Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Порту

thumb|Порту.
Порту, Опорто – Португалиянын түндүгүндөгү шаар. Дору (Дуэро) дарыясы Атлантика океанына куйган жердеги порт (аванпорттору – Матозиньюш жана Лейшойнш). Чоң Порту агломерациясынын административдик борбору. Калкы 221,8 миң (2008; шаар айланасы менен 1,3 млн); калкынын саны жана экономикалык мааниси боюнча Лиссабондон кийинки 2-шаар. Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Метрополитен иштейт. Мурда Португалиянын борбору болуп, өлкө да Порту деп аталчу. 11-кылымдын аягында 12-кылымдын 1-жарымында Португалия графтарынын резиденциясы болгон. Машина куруу, текстиль, тамак-аш–татымал, кепкек (пробка), бут кийим өнөр жай ишканалары иштейт. Собор (12-кылым), роман стилиндеги Сан-Мартину ди Судуфейта собору (12-кылым), готика стилиндеги Сан-Франсишку чиркөөсү ((13-кылым), 14–15-кылымдын курулуштары сакталган. Университет, Соариш душ Рейш улуттук музейи бар. 1996-жылы шаардын борбордук бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Шаарлар
Категория:Португалия
Португалдар

Португалдар (өздөрүн португезиш деп аташат) – Португалиянын негизин түзгөн эл (9800 миң киши). Бразилия, АКШ, Франдия, Канада жана Германияда да жашашат. Жалпы саны 14 млн киши (2012). Португал тилинде сүйлөшөт. Көпчүлүгү католик динин тутушат, протестанттар (иеговалар, мормондор, баптисттер ж. б.) да бар. Португалдардын этногенезинин калыптанышына кельттер катышкан лузитан уруулары (байыркы иберий уруулары) таасир берген. Римдик үстөмдүк доорунда (б.з.ч.II к.– V к.) калк романизацияга дуушар болгон.
Свевдер менен вестготтордун (5–8-кылым), Португалиянын түштүк бөлүгүнө арабдардын (8–12-кылымдын 1-жарымы) этностук таасири тийген. 12-кылымда Португалияда өзүнчө мамлекет пайда болуп, португалдар улуту түзүлө баштаган. Өлкөнүн 1581–1640-жылдары Испанияга, 18–19-кылымда Улуу Британияга көз каранды болушунан улам португалдардын көбү (1 млн) иш издеп, Батыш Европа өлкөлөрүнө (негизинен Франция, Германия ж. б.) кетишкен. 1974–76-жылга чейин жүз миңдеген португал колониячылары Африкадагы Португалия басып алган мурдагы ээликтеринде (Ангола, Мозамбик ж. б.) жашап, бул өлкөлөр көз карандысыздыкка ээ болгондон кийин, мекенине кайтып келген. Португалдар бразилиялыктардын улут катары калыптанышына таасир эткен. Португалдар дыйканчылык, мал чарбачылык, балык уулоочулук жана багбанчылык менен эмгектенет. Аялдары кенен тигилген юбка, кофта кийип, алжапкыч тагынып, башына жоолук салынган. Эркектери гетра менен кыска шым, күрмө, башына сомбреро кийип (түндүгүндө түймө калпак), белине жазы кур курчанган. Улуттук тамак-ашы – куурулган балык, моллюска, жүгөрүдөн даярдалган шорпо. 
Категория:Дүйнө элдери

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Европанын роман элдери
Португал тили

right|frameless|upright=2
Португал тили – португалдар менен бразилиялыктардын тили. Роман тилдеринин ибер-роман тобуна кирет. Португалия, Бразилия, Африка (Ангола, Мозамбик, Гвинея-Бисау, Кабо-Верде, Сан-Томе жана Принсипи) жана Азияга (Чыгыш Тимор) тараган. Адабий тили 16-кылымда калыптанып, Бразилияга таралып, 19-кылымда жергиликтүү индей тилдерин дээрлик сүрүп чыгарган. Бул тилдин португал жана бразилия тилдери деген эки варианты бар. Айырмасы фонетика менен лексикада. Португалиядагы португал тили 3 диалектиден турат. Жазмасы латын графикасынын негизинде түзүлгөн.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Тилдер‎
Порт-Харкорт

thumb|Порт-Харкорт.
Порт-Харкорт – Нигериянын түштүгүндөгү шаар. Риверс штатынын административдик борбору. Калкы 2,1 млн (2010). Эл аралык аэропорту бар. Гвинея булуңунун жээгинде жайгашкан жүк өткөрүмдүүлүгү боюнча өлкөдөгү 2-порт (Лагостон кийинки). Пальма майы сыгылат. Тамеки, ун, цемент, битум чыгаруучу өнөр жай ишканалары иштейт. Нефть жана газ казып алуунун борбору. Нефть жана газ ажыратуучу заводу бар. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Шаарлар
Категория:Нигерия
Порфир

thumb|Порфир.
thumb|Порфир.
Порфир (грекче porphyreos – кара кочкул, кыпкызыл) – палеотиптүү кычкыл эффузия тоо тектеринин жалпы аты. Профирге айнек сымал негизги масса жана анын арасында ортоклаз менен кварцтын, ошондой эле биотит жана роговой обманканын болушу (порфир структурасы) мүнөздүү. Профир ортоклаздуу же ортофир (трахиттин. аналогу) жана кварцтуу профир (липариттин, аналогу) болуп ажыратылат. Профир жегичтүү талаа шпаты, кычкыл плагиоклаз, кварц жана биотиттен турат. П.рофир – гипабиссалдуу жана тарамча түрүндөгү тоо тек. Текстурасы массивдүү жана флюидалдуу. Өңү боз, сары, күлгүн ж. б. түстө да кездешет. Профир жасалгалык сапаты менен айырмаланып, жасалма жана каптама таш катары өнөр жайда колдонулат.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Геология
Порфирит

thumb|Диорит-порфирит
Порфирит – эффузия тоо теги, базальт менен андезиттин палеотиптүү түрү; курамында кварц болбойт. Негизинен жанар тоо айнегинен туруп, арасында андезиндин, чанда пироксендин ири кристаллдары кездешет. Курамына жараша плагиоклаздуу, роговой обманкалуу жана пироксендүү профирит болуп ажыратылат. Профирит гипабиссалдуу, орточо тарамча жана порфирит стуруктуралуу тоо тек. Профирит бүктөлүү жана платформа аймактарында кеңири тараган. Кыргызстанда Тескей Ала-Тоо, Күнгөй Ала-Тоо, Кыргыз Ала-Тоосу ж. б. жерлерде кездешет. Курулуш материалы катары пайдаланылат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Геология
Поршень

thumb|Поршень
Поршень – машинанын же прибордун цилиндрдин туурасынан кесилишин жылчыксыз жаап, анын огун бойлото алга-артка жылып туруучу кыймылдуу тетиги. Поршень поршендүү машиналарда жана механизмдерде бир түрдөгү энергияны экинчи түргө айландырууда колдонулат. Көпчүлүк поршендүү машиналарда поршень муунактуу вал менен кинематикалык байланышта болот. Ал кинематикалык байланыш поршенди алга-артка жылуучу кыймылын валдын айланма кыймылына өзгөртүүчү механизмдин жардамы менен жүргүзүлөт. Поршендин цилиндрди жылчыксыз бекитишин шакекчелери камсыз кылат.
Категория: Терминдер жана түшүнүктөр
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
Постойнска-Яма

thumb|Постойнска-Яма.
Постойнска-Яма, Адельсберг — Словениядагы карст үңкүрү, Динара Красында, Постойна шаарына жакын жайгашкан. Үңкүрдүн оозу 554 м бийиктикте. Узундугу 16,4 км. Сталактиттүү, сталагмиттүү залдардан жана галереялардан турат. Постойнска-Яма аркылуу Пивка дарыясы агып өтөт. Туризм өнүккөн (электрлештирилген темир жол бар). Корук. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Үңкүрлөр
Категория:Словения
Поянху

thumb|Поянху.
Поянху (Poyang Hu) – Кытайдын чыгышындагы тузсуз көл. Янцзы дарыясынын он тарабында. Өлчөмү жана тереңдиги мезгилге жараша өзгөрүп турат; аянты 2,7ден (кышында) 5,0 миң км2ге (жайында) чейин, тереңдиги бир нече мден 20 мге чейин. Негизги куймасы – Ганьцзян. Янцзы дарыясы менен кыска суу айрыгы аркылуу туташып, анын агымын жөнгө салып турат. Көлдү 120 түрдүү балык (анын ичинде доңуз дельфини) жана 0,5 млнго жакын келгин куштар байырлайт. Акыркы жылдардагы көлгө таасир эткен табигый (кургакчылык) жана антропогендик (таманынан кум казуу, кеме жүрүү ж. б.) факторлордон Поянхунун деңгээли кыйла төмөндөп, экосистемасы бузулууда. Соолуп калуу коркунучунда турат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Кытай
Категория:Көлдөр‎
Претория

thumb|Претория.
Претория – Түштүк Африка Республикасынын борбору. Гаутенг провинциясынын административдик борбору. Шаар тектирчелүү платодо, деңиз деңгээлинен 1370 м бийиктикте, Апис дарыясынын боюнда жайгашкан. Климаты субтропиктик. Эң ыссык айы январдын орточо температурасы 25°С, эң суук айы июлдуку 10°С. Жылдык жаан-чачыны 750 мм. Калкы 1,7 млн (2010). Эл аралык аэропорту бар. 1855-жылы бурлар тарабынан негизделген. 1860-жылдан Трансваалдын, 1910-жылдан Түштүк Африка Союзунун (1961-жылдан ТАРдын) борбору. Кара металлургия, машина куруу, текстиль, химиялык , тамак-аш өнөр жай ишканалары иштейт. TAP Илимдер академиясы, университеттер, китепканалар, муниципалдык сүрөт галерея, музейлер (анын ичинде ачык асман астында, тарыхый-маданий), Түштүк Африка геология кызматы, «Радклифф» обсерваториясы бар. Шаарга жакын жерде Африкадагы алгачкы алмаз табылган. Туризм өнүккөн. ТАРды түзгөн алгачкы президент М. Преториустун ысмынан аталган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Түштүк-Африка
Категория:Африка мамлекеттеринин борборлору
Примат

thumb|Приматтар.
Приматтар (Primates) – татаал түзүлүштүү сүт эмүүчүлөрдүн түркүмү. Байыркы приматтар бор мезгилинде Азиядан Европага, Түндүк Америкага, Африкага ооп кетишкен.

Азыр алардын 2 түркүмчөсү (чала маймылдар жана маймылдар) белгилүү. Жүн менен капталган денесинин узундугу 13–175 см, салмагы 60 гдан 180 кгга жетет. Бетинде, алаканында жана таманында жүнү болбойт. Приматтардын куйругу түрдүү узундукта болуп, айрымдарында кармагыч кызмат аткарат, кээ биринде жок. Буту беш манжалуу, баш бармагы калган манжаларына карама-каршы жайгашып, даракты ж. б. нерселерди кармоого ылайыкталган. Приматтардын көрүү, угуу ж. б. органдары жакшы өөрчүгөн, жыт сезүүсү редукцияланган, кээсинин мээси бырыштуу, татаал түзүлүштө. Баш сөөгүнүн мээ бөлүгү чоң, бет сөөгү сүйрү, 32–36 тиши бар. Азыркы приматтардын 200дөй түрү негизинен Азия менен Африканын тропик, субтропик токойлорунда, Малайя архипелагынын аралында, Борбордук жана Түштүк Америкада таралган. Даракта, жерде топтошуп, кээде экиден же бирден жашап, өсүмдүк (бутак, сабак, жалбырак, мөмө ж. б.), чанда курт-кумурска менен азыктанат. Ургаачысы 1–2, кээде 3тү тууйт. Приматтарды азыркы тупайяга окшош курт-кумурска жечү эң жөнөкөй сүт эмүүчүлөрдөн келип чыккан. Приматтарды жергиликтүү эл этин, терисин керектеп, ошондой эле зоопарк жана илимий мекемелер үчүн кармалып, жашаган жери тарып кеткендиктен, саны азаюуда. Приматтардын 63 түрү жана түрчөсү ТКЭСтин Кызыл китебине киргизилген. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Принцесса Елизавета жери

thumb|Принцесса Елизавета жери.
Принцесса Елизавета жери – Чыгыш Антарктиданын 73 жана 88° чыгыш узундуктарынын аралыгындагы бөлүгү. Шериктештик жана Дейвис деңиздери менен чулганат. Муз катмарынын калыңдыгы 1000–1500 м. Жээктеринде жылаңач аскалар бар (Вестфолль оазизи ж. б.). Австралия экспедициясы иш жүргүзүүчү аймак (Дейвис станциясы). Д. Моусон жетектеген британиялык-австралиялык-жаңы зеландиялык экспедиция 1931-жылы ачкан; англиялык принцессанын (азыр Улуу Британиянын королевасы – Елизавета II) урматына аталган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Антарктида
Принцесса Рагнхилль жээги

Принцесса Рагнхилль жээги – Королева Мод жеринин 20° 30’ жана 34° чыгыш узундуктарынын аралыгындагы жээги; Чыгыш Антарктидада. Жээк бойлой созулуп жаткан шельф муздугу Нансен муздук платосуна (бийиктиги 3000 мден ашык) жана муз капталына өтөт, анын түндүк чегинде Сёр-Роннане жана Бельжика тоолору (бийиктиги 3630 мгe чейин) көтөрүлүп жатат. Аймак 1931-жылы Г. Исаксен, Я. Рисер-Ларсен жетектеген норвегиялык экспедиция тарабынан ачылып, норвегиялык принцессанын урматына аталган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Антарктида
Припай

thumb|Припай (Канада‎да‎).
Припай – Арктика менен Антарктика деңиздеринин жээктеринде туташ жайгашкан кыймылсыз муздар. Жээктен бир нече мден жүздөгөн кмге чейин тоңот. Деңгээли 2 мден жогору көтөрүлгөн припай шельф муздугу деп аталат. Припай ар кандай таасирлерден сынып, дрейф муздарын түзөт. Жогорку кеңдиктеги аймактарда калыңдыгы 10–20 мге чейин жеткендери кездешет.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Арктика
Категория:Антарктида
Припять

thumb|Припять.
Припять – Беларуссия менен Украинадагы дарыя, Днепрдин оң куймасы. Узундугу 761 км, алабынын аянты 114,3 миң км2. Полесье ойдуңу аркылуу агып, Киев суу сактагычына куят. Негизги куймалары: Стырь, Горынь, Уборть, Уж. (оң), Ясельда, Случь, Птичь (сол). орточо чыгымы 448 м3/сек. Декабрдын ортосунан марттын аягына чейин муз тоңот. Чатынан 591 км аралыкка чейин кеме жүрөт. Балык кармалат. Днепр-Буг каналы аркылуу Висланын алабы, Огинский каналы аркылуу (азыр иштебейт) Немандын алабы менен туташат. Боюнда Пинск, Петриков, Мозырь, Наровля, Чернобыль шаары жайгашкан. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Дарыялар‎
Категория:Беларусь
Категория:Украина
Провайдер

Провайдер (англисче ISP: Internet Service Provider – Интернет менен камсыз кылуу) – маалыматтык, тармактык кызматтарга, мисалы, уюлдук телефон байланышына, компьютердик интернет тармагына кирүүнү (каттоону) камсыз кылуучу адистештирилген компания. Интернет провайдер компаниялары ар турдуу технологияларды колдонуу менен колдонуучуларды интернеттик тармака( сеть = network) улана алуусун камсыз кылышат. 

Абонеттерге берилген ар кандай сервистерге жараша ISP компаниялар тарабынан кошумча суммалар алынып турулат. 

Интернет провайдер биринчи жолу Австралия жана Америкада тузулгон. "The World ISP" эн биринчи интернет сервисти таркатуучу коммерциялдык провайдер компаниясы болуп эсептелет. Биринчи клиент 1989жылдын ноябрь айында сервисти колдонгон. 

 Билайн, Мегаком, О! ж.б.у.с
Категория: Терминдер жана түшүнүктөр

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
5세대 이동통신 (5-поколениядагы сотовой телефондор) китебинен которулду.
Прованс

thumb|Прованс.
thumb|Прованс.
Прованс – Франциянын түштүк-чыгышындагы тарыхый облус жана экономикалык район, Жер ортолук деңиздин жээгинде. Жогорку Альп, Буш дю-Рон, Вар, Жогорку Прованс Альп департаменти, ошондой эле Воклюз, Жээк Альпысынын бир аз бөлүктөрү жайгашкан. Аянты 21,6 миң км2. Башкы шаарлары: Экс-ан-Прованс, Марсель. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Франция
Программалоо

Программалоо – компьютер программаларын түзүү процесси. Tap мааниде программалоо конкреттүү программалоо тилинде (көбүнчө мурда болгон алгоритм – коюлган милдетти чечүү планы, методу боюнча) программаларды жазуу. Ушул ишти аткаргандар программисттер, ал алгоритмди иштеп чыгуучулар алгоритмисттер, предметтик жагдайдагы адистер математиктер деп аталат. Кеңири мааниде программалоо деп программаларды түзүү жана аларды жумушчу абалда кармоо – ЭЭМди программалык камсыздоо менен байланышкан иштердин бүтүндөй спектри аталат. Муну «программалык инженерия» деп да аташат. Буга маселени талдоо жана коюу, программаларды долбоорлоо, алгоритмдерди түзүү, маалыматтар түзүмүн иштеп чыгуу, программалардын тексттерин жазуу, программаларды сыноо, документтештирүү ж. б. кирет. ЭЭМ үчүн программалоодо программалоо тилдери колдонулат. Программа түшүнүктүү болушу жана ЭЭМде аткарылышы үчүн атайын аспап – транслятор талап кылынат. Азыркы учурда иштеп чыгуунун интеграцияланган чөйрөсү активдүү колдонулат, ал өзүнүн курамына программалардын тексттерин чыгаруу жана редакциялоо үчүн редакторду, каталарды издөө жана табуу үчүн кызматкерди, программалоонун ар кандай тилдеринен трансляторду, бир нече модулдан программаны жана башка кызматчы модулдарды жыйноо үчүн компоновкалоочуну камтыйт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

 Булактар
Продуценттер

Органикалык эмес бирикмелерден жарык энергиясынын эсебинен органикалык заттарды синтездеген автотрофтор. 

Продуценттерге баардык өсүмдүк организмдер жана хемоавтотрофтор кирет. Продуценттер жер бетине келип түшкөн күн энергиясынын 1% жакынын пайдаланышат жана аны органикалык бирикмелердин энергиясына айландырышат. 

Продуценттер – жөнөкөй органикалык эмес заттардан органикалык заттарды өндүрүүчү автотрофтук (фото же хемосинтездөөчү) организмдер тобу. Ага негизинен экосистеманын трофикалык деңгээлиндеги биринчи баскычты түзгөн жашыл өсүмдүктөр ж. б. кирет. 
Категория: Терминдер жана түшүнүктөр
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
 EKOLOJİ ÇEV-150. 3. Hafta: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Dr. Nurzat Totubayeva
Прометей

thumb|Прометей. 
Прометей – байыркы грек мифологиясындагы кудайлардын каарынан элди коргогон титан. Мифтин эзелки бир версиясында Прометей Олимптен от уурдап, адамдарга берип коёт. Бул иши үчүн ал Зевстин буйругу менен аскага кадалып, кыйноо тартат: бир бүркүт күнүгө же күн алыс учуп келип, Прометейдин боорун чокуп жеп кетип турат, боор болсо кайра жаңырып өсө берет. Ошентип бул кыйноо жүздөгөн жылдардан 30 миң жылга, башкача айтканда Геракл бүркүттү жаа менен атып, Прометейди бошотконго чейин созулат. Прометей жөнүндөгү мифтин негизинде Эсхил «Кадалган Прометей» аттуу трагедия жазган. Прометейдин образы кийинки доорлордун поэзиясында (Ж. Байрон, П. Б. Шелли, Н. П. Огарёв, Т. Шевченко ж. б.), музыкада (Ф. Лист, A. Н. Скрябин ж. б.), көркөм сүрөт искусствосунда (Тициан, Ф. Г. Гордеев ж. б.) да чагылдырылып, жаңы мотивдер менен байыган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Грек мифологиясы‎
Пропилейлер

thumb|Пропилейлер.
thumb|Пропилейлер.
Пропилейлер Афиныда – Акрополдун башкы кире бериши (биздин заманга чейинки 437–432, архитектор Мнесикл). Иония колонналары (ички) менен байланышып, түрдүү деңгээлде жайгашкан эки портиги (дорий) бар; Пропилейлердин түндүк тарабында Пинакотека жайгашкан. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Афина
Категория:Тарыхый эстеликтер‎
Протестантизм

thumb|upright|Мартин Лютер (1526).
Протестантизм (латынча protestantis – журтчулук көзүнчө далилдөөчү) – католицизм менен православиеден кийинки эң ири христиандык конфессия.

16-кылымдагы реформация убагында католицизмден бөлүнүп чыккан. Протестантизмдин негизги жоболорун 16-кылымда М. Лютер, Ж. Кальвин, У. Цвингли ж. б. иштеп чыгышкан. Протестантизмдеги «адамдын кудай менен байланышы» жөнүндө талкуулары аны католицизмден айырмалаган. Протестантизм окуусунун булагы – Ыйык китеп (Инжил) деп эсептелет. Протестантизмдин негизги түрлөрү: лютерчилик, кальвинизм, цвингличилик ж. б. 16–17-кылымда протестантизм феодализмге каршы күрөштө буржуазиянын идеялык куралы болгон. Протестантизм көбүнчө Скандинавия өлкөлөрүндө, Германия, Швейцария, Улуу Британия, Нидерланд, АКШ ж. б. өлкөлөрдө кеңири тараган. 19–20-кылымдын башында протестантизмде теологиялык либерализм менен модернизмдин пайда болушу протестанттык фундаментализмдин өсүп чыгышына түрткү берген. Анда протестантизмдин этностук салттарга, эмгекке жана ишкердикке карата жеке көз караштарынын өзгөчө системасы пайда болуп, Европа менен АКШда диний философиялык агымдардын калыптануусуна, андагы философиялык жана маданий ой-пикирлерге кыйла таасир берген.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Христианчылык‎
Протуберанецтер

thumb|Протуберанецтер
Протуберанецтер (латынча pratuberare – кеңейем) – Күн таажысындагы жүздөгөн миң кмге созулган эң зор плазма. Аларды курчаган Күн таажысынын плазмасына салыштырганда температурасы төмөн, тыгыздыгы жогору болот. Күндүн дискинде каралжын ичке тилке, ал эми анын четтеринде жаркырак булут, арка же агым түрүндө көрүнөт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Астрономия
Прут

thumb|Прут менен Дунай.
Прут – Украинадагы дарыя, Дунайдын сол куймасы. Бир аз бөлүгү Молдавия менен Румыниянын чек арасы жана Черновцы шаарына чейин терең өрөөн аркылуу агат. Узундугу 967 км, алабынын аянты 27,5 миң км2. Чыгыш Карпат тоолорунан башталат. Орточо чыгымы 80 м3/сек. Жайында суусу кирип, күзүндөгү жаанчыл мезгилде ташкындайт, кышында да суусу мол болот (жылуулуктун таасиринен жана жамгырдын эсебинен). Январь – февралдан марттын башына чейин муз тоңот. Леово шаарынан баштап кеме жүрөт. Боюнда Яремча, Комолыя, Снятын, Новоселица, Унгены шаары бар. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Дарыялар‎
Категория:Молдова
Категория:Румыния
Категория:Украина
Псиломелан

thumb|Псиломелан.
Псиломелан (грекче psilos-жылаңач, жылма жана melanos – кара) – марганецтик татаал суулуу кычкылдар тобундагы минерал. Болжолдонгон химиялык формуласы: BaMn2+Mng4+O20–3H2O же (Ва, Mn2+)3(0,0H)6Mng4+016 Моноклин системасында кристаллданат. Өнү кара, боз, каралжын. Катуулугу 1–3, тыгыздыгы 4000-4710 кг/м3. Чөкмө, кээде гидротерм жолу менен пайда болот. Марганец кен таштарынын кычкылдануу зонасында да кезигет. Псиломелан – марганец кен ташы.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Минералдар