Орусия Федерациясынын субъектилери

280px|thumb
Орусия Федерациясынын субъектилери — Орусия Федерациясынын Конституциясына ылайык, Орусия Федерациясы федеративдик мамлекет болуп саналат жана 89 тең укуктуу субъекттилерден турат, алардын ичинде 2014-жылы Украинанын басып алынган жана андан аннексияланган Крым жарым аралындагы Крым Республикасы, федералдык маанидеги Севастополь шаары жана 2022-жылы оккупацияланган Донецк (ДЭР), Луганск (ЛЭР), Запорожье жана Херсон облустарынын аймактарында түзүлгөн субъекттилер да барEuropa Publications. The Territories of the Russian Federation 2023. — Taylor & Francis, 2023-03-02. — С. v, 50. — 449 с. — ISBN 978-1-000-86591-2.. Орусия Федерациясынын бардык субъекттилери макамына карабастан, республикалык башкаруу формасына ээ.

 Тарыхы 

 Совет доору 
Федерация субъектисинин жалпылоочу термини биринчи жолу 1990-жылы пайда болгон, ошол мезгилге чейин ОСФСРдин аймактык бирдиктерин түзүүчү комплекстин атайын аталышы болгон эмес:

ОСФСРдин 1937-жылы кабыл алынган конституциясынын 14-беренесинде ОСФСР крайлардан, облустардан, автономиялуу советтик социалистик республикалардан жана автономиялуу облустардан турат деп белгиленген. Бирок алар республиканын субъекттилери болуп саналат деп ырастаган терминдер камтылган эмес. Автономиялуу облустар, республикалык баш ийүүдөгү ОСФСРдин шаарлары сыяктуу эле, 1920-жылдардын аягынан тартып республикалык бийликтин түздөн-түз башкаруусунда болгон жана улуттук административдик бирдиктер деп эсептелген. Ошол эле учурда мындай макамдагы аймактар ири аймактык бирдиктердин — крайлардын жана облустардын бир бөлүгү болуп катары саналып келгенОСФСР Конституциясы. 1937-жыл.

1978-жылдагы ОСФСРдин конституциясына жаңы туюндурма киргизилген: «Орусия Федеративдик Советтик Социалисттик Республикасынын курамында автономиялуу советтик социалисттик республикалар бар» деп, аларды тизмектеп, андан ары: «ОСФСРде крайлар… облустар… республикалык баш ийүүдөгү шаарлар… крайлардын курамындагы автономиялуу облустар… крайлардын жана облустардын курамындагы автономиялуу округдар бар…» (71-берене). Бул туюндурма эске алганда, бир гана АССР федерациянын субъекттилери болуп саналган, ал эми калган административдик бирдиктер түздөн-түз федерациянын курамында болот. Мындан тышкары, ОСФСРдин республикалык баш ийүүдөгү шаарларын ушундай термин менен белгилөө аркылуу, алардын мурда баш ийип келген облустарга баш ийбестигин белгилеген.

 Орусия Федерациясынын 1993-жылы кабыл алынган конституциясы 
1978-жылы кабыл алынган ОСФСРдин конституциясысынын ордуна 1993-жылы кабыл алынган Орусия Федерациясынын жаңы конституциясынын 65-беренесинле азыркы учкрда колдлонулган субъектилердин түшүнүгү бекиткен (65-берене). Ошондой эле бул конституция мамлекеттин субъекттилеринин алты түрүн аныктайтОрусия Федерациясынын Конституциясы. 1993-жыл:

 республикалар,
 крайлар,
 облустар,
 федералдык маанидеги шаарлар,
 автономиялуу округдар,
 автономиялуу облустар.

 Украина аймактарынын аннексияланышы 
2014-жылы Орусия Украинага таандык Крымды басып алып, аннексиялаган. Крым Республикасы жана федералдык маанидеги Севастополь шаары Орусия Федерациясынын субъекттилеринин тизмесине киргизилгенRobin Geiss. Russia’s Annexation of Crimea: The Mills of International Law Grind Slowly but They Do Grind.

Орусия Федерациясынын Конституциясынын 65-беренесине 2022-жылдын 6-октябрында, Донецк Эл Республикасы, Луганск Эл Республикасы, Херсон жана Запорожск облустары жөнүндө маалымат кошулгандан кийин акыркы өзгөртүү киргизилген. Бул аймактарды аннексиялоого КЭДРдин позициясын эс албаганда, бардык мамлекеттер тарабынан колдоого алынган эмесGogov. Кто из стран признал референдум в ДНР, ЛНР, Запорожской и Херсонской областяхMeduza. «Мы никогда не признаем эту незаконную аннексию» Путин «присоединил» оккупированные территории Украины. Что говорят об этом в мире и в России.

 Орусиянын азыркы федералдык түзүлүшү 
 Орусиянын федералдык түзүлүшүнүн картасы 
center|900px 24 республика (3 аннексияланган республиканы кошконда) 9 край 48 облус (2 аннексияланган облусту кошкондо) 3 федералдык маанидеги шаар (1 аннексияланган федералдык маанидеги шаарды кошкондо) 1 автономиялуу облус 4 автономиялуу округ

 Орусия Федерациясынын учурдагы субъекттилеринин тизмеси 
+№СубъектЖелекТууАянты (км²)Калкы(01.01.2025) Адм.борборуАймактык түзүлүшү 
(ОКАТО) Субъект кодуОКАТО кодуМуниципиалдык түзүлүшүРеспубликалар1Адыгея Республикасы7792500 731Майкоп7 район жана 2 шаар01797 муниципалдык район, 2 шаардык округ2Алтай Республикасы92903210 095Горно-Алтайск10 район жана 1 город048410 муниципалдык район, 1 шаардык округ3Башкыртстан Республикасы1429474 042 377Уфа54 район жана 21 город028054 муниципальных района, 9 шаардык округ4Бурятия Республикасы351334971 139Улан-Удэ21 район жана 2 шаар038121 муниципальный район, 2 шаардык округ5Дагестан Республикасы502703 259 890Махачкала41 район жана 10 шаар058242 муниципальных района, 10 шаардык округ6Донецк Эл Республикасы26517 (де-юре)Донецк18 район жана 12 шаар802118 муниципалдык округ, 12 шаардык округ7Ингушетия Республикасы3123534 491Магас4 район жана 4 шаар06264 муниципальных района, 4 шаардык округ8Кабардин-Балкар Республикасы12470908 214Нальчик10 район жана 3 шаар078310 муниципалдык район, 3 шаардык округ9Калмыкия Республикасы74731267 588Элиста13 район жана 1 город088513 муниципалдык район, 1 шаардык округ10Карачаево-Черкесия Республикасы14277468 599Черкесск10 район жана 2 шаар099110 муниципалдык район, 2 шаардык округ11Карелия Республикасы180520518 950Петрозаводск16 район жана 13 шаар108616 муниципалдык район, 2 шаардык округ12Коми Республикасы416774714 785Сыктывкар12 район жана 8 шаар118715 муниципалдык район, 5 шаардык округ13Крым Республикасы260811 902 249Симферополь18 район жана 16 шаар823514 муниципалдык район, 11 шаардык округ14Луганск Эл Республикасы26683 (де-юре)Луганск17 район жана 11 шаар814317 муниципалдык округ, 11 шаардык округ15Марий Эл Республикасы23375666 202Йошкар-Ола14 район жана 4 шаар128814 муниципалдык район, 3 шаардык округ16Мордовия Республикасы26128758 895Саранск22 район жана 7 шаар138922 муниципальных района, 1 шаардык округ17Саха (Якутия) Республикасы30835231 006 561Якутск33 район жана 5 шаар149834 муниципальных района, 2 шаардык округ18Түндүк Осетия — Алания Республикасы7987678 826Владикавказ8 район жана 1 город15908 муниципалдык район, 1 шаардык округ19Татарстан Республикасы678474 019 606Казан43 район жана 14 шаар169243 муниципальных района, 2 шаардык округ20Тыва Республикасы168604338 483Кызыл17 район жана 2 шаар179317 муниципалдык район, 2 шаардык округ21Удмурт Республикасы420611 427 282Ижевск25 район жана 5 шаар189425 муниципалдык район, 5 шаардык округ22Хакасия Республикасы61569525 557Абакан8 район жана 5 шаар19958 муниципалдык район, 5 шаардык округ23Чечен Республикасы161711 576 552Грозный17 район жана 6 шаар20 / 959617 муниципалдык район, 2 шаардык округ24Чуваш Республикасы — Чувашия183431 159 768Чебоксары21 район жана 9 шаар219721 муниципальный район, 5 шаардык округКрайлар25Алтай крайы1679962 099 186Барнаул60 район жана 11 шаар22160 муниципалдык район, 11 шаардык округ26Забайкал крайы431892983 838Чита31 район жана 12 шаар757631 муниципальный район, 4 шаардык округ27Камчатка крайы464275288 200Петропавловск-Камчатский11 район жана 3 шаар413011 муниципалдык район, 3 шаардык округ28Краснодар крайы754855 842 238Краснодар37 район жана 15 шаар23337 муниципалдык район, 8 шаардык округ29Красноярск крайы23667972 837 988Красноярск54 район жана 19 шаар24444 муниципальных района, 17 шаардык округ30Пермь крайы1602362 483 633Пермь33 район жана 14 шаар595742 муниципальных района, 6 шаардык округ31Приморский крайы1646731 799 659Владивосток22 район жана 12 шаар25522 муниципальных района, 12 шаардык округ32Ставрополь крайы661602 884 363Ставрополь26 район жана 10 шаар26726 муниципалдык район, 9 шаардык округ33Хабаров крайы7876331 273 488Хабаровск17 район жана 6 шаар27817 муниципалдык район, 2 шаардык округОблустар34Амур облусу361908753 046Благовещенск20 район жана 7 шаар281020 муниципалдык район, 8 шаардык округ35Архангельск облусу589913989 434Архангельск20 район жана 8 шаар (с НАО)291119 муниципалдык район, 7 шаардык округ (НАО кошпогондо)36Астрахань облусу49024946 580Астрахань11 район жана 3 шаар301211 муниципалдык район, 2 шаардык округ37Белгород облусу271341 482 025Белгород21 район жана 6 шаар311419 муниципалдык район, 3 шаардык округ38Брянск облусу348571 132 795Брянск27 район жана 5 шаар321527 муниципалдык район, 6 шаардык округ39Владимир облусу290841 297 936Владимир16 район жана 10 шаар331716 муниципалдык район, 5 шаардык округ40Волгоград облусу1128772 434 046Волгоград32 район жана 6 шаар341832 муниципальных района, 6 шаардык округ41Вологда облусу1445271 115 371Вологда26 район жана 4 шаар351926 муниципалдык район, 2 шаардык округ42Воронеж облусу522162 260 045Воронеж32 район жана 15 шаар362031 муниципальный район, 3 шаардык округ43Запорожье облусу27183 (де-юре)Мелитополь13 район жана 3 шаар852313 муниципалдык округ, 3 шаардык округ44Иваново облусу21437898 490Иваново21 район жана 6 шаар372421 муниципальный район, 6 шаардык округ45Иркутск облусу7748462 322 292Иркутск33 район жана 14 шаар382527 муниципалдык район, 9 шаардык округ46Калининград облусу151251 032 904Калининград13 район, 8 шаар и 1 пгт392712 муниципалдык округ, 10 шаардык округ47Калуга облусу297771 066 601Калуга24 район жана 4 шаар402924 муниципальных района, 2 шаардык округ48Кемеровооблусу — Кузбасс957252 527 219Кемерово19 район жана 18 шаар423218 муниципалдык район, 16 шаардык округ49Киров облусу1203741 120 412Киров39 район жана 5 шаар433339 муниципалдык район, 6 шаардык округ50Кострома облусу60211560 825Кострома24 район жана 8 шаар443424 муниципальных района, 6 шаардык округ51Курган облусу71488744 465Курган24 район жана 9 шаар453724 муниципальных района, 2 шаардык округ52Курск облусу299971 049 783Курск28 район жана 5 шаар463828 муниципалдык район, 5 шаардык округ53Ленинград облусу839082 059 479Гатчина (де-юре), 
Санкт-Петербург (до 2023 года)17 район жана 20 шаар474117 муниципалдык район, 1 шаардык округ54Липецк облусу240471 108 295Липецк18 район жана 2 шаар484218 муниципалдык район, 2 шаардык округ55Магадан облусу462464134 544Магадан8 район жана 2 шаар49448 муниципалдык район, 1 шаардык округ56Москова облусу443298 775 735Москва, правительство в Красногорске52 шаар, 3 пгт, 5 ЗАТО504660 шаардык округ57Мурманск облусу144902651 363Мурманск5 район жана 13 шаар51475 муниципалдык район, 14 шаардык округ58Нижегородская облусу766243 039 421Нижний Новгород48 район жана 12 шаар522248 муниципалдык район, 4 шаардык округ59Новгород облусу54501566 960Великий Новгород21 район жана 10 шаар534921 муниципальный район, 1 шаардык округ60Новосибирск облусу1777562 786 540Новосибирск30 район жана 7 шаар545030 муниципалдык район, 5 шаардык округ61Омск облусу1411401 805 806Омск32 район жана 6 шаар555232 муниципальных района, 1 шаардык округ62Оренбург облусу1237021 816 898Оренбург35 район жана 12 шаар565335 муниципалдык район, 9 шаардык округ63Орел облусу24652686 181Орёл24 район жана 3 шаар575424 муниципальных района, 3 шаардык округ64Пенза облусу433521 226 878Пенза28 район жана 5 шаар585627 муниципалдык район, 3 шаардык округ65Псков облусу55399574 480Псков24 район жана 2 шаар605824 муниципальных района, 2 шаардык округ66Ростов облусу1009674 137 335Ростов-на-Дону43 район жана 16 шаар616043 муниципальных района, 12 шаардык округ67Рязань облусу396051 074 402Рязань25 район жана 4 шаар626125 муниципалдык район, 4 шаардык округ68Самара облусу535653 112 566Самара27 район жана 10 шаар633627 муниципалдык район, 10 шаардык округ69Саратов облусу1012402 369 405Саратов38 район жана 13 шаар646338 муниципалдык район, 4 шаардык округ70Сахалин облусу87101457 597Южно-Сахалинск17 район жана 9 шаар65641 муниципальный район, 17 шаардык округ71Свердлов облусу1943074 221 452Екатеринбург30 район жана 34 шаар66655 муниципалдык район, 53 муниципальных округа, 15 шаардык округ72Смоленс облусу49779857 096Смоленск25 район жана 2 шаар676625 муниципалдык район, 2 шаардык округ73Тамбов облусу34462946 657Тамбов23 район жана 7 шаар686823 муниципальных района, 7 шаардык округ74Тверь облусу842011 190 574Тверь36 район жана 12 шаар692836 муниципалдык район, 7 шаардык округ75Томск облусу3143911 039 728Томск16 район жана 6 шаар706916 муниципалдык район, 4 шаардык округ76Тула облусу256791 456 791Тула23 район жана 9 шаар717023 муниципальных района, 3 шаардык округ77Тюмень облусу1464173 (с учётом ХМАО и ЯНАО), 160 122 (без их учёта)3 931 696Тюмень38 район жана 26 шаар 
(ХМАО жана ЯНАО бирге)727121 муниципальный район, 5 шаардык округ 
(без ХМАО и ЯНАО)78Ульянов облусу371811 165 334Ульяновск21 район жана 6 шаар737321 муниципальный район, 3 шаардык округ79Херсон облусуХерсон (де-юре), 
Жеңичке (де-факто)18 район жана 2 шаар847418 муниципалдык округ, 2 шаардык округ80Челябинс облусу885293 385 124Челябинск24 район жана 23 шаар747527 муниципалдык район, 16 шаардык округ81Ярославль облусу361771 180 174Ярославль17 район жана 11 шаар767817 муниципалдык район, 3 шаардык округФедералдык маанидеги шаарлар82Москва256113 274 285Москва12 административных округов7745146 шаардык муниципалдык түзүм (125 муниципалдык округ, 2 шаардык округ, 19 калктуу конуштар)83Санкт-Петербург14035 652 922Санкт-Петербург18 район7840111 шаардык муниципалдык түзүм (81 муниципалдык округ, 9 шаар и 21 посёлок)84Севастополь864558 302Севастополь4 района926710 шаардык муниципалдык түзүм (9 муниципалдык округ, 1 шаар)Автономиялуу облустар85Еврей АО36271144 428Биробижан5 район жана 1 шаар79995 муниципалдык район, 1 шаардык округАвтономиялуу округдар86Ненец АО17681041 906Нарьян-Мар1 район жана 1 шаар83111 муниципальный район, 1 шаардык округ87Ханты-Манси АО — Югра5348011 781 782Ханты-Мансийск9 район жана 14 шаар86719 муниципалдык район, 13 шаардык округ88Чукотка АО72148147 778Анадырь8 район жана 1 шаар87776 муниципалдык район, 1 шаардык округ89Ямал-Ненецк АО769250523 105Салехард7 район жана 8 шаар89717 муниципалдык район, 6 шаардык округОрус Федерация17125191146 119 928Москва

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер