Тиш оорулары

thumb|400px|
left|thumb|
Тиш оорулары — тиштеги түрдүү бузулуулар. 
 Себептери: 
Тиштин өөрчүшүндөгү бузулуулар кош бойлуулардын туура эмес тамактануусуна, сүт тиштери бузулганда аны эрте жулуп салуу жана башкалар байланыштуу болот. Кээде тиштердин арасы өтө ачык болот, айрым учурда орун жетпей, тиш катарынан сыртына же ичине чыгат.
Балдарда тиш эрте же көбүнчө өтө кеч чыгат. Бала оорукчан болуп, организм начарлаганда тиши кеч чыгат. Тиштери начар чыккан балдарды врач - стоматологго көрсөтүү керек.

 Тиш сынуу: 
Көп учурда тишти сындырып алуудан бузулат. Мындай учурда врачка кайрылып ал тишти оңдоп дарылап, керек болсо жасалма тиш салдыруу зарыл. Тиш ооруларынын ичинен тиштин чириши көп таралган. Тиш ооруларынын пайда болушунда тишке чогулган микроорганизмдер көп заттар чоң мааниге ээ. Алар тишти жакшы күтпөгөн учурда ташка айланып, бүйлөнү сезгентет (Стоматит). Чириген тиште катуу ткандын бузулушунда микроорганизм катышып, аны дарылабаса пульпитке, ал тургай периодонтитке өтүп кетиши мүмкүн. Балдардын сүт тиши бат чирийт. Сүт тиштерди эрте алып салуудан балдардын тишинин өөрчүшү бузулат. Ошондуктан аны дарылоого аракеттенүү оң. Эгер сүт тиштер түшпөй туруктуу тиштин чыгышына тоскоол болсо, тиш туура эмес чыга баштайт (тиштин ичине же сыртына). Мындай учурда врачка барып сүт тиштерди алдыруу керек. Туруктуу тишти дарылоого карабастан анын айланасындагы ткандын сезгенүүсү айыкпаса же тишти каптоого да мүмкүн болбой калганда гана врач жулууга сунуш кылат.

 Кийин пайда болгон тиш оорулары 
Кариес — тиштин бузулушу же чириши катары белгилүү. Ооздогу бактериялар шекер же крахмал камтыган тамак-ашты колдонуп кислоталарды бөлүп чыгарышат, ал кислоталар тиштин түзүмүн бузуп, эмальга зыян келтирет. Ошол эле учурда бүрктөгү минералдар (кальций жана фосфат) фтор менен бирге эмальды калыбына келтирүүгө жардам берет. Кариес — алдын алууга болуучу созулмалуучу оору, ал өзгөчө 6–11 жаштагы балдар менен 12–19 жаштагы өспүрүмдөрдө көп кездешет. Чоң кишилердин 10унан 9у кандайдыр бир кариестен жабыркайт. Адаттагы көрүнүш — тиштерде кара таптар. Жай кариоздук тешиктер көбүнчө тиштин түсүнө ылайык пломбалар менен дарыланат. Көбүрөөк начарлаган кариес тамыр каналдарын дарылоо керек кылышы мүмкүн, ал эми олуттуу бузулуулар тиш коронкасын орнотууну талап кыла алат. Фторлоо тишти бекемдейт, ал эми герметиктер жуткан беттердеги кариестин алдын алууга жардам берет. Олуттуу учурларда тиштерди алуу жана протез салдыруу талап кылынат.

Тиш абсцеси — бактериялык инфекциянын натыйжасында тиште же тиш эттеринде жыйылган гной; ал абсцесс болгон жерде катуу согончоктой, пульсацияланган ооруга алып келет. Ал таттуу же крахмалдуу тамактарды көп колдонуу жана оозду туура тазалобоо себептеринен пайда болуп, стоматолог тарабынан гнойду дренаждоо жана зарыл болсо инфекцияланган тишти/тиштерди толугу менен алып салуу жолу менен дарыланат.

Пародонтит — бул тиш эттери жана тиштерди кармап турган түзүмдөрдүн инфекциясы. Гингивит, пародонтиттин эрте баскычы, тиш эттеринин сезгениши жана кан агышы менен мүнөздөлөт. Эгер дарылбаса, оору пародонтитке өтүп, тиш этинин рецессиясына, сөктүн жоготуусуна жана акырында тиштердин алынуусуна алып келиши мүмкүн. Ооздун гигиенасынын начардыгы, тамеки чегүү, генетикалык факторлор жана айрым системалык оорулар пародонтитти өнүктүрүү коркунучун жогорулатат. Дарылоо профессионалдуу терең тазалоону (скейлинг жана түбірди жылмалоо), антибиотиктерди камтыйт, ал эми оор учурларда хирургиялык кийлигишүү талап кылынышы мүмкүн.

Пульпит — пульпанын, тиштин ичиндеги кан тамырлар жана нервдер жайгашкан борбордун сезгениши. Анын көрүнүштөрүнүн бири — ысык же муздакка жооп берип күчөгөн курч оору. Көп учурда пульпит өнүкпөс кариестен улам пайда болуп, эгер дарыланбаса, периодонтитке өтүшү мүмкүн. Баштапкы этапте пульпанын сезгениши салыштырмалуу жеңил дарыланат. Тиштин нерви жана пульпа алынбайт, ал эми сезгенүү дарылоочу каражаттар менен басаңдатылат. Жандуу нервди алуу мүмкүн болбогон учурларда аны мышьяк же параформальдегид камтыган атайын пасталар менен дарылоо колдонулат. Дарылоо жүргүзүлгөндөн 1–2 күндөн кийин пульпа өлүп, оору сезилбей алып салынат.

 Шилтемелер 

 Алдын алуу:
Тиш ооруларынын баарын өз убагында дарылоо аны андан ары бузулуудан алдын алат.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар