Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Баястан-Султан

Баястан-Султан - Кыргызстандын түштүгүндө кеңири тараган элдик поэма.
 
Бул лироэпикалык поэманын сюжети жөө жомок жана легенда түрүндө да айтылат. Өзүнчө обону, күүсү бар. Бул жагынан белгилүү "Мактым сулуу", "Мырза уул менен Ак Саткын" поэмаларына окшош. Сюжет-тик мотивдери "Жаныш-Байыш" жана "Жалайыр жалгыз" поэмаларына Жакын. Поэмада агалы-ини Баястан менен Султандын сырткы баскынчыларга каршы күрөшү, трагедиялуу турмушу баяндалат. Сюжеттик коллизиялардын курчтугуна караганда, чыгарма кыргыз элинин чет элдик басып алуучуларга каршы күрөшүнөн кийин пайда болгон сыяктанат. К. Мифтаков 1947-ж. Ноокат районунда жашоочу Курбанов Султандан бул поэманын жомок түрүндөгү вариантын жазып алган. Түшүндүрмөсүндө К. Мифтаков поэманы кыскартып жазганын, анын кызыктуу, көлөмдүү экенин эскертет. Поэма жарыялана элек.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Поэма
Беда Леонид Игнатьевич

Беда Леонид Игнатьевич (16. 8. 1920-ж. т., Кустанай обл., Н. Покровка с. ) - эки жолу Советтик Союздун Баатыры (26. 10. 1944 жана 29. 6. 1945), авиациянын ген. -майору (1960).
 
1942-жыл-дан КПССтин мүчөсү. 1940-жылдан Советтик Армияда. Чкаловдогу аскердик авиац. мектепти (1942) бүтүргөн. Улуу Ата Мекендик согушта учкуч, согуштун акырында 75-гвард. штурмалоочу авиаполктун командиринин жардамчысы. Беда 200 жолу учуп, душман менен салгылашкан. 

Согуштан кийин Жогорку офицердик учуу-тактикалык мектепти (1945), Аскердик-аба академиясын (1950) жана Ген штабдын Аскердик академиясын (1957) бүтүргөн. 4 Ленин ордени, 4 Кызыл Туу, 1-дараж. Ата Мекендик. Согуш, Александр Невский жана Кызыл Жылдыз ордендери менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бекке мыйзамы

Бекке мыйзамы - кристаллдардын сектордун түзүлүш мыйзамы.
 
Кристаллдай өсүү процессинде анын кандайдыр бир гранында заттын топтолгон бөлүгү өсүүнүн пирамидасы деп аталат. Түрдүү жөнөкөй формаларга туура келүүчү грандардын өсүү пирамидалары бир биринен фяз. касиеттери (катуулугу, сынуу көрсөткүчү, жутуу коэфф. ) боюнча айырмаланышат. Өсүп жаткан кристаллдын түрдүү грандарына чөйрөдөн ар кандай кошундулар аралашат. Кристаллда кошундулардын түрдүүчө саны жана ар кандай дефектилердин болушу анын физикалык касиеттерине таасир этет. Бул мыйзам Ф. Беккенин ысмы менен аталган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Физика
Бектуров Абикен Бектурович

Бектуров Абикен Бектурович (2. 12. 1901-ж. т. ) -советтик химик, Казак ССР ИАнын акад. (1946), тех. илимдин доктору (1945), профессор (1946), 1944-жылдан КПССтин мүчөсү.
 
 Казак ССРинин илимге эмгеги сиңирген ишмери (1945). 1931-ж. Омск айыл чарба институтун бүтүргөн. Казак мамлекеттик университетинин жалпы химия кафедрасыныи башчысы (1937-50), Казак ССР ИАнын Химия институтунун директору (1946-68). Б-дун жетекчилиги алдында Кара-Тоо фосфоритинен минералдык жер семирткичтер алынып, өндүрүшкө киргизилген. Анын 200дөй илимий эмгеги, 2 монографиясы бар. Ленин ордени, "Ардак Белгиси" ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бели-сынык

Бели-сынык - Алай - Түркстан тоо системасындагы кырка тоо.
 
Чыгышынан Жамангул тоосу, батышынан Кожо-Бакырган өрөөнү, түндүгүнөн Фергана өрөөнүнүн адырлары, түштүгүнөн Маргун, Даргун жана Мадыген өрөөндөрү менен чектешет. Уз. 60 км, туурасы 10-15 км. Орт. бийиктиги 1800-2000 м, эң бийик жери 2330 м (Даргун тоосу). Тоонун кап-талдары неоген-антропоген мезгилде-ришга конгломерат жана кум-чополуу чөкмөлөрүнөн, кыры палеозойдун аки таш жана сланец тоо тектеринен турат. Эрозиялык жана тектоникалык процесстердин натыйжасында өтө тилмеленген горст-антиклиналь. Тоонун капталдары адырлуу. Жарым чөл (700- 900 м) жана талаа (900 м ден жогору) ландшафттары басымдуулук кылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тоолор
Беллинсгаузен Фаддей Фаддеевич

Беллинсгаузен Фаддей Фаддеевич (9(20). 9. 1778-13(25). 1. 1852) - орус саякатчысы, адмирал.
 
1803- 06-ж. Жер шарын айланган 1-орус саякатына катышкан. 1819-21-ж. Б. Жер шарын айланууга уюшулган экспедицияны башкарган. Экспедиция 1819-ж. Антарктикада бир нече аралды, 1820-ж. 16 (28) - январда Антарктиданы ачкан. 

Тынч океандын тропиктик бөлүгүндө бир нече аралдарды табышкан. 1839-жылдан Кронштадттын согуш губернатору. Беллинсгаузен ысымы менен Тынч океандагы деңиз, Түштүк Сахалиндеги тумшук, Туамоту архипелагындагы арал ж. б. аталган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Белобородов Афанасий Павлантьевич

Белобородов Афанасий Павлантьевич (18(31). 1. 1903-ж. т., азыркы Иркутск обл., Акинино кыштагы) - армиянын генералы (1963), 2 жолу Советтик Союздун Баатыры (1944; 1945).
 
1926-жылдан КПССтин мүчөсү. 1923-жылдан Советтик Армияда. Жөө аскерлер мектебин (1926), Аскердик саясий курсту (1929), Фрунзе атындагы Аскер академиясын (1936) бүтүргөн. Улуу Ата Мекендик согушта 1941-жылдын ок-тябрынан 78-аткычтар дивизиясына командачы, 1942-жылдын октябрынан аткычтар корпусуна командир. 

1944-жылдын майынан 43-армияга командачы. 1945-ж. августта Японияга каршы согушта 1-Кызыл Туулуу армияны башкарган. Согуштан кийин аскердик жетекчи кызматтарда, 1968-жылдан СССР Коргоо мин-восунда жооптуу иште. 1966-жылдан КПСС БКнын мүчөсү. СССР Жогорку Советтик З- жана 7-шайл. депутаты. 

Белобородов 2 Ленин ордени, 5 Кызыл Туу, 1-2-дараж. Суворов, 2-дараж. Кутузов ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Белок алмашуу

Белок алмашуу - организмдеги белоктордун жана алардын ажыроо продуктуларынын (аминокислоталар) айлануусу.
 
Белок алмашуу - заттардын алмашуусунун олуттуу бөлүгү. Ами-нокисжоталарынын алмашуусу башка азот бирикмелери бар алмашуу менен тыгыз байланышкандыктан, Белок алмашуу көбүнчө азот алмашуунун жалпы түшүнүгүнө кошулат. Автотрофтук организмдерде - өсүмдүктөрдө (козу карындардан башка) жана хемосинтездөөчү бактерияларда Белок алмашуу органикалык эмес азотту сиңирип, аминокислоталарын жана амиддерди институт издөөдөн башталат. Адам менен жаныбарлардын организминде аминокислоталардын айрым бөлүгү гана жөнөкөй органикалык бирикмелердөн синтезделип, башка бөлүгү тамактан алынат. Тамак-аш продуктуларындагы белоктор ичеги-карындагы ферменттердин" таасири менен аминокислоталарга ажырап, канга сиңип, орган жана ткандарга жеткирилет да, организмде белок түзүүчү эркин аминокислоталар фондусун түзөт. Эркин аминокислоталардын ар түрдүү ички процесстерге, негизинен биологиялык жол менен органга ылайыктуу белокторду, ферменттерди синтездөөгө ж. б. катышат. Ашык аминокислоталар ферменттердин таасири менен ажырайт. Аминокислоталар-дын реакциясы кычкылданып деза-минденүү менен башталып, андан ары аминокислоталардын молекулалары-нын азотсуз калдыктары СОг, НгО жана NH3 түрүндөгү азотко чейин бөлүнөт. Жаныбарларда аммиактан мочевина синтезделип жана аммоний туздары түрүндө бөлүнүп чыгуу жолу менен зыянсыздалат. Өсүмдүктөрдөгү органикалык эмес аммоний азоту, аминокислоталардын, амиддердин жана белоктордун кайрадан синтезделипшне катышат. 

Белок алмашуу жаныбарлардын жана адамдын организминде нерв системасы жана гормондордун катышуусу менен жөнгө салынып турат. Белок алмашуунун медицина жана айыл чарбасы үчүн практикалык мааниси чоң.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Ден соолук
Белопольский Аристарх Аполлонович

Белопольский Аристарх Аполлонович (1854-1934) - советтик астроном, Петербург ИАнын акад. (1903). 1877-ж. Москва университетин бүткөн.
 
Белопольский кометанын (1884), Айдын тутулган учурунун жана Күндүн тутулган кездеги таажы-сынын (1887) сүрөтүн алган. 1888-жылдан Пулков обсерваториясында иштеп, 1917-19-ж. анын директору болуп шайланган. 

1895-ж. Сатурндун шакегинин түзүлүшүн изилдөөдө жарык ылдамдыгын өлчөө ыкмасын колдонуп, ал шакек планетаны айланган көп сандаган майда телолордон турганын аныктаган. Белопольский жылдыз спектрографынын жардамы менен Күндүн айлануу ылдамдыгынын бир аз азайганын байкаган (1925-33), аны башка астрономдор да ырастады.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Белоусов Владимир Владимирович

Белоусов Владимир Владимирович (1907-ж. т. ) - советтик геолог, СССР ИАнын мучө-корр. (1953). СССР ИАнын Жердин физикасы институтунун геодинамика бөлүмүнө башчы (1944).
 
Москвадагы геологиялык чалгындоо институтунун (1943) жана МГУнун (1953) профессор Негизги эмгектери тектоника, тектоно-физика жана геофизиканын жалпы маселелерине арналган. Жер кыртышынын термелүү кыймылынын тарыхын изилдөөчү жаңы ыкма таап, аны Кавказ менен Орус платформасынын геологиялык тарыхын үйрөнүүдө колдонгон. Бул аймактардын өсүп-өнүгүү өзгөчөлүктөрүн, шартын аныктап, аны бүт Жер жүзүнүн өнүгүшүн изилдөөгө пайдаланган. 

Бүктөлүүлөрдү бир нече типке бөлгөн. Жер катмарынын тик багыт боюнча кыймылын Жердин өсүп-өнүгүшүндө биринчи орунга койгон. "Үстүңкү мантиянын проектиси" деген эл аралык уюмду түзүүгө демилгечи жана анын комитетинин председатели (1960). З орден жана бир нече медаль менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бельканто

Бельканто (итал. bel -сонун, canto - ырдоо) - ырчылардагы аткаруу-чулук чеберчиликтин ашкан бийик стили.
 
Бельканто кубултуп аткаруусу, көркөмдүүлүгү, ашкере уккулуктуулугу, обондун апамдын кооздугу менен айырмаланат. Ал 17-кылымдын ортосунда Италияда улуттук опера өнөрүнүн жана ырчылар мектебинин өнүгүшүнөн келип чыккан. Бельканто улам жаңы эмоциялык белгилер, вокалдык кооз бойоктор менен байып, башка улуттардын ырчылык өнөрүнө таасир тийгизген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Терминдер
Категория:Музыка
Павел Беляев

Беляев Павел Иванович (26. 6. 1925 -10. 1. 1970) - СССРдин учкуч-космонавты, полковник, Советтик Союздун Баатыры (1965).
 
1949-жылдан КПССтин мүчөсү. 1942-ж. орто мектепти бүтүрүп, заводдо иштеген. 1943-ж. өзү каалап аскер катарына кирген. 1945-ж. Ейск авиац. деңиз учкуч-истребителдер окуу жанын, 1959-ж. Аскер-аба академиясын (азыр Гагарин атындагы ) бүтүргөн. "Восход-2" космос кемесинин командири катары А. А. Леонов менен бирге космоско учкан. Ал башкарг ган кеме 1965-ж. 18-мартта орбитага чыгарылып 26 саатта Жерди 17 жолу айланып, 720 миң км аралыкты өткөн. 

Ленин ордени, Кызыл Жылдыз ордени, медалдар менен сыйланган. Болгария Эл Республикасынын Социалисттик Эмгектин Баатыры, ВДР менен МЭРдин Баатыры деген наам алып, чет мамлекеттик көп орден жана медаль менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Александр Васильевич Беляков

Беляков Александр Васильевич (9(21). 12. 1897-ж. т. ) - авиациянын генерал-лейтенанты (1943), Советтик Союздун Баатыры (1936), аэронавигация боюнча адис, географиялык илимдин доктору, профессор 1936-жылдан КПССтин мүчөсү. Мугалимдин үй-бүлөсүнөн.
 
1919-ж. феврал-дан Кызыл Армияга кирген. Авиац. мектепти бүтүргөн (1921). 1939-ж. В. П. Чкалов менен Москвадан Удд а-на, 1937-ж. Түндүк уюл аркылуу АКШга учкан. 1940-45-ж. Рязань жогорку авиац. мектебинин начальниги. 1945-ж. Берлин операциясына катышкан. 1945 -60-ж. Аскер-аба академиясында факультеттин начальниги. 1960-жылдан отставкада. Аэронавигация боюнча көп илимий эмгектин автору жана редактору. СССР Жогорку Советинин 1-шайл. депутаты. 

2 Ленин ордени, 3 Кызыл Туу, 1-дараж. Ата Мекендик Согуш, 2 Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Беляндра Василий Яковлевич

Беляндра Василий Яковлевич (1914-ж. т. ) - Советтик Союздун Баатыры (30. 9. 1943). 1944-жылдан КПССтин мүчөсү. Советтик Армияга чакырылганча (1941) Кыргызстандын Кемин районундагы Ильич атындагы совхоздо комбайнер болуп иштеген.
 
1943-ж. 23-гвард. моторлошкон аткычтар бригадасындагы ав-томатчиктер взводунун командирлигине дайындалган. Киевди бошотуу үчүн 1-Украина фронтунун аскерлеринин салгылашында Б. өзүнүн взводу менен Днепрден биринчилерден болуп өтүп (1943-ж. 23-сент. ), Трактомировка кыштагын ээлейт. Эки сутканын ичинде Беляндранын взводу душмандын 7 контр чабуулунун мизин кайтарган. Беляндра өз каармандыгы менен жоокерлерди шыктандырыл турган. Бул салгылашуудагы эрдиги үчүн Беляндра Советтик Союздун Баатыры наамына арзыган. 1945-ж. Берлинди алууга жана Праганы бошотууга катышкан. 1945-ж. 24-июнда Москвада өткөн Жеңиш парадына катышат. Азыр Кыргызстандын Кемин районундагы Бурулдай кыштагында турат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Белянкин Дмитрий Степанович

Белянкин Дмитрий Степанович (11 (23). 8. 1876, Вологда губ., Ламаниха с, -20. 6. 1953, Москва) - советтик геолог. СССР ИАнын акад. (1943; мүчө-корр. 1933). Юрьев (Тарту) университетин бүтүргөн (1901).
 
Петроград (Ленинград) политех, институтунун профессор (1920). 1930-жылдан борбордук илимий изилдөө институттарын-да иштеген. 1949-жылдан СССР ИАнын геологиялык -географиялык бөлүмүнө акад. -секретарь жана Советтик Чоң Энциклопедиянын (2-бас. ) Баш редакциясына мүчө. Негизги эмгектери петрография жана минералогияга арналган. Изилдөөлөрүн Урал, Кавказ, Ильмень ж. б. жерлерде жүргүзүп, тоо тектердин ар кандай типтерде болушу магма менен ага жанаша жаткан тектердин өз ара аракетине байланыштуу деген жыйынтыкка келген. Тоо тектерди түзүүчү жана сейрек минералдарды изилдеген. Белянкин техникалык нетрографияга негиз салган. 

Анын ысымы менен минералдын (белянкинит) аты аталган. А. П. Карпинский атындагы сыйлык ыйгарылган (1949). Белянкин 2 Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жана, медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бенардос Николай Николаевич

Бенардос Николай Николаевич (26 (6. 7). 1842-8(21). 9. 1905) - орус ойлоп чыгаруучусу, электр жаа ширетүүсүн түзүүчү.
 
Киев университетинде, Москвадагы Петровск жер иштетүү жана токой чарба академиясында окуган. 1865-ж. чарбанын ар түрдүү тармактары (айыл чарба, трансп. ж. б. ) боюнча жүздөн ашуун эмгеги Россияда жана чет өлкөлөрдө патенттелген. 1882-ж. "Тикеден тике электр тогунун аракети менен металлдарды бириктирүү жана ажыратуу ыкмасы" деп аталган ойлоп табуусу 1885-ж. Германия, Франция, Россия, Италия, Англия, АКШ, Бельгия ж. б. өлкөлөрдө кабыл алынган. Ал Нева дарыядагы ГЭСтин 1-долбоорун түзгөн. Электр жаа ширетүү эмгеги үчүн Бенардос орус тех. коомунун жогорку сыйлыгы - Алтын медаль менен сыйланган (1892). Петөрбургда-гы электр тех. институту ага (1899) инженер-электрик деген ардактуу наам берген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бенгалдар

Бенгалдар - Бангладеш менен Индиядагы улут.
 
Жалпы саны 275 миллиондон ашык (2023), анын 160 миллионго жакыны Бангладеш Эл Республикасынын негизги калкы, 110 миллионго жакыны Индияда жашайт. Калгандары араб жана башка өлкөлөрдө жашайт. 

Бенгал тилинде сүйлөйт. Индиядагы бенгалдардын көбү -индуист, анча-мынчасы гана мусулман, христиан, джайнизм дининде. Бангладештегилер дээрлик мусулман.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Улуттар

Категория:Индоарий элдери
Бенефиции

Бенефиции (лат. benef icium - жакшылык) - 
 
1) Байыркы Римде императорлор тарабынан элге берилген ар түрдүү жеңилдиктер (карыздан куткаруу, алык-салыктан бошотуу, наам берүү ж. б. ).
 
2) Батыш Европада алгачкы о. кылымда админ. же аскердик кызматтагыларга король же ири жер ээси тарабынан белгилүү мөөнөткө берилүүчү сыйлык (көбүнчө жер түрүндө).
 
3) Католиктер чиркөөсүндө дин кызматкерин кирешелүү кызмат берип сыйлоо.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Терминдер
Бензантрон боёктору

Бензантрон боёктору — бензантрондон же анын бирикмелеринен синтез жолу менен алынуучу татаал түзүлүштөгү боёктор.
 
Бензантрондун молекуласы конденсацияланган бензолдук 4 шакекчеден турат. Ал бойогуч касиетке ээ эмес; анын 2 молекуласынын конденсацияланышынан Бензантрон боектору пайда болот. 

Конденсациянын шартына жараша виолантрон (көк) же изовиолантрон (кызгылт көк) бойоктору алынат. Булар ар түрдүү түстө болуп, оңбойт. Бензантрон боектору сууда эрибегендиктен, аларды белгилүү өлчөмдөгү жегичтин эритмесинде эритип туруп, көбүнчө кебез кездемелерди бойойт. Айрымдары сыр пигменти катарында колдонулат.

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Химия
Бензин

thumb|300px|Япониянын Хиросима шаарындагы май куюучу жай
Бензин — түрдүү түзүлүштөгү углеводороддордун аралашмасы; кескин жыттуу, түссүз, 30-205°Сде кайнай турган, суудан жеңил, күйүүчү суюктук.
 
Ал 60°Сден төмөнкү температурада тоңот, от алуу температурасы 0°С ден төмөн, абада тез бууланат. Бензин буусунун концентрациясы абада 74-123 г/м3 болсо, жарылгыч аралашманы пайда кылат. Ал көбүнчө ичинен күймө кыймылдаткычтарда отун катары жана эриткич ж. б. максаттар үчүн колдонулат. Отун катарында пайдалануучу Бензин автомобилдик жана авиац. болуп бөлүнөт. Бензиндин негизги касиеттеринин бири -анын детонациялык туруктуулугу. Антидетонациялык касиети октандык сан менен туюнтулат. Октандык саны жогорулаган сайын антидетонациялык касиети өсөт. Детонациялык туруктуулугун жогорулатыш үчүн белгилүү өлчөмдө тетраэтил коргошун Рв(С2Н5)4 кошулат. 

Бензин нефтини, аз санда таш көмүрдү, күйүүчү сланецти кайра иштетүүдөн, жаратылыш газынан алынат. Бензинбуусунун абадагы конңентрациясы 100-300 мг/м3 дан ашпоого тийиш.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Химия
Бенкендорф Александр Христофорович

Бенкендорф Александр Христофорович (1781 же 1783-1844) - орус мамлекеттик ишмери, граф (1832).
 
Николай 1нин реакц. саясатын колдогон кадышанын ишеничтүү кишилеринин бири. Гвардия корпусунун штаб начальниги (1819-21). Декабристтердин көтөрүлүшү" (1825-ж. 14-дек. ) басууда атчан аскерлердин командири. 

1826-ж. саясий тыңчылык иштин борбордук органын ("Үчүнчү бөлүм") уюштуруу боюнча долбоору Николай I тарабынан кабыл алынган. Бенкендорф падышанын көрсөтмөсү боюнча, А. С. Пушкиндин артынан тыңчылык кылган, акынды кодулап, чүнчүтүүлөрдүн демилгечиси болгон. 1826-жылдан тартып өмүрүнүн акырына чейин "Үчүнчү бөлүмдүн" башкы начальниги.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бентонит

Бентонит (АКШдагы Бентон деген жердин атынан) - o монтмориллонит тобундагы минералдардан турган чополуу тоо тек.
 
Бентонит деңиз же көл түбүндө жанар тоо тектеринин химиялык өзгөрүүлөрүнөн пайда болот. Бентониттин ири кендери Түндүк Кавказда (Нальчик), Закавказьеде, Крымда, Волга боюнда, Өзбекстанда, Түркменистанда бар. Бентонит чополору Түштүк Кыргызстанда (Бешкен кени) бар. 

Бентонит эң жакшы адсорбент катарында өсүмдүк менен малдын майын, винолорду тазалоодо, бургулоо иштеринде ж. б. колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Минералдар
Бентос

thumb
Бентос (гр. benthos - тереңдик) - деңиз сууларынын түбүндө жашаган "организмдердин жыйындысы.
 
Бентостук организмдер суунун түбүндөгү субст-oратка жабышып тиричилик өткөзөт - жана 300бентос (жаныбарлардыкы), фитобентос (өсүмдүктөрдүн) болуп -бөлүнөт. Деңиздердө жашаган 300бентоско фораминиферлер, губкалар, ичеги кӨцдөйлүүлөр, асцидиялар жана балыктар; фитобентоско деңиздин түбүндөгү бактериялар, балырлар кирет. Ысык-Көлдүн, 300бентосторуна журттар- (нематоддор, олигохеттер, сүлүктөр), жумшак денелүүлөр же үлүлдөр, муунак буттуулар, курт-кумурскалар, алардын личинкалары кирет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Биология
Берберлер

thumb | 220x124px | right
Берберлер - Түндүк Африка өлкөлөрүндө (Мавритания, Марокко, Алжир, Тунис, Ливия, Мисир), ошондой эле Борбордук жана Батыш Суданда жашаган элдердин тобу.

 Жайгашуусу 
 thumb | 220x124px | right | Берберлердин тилинин картасы.
Жалпы саны 6 млн-дон ашык (1967). Берберлер деген ат Түндүк Африканы арабдар караткандан (7-к.) бери белгилүү. Антроп. жагынан жер ортолук деңиз расасына кирет. Байыркы ливиялыктардын укум-тукумдары деп саналат. Арабдар караткан соң бербер урууларынын көбү араб маданиятын, каада-салтын, тилин, динин кабыл алышкан. Арабдашпаган, б. а. бербер тилдеринде сүйлөгөндөрү гана Берберлер деп аталат. Берберлер негизинен жер иштетип, мал багышат. Марокко менен Алжирдеги Берберлердин айрымдары өнөр жайда иштейт.

 Бербер этностору 

Кабилдер
Рифтиктер
Шауйя
Шенуа
Инфусен
Сива
Туарегтер
Шильх

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

[[Категория:Африка этностору]]
Категория:Улуттар

Категория:Бербер элдери