Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Стрим видео

(Stream video- Стрим видео) компьютерге жүктөлгөн узак кыймылдуу сүрөттөлүштү же видеолорду көрсөтө алат. Стрим видео Интернет аркылуу телекөрсөтүүнүн жардамы менен видео конференцияларды өткөрүүгө мүмкүндүк берет. Видео камера менен тартылгандай, видео конференция програмдык жабдыктары жана компьютердин видео адаптери сүрөттөлүштөрдү жана үндү сандык сигналга өзгөртөт жана кысат. Булар берилиштер пакеттерине бөлүнөт жана Интернет аркылуу жиберилет. Кабыл алуучу жактагы програмдык жабдык жана жабдуулар пакети которулат. Кысылган берилиштер алгачкы абалга келтирилет жана сүрөттөлүш менен үндү видео түрүндө көрсөтөт.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Суперкомпьютер

(Super computers - Супер компьютеры) өтө кубаттуу жана өтө кымбат компьютер. Бул систем секундасына жүз миллиондон бир нече миллиардга чейин амал аткарат жана эсептөөнү көп талап кылган аба ырайын алдын ала айтуу, космостук изилдөө долбоорлорун иштеп чыгууда жана түзүлүштөрдү сыноо сыяктуу иштерди аткарууда колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Суюк кристалдуу дисплей

Суюк кристалдуу дисплей — электрондук сааттарда жана алып жүрүүчү компьютерлерде колдонулган дисплей типтери. Суюк кристалдуу дисплейде арасында суюк кристалдуу эритме жайгашкан полярдалган материалдардын эки катмары колдонулат. Электр тогу эритме аркылуу өткөндө кристаллдар тегизделүү менен жарык өткөрбөй калат. Ошентип ар кристал жалюз катары аракеттенип жарыкты кое берет же токтотуп коөт. Суюк кристаллдар түз жарык чыгарбайт,Lawrence Ulrich: BOSCHs smart visual visor tracks sun. IEEE Spectrum, 29 January 2020. Retrieved 17 March 2020. анын ордуна түстүү же монохромдуу сүрөттөрдү чыгаруу үчүн арткы жарыкты же чагылдыргычты колдонушат.

 Жалпы мүнөздөмөлөрү 
ЖКда колдонулган суюк кристаллдардын химиялык формуласы ар кандай болушу мүмкүн. Формулалар патенттелген болушу мүмкүн. Мисал катары 2-(4-алкоксифенил)-5-алкилпиримидиндин цианобифенил менен аралашмасы Merck and Sharp Corporation тарабынан патенттелген. Бул аралашманы камтыган патенттин мөөнөтү бүттү.

 Булактар 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Сценарий (скрипт)

(Script- Сценарий). Сценарий же скрипт деп тармак браузерин (терезени кароо) жана Интернет серверин байланыштырган кыска програм аталат. Мисалы, тармактын ордун (сайтын) издеген сайын Yahoo же Rambler издегичтерин колдонгондо, алар менен интерфейс уюштуруу үчүн сценарийге кайрылууга туура келет. Сценарий төмөнкү учурларда жазылат: (1) колдонуучунун компьютеринен Интернет серверине маалымат жиберүүдө; (2) мултимедиа мүмкүнчүлүк-төрүн тармак браузерине кошумчалоодо; (3) эсептөө иштерин Интернет серверден колдонуучунун компьютерине жиберүүдө. Сценарийди каалаган программалоо тилде жазууга болсо дагы, жалпы колдонгон тилдерге С, С++, Java, Java-Script, PERL тилдери кирет.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Сыйкырчы

(Wizard- Волшебник). «Сыйкырчы» же визард деп колдонуучуга кээ бир татаал иштерде туура багытты көрсөткөн жардамчы алым-сабак (диалог) системдерди атайт, мисалы архив түзгөндө, Интернет менен иштей баштаганда.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Сырткы тармак

(Extra-nets- Экстранет). Кээде мекемелер башка мекемелерге ички жеке тармагына кайрылууга уруксат берет. Мисалы, өндүрүш мекемелери жабдуучулар же маклерлер менен кыймылсыз мүлк тууралу маалыматты жеке тармак аркылуу бөлүштүрүүнү каалашы мүмкүн. Булар сырткы тармакка мисал болот жана бирден көп мекемени камтыган жеке тармактар.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Портал:Еврокөрүнүү

{| style="background-color:#00030e; border-top: 1px solid #4B0082; border-left: 1px solid #4B0082; border-right: 1px solid #4B0082; border-bottom: 1px solid #4B0082; padding-left:5px; padding-right:5px; padding-bottom:10px; padding-top:5px;" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center"
|

826px|left

[ Сервер кэшин жаңылоо]
__NOTOC__ __NOEDITSECTION__

Еврокөрүнүү
Ислам, сахаба

Сахаба 
Аз. Пайгамбарды мусулман болуп көргөн, ал менен сүйлөшкөн жана мусулман катары өлгөндөргө сахаба деп аталат. 
Таватур жолу менен, таанымал жолу менен, өзүнүн айтуусу менен, хижрий 110 го чейин жашоосу менен, балагат жашындан өткөндөн кийин көрсө сахаба болуп эсептелет. 
 Эң кеч кайтыш болгон сахабалардын аймактарга карата тизмеси 
1. Меккеде: Абу Туфайл Амир б. Васила ал-Лайси (өл. 110/728) 
2. Мадинада: Махмуд ибнур-Раби (өл. 99/717) 
3. Басрада: Анас бин Малик (өл.91/707) 
4. Куфада: Абдуллах б. Аби Авфа (өл. 81/705) 
5. Шамда: Абдуллах б. Буср ал-Мазини (өл. 88/706) 
6. Мисирде: Абдуллах б. Харис б. Жазз аз-Зубайди (өл. 86/705) 
7. Палестинада: Абу Убай Абдуллах б. Умми Харам 
8. Дамаскта: Васила б. ал-Аска ал-Лайси (өл. 83-86/ 702-705) 
9. Алжирде: ал-Урс б. Амира ал-Кинди 
10. Африкада: Рувайфа б. Сабит ал-Ансари (өл. 56/676) 
11. Хоросанда: Бурайда б. Ал-Хусайб ал-Аслами (өл. 73/692) 
12. Самаркантта: ал-Фадл б. Ал-Аббас (өл. 63/683) 
13. Таифте: Абдуллах б. Аббас (өл. 68/687) 
 Шилтемелер 
1.http://www.ibniabidin.com/Forum/archive/index.php/t-3585.html?s=18ab68a5d17ffc7529d041746f37f1ab 
2.İbn Hacer, Tehzîbü’t-Tehzîb, c. V, s. 71. 
3.ez-Zehebî, Siyeru A’lâmi’n-Nubelâ, c. IV, s. 467, no: 177; ez-Zehebî, el-Kâşif, c. I, s. 527, no: 2548; İbn Hacer, Fethu’l-Bârî, c. XI, s.363; es-Suyûtî, İs’âfu’l-Mubatta’ bi Ricâli’l-Muvatta’, c. I, s. 15; Muhammed b. Abdulbâkî b. Yusuf ez-Zürkânî, Şerhu’z-Zürkânî Alâ Muvattai’l-İmâm Mâlik, I-IV, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1411, c. I, s.414; el-Mubârekfûrî, Tuhfetü’l-Ahvezî, c. III, s. 98.
Mуксирун

Муксирун 
Сөздүк мааниси: көбөйткөндөр, көп жасасагандар. 
Терминологиялык мааниси: Аз. Пайгамбардан 1000 ашык хадис риваят кылган сахабалар. 
Алар: 
1. [Абу Хурайра] 5374 хадис 
2. [Абдуллах б. Умар] 2630 хадис 
3. [Анас б. Малик] 2286 хадис 
4. [Айша бинти Абу Бакир] 2210 хадис 
5. [Абдуллах б. Аббас]1660 хадис 
6. [Жабир б. Абдиллах] 1540 хадис 
7. [Абу Саид ал-Худри] 1170 хадис 

 Колдонулган адабияттар 
"Кикаяту Сахаба"

 Интернеттеги шилтемелер 
1. http://hadis.ihya.org/hadis-sozlugu/muksirun.html 
2. Hatîbu’l-Bağdadî Şerefu Ashâbi’l-Hadis 13,15 
3. http://www.hikmetevi.net/hadis-ve-sunneti-serifleri/muksirun-cok-hadis-rivayet-eden-sahabiler-t3959.0.html 
4. http://www.sorularlaislamiyet.com/article/1545/muksirun.html 
5. http://www.darulkitap.com/forum/index.php?topic=1185.0
6. http://old.islam.kg/?i=sahabalar 

Категория:Пайгамбардын көргөн адамдар
Категория:Дин жеткирүүчүлөр
Категория:Сахабалар
Категория: Инсандар
Категория:Таажы-2012
Ногой

Ногой 
Эпизоддук кейипкер. Манастын чоң атасы. Ногой кан «Манас» эпосунун бардык варианттарында (кээде ногой, сары ногой эли) туруктуу түрдө айтылат. Ч. Валиханов жазып алган эпостун үзүндүсүнө Көкөтөй Ногой элинин аксакалы болуп баяндалат. Айрым варианттарында (СОВ): «Ордосу Талас, башы Чүй, Ногойдун жүз миң үй болгон» (СО, 1. 178,117)- деп сүрөттөлөт. Эпосто Ногой кан Манас баатырдын чоң атасы аталат да, өз мезгилинин баатыр адамы жана уруу аксакалы катары сүрөттөлөт. 

 Колдонулган адабият 
Манас энциклопедия II., Манастын сюжети – ярупа. Бишкек, 1995

Категория:Манас эпосу
Категория:Фольклор
Портал:Чыңгыз Айтматов

{| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="0" style="background:#918151; border-style:solid; border-width:1px; border-color:transparent;"
|-
| 
Портал:Чыңгыз Айтматов|680px|right300px

    • Портал • Мыкты макалалар • Долбоор • Долбоорду талкуулоо • Катышуучулар

-->

__NOTOC__

Чыңгыз Айтматов
Ойсул-Ата, энциклопедия

Ойсул-Ата 
Ойсул-Ата (ар. Вайс ал-Карани) – төөнүн пири, колдоочу ээси. Орто Азия элдеринин, ошондой эле кыргыздардын фольклорунда кездешкен диний же мифологиялык түшүнүк. «Манас» эпосунда ушул мааниде чагылдырылган. Мисалы, СКВ боюнча Акбалтага өркөчүндөгү куржунуда бала салынган Ойсул-Ата жолугат:
Мунарык болуп бурчтанган 
Булуңгур болуп учтанган, 
Чоң талаанын бетинен
Медияндын чөлүнөн
Акбалтанын алдынан
Ойсул-Ата куу каймал
Акбалтанын төл малы
Каршы чыга калганы. (СК, 1.22) 
 Колдонулган адабият 
Манас энциклопедия II., Манастын сюжети – ярупа. Бишкек, 1995

Категория:Манас эпосу
Категория:Фольклор
Категория:Пир
Ок, энцилопедия,

Ок 
Ок (моңг. Кымыздан тартылган күчтүү арак, сприт) – элдик медицинада колдонулган дарынын бир түрү. Эпосто жарадар адамдарга жуткуруп, кайра кустуруу аркылуу ичке толгон кандан тазалангандыгы айтылат. 

 Колдонулган адабият 
Манас энциклопедия II., Манастын сюжети – ярупа. Бишкек, 1995

Категория:Манас эпосу
Категория:Фольклор
Категория:Элдик медицина
Рамбо Амадеус

''Рамбо Амадеус 300px Жалпы маалыматТөрөлгөндө берилген аты: Антоние ПушичТолук аты - жөнү: Antonije PušićТуулган жылы: 14 июнь 1963 (58 жаш)Туулган жери: Котор, ЧерногорияАктивдүүлүк жылдары: 1972 - азыркы убакытӨлкө: 22px|border| Черногория Адиси: ырчыАспаптар: бас-гитараЖанр: джазКалп аттары: Рамбо АмадеусWWW.RAMBOAMADEUS.COM

Рамбо Амадеус (Rambo Amadeus) - черногориялык популярдуу джаз - ырчы, чын аты анын - Антоние Пушич (черногор. Антонијe Пушић).

Бул аткаруучу мурдагы Югославиянын бүт аймагыннда белгилүү. Музыкачы тиличилик жана саясат жөнүндө маскара ырларды аткарат. Рок, джаз, поп жана башка музыкалык тараптарды коркпой эле аралаштырып колдонот. 

Ырчынын сахналык аты Джон Рэмбо жана Вольфганг Амадей Моцарт аттарынан курулган.

Рамбо Амадеус англис тилинде аткарулуучу «Euro Neuro» чыгармасы менен, ар жыл өтүп туруучу Еврокөрүнүү 2012 ыр сынагында өзүнүн өлкөсүн көрсөтөт.

 Шилтемелер 

 Рамбо Амадеустун ырасмый сайты
Категория:Арип боюнча ырчылар
Категория:Арип боюнча музыканттар
Сауд Арабиясы

Сауд Арабиясы , расмий түрдө Сауд Арабия Падышалыгы ( аль-Мамля́ка уль-'Араби́я ус-Су’уди́я) — Арап жарым аралындагы ири мамлекет. Түндүгүнөн Иордания, Ырак жана Кувейт менен, чыгышынан Катар жана Бириккен Араб Эмираттары менен, түштүк-чыгышынан Оман менен жана түштүгүнөн Йемен менен чектешет.

 Булактар 
 Сауд Арапыя Маалымат Порталы - http://www.the-saudi.net/
 Сауд Арапыя Басма сөз агентствосу - http://www.spa.gov.sa/

 ‎
Бухара хандыгы

thumb|Бухара хандыгы (1600-жылы)
Бухара хандыгы ― Борбордук Азиядагы 16–18-кылымда өкүм сүргөн феодалдык мамлекет. Тимуриддер мамлекети ыдырап кеткен мезгилде Шейбани хан тарабынан негизделген. Хандыктын борбору 16кылымдын аягында Самаркандан Бухара шаарына көчүрүлүп, мамлекет Бухара хандыгы деп атала баштаган. Абдулла хан Инин тушунда (1557–98) өлкө күч алып, аймагы кеңейген. 1573-ж. Балх жана Фергана, 1576-ж. Ташкентти, 1582–83-ж. Хорасанды, 1593–94-ж. Хорезмди басып алган. Россия менен соода жана дипломатиялык мамилелерди түзгөн. Абдулла хандын өлүмү, андан кийин анын уулунун өлтүрүлүшү менен Шейбаниддер династиясынын бийлиги бүтүп, Аштарханиддердин доору башталган. Бул мезгилде Бухара хандыгында ич ара согуштар, Иран, Хива хандыгы, ошондой эле казактар менен кагылышуулар болуп турган. 1740-ж. Ирандын башкаруучусу Надир шахтын аскерлери тарабынан басылып алынган. Надир шах өлгөн соң хандыктагы ич ара чыр-чатактардын натыйжасында, бийликке маңгыт уруусунан чыккан Мухаммед Рахим келген жана ал өзүн эмир деп жарыялап, 1747-жылдан Бухара эмирлиги деп атала баштаган. Маңгыттардын доорунда ич ара чыр-чатактар күчөп, Хива, Кокон хандыктары менен согуштар, элдик көтөрүлүштөр (1821–25-ж. кытай-кыпчак көтөрүлүшү) Бухара хандыгын алсыраткан. 1868-ж. эмир аскерлери орус армиясынан жеңилүүгө дуушар болуп, Бухара хандыгы Россия империясына вассал мамлекет катары кошулган. 1920-ж. 2сентябрда Бухарада элдик көтөрүлүш чыгып, Кызыл Армиянын колдоосу менен эмирдин бийлиги кулатылган жана 8-сентябрда Бухара Советтик Эл Республикасы жарыяланган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Мамлекет
Категория:Орто Азия тарыхы
Кулактар

Кулактар – социалдык жикке бөлүнүүдөн пайда болгон айыл кыштактагы оокаттуу дыйкандар. Кулактар башка дыйкандардан мал-мүлкү, үй-тиричилиги, ээлеген жери боюнча байыраак болушкан. Маданий деңгээли боюнча башка дыйкандардан айырмаланышкан эмес. Кулактар 1861-жылы Россияда крепостнойлук укукту жоюу боюнча мыйзам кабыл алынгандан кийин социалдык катмар катары пайда болгон. Кыргызстандагы Кулактардын катмарын 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында Россиядан көчүп келишкен орус, украин, белорус жана башкалардын оокаттуу дыйкандары түзүшкөн. Алар Кыргызстандын аймагында падышачылык Россиянын колониалдык саясатынын таяныч милдетин аткарышкан. Кыштактардагы капиталисттердин өз алдынча катмарын түзүшүп, арендалар жана сатып алуу менен дыйкандардын, помещиктердин жана казынанын жерлерин ээлеген соода, өнөр жай мекемелерин ээлешип, алып сатарлык кылышкан, чарбасында дыйкандарды жана кедейлерди жалдашкан.

Октябрь революциясынын жеңип чыгышын, Совет бийлигинин орношун жана анын жүргүзгөн социалдык кайра курууларына каршы чыгышкан. Алар кедей жана орто дыйкандарды алдоо жолу менен айылдык жана болуштук советтерге киришкен. Кыргызстандын Чүй, Ысык-Көл жана түштүк батыш аймагында (Айдаркен, Сүлүктү) Кыргыздардын айрымдары большевиктик партиянын катарына өтүшкөн. Ачарчылыкты жана Кыргызстандагы социалдык экономикалык кыйын абалды пайдаланып, Совет бийлигин кээ бир чарбалык маданий кайра курууларынан баш тарттырууга аракеттенишкен.

Кийинчерээк Кыргызстандын аймагында өткөрүлгөн социалдык экономикалык жана маданий курулуштарга тынымсыз билинбеген каршылыктарды көргөзүп турушкан. Кулактардын жергиликтүү жана европалык элдердин ортосундагы улуттук мамилелердин калыптанышына жана өнүгүшүнө тескери таасирлерин тийгизишип, шовинисттик саясатты үгүттөшкөн. 20-жылдары Совет өкмөтү Кыргыздарга каршы чектөө саясатын, 1929-жылдан тап катары жоюу саясатын жүргүзө баштаган.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

Категория:Коом
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Кул ээлөөчүлүк түзүлүш

thumb|Кул ээлөөчүлүк түзүлүш (Рим империя).
Кул ээлөөчүлүк түзүлүш адамзаттын тарыхындагы алгачкы таптык коомдук экономикалык формация. Кул ээлөөчүлөр менен кулдардын пайда болушу биринчи таптык бөлүнүштү жараткан. Кул ээлөөчүлүк түзүлүштүн тарыхын ушул эки таптын ортосундагы тынымсыз күрөштөр аныктаган, ушул каршылыктардын натыйжасында коомдун кулк мүнөзү (экономикалык., укуктук нормалары, жашоо мүнөзү, илим деңгээли, этикасы, дини, философиясы – деги эле бүткүл идеологиясы) аныкталган.

Кул ээлөөчүлүк түзүлүштүн алгачкы общиналык түзүлүштөн кийинки таптык коом. Кул ээлөөчүлүк түзүлүш байыркы маалыматтар боюнча биздин заманга чейин 5–4-миң жылдыктар аралыгында жаралып (Месопотамия, Египет), Азиянын, Европанын жана Африканын өнүккөн өлкөлөрүндө биздин замандын 3–5-кылымдарына чейин өкүм сүргөн. Өзгөчө Байыркы Греция менен Римде күчтүү өнүккөн. Булардын таасири астында башка мамлекеттер да кул ээлөөчүлүк түзүлүшкө өтүүгө мажбур болушкан.

Бул процесс Рим империясынын түзүлүшү менен аяктаган. Ал эми тарыхый аренага Рим империясы кулагандан кийин чыккан элдер (германдар, славяндар) бул коомдук түзүлүштү басып өтпөстөн, алгачкы общиналык коомдон тике эле феодалдык түзүлүшкө аттап өтүшкөн. Азия өлкөлөрүндө, анын ичинде кыргыздарда кул ээлөөчүлүк түзүлүштүн классикалык формасы болгон эмес. Ошондуктан кыргыз эли Орто Азиядагы бардык көчмөн элдердей эле кул ээлөөчүлүк доорду басып өтүшкөн эмес. Бирок, кыргыздардын социалдык мамилелеринде кул ээси жана кул институттары өзгөргөн түрүндө сакталып калган.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

Категория:Коом
Категория:Тарых
Куляб аймагы

Куляб аймагы — Амударыянын жогорку агымындагы Ысар-Алай кырка тоосунун этегин камтыган аймак; 18-кылымда Бухара хандыгынынбир аймагынын (облусу) аталышы. Кыргыздар Алайды жана Каратегинди 16-кылымдан ээлеп турушкан. 17-кылымдын башталышында кыргыздар батышка Ысар-Кулябды карай жылып, батыш аймактагы чектери Кулябга чейин жеткен. Бул жерден кыргыздар коңшулаш Куляб аймагынын жана Бухара хандыгынын айрым жерлерине чабуул коюп турушкан.

17-кылымдын 20-жылдарынын аягында аталган аймактагы кыргыздарга Аштарханийлердин Балхтагы башкаруучусу Надир-Мухаммед Абдрахман аталык жооп кылып, кыргыздарга кол салган. Анын жортуулу Алайдагы кыргыздарга чейин жеткен. Тарыхый булактар боюнча түндүк кыргыз урууларынын басымдуу бөлүгү калмактардын кысымынан улам 17-кылымдын аягы, 19-кылымдын 1-чейрегинде Куляб аймагына чейин көчүп барышкан. Бул тууралуу калк арасында «Казак кайың саап, кыргыз Ысар Көлөпкө кирди» деген сөз сакталып калган. 

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

Категория:Географиянын тарыхы‎
Категория:Тажикстан
Ардыланкет

АРДЫЛАНКЕТ – 10–12кылымга таандык шаар. Фергананын чыгыш тарабында жайгашкан. 10-кылымдагы араб географтарынын эмгектеринде эскерилет. Чаткал өрөөнүндөгү Күлбөсхан шаар чалдыбары Ардыланкет шаарынын урандысы деп божомолдонот.
 Адабият 
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов”
Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
 Категория:Тарых
 
Категория:Кыргызстан
Категория:Коом

Категория:Маданият
Категория:Көркөм өнөр
Категория:Инсандар

 Интернеттик шилтемелер
Асый

Асый — 5-жылга караган бодо мал. Аны асый чыкма, жаңы асый же бир асый деп атаган; 6-жылга караганы эки асый деп аталган. Малдын жашын тиши аркылуу аныктоого болот. Көбүнчө жылкыга карата айтылат. Жылкы асый болгондо ортоңку кашка тиши түшүп, анын ордуна туруктуу кашка тиши чыгат. Жылкынын жашы улам жогорулаган сайын анын тишиндеги чуңкурлар жоюлат да, 10-12 асый да кашка тиштери 3 бурчтуу формага айланат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
 
Категория:Мал чарбачылыгы
Ата, сыймыктуу сөз

Ата – адам коомундагы жакындыкты түшүндүргөн сыймыктуу сөз. Ата түшүнүгү тууганчылыктын, жакындыктын көп жеринде колдонулат. 

1. балалуу болгон эркек. Атанын атасы – чоң ата, энесинин атасы – тай ата; чоң ата – буба; бубанын атасы – баба; анын атасы – жото; анын атасы – кубаары; кубаарынын атасы – жете; анын атасы –тек. Андан ары урук, уруу, улут болуп кетет. Тай ата менен тай энесинин аталары жана өз атасынын тай атасы – чоң тай атасы, атасынын досу же энесинин досунун күйөөсү жана алардын аталары – аяш ата делет. Бала төрөлгөндө киндигин кескен аялдын атасы менен күйөөсү киндик ата, багып алган киши же энесинин кийинки күйөөсү – өгөй ата, аялынын атасы – кайын ата, аялынын чоң атасы менен тай атасы – чоң кайын ата, жаңыдан никелешкенде ата-энесинин жана өздөрүнүн каалоосу боюнча, жаңы үйлөнгөндөрдүн ата-энесиндей эле кайгы-кубанычына ортоктош болучу (күйөөсүнө өзүнчө, аялына өзүнчө дайындалган) калыс өкүлдөр – өкүл ата деп аталат. 

2. Чоң атанын атасы – бубадан аркы аталар жалпылана ата же жете деп аталат. Жети атасын билбеген киши тексиз, жетесиз киши катары эсептелген. Жети ата өтмөйүнчө кыз алышууга тыюу салынат. 

3. Ар кандай зарылчылыкта – энчи бөлүштүрүүдө, сакалдуулук ылгоодо, алыс-жакынды аныктаганда – тең ата, кем ата, бир же эки ата улуу же кичүү деген түшүнүктөр бар. 

4. Көп жашаган, көптү көргөн нускалуу карт адамдарды урматтоо (баланча ата, түкүнчө ата, бастанча аталар). 

5. Өнгөн жерге тиешелүү Ата конуш, Ата Журт, Ата-Мекен. 

6. Ар кандай ишенимдер боюнча, айрым айбандардын колдоочулары – Чолпоната, Камбар-Ата, Ойсул-Ата, Чычкан-Ата жана башка. 

7. Айрым учурда коркутуу, кекетүү, каардануу иретинде атасын тааный элек жана башка делип колдонулат. 

8. Көп учурда адил, улуу, сыймыктуу деген мааниде эмгекке, өнөргө, акылга, билимге байланыштуу ата деген түшүнүк колдонулат. Мисалы, күү атасы Камбаркан, эл атасы алп Манас, калк атасы эр Бакай, сын атасы Толубай, ыр атасы Токтогул жана башка.
 Адабият 
Кыргыз тарыхы.Энциклопедия. Бишкек, 2003
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А. Асанов, жооптуу ред. А. А Асанканов”
Ред. кеңеш: Ө.Ж Осмонов (төрага), Т.Н Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Жуманалиев ж.б.”
 Категория:Тарых
 
Категория:Кыргызстан
Категория:Коом
Категория:Үй-бүлө
Категория:Маданият
Категория:Көркөм өнөр
 Интернеттик шилтемелер
Чөйрө

Чөйрө - географиялык чөйрө–жаратылыштын адам коомун курчап турган бөлүгү; башкача айтканда адам баласы өз мүдөөсүнө жараша өзгөрүп, койнунда күн өткөргөн жер. Географиялык чөйрө коомдун өнүгүшүнө кыйла таасирин тийгизет. Өндүргүч күчтөр өнүккөн сайын адам географиялык чөйрөнү улам көп пайдаланып, жаратылыш менен коомдун өз ара байланышы, жаратылышты коргоо маселелери улам күчөөдө.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:География
Чөл

thumb|Дюна
Чөл ― өсүмдүк өсүүгө шарты катаал аймактарда нымдын (кургакчыл чөл) же жылуулуктун жетишсиздигинен (суук чөл) пайда болгон ландшафттын тиби. Материктин ички бөлүгүндө жайгашкан континенттик чөлгө (мисалы: Гоби, Такла-Макан) жана материктердин батыш жээктеринде жайгашкан океан жээктик чөлгө (Атакама, Намиб) бөлүнөт. Субстратына жараша кумдуу, таштуу, чополуу, лёсстуу, шордуу ж.б. болуп ажыратылат. Рельефине тайпак тоолордун, дөбө дөңсөөлөрдүн, аралча тоолордун, структуралык дарыя өрөөндөрүнүн, көлдүн туюк ойдуңдарынын татаал айкалышы мүнөздүү. Климаты кескин континенттик, кургакчыл. Жаан-чачынын жылдык өлчөмү 100–200 мм жана андан да аз (бууланууга каайлана-тегереги, чети; мисалы: Ысык-Көл чөлкөмү, шаар чөлкөмү ж.б. Кээде ойдуң, өрөөн, край, аймак маанисинде да айтыла берет.

 Булактар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2
Шамал

thumb|шамал.
thumb|шамалдын багыты.
thumb|шамал.
thumb
Шамал - абанын жер бетине жарыш кыймылы; атмосфералык басымдын ар түрдүүлүгүнөн пайда болот. Басымдын кескин өзгөрүшүнөн жогорку басымдуу жерден төмөнкү басымдуу жерди карай согот.

Бирок абанын кыймылына башка күчтөр (Жердин айлануусунун четтөөчү, сүрүлүү, борбордон четтөөчү күчтөр) да таасир кылат. Сүрүлүүнүн таасири абанын төмөнкү катмарында гана чоң. Бийиктеген сайын сүрүлүүнүн таасири азайып, шамалдын ылдамдыгы тездейт. Шамалдын узактыгы жана ылдамдыгы абанын басымынын өзгөрүшүнө жараша болот.

Шамалдын багыты жана ылдамдыгы флюгер, анемометр сыяктуу куралдар менен өлчөнүп, м/сек, км/саат, кээде көз болжол менен аныкталып, балл менен туюнтулат. Жер шарынын айрым жерлеринде жергиликтүү циркуляцияга, рельефке байланшытуу жергиликтүү шамалдар пайда болот; мисалы: Кыргызстандын аймагындагы–санташ, улан, тоо-өрөөн шамалдары.

Топоним же анын бир бөлүгү катары да кездешет, мисалы: Шамалдысай (шаарча, кыштак ж.б.), Шамалтийбес (суу, Кызарттын оң куймасы), Шамалтерек (кыштак) ж.б.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Метеорология‎
Категория:Топонимия‎ адамдар сигишет
Аял аңкылдайт