Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Сууда сүзүү

Сууда сүзүү — спорттун массалык жана кеңири таралган түрү. Анда бүт булчуң системасы иштеп, организмдин келишимдүү өсүшүнө түрткү берет. Сууда сүзүү менен такай машыгуу балдарда муундардын кыймылдуулугун, чыдамкайлыкты, күчтү, ыкчамдыкты, өнүктүрөт, буттун, колдун, дененин булчуңдарын бекемдейт, келбеттин бузулушун алдын алат жана оңдойт. Буга байланыштуу дарыгерлер келбеттин бузулуусунда жана омуртканын кыйшаюусунда Сууда сүзүүнү сунуш кылат. Ошондой эле сууда сүзүү денени чыңдоонун эң жакшы каражаты. Мында кан айлануу жакшырат, анткени дененин горизонталдык абалында буттан келүүчү вена канынын келиши жеңилдейт, көп булчуңдардын жыйрылышы, суунун денеге басымы, терең дем алуу ткандын кан менен жабдуусун жакшыртып, жүрөк ишин жеңилдетет.
Сууда сүзүүнүн турмуштук мааниси да чоң. Сууда сүзгөндөр көп учурда өзүнүн жана сууга чөккөндөрдүн өмүрүн сактап калышат. Балдарды сууда сүзүүгө 4—5 жашынан үйрөтө баштаса болот. Ал эми спорттук сууда сүзүү атайын даярдыкты талап кылат. Жаш спортсмендерди машыктыруу акырындык менен врачтын көзөмөлүндө жүргүзүлөт. Балдарды спорттук сууда сүзүүгө үйрөтүүнү 7—8 жашынан, такай машыгууну 9—11 жаштан баштоо керек. Жашы өтүп калган адамдар сууда сүзүү боюнча машыгууну сөзсүз врачтын көрсөтмөсү боюнча баштоолору зарыл. Атеросклероз, гипертония оорусу, өпкөнүн өнөкөт сезгенүүсү жана башкалар ооруларда кышында сууда сүзүү менен машыгууга болбойт. Сууда сүзүү мезгилинде башка резина калпак кийүү сунуш кылынат. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Суук тийүү

Суук тийүү — организмдин же анын бөлүктөрүнүн муздап калышынан кээ бир оорунун пайда болушу. Микроб жана алардын ролу ачылганга чейин кээ бир оорулар (сасык тумоо, өпкөнүн сезгениши, дем алуу жолдорунун оорулары, үч ача, чычаң жана башкалар нервдердин невралгиясы жана башкалар) «суук тийгенден» болгон оорулар деп аталган. Кийин бул ооруларга суук тийүү түрткү берүүчү фактор гана экендиги далилденди. Бирок бир катар ооруда (мисалы, үч ача жана чычаң нервинин сезгениши) суук тийүү ткандарга тескери таасир тийгизип, аларды бузат. Мындан сырткары сууктун таасири организмдин тканын бузуп, аллергиялык ооруну (к. Аллергия) пайда кылат. Ар бир кишинин Суук тийүүнү сезгичтиги ар түрдүү болуп, ал абанын температурасы жана нымдуулугунун өзгөрүшүнө организмдин чыдамдуулугуна жараша болот. Кээ бир оору жалпы организм үшүгөндө эмес, дененин айрым бөлүгүнө (мисалы, бутка) суук өткөндө кармап калышы мүмкүн. Суук тийүүнү алдын алууда (бала кезден) организмди чыңдоонун мааниси чоң. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Суу менен дарылоо (гидротерапия)

Суу менен дарылоо (гидротерапия) — ар кандай температурадагы сууну колдонуу менен дарылоо же оорунун алдын алуу максатында сууну дарылык касиетин колдонуу. 
Организмге суунун температуралык, механикалык жана химиялык факторлору менен айыктырууга аракет жасалат. Суу теридеги рецепторлорго жана кан тамырларга таасир тийгизет. Суу менен теринин температурасынын айырмасы канчалык чоң болсо, суунун таасири ошончолук жакшы. Муздак же мелүүн процедуралар кан тамырларды тарытып, натыйжада организм жылуулукту аз бөлүп, ал денеде сакталат. Аны менен бирге жүрөк тез кагат жана кан басымы бир аз жогорулайт. Муздак дүүлүктүргүч тери аркылуу таасир этип, нерв системасын козголтот. Эгер муздак суунун таасири токтолбосо тарыган кан тамырлар кеңеет, кан тамырлардын булчуңдарынын тонусу жогорулап, кан жүрүү күчөйт, ал организмдин жылуулукту жоготушуна алып келип, зат алмашуу жана жылуулукту пайда кылуу күчөйт. Зат алмашуунун күчөшү жүрөк-кан тамыр жана дём алуу системасынын иштешин күчөтөт. Кан тамырлардын кеңейишинен кан басымы бир аз төмөндөп, пульс сейректейт. Муздак суунун таасирин дагы эле токтотпосо кан тамырлардын тонусу начарлап, кан жүгүрүү акырындайт; тери кызарыңкы-көгүш тартып, муздайт, кишинин алы кетет. Бул терс көрүнүштөр процедуранын туура эмес жасалганын билдирет.
Жылуу жалпы процедуралар (суунун температурасы 38°ка жакын) денени акырындык менен жылытып, сеп алдырат, оорулуунун уйкусун оңойт. Ысык суунун таасиринен алгач бир азга теринин кан тамырлары тарып, жүрөк тез кагат, кан басымы жогорулайт, көп тердейт. Ысык процедурадан кийин тери кан тамырлары тез кеңейип, дене жылуу сууда жаткандыктан жылуулук бөлүнбөйт. Бул процедураны кан айлануу бузулганда, гипертония ооруларында, ошондой эле ашынган атеросклероздо колдонууга болбойт.
Суу процедураларынын механикалык таасири суунун массасынын жана кыймылынын таасирине байланыштуу. Мында териде жана ички органдарда кан айлануу өзгөрөт; тери веналары басылат, жүрөккө кан келүү күчөйт.
С. м. д. ооруну алдын алуу, организмди чыңдоо кээ бир ооруларды дарылоо үчүн кеңири колдонулат. Муздак процедуралар нерв жана жүрөк-кан тамыр системаларынын тонусун көтөрүүдө, өтө семирүүдө зат алмашууну күчөтүү, ошондой эле организмдин тышкы таасирлерге туруктуулугун жогорулатуу үчүн; жылуу процедуралар өнөкөт сезгенүү ооруларды, таяныч-кыймыл аппараттын жабыркоосун, четки нерв системасынын ооруларын (куяң, невралгия, плексит жана башкалар) дарылоодо пайдаланылат. Мелүүн температурадагы суу нерв жана жүрөк-кан тамыр системасынын өтө козголуусунда, тери кычышканда абдан пайдалуу. Ысык суу менен дарылоо зат алмашуунун кээ бир бузулууларында, ошондой эле бөйрөктүн кээ бир ооруларында жүргүзүлөт. С. м. д. катуу кармаган сезгенүү процесстеринде, күчөгөн атеросклероз жана гипертония оорусунда, инсультта, зыяндуу шишиктерде, кан агууда жана башкалар пайдаланылбайт. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Суу менен камсыз кылуу

Суу менен камсыз кылуу — калкты, өнөр жайды, транспортту, айыл чарбасын жана башкалар суу менен камсыз кылуу чараларынын системасы. Калк сууну суу жүгүрткүчтөн (борбордошкон) жана кудук, арык, булактан жана башкалар (жергиликтүү) алат. Калк керектөөчү суунун саны элдин турмуш шартына жана санитариялык маданиятынын деңгээлине жараша болот. Канчалык жашоо шарт жакшы болсо, ошончо суу көп сарпталат. Айыл жеринде суу кишинин керектөөсүнөн башка да малды, талааны сугарууда жана башкалар керектелет. Суу менен камсыз кылуу системаларын пландоодо жана жайгаштырууда суунун сарпталуу нормасы, анын өлчөмү жана сапаты эске алынып, суу чыгуучу жана суунун сапаты бузулбай турган жерлерге курулат. Ичилүүчү суунун сапаты жана булак чыга турган жерди тандоо мамлекеттик стандарт менен белгиленет. Суу менен камсыз кылуу үчүн жер үстүндөгү (ачык) суулар жана жер астындагы суулар колдонулат. Жер астындагы суулар санитария-гигиеналык талаптарга ылайык келет. Ачык суулар — дарыя, көл, суу сактагычтардагы суулар калк сууну көп керектөөдө жана жер астындагы суу ресурстары азайганда пайдаланылат. Ал тазартылып, зыянсыздандырылмайынча колдонулбайт. Борборлошкон суу менен камсыз кылуу булактарынын жана суу курулмаларынын айланасында санитариялык коргоо зонасы белгиленип, катуу режимдеги зона бөлүнүп, анда суу бергич, насос станциясы, суу тазалагыч жана башкалар курулат. Ачык булактардан алынган суу коагуляцияланып, чыпкаланып, зыянсыздандырылат. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Суу процедуралары

Суу Процедуралары — суу менен дарылоодо же организмди чыңдоодо сууну пайдалануу ыкмалары. Аларга ванналар, душ, сууга түшүү, сүртүнүү, куюнуу, нымдуу оронуу кирет.
Сүртүнүү организмдин түрдүү ооруларга туруктуулугун жогорулатуу, ошондой эле айрым ооруларды (неврастенияны жана башкалар) комплекстүү дарылоо максатында колдонулат. Ал оңой жана жөнөкөй процедура; организмдин тонусун жогорулатат, сергитет, кан айланууну жакшыртат, зат алмашууну күчөтөт. Сүртүнүүдө катуу сүлгүнү 32—30° сууга малып, аны сыгып туруп, денени же анын бөлүктөрүн (кол, бут жана башкалар) күч менен сүрөт, мурда бир колду сүрүп, анан аны кургак сүлгү менен жылуулук сезилгенче сүртөт, андан кийин ушундай эле жол менен башка кол, көкүрөк, ич, бут сүртүлөт.
Процедура 2 — 3 мин. созулат. Бул ыкманы күнүгө эртең менен гигиеналык гимнастикадан кийин жүргүзүү оң. Сүртүнүүдө бөлмө температурасы 18—20°тан төмөн болбоого тийиш. Суунун температурасы акырындык менен 20—18°ка чейин төмөндөтүлөт. Бул ыкма врачтын сунушу боюнча көп убакыт төшөктө жатып калган оорулууларга, сергитүү жана терини тазалоо максатында жасалат.
Куюнуу организмди чыңдоо максатында жана суу менен дарылоону баштаганда эле сунуш кылынат. Жалпы куюнууда оорулуунун денесине 37 — 38° сууну 2—3 жолу чака, куйгуч, шланг менен башынан ылдый карай куят. Бул ыкманы 4—6 жума күн сайын жүргүзүп, акырындык менен суунун температурасын 34—33°тан 22—20°ка чейин төмөндөтүү керек. Жалпы куюнуудан кийин денени бүт бойдон кургак, жылытылган шейшеп менен тери кызарып, жылуулук сезилгенче сүртүү зарыл. Дененин бөлүктөрүнө — кол, бут тердегенде, веналардын варикоздук кеңейишинде да куюнуу жүргүзсө болот.
Нымдуу оронууда оорулууну чечинтип, 30—25° сууга чыланган жана сыгылган шейшепке ороп, үстүнөн төшөк менен жаап коюу керек. Анын узактыгына жараша таасири бар. Кыска мөөнөткө (10—15 мин.) ороо нерв жана жүрөк-кан тамыр системасын козгоп, зат алмашууну жакшыртат; узагыраак (30— 40 мин.) берилген процедура сеп алдырат, андан узак (50—60 мин.) созулса тердетет. Нымдуу оронууну врач гана сунуш кылат. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Суусоо

Суусоо (чаңкоо) — организмдин сууну талап кылуу сезими. Киши сууну аз ичкенде же туздуу тамак жегенде, ошондой эле сууну көп жоготкондо (мисалы, көп тердегенде) суусайт. Организмде суюктук азайганда суунун запасын сактоого багытталган нерв-гумордук реакцияларды чакыруучу мээдеги суусундук борбор козголуп, анын негизинде сууну талап кылуу реакциясы пайда болот. Киши суусаганда ооздун ичи, тамак кургагандай сезилет; ал оозду чайкаганда басаңдап, суюктукту көп ичкенде суусун канат.
Суусоо организмдеги суунун азайышын көрсөтүүчү физиологиялык реакция гана эмес, ал ар кандай оорулардын белгиси болушу мүмкүн. Абдан катуу суусоо ак шишик менен коштолуучу бөйрөк жана жүрөк ооруларына, эндокрин системасынын ооруларына (мисалы, диабет) жана башкалар мүнөздүү. Кээ бир психикалык ооруларда, баш ооруларында, ич катканда суусабайт. Ысык климатта, ысык цехтерде иштегендер абдан катуу чаңкайт. Ысыкта тер көп бөлүнүп чыгып, организмдеги суунун гана эмес, туздардын да азайышына алып келет. Натыйжада организмдин сууну кармап калуу жөндөмдүүлүгү начарлайт, алсыратуучу тер чыгып, тыйылбаган суусоо пайда болот. Суусун режимин колдонуу жогорудагы көрүнүштөрдү бир кыйла басаңдатууга жардам бериши мүмкүн. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Алкоголсуз суусундук

Алкоголсуз суусундук — суусаганды басуу, денени салкындатуу же дарылык үчүн ичилет. Аларга газдалган суу, жашылча, жемиш, мөмө, мөмө-жемиш ширеси, минералдуу суулар кирет. Биздин өлкөдө өнөр жайда мамлекеттик стандарт көрсөтмөсүнө ылайык даярдалат. Алар мөмө-жемиш ширелерине суу, кант, тамак-аш органикалык кислоталар, эссенция жана өң берүүчү заттар кошулуп жасалат. Суусундуктарды газдаштыруу атайын аппараттарда көмүр кычкыл газына каныктыруу менен жүрөт. Кант диабети менен ооругандар үчүн суусундуктарга канттын ордуна ксилит же сахарин кошулат. Суусундуктарды караңгы жерде 20° температурада жабык идиште 7 сутка, кант диабети менен ооругандар үчүн суусундуктарды 15 сутка сактоого болот. Чаңгылттанып же чөкмө туна баштаса мындай суусундуктар ичүүгө жарабайт.
Ширелер мүнөз тамак болгондуктан, балдарга жана оорулууларга пайдалуу. Алар өтө даамдуу келип, органикалык кислоталарга, минерал заттарга жана витаминдерге бай. Кийинки мезгилде бөтөнчө даамдуу, суусунду кандыруучу жана дене сергитүүчү суусундуктар даярдала баштады. Кымыз, квас, максым, жарма, чалап да суусундуктарга кирет. 
 Булактар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Суусун режими

Суусун режими — сууну керектөө тартиби. Туз-суу балансын камсыз кылат жана организмдин тиричилик-аракетине ыңгайлуу шарт түзөт. Суусун режими тамактануу режими менен тыгыз байланыштуу. Суусунду туш келди, ашыкча иче берүү тамак-аш сиңирүүнү начарлатат, жүрөк-кан тамыр системасы менен бөйрөккө күч келтирип, бөйрөк жана тери бездери аркылуу организмге керектүү баалуу заттардын көп бөлүнүп чыгышына алып келет. Убактылуу эле сууну көп ичүү да булчуңдардын иштөө шартын бузуп, бат чарчатып-чаалыктырат. Суунун жетишсиздигинен организмдин нормалдуу тиричилик аракети бузулуп, арыктайт, каны коюуланып, температура көтөрүлөт, тамыры тез-тез кагып, дем алуусу кыйындайт, жүрөгү айланып, суусап, жумушка жөндөмдүүлүгү төмөндөйт.
Организмдин тиричилик-аракетин калыбында кармап туруучу суунун өлчөмү негизинен адамдын жашына, эмгектенүү активдүүлүгүнө, тамактануу рационуна, климаттык шартка жараша болот. Орто Азиянын климаттык шартында кара жумушту аз жасагандар 3,5 л, орто жумушта иштегендер 5 лге чейин, ачык жерде оор кара жумуш иштегендер суткасына 6,5 лге чейин суу талап кылат. Айрыкча ысык климатта жашаган, ысык цехтерде иштеген, күч эмгегинде узак жана көп иштегендер (спорттук машыгуулар, мелдештер жана башкалар) суусун режимин туура сактоосу маанилүү. Ысык климаттуу райондордо жашагандарга тамак ичкенден кийин гана суусунун кандырып, тамактануунун аралыгында суусун ичүүнү чектөө сунуш кылынат. Тамактанууну күндүн салкын убагына калтыруу жана өзгөчө тамак (витаминдерге, минерал заттарга бай) рационун кошуу керек. Чай, айрыкча көк чай, жашылча, мөмө ширелери суусунду кандырат. Ысык цехте иштегендер газдалган суу же кургатылган мөмөлөрдүн кайнатмасын ичүү керек. Спортсмен машыгуу бүткөндөн кийин гана суусунун кандырууга (көнүгүүлөрдү аткарып жатканда оозу кургаса, суу менен оозун, тамагын чайкайт) тийиш. Күч эмгегинен арыктаса (машыгуудан, спорттук мелдештен, буу мончого түшкөндөн кийин жана башкалар) суусунду аз-аздан ичүү сунуш кылынат. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Суутек өтө кычкылы

Суутек өтө кычкылы — антисептикалык каражаттардын бири. Ал ткандардагы каталаза ферментинин таасиринен ажырайт да, молекулалык кычкылтек бөлүнүп, ал ткандарга тийгенде көбүрөт. Көбүк менен бирге жарааттын тегерегиндеги кан, ириң жана башкалар бөтөн нерселер чыгып, жараат тазаланат. Ал ангина, стоматитте оозду чайкоого, ириңдүү жарааттарды тазалап дарылоо, мурун канаганда кан токтотуу үчүн колдонулат. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Суу Чечек

Суу Чечек — вирус козгоочу катуу кармаган оору. Көбүнчө 10 жашка чейинки балдар ооруйт; чоң кишилерде сейрек кездешет. Ооругандарда туруктуу иммунитет пайда болот. Оорулуу жөтөлгөндө, сүйлөгөндө, дем алганда козгогучту бөлүп чыгарып, жугузат. Инкубация мезгили 11ден 21 күнгө чейин (көбүнчө 14 күн). Оору башталганда эт ысыйт, денеге кызыл бүдүрлөр чыгып, алар тунук суюктукка толуп ыйлаакчага айланат, кычышат. 3—5 күндөн кийин жаңы ыйлаакча чыкпай калат, андан кийин ыйлаакчалар кургап, карттанып, 1—3 жумада түшөт. Кээде оорулуунун эти ысыбайт. Оорулуу инкубация мезгилинин акыркы күнүнөн ыйлаакча пайда болгондон 9-күнүнө чейин ооруну жугузат. Анын кабылдоосу сейрек кездешет. Ыйлаакча көздүн тунук кабыгына чыкса кератит, колкого чыкса ларингит болуусу мүмкүн. С. ч. демейде өзгөчө начар балдарда кабылдоолор (теринин ириңдүү оорулары, кулактын, ооз көңдөйүнүн былжыр челинин сезгениши, лимфаденит, өпкөнүн сезгениши жана башкалар) пайда кылат. Оорунун биринчи белгилери билинери менен врачка кайрылуу керек. Дарылоону врач жүргүзөт. Кабылдоолору болсо ооруканага жаткырып дарылоону сунуш кылат. Оорулуу баланы жакшылап багуу керек. Ыйлаакчалардын пайда болушу эт ысуу менен коштолсо, аны төшөккө жаткырып, ич кийимин бат-бат алмаштыруу, ыйлаакча болсо да баланын бетин кайнак суу же марганцовканын мала эритмесине малынган кебез менен тазалап, колун самындап жууп туруу зарыл. Кичине балдар кычышканда терини тырмап (тытып) ырбатпас үчүн тырмактарын алып, дакиден кол кап кийгизип койсо болот. Кычышууну басаңдатуу үчүн ыйлаакчаларга марганцовканын 1%түү (кочкул кызыл) же бриллиант жашылынын 1—2%түү эритмесин сыйпоо керек. Эриндерин сары май же күн караманын кайнатылган майы менен майлап, суюктукту ичирүү сунуш кылынат. Кичине балдардын оозун муздатылган чай же кайнак суу менен улам-улам суулап, мурдун таза кармоо сунуш кылынат. Оорулуу баланы абага күнүгө алып чыгып, таза, шамал тийбеген жерге жана ызы-чуудан, балдардан оолак кармоо зарыл. Баланын эти ысыбай, жаңы ыйлаакчалар пайда болбой, эскиси карттангандан кийин эшикке чыгарууга болот.
Баланы туура тамактандыруу өтө маанилүү. Ал эти ысыганда тамак ичпейт, оору күчөгөндө, өзгөчө кичинекей балдар кусуп, ичи өтөт. Бул учурда ага зордоп тамак бербей, 6—12 саат тыным алдырып бат-бат суюктук берүү керек. Ал оозунун ичи ооругандан тамак иче албай кыйналса ага тамакты жылуу бойдон, суюк кылып же эзип берген оң (мисалы, жашылчадан жасалган сорпо, ботко, жашылча маңызы, кисель); кычкыл жана ачуу тамак берүүгө болбойт. Ичеги-карындын иштешин байкап, ич катса тазалоочу клизма жасоо, ичи өтсө врач келгенче тамак бербей, кайнаган суу же муздатылган чайды көп ичирүү зарыл. Оорулуу бала турган бөлмөнү желдетип, жууп, таза кармоо керек. С. ч. өтө тез жуккандыктан аны алгачкы белгилери билинер замат башка балдар менен жолук-' турбай бөлүү зарыл. Оорулуу менен жолуккан 7 жашка чейинки бала 11 күндөн 21 күнгө чейин карантинде болот. 

 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 
Категория:Медицина
Сүт ашканасы

Сүт ашканасы — эмчектеги балдарды атайын даярдалган азыктар менен камсыз кылууга кызмат көрсөтүүчү медициналык мекеме. Балдардын тамагы бала организминин физиологиялык талабын, ден соолугун, өсүү өзгөчөлүгү эске алынып түзүлгөн дарыгер-педиатрдын рецепти боюнча даярдалат. Эгер энеден сүт чыкпаса же тойгузбаса, анын сүтү балага жакпаса, ошондой эле бала атайын мүнөздөп тамактанууну талап кылса сүт ашканасынын тамагы берилет. Сүт ашканасынын чоңдугу ал жайгашкан аймакка жана тейленүүчү балдардын санына жараша болот. Кыштакта калктын аздыгына байланыштуу суткасына 200—500 үлүш тамак даярдоочу чакан сүт ашканасын куруу максатка ылайык. Калк жыш жайгашкан шаарларда борбордоштурулган ири сүт ашканасын куруу зарыл; тамакты калкка тез таратуу максатында шаардын түрдүү райондорунда, балдардын дарыгерлик аймактарында сүт таратма пункттар уюштурулат. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Сыздоок

thumbnail
Сыздоок — түк (чач) капчаларынын жана ага байланыштуу май бездери менен тегерегиндеги клетчаткаларынын ириңдетүүчү стафилококк микробу пайда кылуучу катуу кармаган ириңдүү — некроздук сезгениши. Сыздоокко теринин такай булганышы жана кийимдин өйкөшү, анын химиялык заттар менен дүүлүгүшү, теринин үстүңкү катмарынын сыйрылышы, тытылышы жана башкалар микротравмалар, ошондой эле тер жана май бездеринен тер менен майдын көп бөлүнүшү, витамин жетишсиздиги, зат алмашуунун бузулушу түрткү болот. Сыздоок теринин түктүү бөлүгүнүн бардык жеринде, көбүнчө желкеде, бетте, колдун сырткы бетинде, бел тушта пайда болот. Адегенде ачык кызыл түстөгү катуу ооруган кызыл пайда болуп, конус түрүндө теринин үстүнө чыгат. 3—4 күндөн кийин анын ортосу жумшарып, ириңдей баштайт. Ал жарылып, азыраак ириң чыгат. Ордунда көгүш тарткан некроздуу ткань өзөгү көрүнөт. 2—3 суткадан кийин ириңдүү кан менен кошо өзөгү бөлүнүп чыгат. Дененин айрым жерлеринде, мисалы, моюн, бел, билекте же жамбашта бир нече сыздоок чыгышы мүмкүн. Ал санитария-гигиена эрежелерин сактабаганда жана жалгыз чыккан сыздоокту туура эмес дарылагандан да болот. Көбүнчө жетишсиз тамактанган, витамин жетишпеген, алсыз, жалпы инфекциялуу катуу оору менен ооругандарда жана зат алмашуусу бузулгандарда (диабет, колит, гастрит, нефрит, анемия жана башкалар), ысык же суук өткөндө, өтө чарчаганда жана нерв системасынын функциясы бузулганда дененин көп жерине сыздоок чыгат (жалпы сыздоок).
Сыздооктун катуу кармаган жана өнөкөт түрлөрү бар. Катуу кармаган сыздоок бир эле убакта же кыска мөөнөттө пайда болуп, оорулуунун башы ооруп, алсырайт, денеси ысыйт. Өнөкөт сыздоок организмдин туруктуулугунун төмөндөшүнөн улам чыгып, бир нече айларга созулат.
Сыздоокту дарылоо стадиясына, чыккан жерине жана жайылышына жараша врачтын көзөмөлү менен жүргүзүлөт. Өз алдынча сыгуу, чукулоо, учун тырмап салуу, ысык басуу жарабайт, анткени алар ар кандай кабылдоолорго алып келет. Сыздоок чыккан учурда мончодо, ваннада, душтун алдында жуунууга болбойт; врачтын көрсөтүүсү боюнча марганцовка кошулган жылуу ванна кабыл алса болот. Алардын тегерегиндеги соо терини камфора же салицил спирти менен сүртүү керек. Углеводдуу (таттуу, ундан жасалган жана башкалар) ачуу тамак-аш берилбей, витаминге бай диета сунуш кылынат. Сыздоокко түрткү берүүчү ооруну убагында дарылоо менен пиво ачыткыларын кабыл алса болот.
Сыздоокту алдын алууда негизинен өздүк гигиена эрежелерин так сактоо, терини таза күтүү, теринин ириңдүү жарасын пайда кылуучу факторлорду четтетүү микротравмаларды өз убагында тазалап, дарылоо, ошондой эле ириңдетүүчү инфекцияларга организмдин туруктуулугун жогорулатуучу чараларды (организмди чыңдоо, сууга түшүү, күнгө күйүү) көрүү, витаминдүү тамактануунун мааниси чоң. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.;
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина

Категория:Тери оорулары
Сыр

thumb|250px|«Эмменталь» - Салттуу швейцар сыры
Сыр — баалуу сүт азыктарына кирет. Анын калориялуулугу 100 г азыкка 200—400 ккалды түзөт. Сырдын сортуна жараша анда белок 18ден 30%ке чейин, май 9дан 30%ке чейин болуп, А жана Д витаминдерине бай. С. даярдалышына жараша катуу, жумшак, туздалган жана көлкүлдөмө болуп бөлүнөт. С. тез кургап жана булганып кетпес үчүн көбүнчө даяр сырды эритилген парафинге малып алуу жолу менен парафинделет. Кыртышсыз сырлар да чыгарылат, алар даяр болгондо целлофан же башка плёнка менен капталат. Мындай С. көгөрбөйт, кургабай көпкө сакталат. Таза С-дын кабыгы бүтүн, көгөрбөй, былжырабай, бөтөн жыт жана даам сезилбеши керек. Ал эң аш болумдуу азык катары бардык курактагы адамдардын тамактануусуна кеңири пайдаланылат. Айрыкча жугуштуу оорудан же операциядан айыккандар, ошондой эле мүнөздөп тамактангандар үчүн пайдалуу. Аны кургак, салкын бөлмөдө 8—10° температурада жана 85—87% нымдуулукта сактоо керек. Сырты көгөрүп же былжырап кетсе тузга чыланган салфетка менен сүртүп салса болотСыр даамын жана жытын түзүү.

Үй шартында муздаткычта жакшы сакталат, бирок көпкө сактоодон анын өңү жана даамы бузулат. Сырды муздаткычта жабык идиште (эмаль, чопо, фарфор же фольга идиште) сактоо сунуш кылынат. Көлкүлдөмө С. тез бузулгандыктан муздаткычта сактоо зарыл.

 Булактар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина

Категория:Сүт азыктары