Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Барктабас кызы Шарипа

Барктабас кызы Шарипа Оймочу. 1939-ж. Ысык-Көл районундагы Чоң-Сары-Ой айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Сайма сайып, курак чыгарып, түймө түйүп кол учунан майда-чүйдө буюмдарды кармаган. «Көптүрмө сайма», «таңдай сайма» өңдүүлөргө аттанып түшкөн. Көркөм оюм чыгаруу ыкмасын үйрөнүүдө Шарипа айылдашы Койчуева Жүзүмкандын нускасын алган. Шарипа «мүйүз оюмдарынын» элементтерин арбын пайдаланат. Элдик оюмдары жалпы оюм аркылуу табакчаланып, ортолук оюму, четтик оюму аламычтанбай тумарчаланат да, туташ оюмдарды пайда кылат. Анын бир табакчасынын ичинде төрт бөлүк туташат. Мунун ар бириңде «ит куйрук оюму», «кочкор мүйүз» оюмдарынын көркөм элементтери «кыялданып» кетет. Бул «Шарипа кыялы» деп аталат. Оюмду майда берип, өз ара төп кетет. Буюмундагы кызыл өңдүн айкалышы илгерки кыргыздардын «кара шырдагын» элестетет. Жалпы алганда үлгү алма шагынын бутактанып кеткен түрүн көрсөтөт. Ага ак-сарыдан берилген «аламычтын» ар кандай элементтери жарашат. Ал эми четтик оюмдарынын кооздугу ортолук оюмга үндөшүп, оймочунун чыныгы чыгармачылыгын айгинелейт. Эски салттуу оюмду улап туташ оюмда кийизди өөн-бучкаксыз, кесинди-үзүндүсүз шар оёт. Мындай шырдактын ортосуна төрт табакча түшөт да, анын четтери үч бурч (колтук оюм) болуп, андан үч жүрөкчө чыгат. Шарипа ушундай ыкма аркылуу он үлгү кармаса да ага түшкөн көркөмдүк он бөлөк көрүнөт. Шырдактын өзүнө «табак оюмунун» четин өзүнчө табакча, тегерек жүрөкчө кылып берүү уздугу Шарипада күчтүү өнүккөн. Анысы ортолук оюмга окшошот. Уз шырдак оюмдарынын араларын ачык калтырбайт. Оюм элементтери толкун-толкун өңдөнүп, өзүнчө туунду элементтерден улам оюмдун көз тайгылткан кооздугу чыгат. Шарипа эгер кызыл менен жашыл өңдү (мала кызыл, ачык жашыл) беттей шырдак жасаса, анын «аламычын» сөзсүз ак-карадан тандайт. Мында оюм ортолук оюмдун кооздугун толуктайт. Анда «милтенин» (бул жердиктер «жээк» дейт) жибин уз кызылдан чалат. Илгери кара шырдакты «ала шырдак» деп айтышкан. Ага ала кийиз («карала кийиз») дегендей ак кара өң гана беттешет. Ал эми «табак оюм» Шарипанын оймочулук өнөрүндөгү негизги нук. Анын эки четине жүрөкчө кылып, ортосуна эки жарым жүрөкчөнү пайдаланып шырдак жасоосу көпчүлүктүн купулуна толот. Эмгеги баттамада.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Балтабай уулу Айдыраалы

Балтабай уулу Айдыраалы (1889—1973) Зергер. Ат-Башынын Кара-Коюнунда төрөлгөн.
 
Атасы беш бир тууган тең суу башындагы атактуу усталардан болгондуктан «беш балка» аталышат. Аларга Байчоро, Байсаяк, Бөбөтөй, Үкүлүү, Балтабай кирет. Айдыраалыга Үкүлүүнүн уулу Ыбырай таалим-тарбия берет. Уста 14 жашынан баштап узанган. Ат-Башы районундагы Кызыл-Туу айыл чарба артелинде темирчилик менен жыгаччылыкты оңдуусолдуу кармап келген. Ал жасаган арабалар азыр да бар. Согуш учурунда колхоздо темир уста болгон. Kapa темирчиликти, зергерчиликти бирдей кармаган. Ал абалы жуушаң, кайчы, депкир, маки, бычак, темир комуз өңдүүлөрдү кармап, кийин күмүш иштетүүгө өткөн. Анын зергерчилигинде «сыя төгүү» (зоот, мөөр түшүрүү, себет төгүү) ыкмасы жогору турат. Бул - күмүш бетине (топчулук, билерик ж. б.) көркөм оюм-чийимдерди берүү менен көркөмдөө. Мында ал ага из түшүрүп алуучу ийне шибегени колдонот. Андан соң анын сыртына зергер дапдаана оюм кылуучу сабы жумуру жыгачтан 2 смдей учу бар чийим шибегени же ойгучту пайдаланган. Андан кийин көркөм оюм түшкөн жерге «себетти» (боёкту) калакча менен салып, оттун табына этият кармаган. Ошондо чуңкурча толот. Мунун кургатып туруп өгөөлөп койсо, кол менен тарткандай кооздук түшкөн. Бул «чегелөө» деп айтылат. «Мөөр шакек», «мөөр топчу», «мөөр билерик» деген сөз мына ушундан калган. «Сыя төгүү» (себет төгүү) менен зер буюмдарына түшкөн тигил же бул элдик көркөм оюмду зергер «зооткер» деп атаган. Бул күмүштүн негизги «саймасы» болуп саналат. Ошондуктан, «зооткер», «мөөр», «сыя төгүү», «себет төгүү», «зоот жасоо» деген терминдердин түпкү түшүнүгүн бирдей колдонгон. Анын күмүш эритүү ыкмасы: оттун күлүн таптап туруп, үстүндөгү жыгач көмүргө күмүштү тосуп турса, эрип көлкүлдөй түшөт. Оттун табын азайтса эриген күмүш аппак болуп өңүнө чыгат. Аны дөшүгө коюп, чаап ийине келтирип, керектүү буюм жасоого киришкен. Ар бир жасалуучу буюмунун калыбы болгон. Ага салып сомдоп, оюм түшүргөн. Күмүш оюмунун түбөлүк карарып калышы үчүн чегелей турган боёкту ал өз колу менен жасаган. Кызыл жездин, күкүрттүн, коргошундун, таза күмүштүн кошундусун таразага так тартып, тигил заттардын бирөөнүн составын оодук кошуп, баарын аябай аралаштырган. «Эриткич» деп атаган темир капталган чопо чөйчөккө салып, мүнөздүү эритип, муну кызыл чок болгон жыгач көмүр менен аралаштырган. Эритме бышканда кара баркуттай кулпунуп калган. Муну таза темирге куйса дароо колдоюп сууйт. Анан аны тоскоктой майда талкалап, кичине чөйчөккө салып «ак данакерди» («бура» деген затты) кошот. Устанын шакирти Абыкеев Качкынбай айыл чарба машиналарынын ар кандай бөлүктөрүн жасоону үйрөнгөн.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар
Балзаева Латыйпа

Балзаева Латыйпа (1941-1991) Бычмачы-тикмечи. Кочкор районундагы Кум-Дөбө айылында төрөлгөн.
 
1961-ж. Бишкектеги № 17 кесипчилик-техникалык окуу жайын бүткөн. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайында башкы чебер, өнөркана башчысы болгон. Ал калпактын сегиз түрү боюнча үлгү жараткан. Ал үлгүлөр көркөм кеңештен өтүп, өнөрканадан көп нускаланган. Аларга: төрт талаасы машина аркылуу саймаланган көркөм оюму бар калпак, кооз сайма сайылган жалаң илме саймалуу калпак, калпактын жээги жана этеги кол ийне аркылуу бүткөрүлгөн калпак, жалан, кол ийне менен тигилген калпак кирет. Ал эми жаштарга арналгандарына төрт талаасына гана ичке кыюу түшкөн, ичи ичтелбеген, кийизден чогу бар, ак кийизди чыраштоо менен бүткөрүлгөн калпак кирет. Уздун калпактары ГДРдеги, Швецариядагы эл аралык көргөзмөлөргө катышып, ЭЧЖБСКнүн күмүш медалына татыктуу болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Балбаева Мистекан

Балбаева Мистекан (1925-1983) Шырдакчы. Жумгал районундагы Чаек айылында төрөлгөн.
 
Кыйла жылдар механизатор болуп иштеген. Уз шырдактарын стилдештирип берүүгө умтулат. Шырдактын ортолугу үчүн бир табакчада төрт «куш оюмунун» ичинен төрт «карга тырмак оюму» чыкканда алардын четтери кабыргаланып, «колтук оюму» тумарчаланып көрүнүп өсүмдүктөрдүн (бак дарактардын) бутактары сымалданат. Же адаттагыдай төрт «кочкор мүйүз оюмунун» ичи жүрөкчөлөнүп, төрт чекесинен үзүл-кесилсиз «карга тырмак оюму» берилип, жээк оюмуна «кочкор мүйүз оюмунун» үстүнөн «жагалмай канат оюму» алынып, анын жарымы «колтук оюмуна» чакталат. Мистекандын кыздары Камердинова Насыйкат (мугалим), Камыкат да айылдаштарына чебер аталууда.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Бакенеев Дөөлөтша

Бакенеев Дөөлөтша Өрүмчү. 1936-ж. Ысык-Көл районундагы Кара-Ой айылында төрөлгөн.
 
Колхоздо, райондук айыл чарба башкармасында багбан болуп иштеген. Өрүмчүлүктө Каратаев Орозбектен таалим алган. Эски өрүмдөрдүн ар кандай түрлөрүн жандырып, аларды кайрадан өрүп, өз алдынча да көптү үйрөнгөн. Дөөлөтша - ат жабдыктарынын чебери. Бул чеберчилик камчы өрүүдө бөтөнчө билинүүдө. Дөөлөтша камчы өрүмдөрүнүн мерчемдүүсү «суйсалма өрүмгө» 12 тал көк тилет. Буга музоонун терисин жыдытат. Мында ар бир талды бирден алып, бир капталында алты көктү үчтөн бөлөт. Анын түшкүнүнө барганда башка көгүн басууну токтотуп, узун эки көктүн эки капталына экиден төрт көктү өткөзөт. Мунун бир капталын «жылан боор өрүм» кылып өрүш үчүн чебер үч көктү бир басып, калган бир капталындагы үч көктү бирден алат. Ал эми жалаң «терме өрүм» кылыш үчүн көктү экиге бөлүп, эки капталындагысынын ар бирин басат. Мында түшкүнүн бекитүү бирдей болот. Дөөлөтша камчы өрүмдүн бир эле түшкүнүнө 12 тал көк аркылуу «жылан боор өрүмүн», «терме өрүмүн», «суйсалма өрүмүн» суктанаарлык кылып бере алат.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Байтөлөн кызы Дүйшөн

Байтөлөн кызы Дүйшөн Жырдакчы. 1919-ж. Кант районундагы Төмөнкү-Нооруз айылында төрөлгөн.
 
Өмүр бою кызылчада эмгектенген. Кыргыз ССР Жогорку Советине депутаттыкка шайланган, Ленин ордени, «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» медалы менен сыйланган. Уз кайын энеси Канымбүбү Сооронбек кызынын нускасын алган. Анын шырдактарында жалпы оюмда берилген үч табакчанын ар биринде төрт «кочкор мүйүздүн» ичинен төрт «кочкор мүйүз оюму» чыгып, алардын жарымы «тумарчаланып» колтук оюм болуп түшөт. «Аламычы» ак-карадан «мүйүз оюмунан» болот. Шырдактын жээк оюму (четтик оюму) «кочкор мүйүз оюмунун» үстүнөн «карга тырмак оюму» чыгып, кара-кызыл өң айкалышса, милтеси (басыткы) жашылдан басылып, оюм чети «сыңар мүйүз» болуп көрүнөт. Же буюмдун ортолук оюмуна «кочкор мүйүз оюмунун» үстүнөн адаттагыдай «карга тырмак оюму» көрүнүп, негизи жашыл-сары, көк-кызыл өңдөр беттешсе, милтесин кызылдан жүргүзүү жарашык ыйгарат. Ага ак-карадан бычак учу берилет. Шырдактарына шырык түшүрөт. Анын колунан элүүдөй шырдак сепке даярдалган.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Байсал уулу Назар

Байсал уулу Назар Жыгаччы. 1909-ж. Кочкор районундагы ДөңАлыш айылында төрөлгөн.
 
Зергер, үй жыгачын кармоонун чебери катары өз чөйрөсүнө таанылган. Ээрди курандылап чабууда айрыкча усталыгы баамдалат. Ал үчүн анжиян ээринин үлгүсүн алат. Ээрлерине өзү кайнатып жасаган желимди жылкынын жибек тарамышына ичирет. Буюм жердигине талды кыйып кургатып, биротоло чаап, атайын боёгуна салып, бодонун (өгүздүн) териси менен каптайт. Ал ат жабдыктарынын шөкөттөрүн да өзү чабат.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Абысайнап Баймоңолова

Баймоңолова Абысайнап Саймачы. 1924-ж. Нарын районундагы МиңБулак айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Тигүү фабрикасында эмгектенет. Атасы айыл ичиндеги саймачылардын «чиймечиси» болгон. Аталаш эжеси Ажар оймочу, энеси Сайра бычмачы-тикмечи делинген. Алый Бекбоеванын ишенимдүү шакирти. Абысайнап ушулардын нускасын алган. Узчулукту «керебет тарткыч», «терезе пардоо», «сүлгү», «бет аарчы» өңдүү буюмдарды жөрмөмө сайма менен ачык, так, төп жасалгалоодон баштаган. Кыргыздын элдик «илме сайма», «шибеге сайма», «ийне сайма», «басма сайма» сыяктууларына көбүрөөк назар таштайт. Туш кийиз жасоодо Абысайнаптын уздук татымы көрүнөт. Басма сайма аркылуу бүткөрүлгөн туш кийизине өзү жашаган чөйрөнүн (Эки-Чат, Көк-Торпок, Солтон-Сары, Тер-Суу, Чуңкур-Суу) табиятын табылгыс көркөм көчөттүн бай каражаты катары алат. Ал бул көрүнүшү элдик оюм-чийимдердин элемент терине шайкеш символдоштурган. Анда кадимки «мүйүз оюмдарынын», «кыял оюмдарынын», «бадам оюмдарынын» элеси көз алдыга келет. Уз аларды табияттагы көрүнүштөр менен айкаштырат. Андай кооздуктар «Абысайнап көчөтү» деп аталат. 60-70 жылдардагы жана андан мурун-кийин да саймачылыкта жүрүп кеткен агым катары кездеме бетине сүрөт түшүрүүчүлүк (В. И. Лениндин портрети, Мамлекеттик гербдер, Спутник, Көгүчкөн, Төш белгилер) сыяктуу көрүнүштөр Абысайнаптын узчулугунда да басымдуу болгон. Ошентсе да ал көркөм каражаттарды түс, өң аркылуу айкалыштырууда анын сайма буюмдары акак таш чөгөрүлгөн зер нускалардай ачыктыкты сактап турат. Уз абалы түшүүчү түрдү чийип алат. Жүндү көбүнчө колдо ийирип, чыйратып, челдеп, аны түрдүү түскө боёп, саймага жип кылат. Анын илме сайма аркылуу бүткөрүлгөн туш кийиздери көбүнчө алты табакчадан турат. Мал чарбачылыкка байланыштуу оюм-көчөттөрдөн тышкары «жөргөмүш», «омуртка», «секиртме», «кереге көз», «ала мончок» (көчөт катары эсептелет да, ортолук менен жээк көчөттөрүн бөлүп турат), «көөкөр», «кушканат» өңдүүлөрдү арбын пайдаланат. Абысайнап жүндү аябай кылдап, анан уютат да, кементай жасайт. Аны кир көтөрүмдүү кездеме менен ичтейт. Kapa баркут кыюлап, колдо шырыйт. Кементайга көрпө ичиктей жака чыгарып, сайма көчөтүн түшүрөт. Ага көбүнчө «мүйүз оюмдарын» тандайт. Мындай сайма жазылышы карыш кармалган эки жеңдин учундагы көркөм көчөттөргө да үндөшөт. Анын буюмдары төрт түлүктү кесип туткан кыргыз элинин каадалуу турмуш-жашоосун туюндурат. Эмгеги баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1970-ж. В. И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгына карата «Жасалга-колдонмо өнөрүнүн Бүткүл союздук көргөзмөсү». Туш кийизи үчүн диплом; 1974-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдүн республикалык көргөзмөсү». Сайма буюмдары үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин диплому.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Байгабыл кызы Жумабүбү

Байгабыл кызы Жумабүбү Оймочу жана саймачы. 1923-ж. Кант районундагы Жер-Казар айылында төрөлгөн.
 
Караколдогу педагогиялык окуу жайын бүтүргөн. Кант районундагы III интернационал орто мектебинде эмгектенет. Ал «1941-45-жылдардагы эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы, «Ардак белгиси» ордени менен сыйланган. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Ал шырдак оюмдары түшкөн буюмдарды жасайт. Жердигин кийиз, кыжымы; тукаба, баркут, чий баркут, трайкеден тандайт. Чакан үлгүлөрдү кармап, үй ичин көрктөндүрөт. Мунун ичинен кийиз буюмдары салттуулукту баяндайт. Бири-бири менен жиксиз биригип, көркөм оюмдары ич ара тутумдашкан шырдактарынын табакчаларындагы төрт «куш оюмдун» башына «карга тырмак оюмун» чыгарып, андан төрт «кочкор мүйүз оюмун» пайда кылат. Мындай уздук «кочкор мүйүз оюмунун» үстүнөн «карга тырмак оюмун» төптүктө чыгарууда айрыкча билинип турат. Же төрт табакча оюм бир шырдактын ортолук оюмдары болуп, четтик (жээк) оюму үчүн ал «жарым кыялды» пайдаланат. Ортолук оюмга «бадам оюму» тушташ берилет да, эки оюм бычак учу аркылуу айырмаланып, табакчалар «мандалак оюму», «бадам оюму» сымал түшөт. Жумабүбү уздун шырдактарынын жээк оюмдары «жагалмай канат оюмдарынан» да туруп, чакан шырдактары эки эсе табакчадан түшүп, анда «кочкор мүйүз оюмунун» үстүнөн «ачкыч оюму» (ал дайыма оюм үстүнөн орун алат) чыгын, сыртынан «жүрөкчө оюму» болуп көрүнөт. Эки оюмдун араларын «аламыч» эмес, түр жип аркылуу эки элидей эндей кийиздин сыртын милтелеп «суу» өңдөнтүп койгон учурлары да бар. Эки кийизди беттей ойгондуктан шырдактын төрт бурчунан өөн-келки чыгарбайт, Ага да «куш канат оюмун», «карга тырмак оюмун», «ачкыч оюмун», «мүйүз оюмун шартташтырат. Уз элдик кийим-кечектерди бычып тигип, аларга көркөм көчөттөрдү келтирет. Жумабүбү азыр мектепте көркөм кол өнөрчүлүк боюнча музей уюштуруп, окуучуларды узчулукка үйрөтүүдө. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1989 ж. Кыргызстан эл чеберлер союзун уюштуруу курултайына карата «Эл чеберлеринин республикалык көргөзмөсү». ЭЧЖРКнүн медалы, диплому; 1990 ж. Кыргызстан Эл чеберлеринин республикалык уюштуруу көргөзмөсү. Кийиз буюмдары жана элдик кийим-кечектери коюлган.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Байбөрү Шайдылда уулу

Байбөрү Шайдылда уулу (Туулган, өлгөн жылы белгисиз) Уста. 19-кылымдын аягындагы атагы таш жарган чеберлерден болгон.
 
Ат-Башыдагы черик элинен чыккан. Анын кармаган зер нускалары тарых, этнография музейлеринде, эл арасында сакталган. Байбөрүнүн устачылыгына назары түшкөн Жумгалдагы Кулжыгач элинин билерманы Мырзабек таеке-жээндигин кадыр тутуп жатып көчүрүп алат. Ал тапта Суусамырдагы Түркмөн эли устага кардар болот. Ал атактуу эл ырчысы Капык Акы уулунун кемер курун атайын тапшырма менен узанган. Туулган конушу Ат-Башы болсо да, Нарын, Ат-Башы, Жумгал, Кочкор - төрт дубан элге талашка түшкөн зергердин дүңү азыр деле Тянь-Шань бөксөлөрүнө дайын. Билген карыялар Байбөрүнү жалаң өнөрү менен эл баккан адам эле дешет. Кийин Байбөрүнүн кичүү уулу Тургунаалыга өнөр оошот. Ошол кезде чоң уста балканы жаңыдан колуна алган уулуна: «Чоң иште мага жете элексиң, майда иште менден өтгүң. Зергерчиликте оңой нерсе жок. Ар ким мен кыйынмын деши мүмкүн. Бирок, жасаган буюмдары гана күбө»,- дечү экен. Зергер кийин картайып калган кезде да көнүмүш кесиби боюнча балкасын колунан түшүрбөй отурган. Байбөрү зергердин жана анын уулу Тургунаалынын колунан күмүш күлүп, кара темирлер камырдай жуурулуп жаткан чакта Тогуз-Торолук элден дагы бирөө келип, атайын кадыр салып Кабактан көчүрүп кетет. Зергердин өнөрүн кезегинде эл ушундайча баалаган. Кийин айып чарбасын коллективдештирүү кызуу башталып, ортолук устакана уюштурулат. Тургунаалы үч колхозго: «Кайыңды», «Дөдөмөл», «Кош-Булакка» тел уста болот. Кишиден башканы бүгүндөй ийине келтире жасаган уста 35 жашында оорудан каза табат. Ошондон соң өмүрдөшү Бурушбүбү жолдошунун дүкөнүн ээн калтырбай, анын ордуна узанган.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Байбөрү кызы Бурушбүбү

Байбөрү кызы Бурушбүбү (1904-1988) Зергер жана уз. Кайын атасы Байбөрүнүн, өмүрдөшү Тургунаалынын таалимин алган.
 
Зергерликке узанып, кийин аялдарга таандык узчулукту да колго алат. Улуу Ата Мекендик согуштан соң Кыргыз ССРинен келген СССР Илимдер Академиясынын тарых институтунун Этнографиялык экспедициясына Бурушбүбү зергер баалуу материалдарды берген. Жолдошу Тургунаалынын көрүкчүсү болуп жүрүп, устачылыктын ыгы менен сырын көкүрөгүнө жат кылган. Адегенде топчу, шакек, сөйкө өңдүүлөрдү кармаган. Кийин өтүк ултарган. Ата Мекендик согуш убагында Бурушбүбү Тогуз-Торо районунун Кош-Булак колхозунун устасы аталган. Каамыт тиккен, көмүрдү өзү өчүрүп, кол көөрүктү өзү үйлөткөн. Бурушбүбү негизинен күмүштү арбын кармаган. Күмүш иштетүүнү, аны чегелөөнү накта билген. Зергер кийин тахай ээр чаап, ат жабдыктарын жасаган. Ээр токумду кара булгаары менен каптап, аны шөкөттөгөн. Ар бир шөкөттүн түспөлүн кесип сагак, тогоо, чагарак, ооздук, купа, солоңдор, кошунду, жүрөкчө, жүзмө өңдүүлөрдүн жалпы жүзүн чыгарып алып, анан аны кылдат сомдоп, чаап, өгөөлөп ийине келтирген. Кооздоого көбүнчө жезди пайдаланган. Жезди иштетүүдө жекече ыкмасы болгон. Жезди эритип калыпка куюуга караганда, зерикпей отко салып жашытып, сомдоо жана өгөлөө зергерге жеңилдей сезилген. Кооз да көрүнөт. Жез сугарылбайт, жашытылат. Иштетүүгө ийилгич болот. Жашытылбаган темир өтө начар көрүнөт. Күмүш да жашытылат. Андыктан зергер абалы көмүрдү оюп жатак жасап, көөрүктү жай басканда күмүш бат эле көлкүддөйт. Оттон алып маалы жеткенде чабат. Күмүштү чабууда улам отко кармап, кайра муздатып, кайра кармап турат. Улам чаап, улам жашытып турбаса, күмүш талаптагыдай чыңалбайт. Жамбы күмүш улам отко салган, сууга койгон сайын өңүнө чыгат. Күмүш тыйындагы аралашмаларды билүүгө ал ачык таш колдонгон. Күмүштү ысытын, сууга салып да жашыткан. Зергер макиге, чакчага, жана күмүш менен жезди бирдей колдонгон. Кезегинде булар тарых музейине экспонатталган. Зергер жезге оюм түшүргөн. Элек согуп, чыны кап токуган. Жүгөн, көмөлдүрүк, басмайыл жана куюшкан кайыган. Кийизге сайманын түрүн салып, кийиз да жасаган. Муну «сайма оюм» деп атаган. Анын оймочу, саймачы, термечи жана чырмакчы дагы экени көтөргөн боз үйүнөн да көрүнөт. Эмгектери баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык 1 кароо-сынагы». Зер жасалгалары жана ат жабдыктары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Биринчи даражадагы диплому, «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагынын лауреаты».

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Ашырова Сайракүл

Ашырова Сайракүл Оймочу. 1924-ж. Тоң районундагы Бар-Булак айылында төрөлгөн.
 
1942-жылдан Кызыл-Туу» колхозунда эмгектенген, 1969-жылдан «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Тоңдогу боз үй көтөрүү бөлүмүндө үйдөн уздануучу чебери. Энеси Сонунбүбү, таэнеси Шаар бүбүлөрдөн таалим алган. 1980-ж. В. И. Лениндин туулган күнүнүн 110 жылдыгына карата Кыргызстан КП БКнын Лениндик Ардак грамотасы, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы менен сыйланган. Сайракүлдүн жабык баш, шырдак, ала кийиз, аяк кап, эшик тыш, кылдырооч сыяктуу буюмдарды боз үйдүн ички-сырткы жасалгалары катары кармоосу узчулуктун салтын жана наркын баамдатат. Ал жабык башты оюуда жээк оюму үчүн «ит куйрук оюмун» алат. «Бармак боочу оюму» ортолору жиксиз табакча-табакча болуп түшөт да, аны «мүйүз оюму» жана «карга тырмак оюму» аркылуу айкалыштырат. Ак этек (ак билек да дешет) ак-кара түстө берилет. Бул кызыл-көктөн айкалышкан борбордук жана жээк оюмдарын ачык бөлөт. Ал Ала Too кыркаларын элестетет. Чебер кийиздин өңүн тандоодо кара сарыны, сары-кызылды да ич ара өңдөштүрөт. Сайракүлдүн уюткан ала кийиздери бир жүздүү да, эки жүздүү да көрүнөт. Андагы түстөр анча ачык берилбейт. Өң коюу да, көгүш, күлгүн, саргыч да, бири бирине анча жутушпай, ар бир көркөм оюмдун элементтери өзүнүн жүзүн ачык, так, төп көрсөтө алат. Уздун таалим тарбия берүү жышааны күчтүү. Ал айылдаштарына таасирдүү чебер. Анын уздук жөрөлгөсү жуккандар - Касымова Кайырбүбү, Ашырова Асанбүбү, Думанаева Кермекаш. Сайракүл өзүнүн узчулугунда жүздөй шырдак, элүүдөй ала кийиз, өнөркананын тапшырмалары үчүн үч жүздөй боз үйдүн кийиз, чий, түймө буюмдарынын үлгүлөрүн жаратты. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1977-ж. СССРдин ЭЧЖКдөгү элдик өнөрдүн Бүткүл союздук көргөзмөсү. Кийиз буюмдары үчүн күмүш медаль; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын республикалык кароо-сынагы. Аяк кап, текче буюмдарынын үлгүсү үчүн I даражадагы диплом.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан