Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Батыш Сахара

thumb|250px|Батыш Сахаранын де-факто бөлүнүшү
Батыш Сахара ( As-Ṣaḥrā' al-Ġarbīyya, , ; мурунку аталышы — Испания Сахарасы, тарыхый аталышы — Вади-Захаб (Рио-де-Оро) («Алтын-Дарыя») жана Сегиет-эль-Хамра («Кызыл суу»)) — Түндүк Африкагы талаштуу аймакEncyclopædia Britannica. Western Sahara summary.

Түндүгүнөн Марокко, түндүк-чыгышынан Алжир, чыгышынан жана түштүгүнөн Мавритания менен чектешет, батышынан Атлантика океанынын суулары менен чулганат. Аянты 266 миң км². Ири шаары Эль-Аюн.

Бул регион 1958-жылдан 1976-жылга чейин Испаниянын «африкалык провинциялары» деп аталган Рио-де-Оро жана Сегиет-эль-Хамра аттуу аймактары болгон. 1976-жылы бул аймак Мавритания менен Марокконун ортосунда бөлүштүрүлгөнГеращенко Иван Денисович. Западная Сахара в период испанского колониального контроля.

1979-жылы Батыш Сахаранын негизги бөлүгү Марокко тарабынан оккупацияланган. Бирок аймактын болжол менен 20% түзгөн бөлүгү — Марокконун чек ара дубалынын чыгышында жайгашкан Эркин аймак оккупацияланган эмес. Марокко, аймактын калкынын басымдуу бөлүгү жашаган дубалдын батышындагы аймактарды толугу менен көзөмөлдөп келетChristian Walter, Antje von Ungern-Sternberg, Kavus Abushov. Self-Determination and Secession in International Law.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Coordinadora estatal de Asociaciones Solidarias con el Sahara

Категория:Мамлекеттер арип боюнча
Сайдолла Мадаминов

thumb|right|Полковник Сайдолла Мадаминов

Сайдулла Абдүкуддусович Мадаминов — өзбек армиясынын отставкадагы полковник, 2001–2003-жылдары Өзбекстандын Аба күчтөрү жана абадан коргонуу күчтөрүнүн төртүнчү командири болуп кызмат кылган.

Өмүрбаяны жана аскердик кызматы
Ейск Жогорку Авиакеңчилиги институтун (ЕВВАУЛ) бүткөндөн кийин, ал Забайкалье аскер округунун курамындагы 23-аба армиясына кызматка жиберилген: адегенде Степь авиабазасында, кийин Джида авиабазасында.

1982-жылы учуу командири болуп которулуп, 1983-жылы Brand-Бризен авиабазасына (Чыгыш Германия) өтүп, Германиядагы Советтик күчтөр тобунда кызматын уланткан. 1987-жылга карата эскадрон командири даражасына жетет. 1991-жылы Монино шаарындагы Гагарин атындагы Аба күчтөр академиясын аяктаган соң, Түркстандын аскер округуна которулат.

1991-жылдын жайында ал Карши-Ханабад авиабазасына келип, 735-авиаполктун штаб башчысы жана командирдин биринчи орун басары болуп дайындалган. СССР таркагандан кийин, полктун командири болуп бекитилди. 1995-жылдын августунда бөлүк Өзбекстандын Аба күчтөрү жана абадан коргонуу күчтөрүнүн 60-авиаполку болуп кайра түзүлгөн.

1990-жылдардын ортосунда ал Тажикстандагы жарандык согушта, кийинки жылдары Өзбекстан ислам кыймылынын топторуна каршы жана Баткен окуясы учурундагы операцияларда ондогон салгылаш учууларын аткарды.

1999-жылы Өзбекстандын Коргоо министрлигинин буйругу менен Ташкентке чакырылып, аба күчтөрүнүн командиринин орун басары болуп дайындалган.

2001-жылы президент Ислам Каримовтун жарлыгы менен Өзбекстандын Аба күчтөрү жана абадан коргонуу күчтөрүнүн командири болуп бекитилди жана бул кызматты 2003-жылдын аягына чейин аркалады. Андан соң Коргоо министрлигинин улук аскер кеңешчиси жана инспектору болуп иштеп, 2007-жылдын августунда запастагы офицер катары ардактуу эс алууга чыккан.

1994-жылы ал Өзбекстандын алгачкы мамлекеттик сыйлыктарынын бири болгон Жасорат медалы жана Шон-Шараф ордени менен сыйланган.

Караңыз
 Өзбекстандын Аба күчтөрү жана абадан коргонуу күчтөрү
 Баткен окуясы
 Тажикстандагы жарандык согуш

Булактар

Категория:Инсандар
Категория:Өзбекстан
Категория:Туулгандар 1957-жылы
Аякс (футбол клубу)

«Аякс» Амстердам футбол клубу — Амстердам шаарындагы нидерланддык профессионалдуу футбол клубу.

Клуб 1900-жылдын 18-мартында негизделген жана өз атын Троя согушуна катышкан байыркы грек баатыры Аяксынан алган. Команданын үй стадиону — «Йохан Кройф Арена», 1996-жылы ачылган жана Нидерланддагы Олимпиялык стадиондон кийинки эң чоң футбол стадиону болуп эсептелет. Арена 54 миңден ашуун күйөрмандарды батырганга жөндөмдүү.

 Булактар 

 Шилтемелер 
 Клубдун расмий сайты

Категория:«Аякс» футбол клубу
Категория:Футбол клубдар
Интернационале

«Интернационале» Милан футбол клубу , же жөн эле «Интер» — Италиянын Милан шаарындагы профессионалдуу футбол клубу. Клуб 1908-жылы «Милан» клубунан бөлүнүп түзүлгөн жана 1909-жылдан бери Серия А мелдешинде тынымсыз ойнойт — бул көрсөткүчкө Италияда башка эч бир клуб жеткен эмес.

«Интер» 20 жолку Италия чемпиону, 9 жолу Кубок ээси, 8 жолу Суперкубокту жеңген. Эл аралык аренада 3 жолу Чемпиондор лигасын, 3 жолу УЕФА Кубогун, 2 жолу Интерконтиненталдык Кубокту жана 1 жолу Клубдар арасындагы дүйнө чемпионатын уткан. 2010-жылы «Интер» Италия тарыхындагы биринчи «треблди» (бир сезондо үч чоң титулду) жеңген.

Клуб 1947-жылдан бери «Сан-Сиро» стадионунда «Милан» менен бирге ойнойт. Бул стадион Италиядагы эң чоңу болуп, 75 000ден ашык күйөрманды батырса болот. Эки команданын ортосундагы «Мадоннина дербиси» дүйнөдөгү эң белгилүү таймаштардын бири.

2024-жылдын май айынан тарта клубдун ээси АКШдагы «Oaktree Capital Management» инвестициялык компаниясы болду.

 Булактар 

 Шилтемелер 
 Клубдун расмий сайты

Категория:«Интернационале» футбол клубу
Категория:Футбол клубдар
Милан (футбол клубу)

«Милан» — Италиянын Милан шаарындагы профессионалдуу футбол клубу. Клуб 1899-жылы негизделген жана азыр Серия А мелдешинде ойнойт. 1926-жылдан бери «Сан-Сиро» стадионунда оюн өткөрүп келет. Бул стадион 75 миңден ашык көрүүчү батырганга жөндөмдүү жана 1947-жылдан бери «Интер» менен чогуу колдонулат. Эки команданын таймашы — «Мадоннина дербиси» — дүйнөдөгү эң белгилүү дербилердин бири.

«Милан» тарыхында болгону эки сезондо Серия Б мелдешинде ойноого мажбур болгон. Клубдун эң атактуу мезгили (1986–2017) — Сильвио Берлускони 31 жыл президенттик кылган, бул учурда команда 29 кубок уткан, анын ичинде бир нече Серия А жана Чемпиондор лигасы наамдары бар. 1991/92-жылкы сезондо клуб бир да оюн утулбай чемпион болгон.

«Милан» 19 жолу Италия чемпиону, 5 жолу Кубок ээси жана 8 жолу Суперкубокту уткан. Эл аралык аренада клуб 7 жолу Чемпиондор лигасын, 5 УЕФА Суперкубогун, 3 Интерконтиненталдык Кубокту жана 1 Клубдар арасындагы дүйнө чемпионатын жеңген. Бул көрсөткүчтөр боюнча «Милан» — Италиядагы эң ийгиликтүү клуб.

«Милан» — Европанын жана дүйнөнүн эң бай жана таасирдүү клубдарынын бири.

 Булактар 

 Шилтемелер 
 Клубдун расмий сайты

Категория:«Милан» футбол клубу
Категория:Футбол клубдар
Алтынбек Абдувапов

Алтынбек Абдувапов (1976-жылы 1-январда Ош шаарында туулган) Кыргыз Республикасынын Салык кызматынын I рангадагы мамлекеттик кеңешчисиАбдувапов Алтынбек Каныбекович — биография, мамлекеттик салык кызматынын төрагасы болгонАбдувапов Алтынбек Каныбекович — өмүр баяны.

 Өмүрү баяны 
 Эмгек жолу 
2002-2004 — "БИЕК Карго" ЖЧКсында сатуу боюнча менеджер
2004-2006 — "Техноткань" ЖЧКсында сатуу боюнча директор
2006-2009 —"Динь Чинь Айлу" оптика борборунун директору
2009-2011 — Экономикалык өнүктүрүү жана соода министрлигинде башкармалыктын жетекчисинин орун басары, башкармалыктын начальниги, бөлүм башчы
2011 — Экономикалык өнүктүрүү жана соода министрлигиндеги метрологиялык көзөмөл боюнча мамлекеттик инспекциянын финансылык камсыздоо жана административдик-укуктук башкармалыктын начальниги
2011 — экономикалык өнүктүрүү министринин кеңешчиси
2011-2021 — Мамлекеттик салык кызматында салык текшерүү башкармалыгынын начальниги;
2021 (июнь-октябрь)— Мамлекеттик салык кызматынын төрагасынын орун басары
 2021-жылдын 15-октябрында Мамлекеттик салык кызматынын төрагасы болуп дайындалганСалык кызматына Алтынбек Абдувапов төрага болуп дайындалды.

 Коррупциялык айыптоолор жана кармалышы 
Алтынбек Абдувапов жана анын орун басары Исламбек Кыдыргычов электрондук товардык-транспорттук коштомо кагаздарды пайдалануу менен байланышкан махинацияларга тиешеси бар экендиги аныкталгандан кийин, 2024-жылдын 6-декабрында Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет Абдувапов жана Кыдыргычов кармалганын жарияладыСалык кызматынын төрагасы жана орун басары 20-январга чейин камакка алынды .

 Булактар 
Категория:Арип боюнча инсандар
Кристофер көчөсү күнү (Christopher Street Day)

thumb| CSD 2004 Кельн шаарында.
thumb| COLOR Cologne фестивалы CSD 2008 Кельн шаарында.
thumb| CSD 2011 Мюнхенде.
Кристофер көчөсү күнү (CSD) - Германия менен Швейцарияда жыл сайын ЛГБТ кыймылынын жетишкендиктерин жана аларга карата дискриминацияга каршы сыймыктануу айында өткөрүлүүчү жөө жүрүш. Жөө жүрүш карнавал жана демонстрация түрүндө өткөрүлөт. Германиядагы эң ири CSD жүрүштөрү Берлин жана Көлн шаарларында өткөрүлөт . 2012-жылы Берлиндеги 34-Кристофер көчөсү күнүндө катышуучулар, коноктор жана көрүүчүлөр болуп 700 000ден ашык адам катышкан .

 Тарыхы 
"Кристофер көчөсү күнү" (CSD) аталышы 1969-жылы Америка Кошмо Штаттарында Стоуноллдогу баш аламандыктар учурунда Кристофер көчөсүндө болуп өткөн окуялар урматына карата берилген. 

Германиядагы алгачкы CSD 1979-жылы Бременде жана Батыш Берлинде болуп өткөн. Белгилей кетчүү нерсе биринчи ЛГБТ демонстрациясы 1972-жылы 29-апрелде Мюнстерде өткөн. Кийинки жылдарда да ар кандай демонстрациялар улантылып келет.

Швейцариядагы биринчи CSD 1978-жылы 24-июнда Цюрихте өткөн. Андан кийин Кристофер көчөсүн бошотууну эскерүү күнү деп аталып клаган.

 Кристофер көчөсү күнү азыркы учурда 
Бүгүнкү күндө Германиянын дээрлик баардык ири шаарларында өзүнүн CSD жүрүтөрү өткөрүлү келет. Алардын эң чоңу Берлин жана Көлн шаарларында орун алган. 2002-жылы Көлн сыйлыгына 1,2 миллиондон ашык адам (түз катышуучулар, коноктор жана көрүүчүлөр) катышкан. Ал эми 2025 жылы 28-июнда Мюнхен шаарында өткөрүлгөн Кристофер көчөсү күнүнө 200 000ден ашуун адам келгенChristopher Street Day in München

Германияда CSD үчүн белгиленген дата жок. Жөө жүрүштөр июнь айынан августка чейин дем алыш күндөрү өткөрүлөт. CSD учурунда ар кандай уюмдар тарабынан пландаштырылып демонстрациялар да өткөрүлөт. Сыймыктануу жүрүштөрүнө ири компаниялардын, коммерциялык эмес уюмдардын жана саясий партиялардын расмий делегациялары да активдүү катышып келишет.

CSDге атактуу адамдар, саясатчылар жана жылдыздар да активдүү катышышат:

 Тышкы иштер министри жана вице-канцлер Йошка Фишер (Кёльн 2002; Гамбург 2004; Көлн 2005).
 Федералдык министр Ренате Күнаст (Берлин 2001).
 Берлиндин башкаруучу мэри Клаус Воверейт (Берлин, 2001-жылдан бери жыл сайын).
 Майндагы Франкфурт шаарынын лорд-мэри Петра Рот (Франкфурт, 2004).
 Гессенин министри-президенти Роланд Кох (Франкфурт).
 Бундестагдын президенти Вольфганг Тиерсе (Берлин 2000).

Көптөгөн шаарларда саясатчылар жана шаар жетекчилери CSDде расмий түрдө өздөрүнүн камкордугуна алышып уюштурууга жардам көрсөтүшөт, мисалы Гамбургдагы мэрлер Ортвин Рунде жана Оле фон Беуст, Дрездендеги лорд-мэр Ингольф Россберг, Брауншвейгдеги федералдык министр Юрген Триттин жана башкалар.

 Дагы караңыз караңыз 

 ЛГБТ
 ЛГБТ укуктары 
 Сексуалдык азчылыктар
 Аялдардын маршы

 Булактар 

 Шилтемелер 

 CSD Berlin расмий сайты
 Cologne Pride расмий сайты
 Мюнхен Кристофер Көчөсү күнү жүрүшү сайты
Категория:Германия
Категория:Адам укуктары
Лабубу

Лабубу — Гонконгтук Ка Син Луң аттуу сүрөтчү жараткан дизайнердик коллекциялык оюнчук желмогуз эльфтеринин сериясы. Бул оюнчуктар өзгөчө, жаныбарга окшош мүнөздөрү жана ашкере жүз кубулуштары менен айырмаланат. Сериянын башкы каарманы — Лабубу. Анын көрүнүшү кудум кыраакы, суюмдуу жана саксайган: чоң кулак, курч тиш жана эльф сымал элеси бар. Рop Mart компаниясынын айтымында, ал шоктуураак көрүнгөнү менен боорукер мүнөзгө ээ, дайыма жардам бергиси келет, бирок көп учурда тескери жыйынтыкка алып келет. Ал кичинекей жана коркунучтуу көрүнүшү мүмкүн, бирок ниети дайыма жакшы. Анын жигити Тайкоко аттуу вегетарианец-монстр, скелетке окшош. 

Бул оюнчуктар Кытайда жайгашкан Pop Mart компаниясы тарабынан өндүрүлүп, эксклюзивдүү түрдө сатылат. Pop Mart Лабубу фигураларын негизинен кайсы каарман түшкөнүн жашырган жабык кутуларда чыгарат, бул ыкма "сокур куту" (blind box) деп аталат. Убакыттын өтүшү менен бул серия кеңейип, Лабубунун ар түрдүү версияларын жана ага байланыштуу башка фигураларды камтый баштады. Алар көбүнчө чектелген санда же белгилүү бир темадагы топтом катары чыгарылат.

 Тарыхы 
Лабубу — бул кичинекей монстр-түлкүндүү оюнчук, аны Гонконгдон чыккан сүрөтчү Касин Луң жараткан. Бул каарман биринчи жолу 2015-жылы Луңдун «Монстрлор» аттуу чыгармагында пайда болгон. Жаратман Нидерланддагы балалык мезгилинен илхам алып, скандинав эл жомокторуна негизделген иллюстрациялык окуяны түзгөн. Ошондой эле ал эльфтер тууралуу байыркы уламыштарды көп окуган.

Луң Лабубу менен чектелбестен, Зимомо, Тикоко, Спуки, Пато сыяктуу башка фантазиялуу жандардын да образынын үстүнөн иштеген. Бардыгына өзгөчө, оңой эстелүүчү ысымдарды берген — бул алардын интернеттен оңой табылышын камсыздаган.

Бирок ушул көптөгөн каармандардын ичинен эң чоң популярдуулукка Лабубу жетишти. Азыр Лабубу оюнчугун маркетплейстерде, соцтармактарда, көчө базарларында – дээрлик бардык жерде көрүүгө болот. Айрымдар бул оюнчук менен мурдадан тааныш болсо, башкалар азыркыга чейин: «Бул эмне өзү?» – деп кызыгып жүрүшөт.

 Дизайны 
Лабубу — бул ойноок, бирок бир аз жырткыч түрдө көрүнгөн жаныбар сымал жандыктар; алардын тегерек, жумшак денеси, чоң ачылган көздөрү, учтуу кулактары жана тогуз курч тиши бар, алардан тентекчел күлкү пайда болот. Бул фигуралар көбүнчө темалык серияларга бөлүнүп, капсула түрүндө сатыкка чыгарылат, анда кайсы Лабубу түшөрү алдын ала белгисиз болот. Айрым топтомдордо өзгөчө сейрек кездешкен "жашыруун" фигуралар да болот. Pop Mart ошондой эле башка бренддер менен кызматташып, 2024-жылдын аягында Coca-Cola темасындагы 11 фигурадан турган кышкы серияны, ал эми 2025-жылдын башында One Piece анимесине арналган 13 фигурадан турган жыйнакты чыгарган. Кээ бир фигуралар музейлерге гана арналган версиялар болуп, мисалы, бир сериясы Париждеги Лувр музейиндеги Pop Mart дүкөнүндө гана сатылган.

 Булактар 

Категория:Оюнчуктар
Адилет (маанилери)

«Адилет» ( жана ) — араб тилинин аль адл сөзүнөн кыргыз жана казак тилине кирип келген:
 Адилет — саясий партия.
 Адилет — балдардын аты.
 Адилет — юриспруденция боюнча илимий журнал.

 Адлет ат катары Кыргызтан жана Кыргызстан аймагында кеңири тараган. Азыр кыргыздар арасында жайылып бара жаткан таанымал ат.
 Бул ысым аркылуу ата-эне баланы ак ниеттүүлүккө, калыстыкка тарбиялоо жагын көздөшөт.
Wayback Machine

Wayback Machine, же Үбейбэк Мэшийин (англ. — «Убакыт Машинеси») — «Internet Archive» Көммерчийкеликмес китепкананын акысыз оонлайн-сактооканасы (эрхийиби). Үбейбэк Мэшийин издөө уроботтору аркылуу "ачык" интернеттин көбүн архивдешет жана жалпыга жеткиликтүү кылат.
Авдаленд

Авдаленд (, ) — Сомалинин түндүк-батышындагы аймак. Аудал провинциясынын борбору Бораме шаарында анын лидерлери 2010-жылы бул аймакты Сомалинин курамындагы автономдуу мамлекетдеп жарыялашканThe Somali Dir Clan's History: Codka Beesha Direed. Бул аймак 2010-жылы Сомалилендден бөлүнүп чыккан. 

 Тарыхы 
Авдаленд (башкача кездешкен аталыштары: Аудалленд, Аудальленд, Авдал, Авдел, Аудаль, Адал, Адаль) өзүнүн атылышын XVI кылымда гүлдөп турган байыркы Адал султандыгынан алган. Эфиопия менен чектеш аймактарында британдык изилдөөчү Ричард Бёртон сүрөттөп кеткен урандыларга айланган шаарлардын калдыктары көп кездешетRichard Burton, First Footsteps in East Africa, 1856; edited with an introduction and additional chapters by Gordon Waterfield (New York: Praeger, 1966), p. 132. For a more recent description, see A. T. Curle, «The Ruined cities of Somaliland», Antiquity, 11 (1937), pp. 315—327.

Авдаленд Республикасы деген атылыш менен белгилүү болгон азыркы сепаратисттик кыймыл 1995-жылдан бери көз карандысыздыкка умтулуп келетUniversity of Pennsylvania - African Studies Center. Awdal "Republic": Declaration of Independence..

2009-жылы өз алдынча аймак түзүү пландары жарыяланып, 2010-жылдын август айында Федералдык Сомалинин курамында жаңы автономдуу аймак түзүлгөнү расмий жарыяланган. Бул аймак Авдаленд же Адал мамлекети деп аталатThe Declaration of Adal State. Жергиликтүү администрация Сомалиленддин сепаратисттик өкмөтүнүн эгемендикке болгон доолорун жана бул аймакка болгон талаптарын тааныбайт. Бирок бул жарыя декларативдүү мүнөзгө ээ, анткени азырынча бул аймактын баары Сомалиленддин көзөмөлү алдында турат.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 SSC TIMES — Real Voice of Sool Sanaag Cayn — Awdalland
 The Emergence of Awdalland a Vital Reality Check for Secessionist One-Clan-Somaliland
 Somaliland is not ours any more. Awdalland is our own. A reply to Mudane Mo
 Heestii Calanka Awdalland
Пунтленд

Пунтленд  — Сомалинин чыгыш бөлүгүндө жайгашкан автономдуу район, курамына өлкөнүн түндүк-чыгышындагы тогуз провинцияны камтыйтDW. Somalia: Puntland pulls recognition of federal government. 1998-жылдын 12-августунда «Пунтленд автономдуу району» катары өзүнүн эгемендигин, тактап айтканда, өзүн «автономдуу мамлекет» деп жарыялаганPuntland Facts and Figures 2012–2017. 2001-жылдагы Конституцияга ылайык расмий аталышы «Сомалинин Пунтленд мамлекети» деп белгиленген. 2003–2004-жылдары Кениянын Найроби шаарында кабыл алынган келишимдер жана Сомалинин Убактылуу Федералдык Хартиясы (Конституциясы) аркылуу расмий түрдө Федералдык Сомалинин курамындагы автономдуу район катары таанылган. Борбору — Гароуэ . Калкы болжол менен 3,5 миллион адам (расмий эл каттоо өткөрүлө элек). Аталышы байыркы Мисир фараондору соода жүргүзгөн Пунт жеринин урматынан коюлган. 2024-жылдын 30-мартында Пунтленд өзүнүн автономиясын кайрадан жарыялап, Сомалинин Убактылуу Федералдык Өкмөтүн таануудан баш тарткан. 

 Тарыхы 
1991-жылы Сомалинин мамлекеттик түзүлүшү кыйраган соң, түзүлгөн мамлекет. Сомалилендден айырмаланып, Пунтленд толук көз карандысыздыкка умтулган эмес. Азыркы өкмөтү Пунтлендди Сомали федеративдик мамлекеттинин бир бөлүгү катары карайт.

1998-жылы автономия жарыяланган соң, мунай кен байлыктарына бай Санааг жана Сул аймактарын талашуу боюнча, дайыма Сомалиленд менен кагылышууларда болуп келет. 2007-жылы Санааг аймагында Маахир деген көз карандысыз мамлекет жарыяланган, аны Пунтленд 2009-жылдын январында өзүнө каратып алган. Андан кийин Айн, Санааг жана Сул провинцияларынын бир бөлүгүндө буфердик Хатумо мамлекети пайда болуп, ал Пунтленд тарабынан колдоого алынган, бирок анын аймагынын көбүнчө бөлүгүн Сомалиленд көзөмөлдөп турган.

1998-жылдын 23-июлунда Абдуллахи Юсуф Ахмед Пунтленддин биринчи президенти болуп шайланган жана ал бул кызматты 2001-жылдын 1-июлуна чейин аткарган.

2001-жылдын 1-июлунда Пунтлендде төңкөрүш болгон, бирок 2002-жылы Абдуллахи Юсуф Ахмед өз төңкөрүшүн уюштуруп, кызматын калыбына келтирген. 2004-жылдын октябрында ал Сомалинин президенти болуп шайланып, андан кийин Могадишону басып алган.

Пунтленд — сомалилик деңиз каракчыларынын негизги борбору катары эсептелет, бирок ошол эле учурда Сомалинин биримдигин колдойт.

2014-жылдын январь айында Пунтлендде президенттик шайлоо өтүп, 5-президент болуп 2011—2012-жылдары Сомалинин премьер-министри болуп иштеген Абдивели Мохаммед Али шайланган.

2024-жылдын 31-мартында Пунтленд өзүнүн автономиясын жарыялап, Сомалинин федералдык өкмөтүн таануудан баш тарткан. Администрация чыгарган билдирүүдө Пунтленд федералдык өкмөттөн көз карандысыз иш алып барып, эл аралык коомчулук менен өз алдынча кызматташарын, Могадишонун бийлиги Конституцияны кайра карап чыгып, Пунтленддин Конституцияга киргизилчү өзгөртүүлөр боюнча пикирин эске алгандан кийин гана мамиле түзөрүн билдирген.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Пунтленддин администрациясынын сайты
Хатумо

Сомалилик Хатумо мамлекети (, ) — Түндүк Сомалидеги автономиялуу администрация, борбору Ласъанод шаары. Курамына Соль, Санаг жана Каин аймактарынын бөлүктөрү кирет. 

Ал эл аралык коомчулук тарабынан де-факто мамлекет катары жок болгон Сомали мамлекетинин бир бөлүгү катары таанылат. Учурда бул аймакка коңшу болгон таанылбаган мамлекеттер Сомалиленд менен Пунтленд Хатумонун аймагын талашып келет. 

Расмий борбору — Ласъанод шаары (айрым учурда Лас-Анод деп аталат), шаар 2007-жылдан бери Сомалиленддин көзөмөлүндө. Негизги борбору Талех шаары болгон, бирок 2014-жылдын 14-апрелинде Сомалиленд аскерлери Талехти жана анын аймагын ээлеп, Хатумонун аймагын экиге бөлгөнSomaliland forces briefly seize disputed Taleh district. Бирдиктүү Сомалинин курамында автономия түзүү үчүн HBM-SSC (Hoggaanka Badbaadada iyo Mideynta SSC) аттуу уюм аракеттенип келет. Ал негизинен Соль, Санаг жана Айн провинцияларынын куралдуу күчтөрүнөн турат. Негизги союздашы — коңшу Пунтленд, ал эми каршылаштары — Сомалиленд менен Эфиопия.

Хатумо мамлекети 2011-жылдын 20-декабрында Соль аймагындагы Талех провинциясында өткөн конференцияда жарыяланганKhaatumo State of Somalia. Хатумо Сул-Санаг-Айн (SSC) бирдиктүү аймактык администрациясынын негизинде түзүлгөнNew 'state' further muddles Somali waters. 2012-жылдын 12-январында жыйынга катышкан 367 делегат бул чечимди жактырган. Азыркы учурда был автономия Сомалинин Федералдык өкмөтү тарабынан расмий таанылганWatch Somali President Shiikh Shariif as he Welcomes Khaatumo State to the TFG.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 What is Khatumo State?
Амантур Жусубакун

Амантур Жусубакун — кыргыз жазуучу, Шинжаң жазуучулар коомунун мүчөсү.

1973-жылы Улуу-Чат ооданы Жыгын айылындагы башталгыч мектепте эмгек жолун баштаган. 1986–1988-жылдары Кызыл-Суу облусунун мугалимдердин билим ашыруу мектебинде билим алган. Отуз жылдан ашуун мугалимдик кызмат аткарып, 2004-жылы эс алууга чыккан.

Чыгармачылык жолу 1981-жылы «Кызыл-Cуу адабияты» журналында жарыяланган «Жайлоо сүрөттөрү» аттуу ырлар топтому менен башталган. Андан бери «Ак жүрөк», «Туулган жердин топурагы алтын», «Өмүр өрүндү» сыяктуу отуздан ашуун аңгеме жана повест ар кайсы гезит-журналдарда жарык көргөн.

«Каргаша» (1997), «Наамсыз арал» (2015), жана «Эне» (2025) аттуу романдары басмадан чыккан.

2024-жылы ал «Жетиген» адабий сыйлыгынын алтынчы жолку лауреаты болгон.

 Жарык көргөн китептери 
Каргаша (роман) (1997)
Наамсыз арал (роман) (2015)
Мекендин күн батыш чебинде, (роман) (2024) 
Эне (роман) (2025)

 Булактар 
Категория:Инсандар
Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Кыргыз жазуучулары
Категория:Кытай жазуучулары
Категория:Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусу
Категория:Теңир-Тоо
Категория:ШУАР
Категория:Кытайлык кыргыздар
Мурас Юнайтед

Мурас Юнайтед — кыргызстандык футбол клуб. 2023-жылы негизделген. Манас шаарында жайгашкан. Кыргыз Жогорку лигасында ойнойт. Үй оюндарын "Курманбек" стадионунда кабыл алат.

 Тарыхы 

 Курамы 

 Булактар
Түмөнбай Байзаков проспекти

Түмөнбай Байзаков проспекти ― Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусунун Жалал-Абад шаарынын борбордук көчөсү.

 Тарыхы 
Проспект 2023-жылга чейин Ленин көчөсү деп аталып келген. 2023-жылы акын, котормочу Түмөнбай Байзаковдун ысымына бул көчө кайрадан аталып борбордук проспект болуп ачылган. Президент Садыр Жапаров Жалал-Абад облусуна болгон жумушчу сапарынын алкагында көчөнүн ачылышына катышып, өзү ачып берген.

 Имараттар 
Т.Байзаков проспекти Жалал-Абад шаарынын эң чоң көчөсү болуп эсептелет. Көчөдө Токтогул Сатылганов атындагы парк, шаар мэриясынын эски имараты, бир канча кафе-ресторандар жана мейманканалар орун алган.

 Булактар 
 

Категория:Манас шаарынын көчөлөрү
Айзада (ысым)

Айзада — кыз балага берилүүчү ысым. Бул ысымдын келип чыгышы боюнча ар түрдүү версиялар бар. Ал ар кайсы маданий жана тилдик контексттерде ар башкача түшүндүрүлөт.

 Айзада ысымынын келип чыгышы жана маанилери 

 1. Түрк версиясы 
Айзада ысымынын түрк тилинен келип чыккан деген пикир бар. Бул версияга ылайык, ысым «нур», «жарык чачуучу» деген маанини билдирет. Бул мааниде ысым жарык, жумшак мүнөздү баса белгилейт

 2. Араб версиясы 
Башка бир пикир боюнча, Айзада ысымы араб тилинен келип чыгып, «ханышайым» же «бийлик жүргүзүүчү аял» деген мааниге ээ. Бул мааниде ысым күчкө жана жетекчилик сапаттарга ээ

 3. Перс версиясы 
Айрым изилдөөчүлөр бул ысым перс тилинен келип чыккан дешет. Бул учурда Айзада деген ысым « көркөм » , « назик » же «сулуу» деген мааниге ээ болот

 Альтернативдүү (түрк-перс) версиясы 
Башка булактар бул ысымдын курамын эки бөлүккө бөлүп түшүндүрүшөт:

 «Ай» — кыргыз жана түрк тилдеринде «ай» дегенди билдирет,
 «Зада» — перс тилинде «туулган», «кыз» деген мааниде.

Бул учурда ысым « айдан жаралган » , « айдын кызы » деген поэтикалык маанини берет.

 Шилтемелер: 
Айзада
Значение имени Айзада
Имя Айзада: версии о происхождении и значении имени