кеңири таралган бактериялардын катарына эркин жашоочу бактериялар (азотобактер, клостридиум уруусунун өкүлдөрү жана башка), татаал түзүлүштөгү өсүмдүктөрдөгү симбиоздук бактериялар (мисалы, түймөк бактериялары) жана цианобактериялар (көк жашыл балырлар) жана башка кирет.

Топуракта эркин жашоочу бактериялар гектарына 20 кг азот чогултат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Биология
Ачуу

Ачуу - микроорганизмдердин же алардын ферменттеринин таасири менен орг. заттардын, көбүнчө углеводдордун анаэробдук ажыроо процесси. А. процессинде энергия бөлүнүп чыгып, аны микроорганизмдер биосинтезде (клетканы курууга керектүү татаал молекулаларды жаратууда). А. к. процессинин түрлөрү : спирттик, сүт-кычкыл, май кычкыл, пропион кычкыл, уксус кычкыл жана башка Спирттик ачууда ачыткыч козу карындардын белгилүү бир түрлөрү жана алар бөлүп чыгарган ферменттердин таасири астында углевод этил спиртине жана көмүр кычкыл газына чейин ажырайт. Спирттик А. этил спиртин, глицерин жана башка тех. тамак-аш продуктуларын алууда колдонулат. Камыр ачытуу, вино, пиво даярдоо да спирттик А-га негизделген. Сүт кычкыл А. гомоферменттүү жана гетероферменттүү болуп бөлүнөт. Гомоферменттүү сүт кычкыл ачууда белгилүү топтогу сүт кычкыл бактериялары сүттүн ичиндеги кантты жалгыз гана сүт к-тасына чейин ажыратат, ал эми гетероферменттүү А-да бактериялар кантты сүт к-тасына, уксук к-тасына, этил спиртине, глицеринге чейин ажыратат. С. кычкыл ачуу сүт к-тасын алууда, сүт кычкыл азыктарын даярдоодо, жашылча-жемиш консервалоодо , капустаны ачытууда, тоют силостоодо кеңири колдонулат. Май кычкыл ачуу процессин Clostridium бактериялары жүргүзүп, углеводду, белокту май к-тасына чейин ажыратат. Булалуу өсүмдүктөрдү ( зыгыр, жут, кара куурай жана башка) алгач иштетүүдө пектин заттары май кычкыл ачуудан өтөт.

Уксус кычкыл ачууну Acetobacter бактериялары ишке ашырып этил спиртин уксус к-тасына чейин кычкылдантат. Тамак-ашка колодонулуучу уксусту алууда колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
Категория: Биология
Бактериостаз

Бактериостаз (бактерия жана "stats"- токтоо) чөйрөнүн ынгайсыз шарттары чакырган бактериялардын өсүп өнүгүшүнүн жана көбөйүшүнүн толук токтолушу. Мындай шарттардын таасири токтогондо бактериялардын өсүшү жана көбөйүшү кайрадан жаныртылат. Б. убагында бактериялардын уулуу заттарды болуп чыгаруусу токтотулат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория: Биология
Бактериопланктон

Бактериопланктон - планктондун курамына кирген микроорганизмдердин жыйындысы.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Бактериялар‎
Бактериотрофизм

Бактериотрофизм (бактерия+гр."троф"-тамак, азыктануу) - бактериялар менен өсүмдүктүн ортосундагы бири-бирине пайдалуу катнаштар. Бактериялар ар түркүн тамак заттарын, витаминдерди синтездейт, өсүмдук аларды пайдаланат, ал эми өсүмдүктөр өлүмгө учураганда кайрадан заттардын жаратылышта айлануусуна катышат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Ботаника‎
Биологиялык кычкылдануу

Биологиялык кычкылдануу - тирүү организмдерде ферменттердин таасири менен жүрүүчү кычкылдануу калыбына келүү реакцияларынын жыйындысы. Анын негизинде организм кабыл алган орг. зат менен кычкылтектен акырында суу менен көмүр кычкыл газы пайда болот. Б. к.-организмде бир нече тепкич менен өтө турган татаал процесс. Ал ж-дө 2 концепция бар. Биринчисин А. Н. Бах (1897), экинчисин В. И. Палладин (1908) негиздеген. Бул 2 концепция биригип кычкылтекти жана суутекти активдештирүү теориясын жаратат. Кычкылдануучу заттардан калыбына келүүчү затка суутек менен электрондорду өткөзүп берүүчү атайын ташыгычтар: никотинамидадениндинуклеотиддер (НАД), флавин нуклеотиддер, хинондор, цитохромдор жана башка бар. Б. к. реакциясынын энергиясынан түзүлгөн АТФ бардык биосинтездик реакцияларга активдүү катышат. Анын энергиясынын айрым бөлүгү жылуулук чүн жумшалса , кээ бири организмдин энергия булагы катарында (негизинен АТФ түрүндө) жыйналат. Зат алмашуунун негизинде пайда болгон ууктургуч заттарды жана сырттан кирген ууларды Б. к. кычкылдандыруу жолу менен зыянсыздандырат.

Биопестициддер бир нече топко бөлүнөт:

а) бактериалдык - курт-кумурскага патогендуу бактериялардын негизинде даярдалынат. Бактериялар жана алардын токсиндери курт-кумурскаларга тамак-аш аркылуу берилет. Токсиндер ичеги-карындын былжыр чел кабыкчасын ууландырат. Ичегинин жабыр тарткан жери аркылуу курт-кумурсканын гемолимфасына түшөт. Натыйжада курт-кумурска өлүмгө дуушар болот. (Мисалы, энтобактерин препараты - Bac.thuringiensis негизинде жасалган)

б) мите козу карындардын споралары курт-кумурскалардын сырткы кабыкчасына жабыркатып, андан ары ичине өсүп, өлүмгө алып келет (мисалы, боверин препараты - Bauveria bassiana мите козу карыны негизинде жасалган).

в) вирустук курт-кумурскалар учун патогендик вирустардын негизинде жасалат. Курт-кумурскалардын ичине тамак-аш аркылуу кирип, вирустар ткандарга кирип, көбөйүшүп өлүмгө дуушар кылат (мисалы, препарат Вирин-Энш)

г) нематодалык - энтомопатогендик гелминттердин негизинде жасалган.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
Категория: Биология
Ауксиндер

thumb
Ауксиндер (гр. аихо-өстүрөм, чоңойтом) - өсүмдүк клеткасы жана кээ бир микрорганизмдер иштеп чыккан, өсүмдүктүн өсүшүн жөнгө салуучу физиологиялык активдүү заттар. 1920-ж. ачылган. 1930-ж. таза химиялык зат катары бөлүнүп алынган. Табигый ауксин – индолил –3 –уксус кислотасы.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Ботаника‎
Ак кебер козу карындар

thumb
Ак кебер козу карындар - тукумундагы баштыкчалуу козу-карындар. Жипчелери көп клеткалуу жана көп ядролуу. Споралары баштыкчаларында өөрчүйт. Жапайы жана айдама өсүмдүктөрдүн жалбырактарында, мөмөлөрүндө, топ гүлдөрүндө ак кебер илдетин козгоп, айыл чарба өсүмдүктөрүнүн түшүмүн төмөндөтөт. Бул илдеттер менен күрөшүүдө ар кандай химиялык каражаттар, агрохим ыкмалар колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:козу карындар‎
Биологиялык мембраналар

thumb
Биологиялык мембраналар - клеткалардын, алардын ичиндеги бүртүкчө, каналча, ыйлакчалардын беттерин каптап турган эң жука түзүлүштөр. Б. м-дын калыңдыгы 100 Å ден ашпайт, көбүнчө 3 катмардан турат: ортоңку, калыңд.35 Å болгон биомолекулалык липиддик жана аны 2 жагынан каптаган, ар бири 20 Å калыңдыктагы белоктук катмар. Б. м-дын кээ биринде липид жана белок химиялыкбайланышта болгон бир аз углевод бар. Ал мембрананын сырткы бетинде жайгашкан.Клеткадагы зат алмашуу процесстери, заттарды бир жерден экинчи жерге ташуу, энергиянын бир түрүн экинчи түрүнө айландыруу, нерв импульстарын пайда кылуу, фагоцитоз жана пиноцитоз. Б. м-дын катышуулары менен гана ишке ашат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория: Биология
Имарат козу карындар

Имарат козу карындар - афиллофорлор тукумундагы базидиялуу козу карындар. Орг. заттар менен азыктанат. И. к. к. жыгачты мицелий жана базидиоспоралары менен жабыркатат. Базидиоспоралар аба аркылуу тез жана жеңил тарайт да бир нече жылдын ичинде өнүү жөндөмдүүлүгүн жоготпойт. И. к. к-дын спораларынын өнүгүүсү, мицелийинин өсүүсү ынгайлуу температурада жана нымдуулукта гана өтөт. Алар үчүн оптималдуу темп-ра 20-27оС, минималдуу темп-ра 5 -9оС, абанын салыштырма нымдуулугу 80-85 %. Түндүк жарым шарда 8 уруунун 50 түрү белгилуу. Кадимки үй козу карыны кеңири тараган. Ийне жалбырактуу токойдо өскөн дарактардын сөңгөгүн, дүмүрүн, курулуштагы жыгач материалдарды, устун жыгачтарды, тактайларды тез чиритип жиберет.Өтө жугуштуу, ал тараган жыгач, тактай жарым же бир жылда бүт чирийт. Аларды өрттөп жок кылуу зарыл. Инфекциянын пайда болушу жана анын андан ары өнүгүүсү, курулуш эрежелери бузулганда гана жүрөт. Көбүнчө курулушка жакшы кургатылбаган, антисептик менен иштетилбеген, кабыгынан тазаланбаган жыгач материалдарын колдонгондо келип чыгат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Ботаника‎
Мускардина

Мускардина - тыт жана эмен жибек курттарынын Deuteromycetes классына кирген козу карындар тобу чакырган инфекциялык илдети. Илдетке чалдыккан курттар тамактанбай жана кыймылсыз , сенек абалга келет. Алардын денеси боз-күңүрт түскө ээ болуп, дем алуу органдарынын айланасында кара тактар пайда болот. 6-12 суткадан соң өлүмгө дуушар болушат. Илдетти алдын алуу үчүн колдонулуучу чаралар: имараттын ичинде оптималдуу микроклиматты сактап туруу (нымдуулук 60% тен ашпашы керек); желдетүү; ооруга чалдыккан курттарды өрттөө).

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:козу карындар
Пенициллин

thumb
Пенициллин - структурасында бета-лактам шакекчеси менен байланышкан тиазолидин шакеги бар антибиотикалык таасирге ээ зат. П. жогорку химиотерапевтикалык индекс, бактерициддик, төмөнкү уулуулук касеиттери менен мүнөздөлөт. П. табигый жана жарым синтетикалык болуп экиге бөлүнөт. Табигый же биосинтетикалык пенициллинди Penicillium уруусуна кирген козу карындардан бөлүп алышат. Жарымсинтетикалык пенициллинди- 6-амино-пенициллан кислотасын (6-АПК ) айландыруу жолу менен алынат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Медицина
Септориоз

thumb|Септориоз (Буудай).
Септориоз - Septoria уруусуна кирген козу карындар чакыруучу өсүмдүктөрдүн илдети. Негизинен жалбырактарда тоголок же сүйрү, четтери күңүрт, ортосу ачык түскө боелгон тактарды пайда кылат. Жылган уруусуна кирген өсүмдүктүрдү жабыркатуучу С. кеңири таралган жана эң зыянкеч. Мисалы: S. graminum чакыруучу буудайдын жана кара буудайдын жалбырагынын септориозу. Катуу жабыркаганда ооруга чалдыккан жалбырактар кургайт жана түшөт. Колдонулуучу чаралар: өсүмдүк калдыктарынан арылуу; которуштуруп эгуу системасын киргизүү; дан эгиндеринин уругун химиялык заттар менен ууландыруу, карагат, алмурут, томат жана башка өсүмдүктөрдү бордос суюктугу менен чачыратуу, ооруга туруктуу же аз чалдыгуучу сортторду өстүрүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Ботаника‎
Стрептомицин

thumb|Стрептомицин
Стрептомицин - актиномицеттер катарындагы стрептомицет уруусуна кирген Streptomyces griseus болуп чыгуучу антибиотикалык зат. Бул антибиотикалык затты 1943-ж-дын аягында С. Я. Ваксман бөлүп алган. С. молекуласы 3 глюкозидден турган орг. негиз: стрептидин, стрептоз жана N-метил L-глюкозамин. С-дин суммардык формуласы (C21H39O12N7) x 3H2SO4, молекулярдык салмагы 728, 7.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Дарылар
Өсүмдүктүн вирустук илдети

thumb
Өсүмдүктүн вирустук илдети — өсүмдүктүн вирустар пайда кылуучу жугуштуу илдети. Айыл-чарба өсүмдүктөрүн зыянга учуратат. Дан эгиндеринин, кант кызылчасынын, картошканын, капустанын, бадыраңдын, карагаттын, алманын, шабдалынын жана башка Ө. в. и. өтө коркунучтуу. Алар түшүмдү 50-70 %ке азайтышы мүмкүн. Патол. жактан өзгөрүшүнө жараша өсүмдүк вирустук илдеттери эки топко — чаар ала жана сарык илдеттерине бөлүнөт. Ө. в. и-нин көбүн негизинен курт-кумурскалар — өсүмдүк бити, трипс, кантала, кене, кээ бирлеринин (мисалы, томаттын тегерек кара так илдетин) топурак нематодасы таратат. Вирустар механикалык же биологиялык жол менен таралат. Көпчүлүк өсүмдүктөрдө вирустук илдет вегетативдик көбөйүү мезгилинде (мисалы, картошка бырышы), кээ бир өсүмдүктөрдө (мисалы, соя, тоо буурчак, томат жана бадырандын чаар ала илдети жана башка) уругу аркылуу берилет. Кыргызстанда Ө. в. и. картошка, тамеки, томат жана башка айыл чарба өсүмдүктөрү айдалуучу аймактарда кеңири таралган. Каршы күрөшүү чаралары: илдетке туруктуу сортторду эгүү, үрөндү өз убагында сээп, түшүмдү өз убагында жыйноо, илдетке чалдыккан өсүмдүк анызын тазалоо, илдет таратуучуларды-отоо чөптөрдү жок кылуу.

 Байланыштуу макалалар 
 Өсүмдүктүн мите козу карын илдети

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Ботаника
Категория:Айыл чарба
Ризосфера

thumb|Ризосфера: A=Амёба; BL-BU=Бактериялар‎; RC-SR=Тамыр; F=Козу карын; N=Жумуру курттар.

Ризосфера (гр. риза-тамыр, сфера-тоголок) - тамырды курчап турган топуракта (2-3 мм аралыгы) тиричилик өткөргөн микроорганизмдердин коому. Бул жерде микроорганизмдердин саны, топуракка салыштырмалуу 100 эсеге көп. Алар өсүмдүктүн тамыр бөлүп чыгарган ар түркүн орг. заттар менен азыктанат. Р. микроорганизмдери өсүмдүктү минералдык заттар камсыздандырат жана гумустук кошулмалар менен камсыздандырат. Андан тышкары, алар гетероауксин, гибберилинге окшош кошулмаларды, витаминдерди, аминокислоталарды, ферменттерди жана башка заттарды ризосферага болуп чыгарышат. Бул заттар өсүүнүн стимуляторы катары эсептелинет жана тамырдын азыктануусуна жардам берүү менен бирге өсүмдүктөгү ферментативдик жана зат алмашуу процесстерин күчөтөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Экология‎
Категория:Ботаника‎
Ризоплана

Ризоплана - тамырдын үстүнкү бетинде тиричилик өткөргөн микроорганизмдердин жыйындысы же алар өсүмдүктүн тамырынын тканына киришет. Ризосфера микроорганизмдери сыяктуу эле мааниге ээ.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Ботаника‎
Топурак микрофлорасы

Топурак микрофлорасы. Топуракта микроорганизмдер үчүн эң керектүү орг. жана минералдык заттар, канааттандыраарлык нымдуулук, тике тийген күн нурунун таасиринен сактоочу шарттар бар. Микробдор топурак катмарынын 10-20 см терендигинде көп санда кездешет. Улам тереңдеген сайын алардын саны азайат, ал эми 5-6 м терендикте дээрлик жокко эсе. Бирок андан дагы тереңдикте микробдор жок деп айтууга болбойт. Т. мененын саны жана сапаты, топурактын составына, нымдуулугуна, чөйрөнүн реакциясына, жыл мезгилине, метеорол. жана климаттык шарттарга, агрохимиялык факторлорго көз каранды. Нымдуу жана таштуу топурактарда, иштетилген, өзгөчө семиртилген топуракка караганда аз кездешет. Орг. азыкзаты жогору топуракта микроорганизмдердин көп түрлөрү кездешет. Микробдордун саны 1 г топуракта бир нече миң же бир нече миллион, миллиарддарга чейин жетет. Топурактын мүнөздүү микроорганизмдерине төмөнкү споралуу аэробдор: Bacillus mycoides, Bac. subtilis, Bac. megatherium, Bac. mesentericus, Bac. cereus жана башка, споралуу анаэробдор - Clostridium sporogenes, Clos putrificus, Clos perfingens жана башка, термофильдик бактериялар, пигменттуу, кокк-р-формадагы (Micrococcus albus, roseus, blavus). Топуракта нитрификация, денитрификация, азоттоптоочу бактериялар, күкүрт бактериялары, клетчаткаларды ажыратуучу бактериялар, актиномицеттер, ачыткыч козукарындар, микроскопиялык балырлар кездешет. Орг. жана минералдык заттардын айлануусунда топурак микроорганизмдери негизги ролду ойнойт. Жыл сайын топуракка келип түшкөн орг. заттардын (өсүмдүктөрдүн калдыктары, жаныбарлардын өлүктөрү) бардыгы топурак микроорганизмдеринин жардамы менен (өсүмдүктөрдүн азыктануусу учун жарай турган жөнөкөй кошулмаларга чейин ажыратылат. Топурактын структурасынын жана топурак гумусунун пайда болушунда микроорганизмдердин кызматы өзгөчө чоң. Ошондой эле топуракта патогендик микроорганизмдер да кездешиши мүмкүн, бирок, алар учун топурак жагымсыз шарттарды түзөт, ошон үчүн же алар өлүмгө учурайт же ооруу жугузуучу күчү кайтат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория: Биология
Термостат

Термостат – микробиол. лабораторияда сөзсүз колдонуучу жабдыктардын бири. Ал микроорганизмдердин культураларын өстүрүү үчүн белгилуу чекте дайыма бирдей температурадагы шартты түзгөн атайын прибор катары колдонулат. Бактериол. термостат 2 катар беттен турган жука жезден жасалган кутуча. Эки катар дубалчанын ортосундагы боштук дистирленген суу же аба менен толтурулат. Суу атайын автоматташтырылган өчүрүүчү жана күйгүзүүчү элементи бар электр тогу менен жылытылат. Кутучанын ичинде металлдан жасалган торчо текчелер коюлган. Т-та жылуулук сакталыш үчүн асбест жана минералдык кебездер колдонулат. Т-тын үстү жагында термометр жана вентиляция үчүн атайын жылчыкча бар. Т. эки катар эшикчеден турат; ички айнек эшикчесинен культуралардын өсүп өнүгүүсүн байкоо үчүн ылайыкташтырылган. Т-тын кошумча тешикчеси суу куюп туруу үчүн суу ченегич түтүкчө жана терморегулятор коюлган. Т-тын ичин стерилдөө үчүн ар түрдүү суюк дезинфекциялоочу каражаттар (70% - этанол, стерегенол жана башка) колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Биология
Эпифит микроорганизмдери

thumb|Fusarium verticillioides.
Эпифит микроорганизмдери — Өсүмдүктөрдүн тамыр системасынын тегерегинде тиричилик кылган микроорганизмдердин бир бөлүгү вегетация учурунда өсүмдүктүн жер бетиндеги органдарына которулуп, тиричилик улантат. Алар эпифит микроорганизмдери деп аталат. Э. м. өсүмдүктөргө эч кандай зыян келтирбейт, өсүмдүк органдары бөлүп чыгарган заттардын эсебинен азыктанат. Бирок ар түрдүү өсүмдүктөрдүн Э. мененин саны жана сапаты ар түрдүү болот. Булардын өлчөмү аба ырайына карата өзгөрүлүп турат. Мисалы, нымдуу абада көбөйүп, кургакта азаят. Жалпы Э. мененин саны саны 1 г азыкта 200 млн чейин жете турганы аныкталган. Өсүмдүктүн сырткы бетинде бардык эле бактериялар жашай албайт, себеби анда азыктык заттар жеткиликтүү эмес. Мына ошондуктан өсүмдүктүн эпифит микрофлорасы өзгөчө болот: 80 %ке чейин жалпы эпифит микробун Pseudomonas herbicola, Erwinia hirbicola түрлөрү түзөт. Андан сырткары, бир канча азот кармоочу микроорганизмдер –15 % атмосферадагы азотту топтоосу мумкун. Азыраак Bacillus тобундагы, актиномицеттер ал эми козу карындардан: Penicillum, Fusarium, Mycor жана башка да кездешиши мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Ботаника‎
Индикатор микроорганизмдер

Индикатор микроорганизмдер (лат. "indicator–көрсөткүч) -сырткы чөйрөнүн тигил же бул шартына мүнөздүү болгон, анын абалын, ар кандай таасирлерин көрсөтүп турган микроорганизмдер. И. м-ди изилдөө топурактын микробиол-сынын өнүгүшү менен коштолуп, алардын жардамы менен топурактын тибин, анын агротехникалык, агрохимиялык ыкмаларынын топуракка таасиринин шарттарын аныктаганга жардам берет. Ошондой эле микроорганизмдер аба, суу, топурак жана башка жаратылыш объектилеринин ар түрдүү химиялык (оор металлдар, пестициддер, радиоактивдүү) заттар менен булганышынын эң сонун көрсөткүчтөрү болуп эсептелет. Топуракта кээ бир биогендик элементтердин бар экендигин көрсөткөн микроорганизмдердин түрлөрү кездешет. Мисалы: азотобактер, кальций, магний, азот, ошондой эле оор металлдардын: Hg, Pb, Cd, Zn, Mo жана башка элементтеринин топуракта аз сандагы концентрациясына да өтө сезгич болушат. Өсүмдүктөр үчүн уулуу деп эсептелген жогорку концентрациядагы цинк элементин аныкташ үчүн Serratia marcescens - тест микроорганизм катары колдонулат. Ал эми ар кандай типтеги топурактын санитардык абалын баалоодо ичеги таякчасы (Escherichia coli) жана Bac. perbringens деген микроорагнизмдер колдонулат. Топуракта азоттун санын эсептоо учун - Scenedesmus guadricoula деген балыры колдонулат. Илимий топурак миробиол-сынын өнүгүшү менен келечекте дагы көптөгөн жаны индикатор микроорагнизмдер табылууда.

 Биоиндикатор

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Биология
Фаза контрастуу микроскоп

thumb|upright|Фаза контрастуу микроскоп.
Фаза контрастуу микроскоп - жарык менен тирүү боёлбогон объектини контрастуу чагылдырып көрсөтөт. Бул микроскоптун түзүлүш шарттары голл. физик Цернике тарабынан көрсөтүлгөн. Фаза контраст жарык же квант толкундуу чагылууга негизделген. Ар бир толкун өзүнүн жарык векторуна же амплитудага ээ. Мындан сырткары, толкундуу термелүүлөр ар бир учурга белгилуу бир абалда, башкача айтканда термелүү фазалары менен мүнөздөлөт. Ф. к. м. методу менен изилдөө жүргүзүү үчүн: 1-жарык берүүчү; 2-чоң эмес чоңойтуп көрсөтүүчө жардамчы микроскоп; 3-фазалуу конденсор револьвери жана өзүнчө объектив үчүн диафрагмалар ; 4-Ph деген белгиси бар фазалуу шакекче менен жабдылган объективдер; 5-жарык фильтрлери (жашыл). Ф. к. м. күчтүү жарык берилгенде гана канааттандыраарлык жыйынтык берет. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Табият илимдери
Инбентос

Инбентос (лат "ин" -ичинде, гр. "bentos" -терендик) - суу көлчүктөрүнүн түбүндөгү кыртыштын ичинде жашоочу микроорганизмдер.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Биология
Күкүрт бактериялары

Күкүрт бактериялары - жаратылышта кенири таралган; аларды күкүрттүү булактардан, токтоп калган көлмөлөрдөн жана топурактан жолуктурууга болот. Алар аэробдорго кирип, тамактануусунун тиби боюнча - автотрофтор. К. б. жаратылышта пайдалуу кызматты аткарат: көлмөлөргө топтолуп калган уу- күкүрттүү суутекти зыянсыз күкүт кислотасынын туздарына чейин (санитардык фактор), ал эми топуракта күкүрттүү кычкыл туздарына чейин кычкылдандарып өсүмдүктөр үчүн пайда келтирет. Топуракта пайда болгон күкүрт кислотасы, бир катар минералдык кошулмаларды эритип, өсүмдүккө ылайыктуу азык-заттын санын көбөйтөт.

Күкүрттүн физикалык касиети - Саргыч суу менен реакцияга кирбеген оңой пайдалануучу морт катуу зат

Күкүрттүн үчү алатропиясы бар

 Моноклиндик ; жашыл сары 119° ээрийт
 Ромбикалык ; сары 113° ээрийт
 Пластикалык ; кара , күрөң ээригенде Ромбикалыка айланат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Бактериялар‎