Үкүбаева Лайли

Үкүбаева Лайли - адабиятчы, окумуштуу, педагог. Кочкор районунун Ак-Жар айылында 1948-жылы 23-сентябрда туулган. Ак-Жар сегиз жылдык мектебин, В.И.Ленин атындагы орто мектебин бүтүргөн. 1970-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин артыкчылык диплому менен аяктаган. 

1970–1972-жж. Кыргыз телерадио комитетинде балдар редакциясында редактор болуп иштеген. 1972–1975-жж. Москвадагы М.Горький атындагы адабият институту-нун аспирантурасында окуп, 1975–1992-жж. Кыргыз мамлекеттик университетинин кыргыз адабияты кафедрасында окутуучу, улук окутуучу, доцент, 1992–1994-жж. Бишкек гуманитардык университетинде кафедра башчысы, 1994–2001-жж. Түркология факультетинин деканы, 2001–2006-жж. кыргыз адабияты кафедрасынын профессору болуп эмгектенген. 2006-жылдын сентябрь айынан Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин Түркология бөлүмүнүн профессору, 2008-жылдын сентябрь айынан «Манас» университетинин Түркология бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп келет. 

1980-жылы Уфа университетинде «Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларында мүнөз түзүү өзгөчөлүгү» деген темада кандидаттык, 2001-жылы «Чыңгыз Айтматов жана кыргыз элдик фольклору» деген темада докторлук диссертацияларын жактаган. 2001-жылы профессор наамы берилген.

1990–1992-жж. Кыргыз мамлекеттик университетинин алдындагы кыргыз тили жана адабияты адистиктери боюнча кандидаттык, докторлук диссертацияларды коргоо боюнча Адистештирилген советтин окумуштуу катчысы, 2002–2004-жж. Адистештирилген советтин мүчөсү болгон. 2005-жылдан бери Кыргыз Республикасынын Улуттук аттестациялоо комиссиясында филологиялык адистиктер боюнча эксперттик комиссиянын мүчөсү. 

Кыргыз Республикасынын бир катар окуу жайларын лицензиялоо боюнча ар кайсы жылдары Кыргыз Республикасынын Билим берүү министрлигинин атайын комиссиясынын курамында эксперт катары Талас, Кыргыз-Түрк «Манас», «Ататүрк – Ала-Тоо», Кыргыз-Кувейт, И.Арабаев, Чүй, Кыргыз мамлекеттик улуттук университет-терин лицензиялоого катышкан. 2003-жылы Кыргыз тили жана адабияты, кыргыз филологиясы адистиктери боюнча Билим берүүнүн мамлекеттик стандарттарын түзүшкөн авторлордун бири болгон.

Кыргыз Республикасынын «Асылзат» аялдар гезитинин жана Кыргызстан Жазуучулар союзунун «Кыргыз адабияты» гезитинин редколлегия мүчөсү. 

Басма сөз беттерине 300дөн ашык илимий, публицистикалык макалалары жарык көргөн, он үч илимий, окуу-методикалык, публицистикалык китептердин автору. Кыргыз улуттук илимдер академиясы тарабынан басылган «Кыргыз совет адабиятынын тарыхы» (1999), «Кыргыз адабиятынын тарыхы» (2004), «Азыркы кыргыз адабияты» (2005) илимий басылмаларынын авторлорунун бири жана Түркиядан чыккан «Түрк дүйнөсүнүн адабиятчыларынын энциклопедиясын» түзүүгө катышкан (1997–1998).

1991-жылы «Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги», 2006-жылы «Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер» наамдарын алган. 2005-жылы Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамле-кеттик тил боюнча улуттук комиссиянын Ардак грамотасы менен сыйланган.

1994-жылы Эл аралык Айтматов академиясынын академиги, 2003-жылы Эл аралык Айтматов сыйлыгынын лауреаты болгон. 

1990-жылдан Эл аралык Айтматов клубунун, 1993-жылдан Кыргыз Республика-сынын Журналисттер союзунун, 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзунун мүчөсү.

 Жарык көргөн китептери 
 Кыргыз тилинде 
Чыңгыз Айтматовдун көркөм дүйнөсү. – Ф.: Кыргызстан, 1984. – 156 б.

Адам дүйнөсү көркөм образда. – Б.: Илим, 1994. – 60 б.

Жазгыч акындардын чыгармачылыгы. – Б.: БГУ, 1994. – 98 б.

Азыркы кыргыз адабиятынын арымы. – Б.: Илим, 1995. – 95 б.

Кыргыз тили жана адабиятынан тест. – Б.: БГУ, 1998. – 67 б. (С. Өмүралиева менен авторлош).

Кыргыз адабияты боюнча окуу куралы: 8-класстар үчүн тексттер жыйнагы. – Биш-кек, БГУ, 1998. – 198 б. (С.Өмүралиева менен авторлош).

Чыңгыз Айтматовдун адабий-эстетикалык көз карашы. – Б.: БГУ, 2000. – 108 б.

Чыңгыз Айтматов жана фольклор. – Б.: БГУ, 2000. – 142 б.

Чыңгыз Айтматов: эстетика жана улуттук негиз. – Б.: Турар, 2004. – 288 б.

Кыргыз адабияты: талдоолор жана ой жүгүртүүлөр. – Б.: Турар, 2006. – 171 б.

Чыңгыз Айтматовдун каармандарынын көркөм дүйнөсү (экинчи басылышы). Б.: 2008. – 174 б.

Көз караш: Публицистикалык макалалар жыйнагы. – Б.: Жамаат-press, 2008. – 205 б.

 Орус тилинде 
Художественное мастерство раннего творчества Чингиза Айтматова. – Б.: БГУ, 1999. – 114 б.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Республикасынын жазуучулары/Кыргызпатент.Түз.: М. Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: 2011. – 456 б. ISBN 978-9967-26-379-6
Категория: Кыргыз Республикасынын жазуучулары