Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Курортология

thumb|Курортология.
Курортология (курорттор жана ...логия) — медицинанын табигый дарылык факторлорду, алардын адамга тийгизген таасирин, дарылоо, алдын алуу жолдорун изилдөө, ошондой эле санаторий жана курорттордун соц.-гигиеналык шартын иштеп чыгуучу тармагы. Ага бальнеология, бальнеотерапия, баткак менен дарылоо, климатология, климат менен дарылоо ж. б. кирет. Курортология физиотерапия, физиология, гигиена ж. б. менен тыгыз байланыштуу. курортология маселесин Кыргызстан Курортологиясы жана калыбына келтирүүилим изилдөө институту изилдейт. Анын максаты курорт ресурстарын табуу, курорттук факторлордун касиетин, таасирин изилдөө, дарылоо ыкмаларын ж. б. маселелерди иштеп чыгуу. Курортология боюнча изилдөөлөрдүн натыйжасында курорттордун гидроминерал ресурстары кеңейип, минералдуу суу жана дары баткак кендери табылып, жаңы курорттор ачылып, комплекстүү дарылоо ыкмалары киргизилет. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Медицина‎
Куросио

thumb|Куросио (1) — Курил агымы (7).
Куросио, Куро-Сиво, Япон агымы (япончо куро — кара, сио — агым) Тынч океандагы жылуу агым, Япониянын түштүк жана чыгыш жээктеринде. Түндүк Пассат агымынын уландысы. Түштүк бөлүгүндө жазылыгы 170 кмдей, тереңдиги 700 мге чейин. Агымдын бетиндеги температурасы 12°Сден 28°Сге чейин. Ылдамдыгы 25—80 см/сек. Суусунун чыгымы Япониянын жээгине жакын 40—50 млн м3/сек, түштүгүндө 20—30 млн м3/секга чейин азаят. Тынч океандын түндүк бөлүгүндө жылуу агымдар тарамын пайда кылат. 36° түндүк кеңдикте жана 150° чыгыш узундукта Түндүк Тынч океан агымына өтөт. Анын чыгыш уландысы. Аляска жылуу агымы. Куросио агымы Тынч океандын түндүк бөлүгүнүн климаттык, гидрологиялык жана биологиялык шарттарына зор таасир тийгизет. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Агымдар
Курсак буттуулар

thumb|Helix aspersa.
thumb|Placida cremoniana (Капчыктилдер).
Курсак буттуулар, үлүлдөр (лат. Gastropoda) — раковиналуу молюскалардын саны өтө көп жана ар түрдүү классы. Денеси ассиметриялуу, баш жана тулкудан турат. Башында оозу, 1—2 тинтүүрү, алардын учунда же түбүндө көздөрү жайгашкан. Оозунда 2—17 миңге чейин майда тиши бар. Боору менен жылат, жалпак курсагы буттун кызматын аткарат. Коркунучту сезгенде, денесин раковинага катып алат.

Раковинасынын формасы конустай, чыгырыктай, жалпак табактай. Сууда жашоочулары бакалоору менен, кургактагылары өпкөсү менен дем алат. Нерв түйүндөрү диффузия түйүндүү типте. Тең салмагын кармай турган жана химиялык затты сезгич органдары бар.

Айрым жыныстуу же гермафродиттер. Уруктануусу ички, гермафродиттердики кайчылаш өтөт. Өөрчүүсү түз же планктондук личинка стадиясы аркылуу жүрөт. Үч классчасы (алдынкы бакалоордуулар, арткы бакалоордуулар жана өпкөлүүлөр), 90 миңдей түрү бүт жер жүзүнө тараган. КМШ өлкөлөрүндө 2000дей түрү бар, тропик деңиз жээктеринде көп кезигет. Кургакта, тузсуз сууда жашагандары боору менен жылат, бир азы басат, деңизде жашоочулары сүзүп жана секирип жүрүшөт. Кээ бир деңизде жашоочу түрү уулуу. Көпчүлүк континенттик түрлөрү гельминттердин аралык ээси болуп эсептелет. Өсүмдүк жечүлөрү, жырткыч жана мителери да бар.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4

Категория:Моллюскалар
Кутейба ибн Муслим

Кутейба ибн Муслим ал-Бахили Абу Хафс (668 — 715) — араб аскер кол башчысы. 

Кыскача таржымакалы
Кутейба ибн Муслим ал-Бахили Абу Хафс (668—715) Ирактын Басра аймагында араптардын бахили уруусунун өкүлүнүн үй-бүлөсүндө туулган. 
Ирактын бийлөөчүсү Хаджаж ибн Юсуф аны 704-жылы борбору Мерв (азыркы Мары) шаары болгон Хорасан аймагынын башчысы (наместниги) кылып дайындаган. Кутейба аймак калкы ислам динин кабыл алуусу үчүн зомбулук аскердик аракеттерге барган. 

Фарсылар менен Аму дарыясынынын оң жээгиндеги түрктөрдүн көп жылдык кагылышууларынан пайдаланып, Кутейба 705-жылы Балхты (азыркы Ооганстандагы Мазари-Шариф шаары), 706—09-жылдары Букара шаарын, 710—12-жылдары Самарканд жана Хорезмди, 712-жылы Фергананын батышын басып алган. 

713-жылы Кашкарды каратуу аракети майнапсыз болгон.
Ал эми 715-жылы өз тарапташтарынын Омейяддардын халифи Сулайман бен Абдал Маликти багындыруу аракеттери ишке ашпай калып, каршылаштары болгон араптардын колбашчылары тарабынан ошол эле 715-жылы Фергана аймагында (так жери белгисиз) кутумда өлтүрүлгөн. 

Кутейбанын баскынчылыгына каршы күрөштө Зеравшандагы Согду падышалыгына Түргөш каганаты колдоо көрсөтүп келген. 

Колдонулган адабияттар

 Бейше Урстанбеков, Тынчтыкбек Чороев. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. - ISBN 5-89750-028-2. – 288 бет.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Инсандар
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Борбордук Азия
Категория:Фергана
Категория:VIII кылым
Кутманова Айнура Зарылбековна

Кутманова Айнура Зарылбековна — (6-июнда 1962-жылы туулган, Ош шаары) — жогорку категориядагы жугуштуу оорулар дарыгери, медицина илимдеринин доктору (2002), профессор (2012), Саламаттык сактоонун ардактуу кызматкери (2002), Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин Ардак грамотасынынын ээси (2008); Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген дарыгери (2020), Эл аралык Жогорку Медицина Мектебинин жугуштуу оорулар кафедрасынын башчысы (2017-жылдан тартып). 

 Өмүр баяны 
Кутманова Айнура Зарылбековна — 6-июнда 1962-жылы Ош шаарында туулган. Улуту - кыргыз.

 Ишмер тажрыйбасы 
1985-жылы Кыргыз мамлекеттик медициналык институтун дарылоо адистиги боюнча бүтүргөн.  

1985–1987-жылдары аталган институттун жугуштуу оорулар кафедрасында клиникалык ординатурадан өткөн. 

1987–1988-жылдары Фрунзе шаарынын жугуштуу оорулар ооруканасында дарыгер болуп иштеген.

 Илимий ишмердүүлүгү 

1988–1991-жылдары акад. И.П. Павлов атындагы I Ленинград медициналык институтунун аспирантурасында окуп, 

1992-жылы кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү жактаган.

2001-жылы академик И.П. Павлов атындагы 1-Санкт-Петербург мамлекеттик медициналык университетинде докторлук диссертациясын ийгиликтүү коргоп, медицина илимдеринин доктору окумуштуулук даражасы берилген.

2012-жылы Кыргыз Республикасынын Жогорку аттестациялык комиссиясынын чечими менен профессор окумуштуулук наамы ыйгарылган.

1991–2017-жылдары Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясынын (КММА) жугуштуу оорулар кафедрасында ассистент, доцент, профессордун орун басары,  кафедранын башчысы жана  окуу-уюштуруучулук жана усулдук иштер боюнча башкармалыгынын жетекчиси болуп иштеген.

2017-жылдан тартып Эл аралык Жогорку Медицина Мектебинин жугуштуу оорулар кафедрасынын башчысы.

Саламаттык сактоо министрлигинин штаттан тышкаркы башкы инфекционисти катары консультациялык-уюштуруучулук жардам көрсөтүп, жугуштуу оорулардын: вирустук E гепатити (1987), малярия (безгек) (2002), пандемиялык грипп (2010), кара тумоо (чума) (2013), COVID-19 (2020-2022) көтөрүлүштөрүн жоюу иштерине катышкан.

 Сыйлыктары 
Саламаттык сактоо жана билим берүү тармагына кошкон чоң салымы үчүн төмөнкү сыйлыктарга ээ болгон: 

 2002 - «Саламаттык сактоонун ардактуу кызматкери» төш белгиси;
 2008 - Кыргыз Республикасынын билим берүү жана илим министрлигинин «Ардак грамотасы»; 
 2020 - «Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген дарыгери» наамы ыйгарылган.

Жетекчилиги алдында 1 докторлук жана 5 кандидаттык диссертация ийгиликтүү корголгон.

Негизги илимий эмгектери жугуштуу оорулар (вирустук гепатитке, бруцеллёзго ж. б.) тематикасына арналган. 160тан ашык илимий эмгеги бар, анын ичинде макалалар, монографиялар, студенттер жана дарыгерлер үчүн окуу куралдары.
Категория:Инсандар
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Куурчак

thumb|Куурчак
Куурчак — кыздар оюнчугу. Мурда куурчакты кыргыз кыздары өздөрү колго жасашкан. Кичинекей топчу, тегерек жалпак жыгач же тоголоктогон чүпөрөк кызыл, сары, күрөң ж. б. түстөгү кездемеге оролуп, ачакей жыгачтын же кош чийдин башына чырмалып, куурчактын бети жасалган. Ага туурасынан дагы бир чий же жыгач бекитилип, кол чыгарылгандан кийин тиешелүү кийим кийгизилген. Азыр ар түрдүү Кислотар резина, пластмасса ж. б. материалдан жасалып, өндүрүштө даярдалат. 
Категория:Терминдер жана түшүнүктөр
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Куурчакча

thumb|Куурчакча (Drosophila melanogaster).
Куурчакча — толук кубулма курт-кумурскалардын жеке өөрчүүсүндөгү личинкадан кийинки стадиясы. Көпчүлүк куурчакча азыктанбайт жана кыймылсыз болуп, пилланын ичинде жайгашат. Куурчакчада ички кайра куруу ишке ашып, анын натыйжасында алар жетилген жандык — имагого айланат. Куурчакчанын тиричилик узактыгы 6—10 күндөн бир нече айга чейин созулат.

 Дрозофилалар
 Чымындар

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Курт-кумурскалар
Куэста

thumb|Куэста.
thumb|Куэста (Түштүк-Африка).
Куэста (испанча cuesta — кыя, тоо капталы) — капталдары асимметриялуу (бир жагы жантайыңкы жана узун, экинчиси тик жана кыска) түзүлүштөгү жалча. Ар кандай борпоңдуктагы тоо тектерди суунун жемиришинен пайда болот. Тоо тектер Куэстанын узун капталына карай жантайыңкы жайгашат. Куэста акиташ, кумдук ж. б. тоо тектерден турса, рельефтин Куэста тибин пайда кылат (мисалы, Крым, Түндүк Кавказ, Париж жана Лондон бассейни ж. б. жерлерде).

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:География
Күбүр

thumb|Күбүр.
Күбүр — дарыя, деңиз же көлдөгү муз менен капталган туруктуу таза суу мейкиндиги. Көбүнчө суунун өтө ылдам агышынан температура жогорулай баштаганда муз каптаган дарыя-көлдөрдө, жер астындагы таза суу чыккан зоналарда пайда болот. Күбүр калкыма муздардын арасында, булактарда, ГЭС тосмолорунун төмөнкү бьефтеринде жана ишканаларынан суу коё берилген ж. б. жерлерде байкалат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:География
Календарь (басылма)

thumb|Календарь (Вена, 1780).
Календарь (басылма) — жыл ичиндеги күндөр, жумалар, айлар ырааттуу тизмектелип астрономиялык жана башка маалыматтар менен коштогон басылма. Календардын бир нече түрү бар: табель-календарь, барактама, айрып алма, альбом түрүндөгү, стол үстүнө коймо жана башка. Азыркы мезгилде түрдүү тексттер менен кооздолгон, сүрөттүү календарлар чыгарылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Календарь
Кали

thumb|Кали.
Кали — Колумбиянын батышындагы шаар. Валье-дель-Каука департаментинин административдик борбору. Чыгыш Анд Кордильерасы кырка тоосунун чыгыш капталында, деңиз деңгээлинен 1005 м бийикте жайгашкан. Калкы 2,2 млн (2008; шаар айланасы менен); калкынын саны жана экономикалык мааниси боюнча Колумбиядагы 3-шаар. Ири жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Метрополитен курулууда.

1536-жылы негизделген. Кафедралуу собор, чиркөө (1757—64), капелла жана мунара (экөө тең 18-кылым) сакталган. Ун-ттер, Олимпиялык спорт гимназиясы, музейлер (анын ичинен искусство, археология, тарых, заманбап искусство, алтын буюмдар коллекциясы жана башка), театрлар бар. Колумбия ири спорт борбору. Панамерика оюндары (1971), сууда сүзүү спортунун дүйнөлүк чемпионаты (1975), аялдар (1975) жана эркектер (1982) арасында баскетбол боюнча чемпионат өткөрүлгөн. Ат майдан, зоопарк бар.Тамак-аш (негизинен кант, спирт, алкоголдуу ичимдиктер, шалы акталат, ун), жеңил, текстиль, булгаары-бут кийим, цемент, хим., машина куруу (анын ичинен электр-техника, электроника), целлюлоза-кагаз, түстүү металлургия өнөр жай ишканалары иштейт. Кали — айыл чарбалуу ири аймактын борбору. Бал камыш, пахта, тамеки, какао, кофе, цитрус өсүмдүктөрү, күрүч, арпа, киноа, маниок, картөшкө айдалат. Шаардын түштүгүнөн таш көмүр казылып алынат. Чет-жакасында көптөгөн «кант асьендалары» (анын айрымдары колониялык турмушту элестеткен майда музейлерге айландырылган) сакталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Колумбия
Категория:Шаарлар‎
Калигула

thumb|Kaligula

Калигула Гай Юлий Цезарь (латынча caligula — өтүкчү; мындай атты кичинекей чагында аскердин өтүгүнө окшогон өтүктөрдү кийген үчүн алып калган) (12, Анциум — 41, Рим) — Рим императору (37-жылдан); Юлий — Клавдийлердин династиясынан, Германиканын уулу, Тиберийдин ордун басуучу. Ал чексиз бийлик жүргүзүүгө аракеттенген. К. мамлекеттик каражаттарды (преториандар үчүн сыйлыктарды, триумфтарды, оюн-тамашаларды уюштуруу жана башка) короткону үчүн байлардын (өзгөчө сенаторлордун) байлыктарын конфискациялап жана салыктарды көбөйткөн. Калигуланын мүнөзүнүн катаалдыгы преториандардын жана сенаторлордун нааразычылыгын туудуруп, өзүнүн хан сарайында Кассий Херей тарабынан өлтүрүлгөн.
Категория:Тарых 
Категория:Инсандар 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Калимантан

thumb|Борнео.
Калимантан, Борнео — Малайя архипелагындагы эң ири арал; Чоң Зонд аралынын курамында. Чоңдугу боюнча Жер шарындагы Гренландиядан кийинки 2-арал; аянты 143,3 миң км2, жакынкы аралдары менен 746,5 миң км2. Түштүк Кытай, Сулу, Сулавеси, Ява деңиздери, Макасар жана Каримата кысыктары менен чулганат. Басымдуу бөлүгүн Индонезия, түндүгүн жана Түндүкбатышын Малайзия жана Бруней мамлекеттери ээлейт. Борбордук жана Түндүкчыгыш бөлүктөрүндө кырка (эң бийик жери 4101 м, Кинабалу чокусу) жана бөксө тоолор, Түштүк жана батышында дөңсөөлүү түздүктөр жана саздак ойдуңдар жайгашкан. Тектон. жактан Альп — Гималай жана Батыш Тынч океан кыймылдуу областынын кошулган жеринде жайгашкан. Нефть, газ, көмүр, боксит, темир-никель-кобальт, ошондой эле жез, сурьма, алтын, күмүш, алмаз кендери бар. Экватордук алкакта жайгашкандыктан, дайыма ысык жа нымдуу климат өкүм сүрөт. Жылдык орточо температурасы түздүктөрдө 25—27˚С ; жаан-чачыны жылына 2000—4000 мм, тоолордо 5000 ммге чейин жаайт. Дарыяларынын суусу мол, жыш; ирилери: Капуас, Барито, Махакам. Калимантан — биологиялык ар түрдүүлүктүн дүйнөдөгү борборлорунун бири; өсүмдүктөрдүн 15 миңдей түрүнүн 3 миңдейи дарак өсүмдүктөрү (260 түрү диптерекарп тукумундагылар), анын 155 түрү — эндемиктер. Аралдын көп аймагынын ½ бөлүгүн токой ээлейт. Фаунага бай көп ярустуу дайыма жашыл тропик токою басымдуу. Шалы, кассава, каучуктуу өсүмдүктөр, кокос пальмасы өстүрүлөт. Ири шаарлары: Понтианак, Банжармасин, Самаринда (Индонезия), Кучинг, Кота-Кинабалу (Малайзия), Бандар-Сеги-Бегаван (Бруней). Аралдын токою адамдын таасиринен тез темп менен суюлууда. Индонезия Танджунг-Питунг биосфералык резерваты, Гунунг-Палунг, Бентуанг-Каримум, Кутаи, БукитБака, Букит-Райя жана башка улуттук парктар, эл аралык маанидеги Данау-Сентарум суу-саз аймагы, Малайзияда Кинабалу (Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген), Крокер кырка тоосу, Бако, Гунунг-Мулу, Ниах улуттук парктары, Табау тоо паркы бар. Айрым улуттук парктардын курамына деңиз акваториялары, жээкке жакын жайгашкан чакан аралдар, коралл рифтери да кирет. Калимантанда сейрек кездешүүчү жана жоголуп бараткан айбанат түрлөрүнүн популяциясы корголот: орангутан, суматра кериги, кабылан, индия пили, малайя аюусу.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Азия
Төмөнкү Калифорния

thumb|Төмөнкү Калифорния.
Төмөнкү Калифорния — Түндүк Американын батышындагы жарым арал (Мексиканын Төмөнкү Калифорния штатында). Тынч океан менен чулганып, материктен Калифорния булуңу аркылуу бөлүнөт. Узундугу 1200 км, туурасы 50—250 км. Чыгышында жанартоо жана кристаллдык тектерден турган тоо массивдери 3078 мге чейин көтөрүлөт; батышын тепкичтенип көтөрүлгөн бөксө тоолор (бийиктиги 1000—1500 м) жана ойдуңдар ээлейт. Тропиктик чөл жана субтропиктик жарым чөл өсүмдүктөрү (бадалдар, кактус, агава, юкки) өсөт; тоолорунда токой кездешет. Сугат дыйканчылыгы жана багбанчылык өнүккөн. Ири улуттук паркы — Сьерра-де-Сан-Педро-Мартир.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Мексика
Калифорния булуңу

thumb|Калифорния булуңу.
Калифорния булуңу — Тынч океанда, Түндүк Американын батыш жээгинде (Мексика). Узундугу 1240 км, туурасы 220 кмге чейин, Орточо тереңдиги 750 м, эң терең жери 3292 м. Аралдар көп. Колорадо дарыясы куят. Гидрологиялык режими боюнча — деңиз. Суткасына эки жолу ташкындайт (бийиктиги 2,9 мге чейин). Балык (тунец, камбала, скумбрия, деңиз окуну) кармалат. Порту — Гуаймас (Мексика). 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Мексика
Калкыма муздар

thumb|Калкыма муздар (Гренландия).
Калкыма муздар — шамалдын жана агымдын таасиринен деңизде калкып агып жүргөн муздар. Калкыма муздар арктикалык деңиздерде согуп турган шамалдын багытынан оңду, ал эми антарктикалык деңиздерде солду карай четтеп (28 бурч менен) агат. Анткени алардын кыймылы Жердин айлануусунун четтөөчү күчүнө баш иет. Эл аралык аты — айсберг.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:География
Каллас Мария

thumb|Maria Callas (1958)

Каллас Мария (Callas; чыныгы аты-жөнү Калогеропулу, 2. 12. 1923, Нью-Йорк — 16. 9. 1977, Париж) — грек ырчысы (лирика-драмалык сопрано). 20-кылымдагы мыкты ырчылардын бири. 1937-жылы Афины консерваториясында окуган. 1942-44-жылы Афины опера театрларында ырдап чыккан. Каллас алгач Жоконданын партиясын («Жоконда», А. Понкьелли) аткарып таанылган (1947, Арена-ди-Верона). 1951-жылдан «Ла Скала» (Милан) театрынын солисти. 1952-жылы «Ковент-Гарден» (Лондон) театры, 1954-жылы Чикаго операсында, 1956-жылы «Метрополитен-опера» (Нью-Йорк) жана башка дүйнөнүн ири театрларында ырдаган. Адегенде белькантонун стилиндеги партияларды жана Вагнердин каармандарынын (Изольда, «Тристан жана Изольда»; Брунгильда, «Валькирия»; Кундри, «Парсифаль») партияларын бирдей ийгилик менен аткарган. Кийинчерээк итал. романтикалык репертуарга көңүл бурган. Көрүнүктүү партиялары: Медея («Медея», Л. Керубини), Турандот (Ж. Пуччини), Анна Болейн («Анна Болейн», Г. Доницетти), Леди Макбет («Макбет», Ж. Верди), Ифигения («Ифигения Тавридде», К. Глюк) жана башка Киного да тартылган («Медея», П. П. Пазолини, 1969). Москвадагы П. И. Чайковский атындагы 4-Эл аралык конкурстун калыстар тобунун мүчөсү болгон (1970). 1982-жылдан Афиныда вокалисттердин М. Каллас атындагы эл аралык конкурсу өтүп турат.
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Ырчылар
Каллисто

thumb|Каллисто.
Каллисто (Callisto) — Юпитердин табигый жандоочусу. 1610-жылы Г. Галилей ачкан. Планета борборунан 1,883 млн км аралыкта айланат. Синодикалык айлануу мезгили 16 сутка 18 с 3 мин. Диаметри 4800 км, тыгыздыгы 1860 км/м3. Өзүнүн атмосферасы бар. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Күн системасы‎
Калмак хандыгы

Калмак хандыгы (калм. Хальмг хана улус), же Торгут (Торгоут) хандыгы — калмактардын XVII—XVIII кылымдары Орусия Империясынын курамындагы негизделген мамлекет. 
Калмак Хандыгы thumb | 220x124px | right thumb | 220x124px | right 

 Жайгашуусу 
 thumb | 220x124px | right | Калмактар жайгашкан жери.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Калтар түлкү

thumb|Калтар түлкү.
Калтар түлкү (Alopex lagopus) — карышкырлар тукумундагы сүт эмүүчү жырткыч айбанат. Дене узундугу 50—75 см, салмагы 6—10 кг, куйругунун узундугу 40 смдей. Куйругунун жүнү калың. Түсү боюнча ак жана көгүлтүр калтар түлкүгө бөлүнөт. Калтар түлкү тундра, токойлуу тундрада жашайт. Көгүлтүр калтар түлкү негизинен Командор аралында кездешет. Калтар түлкү кемирүүчүлөр (лемминг, момолой), чымчык жана алардын жумурткалары, жер-жемиш жана башка менен азыктанат. 7—12ден бачики тууйт. Калтар түлкү түндүктө куну тери промыселинин негизин түзөт. Айрыкча көгүлтүр калтар түлкү абдан баалуу. Ал куну айбанат чарбаларында капаста багылат. Калтар түлкү терисинен тон, кийимдин жакасы, тумак жана башка тигилет.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Сүт эмүүчүлөр