Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Жамааттык макулдашуу

Жамааттык макулдашуу (жамааттык келишим) – уюмдагы социалдык-эмгектик мамилени жөнгө салуучу жана кызматкерлер менен иш берүүчүлөрдүн өкүлдөрүнүн атынан алардын ортосунда жазуу жүзүндө түзүлүүчү локалдуу ченемдик акты. Ж. м-лар менчиктин кандай түрү болбосун уюмдарда кеминде 1 жылдык мөөнөткө түзүлүшү мүмкүн. Тараптардын жамааттык сүйлөшүүлөрү башталган күндөн тартып 2 айдын аралыгында Ж. м-нун айрым жоболору боюнча тараптардын ортосунда макулдашууга жетишилбесе, пикир келишпестиктердин протоколун бир эле учурда түзүү менен макулдашылган шарттарда жамааттык келишимге кол коюлууга тийиш. Жөнгө салынбаган пикир келишпестиктер андан аркы жамааттык сүйлөшүүлөрдүн жүйөсү болушу же эмгек мыйзамдарына ылайык чечилиши мүмкүн.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жамааттык менчик

Жамааттык менчик – бир катар мамлекеттердин мыйзамдары боюнча мамлекеттик жана жекеменчик менен катар турган өзалдынча менчик. Адатта, Ж. м. катары кооперативдерге кирген менчиктер түшүндүрүлөт. Азыркы учурда КР мыйзамдарында каралган эмес.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жамааттык подряд

Жамааттык подряд – бригадалардын же башка жамааттардын уюмдашуу жана эмгекакы төлөө таризи. Эмгекакы акыркы иш натыйжасы боюнча төлөнөт. Иштеп табыла турган эмгекакы бригада мүчөлөрүнүн арасында тарифтик баскыч, иш жүзүндө иштеген убакытка, эмгекке катышуу өлчөмүнө жараша бөлүнөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жамааттык укук

Жамааттык укук – ассоциациялардын, жыйындардын, жүрүштөрдүн, көрсөтүүлөрдүн эркиндиги.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жамааттык эмгек талаштары

Жамааттык эмгек талаштары – КР эмгек мыйзамдарына ылайык, эмгек шарттарын (эмгек акысы менен кошо) жакшыртууга жана өзгөртүүгө, жамааттык келишимдер менен макулдашууларды түзүүгө, өзгөртүүгө жана аткарууга байланыштуу, ошондой эле уюмдардагы эмгек укук ченемдерин камтыган актыларды макулдашууда жана кабыл алууда жумуш берүүчү кызматчылардын шайлануучу өкүлчүлүк органдарынын пикирин эске алуудан баш тарткандыгына байланыштуу кызматчылар (алардын өкүлдөрү) менен жумуш берүүчүлөрдүн (алардын өкүлдөрүнүн) ортосундагы жөнгө салынбаган кайчы пикир.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жамааттын эркин мүчөсү

Жамааттын эркин мүчөсү – укуктук-уюмдашуу жана ээлик кылуу түрүнө карабастан, жамаатка үлүштүк салым кошуу менен, үлүштүк киреше алып, бирок тийешелүү мыйзамдарда каралган учурлардан башка учурларда добуш берүү укугу жок жеке жана юридикалык жактар.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаман жагына буруунун мүмкүнсүздүгү

Жаман жагына буруунун мүмкүнсүздүгү – кылмыш-жаза ишинде экинчи баскычтагы сотко кассациялык арыз берген соттолуучунун абалын бузулган өкүмгө салыштырмалуу оорлотууга мыйзамда аныкталгандай тыюу салуу.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаначуу

Жаначуу – физиологиялык аффект (делөөрү) деген эле сөз; өз аракетинин кесепетин түшүнүү жана ага көзөмөлдүк кылуу мүмкүнчүлүгүн кескин төмөндөтө турган абал. Кылмыш-жаза укугунда ашкере Ж-га алып келген жабырлануучунун аргандай аракети күнөлөнүүчү тарап үчүн күнөө жоопкерчилигин жеңилдетүүчү же жумшартуучу жагдай катары каралат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жанбашына ченем

Жанбашына ченем – калктын курактык жана жыныстык курамын, аймактын географиялык жана экономикалык өзгөчөлүктөрүн эске алуучу түзөтүү коэффициенттери менен такталган алгачкы жана атайын медициналык-санитардык жардамды бир тейленүүчүгө же бекитилген тургунга алгандагы каржылоонун орточо эсептелген көрсөткүчү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаңжал теориясы

Жаңжал теориясы – кылмыштаануда коомдогу таламдары жана баалуулуктары кайчы келген өзгөчөлүү топтору бар кылмыштуулукту түшүндүрүүчү теория.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жанжаныбар

Жанжаныбар – белгилүү бир географиялык мейкиндикте жашаган жаныбарлардын тарыхый жактан калыптанган жыйындысы.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жанкумар козгоочу материалдар

Жанкумар козгоочу материалдар – окурмандын, көрүүчүнүн же угуучунун жанкумарын козгоо үчүн адам, болбосо анын аракети сүрөттөлгөн же көрсөтүлгөн чыгарма, басылма, көрсөтүү, компьютердик программа, фильм, уктуруу, телекөрсөтүү жана радиоуктуруу.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жанкумар мүнөзүндөгү зомбулук аракеттер

Жанкумар мүнөзүндөгү зомбулук аракеттер – инсандын жыныстык колтийбестигине жана укуктук эркиндигине каршы кылмыш. Мындайга бачабаздык, лесбиянчылык же дагы башка аргасыз абалда турган жабырлануучуга күч колдонуу менен же жабырлануучунун алсыздыгынан пайдалануу менен жасалган жанкумар мүнөздөгү аракеттер кирет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жанкумардык асылуу

Жанкумардык асылуу – жынысы башка адамга жанкумар бузукулугун таңулоо мүнөзүндөгү оозеки айтылган аргандай аракеттер, адеп-актыкка жатпаган жүрүм-турум (коркутуп-үркүтүү, орой тийиштик кылуу) же эмгектик, кызмат, материалдык, үйбүлөлүк ж. б. жактан көзкаранды адамды күч колдонуу менен кордоо, кемсинтүү, басмырлоо (сыйпалоо, мыжыгуу).
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жансакчы

Жансакчы – жеке сакчы; жарандардын өмүрүн жана саламаттыгын сактайт (келишимдик негизде).
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаңы ачылган жагдайлар

Жаңы ачылган жагдайлар – процесстик укукта ишке катышкан адамдардын укук жана милдеттеринин пайда болушу, өзгөрүүсү же токтоосу байланышкан (ишке катышкан адамдардын билип туруп жалган көрсөтмө берүүлөрү, эксперттердин жыйынтыктары, буюм далилдери же билип туруп туура эмес которуулар ж. б.) фактылар, ошондуктан Ж. а. ж-ды максаты андай юридикалык фактыларды далилдөө менен чектелген далилдерден так айырмалоо керек. Чыгарылган чечимдин (өкүмдүн) негиздүүлүгүнө шек туудурган жаңы далилдердин табылышы аны соттук көзөмөл тартибинде кайра карап чыгууга негиз болот. Андай кайра кароо үчүн Ж. а. ж. иш үчүн олуттуу мааниге ээ болуусу зарыл.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаңы ачылган жагдайлар боюнча кылмыш-жаза ишин кайра козгоо

Жаңы ачылган жагдайлар боюнча кылмыш-жаза ишин кайра козгоо – соттун күчүнө кирген өкүмү, аныктамасы, токтому жокко чыгарылып, иш боюнча жаңы ачылган жагдайларга байланыштуу иш кайра козголушу мүмкүн.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаныбарлар дүйнөсүн пайдалануу

Жаныбарлар дүйнөсүн пайдалануу – жаныбарлар дүйнөсүнүн объекттерине ээ болуу, же башка жолдор менен, адамдын материалдык жана руханий керектөөлөрүн канааттандыруу үчүн жаныбарларды жашаган чөйрөсүнөн ажыратуу менен же ажыратпастан эле ошол объекттерден пайда көрүү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаныбарлар дүйнөсүнүн жашоо чөйрөсү

Жаныбарлар дүйнөсүнүн жашоо чөйрөсү – жаныбарлар дүйнөсүнүн объектилери өздөрүнчө эркин түрдө жашаган табигый чөйрө.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаныбарлар дүйнөсүнүн объектилери (өкүлдөрү)

Жаныбарлар дүйнөсүнүн объектилери (өкүлдөрү) – жапайы сүт эмүүчүлөр, канаттуулар, сойлоочулар, кургакта да, сууда да жашоочулар, чымын-чиркей, курт-кумурскалар, балыктар, суу жаныбарлары жана мүчөсү өсүүнүн баардык баскычтарындагы суу омурткасыздары (жумуртка, пилла, көпөлөк курту, курт ж. б.) жана бул жаныбарлардын башка бөлүндүлөрү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаныбарлар жашаган чөйрөнү коргоо

Жаныбарлар жашаган чөйрөнү коргоо – жаныбарлар дүйнөсүнүн туруктуу жашоо шартын сактоого же алардын санын калыбына келтирүүгө жана алардын башын көбөйтүүгөбагытталган иштер.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаңылоо

Жаңылоо – милдеттенмени токтотуунун бир ыкмасы. Тараптардын ортосундагы баштапкы милдеттенмелерди алмаштыруу, ошол эле жактардын ортосундагы дагы башка милдеттенмелерди аткаруунун дагы башка жолдорун кароо жөнүндөгү тараптардын өзара макулдашууларынан соң, милдеттенме токтотулат. Адам өмүрүнө же денсоолугуна залал келтирүү ордун толтуруу жана алимент төлөө боюнча милдеттенмелерине карата Ж. жасоого жол берилбейт. Эгер тараптардын өзара келишиминде башкача каралбаса, Ж. баштапкы милдеттенмелерге байланыштуу кошумча милдеттенмелерди да токтотот.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жапа чеккендер

Жапа чеккендер – кылмыштаанууда кылмыш аракетинин натыйжасында түздөнтүз же кыйыр түрдө материалдык же материалдык эмес зыян тарткан жеке же юридикалык жак; кең маанисинде алганда, социалдык топ (кара:Жабырлануучу , Виктимология ).
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жапырт баш аламандык

Жапырт башаламандык – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган коомчулуктун коопсуздугуна жана коомдук тартипке каршы келген кылмыш. Анын объективдүү жагын төмөндөгүлөр түзөт: а) зордук-зомбулук, кыйратуу, өрттөө, мүлктөрдү талкалоо, ок атуу куралдарын колдонуу, жардыргыч заттарды же жардыргыч түзүлүштөрдү колдонуу, ошондой эле бийлик өкүлдөрүнө куралдуу каршылык көрсөтүү коштолгон Ж. б-ты уюштуруу; б) жогоруда аталган жалпы Ж. б-ка катышуу; в) бийлик өкүлдөрүнүн мыйзамдуу талаптарына жигердүү каршылык көрсөтүүгө жана Ж. б-ка, ага тете эле жарандарга зордук-зомбулук көрсөтүүгө чакыруу.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жараксыздоо

Жараксыздоо – товардын сапатынын, кутусунун жана сырткы жасалгаланышынын тийиштүү стандарттардын жана сатуу келишимдеринин шарттарына туура келүүсүн текшерүү. Атайын мамлекеттик уюмдар же атайын бракерлер тарабынан ишке ашырылат. Ырасмий товар жүгүртүүчүлөр (бракерлер) тарабынан товарларды күбөлөө учурунда табылган жараксыздыктар дагы Ж. катары түшүнүлөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жараксыздоо баракчасы

Жараксыздоо баракчасы – өндүрүүчү, сатуучу, ошондой эле сатып алуучу тарабынан өндүрүлгөн материалдык баалуулуктардын сапатына көзөмөлдүк кылган учурда кездешкен мүчүлүштүктөрдү каттоо үчүн түзүлгөн жардамчы документ.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарактуулук мөөнөтү

Жарактуулук мөөнөтү – товар, буюм, кызмат көрсөтүү өзүнүн максаттуу милдетине жарамдуу болгон убакыт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарактуулуктун кепилдик мөөнөтү

Жарактуулуктун кепилдик мөөнөтү – даярдап чыгаруучу тарабынан белгилүү бир убакыт ичинде баардык белгиленген стандарттар же башка милдеттүү эрежелер так сакталганда гана, продукциянын колдонуу көрсөткүчтөрү менен керектөө касиеттери жарактуу боло турган мезгил аралыгы Ж. к. м. продукция чыгарылган күндөн колдонууга жарактуу боло турган күнгө чейинки, же болбосо колдонууга жарактуу боло турган мезгилге чейинки мезгил аралыгы менен белгиленет. Ж. к. м. өткөндөн кийин, адатта, продукция өзүнүн керектөө касиетин жоготот жана ал өз багытында колдонуудан чыгат (м.: батарейка, дары-дармек ж. б.).
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаралоо баллистикасы

Жаралоо баллистикасы – атуучу куралдардын окторунун адам (жаныбар) денесиндеги кыймыл мыйзамын изилдей турган сот баллистикасынын бөлүгү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарамдуулук

Жарамдуулук – белгилүү бир мамлекеттин бийлик институттарына карата анын укуктуулугун таануу боюнча коомчулуктун (анын ичинде чет өлкөлүк да) пикирин өлкө жашоочуларынын ири тобунун оң мамилесин туюндуруучу саясий-укуктук түшүнүк. Ж. жөнүндөгү маселе, адатта, ыңкылаптын же төңкөрүштүн натыйжасында өкмөттөр (саясий бийлик) алмашкан учурларда келип чыгат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарамсыз бүтүм

Жарамсыз бүтүм – жарандык укуктагы мыйзам таламдарына жооп бербеген бүтүмдөр; сот тарабынан таанылгандыгына карабастан, мындай бүтүмдөр түзүлгөндөн тартып эле жараксыз болуп саналат. Тийиштүү мыйзамдарга же дагы башка мыйзам актыларына туура келбеген, коомдук тартипке жана адеп-актыкка кайчы келген, алдынала арамзаалыкты көздөгөн бүтүмдөр да жарамсыз болуп саналат; акыл-эстүү аракетке жарамсыз адамдар тарабынан жасалган баардык бүтүмдөр.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жаран

Жаран же атуул ― укуктук негизде белгилүү бир мамлекетке таандык адам. Жаран кеңири укуктар менен эркиндиктерге жана белгилүү милдеттерге да эгедер. Айкын мамлекеттин жарандары өзүнүн укуктук абалы боюнча чет элдик жаран жана ал мамлекеттин аймагында жарандыгы жок адамдардан айырмалуу. Алып айтсак, саясий укук жана эркиндиктерге жаран гана ээ боло алат.

Кыргызстандын жарандык мыйзамдарында «жаран» аталгысы менен, эгер мыйзамда башкача аныкталбаса, баардык жеке адамдар (Кыргызстандын жарандары, чет элдик жарандар жана жарандыгы жок адамдар) түшүнүлөт.

 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандар жыйыны

Жарандар жыйыны – бир көчөдө, коңшу короодо, чакан аймакта же бир айылда жашаган жарандардын өз жыйындарында белгилүү бир маселени талкуулап, жергиликтүү шериктештиктин уставына ылайык сунуштарды же чечимдерди кабыл алуу аркылуу калктын жергиликтүү маанидеги иштерди башкарууга катышуусунун тикелей таризи.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандар теңчилиги

Жарандар теңчилиги – конституциялуулуктун негизги принциптери менен демократия белгилеринин бири. Бул принцип феодалдык коомдогу катмардык мамилелерди алмаштыруу менен, буржуазиялык ыңкылап доорунда сунуш кылынган. Ошого карабастан, азыркы мамлекеттердин конституциялык сөөлөтү жарандардын укук менен милдеттериндеги табигый мүнөзгө ээ болгон айрым айырмачылыктарынын болуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарбайт: м.: көпчүлүк мамлекеттерде аскердик милдет өтөө милдети эркек жарандарга гана жүктөлгөн, акыркы он жыл аралыгында майыптарга, балдарга, аз сандагы түпкүлүктүү элдерге конституциялык өзгөчө укуктар бериле баштады.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандардын жана юридикалык жактардын менчик укугу

Жарандардын жана юридикалык жактардын менчик укугу – КР жарандык мыйзамдары боюнча жаранга жана/же юридикалык жакка таандык мүлккө жеке менчик укугу. Ж. ж. ю. ж. м. у-нда мыйзамга ылайык аларга тийешелүү болбой турган мүлктүн айрым түрлөрүнөн башка аргандай мүлк алардын менчигинде болушу мүмкүн. Мыйзамда белгиленген чектөөлөрдөн башка учурларда андай мүлктүн саны жана наркы чектелбейт. Мамлекеттик жана муниципалдык ишканалардан башка коммерциялык жана коммерциялык эмес уюмдар, ошондой эле менчик ээси каржылаган мекемелер алардын уюштуруучулары (катышуучулары, мүчөлөрү) аларга салым (мүчө акы) катарында берген мүлктүн, ошондой эле бул юридикалык жактар башка негиздер боюнча сатып алган мүлктүн ээси болуп саналат. Коомдук жана диний уюмдар (бирикмелер), кайрымдуулук жана башка фонддор өздөрү сатып алган мүлктүн ээси болуп саналат жана аны өзүлөрүнүн уюштуруу документтеринде каралган максаттарга жетишүү үчүн гана пайдалана алышат. Бул уюмдардын уюштуруучулары (катышуучулары, мүчөлөрү) өздөрү тийешелүү уюмга менчикке берген мүлккө укугун жоготушат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандардын жеке ишкердиги

Жарандардын жеке ишкердиги – КР жарандык мыйзамдары боюнча жеке ишкердиктин бир түрү. Жаран юридикалык жакты түзбөстөн эле жеке ишкер катары каттоодон өткөн учурдан тартып жеке ишкердик менен алектене алат. Юридикалык жакты түзбөстөн ишке ашырылып жаткан Ж. ж. и-не, эгер мыйзамдан, башка укук мамилелеринин маңызынан башка жагдай келип чыкпаса, коммерциялык уюмдар болуп саналган юридикалык жактардын иштерин жөнгө салуучу КР жарандык мыйзамдарынын эрежелери колдонулат. Каттоо жөнүндө талаптарды бузган жаран – мында ал өзү түзгөн бүтүмдөрдө – өзү ишкер болуп саналбасына шылтоо кылууга акысы жок. Сот мындай бүтүмдөргө карата жеке ишкердикти жүзөгө ашырууга байланышкан милдеттенмелер жөнүндө эрежелерди колдоно алат. Кредиторлордун талаптарын канааттандыра албаган жеке ишкер соттун чечими боюнча кудуретсиз (банкрот) деп таанылуусу мүмкүн. Ошол учурдан баштап анын жеке ишкер катары каттоосу өз күчүн жоготот.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандардын коммерциялык эмес огороддук бирикмелери

Жарандардын коммерциялык эмес огороддук бирикмелери – жарандар тарабынан, ыктыярдуу негизде, анын мүчөлөрүнө жалпы социалдык-чарбалык милдеттерди чечүүгө жардамдашуу үчүн түзүлгөн коммерциялык эмес уюм. Коммерциялык эмес огороддук-шериктештик, керек-жарак же коммерциялык эмес кооперативдер түрүндө түзүлсө болот.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандардын мыйзам алдындагы теңчилиги

Жарандардын мыйзам алдындагы теңчилиги – кылмыш жасаган адамдардын баардыгы мыйзам алдында тең болуп, жынысына, расасына, улутуна, тилине, тегине, мүлктүк жана кызмат абалына, туруктуу жашаган жерине, дин ишенимине, ынанымына, коомдук бирикмелерге таандыктыгына, ошондой эле башка жагдайларга карабастан, кылмыш жоопкерчилигине тартыларын билдире турган КР кылмыш-жаза мыйзамдарындагы принциптердин бири.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр