Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Новокаин блокадасы

Новокаин блокадасы — органдын белгилүү бир жерине новокаиндин эритмесин куюп четки нервдердин сезгичтигин убактылуу токтотууга негизделген дарылоо ыкмасы. Аны А. В. Вишневский 1929-ж. сунуш кылган. Новокаин анестезия кылуучу таасирден тышкары четки нерв системасына бир аз дүүлүктүргүч таасир берип, анын азыктандыруу функциясын жакшыртат, сезгенүүгө жана аллергияга каршы да таасир берет.
 
Новокаин блокадасы бел, моюн, куймулчакка, бут-колго, сезгенген жердин айланасына жасалат. Новокаин блокадасы менен сезгенүү процессти токтотууга болот. Кээ бир органдардын (ичеги, жатын, бут, колдун булчуңдары) тонусун жана капиллярлардын кадимки абалын кайра калыбына келтирет. 

Новокаин блокадасы холециститте, панкреатитте, жара оорусунда, бөйрөк коликасында, өпкөнүн сезгенишинде, менингитте, катуу кармаган полиартритте, шокту алдын алуу жана дарылоодо, күйүк оорусунда, ачык пневмоторакста, маститте, мастопатияда, бут, кол травмага учураганда (шокко каршы), көбүргөн, флегмона, абсцессте, жылан чакканда, геморройдо, сыздоок, чыйкандын тегерегинде, шакыйда, үч ача нервдин невралгиясында жана башкаларда колдонулат. 
 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Нуклеин кислотасы

thumb|upright|ДНК
Нуклеин кислотасы, полинуклеотид — табиятта кеңири таралып, нуклеотиддерден турган биологиялык активдүү биополимер. Аны 1-жолу 1868-жылы щвейцариялык илимпоз Ф. Мишер клетка ядросунан бөлүп алган. Нуклеин кислоталарынын генетикалык информацияны сактоо жана аны келечек муунга өткөрүү, митоз, белоктордун биосинтезин жана башка биохимиялык процесстерди ишке ашырууда биологиялык мааниси чоң, башкача айтканда организмдин түрүн, формасын, курамын жана функциясын аныктайт. Нуклеин кислоталары курамына кирүүчү моносахариддерге карата 2 түргө бөлүнөт. Нуклеин кислоталарынын курамында рибоза болсо, рибонуклеин комитетасы (РНК), ал эми дезоксирибоза болсо, дезоксирибонуклеин комитетасы (ДНК) деп аталат. Нуклеин кислоталарынын молекуласында нуклеотиддер бири-бири менен 3', 5' көмүртек атомдорундагы фосфаттык байланыш аркылуу байланышкан. РНКга углевод – рибоза, азоттуу компонеттер – аденин, гуанин (пурин негиздери), урацил жанацитозин (пиримидин негиздери) кирет. ДНКда углевод дезоксирибоза, азоттуу негиздер – аденин, гуанин, цитазин жанатимин болот. Нуклеин кислоталары белоктор сыяктуу эле биринчилик жана экинчилик структурага ээ. Нуклеотиддердин ырааттуу түз тизмекте жайгашышы биринчилик структураны, ал эми макромолекулалардын мейкиндикте жайгашышы экинчилик структураны берет, ошондой эле к. Дезоксирибонуклеин кислоталары, Рибонуклеин кислоталары. 

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Химия
Категория:Генетика
Нур жиберүү

Нур жиберүү — оорунун алдын алуу жана дарылоо максатында организмге нур энергиясын таасир этүү. Ал көбүнчө физиотерапияда, мисалы, күн нуру менен организмди чындоодо, ультракызгылт-көк нур итийди дарылоодо, инфракызыл нур жылытуу үчүн колдонулат. Организмге нур жиберүү нур менен дарылоо жана рентген диагностикасында мааниси чоң. Физиотерапиялык процедураларда ченегич аспап менен дозасы так өлчөнөт. Рентгендик изилдөөдө нур өтө аз жиберилет, коопсуздук техникасы сакталган учурда ал организмге эч зыян келтирбейт. Нур менен дарылоодо ар бир учур так дозаланып, врачтык көзөмөлдө гана жүргүзүлөт. Өз алдынча күн ваннасын алууда өтө этият болуу керек. Күндө көпкө болуу катуу күйүккө жана ысык урууга дуушарлантат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Онихомикоз

thumb|200px|Онихомикоз
Онихомикоз — тырмактын патогендүү мите козу карындар пайда кылган оорусу. 
Көбүнчө онихомикоз, кандидоз, эпидермофития, трихофития, таз жана башка ооруларда кезигет. Кол, буттун манжалары катуу урунуудан эзилип, кан жүрүшү начарлап калганда микоз оорусуна чалдыгат. Онихомикоз адатта ошол микоз оорусунун негизинде пайда болот. Жараланган тырмактар бузулуп, карарып жана калыңдап четинен сынат, түшөт, сыйрылат. Айрым учурда тырмактын баары, кээде айрым тырмактар жабыркайт. Онихомикоз теринин, чачтын мите козу карын оорулары менен бирге, чанда өзүнчө болушу мүмкүн. Аны дарылоодо ооруга чалдыккан тырмакты алып таштоо зарыл. Ал үчүн тырмакты эрите турган, атайын дары кошулган майлар сунуш кылынат. Кээде хирургиялык жол менен тырмакты алып таштап, анын ордун дарылоо керек. Онихомикоздун алдын алуу үчүн кол-буттун тырмагын травмадан сактоо жана аны ырбатпай тез алдырып, аларды таза кармоо керек. Бут кийимди туура тандап кийүү талапка ылайык. Мончо, бассейнде атайын бут кийим сунуш кылынат. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Обсервация

Обсервация— карантиндик жугуштуу оорулар менен катнашкан адамдарды убактылуу бөлүп, медициналык байкоо жүргүзүү. Ал чума, холера, чечек жана башкалар ооруларда жүргүзүлөт. Аны санитария - эпидемиологиялык станциялар ишке ашырат. Обсервациянын узактыгы жугуштуу ооруңун инкубациялык (жашыруун) мезгилине жараша болот. Байкоого алынган кишилер ар дайым врачтын көзөмөлүндө болуп, керек болсо, лабораториялык изилдөөлөр жүргүзүлөт, алдын ала кан сары суусу, гамма-глобулин куюлат; алдын алуу үчүн эмдөө жасалат. Медициналык байкоого алынган адамдарга эмгекке жарамсыздык баракчасы берилет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Он эки эли ичеги

Он эки эли ичеги (латын тилинен duodénum)(жумур) аттын такасына окшоп, уйку безинин баш жагын тегерете курчап жатат. Узундугу 25—30 смдей. Ал боор, бөйрөккө байламталар аркылуу бекип, ич көңдөйүнүн артында жатат. Ал эми алдынан болсо, ич көңдөйүндөгү ич кабыгы менен капталган. Ошондуктан операция учурунда ага жетүү эң эле татаал.
 Түзүлүшү 
Ал карындын ылдыйкы учунан башталып, акырындык менен ичке ичегиге өтөт. Эгерде рентгенден караса, анда анын карындан башталган учунда «сүйрү пиязга» окшогон өзүнчө бөлүгү бар. Ал үч бурчтук формасында болуп, өзүнүн негизи менен карынга карай багытталат. Он эки эли ичегинин керегеси башка ичегилердикиндей эле үч катмардан (эң сырткысы — жылмакай, ортоңкусу — булчуң катмары жана эң ичкеси — былжырдуу катмар) турат.
thumb|250px|Он эки эли ичеги: 1—жогорку горизонталь бөлүгү; 2—төмөн кеткен ортоңку бөлүгү; 3—төмөнкү горизонталь бөлүгү; 4— ичке ичегиге кошулуучу бөлүгү.
250px|left|thumb|Кызыл түс менен он эки эли ичеги белгиленип турат
Булчуң катмары карындан келген карын жинин аралаштырат жана акырындык менен ичке ичегиге өткөрөт. Ал эми карын жининдеги маңыздарды сиңирүүдө он эки эли ичегинин ички былжырлуу катмары зор роль ойнойт. Анткени анын ичине өзүнүн былжырлуу катмары бөлүп чыгарган суюктуктар жана ферменттерден башка уйку бези менен боордон да ферменттер куюлат. Кишинин уйку бези бул ичегиде суткасына 500дөн 800 смге чейин өзүнүн зилин бөлүп чыгарат. Ал эми анын составындагы ферменттер белокторду, нуклеин кислоталарын, углеводдорду ажыратат. Боордон ага суткасына 600дөн 1000 млге чейин өт келип куят. Өттүн составы жана куюу мезгили тамактын составына жараша болот. Ичегиге куйган өт өзүнүн таасири менен негизинен ичип-жеген майды май кислоталарына чейин ажыратып, аны организмге сиңирүүгө шарт түзөт.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Анатомия
Окшуу

Окшуу— кусуу алдында болуучу жагымсыз сезим. Окшуганда карындын тушу жана кулкун салмактанып, кысылат, оорулуу тынчсызданып алы кетет, өңү кубарып, башы айланат, тердеп, кан басымы төмөндөйт, карын секрециясы көп бөлүнүп, оозуна кара суу келет жана башкалар Ошондой сүйрү мээде жайгашкан кусуу борборунун дүүлүгүшүнө жараша болот. Бул борбор бир аз дүүлүксө адам окшуйт, өтө дүүлүккөндө кусат. Ошондой борбордук нерв системасынын функциясынын бузулушунун жана органикалык оорулардын (шакый, мээнин чайкалышы, менингит), мээдеги кан айлануунун бузулушунун көп байкалуучу белгиси; ошондой эле ууланганда да окшуйт.

Ар кандай боор, бөйрөк, тамак сиңирүү органдарынын катуу кармама жана өнөкөт ооруларында (тамактан уулануу, гастрит, гастроэнтероколит жана башкалар), айрыкча боор жана өт жолунун ооруларында рефлекстик Ошондой болот. Кээде башка белгилер менен катар Ошондой тез жардам талап кылуучу аппендицит, холецистит сыяктуу оорулардын алгачкы белгиси болушу мүмкүн. Аны себебине жараша басууга болот, нашатырь спиртин жыттатып, валидол таблеткасын оозго салуу жардам берет. Гастриттеги окшууда диета жана карынды тазалоо сунуш кылынат. Басылбаса врачка кайрылуу керек.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Олигофрения

Олигофрения — психиканын тубаса же төрөлгөндөн 3 жашка чейин пайда болгон кемчилдиги.

 Олигофрения оорусу 
Тубаса кем акылдыкты ар кандай оорунун кесепетинен улам пайда болгон психикалык иш-аракеттин төмөндөшүнөн айырмалай билүү зарыл. Олигофренияга психикалык кемчилдик жана оорулуунун начар өсүшү мүнөздүү. Мээнин сезгенишинен болгон психикалык кемчилдиги да олигофренияга жатат. 

 Олигофрения пайда болушу 
Анын пайда болуу себептери ар түрдүү. Ал генетикага байланышы да мүмкүн (Тукум куугучтук). Организмде айрым зат алмашуунун, мисалы, аминокислоталардын (фенилкетонурия), углеводдордун (галактеземия) жана башкалар жетишсиздигинен пайда болушу ыктымал.Ошондой бала курсактагы кезинде эненин жугуштуу оорулар менен оорушунан, токсоплазмоз, котон жара болушунан жана башкалар үч жашка чейинки баланы кокустатып алуудан, төрөт учуруңдагы травмадан; мээнин травмасынан болушу мүмкүн. Олигофренияда таанып билүү гана эмес, ошондой эле бүтүндөй ой жүгүртүүсү (кабылдоо, эске тутуу, көңүл буруу, сүйлөө, эмоция, эрк жана башкалар) кемчил болот. Көпчүлүк оорулууларда сезүү, кыймыл органдары да начарлап, айрым органдардын жана системалардын өнүгүшүндө кемчилдиктер (бойдун өспөй калышы, дененин, баш сөөгүнүн туура эмес түзүлүшү, жыныстык жактан кеч же тескерисинче эрте жетилүү) байкалат.

 Олигофрения бөлүнүшү 
Кем акылдык даражасына жараша олигофрения идиотия, имбецилдүүлүк, дебилдүүлүк болуп бөлүнөт.
Олигофрениядан жапа чеккендер врачтын көзөмөлүндө болууга тийиш, анткени Олигофрениянын айрым формаларына атайын дарылоо жүргүзүү мүмкүн, дарылоонун натыйжалуулугу анын өз учурунда башталышына жараша болот. Мисалы, фенилкетонурияда аминокислотасыз — фенилаланинсиз диета, галактоземияда айрым углеводдорсуз диета керек. 

Токсоплазмоздон болгон Олигофренияда да атайын дарылоо курсун жүргүзүү зарыл. Анын бардык түрүндө дарылоо психикалык көнүгүүнү жакшыртууга багытталат. Олигофрениядан жапа чеккен оорулууларды социалдык адаптациялоодо түрдүү дарылоо-педагогикалык иш-чаралар (оорунун даражасына жараша атайын окутуу, эмгекке үйрөтүү) жүргүзүлөт. Мындай чараларды кем акылдар үчүн түзүлгөн атайын мекемелер жүргүзөт.

Саламаттыкты сактоо мекемелери менен катар бул ишке элге билим берүү жана социалдык камсыздоо бөлүмдөрү: балдар үйлөрү, бала бакчалар, көмөкчү мектептер, мектеп-интернаттар, атайын кесип тиктехникалык окуу жайлары, дарылоочу-өндүрүштүк мастерскойлор, инвалиддер үйлөрү катышат.

 Олигофрения алдын алуу 
Олигофрениянын алдын алуу боюнча боюнда бар аялдарды, жаш балдарды травмадан, жугуштуу жана токсиндүү (ууландыруучу) оорулардан сактоого багытталган медицина-генетикалык жана социалдык иш-чаралар, ошондой эле ата-энелер арасында түшүндүрүү иштери жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Оорулар
Айыпталуучу

Айыпталуучу (күнөөлөнүчү) — кылмыш-жазык жүрүмүнүн катышуучусу. Белгилүү бир жактын кылмыш жасагандыгын көрсөтүүсү жетиштүү болгондо, тергөөчү ал жакты күнөөлөнүчү катары жоопко тартуу жөнүндө ынанымдуу токтом чыгарат. Кылмыш-жаза жүрүмүнүн борбордук субъекттеринин бири.

 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Конституция
Категория:Таажы-2012
Категория:Саясат тануу
Оңко коюу

thumb|Оңко коюу
Оңко коюу негизинен дем алуу органдарынын (бронх, өпкө, плевра) сезгенүү процесстеринде, ошондой эле миозит, невралгия, неврит жана башкаларда колдонулат. Анын таасиринен кан жана лимфа айлануу күчөп, ткандардын азыктануусу жакшырат, организмдин ооруга туруктуулугу күчөйт, сезгенүү процесстери тез тарайт. Оңкону врачтын сунушу менен гана коюу керек. Өпкөдөн кан чыкса, кургак учук, шишик жана башкалар бир катар ооруларда оңко коюуга болбойт. Сезгенген жерге жараша оңкону көкүрөккө (жүрөктүн тушуна койбойт), аркага (далы астына жана далынын ортосуна), белге койсо болот. Металл таякчага же пинцетке кебезди ороп, аны спиртке же атырга малып (көп малынса аны силкип коюу керек, себеби күйгөн тамчылар териге түшүп кетпес үчүн) күйгүзүп, 1—2 секундага банканын ичине киргизип, бат чыгарып, банканы дароо териге жабыштыра коюу зарыл. Күйүп жаткан кебезди банканын четине тийгизбөө керек, себеби ысып кетип терини күйгүзүшү мүмкүн. Терини күйгүзбөө, банканын астына аба кирбесин үчүн оңко коёрдон мурда вазелин сыйпайт. Оңкону 15—20 минутага коюп, оорулууну жылуулап жабуу керек. Аны оорутпай чыгарып алуу үчүн банканын четинен терини бир колдун манжалары менен басып, экинчи колу менен акырын алуу зарыл. Андан кийин ал жер таза сүлгү менен акырын сүртүлөт. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Ооз

thumb|300px|Ооз көңдөйү: 1— катуу таңдай; 2— жумшак таңдай; 3— таңдайдын саңоорлору; 4— кичине тил; 5—бадам сымал бездер; 6—көмөкөй; 7—тил; 8— астыңкы жаак тиштери.
Ооз, ооз көңдөйү — тамак сиңирүү системасынын баштапкы бөлүгү. Ооз көңдөйү алдыңкы (ооздун кире бериши) жана арткы бөлүктөн (негизги ооз көңдөйүнөн) турат. 
 Алдыңкы ооз сырты 
Алдыңкы ооз сыртынан эрин жана уурт, ичинен кырка тизилген тиштер жана алардын тамырлары бекиген бүйлө менен чектелет. 
 Ооз көңдөйү 
Ал эми арткы — негизги ооз көңдөйү болсо, катар тизилген тиштер менен бүйлөнүн арт жагында жатат. Ооз көңдөйү сыртка ооз тешиги аркылуу ачылат, ал эми арт жагынан болсо, кулкун менен чектелет. Ооздун үстүңкү керегесин катуу жана жумшак таңдайлар түзөт. Катуу таңдай эки үстүңкү-жаактын таңдай урчугунан жана таңдай сөөгүнөн турат. Ал эми жумшак таңдай болсо таңдайды көтөрүп жана түшүрүп туруучу таңдай тил жана таңдай-кулкун булчуңдарынан турат. Ал булчуңдар ооз көңдөйүнүн артындагы таңдай көшөгөсүн түзөт. Жумшак таңдайдын ортосунда кичине тил жайгашкан.
 Төмөнкү керегесинин түзүлүшү 
Ооз көңдөйүнүн төмөнкү керегеси жаак, мууздоо булчуңдарынан жана тилден турат. Ооздун ичи бүт былжырлуу кабык менен капталган. Анда оозду жана жеген тамакты нымдоо үчүн керек шилекей бөлүп чыгаруучу эң көп майда бездер жана тамакты майдалап чайноочу отуз эки тиш жайгашкан. Ошондой эле ичкен тамактын ачуу, таттуу даамын татыган тил жатат. Оозго анын айланасында жайланышкан тил, жаак, кулак алдындагы бездерден шилекей тынымсыз агып келип турат. Ошентип ооздогу тамак майдаланып чайналып, шилекей менен нымдалгандан кийин Ошондой к-нөн ары кулкунга өтөт. Ооздо туруктуу микрофлора бар. Ал жугуштуу микробдорду өткөрбөй тосуп турат. Мындан сырткары ал сүйлөөгө да катышат.
 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Анатомия
Аквизиция

Аквизиция (лат. acquisitio – сатып алам)

1) аквизитордун жаңы кардарларды, жаңы жүк, жаңы камсыздандырууларды тартуусу; 

2) биржада акционердин, же акционерлер тобунун аны сатып алышканын билдирип, ишкананын баардык акцияларын сатып алуусу. Аквизиция дайым эле сатылып алынган ишкананын макулдугу менен жүргүзүлбөйт. Мындайда «касташкан» аквизиция делет.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Камсыздандыруу
Категория:Финансы
Категория:Банк иштери
Категория:Экономика
Аквизитор

Аквизитор 

1) өз ыктыярдуу камсыздандыруунун жаңы келишимдерин түзүү жана аракет мөөнөттөрү аяктаган келишимдерди жаңылоочу камсыздандыруу кызматкери;

2) транспорттук уюмдун жаңы жүктөрдү жана жүк жөнөтүүчүлөрдү тартуу менен иш жүргүзгөн агенти.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Камсыздандыруу
Категория:Финансы
Категория:Банк иштери
Категория:Экономика
Ооздун жыты

Ооздун жыт — бүйлө, тиш, кул кун, мурун кобулдарынын, кызыл өңгөч, карын, өпкө ооруларында ооздон чыккан жагымсыз жыт. Кээ бир учурларда кант диабетинин, бөйрөктүн сезгенишинин (к. Нефрит) же ички органдардын башка ооруларынын, айрыкча ичеги карын ооруларынын белгиси болушу мүмкүн. 

Оздун жытынын себебин аныктоо жана дарылоо үчүн тиш врачка (стоматологго) кайрылып ооздун ичин дарылоо, андан кийин башка адистерден консультация алуу керек. Тиш эликсирлери жана лосьон менен чайкоо ооздон чыккан жытты убактылуу басат. Оозду чайкоо үчүн бир стакан сууга 20 тамчы эликсир кошулат. Оздун жытынын алдын алуу үчүн оозду тамак ичкенден кийин чайкап, тишти, тиш протездерин күтө билүү керек. Ооз көңдөйүн өз убагында дарылоо; ичеги-карыны оорулуулар врачтын көрсөтмөсүн так аткаруусу зарыл.
 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Акционердик укук

Акционердик укук – акционердик коомдордун жана алардын катышуучуларынын (акционерлердин) абалын аныктоочу укук ченемдеринин жыйындысы. Акционерлер менен акционердик коомдун ортосундагы корпоративдик мамилелер Акционердик укуктун предмети болуп саналат.

Кыргыз Республикасында Акционердик коомдордун жана алардын катышуучуларынын укуктук мамилелери КР "Акционердик коомдор жөнүндө" мыйзамынын негизинде жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук

Категория:Финансы
Категория:Банк иштери
Категория:Экономика
Ооз көңдөйүн дарылоо

Ооз көңдөйүн дарылоо — ооз көңдөйүнүн ооруларын алдын алуу жана дарылоо үчүн көрүлүүчү чаралар. Ал үчүн тиштин чиришин күчөтпөө жана ал кабылдап пульпит, периодонтит өөрчүбөсү үчүн тиштин чиришин учурунда дарылоо жана пломбалоо, бузулган тиштерди алып таштоо, тиштин тегерегиндеги ткандардын оорусун (пародонтоз) дарылоо, тиш таштарын жоготуу, ошондой эле тиш-жаак системасынын аномалиясын өз убагында оңдоо жүргүзүлөт.

Ооз көңдөйү дарылоо мектепке чейин жана мектептеги балдарга жылына 2 жолу, боюнда бар аялдарга, кургак учук, ревматизм менен жабыркагандарга милдеттүү түрдө жүргүзүлөт. Чириген тиштер өнөкөт инфекциянын булагы болуп, бүткүл организмге зыян келтирет. Ошондуктан ооз көңдөйү көпчүлүк катуу кармаган жана өнөкөт ооруларды алдын алууда маанилүү чаралардын бири болуп эсептелет. 

Ооздун ичинде инфекциянын топтолушуна жол бербөө үчүн тишти жана ооз көңдөйүн таза кармоо маанилүү. Ал үчүн тишти жуугуч паста же күкүм менен щёткалап тазалоо, оозду чайкоо, тиштердин арасын жыгач же сөөк тиш чукуур менен тазалоо керек. Тиш, бүйлө, тил оорулардын белгиси болсо стоматологго кайрылуу зарыл. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Описторхоз

thumb|250px|Боордогу мите
Описторхоз (латын тилинен opisthorchiasis) — описторхис тасма курту (узундугу 4 —13 мм) пайда кылган мите оорусу. 250px|thumb|left|Описторхистин биринчи ээси-үлүл 
250px|thumb|справа|[Описторхис
Жетилген описторхис мите курту адам менен жаныбарлардын боорунда, өт жолдорунда, уйку безинде мителейт. Анда алар тууган жумурткалар ичегиге өтүп, заң менен сыртка чыгат. Эгер сууга түшкөн жумуртканы үлүл (моллюска) жутуп алса, анда куйруктуу личинкага — церкарийге айланат. Ал моллюскадан сууга чыгып, балыктын денесине (тери алдына, булчуңдарга) кирет. Кишилер чала бышкан (куурулган) же чийки (тоңдурулган, туздалган) балыкты жегенде описторхозду жугузуп алат. Калтырап, титиреп, чыйрыгып, төш айбалкасы жана оң кабырганын асты ооруп, башы айланып, кусат. Описторхоздун диагнозу заң же өттөн описторхистин жумурткасы табылгандан кийин коюлуп, дарылоону врач жүргүзөт. Описторхозду жугузуп албоо үчүн балыкты абдан бышырып, майга кууруп (20—30 мин.) жеш керек. Туздалган балык 10 —15 күндөн кийин гана жегенге болот. Алдын алууда агын суу, көлдөрдү булгануудан сактоо чоң мааниге ээ.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар