Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Данияров Санжарбек Сейитович

Данияров Санжарбек Сейитович (1931, Чуй облусу, Кемин р-ну, Шабдан айылы - 1998, Бишкек) - тарых илиминин доктору (1982), проф. (1986).
Кыргызстан УИАнын корр. мүчөсу (1993). КМУнун тарых факультетин бүтүргөн. 1953-жылдан Ош мамлекеттик педагогикалык интитутунда окутуучу, Кыргызстан ИАнын Тарых институтунда кенже илимий кызматкер, Кыргызстан КП БКда бөлүм башчысынын орун басары. Басма сөз комитетинин төрагасы, Кыргыз ССР маданият министринин орун басары, 1993). Кыргызстан ИАнын Тарых институтунда илимий кызматкер, бөлүм башчы, директору болуп иштеген. Анын илимий эмгектери Кыргызстандын маданиятынын тарыхына арналган. 150дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 7 монографиянын автору. Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери.
 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз тарыхы энциклопедия. 2003-ж. 

Категория:Инсандар
Категория:Тарыхчылар
Категория:Кыргыз таануу
Арстанбек Дүйшеев

Дүйшеев Арстанбек (1932-ж.т., Чүй облусу, Кемин району, Кичикемин айылы – 2003, Бишкек ш.) — мамлекеттик жана партиялык ишмер.

1981-86-ж. Кыргыз ССР Министирлер Советинин төрагасы.

1954-60-ж. Жумгал, Тоң районун чарбаларында ветврач, директор.

1960- 71-ж. Кыргызстан КП Жумгал райкомунун 2-катчысы, Өзгөн райкомунун, Ысык-Көл обкомунун 1-катчысы.

1979-жылдан Кыргыз ССР Жогорку Советинин төрагасы, 1986- жылдан Кыргызстан Ветеринария илим изилдөө институнун директору. Кыргыз Республикасынын эмгек синирген кызматкер (1992), Ветеринария илимдеринин кандидаты (1968). 3 Эмгек Кызыл туу, Октябрь Революциясы ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы энциклопедия. 2003-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Википедия:Карточка калыбы жок инсандар
Григорьев, Василий Васильевич

Григорьев, Василий Васильевич (1816-1881) - орус тарыхчысы, чыгыш изилдөөчү.

Чыгыш элдеринин тарыхы боюнча Россияда эн биринчи лекция окуган. 

1867-73-ж. немец окумуштуусу Карл Риттердин «Жер таануу» эмгегин которуп, ага өзүнүн илимий кошумчасын жарыялаган. Ал кошумчасы азыр да өз маанисин жогото элек. 

10-13-кылыдын башында Теңир-Тоону жана ага жамаатташ Орто Азиядагы, Чыгыш Түркстандагы «кара хандар», «буура хандар», «элик хандар» аймагын бийлеген династияга карата тарых илиминде «Караханилер мамлекети» деген терминди колдонууну сунуш кылган. Григорьев окумуштуу катары таанылганы менен, акимдик кызматтарда падышачылыктын реакциялык жактаган адам болгон.

 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз тарыхы: энциклопедия. 2003-ж.

 Чоротегин Т.К., Молдокасымов К.С. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр.

 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)

 Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с.

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.facebook.com/bizdin.kg/posts/185644384826205 
 https://archive.is/20121205044229/newskg.narod.ru/kut/07/0601_9.htm 

Категория:Тарыхчылар
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Чыгыш таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Туулгандар 1816-жылы
Категория:Өлгөндөр 1881-жылы‎
Категория:Түркологдор‎
Категория:Этнографтар‎
Категория:Булак таануучулар
Категория:Археологдор‎
Дуйшемалиев Таштан

Дуйшемалиев Таштан (1923-ж. т., Чүй облусу, Кант району, Карагайбулак айылы) - тарых илиминин доктору (1969), профессор (1972). 
1950-ж. Кыргызстан мамлекеттик педагогикалык институтун бүтүргөн. 
1950-72-ж. Кыргызстан ИАньш Тарых институнда кенже, улук илимий кызматкер. 
1972-83-ж. К. И. Скрябин атындагы Кыргызстан институтунда КПСС тарыхы кафедрасынын профессору, 1983-жылдан Кыргызстан ИАнын Тарых институтунда улуу, жетектөөчү илимий кызматкер. Анын илимий эмгектери Кыргызстанды изилдөөгө багытталган. Ал 90го жакын (анын ичинде 8 монография) илимий эмгектин автору.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы энциклопедия. 2003-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Тарыхчылар
Категория:Кыргыз таануу
Түшкүнү коргошун камчы

" Түшкүнү коргошун камчы " – камчынын эң учундагы өрүмүнө уюган коргошунду кошо өрүп коюу. 
Кыргыз элинин ат үстүндө кас адамы же жоосу менен салышканда колдонгон куралы дайыма камчы болгон. Ошондуктан ар бир эр жигиттин мыкты камчысы болгон. Камчынын түшкүнүнө ( учундагы өрүмүнө ) коргошунду ичине кошо өрүп койгондо, камчы коркунучтуу куралдын бири болгон. Аны менен чапканда душманынын эси ооп, аттан кулап түшкөн. Кээде камчынын түшкүнүнө зым да ороп өргөн. 
Албандын түшкүнү коргошун камчысы кимисине кандай тийсе, анысы калпактай учуп түшө берди. ( А. Убукеев. “ Чыр дөбө “ )
Мамасалы Тешебаев

Мамасалы Тешебаев 1923-ж Кыргыз ССРнин Ош областына караштуу Куршаб районундагы Тогуз-Булак айылында дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Улуту кыргыз. КПССтин мучосу. Улуу Ата-Мекендик согушка чейин башталгыч мектепти бутуруп, Ош обласындагы "Кызыл-Октябрь" колхозунда иштеген.Советтик Армиянын катарына 1942-ж чакырылган. Катардагы солдат. Замбиректин мээлегичи. Воронеж, 1-Украина жана Белорус фронтторунда салгылашууга катышкан. 1944-ж 3-июнда Днепр дарыясынан сузуп отуудо жана анын он жээгиндеги плацдармды кармап туруудагы салгылашууларда каарман артиллеристтин корсон эрдиги жана каармандыгы учун Мамасалы Тешебаевге Советтер Союзунун Баатыры деген наам берилген. Кийин, Киев, Житомир, Гомель шаарларын бошотуу учун салгылашууларга катышкан. Советтик Армиянын катарынан 1947-ж демобилизацияланган. Жакын арадагы мезгилге чейин эле Кыргыз ССРинин Ош областындагы Отуз-Адыр совхозунда жашап жана иштеп турган.

 Колдонулган адабияттар 
А.Иманкулов "Алардын эрдиги туболукко жашайт" Ф,1986

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Ош облусу
Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Оторбаев Асанбек

thumb
Асанбек Оторбаев - 1925-1945

 Кыскача өмүр баяны 
Асанбек Оторбаев 1925-ж Кыргыз ССРинин Талас областынын Талас районундагы Чат-Базар айылында дыйкандын үй бүлөсүндө туулган. Улуту кыргыз. КПССтин мүчөсү. 1943-жылы январда 18 жаш курагында фронтко кеткен. Кенже сержант, пулеметчу.

 Көрсөткөн эрдиги 
Ленинград жана 1-украин фронтторунда салгылашкан. Немецтик-фашисттик баскынчыларга каршы салгылашууларда тайманбастыгы жана эрдиги менен көзгө көрүнгөн. Даңктуу көп эрдик көрсөткөн, өрнөктүү жана эр жүрөк жоокер болгон.

 Наамдары 
Согуш жылдарында синирген күжүрмөн эмгеги үчүн Кызыл Жылдыз ордени жана "Эрдик үчүн" медалы менен сыйланган. 1945-жылы 10-апрелде А.Оторбаевге Советтер Союзунун Баатыры деген наам өлгөндөн кийин берилген. Баатырдын эстелиги өзүнүн Мекенинде түбөлүккө калтырылган. Чат-Базар орто мектебине анын ысымы коюлган, мектептин жанындагы паркка эр жүрөк жоокердин бюсту орнотулган. Анын супасында: "Баатырга ыраазы болгон урпактарынан жан замандаштарынан" деген сөздөр жазылган.

 Колдонулган адабияттар 
 А. Иманкулов "Алардын эрдиги түбөлүккө жашайт" Фрунзе 1986

Категория:Инсандар
Категория:Туулгандар 1925-жылы
Категория:Өлгөндөр 1945-жылы
Афанасьев маданияты

thumb|Афанасьев маданияты.

Афанасьев маданияты - биздин заманга чейинки 3-миң жылдыктын башында Түштүк Сибирдин Минусин ойдуңунда, жогорку Енисейде жана Алтайда таралган археологиялык маданият. Енисей дарыясынын жээгиндеги Афанасий тоосунун жанындагы биринчи изилденген көрүстөндөн улам аталган (1920). Көрүстөндөрдүн тегереги бир катар тизилген таш менен курчалган. Сөөк бүрүшгүрүлүп коюлуп, анын жанынан карагайдын бүчүрүнө окшош оймо-чиймеси бар, жумуртка формасындагы кырдуу карапа идиштер да табылган. Түбү жумуру идиштер акырындап, түбү жалпак идиштер менен алмашылганы байкалат. Социалдык түзүлүшү боюнча аталык доорго туура келет. Оттук таштан жасалган жебелердин учтары, таш токмоктор кезигет. Көрүстөндөрдөн Амударыясынан кезигүүчү мончокко окшогон үлүлдөрдүн кабыгы да табылган. Бул сибирдик энеолит адамдарынын орто азиялыктар менен болгон байланышын күбөлөндүрөт. Үй жаныбарларынын сөөктөрү жапайы айбандардын сөөктөрүнө караганда көптүк кылат. Чарбасы негизинен малчылык болуп, уй, кой жана жылкы өстүрүшкөн. Төбөсү устун менен жабылган, жер үйлөрдөн турган турак жайлары болгон. Бычактар, шакектер, ийнелер, балталар, эгин оруучу ороктор жана жез канжарлар табылган. Жез буюмдарынын бардыгы металлды муздак согуу жолу менен жасалган. Ушул өңдүү табылгалар кийин Синьцзяндан да табылган.

thumb|

 Колдонулган булактар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Азиянын археологиялык маданияттары
Категория:Сибирь‎
Категория:Алтай таануу
Леонид Брежнев

thumb|1972
Леонид Ильич Брежнев (19-декабрь 1906, Каменское, Екатеринослав губерниясы — 10-ноябрь 1982, Москва облусу) — саясий жана мамлекеттик ишмер; КПСС БКнын биринчи (1964–66) жана генералдык (1966-жылдан) секретары, СССР Жогорку Советинин Президиумунун председатели (1960–64, 1977-жылдан), Советтер Союзунун маршалы (1976), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1961), Советтер Союзунун Баатыры (1966, 1976, 1978, 1981). Курскидеги жер-жайгаштыруу-мелиорация техникумун (1927), Днепродзержинск металлургия институтун (1935) бүтүргөн. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында (1941–45) аскердик-саясий иштерди аткарган, ошондой эле Чехословакия, Польша, Венгрияны бошотууга катышкан. 1946-жылдан Украина КП(б)нын Запорожье, Днепропетровск обкомдорунун 1–секретары, 1950–52-ж. Молдавия КП(б) БКнын 1–секретары, 1953-жылдан Советтик Армиянын жана Аскер-деңиз флотунун башкы саясий башкармалыгынын начальнигинин орун басары, 1954–56-ж. Казакстан КП БКнын 2-, 1–секретары. 1952–53-ж., 1956–60-ж., 1963–64-ж. КПСС БКнын секретары, СССР Коргоо Советинин председатели, 1957-жылдан КПСС БКнын мүчөсү. Ал 1964-ж. Н. С. Хрущевду бийликтен четтетүүнү уюштургандардын бири болгон. Брежнев өлкөдөгү эң жооптуу кызматты аркалап турган мезгилде экономикада, коомдун социалдык, ал тургай рухий чөйрөсүндө да терс жагдайлар өкүм сүргөн (Брежневдин доору учурда «сенек мезгил» деген ат менен белгилүү). АКШ, ГФР жана башка өлкөлөр менен келишимдер түзүлүп, Эл аралык абалдын жеңилдегенине, ошондой эле Европада коопсуздук жана кызматташтыкка карата бир катар иш-чаралар иштелип чыкканына карабастан, ошол эле учурда Чехословакияга (1968), Афганстанга (1979) аскерлердин киргизилиши Эл аралык кырдаалды татаалдаштырып, карама-каршылыктарды күчөткөн. Брежнев бийлик кылган жылдары өлкөдө «өнүккөн социализм курулду» деген негизсиз билдирүү расмий жарыяланган. Мамлекеттик бийликтин саясий өзөгү катары Советтер жарыяланганы менен иш жүзүндө ал башында турган жалгыз Коммунисттик партиянын үстөмдүгү өкүм сүргөн. Адистерди тандоодо коррупцияга, паракорлукка кеңири жол берилген. Брежневди ыксыз мактоо, көшөкөрлөнүү саясатына жол берилип, ал 220дай советтик жана чет элдик орден-медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 

“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Инсандар
Категория:Инсандар:Орусия
Категория:Инсандар:СССР
Категория:Орусия
Категория:СССР
Категория:Саясатчылар
Категория:КПСС
Категория:Мамлекет башчылары
Вазир

Вазир - мусулман мамлекеттеринде хан, султан же эмирден кийинки даражаны ээлеп, алардын өкмөт иштерин аткарган төрө. Аны бийлик ээси дайындаган. Вазирлик мансабы мураска өткөн эмес.
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Тарых
Гаочан

thumb|Гаочан.

Гаочан — Түркстандагы байыркы шаар. Гаочандын тарыхы гунндардын доорунан башталат. Биздин замандын 1-кылымында түндүк гунндар Чыгыш Түркстанда өздөрүнүн саясий таасирин бекемдеген.

Хан империясы 2-кылымда гунндардан жеңилгенден кийин, батыш аймактардан узак мезгилге чейин ажырап калган. 3–4-кылымдарда Гаочан аймагы бирде Кытайдын, бирде көчмөн гунн урууларынын колуна өтүп турган. 397–401-ж. Хэси жана Гаочан аймагында гунндардын башчысы Цзюйцюй Менсюн Түндүк Лян династиясын негиздеген.

460-ж. бул династия жуан- жуандар тарабынан кыйратылган. Бул аймакта ошол эле учурда, гунндар менен көчүп келген ашина түрк-төрүнүн тарыхынын эрте мезгили (Ганьсу-Гаочан 3-к. 460-ж.) болуп өткөн.

Кийин Гаочан Чыгыш Түркстандын башка шаарындай эле, Батыш Түрк кагандыгынын карамагында болгон. 9-кылымдын 2-жарымында Гаочан Уйгур кагандыгынын борборлорунун бирине айланган. Гаочан шаарынын орду азыркы Турпан шаарынан 35 км түштүк-чыгышта жайгашкан. 

 Маалыматтын булагы 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Археология
Категория:Орто Азия тарыхы‎
Категория:Кытай
Категория:Шаарлар‎
Генеалогия

Генеалогия (грек. genealogia – cанжыра) - – алгач адамдын пайда болушун аныктаган анын ата-тегинин, тукумунун тизмеси. 

1. Уруулардын тарыхын, санжырасын, үй-бүлөнүн келип чыгышын, жеке адамдардын тек-жайын, тууганчылык байланыштарын иликтеп үйрөтүүчү тарых илиминин көмөкчү тармагы (биологиядажаныбарлардын жана өсүмдүктөрдүн келип чыгышын үйрөтөт). Генеалогиянын белгилери илгери эле болсо да, илим катары болжол менен 17–18-кылымда калыптанган; 

2. социалдык түзүлүштү жана уруулардын тегин үйрөтүүгө негизделген орто кылымдагы тарых сабагы.

 Философияда 
Ал эми философияда генеалогия – бул социалдык- маданий көрүнүштөрдүн өзгөрүлбөстүгүн танган классикалык эмес ыкма Генеалогия Ф. Ницше тарабынан киргизилип, кийин М. Фуко андан ары өнүктүргөн. Генеалогия өзүнө адамдын реалдуу денелик көрүнүшүнүн белгилүү шарттарын камтыган конкреттүү себептердин көпчүлүгүн камтыйт. Ницше моралдын тарыхын сызыктуу өнүгүүнүн алкагында көрсөткөн анын бардык тарыхын пайдалуулукка алып барган утилитаристтик тенденцияга каршы чыккан. Ницшенин айтуусунда сөздөр өзүнүн маанисин өзүнө камтыбайт, каалоолор бир гана нукка багытталбайт, ал эми идеялар өзүнүн логикасын сактабайт. 

Тил менен каалоолордун дүйнөсүнө кол салуу, күрөш, байкатпоо жана куулук тааныш. Генеалогия окуялардын укмуштуулугун бир маанилүү натыйжасынан көз карандысыз түбөлүккө калтырат. Генеалогия иш жүзүнө ашпаган же окуяга катышпаган элементтерди да таап чыгат. Ошондуктан, генеалогия майда-бараттардын бардыгын билүүнү, чыдамдуулукту талап кылат жана материалдын эбегейсиз көптүгүнө көз каранды. Генеалогия бир түрдүү болуп көрүнгөн нерсенин гетерогендүүлүгүн таап, айкындайт. Натыйжада, Генеалогия өзүн денеге бириктирет. Ницшенин айтуусунда генеалогия ролу моралдын, идеалдардын, метафизикалык концепциялардын, эркиндиктин же аскеттик жашоонун концепцияларынын тарыхын жазуу эсептелет.

 Маалыматтын булагы 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8

Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Тарых
Категория:Философия
Герб

thumb|Герб.
Герб (– мурас) – символдук ээ эмблема, мураска таандык айырмалуу белги. Г. мамл-ке, жерге таандык (шаардык, облустук, аймактык), уруулук, корпорациялык болуп бөлүнөт. Г. монета (тыйын), о. эле өз менчиги экендигин белгилөө үчүн архитектуралык курулуштарга, үй эмеректерине, курал- жарактарга, искусство чыг-на, кол жазмаларга, китептерге түшүрүлөт. Байыркы дүйнөнүн монеталарында, медалдарында, мөөрлө-рүндө дайыма кайталанып түшүрүлүүчү эмблемалар алгачкы Г-дин жаралышын шарттаган.

Б. з. ч. 3-миң жылдыкта көпчү-лүк мамл-тердин Г. арстан баштуу бүркүт түспөлүндө болгон. Россияда 12-к-да шаарлардын көбүнүн (Москва, Новгород, Псков ж. б.) Г. болсо, дворяндардын алгачкы Г. 16–17-к-да пайда болуп, 18-к-да кеңири тарала баштаган. СССР мезгилинде Совет мамл-нин расмий эмблемасы ж- а анын курамындагы 15 союздук респ-лардын да өздөрүнө таандык расмий эмблемалык белгилери болгон. Кыргызстан эгемендүү-лүккө ээ болгондон баштап анын мамл. атрибуттары да (Г., гимни, желеги) жаңыланды. Кыргыз Респ-нын мамл. Гербин респ-нын Жогорку Кеңешинин токтому м-н 1994-ж-дын 14-январында кабыл алынган (анын авторлору – сүрөтчү А. Абдыраев м-н милициянын генералы С. Дубанаев). Г. тегерек формада болуп, чекебели пахта ж-а буудай талдары м-н курчалган, Г-дин жогорку ж-а төмөнкү бөлүгүндө «Кыргыз Республикасы» деген жазуу бар, алдыңкы планда канатын жайган тоо бүркүтү, арткы фондо көгүш түстүү чалкыган көл, жээги ак чокулуу Алатоолор м-н курчалып, тоо башында күн нурларын чачыратып чыгып келатканы чагылдырылган.

 Маалыматтын булагы 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Тарых
Грумм-Гржимайло, Григорий Ефимович

thumb|Григорий Грумм-Гржимайло.
Грумм-Гржимайло, Григорий Ефимович (1860, Петербург–1936, Ленинград) – орус саякатчысы жана географы, Орто жана Борбордук Азияны изилдөөчү.

 Кыскача өмүр таржымакалы 
1884-ж. Петербург университетин бүтүргөн. 1884–87-ж. Алайга, Памирге, Теңир-Тоого, Кашкарга, Каракорумга саякат жасаган. 1889–90-ж. Борб. Азияга жасалган экспедицияны жетектеп, 3 томдон турган «Описание путешествия в Западный Китай» (1896–1907-ж. жарык көргөн) деген эмгегин жазган. 
Анда изилдеген облустарга тарыхый-этнографиялык мүнөздөмө берген. Экспедициянын мезгилинде Бэйшань тоолуу аймагын тапкан жана Турпан ойдуңун изилдеген. 1903–14-ж. Батыш Моңголияда жана Тувада болуп, 1914–40-ж. «Батыш Моңголия Уранхай крайы» деген 2 том эмгегин жазган. 

Бул эмгегинде Борбордук Азиянын тарыхын системалаштырган, моңголдордун түрк жана башка калктар менен тарыхый байланыштары чагылдырылган. 1934-ж. «Кыргыздар» деген макаласы жарыяланган. 
Грумм-Гржимайлоо енисей кыргыздары Теңир-Тоого 9-кылымдын ортосунда келген, ал эми 13-кылымда Теңир-Тоого Түштүк Сибирден буруттар келип, кыргыздар менен жуурулушуп кеткен деп эсептейт. 
Грумм-Гржимайлоонун ысымы Сихотэ-Алиндеги ашууга, Памирдеги өзү ачкан мөңгүлөрдүн бирине, Богдо-Ула массивиндеги мөңгүгө берилген.

 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

 Чоротегин Т.К., Молдокасымов К.С. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр. 

 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)
 Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. — Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. — 672 с.

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.facebook.com/bizdin.kg/posts/185644384826205
 https://archive.is/20121205044229/newskg.narod.ru/kut/07/0601_9.htm 

Категория:Тарыхчылар
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Чыгыш таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргызстан
Категория:Түркология
Категория:Этнография
Категория:Булак таануучулар
Категория:Археология
Категория:Туулгандар 1860-жылы
Категория:Өлгөндөр 1936-жылы
Гунмо

Г у н ь м о, к ү н б а к – б. з. ч. 2–1-к-да Борб. Теңиртоо, Жетисуу аймактарын мекендеген усун уруулук бирикмесинин башчысынын бийлик наамы. Г. бийлиги атадан балага мураска өткөн. Г. бийлигин аксакалдар кеңеши чектеген.

 Маалыматтын булагы 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Тарых

 Айрым интернет шилтемелер 
 Аристов Н. А. Усуни и кыргызы или кара-кыргызы. - Б.: 2001, ISBN 5-8355-1132-9
Гурхан

Гурхан - Кара кытайлар мамлекетиндеги хандын титулу. Мусулман маалымат булактары боюнча Гурхан «башкы хан, улуу хан» дегенди билдирет.

 Маалыматтын булагы 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003
Категория:Кыргыз тарыхы

Категория:Тарых
Дабан аргымактары

Даван аргымактары – биздин заманга чейин. 1-миң жылдыктын акырында – биздин замандын 1-миң жылдыгынын биринчи жарымында Фергана өрөөнүндөгү Даван мамлекетинде асыралган аргымак аттар. Бул аргымактар менен давандыктар өзгөчө даңазаланган. Алар «асман аттары» деп аталып, бүтүндөй Фергана элинин сыймыгы болгон. Даван аргымактарынын алтындан жасалган айкели падышанын сарайында турган. Байыркы кытай тарыхый жылнаамаларында: «Даван аргымактары жылкылардын асман тукумунан жаралган, алардан кызгылт тер чыгат»,– деп айтылат. Аска беттерине түшүрүлгөн сүрөттөрдөн давандыктар бул жылкыга табынганы да байкалат. Даван аргымактарынын ташка чегилген сүрөттөрү Араван районунан (к. Араван аска бетиндеги сүрөттөр), Сулайман-Тоодон табылган.

 Маалыматтын булагы 
 Кыргызстан: энциклопедия
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Кыргыз тарыхы
Дашт-и-Кыпчак

Дашт-и-Кыпчак – Иртыш дарыясынан Эдил (Волга) дарыясына чейинки тарыхый-географиялык аймак. 9–10-кылымдарда бул аймакты кыпчак уруулары мекендей баштаган. Аймакта башка калктар жашаса да (огуз ж.б. тилдүү түрк уруулары, финн-угорлор ж.б.), кыпчактардын саясий ролунун өсүшүнөн улам фарсыча Д-и-К. («Кыпчак талаасы») деп аталган. Славян жана Европа элдеринин жазма булактарында бул аймак «половец талаасы», «куман талаасы» деген ат менен белгилүү. Моңгол жапырыгынан кийин деле бул аймак өзүнүн атын сактап калган. Урал (Жайык) суусунан чыгышыраактагы бөлүгү кийин Алтын Ордонун сол канатына караган. Азыркы Казак мамлекетинин түп-тамыры жана негизги фундаменти.

 Шилтемелер 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Тарых
Демографиялык саясат

Демографиялык саясат — муундардын жана миграциялардын табигый нугун кайра жаратууга багытталган социалдык, экономикалык, юридикалык ж.б. иш чаралар.

Мисалы: балдардын төрөлүшүн көбөйтүү же токтотуу ж.б. Бул үчүн мамлекетте атайын мыйзамдар жана шарттар иштелип чыгат. 

Демографиялык процесс менен саясаттын ортосундагы байланыштарга биринчилерден болуп көңүл бургандар Г.Мальтус жана У.Петти болушкан. Г.Мальтустун пикири боюнча жер шарында калктын санынын көбөйүшү жашоо үчүн күрөштүн курчушуна алып келүү менен күчтүүлөрдүн жеңип чыгышын шарттайт. Бул дүйнөлүк тынчтыкка коркунуч алып келиши мүмкүн. Бирок калктын абсолюттук көбөйүш процессин балансылоого жаратылыштын да алы жетпей калууда. 

Жаратылыш адамзаттын керектөөлөрүн жана алардын келтирген зыяндарынын ордун толтурууга жетишпей калууда. Ошондуктан бул маселени мамлекет деңгээлде: үй-бүлөнүн жаралышын жана балдардын туулушун жөнгө салуу менен чечүү зарылдыгы келип чыгат. 

Дүйнө жүзүндө болуп жаткан эпидемия, ачкачылык жана согуш сыяктуу көрүнүштөрдү Г.Мальтус позитивдүү көрүнүштөр катары эсептеген. Себеби алар «ашыкбаш» адамдардын санын азайтууга жардам берет. Демографиялык саясаттын көйгөйлөрүн бири – өлкөлөр ортосундагы миграциялык процесстерди жана алардын себептерин изилдөө. 

Ал эми Кыргызстандагы демографиялык саясаттын негизги багыттары – миграция, эмгек ресурстарынын курамы жана түзүлүшү, эмгекке орноштуруу, калктын иш менен камсыз болушу ж.б.

 Маалыматтын булагы 
Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Коомдук илимдер
Категория:Социология