Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Чүкө бекитүү

Чүкө бекитүү. Кыргыз эл оюну. Оюн тегиз жерде 14 – 17 жаштагы 40 – 50 оюнчунун катышуусу менен ойнолот. Оюнга калыс шайланат. Калыс оюнчуларды эки жаатка бөлөт. Оюнга 1 чүкө колдонулат. Чүкө таштоочу жер белгиленет. 
Калыс оюнчулардын ортосуна колундагы бир чүкөнү көкөлөтүп ыргытат. Чүкөнү кайсы жааттын оюнчусу тосуп алса, ошол жааттын оюнчулары чүкөнү бири – бирине берип, чүкө таштоо үчүн белгиленген жерге таштоого аракеттенишет. Атаандаш жааттын оюнчулары болсо чүкөнү алган оюнчунун колунан чүкөнү тартып алып, чүкө таштоочу жерге өздөрү таштоого аракет кылышат. Кайсы жааттын оюнчусу белгиленген жерге чүкөнү таштаса ошол жааттын оюнчулары 1 упайга ээ болот. Оюн ушул тапртипте улантыла берет. Оюндун акырында кайсы жааттын упайлары көп болсо ошол жаат утат.
Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары
Исмаилов Мамат

Исмаилов Мамат — 1924-жылы Кызыл-Кыя шаарынын Кара-Козу айылында төрөлгөн. 1959-жылы Кызыл-Кыя шаарындагы №2 орто мектепти бүтүргөн өзүнүн эмгек жолун 1940-жылы Ноокат районуна караштуу Жал айылындык кеңешинин “ Большевик” колхозунда азыркы “ Баглан” айылында эсепчи, кийинчерээк колхоздун катчысы болуп иштеген. 1943-жылы Кызылкыядагы “Джаль” шахтасында горный мастердин милдетин аткарган. 1945-жылдан 1952-жылга чейин Кызыл-Кыя шаарынын НКГБсында кызматчы болуп иштеген. 1953-жылдан ИИБүндө начальник паспорт стол, оперативдик кызматкер, БХСС, Соолуктуруучу жайдын начальниги кызмат орундарында үзүрлүү эмгектенип келген. 1986-жылдан тартып ардактуу пенсионер. Азыркы күндө Кызыл-Кыя шаарында ИИБүндө ардактуу наасатчы. Исмаилов Мамат эл арасында кадыр барктуу аксакал өзүнүн көрөгөч кеп-кеңештерин жаштарга талыкпай айтып келе жатат. Мисал катары айта турган болсок, №7 орто мектепте узак жылдар бою партиялык жана элге билим берүү жаатында үзүрлүү эмгек кылган Иметов Темир агайдын атыны ушул мектепке ыйгарууга жасаган эмгеги зор болго. Өзүнүн келечектеги көрө билген насаатчы катары өзүнүн айылындагы эски корпустар приватташтырлып сатууга коюлуп жатканда, бул корпустар дале болсо элге кызмат кылат деген сунуштарын элге салып, көпчүлүктү уюштуруп шаардын мэри менен тыгыз байланышта болуп ашар жолу менен кайра куруунун негизинде толук эмес орто мектепти негиздөөдө өзүнүн уюштуруучулук салымдарын кошуп келген. Бүгүнкү күндө №14 толук эмес орто мектеп жакшынакай, талапка ылайык жаш өспүрүмдөрдү тарбиялап билим берүүдө. Айта берсе мындай мисалдар көп. Кара-Козудагы айылдык мечитти кууруда каарыдым –аарыдым дебестен жакындан көмөк көрсөтүп келди, мечитте азыркы күндө Кара-Козу элине үзүрлүү пайдаланышып жатышат.
 
2000-жылы мусунманчылыктын бир парзы болгон ажылык милдетине кутулуу максатта ажыга барып келген, учурда каадырман каарылыктын доорун сүрүп айыл ичинде аброю бийик жаштарга насаатын айтып, ар бир инсандын ыймандуулукка, аруулукка, тазалыкка үндөп жүргөн убагы.

Категория:Туулгандар 1924-жылы
Сабиров Равшанбек Азатович

Өмүр баяны 
Сабиров Равшанбек Азатович 1970-жылы 18-февралда Ош облусунун Кара-Суу районунун Жаңы-Арык айылында туулган. Жогорку билимдүү. 1996-жылы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетин бүтүргөн, «Азык-түлүк товарларын таануучу» адистигин алган.
1997-1999-ж.ж Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинин, юридика жана бажы кадрларын даярдоо боюнча факультетинин «Юриспруденция» адистигинин «Бажы укугу» адистешүүсү. 1997-1999-ж.ж. Россия бажы академиясы «Бажы ишин уюштуруу» квалификациясы боюнча «Бажы иши» адистиги.
 Ишмердүүлүгү 
Эмгек жолун 1986-жылы Кара-Суу районунун «Кыргызстан» совхозунун № 1 өндүрүштүк бригадасында жумушчу болуп баштаган. 1988-жылдан 1990-жылга чейин Россия Федерациясынын Тула шаарында советтик армиянын катарында десанттык бөлүктө кызмат өтөгөн.
1990-жылы Ош облусунун Кара-Суу районунун «Кыргызстан» АКда жумушчу болуп иштеген.
1996-жыл Бишкек шаарында жеке ишкер болгон. 2001-жыл «НААР» Жоопкерчилиги чектелген коомунун башкы директору болуп иштеген.
2010-жыл ноябрь айына чейин «Кербен» соода-сатык комплексинин директору болуп иштеген.
2010-жылдын апрель-ноябрында Кыргызстан элинин АссамблеясынынТөрагасынын орун басары.
2010-жылдын ноябрь айынан тартып «Ата Мекен» социалисттик партиясынын тизмеси боюнча Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин V чакырылышынын депутаты болуп шайланды.
2010-жылдын 23-декабрынан тартып Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин транспорт, коммуникациялар, архитектура жана курулуш боюнча комитетинин төрагасынын орун басары.
 Сыйлыктары 
Сыйлыктары: Мустафа Кемаль Ата-Түрк эл аралык кайрымдуулук фондунун «Кылымдын мыкты меценаты» номинациясындагы «Алтын медалы», «Чыңгыз Айтматов жана космостук ойлом» китеби үчүн Гейдар Алиев атындагы эл аралык кайрымдуулук фондунун «Алтын медалы», Кыргыз Республикасынын Президентинин алдындагы мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын «Ардак грамотасы», Афганистандагы согуштун ардагерлеринин Россиялык кошуунун атынан «Мекен жана Ата-Журт алдында сиңирген эмгеги үчүн» ордени, аба-десанттык аскерлеринин командачысынан «Аба десанттык аскерлерине 80 жыл» (август 2010-жыл) юбилейлик медалы, ошондой эле 40-армиянын командачысы, армиянын генералы В. Ф. Ермаковдон «Күжүрмөн аракеттердин катышуучусу» медалы, Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы, «Намыс жана эрдик үчүн»медалы менен сыйланган.
 Шилтеме 

Cotegory: Персоналия
Шайназаров Тынчтык Урайимович

Өмүр баяны 
Шайназаров Тынчтык Урайимович Ош областынын Кара-Суу районуна караштуу Мады айылында 1974-жылдын 27-февралында төрөлгөн. 
 Ишмердүүлүгү 
Эмгек жолун 1996-жылы Чон-Алай райондук прокуратурасында стажер-тергөөчү болуп баштаган.
1997-1999-жылдары Кызыл-Кыя шаарынын прокуратурасынын тергөөчүсү, 1999 – 2001- жылдары Ош областтык прокуратурасынын кылмыштуулукту тергөөгө көзөмөл жүргүзүү бөлүмүнүн прокурору болуп эмгектенген. 
2001-жылдан 2002- жылга чейин Ош областтык прокуратурасынын улук тергөөчүсү, 2003-2004-жылдары кылмыштуулукту тергөөгө көзөмөл жүргүзүү секторунун прокурору болуп иштеген. 
2004- 2007 -жылдары Ош областтык прокуратурасынын кылмыштуулукту тергөөгө көзөмөл жүргүзүү бөлүмүнүн начальнигинин милдетин аткаруучу, начальниги болгон.
2007-2009-жылдары Ош шаарынын, Ош областынын прокурорунун улук жардамчысы. 
2009-жылы Жалал-Абад шаарынын прокурорунун милдетин аткаруучу, 2010-жылы прокурор болуп дайындалган.
2010-жылдын октябрь айында “Республика” партиясынын тизмеси менен Жогорку Кеңештин V чакырылышынын депутаты болуп шайланган. «Республика» депутаттык фракциясынын мүчөсү.
 Шилтеме 

Cotegory: Персоналия
Кубаныч Акаев

Кубаныч Акаев (1919-жылы 7-сентябрда Кемин районунун Кызыл-Суу айылында туулган - 1982-жылы 19-майда дүйнөдөн кайткан) - акын.

 Өмүр жолу 
Атасынан эрте жетим калып, балалык чагы балдар үйүндө өтөт.

 Чыгармачылыгы 
Ал өзүнүн чыгармачылык ишин 1939-1942-жылдары "Кызыл Кыргызстан", "Кыргызстан пионери" газеталарында иштеп жүргөндө баштаган.
1942-1947-жылдары Кыргыз ССР Министрлер Советинин алдындагы радиокомитетинин адабий-драма бөлүмүнүн башкы редактору, бир эле мезгилде Фрунзедеги хроникалык-документалдуу киностудиясында башкы редактор, андан кийин "Ала-Тоо" журналынын жооптуу катчысы, "Кыргызстан" басмасынын көркөм адабият редакциясынын жетекчиси болуп эмгектенген.

Акындын биринчи китеби "Жылаажын" деген ат менен 1941-жылы жарыкка чыгат.
Китептин биринчи бетин ачканда эле:
Жазамын калем менен турмуш сырын,
Жагымдуу өз элиме чындык ырын.
Жыргалдуу гүл турмушта ойноп-күлүп,
Жазамын күбө болсун биздин кылым -
деген саптар менен башталган.

Бул жыйнагына удаалаш эле "Жүрөк сыры" (1943), "Салют" (1944), "Турмуш дастандары" поэмасы жана башка көлөмдүү чыгармалары жарык көргөн. Кубаныч Акаевдин чыгармаларында патриоттук, публицистикалык ыр, поэмалары өзгөчө ураан ырлары менен бирге сүйүү ырлары да басымдуу орунду ээлейт. Акын ураан, саясий, сүйүү ырлары менен катар эпикалык жанрды да кошо ала жүргөн "Турмуш жолу", "Сыргажан", "Достук каналы", "Жаштык" деген поэмалары негизинен публицистикалык ыкма менен баяндалса, махабат ырларында соолубас махабаттын аруулугун, пакизалыгын даңазалайт.

"Жалыныңа күйгөнмүн", "Пахтачылардын ыры", "Студенткага" деген ырларына композитор М.Абдыраев, "Кыргыз күүсүнө" Ү.Сыдыков, "Айдайлы жашоо кемесине" Э.Муканбетов жана башка обончу композиторлор музыка жазган.

 Котормолору 
Кубаныч Акаев котормо ишинде да бир топ эмгектенип, классиктердин чыгармаларынан тартып, СССР элдеринин акындарынын ырларын: Ян Райнистин бир томдугун, С.Вургуддун "Талыстанын", Венцлованын "Достук ырын", Сурковдун ырлар жыйнагын, "Советтик Прибалтика акындары" деген жыйнакты жана Азия, Африка акындарынын ырларын кыргыз тилине которгон.
Өзүнүн бир нече жыйнактары да орус тилине которулган.

 Сыйлыктары 
Кубаныч Акаевдин адабият ишиндеги эмгеги жогору бааланып "Ардак белгиси" ордени, "Эмгектеги каармандыгы үчүн" медалы жана Кыргыз ССР Жогорку Советинин грамоталары менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Акаев К., Тыныбеков Т.. Айыл ыргактары: Ырлар,поэмалар, - Ф.: Адабият, 1989. -199 б;
 Акаев К. Жүрөк күүсү: Ырлар жана поэмалар. - Ф.; Кыргызстан, 1982. -100 б.

Категория:Кыргыз акындары
Категория:Кемин району
Категория:Туулгандар 1919-жылы
Категория:Өлгөндөр 1982-жылы
Тото уулу Көкөтөй

Тото уулу Көкөтөй - чечен, сөз чеберлеринин бири.
 Өмүрү таржымалы 
Көкөтөй 1849-жылы Нарындын Миң-Булак деген жеринде кедейдин үй-бүлөсүндө туулган. Анын отузга чыкканга чейинки өмүрү жарды-жарчылыкта, кой кайтарып, жылкы багуу менен өтөт.
 Чеберчилиги 
Ушул мезгилде эле көбүн эсе куудулдук мүнөзүндөгү окуяларды жаратат.Бала кезинен кепке-сөзгө ынтызар, байдын үйүнө келген коноктордун ар бир айткан сөздөрүн угуп, бардыгын эсте сактап калууга дилгирленген.Көкөтөйдүн жинине тийип коюп, шылдың болуудан чочулап,эби келсе өз жагына тартып, сөзүн сүйлөтүп, каршысынын беделин төмөн түшүрүп, өз зоболосун, атак-даңкын көтөрүүгө аракеттенишкен. Бул учурда учурда да ал чындыкты бурмалап, кара өзгөйлүккө салбастан, манаптын ата-тегин, уруу "мыктылыларын" калыс сындаган. Көкөтөй эл турмушунун чордонунда жарды-жалчылыкта өсүп чыккан адам болгондуктан шаан-шөөкөттү, ашыкча каада-салтты көп жактыра бербей, карапайым адамдарды өз мүмкүнчүлүгүнө жараша тиричилик кылууга үндөгөн. Мисалы, бир кунү агасы бир аз жандык күтүү менен байларга теңелип, Мекеге бармак болгонун укканда: "Меккеге бай-манаптар, мал-жандуу кишилер барат. Мекедеги арабдардын өтүкчүсү түгөнүп калып, сени өтүк ултарып берсин деп чакырып жатыптырбы"? - деген.
 Өмүрүнүн акыры 
Анын өмүрүнүн акыркы мезгили же айлары 1916-жылдагы кыргыз элинин тарыхындагы кыйын кезеңге туш келет. Өзүнүн катуу оору экендигине карабастан,алын сурап келгендерге: "Кайран элим,какыраган кара ташка,апийимчи кытайларга барып кандай күндү көрөр экенсин?" - деп кыргыз элинин келечеги жөнүндө кам көрүп жатып көз жумган.

= Колдонулган адабияттар Көкөтөй Тото уулу(1849-1916)// Акындар чыгармачылыгынын тарыхый очерктери.-Ф.:1988.-Б.394-409;Тыныбеков А.Көкөтөйдүн сөздөрү//Ала-Тоо.-1980.-№7.-Б.90-106.

Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Инсандар
Валерий Чкалов

Валерий Павлович Чкалов (1904-1938) - Советтер Союзунун Баатыры, учкуч.
 Өмүр таржымалы 
Ал 1904-жылы 2-февралда Васильев кыштагында (азыркы Горький областында) туулган. Ал мектепте окуп жүргөн кезинен тартып эле учкуч болууну эңсеп, авиациялык кружокторго катышып, ал жөнүндөгү адабияттарды көп окуган.
 Ишмердик чеберчилиги 
1919-жылы өз ыктыяры менен Кызыл Армияда кызмат өтөп жүргөндө Нижний Новгород авиация паркында самолёт жыйноочу болуп иштейт.
1921-1924-жылдарда Егоров жана Борисоглебск атындагы авиациялык мектептерде, андан кийин Москвадагы учкучтарды даярдоочу Москва жана Серпухов жогорку мектептеринде окуп жүргөндө алгачкы учушун баштаган. Кийин Кызыл Туулуу истребитель эскадрильясында кызматта жүргөндө чебер учкуч катары таанылган.
1930-жылы Валерий Чкалов баш болгон советтик учкучтар К.Ф.Байдуков жана А.В.Беляковдор АН-25 самолёту менен Москвадан Петропавловск-на-Камчаткеге жана андан ары уударалына чейин учушкан.
1937-жылдын 18-20-июнда ошол эле учкучтар менен Москвадан учуп чыгышып,эч жерге токтобостон Түндүк уюл аркылуу Ванкуверге (АКШ) чейин 8504км.ашык аралыкты 63 саат 16 минутада конбой учуп,алыска учуунун дүйнөлүк рекордун жараткан. 

Валерий Чкалов өзү жөнүндө "Кайсы жерде кыйын иш болсо, мен өз ордумду ошол жерден табам. Өз элимдин бактысы жана даңкы жөнүндө сөз болгондо ошол жерден өзумө иш издеймин. Бир гана күрөштө мен өзүмдү жашап жатканымды билем, ансыз мага жашоо жок" - деген. Ал өзүнүн бүткүл өмүрүн советтик аскер авиациясынын тез учуучу жана ийкемдүү самолётко ээ болушуна жумшаган. Абдан акылдуу,ар нерсени алдын-ала болжолдогон. Тик чыгуучу штоптор жана самолёт ала салган абалдан чабуул коюу сыяктуу согуштук татаал учуу фигураларынын ачылышы ага таандык. Адабиятты, искусствону, математиканы жакшы билген; театр классикалык музыкаларды,элдик ырларды өтө жогору баалаган жана сүйгөн.
 Сыйлыктары жана наамдары 
Анын эл үчүн иштеген эрдиги жогору бааланып,эки жолу "Ленин" ордени,"Кызыл Туу" ордендери менен сыйланган.1936-жылы Советтер Союзунун Баатыры деген наамга татыктуу болгон.
 Өмүрүнүн акыры 
В.П.Чкалов жаңы истребителди сыноо учурунда 1938-жылы 15-декабрда курман болуп,сөөгү Кызыл Аянттагы Кремль дубалына коюлган.

Колдонулган адабияттар Чкалов В.П.//Жаш ленинчи.-1974.-№2.-Б.2.;Чкалов Валерий Павлович//Кыргыз Совет Энциклопедиясы.Т.6.-Ф.,1980.-Б.398, Турмушу эрдик //Сов.Кыргызстан.-1984.-2-февр.;

Категория:Инсандар

vi:Chkalov, Lori
Эстебес Турсуналиевдин жаркын саптарынан

1. Жыл келет жылдын артынан, Жылдыздай жайнап чалкыган. Жергеге, элге бакыт орноп, Жемиштүү болуп арты улам. 2. Жаш карыга карабай, Жалмайт экен шум өлүм. Жалдыраса тилиңди, Албайт экен шум өлүм. Жабышып калса жаныңдан, Калбайт экен шум өлүм. 3. Элүүгө жашым толгондо, Эр ортону болгондо, Эчендер кирет ойлорго. Элестетсем өткөндү, Эрбейген бала кезимде, Ээрчип калдым чоңдорго. Сакалдуу, салттуу аталар, Сай күлүк берип үйрөтүп, Салдырып жүргөн чоң жолго. 4.Устатты шакирт жолдомок, Улантып жүрдүм жорголоп. Улуудан уккан ыр- күүнү, Узартып түрдүү бормолоп. Өзңдөн данек чыкпаса, Акындык чымын болбосо, Өнөрдү кыйын колдомок. Алты сөз кураш-чоң жомок, Ышкысы талант болбосо, Ыр бербейт эч ким дорболоп. Таланттын түрдүү жагы бар, Табышмак сырлуу жол болот. Талпынып кээ бир таланттар, Тай кезде чыгат ойдолоп. Кай бир талант көз ачып, Жайыраак туруп ойгонот. Ардактап багып өстүрсө, Арымы кеңип чоң болот. Ак таңдай акын, төкмө деп, Атагы, даңкы зор болот. Жетпесе кадыр баркына, Жемиши соолуп, кор болот. Ырчы да дыйкан сыяктуу, Жайнаса ыр деп ойлонот. 5. Башымды ийем, ийилем, Элүүгө жашым барганга, Эч болбойм эми арманда. Эмгекти иштээр ушул кез, Эми мен кирдим дарманга. Көңүлүн элдин ачканга, Көмөкөй тилди чапканга. Комузум чертип үн салып, Кумарын калктын жазганга. Кутмандуу өскөн эл- жерди, Кубанам шаңдап айтканга.

Булак: П. Ирисов Ырчылар чыгармачылгы Б. 2004
Билл Гейтс

Уи́льям Ге́нри Гейтс III (, Сиэтл ), таанымал ысымы Билл Гейтс  — америкалык ишкер жана коомдук ишмер, Пол Аллен менен бирге түзгөн жана Microsoft компаниясынын эң ири акционери. 2008-жылга чейин компаниянын башчысы, ал кеткенден кийин директорлор кеңешинин аткаруучу эмес төрагасы ордунда калды. 
 Жеке жашоосу 

Жеке жашоосуна келсек, Гейтс 38 жашында Мелинда Френч менен баш кошкон. Экөөнүн Женнифер Катарин аттуу кызы жана Рори Жон менен Фиби Адель аттуу уулдары бар. 2008-жылдын 7-январында компьютердик Microsoft компаниясынын жетекчилик кызматынан кетип, кайрымдуулук менен алектенүүгө өтөрүн билдирген. 2 жылдан кийин компаниянын башкы аткаруучу директорлугунан да кеткен. Башкы аткаруучу директорлук кызматты Гейтстин студент кезде тапкан досу Стив Балмер ээлеген. Учурда Б. Гейтс «Билл жана Мелинда Гейтс» фондунун жетекчиси жана өзү негиздеген компаниянын эң ири акционери.

 Кызыктуу фактылар 
2007-жылы Гарвард университетинин администрациясы Гейтсти Гарвардды аяктады деп эсептеп, диплом тапшырган. 
Улуу Британиянын Рыцарь-Командор деген империялык ордени менен сыйланган.
Кайрымдуулук үчүн миллиондогон акча жумшайт. 1 миллиард доллар кедей, таланттуу студенттердин стипендиясына бөлүп берсе, вакцинацияны өнүктүрүү үчүн 750 миң долларын аяган эмес.

 Тиркемелер 

 

 
Категория:МТ инсандары‎
Категория:Microsoft
Терек оюну

Терек оюну. Кыргыздын элдик оюну. Оюн тегиз жерде, мектептин спорт залында ойнолот. Оюнга 6 – 7 жаштагы 20 – 30 оюнчу жашына жараша топтолушуп катышат. Оюнду алып баруу үчүн оюнчулар өздөрүнөн оюнга калыс шайлашат. 6 – 9 жаштагылардын оюнуна тарбиячы же мугалим жетекчилик кылат. Калыс бир оюнчуну “ терек ” деп дайындайт. КАлган оюнчуларды айлана кылып тургузат. Калыс өзү оюнчуларга терек деп угуза айтат. Оюнчулар болсо калыс “ терек ” дегенге чейин эле баш ийкөө, жаңсоо, көз ымдоо ж.б. жолдор менен турган оюндарын алмашуу үчүн өз ара келишип алышат да, калыстын “ терек ” деген үнүн угары менен орундарын тез алмашышат. Оюнчу өзүнүн жанындагы оюнчу менен орун алмашууга болбойт. Оюнчулар орун алмашканда орун алмаша албай калган оюнчу терек болот. Калыс оюнду андан ары улантат. Биринчи терек болгон оюнчу оюнчулардын катарына кошулат. Оюндун акырында кайсы оюнчу бир жолу да терек болбосо ошол оюнчу жеңет.
Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары .”
Аары

thumb|Бал аары (Apis mellifera).

Аары (лат. Anthophila, Apoidea түркүмүнө кирет) - жаргак канаттуулар түркүмүндөгү курт-кумурска. Денеси түктүү, уз.1,5 мм-ден 5 см-ге чейин, көпчүлүгүнүкү 1-1,5 см. Аарынын ооз органдары кемирүүгө, жалоого ылайыкталып жаралган.
Аары өсүмдүктөрдү чаңдаштырууда зор роль ойнойт.

Аарынынн 30 миңге жакын түрү белгилүү, көпчүлүгү тропикалык жана субтропикалык өлкөлөрдө кеңири таралган.

Алар уюкташып жашоочу, жекече жашоочу жана күкүк Аары болуп бөлүнөт.

Уюкташып жашоочу аарылардын тобуна шимикчи аары, мелипон, Кыргызстанда кездешүүчү жапайы аары, Индияда аарынын үч түрү жана бакма аарылыр кирет.
Аарылардын мелипон тукумдары Америкада, тригон Австралияда, Африкада, Индияда, Индокытайда, Индонезияда жана Түштүк Америкада жапайы жашайт.
Жапайы аарылар Орто Азиянын, Кавказдын, Башкортостандын токойлорунда көп кездешет.
Аары адегенде бакма түрүндө Индияда, Кытайда, Японияда, Ыраакы Чыгышта өстүрүлө баштаган.
Уюкташып жашоочу аарылар жер шартына, дарак көңдөйүнө, таштардын коңулуна, жардын же тамдын кычыгына уюктайт. Булар бакма А. сыяктуу эле жаңы уюк бөлүү менен көбөйөт.

Жекече жашоочу аарынын тукуму дүйнө жүзүндө өтө көп. СССРде бакчы, гүлчү, жыгаччы, ийинчи ж.б тукумдар бар. Булардын көпчүлүгү Орто Азияда, асыресе Кыргызстанда да кездешет.

Күкүк аарылар өздөрү уюк жасабай, башка аарылардын уюктарына тукумдайт.

Категория:Курт-кумурскалар‎
Жапаркул Алыбаев

Жапаркул Алыбаев (1933-жылы Чүй районундагы “Бириккен” айылында туулган) - акын-сатирик. 

 Өмүр жолу 
Жапаркул Алыбаев колхозчунун үй-бүлөсүндө туулган.
1947-жылы айылдык мектептин жетинчи классын бүтүргөндөн кийин,
1947-1950-жылдары Фрунзе шаарындагы педагогикалык окуу жайында окуган.
1950-1951-жылга чейин мугалимдик кесипте иштеген.
1951-1956-жылдары Фрунзедеги Кыргыз Мамлекеттик университетинде окуп, филология факультетин ийгиликтуу бүтүрүп чыгат.
1956-1965-жылдары Ж.Алыбаев “Чалкан” журналына адабий кызматкер, Ош областы боюнча өз кабарчы болуп иштейт.
1965-1968-жылдары Ош областтык “Ленин жолу” газетасынын адабий кызматкери,
1968-69-жылдары “Кыргызстан маданияты” жумалыгынын адабий кызматкери болуп иштеп келди.
1969-1972-жылдары Кыргыз Совет энцклопедиясынын башкы редакциясында тил жана адабият боюнча ага редакторлук милдетин өтөгөн. 

Ж.Алыбаевдин чыгармалары 1954-жылдан баштап республикалык газета, журналында үзгүлтүксүз жарыяланууда.
Ж.Алыбаев жети ыр жыйнактын автору. Акындын ырлары орус, украин, белорус тилдеринде жана Чехословакиянын Братислава шаарында чыгуучу “Рогач” журналында словак тилиндн чыккан, “Крокодил”, “Украина”, “Вожик” журналында басылган.
1958-жылдан СССР журналисттер Союзунун,
1970-жылдан СССР жазуучулар Союзунун мүчөсү. 

 Китептери: 
Гүл жана тикенек. Фрунзе, Кыргызмамбас,1963. 46бет. 
Көңүлдүү күүлөр. Фрунзе, “Мектеп” басмасы, 1965. 39 бет.
Келди кетти. (Аңгемелер, сатиралык ырлар) Фрунзе, “Кыргызстан” басмасы, 1967. 105 бет.
Кыял жана кытыгы.(Аңгемелер, ырлар) Фрунзе, “Кыргызстан” басмасы, 1970.138 бет.
Замандаш. Фрунзе, “Мектеп” басмасы, 1972. 86 бет.
Баягы эле Бекиш. Фрунзе, “Кыргызстан” басмасы, 1974. 105 бет.
Мөлтүр бүлак. (Лирикалар жана сатира). Фрунзе, “Мектеп” басмасы, 1975. 130 бет.

 Котормолору: 
Кыргыз тилинде:
Большак Василь. № 13 “Кыргызстан ” басмасы, 1970. 86 бет.
Бродлин Рыгор. Аный кыз. Фрунзе, “Мектеп” басмасы, 1974. 28 бет.
Кильчичаков Михаил. Жашыл мекен. Фрунзе, “Кыргызстан” басмасы, 1975. 80 бет.

 Макалалары: 
Ынак сезимдин поэзиясы. - “Кыргызстан маданияты”, 1970, 17-апрель.
Турмуш элегинен өткөн Серкебай. – “Кыргызстан маданияты”, 1974. 19-сентябрь.

 Чыгармачылыгы жөнүндө макалалар: 
Артыкбаев К. Татаал жанардагы тасын аракет. – китепте: Артыкбаев К. Сын сапары. Фрунзе, “Кыргызстан” басмасы, 1970. 
Кырбашаев К. Замандаш жөнүндө . - “Кыргызстан маданияты”, 1974. 18-апрель.

 Колдонулган адабият: 
Самаганов Ж. Советтик Кыргызстан жазуучулары. Фрунзе, 1976-ж.

Категория:Инсандар
Равшан Жээнбеков

thumb|right|230px
Жээнбеков Равшан Бабырбекович - 1970-жылдын 19-сентябрында Талас областынын Манас районундагы Арал айылында туулган.
Жогорку билимдүү. 1992-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетинин юридикалык факультетин аяктаган. РФ Тышкы иштер министрлигинин Дипломатиялык академиясында(1996-ж.) жана АКШнын Массачусетск Технологиялык Университетинде (2008-ж.) билим алган. Үй-бүлөөлүү, 1 уул, үч кыздын атасы.
 Ишмердүүлүгү 
Эмгек жолун Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлигинде атташе кызматынан баштаган. 1996-1997-жж. Жогорку кеңештин аппаратында консультант жана бөлүм башчы. Кыргыз Республикасынын Премьер-Министринин жардамчысы катары Өкмөтүнүн аппаратында иштеген.
1998-1999жж. Кыргыз Республикасынын чет элдик инвестициялар боюнча Мамлекеттик комитетинин төрагасынын орун басары.
1999-2000жж. Кыргыз Республикасынын Президентинин жардамчысы болуп иштеген.
2000-2001жж. Кыргыз Республикасынын Президентинин иш башкармалыгынын жетекчисинин биринчи орун басары.
2001-2005жж. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик мүлктү башкаруу комитетинин Төрагасы.
2006-2007жж. Кыргыз Республикасынын Малайзиядагы Атайын жана Толук ыйгарым укуктуу Элчиси.
2008-ж. Түндүк Америка Университетинин (АКШ) Евразия өлкөлөрү боюнча департаментинин директору болуп иштеген.
2010-ж. «Ата Мекен» саясый партиясынын тизмеси менен Кыргыз Республикасынын V чакырылыштагы Жогорку Кенешинин депутаты болуп шайланган. Экономикалык стратегия, инвестициялык саясат жана туризм боюнча комитетинин төрагасынын орун басары.
2 класстагы мамлекеттик кеңешчи. Саясый илимдердин доктору. 
 Шилтеме 
http://www.kenesh.kg/Articles/450-ZHEENBEKOV_Ravshan_Babyrbekovich__Frakciya_Ata_Meken.aspx 

Категория:Инсандар