Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Круп

250px|right|thumb|Круп
Круп — колконун жабыркашы. Круп көбүнчө балдарда, айрыкча 1 жаштан 5 жашка чейин болот. Чыныгы жана жалган круп деп айырмаланат. 
 Оорудун белгилери 
Крупта коконун былжыр чели сезгенип, шишийт. Дем алганда сезгенген былжыр чел дүүлүгүп, булчуңдары жыйрылат да, коко ичкерип, дем кыстыгат, үн байламталары сезгенгендиктен үн каргылданып, какылдап жөтөлөт.
 Чыныгы жана жалган круп 
Чыныгы круп кептөөр менен ооруганда болот. Үн кырылдап бара-бара чыкпай калат, ал эми бир жумадан кийин дем алуу бузулат. Дем алганы алыстан угулуп, дем кыстыгып, бала көгөрө баштайт, туйлайт, алы кетип, жүрөк иши начарлайт, эгерде өз убагында жардам көрсөтүлбөсө, өмүргө коркунуч туулат.
Жалган круп грипп, сасык тумоо, кызамык, скарлатина, суу чечек, стоматитте болушу мүмкүн. Кээде круп бул оорулардын биринчи белгиси болот. Кептөөрдөн болгон круптан айырмасы дем алуу күтүлбөгөн жерден начарлайт. Көбүнчө бала сопсоо эле жатып, түн ичинде ойгонот, жөтөлөт, деми кыстыгат. Жалган крупта үн бузулбайт, дем кыстыгуу бат тарайт же бир нече саатка созулат. Приступ кийинки суткада кайталанышы мүмкүн. 

Круп байкалары менен медициналык тез жардам чакыруу зарыл. Догдур келгенче бөлмөгө таза аба киргизип, жылуу суюктук ичирип, бутун жылуу ваннага салып, кекиртектин тушуна жана көкүрөгүнө горчичник коюу керек". Чоңураак балага сода эритмесинин буусу менен (1 л сууга 1 чай кашык ичилүүчү сода) ингаляция жасаган оң.
Крупта сөзсүз ооруканага жаткыруу керек, себеби приступ кайталанышы мүмкүн. Ошондой эле Ларингит макаласын.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Кулкун

350px|right|thumb|Кулкундун схемалык көрсөтүлүшү (жара кесилген): 1— мурун-кулкун; 2—кулкундун ооз бөлүгү; 3— кулкундун көмөкөй бөлүгү. 
Кулкун (жуткуч)(лат. pharynx) — тамак сиңирүү жана дем алуу органдарынын башталышы. Кулкун ооз, мурун, көмөкөй жана ортоңку кулак менен байланышып турат. Жуткуч ооз, мурун жана көмөкөйдүн артында баш сөөгүнүн төмөнкү бетинен тартып, VI моюн омурткасынын тушуна чейин созулат. Кулкун ичи кенен, арттан алдыга карай жалпагыраак көңдөй түтүккө окшоп, кызыл өңгөчкө өтө бергенде ичкерип кетет. Кулкундун үстүңкү, алдыңкы, арткы, оң жана сол капталдары бар. Кулкун кайсы органдардын артында жайгашканына карата үч бөлүккө (мурун-жуткуч, ооз-жуткуч, көмөкөй-жуткуч) бөлүнөт.
 Мурун-жуткуч 
Мурун-жуткучтун бети баш сөөктөргө жабышып, абаны өткөрүүгө ылайыкталып, керегеси бири бирине тийбеген көңдөйчөнү түзөт. Мурун -жуткучтун алдыңкы бети сүйрү тешикхоандар аркылуу мурун менен байланышкан. Оң жана сол капталдарында воронкага окшогон угуу түтүгүнүн тешиги бар. Мурун-жуткучтун үстүңкү жана арткы бетинин, угуу түтүгүнүн тешиктеринин ортосунда, былжырлуу кабыкчанын ичинде бадам сымал без жайгашкан.
 Ооз-жуткуч 
Ооз-жуткуч жумшак таңдайдан башталып, ооз көңдөйүнөн көмөкөй аркылуу бөлүнүп турат.
Ооз-жуткуч кызматы боюнча тамак сиңирүү жана дем алуу органдарына тиешелүү. Жуткан мезгилде жумшак таңдай горизонталь абалга келип, мурун-жуткучту ооз-жуткучтан бөлсө, ал эми тилдин түбү жана коко жапкыч кокону жабат да, тамак-аштын жутулган бөлүкчөлөрү кызыл өңгөчкө өтөт. Жутпай турган мезгилде жумшак тандай төмөн карай салаңдап мурун-жуткучту ооз-жуткуч менен кошот да, коко жапкыч жогору көтөрүлүп, мурун менен дем алган аба өтөт.
 Көмөкөй-жуткуч 

Көмөкөй-жуткуч көмөкөйдүн артында жайланышып, төмөнкү бөлүгү жутпаган учурда астыңкы жана арткы беттери бири бирине тийишип турат. Кулкундун булчуңдуу катмары кеңейтүүчү жана кысуучу булчуңдардан турат. Булар жутарда жуткучту көтөрүп кеңейтип, тамак-аштын жутууга даярдалган бөлүкчөсүн өткөрөт. Жогорку, ортоңку жана төмөнкү кысуучу булчуңдар жуткан мезгилде тамакты жогору жактан ылдый карай сыгып, кызыл өңгөчкө түртүп жиберип турат.

Кулкундун көңдөйү мурун, мурундун кошумча кобулдары (к. Мурун, Мурундун кошумча кобулдары) менен бирге үн резонатору болуп эсептелет (к. Үн); мында үн жогорулайт, өзгөчө тембр пайда болот. Ар кандай оорулардын (мисалы, ангина, аденоид, кептөөр, фарингит, шишик жана башка) кесепетинен Кулкундун кызматы бузулганда дем алуу жана жутуу кыйындайт, ошондой эле сүйлөө бузулат (к. Мурдунан сүйлөө). Кулкунга бөтөн нерсе тыгылып калышы да өтө коркунучтуу. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Куруштурма заттар

Куруштурма заттар былжыр челдеги сезгенүү процессин азайтып, ооруну басаңдатат. Куруштурма заттарды былжыр челдерге таасир эткенде белокторду чөктүрүп, былжыр челдин үстүңкү катмарын катырат. Анын натыйжасында пайда болгон катуу белоктуу чел ткань менен сезгич нерв талчаларын түрдүү дүүлүктүргүч заттардын таасиринен сактайт. 

Куруштурма заттар өсүмдүк тектүү жана органикалык эмес болуп эки топко бөлүнөт. Биринчи тобуна танин жана танинге окшош заттар кирет. Алар көп өсүмдүктөрдө (чай, эмен жана башка) болот. Таниндин эритмеси жана эмендин маңызы ооз көңдөйүнүн былжыр чели сезгенгенде чайкоого, түрдүү жараларга сыйпоого колдонулат. Экинчи тобуна ксероформ, дерматол, алюминий калийлүү ачык таш жана башка кирет. Алар сыртынан сыйпоого дары майы, эң майда күкүм түрүндө же чайкоого, жууганга колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Кызамык

thumb|Кызамыкты козгоочу вирус
Кызамык — вирустар козгоочу катуу кармама жугуштуу оору. Вирустар адам жөтөлгөндө, сүйлөгөндө, чүчкүргөндө бөлүнүп, абаны булгайт. Оору соо адамга вирустар менен булганган абадан дем алганда жугат. Кызамык менен бардык жаштагы кишилер, айрыкча 2 — 10 жаштагы балдар ооруйт. Инкубациялык мезгили 16—21 күн.

 Кызамыктын белгилери 
Оору көбүнчө билинбей башталат: мурдунан бир аз суу куюлуп, жөтөлөт, тамагы кызарат, кээде эти бир аз ысыйт. Моюн, желке, лимфа түйүндөрү шишип ооруйт. 1 — 2 күндөн кийин бул белги күчөп, бүт денесине чыбырчыктар чыга баштайт, температурасы 38—39°ка чейин жогорулайт. Чыбырчыктар 2—3 күндөн кийин так калбай жоголот.

Кээде эти ысыбайт, жалпы абалы начарлабайт. Көп учурда белгиси билинбей өтөт. Адатта оору кабылдабайт. Ооруп айыккан адамда туруктуу иммунитет пайда болот. Кызамык менен кош бойлуу аялдардын оорушу өтө коркунучтуу, себеби түйүлдүккө жугушу мүмкүн. Айрыкча 3 айга чейинки кош бойлуу аялдар ооруганда көп учурда тубаса өсүү кемтиги пайда болот. Кош бойлуу аялдар акыркы айларында кызамык менен ооруса балада аз кандуулук байкалат, ички органдары жабыркайт. Мындай балдар 18 жана андан көп айга чейин вирус бөлүп чыгарып, оору жуктурат.

 Дарылоонун жолдору 
Дарылоону үйдө дарыгер жүргүзөт. Оорулуу баланы тынч жаткыруу, жеңил сиңүүчү тамак берүү талапка ылайык.
Оорунун алдын алуу үчүн оорулууну өз убагында соо адамдан бөлүп, өздүк гигиенаны сактоо зарыл. Боюнда бар аялдар мурда кызамык менен оорубаган болсо оорулуу менен жолугууга болбойт.

 Кызамыктын тарыхы 
Эң биринчи жолу кызамыкты 1740-жылы немис терапевти Ф. Хофман баяндап жазган. 1881-жылы бул оору расмий түрдө өзүнчө нозологиялык формада белгиленген. 1938-жылы жапон изилдөөчүлөрү инфекциянын табияты вирус экендигин далилдешкен. Кызамыктын козгогучу 1961-жылы бир эле убакытта бир нече окумуштуулар: П. Д. Паркман, Т. X. Уэллер и Ф. А. Невой менен табылган. 1941-жылы австриялык изилдөөчү Н. Грегг кызамык менен ооруган эненин түйүлдүгүнүн кадыресе нормадан таюусун баяндаган. Эң көп жолугуучу кадыресе нормадан таюусу- челкөз (катаракта), жүрөктүн кемчилиги жана дүлөйлүк. Мунун баары "Тубаса кызамыктын классикалык синдрому" деген атка бириктирилген.

 Булактар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 Тышкы шилтемелер 

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Генеалогиялык паспорт

350 px|right|thumb|Генеалогиялык паспорттун үлгүсү
Генеалогиялык паспорт "Жети ата" - бул, негизги нускасы А5 форматындагы, түстүү басма, кагаздын тыгыздыгы 250-300 гр./см2, жана анын тиркемесинен турган, бир сериядагы жана бир номерлүү, EAN International штрих коду менен маркаланган анкета тибиндеги үй-бүлөөлүк сертификат. 

Сертификатка ар бир инсан өздүк маалыматтарын, ата-теги (жети атасына чейин), жакын бир туугандары жөнүндөгү маалыматтарды жазып, алардын негизинде интернет дареги http://www.genealogcentre.org/ сайтында, ар бир үй-бүлөөнүн генеалогиялык даракчасы (санжырасы) түзүлүп, андан соң, айыл-кыштактардын, район, облустардын, акыры жүрүп олтуруп жалпы кыргыз улутунун генеалогиялык картасын түзү ишке ашырылат. 

Генеалогиялык паспорт "Жети ата" автору Саткеев Осмон – 28 май 2009 жылы, Кыргыз Республикасынын автордук укук объектилеринин Мамлекеттик реестринде катталган, Күбөлүк № 1262. 
Каттоо органы: Кыргыз Республикасы, Мамлекеттик Патент Кызматы. 

Категория: Генеалогия
Категория: Санжыра
Категория: Кыргыз таануу
Кызыл бөрү жатыш

250px|thumb| Кызыл бөрү жатыш
Кызыл бөрү жатыш — коллаген ооруларынын бири. Анын оорулуунун жалпы абалына анча таасир тийгизбеген өнөкөт тери оорусу (диск сымал Кызыл бөрү жатыш) жана жалпы (системалык) түрү бар.
 Диск сымал кызыл бөрү жатыш 
Диск сымал кызыл бөрү жатышта теринин кээ бир жери кызарып, агыш-бозомук түрпүчөлөр менен капталып, акырындык менен чоңоюп, кийинчерээк алардын ортосундагы тери жукарып, тырык атрофиясы пайда болот. Көбүнчө беттин териси, чачтын арасы, кулак жабыркайт. Кызыл бөрү жатыш симметрия менен көпөлөккө окшош болуп мурундун үстүнөн бетке тарайт. Бул оору көп жыл бою созулуп, жаз, жай айларында күчөйт.
 Системалык кызыл бөрү жатыш 
Жалпы кызыл бөрү жатыш тигил же бул көпчүлүк орган жана системалардын жабыркашы менен мүнөздөлөт. Ал кан тамыр жана туташтырма тканды системалуу түрдө бузат. Ооруга күнгө күйүү, үшүү, антибиотиктер жана башка дарылар, кош бойлуулук жана башка түрткү берет.
Оорулуулардын муундары жабыркап, кез-кезде же дайыма ооруп, шишип, кызарат. Ал патологиялык процесс муун, тарамыштарга да тарайт. Териге түрдүү кызыл чыгып, бетинде мүнөздүү «көпөлөк белгиси» байкалат. Көпчүлүк оорулуулардын чачы түшүп, териси кургап, тырмактары сынат. Ошондой эле жүрөк, өпкө, бөйрөк. көздү жана нерв системасын жабыркатат. Кээде ичеги-карын, лимфа системасынын иши бузулат. 
 Симптомдор 
Оорулуу ар качан температуранын негизсиз көтөрүлүшүнө, алсыздыкка, баш оорусуна, булчуңдагы оорусуна, бат чарчоого заарданат. 
Кээ бир бейтаптардын системалык кызыл волчанка менен ооруганда перикардит, миокардит жана эндокардит оорулары байкалат. Эндокардит системалык кызыл бөрү жатыш менен ооруганда жугушсуз мүнөздө болот. Системалык кызыл бөрү жатыш менен ооругандардын атеросклероз оорусу, оорубаган кишиникине караганда күчөйт. 
 Дарылоо 
Кызыл бөрү жатыштын катуу кармаган, анча катуу эмес, өнөкөт түрү болот. Дарылоодо безгекке каршы дарылардын ичинен сезгенүүгө каршы таасир берүүчү синтез жолу менен алынган препараттар, гормондордон — кортикостероид препараттары, витаминдер, сыйпоого — май дарылары жана башка колдонулат. Алдын алууда оорулуу врач терапевт же ревматологдун диспансерлик кароосунан өтүп туруу керек. Ошондой эле ооруну күчөтпөс үчүн эмгек менен эс алуу режимин сактоо, туура тамактануу жана башка зарыл.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 Шилтемелер 
 

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Кызыл жалпак чакалай

250px|thumb|Кызыл жалпак чакалай
Кызыл жалпак чакалай — теринин өнөкөт оорусу. Ал негизинен билектин ички бетинде, кол-буттун муундарында пайда болуп, мында дүүлүгүп кычыштырган бүдүрлөр чыгат, кийин ал бүт денеге (беттен башка) тарайт, ооздун ичин да жабыркатат. Кызыл жалпак чакалайдын себептери аныктала элек. Клиникалык белгилери боюнча шакек, ыйлаакча, сөөл сымал, атрофиялык, склероздук жана учтуу кызыл жалпак чакалай болуп бөлүнөт. Оору узакка (бир нече айдан бир нече жыл) созулат, жукпайт, сейрек кайталанат. 

250px|left|thumb|Кызыл жалпак чакалайдын микросүрөтү
Дарылоону врач жүргүзөт, анда антибиотиктер, В тобундагы витаминдер, сеп алдыруучу дарылар, кычышууга, сезгенүүгө каршы дарылар колдонулат.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык дарылоо. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Демократтык кыймылдар

Демократтык кыймылдар азыркы мезгилдеги коомдук өнүгүүнүн эң башкы кыймылдаткыч күчү. Прогрессивдүү реформаны жүргүзүү, глобалдык, регионалдык жана улуттук көйгөйлөлдү чечүү демократтык кыйылдардын максаты болуп саналат. Коомдук өз алдынча ишмердикке ээ социалдык таптар, ассоциациялар, коалициялар, союздар, козголуштар демократтык кыйылдардын структурасын түзүшөт.

Демократтык кыйылдар өзүнүн өнүгүшүндө бир нече этаптарды басып өткөн акыркы жылдары пайда болгондору: «жаңы демократтык кыймыл», «жаңы социалдык кыймыл», «Кыргызтан демократтык кыймылы» ж. б. 

Демократтык кыйылдардын багыттары төмөнкүчө: максаты боюнча – тоталитардык саясий системага, авторитардык режимдерге каршы кыймыл, согушка каршы, экологиялык кыймылдар. 

Социалдык жана улуттук курамы боюнча – жумушчулардын, дыйкандардын, интеллигенциянын, улуттук топтордун, аялдардын, жаштардын жана студенттердин, диндик уюмдардын кыймылдары.

Радикализм деңгээли жана массалык акцияларды пайдалануу боюнча – демонстрациялар, митингдер, иш таштоолор, парламентаризмдин мүмкүнчүлүктөрүн пайдалануу. 

Аймактык-географиялык белгилери боюнча – глобалдык, өнүккөн жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө. Улуттук мамлекеттин рамкасында ж. б. демократтык кыйылдар өзүнүн өнүгүшүндө жаралуу, түзүлүү, жетик, максималдуу активдүүлүк этаптарын, ал эми өзүнүн жашоо булагы түгөнгөн кезде төмөндөө жана тарыхый аренадан жок болуу этаптарын башынан кечирет. Бүгүнкү күндө тоталитаризмге каршы, согушка каршы, улуттук-боштондук, экологиялык кыймылдар күчүп баратат. 

Демократтык кыйылдар Кыргызстандын өнүгүшүнө олуттуу таасир тийгизишти. «Ашардан» бөлүнүп чыккан Кыргызстан демократтык кыймылы тоталитаризмден демократияга өтүүдө негизги ролду ойноду.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8

Категория: Саясат
Категория: Саясат таану
Тарыхчы

thumb|Геродот.
Тарыхчы - тарых илимин изилдөө менен алектенген окумуштуу адис.

Байыркы гректер өз тарыхынын атасы катары Геродотту санашкан.

Байыркы кытайлыктардын тарыхынын атасы катары Сыма Цян эсептелет.

Кыргыздын 19-кылымдын акырынан тартып тарых изилдеген окумуштуулары - Зиябидин Магзуни, Осмонаалы Сыдык уулу, Белек Солтоноев болгон.

 Кесип түрлөрү 
Тарыхчы кесибин аркалагандар археолог, архив таануучу, булак таануучу, этнограф, этнолог жана башка тармактык кесип ээлери болуп бөлүнүшөт. 

 Кыскача адабият 
 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История кыргызов: Краткий энциклопедический словарь). – (ISBN 5-89750-028-2)

 Интернеттеги шилтемелер 

 
Категория:Кесиптер
Кызыл өңгөч

thumb|upright|Кызыл өңгөч.

Кызыл өңгөч — тамак сиңирүү системасынын бир бөлүгү. Ал кулкун менен карындын ортосунан орун алган; узундугу орто эсеп менен 23—25 см.
 
Ал VI моюн омуртканын тушунан башталып, XI көкүрөк омурткасы I тушта карынга өтөт. Кызыл өңгөч Моюндан башталып, көкүрөк көңдөйүнөн боор этти тешип өтүп, карынга барып куят. Ал үч бөлүккө (моюн, көкүрөк жана ич бөлүгү) бөлүнөт. Капталы 3 катмардан турат. Кызыл өңгөчтүн ички былжырлуу катмарында көп майда бездер болуп, алар былжыр суюктукту бөлүп чыгарат. Бул суюктуктардын жардамы менен жутулган тамак жылмышып кызыл өңгөчтөн карынга түшөт. Ортоңку катмары анын ичин кеңейтүүчү сырткы узун булчуң талчаларынан жана кызыл өңгөчтүн ичин тарытып кысуучу тегерек шакек сымал булчуңдардан турат. Бул булчуң талчалары алмак-салмак жыйрылып жана бошоңдоп кызыл өңгөчтүн ичиндеги тамакты карынды карай жылдырат. Сырткы катмары (адвентация) туташтырма ткандан турат. Бул ткандар кызыл өңгөчтү курчап турган органдар менен байланыштырып, кеңейип жана тарып турууга жардамдашат.

 Кызыл өңгөчтүн мотордук функциясы 
Кызыл өңгөчтүн мотордук функциясы жутулган тамактын бат ашказанга, аралашпай, түртүлбөй бат киришин камсыз кылат. Суюктукту ичкенде ашказанга 1-2 секундада барат, кургак тамак 8-9 секундада. Бул процесс кызыл өңгөчтүн булчуңдардынын жыйрылышынын жардамы менен болот. Кызыл өңгөчтүн функциясы негиздүү жана негизсиз механизмдер менен координацияланат.

Тамак жутканда ичегарын мезгил-мезгил менен жыйырылат (перистальтика). Анын жардамы менен тамак үстүнкү аш өткөрүүчү сфинктер аркылуу кызыл өңгөч телосунан өтүп, төмөнкү аш өткөрүүчү сфинктер менен ашказанга түшөт.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

 Шилтемелер 

Категория:Анатомия‎
Кычкылтек менен дарылоо (оксигенотерапия)

250px|thumb|Кычкылтек менен дарылоо
Кычкылтек менен дарылоо (оксигенотерапия- латын тилинен Oxygenium-"кычкылтек", θεραπεία-"терапия") — дарылоо максатында кычкылтекти жасалма жол менен организмге жиберүү. Кычкылтек менен дарылоо тканда же канда кычкылтек жетишсиз болгондо (катуу кармаган бронхит, өпкөнүн сезгениши, бронх астмасынын пристубу, жүрөк кемтиги, ис уруу. шок, түтөк, гангрена жана башка) колдонулат. Кычкылтек организмге ингаляция жолу менен тери астына, ич көңдөйүнө, ичегиге (мите курттарды чыгарууда) киргизилет. Ооруканаларда кычкылтек менен дарылоо үчүн атайын дем алдыргыч аппараттар (кычкылтек ингалятору, палаткалар), ошондой эле жогорку басымдагы кычкылтек менен дарылоо (Баротерапия) жүргүзүлөт. Ал үчүн медициналык таза кычкылтек колдонулат.
Үй шартында кран менен бекитилүүчү резина түтүгү бар кычкылтек баштыгы колдонулат. Ага 10 лге чейин кычкылтек батат. Кычкылтек баштыгы аптекадан толтурулат. Оорулууга кычкылтекти берүүнүн алдында 3—4 кабат дакини суулап түтүктүн учун ороп, аны оорулуунун оозуна жакындатып, кранды ачып, аны менен кычкылтектин агымы жөнгө салынат. Баштыкта кычкылтек азайса, бош кол менен аны басып чыгаруу керек. Түтүктүн учун колдонуудан мурда дезинфекциялоочу каражат менен аарчуу же кайнатуу зарыл. Балдарды кычкылтек менен дарылоо негизинен кычкылтек палаткасына 2—3 сутка жаткырып же мурдуна катетр киргизип, ингаляция жолу менен жүргүзүлөт. Кычкылтек менен дарылоо врачтын сунушу менен гана жүргүзүлөт. Кычкылтекти ашык берүү коркунуч туудурушу мүмкүн.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик

de:Sauerstofftherapie
Лабиринтит

250px|thumb|Кулактын түзүлүшү
Лабиринтит — ички кулактын сезгенүүсү. 
 Оорунун пайда болгон себептери 
Ички кулакка микробдор жана алардын уу заттары таасир эткенде болот. Лабиринтитке ортоңку кулактын же баш сөөгүнүн инфекциялары, ошондой эле механикалык, химиялык, термиялык травмалар себеп болушу мүмкүн. 
 Симптомдору 
Лабиринтит катуу кармаган жана өнөкөт, чектелген жана жайылган, ириңсиз жана ириңдүү болуп бөлүнөт. Анда баш айланат, жүрөгү айланып, кусат, дененин тең салмактуулугу өзгөрөт, кулак чуулдап, начар угат, кээде дүлөй болуп калышы мүмкүн. 
 Дарылоо 
Дарылоодо антибиотик берилет, ортоңку кулактагы ириңди хирургиялык жол менен тазалайт. Алдын алуу үчүн өнөкөт жана катуу кармаган отитти кабылдатпай, өз убагында врачка кайрылып дарылоо зарыл.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Эмизүү (лактация)

250px|right|thumb|Лактация
Лактация— аялдардын жана сүт эмүүчү айбандардын ургаачысынын бездериндеги сүттү пайда кылуу, топтоо жана бөлүп чыгаруу процесси. Лактация татаал нейрогумордук процесс болуп эсептелет. Аны жөнгө салууда негизги роль гипоталамус жана гипофизге тиешелүү. Лактация төрөттөн кийин башталат. Ал маммогенез (эмчек безинин жетилүүсү), лактогенез (сүттүн пайда болушу жана бөлүнүп чыгуусу) стадиясынан турат. Маммогенез бойго бүткөндөн 2—3 айдан кийин башталып, бездин сүт жаратуучу клеткалары көбөйөт, эмчектин үрпү чоңоёт. Лактогенез учурунда эмчек альвеолаларынын (сүт жыйыла турган баштыкча) эпителий клеткаларында сүттүн составында глюкоза, нейтралдуу май жана май кислоталары, витаминдер жана башка органикалык заттар синтезделип акырындык менен топтоло баштайт. Аялдар төрөгөн күнү эмчектен бир нече тамчы ууз чыгат. 4—5 күндө эмчек сүтү акырындык менен көбөйөт да, 8—9 жумадан кийин өзүнүн эң жогорку деңгээлине (суткасына 1 —1,5 л) жетет. Эмчек сүтү-баланын негизги тамагы; сүт канчалык коюу болсо, ал ошончолук жагымдуу.
Бала эмизген энелер аш болумдуу тамак ичүүгө (орто эсеп менен суткасына 110—130 г белок, 100—130 г май, 450—500 г углевод, 3,5 мг Вг, 25 мг Р, 4 мг Вб, 100 —120 мг С витаминдерин кабыл алууга) тийиш. Ошондой эле суюктукту, сүттү, сүт азыктарын (быштак жана башкалар) көбүрөөк колдонуу пайдалуу. Лактация аялдын дене түзүлүшүнүн өзгөчөлүтүнө, нерв системасынын туруктуулугуна, мүнөзүнө, төрөттөн кийинки ден соолугуна, анын туура режимде тамактануусуна, баланы режим менен эмизүүсүнө байланыштуу болот. Кээ бир энелердин эмчегинен төрөттөн кийин сүт такыр чыкпайт (агалактия), айрымдарыныкынан сүт аз чыгат (гипогалактия), кээ бир аялдарда сүттүү болот (гиперлактия). Агалактия абдан сейрек учурайт, ал негизинен эмчек безинин жетилбей калышынан, эндокриндик, кээде психикалык бузулуулардан болот. Гипогалактия эмчек безинин начарлыгына же эмчектин үрпүнүн жакшы өспөгөнүнө, баланын эмчек сорбогондугуна, сүттүн пайда болушуна катышкан гормондордун жетишсиздигине, ооруга (кант диабети, мастит, рак, нефрит жана башкалар) байланыштуу болот.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик