Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Рысалиев Өкөнаалы

Рысалиев Өкөнаалы Жыгаччы-сүрөтчү. 1935-ж. Кара-Буура районундагы Бейшеке айылында төрөлгөн.
 
Бишкек шаарындагы сүрөтчүлөр окуу жайынан билим алган. Отуз жылдан ашуун чарбада сүрөтчү-жасалгалоочу, мектепте сүрөт мугалими болуп эмгектенген. Кийин жыгаччылыкка биротоло өткөн. Жергиликтүү карагайдын, талдын, теректин, кайындын жекече касиеттерин таасын туйган чебер «ак жыгаччы», «кызыл жыгаччы» аталат да, жыгач буюмдарынын эмеректерин түгөл кармайт. Аларды иштетүүдө жаңычылдык касиетке эгедер. Уюштурган чакан өнөрканасы да бар. Ээр чабууда Кайнар тоосунун бака терегин кыйып келип, алма, өрүк, жаңгак арасыңдагы көлөкөдө кургатат. Кургаган жердик өзү жарака бергенде, ошол нук боюнча бөлүп, кыштата чабат. Уста калак баш (кокон ээри), куш баш ээрлердин үлгүлөрүн сыйда келтирип, аларга түстүү металлдарды чаап, зер оюм-чийимин түшүрөт. Ага кардарлар алыстан келишет. Өрүктөн комуз чаап, ага жыгач оюмдарын берет. Тал-теректен жараткан кырма идиштери жана бөбөктөр бешигинин формалары салттуулукту баамдатат. Чебердин өнөрканасынан Нуркан, Мукан, Нурин өңдүү үйрөнчүктөр өсүп чыккан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Рысалиева Кадича

Рысалиева Кадича — шырдакчы жана куракчы. 1939-ж. Кара-Буура районундагы Кара-Суу айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Кыйла жылдары тамекичиликте эмгектенген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Кадича узчулугун куракчылыктан баштаган. «Чий куракты», «каркыра куракты» бири бирине кыйыштыруу аркылуу туш кийиз, жаздык, куржун, жер төшөк, күзгү кап, текче (баштык) өңдүүлөрдү колунан арбын чыгарат. Анда алкүрөң, сары, кызгылт, көк түстөрдү ич ара жупташтыруу аркылуу курак табакчаларын майда алат, ал экинчи табакчага «көзчө» (аламончок) менен катыш жасайт. Уз шырдактарында айрыкча жашыл-кызыл түскө назар таштайт. Боёгун жакшы коруштайт. Ал четине таластыктарга мүнөздүү «жарым кыял оюмун» үзүл-кесилсиз берип, ак-карадан «аламычты» бычак учулап, төрт «мүйүз оюму» төрт табакчасы менен бир буюмдун ортолук оюмун түзвт. Ал «жолборс тырмак оюмун», «бадам оюмун» четтик оюмга арбын колдонот. Мында колтук оюмдары жарым кыялданып кетет. Уз көксары, кара өңдөрдү ич ара жупташтыруу аркылуу кийиз буюмдарын төп, так кармап, атайын кыз себин даярдаган. Андан кызы Гүлнар, келини Ажаркүл өңдүүлөр таалим алган. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990 ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү, Кийиз буюмдары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар
Рахманбердиев Жалал

Рахманбердиев Жалал Ат жабдыктарынын чебери. 1922-ж. Кара-Суу районундагы Хаус айылында төрөлгөн.
 
Чарбада эмгектенген. Кийинчерээк ээр чаап, аны каптоону, ат жабдыктарынын калган бөлүктөрүн сынпостоону өзүнө түбөлүктүү кесип туткан. Бул жергенин ээрчилери буюмдун жердигине бака теректи, сай теректи, көк теректи, кара жыгачты жана тоо кайынды көп пайдаланышат. Жоон долоно, акчечек өңдүү жыгачтардын ийин тапса ээр үчүн табылгыс жердик. Жалал көбүнчө бака теректи пайдаланат. Аны кыйып, суу кезинде төрт-беш ээрдик жыгачты бир учурда сомдоп, казанга үч-үч жарым саат кайнатат да, көлөкөдө кургатат. Ага адегенде байтешенин мизи тиет. Байтешенин «чуңкур теше», «узун теше» («кара теше») ж. б. түрлөрүн пайдаланат. Мисалы, чоң тешенин сабы күрөктүкүндөй узун, өзү чот кетмендей болот да, кудум керкидей көрүнөт. Ээрдин түспөлүн аны менен туруп чабат. Кайноодон чыккан ээрге жарылбасын үчүн солидол сыйпайт. Жыгач солидолду сиңирип, кургаганда суу өтпөйт, капталган теринин ичиндеги жыгач чирибейт. Жалал ээрди туюк чабат. Мында хожент ээринин түспөлүн сактайт. Ээр чоң, карчыттуу жана чаралуу келип, кашы кичине, ачакейи жана моюну букталуу көрүнөт. Ээрдин кашын чыгаруучу «кош кыргы» деген аспабын уста өзү жасаган. Ал иштөөгө оңой, ичинде кыргысы бар. Ээр чабууда Жалал өлчөм бирдигин сактайт. Чүркөнүн узундугу 60 см кыйылса, анын 2 сми чамындыга кетип, 58 см ээрге чакталат. Ээрдин туурасы 40 см, кашы менен алдыңкы актасы 38 смге барабар болот. Мунун кобулу 18 смдей, кобулдун арты 22 смдей келет. Ээрдин чарасы менен тээги (арткы актанын), башы жана чаранын алды бирдей өлчөмдө болот. Ээрдин актасынын (тарагынын) узундугу 42 смди, анын эндүүлүгү 10 смди, ички кобулунун асты 7 смди, аркасы 5 смди түзөт. Ээрчи аттын жонун (кыр жон, кой жон болуп аттардын жондору бири биринен өзгөчөлөнөт) эске алып узанат. Ээр каптоодо да чебердин өзүнө таандык ыкмалары бар. Ал өгүздүн жана топоздун терисин челекке муздак сууга жибитип, жүнүн бычак менен алат. Кайрадан туздап, челекке эки күнчө салып таштаса, тери чыйралат да, калыңдыгын да, сапатын да сактайт.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Ракматылдаев Абдыгалый

Ракматылдаев Абдыгалый Зергер. 1937-ж. Жети-Өгүз районундагы Даркан айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Заводдо слесарь болуп иштеген. Кийин Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзунун көркөм фондусундагы зергер өнөрканасына узануусуна Акимжан Капаров багыт берген.
 
Абдыгалый иейзильбер, мельхиор, датчалбас, жез, мис сымал жалтырак металлдарды кармайт. Чолпу жасоодо темири жука болсо анын эки тарабын өз өзүнчө чегелеп, кепшерлейт. Ичхе зымдын бир нече талын чыйратып, «чаян түйүш» кылып, чолпунун таман иликтерин ошол аркылуу илиништирет. Чолпу тамандары бул учурда бир бетинен экинчи бетине тегеренип турууга мүмкүнчүлүк болот. Анан жалтыратылган нейзинбердин оюм-чийимин мөөрдөөдө (сыялоо) шпосульфиттин эритмесине күкүрт кислотасынан бир аз кошуп, чолпунун таманын ала салып, болжолдуу кайнатканда сыя темирдин оюмчийимине жатак алат.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1967-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 50 жылдыгына карата «Сүрөттү өз алдынча сүйүүчүлөрдүн жана жасалга өнөрүнүн чеберлеринин республикалык көргөзмөсү». Зер буюмдары үчүн Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзунун Ардак грамоталары.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Өмүр уулу Мамбетаалы

Өмүр уулу Мамбетаалы (1871-1924) Зергер. Ат-Башы өрөөнүндөгү Ача-Кайыңды деген жерде төрөлгөн.
 
Токтогул, Нурманбет аттуу усталардын нускасын алган. Ал зергерчиликтин «күмүштү ийүү», «күмүштү жаштуу», «күмүштү эритүү», «күмүшкө зооткер түшүрүү», «күмүштү сомдоо», «күмүштү согуу», «күмүштү куткундоо», «күмүштү тогуз төбөлөө», «күмүштү сиркелетүү», «күмүштү жалатуу» өңдүү ыкмаларын таасын билип, өз чөйрөсүндө үйрөнчүктөрдүн мектебин уюштурган. Анын зергерчилик ыкмалары жазылып калган эмес. Мамбетаалы зергердин көрүнүктүү шакирттерине: Кебек уста, Осмон уста, Байбөрү уста, алардын шакирттери Айсыракун уста, Токтобай уста кирет.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Өмүрова Бүбүжамал

Өмүрова Бүбүжамал Уз. 1920-ж. Нарын районундагы Эки-Нарын айылында төрөлгөн.
 
Толук эмес орто мектепти бүткөн. Чарбанын ар кандай өнөктүгүндө иштеген. Бүбүжамалдын көтөргөн боз үйүнүн ички жасалгаларында чеберчиликтин шарттуу ыргактары бар. «Бачайы көчөт» менен «мүйүз оюмдары» айкалышкан чий чырмактары көк кызыл түстөн төкмө чачыланып колдо чалынган. Уук боо, кылыч байлоо менен тор чачыкталган эни тайкы тегиричинде эстетикалык татым бар. Мында жалпы табакчанын жарымы «кыял түрүндө» берилген. Ошондо «мүйүз оюмдарынан» турган көчөттөрдүн арасынан «ит куйрук оюму» көчөт болуп, кызыл-көк ички жалпы жасалгаларга жагымдуу жагдай түзөт. Жабык башынын ак-кызыл «кочкор мүйүздөн» турган ак этеги ортолук оюмдагы жарым кыялдын оюм элементтерине шайкештенет. Эшик чийинде көчөт «омуртка оюмунан» түшүп, анын ичи сарыдан «аламончоктолуп», кызыл уук менен терме боо-чууларга түсү анча «жутулбайт». Ал элпек ачылып-жабылышына тасма көк аркылуу токулган. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Өмүрканова Айымбүбү

Өмүрканова Айымбүбү Уз. 1934-ж. Ат-Башы районундагы Ак-Талаа айылында төрөлгөн.
 
Өмүрдөшү, ат жабдыктарынын чебери Ишен Макеев экөө чарбада эмгектенишет. Ал кыз кезинен тартып кийиз буюмдарын, сайма өнөрүн үзбөй кармайт. Өз колу менен ондогон сеп даярдаган. Айымбүбү барыдан мурда шырдак жасоонун, ага көркөм оюм-чийимди сарысаптап, түрдүү түс менен айкалыштыруунун чебери. Мурда жалпы оюмдагы төр шырдактарды салттуу нукта кармап келсе, азыр аны менен катар түр, бир түрдүү шырдактарды бири-бирине кооштурбай, узга гана таандык маанай берүүчү үлгүлөрдү арбын жаратууда. Алсак, негизги оюм элементине ал «мүйүз оюмун» көңүлдүн борборуна, көңүлдүн чордонуна коёт. Ошондо төрт «мүйүз оюму» түр шырдакка жалпы оюм катары берилет. «Мүйүз оюмдун» үстүнөн да, астынан да «карга тырмак оюму» түшкөндө ичинен көбүнчө «кочкор мүйүз оюму» пайда болот. Уз «токол мүйүз оюмун» арбын колдонот. Айымбүбүнүн узчулугунда Ат-Башы, Нарын элинде арбын жасала турган аянттуу шырдактардын талалтагыдай оюм-чийим ыргактары жолугат. Мында уз «жээк оюм» менен ортолук оюмдун ортосундагы аламычты үзүл-кесилсиз, өзүнчө бычак учу чыгарбай туташ оюп, чеберчилигин көрсөтөт. Мында милте гана алардын араларын ачык бөлүп турат. Уздун кийиз буюмдарында «куш оюму», «жагалмай канат оюму» көбүнчө «жээк оюмунун» милдетин аткарат. Ал «жарым кыял оюмун» арбын алат. Бул бир гана өзүнө таандыктай сезилет. Көркөм үлгүлөргө түстөрдү колдонууда кызыл, көк өңдү ортолук оюмга шарттуу жупташтырат. Сары түстү кызыл менен жашыл өңдүн ортосун ачууда гана керектейт. Уз кыздарын өз өнөрүнө үндөгөн. Кызы Роза баш кийим бычып-тигет, курак курайт. Турганы сайма буюмдарын кармайт. 

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Өмүрканова Айнакан

Өмүрканова Айнакан Саймачы. 1932-ж. Жумгал районундагы Кызарт айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Айнакандын айыл ичиндеги, төтөн колхоздошууга чейинки нукура салттуу кийиз, терме таарлары менен саймалары ага уздук татым берет. Ал туш кийиздеринен, көтөргөн ак өргөөсүндөгү ички-сырткы жасалгаларынан билинет. Уздун туш кийиздери алты-сегиз табакчадан турат да, шырдак оюмдарынан көчөт жаратат. Мында ар бир табакчанын пайда болгон «мүйүз көчөттөрүнүн» араларынан «жарым бадам оюму» көрүнүп, колтуктарына «куш оюму», «жагалмай канат оюму» түшөт. Табакча көчөттөрүнүн ак түстө болушу ачык маанайды билдирет. Айнакандын жээк көчөттөрүнүн ичинен байчечекей гүлүндөй өзөк жараткан илме саймалары абдан кооз көрүнөт. Капкалдырыгында борбордук көчөттөр, жээк көчөттөр жана ага түшүрүлгөн «суу» дал өзүндөй кайталанат.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Өмүрзак уулу Мажит

Өмүрзак уулу Мажит (1904-1981) Ат жабдыктарынын чебери. Кемин районундагы Кара-Ой айылында төрөлгөн.
 
Атасы да, чоң атасы Эркинбай да чоң усталар болгон. Мажит он үч жашынан чеберчиликти колго ала баштаган. Колхоз кыймылына жан дили менен катышып, ортолук устакана уюштурган. Өзү кара уста аталган. Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. Колхоз башкармасынын төрагасынын орун басары, ферма башчысы болуп иштеген. Кийинчерээк устачылыкты биротоло кесип туткан. Анын көмүркөйүндөгү аспап куралдарынын арбыны чоң аталарынан бери сакталып, колдонулууда. Мажиттин ээр чабышы башка усталардан айырмаланат. Ал адегенде жапайы талды кыйып, үч жылга кол тийгизбей кургатат. Тал мүйүздөй болуп катат. Ага тарамышты кошуп ширетет да, аларды жыгач желими менен бириктирет. Ал арыктап өлгөн койдун этин, талпакты, бугунун, эликтин мүйүзүн казанга аралаштыра абдан кайнатып, андан илээшме желим чыгарат. Мажит жалаң жыгачтын чамындыларынан желимдеп жасаган ээринин араларына атайын кооздук үчүн мүйүз, сөөк, акак таш коёт. Мындай ыкма чанда гана усталарга таандык. Анын куранды ээри тарамыш, желим аркылуу арчындалып, урунууда ийрейбейт, өзүнүн баштапкы түрүн дайыма сактайт. Уста кыргыздын «ак каңкы» деген ээрин да куранды кылып жасайт. Анын кашын, каптыргасын, чарасын түрдүүчө кооздойт. Ат жабдыктарынын бөлүктөрүн уста кайыкчылык аркылуу жүзөгө ашырат. Жүгөндүн, көмөлдүрүктүн, басмайылдын, куюшкандын шөкөттөрүн жезден сомдойт. Элдик өрүмчүлүк өнөрүнө байбичеси Зарылкандын да зор салымы бар. Алар камчы өрүмү үчүн тайдын терисин колдонгон. Абалы тайдын терисин жыдытып, челдүү эти менен жүнүн алат да, аны керип таштайт. Калдайып катып калганда суу бүркүп туруп, тилет.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1967-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Ат жабдыктары үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин Ардак грамотасы; 1976-ж. «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Кайык ат жабдыктары үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы; 1978-ж. Фрунзе шаарынын 100 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Ат жабдыктары үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Өмүрзакова Мөөркан

Өмүрзакова Мөөркан Оймочу. 1940-ж. Ат-Башы районундагы АчаКайынды айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Апасы Бүбүштүн уздук таасирин алган. Айылдашы Жаңылкан экөө өнөктөш узданат. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун Башкармасынын мүчөсү. Ал өзүнүн чеберчилигинде негиз туткан бир табакчадагы «жагалмай канат оюмунун» үстүнөн «ачкыч оюму» берилгенде ичинен «мүйүз оюму» пайда болуп, ар бирин араа тиш (бычак учунун тиш-тиш көрүнүшү, муну уздар кийинчерээк жаратууда) бөлүп, ап ак-карадан берилүүдө. Мөөркандын «капкан оюмунун» туундусунда төрт бурчунан төрт «карга тырмак оюму» чыгат да, анын ичинен өз ара тирелишкен «жагалмай канат оюму» жаралып, алардын «колтук оюмдары» «жагалмай канат оюмунун» «жээк оюму» үчүн асты-үстүнөн «карга тырмак оюму» шайкештенет. Түр шырдактарынын башкача жасалышында «куш оюмду»негиз тутуп, асты-үстүнөн «карга тырмак оюму» менен бир табакчаны жаратат. Уз кийиз буюмдарында «гүл оюмун» көбүрөөк алат да, стилдештирип буюм-тайым кармайт. Төрт «гүл оюмунун» ортосунан төрт «ача оюм» чыкса, оюм өзөгү байчечекей болуп көрүнөт. Ал түстөрдү тандоого байланышат. Көбүнчө кызылды сыя көк менен алат. Анда милтеси жашыл, кызыл-жашыл болсо милтесин сарыдан жүргүзөт. Мөөркан - түр шырдак жасоонун чыгаан чебери. Анысы көбүнчө керегеге тартууга шартташат. Уз ала кийизди кара кылчык жүндөн катуу уютуп, бетине көркөм оюм түшүрөт. Буюмдун ортолугунун эки башына «куш оюмдун» алдынан «мүйүз оюму» аркылуу «жүрөкчө оюму» жаралып, эки табакчадан чакан үлгү жаралат. Ала кийиздери живописттик көрүнүшкө эгедер. Кыздары Дамира, Замира, келини Гүлжан анын ишенимдүү шакирттери. Эмгеги баттамада.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Шырдагы үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1987 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук II фестивалы». Шырдагы үчүн лауреаттык диплом; 1989-ж. Эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук III фестивалына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмө кароо сынагы». Кийиз үлгүлөрү үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин I даражадагы диплому (ошол эле учурда чий бугомуна өзүнчө III даражадагы диплом ыйгарылган).

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Өмүрзак кызы Зарыл

Өмүрзак кызы Зарыл (1924-1987) Ат жабдьктарынын чебери. Кемин районундагы Жылтыр айылында төрөлгөн.
 
Бүтпөгөн орто билимдүү. Кыйла жылдары мурапчылык кылган. Татаал өрүмдөр: «жылан боор өрүмүн», «терме өрүмүн», «суйсал өрүмүн», «музоо тиш өрүмүн» жүзөгө ашырган. Ал өрүмдөргө канча тал тасма (көк) керектегендиги учурунда жазылбай, иликтенбей калган. Ал мыкты кайыкчы да аталган. Өмүрдөшү зергер Мажит менен өнөктөшүп узанган. Узчулукту, оймочулук менен саймачылыкты да кесип туткан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Өмүралиева Анипа

Өмүралиева Анипа Оймочу. 1925-ж. Ысык-Ата районундагы Тогуз-Булак айылында төрөлгөн.
 
