Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кылмыш жана Жаза

"Кылмыш жана жаза" — орус жазуучусу Фёдор Достоевскийдин роман. Роман биринчи жолу Орус кабарчысы (Русский вестник) адабий журналында жарык көрүп, 1866-жылы ай сайын 12 бөлүм менен басылып чыгарылып турган. Кийинчерээк ал бир том болуп чыккан. Бул Сибирдеги сүргүндөн кайтып келгенден 5 өткөн соң Достоевский жазган толук кандуу экинчи романы. "Кылмыш жана жаза" анын "жетилип" турган мезгилинде жазган биринчи улуу романы деп эсептелет.

"Кылмыш жана жаза" Родион Расколниковдун психикалык азап чегишине жана адеп-ахлактык дилеммаларына токтолот. Санкт-Петербургдун мурдагы жакыр студенти болгон Расколников абийирсиз сүткордун кырсыктан каза болушун пландап, аны ишке ашырат. Ал өзүнүн иш-аракеттерин коргоо аракетинде бир сүткордун акчасы менен жакшы иштерди жасап, келемиштер дүйнөсүн тазалоо менен кылмыштын тең салмактуулугун сактаарын айтат. Ошондой эле ал өзүнүн кээ бир адамдар мындай иш-аракеттерге табигый жөндөмдүүлүгү бар, керек болсо аларды ишке ашырууга укуктуу деген теориясын сынаш үчүн киши өлтүрөт. Романдын аягына чейин бир нече жолу Расколников өзүн Наполеон Бонапарт менен салыштырып, жогорку максаттарга жетиш үчүн киши өлтүргөнгө болот деген ишенимин билдирет.

 Сюжети 

 Каармандары 

 Шилтемелер 

Категория:Ф.М.Достоевскийдин романдары
Категория:1866-жыл
Кошожаш

Кожожаш - кыргыз элинин кенже эпосторунун бири. "Эр Төштүк" менен катар эң байыркы архаикалык эпостордун катарына кирет. Буларда байыркы белгилер — адамдардын мифологиялык түшүнүктөрү катмар-катмар болуп сакталып калган. 

Кожожаш жөнүндөгү баян доордун алгачкы баскычындагы элдин коллективдүү жашоо тиричилигинин көркөм баяны катары кабыл алынган. Жашоо үчүн табияттын ар түрдүү ситуациялык кубулуштарынан кутулуу жана жашоо тиричилигин улантууда, табигый күчтөр менен күрөшүүнүн жолун издөөдө, адамдарды бирдиктүү күрөш жүргүзүүгө түрткү берген. 

«Кожожаш» дастаны өзүнүн сюжеттик композициялык куруму менен алгачкы коомдо жашоо тиричилигин өткөргөн бир урук элдин турмушуна арналган. Ошол уруунун жашоо тиричилигин сүрөттөөдө мифтик атрибуттардан болгон, адам баласынын көз карашында негизги орунду ээлеген ошол доордогу тотемдик жана анимисттик түшүнүктөр кеңири орун алган.

«Кожожаштын» Алымкул Үсөнбаев,Сулайман Конокбаев жана Төлөмүш Жээнтаев айткан варианттары бар. Албетте, акындык чеберчиликтин эң бийик чокусуна жеткен Алымкул Үсөнбаевдин айтуусундагы «Кожожаш» сюжет куруму, мотивдердин берилиши, композициялык түзүлүшү жана мазмуну боюнча алганда толук кандуу көлөмдүү эпос.

Каюм Мифтаков 1923-жылы «Кожожаш» дастанын Сулайман Конокбаевден Таластын Кеңкол болушунда жүрүп араб арибинде жазып алган жана кагазга түшүрүлгөн алгачкы үлгүсү.

«Кожожаштын» дагы бир вариантын Ысык-Көлдүк ырчы Төлөмүш Жээнтаевден филология илимдеринин кандидаты 3. Ч. Мамытбеков 1949-жылы жазып алган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кожожаш: Эпос/Баш сөзүн жаз. Ч. Айтматов, А. Акматалиевдин жалпы редакциясы менен түз. К. Кырбашев, сүрөтчүсү Р. Исаков Кырг. улут. И. А. ж.б. -Б., 1996, ISBN 5-7499-0038-Х

Категория:Дастандар
Категория:Фольклор
Категория:Адабият
Категория:Кыргыз адабияты
Мухаммед Жунус

thumb|right| Мухаммед Юнус (28-июл, 1940)
Мухаммед Жунус - Бангладештик банкир ж-а экономист. Ал экономика профессору ж-а микрокредиттик системаны иштетуунун негиздоочусу. Бул микрокредиттер ото кембагал адамдарга берилет. Дүйнодо коп банктар микрокредит бербейт. Жунус Гремин Банкынын куруучусу. Ал 2006-жылы Нобель Тынчтык Сыйлыгы м-н сыйланган.
Категория:Арип боюнча инсандар
Социалдык эске түймө

Социалдык эске түймө (англисче: social bookmarking) – бул интернеттик браузерде шилтемелерди эстетип калуу идеясынын андан аркы өнүгүп-өркүндөшү болуп саналат. 

Браузердеги эске түймөлөр кардар интернетке болочокто кайра киргенде оңой табышы үчүн өзү окуп жаткан интернет барагына шилтемени сактап коюу кызматын аткарат. 

Мындай эске түймөлөрдөн айырмаланып, социалдык эске түймөлөр кардардын өздүк компютеринин катуу дискинде эмес, интернет тармагындагы серверлердин биринде сакталат.

Мунун артыкчылыктарынын бири – сиз сакталган шилтемени жалгыз гана (өздүк) компютериңизден гана эмес, интернетке байланышы мүмкүн болгон ар кандай компютерлерден да кайра таба аласыз. 

Айтмакчы, “социалдык эске түймө” боюнча тейлөө кызматын көрсөткөн интернет барактары да бар.

Маселен, алардын арасында орус тилинде тейлөөчү — Memory.ru, БобрДобр.ру, МоёМесто, Linkomatic.ru, Socialpage.ru, myfave.link кызматтары да бар. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.azattyk.org/content/world_it_phone/24257506.html

Категория:Интернет
Категория:Маалымат технологиялары
Исабаев, Актан

200px|thumb|right|Актан "Кайдасын" аттуу ырын аткарууда.
Исабаев, Актан - 1973 жылы Ысык-Көл областынын Тоң районунун Бөкөнбаев айылында туулган. Кыргыз Республикасынын Эмгек Сиңирген Артисти,Мукаш Абдраев атындагы музыкалык окуу жайын бүтүргөн.Кыргыз эстрада ырчысы,обончу. “Камбаркан” фольклрдук-этнографиялык оркестринин негиздөөчүсү Чалагыз Исабаев менен айтылуу комузчу Самара Токтакунованын уулу. Таанымал ырлары Энекем, Кайдасын, Суйуу зары, Сагыныч. 

 Булак 

kyrgyzweb.org
Канатбек Бегалиев

Канатбек Бегалиев (1984-жылы 14-февралда Талас облусунун Бакай-Ата районуна караштуу Өзгөрүш айылында туулган, Кыргызстан). Грек-рим күрөшү боюнча Кыргыз Республикасынын Эмгек Синирген спорт чебери. Бээжин Олимпиадасында жараткан ийгилиги үчүн Мамлекет тарабынан Даңк медалы менен 2008 ж. сыйланган.
Учурда үй-бүлөсү менен Бишкек шаарында жашайт. 2 кыз , 1 уулдун атасы.

 2008 ж. ХХIХ Бээжин Олимпиадасынын 66 кг. салмактагы грек-рим күрөшү боюнча күмүш байгенин жеңүүчүсу.
 2007 ж. Бишкек шаарында өткөн греко-рим күрөшү боюнча ХХ Азия биринчилигинде 66 кг. алтын байгенин ээси.
 2006 ж. Кытай Эл Республикасынын Гуанжоу шаарында өткөн дүйнөлүк биринчиликтин 66 кг. күмүш байгенин ээси.
 2004 ж. Афина Олимпиядасына Ташкент шаарында өткөн лицензиялык турнирден күмүш байгеге ээ болуп, жолдомо алган. 
 2003 ж. Индия Республикасынын Нью-Дели шаарында өткөн чоңдор арасында Греко-рим күрөшү боюнча Азия биринчилигинде коло байгени жеңип алган.
 2002 ж. Иран Республикасынын Тегеран шаарында болуп өткөн жаштар арасындагы Азия биринчилигинин күмүш медалынын ээси.
 2001 ж. Иран Республикасынын Тегеран шаарында болуп өткөн Азия биринчилигинин алтын медалынын ээси.
 2000 ж. Иран Республикасынын Хамадан шаарында болуп өткөн өспүрүмдөр арасында Азия биринчилигинин күмүш медалынын ээси.
 1999 ж. Дания Республикасынын Никобинг шаарында болуп өткөн өспүрүмдөр арасында Дуйнөлүк биринчилигинде олжолуу бешинчи орунга ээ болгон.
 1998 ж. Россия Федерациясынын Москва шаарында болуп өткөн Дуйнөлүк Жаш Өспүрүмдөр Оюндарында жетинчи орунга ээ болгон.
 
Категория:Кыргызстан
Категория:Спорт
Категория:Инсандар
Категория:Талас облусу
Категория:1984-жыл
Категория:Бакай-ата району
Тоолор кулаганда

200px|thumb|right|

Чыңгыз Айтматовдун акыркы романы. 

Бул чыгармасында Айтматов азыркы турмуш, дүйнөлөшүү заманынын экологиялык көйгөйлөрү жөнүндө кеп кылат.

Белгилүү журналист Абибилла Пазылов учурда Чыңгыз Айтматовдун “Тоолор кулаганда” (“Когда падают горы”) аттуу романын кыргызчага которгон.

Абибилла Пазылов "Азаттык" үналгысына 2008-жылы 8-майда мындай деп айтты:

"Чыңгыз Төрөкуловичтин соңку романын биз кыргызча вариантын “Жаабарс” деп атадык. Себеби ар түрдүү котормолордун аталышы сунушталды. Бирок мен аягында келип “Жаабарс” деген аталышка токтолуп жатам".

 Интернеттеги шилтемелер 
 Мына бул жерден таанышкыла >>> 

 http://www.azattyk.org/content/article/1284179.html 

Категория:Айтматов таануу
Категория:Кыргыз адабияты
Атала

Атала – акшак, ун, талкан, жүгөрү, куруттан кайнатылып жасалган жарма.
Акшактан жасалган аталаны жарма атала, ундан же талкандан жасалганын жылма атала, жүгөрдүөн жасалганын «мака атала», кант кошулганын кече атала, кант кошулганын кече атала, куруттан жасалганын курут атала деп аташат. 

Аталаны мурда көбүнчө жардылар негизги тамак-аш катары колдонушкан; 2) арпа, буудай, сулунун адырасына чары, кебегин кошуп кайнатып даярдалган малдын бардык түрү, өзгөчө жаш төл ж-а бордолуп жаткан мал үчүн кубаттуу, жагымдуу тоют. Азыркы күндө да көп жерде кышкы төлгө, бордогу малга атала беришет. 

Курут атала Түштүк Кыргызстандын Кадамжай,Ноокат райондорунда, Кызыл-Кыя шаарынын тегерегинде жана Фергана облусунда жашаган кыргыздарда кеңири жайылган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1 

 Интернеттеги шилтеме 
 https://www.azattyk.org/a/kyrgyz_term_study_forum_soz_taanuu_sherinesi/2303052.html 
 

Категория:Кыргыз тамак-ашы
Категория:Кыргыз этнографиясы
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргызстан
Категория:Этнография
Кыргыз Хоккей Федерациясы

300px|thumb|right|

Кыргызстанда хоккей оюнунун тарыхы 1998-жылдан тартып өсө баштаган. 1998-жылы Эркинбек Матыев атындагы фонддун астындагы "Фети-Грет" хоккей клубунун жетекчиси Качыке Бейшен уулу башында турган "Кыргыз Хоккейи" долбоору түзүлгөн. Долбоордун максаты, хоккей оюнун кайрадан жандандыруу, дүйнөлүк аренага алып чыгуу, хоккей инвестициясын тартуу, хоккейчилерди сырткы клубдарга алып чыгуу, НХЛде ойнотууга жетишүү. 2000-жылы Жумгал районунун биринчилиги өткөрүлгөн. Беш команда катышып, "Ардагер" (азыркы "Эркин Фарм") командасы биринчиликке чыккан. 2001-жылдан тартып расмий эмес "Эркинбек Матыев" чемпионаты өткөрүлүүдө. Бул чемпионатта буга чейин 180 оюн ойнолуп, 880 гол катталган. Оюнчулардын жаш курагынын жогорку чеги 50 жашты, төмөнкү чеги 15 жашты түзөт. 2006-жылы Хоккей Федерациясы түзүлүп, аны Нурлан Матыев жетектей баштайт. 2007-жылы бул федерация Адилет министрлигинен каттодон өтүп, төрагалыгына Муратбек Жакыпов дайындалат.
 Мыкты Хоккейчилер 
300px|thumb|right|
2006-жылдан бери Москванын "Химки" дивизионунун оюнчусу Урмат Шамырканов
"Тенти Аке"- Каныбек Кулмамбетов, Жаныбек Бегалиев
"Эркин Фарм"- Айбек Асанкулов, Бакыт Асанкулов, Рамис Көчкөналиев
"Кызыл Жылдыз"- Топчубек Жусуев

 "Мыкты оюнчу" наамы 
"Ак Жол"- Айнура Адылбекова
 Мыкты коргоочу 
"Эркин Фарм"- Эдил Момбаев 
 Мыкты чабуулчу 
"Дордой-Ала-Тоо"- Алмамбет Күлчүков
 Мыкты дарбазачы 
 "Дордой-Ала-Тоо"- Элзар Болот уулу

Категория:Хоккей‎
Категория:Кыргызстандагы спорт‎
Категория:1998-жыл
Алжир (шаар)

thumb|Алжир шаары.
Алжир шаары - (ар. Аль-Жазаир) - Алжир Элдик Демократиялык Республикасынын борбору. Алжир вилайетинин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Алжир булуңунун батыш жээгинде, Атлас тоо системасындагы Телль-Атлас кырка тоосундагы Журжур тоосунун капталында жайгашкан. Калкы 2,0 млн (2005; Чоң Алжир агломерациясында 5,5 млн). Жер ортолук деңиздеги порт (жылына 23-29 о жүк ташылат). Эл аралык аэропорт Алжир - өлкөнүн ири өнөр жай жана маданий борбору. Машина куруу, тамак-аш (шарап, май), текстиль, химия, нефть ажыратуу өнөр жайы иштейт. Метрополитен, университет, улуттук китепкана, архив (1971), музей (алгачкы коомдун тарыхы жана этнографиясы), театр, ботаникалык бак бар. Кинематографиянын улуттук борборунда 1985-жылдан театралдык фестивалдары өткөрүлүп турат. 10-кылымда Икозиум тургун жайынын калдыгынын ордунда негизделген. 1830-1962-ж. Франция ээлигинин административдик борбору болгон. Касба-чеби (Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген) мунаралуу (1323). Чоң мечит (1096) мунаралары менен сакталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Алжир
Категория:Африка мамлекеттеринин борборлору
Асмара

Асмара - Эритрея мамлекетинин борбор шаары. Асмэра провинциясынын административдик борбору. Эфиопия тайпак тоосунун түндүгүндө, деңиз деңгээлинен 2300 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 563,0 миң (2005). Жолдор тоому. Темир ж-а автомобиль жолдору аркылуу Кызыл деңиз жээгиндеги Массауа порту м-н байланышат. Эл аралык аэропорту бар. Шаар 13-14-к. ченде негизделген. Университет (1958-жылдан Италия бөлүмү, 1968-жылдан англ. бөлүмү), жалпы элдик китепкана, тамак-аш, текстиль, тигүү, полиграфия, курулуш материалдар өнөр жайы бар. Ири соода борбору.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Африка мамлекеттеринин борборлору
Бамако

Бамако — Африкадагы бир шаар, жана Мали Республикасынын борбор шаары. Өзүнчө административдик бирдикти (дистрикт) түзөт. Калкы 1,3 млн (2005).

 Тарыкы 
Бамако-Сену эл аралык аэропорту бар. Бамаконун азыркы аймагында 1-тургун жайлар 15-кылымда эле пайда болгон. 19-кылымдын 2-жарымына чейин малинке жана бамбара урууларынын өкүлдөрү отурукташкан анча чоң эмес кыштак, 1882-ж. француздар басып алгандан кийин Франциянын соода факториясы жана таяныч пункту болгон. 1908-жылдан француздар колониялык администрациясынын резиденциясы. 1920-58-ж. Франция Суданынын, 1958-60-ж. Мали Федерациясынын, 1960-жылдан Мали Республикасынын борбору.

 Географиясы 
Нигер дарыясынын боюнда жайгашкан. Жолдор тоому. Атлантика океанындагы Дакар порту, Нигер дарыясындагы Куликоро дарыя порту менен темир жол аркылуу байланышат. 

 Экономиясы 
Чоң мечит, псевдороман стилиндеги Жанна д’Арк собору (1925-36), колөнөрчүлүк үйү (1932), борбдук базар, улуттук илим жана техника изилдөө борбору (1986), тропика өсүмдүктөрүн жана азыктүлүктү изилдөөчү агрономия (1962), Сахел (1977), офтальмология (1953) институттары, улуттук китепкана (1913), улуттук (1953), край таануу музейлери бар. Ботан. жана зоология бактары уюшулган. Бамако өлкөнүн ири өнөржай жана соода борбору. Өнөржайлуу зонасы шаардын чыгыш бөлүгүндө жайгашкан. Текстиль комбинаты, айыл чарба шаймандар заводу, ширеңке жана сигарета фабрикасы, тамак-аш (тондурма кушкана, минералдык жана жемиш сууларын куюучу завод), булгаары-буткийим, фармацевтика, металл иштетүү өнөржайлары, ремонттоочу жайлар бар. Кол өнөрчүлүк (жыгачка жана пил сөөгүнө оймо-чийме түшүрүлөт, токуучулук, алтын, күмүш, булгаары иштетүү) өнүккөн. ГЭС бар. Бомакого жакын жердеги үңкүрдө неолит дооруна таандык аска бетиндеги сүрөттөр сакталган.

 Дагы көрүү 

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Африка мамлекеттеринин борборлору
Категория:Мали
Бисау

Бисау Африкадагы бир шаар, жана Гвинея-Бисаунун борбор шаары. Калкы 388 миң (2005). Атлантика океанындагы порту Эл аралык аэропорт; күрүч тазалоо, май, карапа чыгаруу ишканалары, тамакаш, тактай тилүү, эмерек, жеңил өнөр жай, тарыхый-көркөм музейи бар. Сыртка пальма майын жана пальма жаңгагынын данегин, жержаңгак, тери, жыгач материалдарын чыгарат. 17кылымдын аягында португалдар негиздеген. Кеме ремонттоочу мастерскою иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

 Тарыкы 

 Географиясы 

 Экономиясы 

 Дагы көрүү 

Категория:Африка мамлекеттеринин борборлору
Бужумбура

thumb|270px|right|Бужумбура
Бужумбура – Бурунди мамлекетинин борбор шаары. Калкы 336,6 миң (2006). Танганьика көлүнүн Түндүк-чыгыш жээгиндеги порт, өлкөнүн соода-транспорттук жана экономикалык борбору. Жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Сыртка кофе, пахта, тери, калай концентратын жана башка чыгарат. Тамак-аш, жеңил өнөр жайы, цемент, пиво заводдору иштейт. Балык кармалат. Айыл чарба сырьёсунан азык-түлүк даярдайт. Тор түйүү фабрикасы, университет бар. 1897-ж. негизделген. 1922-жылдан мандат менен башкарылуучу, 1946–62-ж. опека алдындагы (Руанда-Урунди) Бельгия аймагынын, 1962-жылдан көз каранды эмес Бурунди мамлекетинин борбору. Категория: Шаарлар
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Жибути шаары

Жибути шаары, Джибути, Африкадагы Жибути мамлекетинин борбор шаары.

Өз алдынча административдик округ статусуна ээ. Калкы 642,8 миң (2007). Инди океанынын Тажура булуңунун Түштүк жээгинде жайгашкан. Автомобиль жолдор тоому. Джибути – Аддис-Абеба темир жолунун акыркы станциясы (1917). Эл аралык аэропорту бар. Инди океанынын алабынын батыш бөлүгүндөгү эң ири маанилүү порт (жылына 6 млн тга чейинки жүк, жыйырма фут эквиваленттеги 250 миңдей контейнер ташылат; негизинен кофе, тери, туз сыртка чыгарылып, сырттан нефть жана нефть продуктуларын алат).

 Тарыхы 
1888-ж. француздар деңиз порту катары негиздеген. 1896-жылдан Франциянын колониясы Сомалинин жээгинин (1967-жылдан Афарлар менен Исса аймагынын) администрациясы, 1977-жылдан Джибути мамлекетинин борбору. 1949-жылдан эркин порт деп жарыяланган. 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын ортосуна таандык колония курулуштары, президент сарайы, Хамули мечити сакталган. Университет иштейт (2006).

 Географиясы 

 Экономикасы 
Шаардын экономикасы кеме каттоону тейлөөгө байланыштуу; ал Суэц каналы аркылуу өткөн транзиттик жүктөрдү, Эфиопиянын жана Сомалинин Түндүк-батышынын сырткы соодасын, Сауд Арабия танкерлерин, ошондой эле Франциянын деңиз аскер флотун тейлөөнү камтыйт. Нефтини кайра иштетүүчү, текстиль, булгаары, тамак-аш, курулуш материалдар, кеме ремонттоочу, деңиз тузун өндүрүүчү өнөр жай ишканалары бар. Балык кармалат. 

 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Африка мамлекеттеринин борборлору‎
Додома

Додома Африкадагы бир шаар, жана Танзаниянын борбор шаары. Додома провинциясынын административдик борбору. Инди океанынын жээгинде. Калкы 200 миң (2003). 19-кылымдын аягында негизделген. Биринчи дүйнөлүк согуштан кийин Улуу Британия ээлигинин курамына кирген. 1993-жылдан Додома — Танзаниянын расмий борбору аталган. Президент жана өкмөт башчыларынын резиденциясы Додомага көчүрүлүп, көптөгөн мамлекеттик мекемелер, өнор жай ишканалары, банктар жана башкалар өлкөнүн мурдагы борбору — Дарэс-Саламда калтырылган. Додоманын архитектура эстеликтери дээрлик жокко эсе. Сикхтердин ыйык храмы, геологиялык музей бар.

 Тарыхы 

 Географиясы 

 Экономиясы 

 Дагы көрүү 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 3-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. ISBN 978–9967–14–074–5

Категория:Танзания
Категория:Африка мамлекеттеринин борборлору
Кампала

Кампала - Уганда Республикасынын борбор шаары. Борбордук облусунун административдик борбору. Виктория көлүнүн түндүк жээгине жакын, деңиз деңгээлинен 1300 м бийикте жайгашкан. Калкы 1,5 млн (2008; өлкөдөгү эң ири шаар). Эл аралык аэропорту бар. 1890-жылы негизделген. 15-кылымда Буньоро королдугунун курамына кирген; 1905-жылга чейин Британия колониялык администрациясынын резиденциясы болгон. 1949-жылдан шаар статусуна ээ. 1962жылдын апрелинен Уганданын борбору (Энтеббе шаарынан кийин). Тамак-аш—татымал, текстиль, металл иштетүү өнөр жай ишканалары иштейт. Университет (1970, улуттук), илимий мекемелер (анын ичинен Уганда коому жана башка), инттар (айыл чарба жана мал чарба продукциясын изилдөөчү, Чыгыш Африка региондук), калк китепканасы, археологиялык изилдөөлөрдүн борбору, музей (Африка музыкалык аспаптарынын кайталангыс коллекциясы сакталган), театрлар бар. Архитектура эстеликтеринен Рубага собору, Буганда королдорунун күмбөздөрү сакталган.

 Булактар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия:4 -том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. ISBN 978-9967-14-104-9
Киншаса

thumb|Киншаса.
thumb|Киншаса.
Киншаса— Конго Демократиялык Республикасынын борбору, шаар. Конго (Заир) дарыясынын сол жээгинде жайгашкан. Калкы 9,2 млн (2008; өлкөдөгү эң ири шаар). Ири жолдор тоому. Дарыя порту. Матади деңиз порту менен автомобиль, темир жол Браззавиль (Конго Республикасы) менен паром аркылуу байланышат. Эл аралык аэропорту бар. Шаардын экономикасынын негизин тейлөө чөйрөсү акырындык менен ээлөөдө. Киншасада өлкөнүн ири банктарынын офистери, чет өлкөлүк банктардын өкүлчүлүктөрү жайгашкан. Машина, кеме куруу жана ремонттоо, металл иштетүү, жыгаччылык, химиялык (пластмасса, шина, самын), металл иштетүү, тамак-аш (ун, май), булгаары—бут кийим, жеңил, курулуш материалдар өнөр жай ишканалары иштейт. Кустардык кол өнөрчүлүгү (бет кеп, жыгач жана карапа буюмдары, пальма рафиясынан согулган буюмдарды даярдоо) өнүккөн.

Шаар 1881-жылы африкалык изилдөөчү Г. Стэнли тарабынан негизделген. 1926-жылдан 1960-жылга чейин Леопольдвиль аталган. 1966-жылдан азыркыдай аталат. 1971—97-жылдары Заирдин, 1997-жылдан Конго Демократиялык Республикасынын борбору. Улуттук университет (эң ири китепканасы, ядро изилдөө борбору жана тарыхый-этнографиялык музейи менен), илимий институттар (анын ичинде география, тропик медицинасы, геология кызматы), көркөм искусство улуттук академиясы, музей, театр, ошондой эле бир нече мамлекеттик эмес жогорку окуу жайлар (анын ичинде Америка, протестант ж. б.) бар. Зоопарк уюштурулган. Эл аралык театр фестивалдары жана күндөрү өткөрүлүп турат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Африка мамлекеттеринин борборлору
Категория:Конго Демократиялык Республикасы
Конакри

thumb|Конакри.
Конакри – Гвинея Республикасынын борбору. Административдик жактан өзгөчө зонага бөлүнгөн. Өлкөнүн батыш бөлүгүндө, Атлантика океанынын жээгинде, Томбо аралында (материк менен дамба аркылуу байланышат) жана Калум жарым аралында жайгашкан. Калкы 1,8 млн (2008). Эл аралык аэропорту бар. Деңиз порту. Шаар 1884-ж. француздар тарабынан негизделген. 1895–1958-жылдары Француздук Гвинеянын, 1958-жылдан көз каранды эмес Гвинея Республикасынын административдик борбору. Учурда өлкөдөгү ири шаар жана негизги порт (дээрлик сырткы соода жүргүзүлөт). Конакри – Гвинеянын ири өнөр-жай борбору. Тамак-аш (анын ичинде жемиш ширелери жана суусундуктар, консервалар, өсүмдүк майлары, пиво), химиялык (ацетилен, пластмасса буюмдары), текстиль, жыгаччылык, эмерек, тамеки өнөр-жай ишканалары, кыш заводу иштейт. Университет, политехникалык институт (Батыш Африкадагы эң ири), улуттук китепкана, улуттук музей (экспонаттардын бай коллекциясы), улуттук искусство мектеби (19б6) бар. Конакриде 1970-жылдан улуттук фестивалдар (искусство жана маданий) өткөрүлүп турат. Шаарга жакын жерден темир, боксит жана гранит казылып алынат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Гвинея
Категория:Африка мамлекеттеринин борборлору
Либревил

Либревил — Африкадагы шаар, жана Габондун борбор шаары. Атлантика океанындагы порт шаар. Эстуарий провинциясынын административдик борбору. Өлкөнүн батыш бөлүгүндө, Гвинея булуңунун жээгиндеги түздүктө жайгашкан.

Калкы 753,6 миң (2010; өлкөнүн калкынын 40%и). Габондогу калк эң жыш жайгашкан шаар. Эл аралык аэропорту бар. Университет, Ыйык Мишель, Ыйык Мария чиркөөлөрү, музейлер жана башка бар. Шаарга жакын белгилүү улуттук парк Лопе жайгашкан.

 Тарыкы 
Либревиль 1849-ж. негизделген. 1886-жылдан Габондун курамындагы Франция ээлигине, 1910–58-ж. Франция Экватордук Африкасына караган. Габон көз карансыздык алган 1960-жылдан өлкөнүн борбор шаары.

 Географиясы 

 Экономиясы 
Тамак-аш (кофе, какао иштетилип, пиво кайнатылат), текстиль, жыгаччылык өнөр жай ишканалары жана кеме верфи иштейт.

 Дагы көрүү 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Африка мамлекеттеринин борборлору
Категория:Габон