25 жыл бою Тогуз-Булак, Эпкин, Кеңеш, Искра мектептеринде мугалим болуп эмгектенген. Анипа оймочулугунда «жүрөкчө оюмун» негиз тутат. Ал кийизди каттай ойгондо жалпы оюмдун ичинде төрт «жүрөкчө» бир табакчаны түзүп, андагы ар бир «жүрөкчө» ичинен мүйүзчөлөнүп, балаты өңдөнүп кетет. Шырдак оюмдарынын ортосун мындай төп келтирип берүүдө буюмдун ажарын көк-кызыл чечет, ак-кара ачат, жашыл чачат. Жашыл өң оюм ыргагына кошулбай, башкача «обонду созуп тургандай» туюлат. Көк боёкту ал сыя көк жана жөнөкөй көк деп экиге бөлөт. Сыя көгү анча оңбойт, жөнөкөй көгу оңот. Жашыл боёкту көккө кармаарда кандайынан караса да беттеринде жагым бар. Уздун көркөм кол өнөрчүлүгүндө жасаган буюмдарында чыйрактык, башталган иштин буюм болуп бүтүшү үчүн өтө өжөрдүк туюлат.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. «Элдин чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык экинчи кароо сынагы». Шырдагы үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1989-ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу курултайына карата ЭЧЖРКнүн көргөзмөсү.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Өмүраалы уулу Макый (Ысмайыл)

Өмүраалы уулу Макый (Ысмайыл) Уста. 1922-ж. Нарын районундагы Куланак айылында төрөлгөн.
 
Педагогика институтун бүтүп, мугалимдик (математик) кесипте кырк жыл эмгектенген. Кыргыз Республикасынын эл агартуу отличниги. Устачылыкты атасы Өмүраалыдан үйрөнгөн. Макый Нарын дарыясынын жээктерине өскөн жоон теректерди кыйып, бастырманын көлөкөсүнө коюп, бир четинен сомдоп, ээр чабат. Жүз баштуу боз үйдүн сөөгүнө узанат. Жыгачтын пропорциясын так эсептөөдө анын математиктиги өбөк болот. Үйдүн эстүү тигилишин аныктайт. Үй жыгачын Кошойдун кара тоосунун этегиндеги токойдон, Нарындын, Жылаан-Арыктыя токоюнан алат. Кереге үчүн талды да пайдаланат. Көбүнчө четин менен кайыңды баалайт. Анткени, айдама тал морт келет. Аска-зоолордо, заңгилерде, көлөкөдө, тескей, кырандарда шыңгалана өскөн жыгачтарды көбүнчө күздө кыят. Бышык жана салмактуу болуш үчүн түңдүктү тоо арчасынан кармайт. Жыгачты кыйып келээри менен суу кезинде иштетет. Кээде суунун ичине таңып таштап коёт. Жыгачты жашытууда сууга кайнатуу ыкмасын колдонот. Түндүктү ийүүдө айлантма бетон куюп, ага ийип, шынаа аркылуу ийине келтирет. Трактордун дөңгөлөгүнө суу кезинде таңып да жасайт. Анын түндүгү эки жаадан (кулак) турат. Үй жыгачына узануучу курал-аспаптарын да өзү жасайт. Катышкан кароо-сынактары, көргөзмөлөрү жана алган сыйлыктары 1986 ж. Улуу Октябрь социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата республикалык ат майданында ак өргөөсү тигилген. Кыргыз ССР маданият министрлигинин Ардак грамотасы. 1990 ж. Кыргыздардын Бүткүл дүйнөлүк курултайында республикалык ат майданына ак өргөөсү тигилген. П-даражадагы сыйлык.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Оттукташ Уста

Оттукташ Уста (Туулган, өлгөн жылдары белгисиз) — уста. Сарбагыш уруусунан чыккан. Небереси уста Канташ уулу Капардын баяндоосу боюнча болжолдо Ысык-Көлдүн көңгөйүндө (ЧоңСары-Ой) төрөлгөн.
 
Уста Кашкардагы Ак үйлүүгө (элчилигинде) кызмат өтөп, ошол тараптан устачылыкты, табыпчылыкты, серчиликти, дарыгерчиликти, темирчиликти үйрөнөт. Оттукташ Дөөтүнүн ишенимдүү шекити катары бааланган. Туубастын дарысын ийлеген, жайында жоро-жолдоштору менен бастырганда, эли көчкөндө төбөсүндө булут пайда болуп, көлөкө кылып жүргөн. Бир атактуу адамдын кызы өлгөндө арчадан табыт жасайт, анын устачылыгына ошол улуктун көзү тийип өлгөн деген сөз уламыш катары айтылып жүрөт. Оттукташ сайлаган бараңдын огунун учуу ылдамдыгы отуз тайлактын күчүнө барабар болгон дешет. Устанын жекече узануу ыкмаларынын айрым кереметтерин эч ким үйрөнө албай, өзү менен кошо кеткен. Анын устачылык мектебинен уулдары Санташ, Балташ, Шамшидин ж. б. тарбияланып чыгышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Оттукташ уулу Шамшидин

Оттукташ уулу Шамшидин (1888-1968) Зергер. Кочкор районундагы Үч-Булак айылында төрөлгөн.
 
Өзүнүн улуу агалары Саңташ, Миңташ, Канташ, Балташ, Култаш жапырт уста аталышкандыктан Шамшидин боорун жерден апаары менен алардын үндөктөөсүндө болот. Ап жалаң күмүш кармаган. Күмүш эритүүнү, көркөм калыпка куюну, күмүшкө зоот түшүрүүнү, күмүш жалатууну, күмүштү сиркелетүүнү (таруулатууну), күмүштү куткундоону, күмүшкө тогуз төбөлөтүүнү, күмүштү сомдоону, шөкөттөрдү көркөм калышка куюуну ж. б. зергерчиликке таандык өнөрдү түгөлү менен кармаган. Шамшидин «Айчүрөк» операсы адеп сахналашканда Айчүрөктүн зер жасалгаларын бир колдон чыгарган. Ал сынган, бүлүнгөн идиштерди калыбына келтирүүдө да көп эмгектенген. Чайнек менен чай чынынын түрдүү сыныктарын өгөөлөп, бири бирине кынаптап, жиксиз үшкүлөп, кайрадан кооз көрүнүүчү идиш кылган. Устанын эритилген затты (күмүш, коло, мис, жез) куючу жатагы чопо болгон. Чопону Кажы-Сай аймагындагы «Чопо-Булак» деген жерден атайын алып келип, күл майдалап, торко электен өткөрүп, ага жүн, тыбыт жана кылтак кошуп, жеткире ийлеп, аны чөйчөкчө кылып кургаткан. Ал идишке зергер жердикти эритип, ага каалагандай оюм-чийим түшүргөн. Эритиндини калыпка куюу үчүн эритилүүчү затты эритүүчү чөйчөкчөгө салып, тапка кармаганда ал бат эле көлкүлдөп эрип, көк жашыл түскө келген. Анын үстүнө ак данакерди сепкенде эритинди бир аздан кийин кара күрөң түскө айланган. Мында бөлүнүп чыккан кирпер үстүнө калкып чыгат. Эритиндинин температурасы өзгөрүлө электе калыпка тез куйган, антпесе калыптын ичинде аба боштугу түзүлүп, чуңкурчалар пайда болот, куюлуучу көркөмдүк сыйда түшпөйт. Эритиндинин үстүндөгү ыплас калдык чөйчөктүн бетине жабышып калат. Шамшидиндин устакерчилик мектебинен Капар, Өмүраалы, Жумалы, Кашкар деген усталар өсүп чыккан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар