Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Чатыр-Көл ойдуңу

Чатыркөл ойдуңу - Ички Теңир-Тоодо, Түндүгү Атбашы, түштүгү Торугарт тоолору менен чектелет. Түзбел ашуусунан Кең-суу менен Көкайгырдын суу бөлгүчүнө чейин 48 кмге созулуп жатат. Туурасы 18 км, жалпы аянты 1050 км2. Деңиз деңгээли Бийикте 3500–3600 м; айланасындагы тоолордун ойдуңдун таманынан салыштырмалуу бийиктиги 300–900 м. Чатыркөл грабен-синклиналь жана Атбашы, Торугарт горст-антиклиналь түзүлүштөгү герцинде пайда болгон. Неоген-төртүнчүлүк мезгилде соңку тектоникалык кыймылдын натыйжасында Атбашы жана Торугарт тоолору көтөрүлгөндө, Чатыркөл ойдуңу мезозой-кайнозой тектеринин астында калган. Ойдуңдун эң төмөн ийилген бөлүгүн Чатыркөл ээлейт. Төртүнчүлүк мезгилдин башында жана аягында ойдуңду муз каптаган. Ойдуңдун таманы көл чөкмөлөрүнөн, убактылуу жаан-чачындын агындыларынан жана мөңгү мореналарынан туруп, көлдүү түздүктү түзөт. Термокарсттык оёңдор, дөбө-чуңкурлар кездешет. Термокарсттык көлдөр Кичикөлдүн айланасында. Составында көмүр кычкыл газы бар нарзан тибиндеги суунун чыгышы андагы көп жылдык тоңдун жер бетине жакын жатышына байланыштуу. Ойдуңдун чыгыш бөлүгүндө диаметри 50–400 мге жеткен көлдүү чуңкурлар көп жылдык тоңдун үстүнкү бетинин эришинен пайда болгон. Тоо капталдары өрөөн, капчыгайлуу келип, тик капталдуу төрлөрдөн, аскадан турат. Тоо этегиндеги шиленди конустар агын суулардын терең (1–2 м) нуктары менен тилмеленген. Чатыркөлдүн жээгинде төртүнчүлүк мезгилдин аралыгында жана аягында пайда болгон тектирлер жээктен 5–15 км. аралыкка чейин созулат. Климаты катаал. Январдын орточо температурасы –22,2°С, июлдуку 7,1°Сге чейин. Кышында —кээде 50°Сге чейин суук болот. Жылдык жаан-чачыны 205–269 мм. Ойдуңдун көп бөлүгүн Чатыркөл ээлеп, ага 17 суу куят. Кыртышы бийик тоолуу такыр тибиндеги шор топурактан, тоо капталдары кумдуу шагылдардан турат. 3500 м. бийиктикте түркстан арпасы, бетеге жана башка өсөт. Атбашы тоосунун түштүк-чыгыш капталына (3600–3700 мден 3900–4000 мге чейин) альп шалбаасы, андан жогору нивалдык гляциалдык зоналар мүнөздүү. Минералдуу сууларынын мааниси зор.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги шилтемелер 

Категория:Нарын облусу
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Өрөөндөр‎
Категория:Тумар-2011
Сариймек

Сариймек — Ат-башы районунун аймагы аркылуу аккан суу, Терек суусунун (Как- шаалдын алабы) сол куймасы. Узундугу 47км, алабынын аянты 125 км2. Какшаал тоо тизмегинин түндүк капталынан башталып, кууш өрөөн аркылуу түндүккө, 15кмден кийин түндүк чыгышка агат. Ортоңку агымынан төмөнүрөөк (30 км аралыкта) жерге сиңип кететда, 3–5 кмден кийин кайра чыгат. Кар жана булак сууларын ан куралат. Жылдык орточо чыгымы 1,23 м3/сек. Май айында кирип, сентябрда тартылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстандын суулары
Категория:Ат-Башы району
Категория:Тумар-2011
Дөдө мөл тоосу

ДӨДӨ МӨЛ ТООСУ – Молдо тоонун түштүк тармагы.Чамынды жана Кайыңды Нарын сууларынын (Нарындын оң куймалары) аралыгында түштүк-б атыштан түндүк-чыгышка 20 кмге созулуп жатат.Акталаа районунун аймагында.Туурасы 5 кмдей.Орточо бийиктиги 1700–2100 м, эң бийик жери 2 767 м (Караларча чокусу).Жону тайпак, Нарын капчыгайына караган түштүк- чыгышкапталы кыска жана тик (60 – 8 0°),ал эми түндүк-батышкапталы узун.Чамынды өрөөнүнө карай жантайыңкы.Тоонун бийик түндүк-чыгыш бөлүгү карбондун кумдук,сланец ,алевролит,конгломерат,кремний ,жапыз түштүк-батыш бөлүгүн еогендин конгломерат,кумдук,мергель тектеринен түзүлгөн.Кургак талаа жана талаа (140 0–150 0 мге чейин), шалбаалуу талаа (карагай токою бар) ландшафт алкактары басымдуу.Чабынды, жайыт катары пайдаланылат.
 Клодонулган адабияттар 
1.Кыргызстандан географиясы.Б.,2004-жыл.
Categoru:Кыргызстан
Categoru:Илим 
Categoru:География
Categoru:Тоо
Categoru:Жаратылыш
Categoru:Түндүк Кыргызстан
Categoru:Тумар-2011

Категория:Тоолор
Акчаңгыл, Тоо

Акчаңгыл тоосу – Академик Адышев атындагы кырка тоонун батыш тармагы. Бүлөлү жана Жошолу (Куршабдын оң куймалары) сууларынын алабында чыгыштан батышка карай созулуп жатат. Узундугу 32 км, туурасы 10 км. Орточо бийиктиги 3500 м, эң бийик жери 4044 м. Тоо батыштан чыгышты карай бийиктеп, Академик Адышев атындагы кырка тоого барып такалат. Батыш бөлүгү негизинен тайпагыраак жана жазы. түштүк капталы майда кокту-колоттуу келип, Кичи жана Чоң Бүлөлү сууларынын өрөөнүнө тик түшөт. 

Батыш бөлүгү Гүлчө өрөөнүн карай жантайыңкы. түндүк-чыгыш капталы жазы, Жошолу суусунун башы жана анын куймалары Кулмамбет, Буктурмалардын алабында тик капталдуу, аябай тилмеленген. Тоо капталдарына талаа (2200 мге чейин), шалбаалуу талаа (2200– 2600 м), шалбаалуу токой жана бадал (2600– 3100 м), субальп жана альп шалбаасы жана шалбаалуу талаа (3100–3600 м), 3600 мден жогору нивалдык-гляциалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт; рекреация максаттарында пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Баткен облусунун тоолору
Ак-Шыйрак тоо кыркасы

Ак-Шыйрак тоо кыркасы, Чаар - таш Ички Теңир-Тоодо; Фергана тоо тизмегинин борбордук бөлүгүнө жанаша жатат. Түндүгү менен батышынан Тогузторо, чыгышынан Орто Нарын өрөөндөрү менен чектешет. түштүк-батыштан чыгышты карай 40 кмге созулат; туурасы 10 км. Батышта Кылдоонун бели (Ойкайыңды) аркылуу Фергана тоо тизмегине кошулат. Ойкайыңды суусу тоону кесип агып, антецедент өрөөнүн пайда кылган. Орточо бийиктиги 3400 м, эң бийик жери 4786 м. Гранит жана акиташ тоо тектеринен түзүлгөн. 

Чыгышында (Алабуга суусунун чатында) неогендин чополуу тоо тегине «чөгүп» кетет. борбордук бөлүгү бийик, түндүк бети тик жана аскалуу. Үстү жана түштүк капталы жылмаланган, жайдак. Акшыйрак кырка тоосу. структурасы боюнча – горст-антиклиналь. Чыгыш жана батыш тараптары кургак талаа (2400–3400 м), түндүк бети (Көл, Бешкөл) карагайлуу. Ойкайыңды жана Ооруктам тулаң, бадалдуу (четин, карагат, бөрү карагат, итмурун, табылгы), түштүк жаккы өрөөндөрүндө шалбаа чөптөрү өсөт (2500–2800 м). Жайыт

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Теңир-Тоо
Категория:Баткен облусу
Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Басбөлтөк, тоосу

Басбөлтөк, Байтиктин Басбөлтөгү, Бозбөлтөк – Кыргыз Ала-Тоосунун этегиндеги бөксө тоо. Аларча суусунун тоодон чыга беришинде Бишкек шаарынан 3 – 6 км түштүк - батышта жайгашкан. Абсалюттуу бийиктиги 950–2100 м. Түндүк жагы жазы (5 км), түштүгүнө карай кыска, бирок жантайыңкы. Үстү жайык плато, түндүк тарабы тектон жаракалар жана жарлар менен чектешет, чыгыш капталы тектирлүү. Тоонун үстүнкү кыртышы лёсстуу кумгай топурак, астын еогендин чопо, шагылташтар, [[конгломераттарынан турат. Шыбак - эфемерлүү жарым чөл (түндүк.), кылканактуу түркүн чөптүү талаа, шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү, коктуларда бадалдар өсөт. Түндүк жана чыгыш капталдарына, тектирлерге бак - дарак (мисте, каражыгач, өрүк ж.б.) тигилген. Жайыт.

Пайдаланылган адабият “Кыргызстан географиясы”

 Интернеттик шилтемелер 
...

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Ленин чокусу

thumb|Ленин атындагы чоку.
Ленин чокусу Чоң-Алай кырка тоосунун борбордук бөлүгүндөгү эң бийик чоку.

Кыргызстан менен Тажикстандын арасында. Бийиктиги боюнча (7134 м) Кыргызстандагы Жеңиштен кийин экинчи, КМШдагы 3-чоку. Кырка тоонун чоку көтөрүлүп турган аймагы кар мөңгү менен капталган. Кар чеги түндүгүндө 4200 м, түштүгүндө 4500 м бийикте. Түндүк капталынан Корженевский (уз. 19,5 км), Ленин атындагы (9,5 км) жана Каман (8,1 км), түштүгүнөн Чоң жана Кичи Суукдара (25,2 жана 13,1 км) мөңгүлөрү башталат. Чокуга альпинисттерден 1-болуп, 1934-ж. В. Абалаков, К. Чернуха жана И. Лукин чыккан.

 Колдонулган адабияттар 
 *Кыргызстандын географиясы / Мамлекеттик тил жана энцклопедия борбору. Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Чокулар
Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тажикстан
Категория:Тумар-2011
Ак-Шыйрак тоо тоому

thumb|Акшыйрак.
Акшыйрак, Тоо тоому – борбордук жана Ички Теңир-Тоонун чегинде. Чыгышынан Сары-Жаз өрөөнү, батышынан Нарын д-нын баш жагы менен чектешип, түштүк-батыштан түндүк-чыгышка карай созулат. Узундугу 60 км, эң жазы жери 28 км. Орточо бийиктиги 4720 м, эң бийик жери 5100 м (Жамансуунун оң куймасынын төрүндө). Негизинен протерозой, силур, девон жана карбон мезгилдеринин чөкмө жана эффузия тоо тектеринен түзүлгөн. 

Тоо арасындагы ойдуңдарда, суу өзөндөрүндө палеоген-неогендин кызыл түстүү чөкмө тектери жана антропогендин аллювий, мөңгү чөкмөлөрү жатат. Интрузия тектеринен плагиогранит, сиенит-диорит, габбродиабаз, нефелиндүү сиенит жана турмалиндүү граниттер арбын. Кен байлыктарынан алтын, калай кендеринин өндүрүштүк мааниси бар. Тоо үч кыркадан түзүлгөн: түндүк (Сарычат, Ээрташ, Майтөр), ортоңку (Кызылешме), Түштүк (Үчкөл); булардын чыгыш жагы биригип кетет. Кырларын (4500-5000 м) жана өрөөндөрүнүн баш жактарын (4000-4500 м) мөңгүлөр ээлейт. 3500–4000 м бийиктикке альп шалбаа ландшафты мүнөздүү, ошондой эле тоо мөңгүлөрү сүрүп таштаган шагылдар көп. түндүк жана түштүк этектери аркылуу тектон. жаракалар өтөт. Акшыйрак тоо тоомуда аянты 432 км2 ге жеткен 131 мөңгү (Петров, Давыдов, Эл Комиссарлар Совети, Кумтөр жана башкалар) бар. Эң ириси – Петров, мындан Нарын д. башталат. Өрөөн мөңгүлөрүнүн Узундугу 10–20 кмге жетет. Түндүк-батыш этегинде Кумтөр алтын кени бар. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Баткен облусу
Категория:Тумар-2011
Боом капчыгайы

Боом капчыгайы Күнгөй Ала-Тоонун батыш четинде жайгашкан өткөөл капчыгай ; Күнгөй Ала-Тоонун батыш учун, Терекжону тоосунун чыгыш учун жана бул эки тоонун ортосундагы байыркы өрөөндү кесип өтөт. Уз. 25 км, таманынын жазылыгы 150 –350 м. Капталдарынын салыштырмалуу бийикт. 500–800 мге чейин.

Генезистик тибибчаан тецедентти көткөөл капчыгай. Плейстоценде Ысык-Көлдүн деңгээли жогору кезинде анын түндүк батыш жээги Боом капчыгайын ажетип турган. Көлдөн агып чыккан суу Күнгөй Ала-Тоонун бир тармагы Каражылганын жана пызкайкысын ашып азыркы Коң орчок (Чүйдүн сол куй масы) суусуна куйган. Ал мезгилде Коңорчок Чоң-Кеминге солтараптан куюп, Боомдун көп бөлүгүн (Коңорчоктун чатынан Чоң-Кемин суусуна чейин) Коңорчоктун өрөөнү түзгөн. Ал эми Боомдун түштук., өтө кууш бөлүгү (Коңорчоктун чатынан түштук. тарабы) Каражыйра тоосун Ысык-Көлдүн суусу жеп отуруп капчыгайды пайда кылган (мындaн 8–12 миң жыл илгери). Капчыгайдын Коңорчоктун чатынан Чүй өрөөнүнө чыга беришке чейинки бөлүгү мурда, Коңорчоктун чаынан Каражылга коктусуна чейинкиси Боомдун Ысык-Көл жаккы четинде кийин пайда болгон протерозой жана палеозойдун кристаллдуу тектери (гранит, сланец, гранитдиорит, порфирит ж.б.), байыркы өрөөндүн аймагына (борбдук бөлүгүндө) палеоген менен неогендин кызыл, боз чөкмө тектери мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги айрым шилтемелер 
 Боом капчыгайы 

Категория:Агын суулар
Категория:Ысык-Көл облусу
Категория:Тоолор
Категория:Жаратылыш
Категория:Тумар-2011
Кичи Кемин

thumb|Кичи Кемин району.

Кичи Кемин. Чүй суусунун оң куймасы. Кемин районунда. Иле Ала-Тоосунун түштүк капталынан башталып, түштүк-батышты карай агат да, Чүй дарыясына жетпей Кемин районунда сугатка бөлүнүп кетет. Узундугу 81 км, алабынын аянты 614 км2.

Жогорку бөлүгүндө кууш өрөөн менен агып, ортоңку агымында сайы кеңийт. Жылдык орточо чыгымы 2,10 м3/сек. Эң көп чыгымы 8,63 м3/сек (июль), эң азы 0,46 м3/сек (февраль). 

Ири куймалары: Кертабылгы (19 км), Сасык-булак (15км). Жээгинде Ак-Түз шаарчасы, Ильич, Жаңыжол, Кичи Кемин, Боролдой кыштагы жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Кыргызстандын суулары
Категория:Кемин району
Категория:Тумар-2011
Ашмара суусу

Ашмара, Аспара – Панфилов району (Кыргыз Республикасы) менен Мерке районунун (Казакстан) чек арасы аркылуу аккан суу. Чүй өрөөнүндөгү Курагатты суусунун оң куймасы. Узундугу 108 км, алабынын аянты 1210 км². Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталынан башталат. Чүй өрөөнүнө чыкканда нугу кеңейип, тайыздайт. Ири куймалары: Махан, Аршалы жана башка. Жылдык орточо чыгымы 3,31 м³/сек; эң көбү 9,66 м³/сек, эң азы 1,02 м³/сек. Май айында кирип, сентябрда тартылат. Алабында жалпы аянты 17,8 км² келген 34 чакан мөңгү бар. Сугатка пайдаланылат. Боюнда Чалдыбар, Ровный, Гранитогорск жана башка кыштактар жайгашкан.

 Колдонулган адабият 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын суулары‎
Категория:Казакстандын дарыялары‎
Категория:Тумар-2011
Үгүт заказниги

Үгүт заказниги – Кыргызстандагы Нарын облусунун жана Нарын дубанындагы (облусундагы) Акталаа районунунда аңчылык заказниги. Нарын дарыясынын боюндагы Пионер капчыгайынан Терек суусуна чейинки бадалдуу токойду ээлейт. Аянты 15,0 миң га. Азайып бараткан кекилик, коён, кыргоол, эликтерд и коргоо жана көбөйтүү максатында 1973-ж. уюшулган. 

Категория:Коруктар‎
Категория:Ак-Талаа району
Ара-Бел-Кумтөр, ойдуң

Арабел-Кумтөр, ойдуң — Ички Теңир-Тоонун түндүк-чыгышында. Тескей Ала-Тоо, Жетим-Бел, Ак-Шыйрак тоолору менен курчалган. Деңиз деңгээли 3400–3800 м бийиктикте. Узундугу- 52 км, туурасы 14 км. Батышы кенен, айланасындагы тоолор ойдуңдун таманынан 500–1000 м, айрым чокулары 1300 мге чейин көтөрүлүп жатат. Жер байыркы мөңгүлөрдүн чордону болгон.Ошондуктан ойдуңдун рельефинин пайда болушу мөңгүнүн аракетине байланыштуу.Төртүнчүлүк мезгилдин башталышында ойдуңду дээрлик муздук каптап жаткан.Муздук чегингенде Арабел, Кумтөрдөй эң ири өрөөндөр жана меридиан боюнча созулган суу куймаларынын өрөөндөрү түзүлгөн. Рельефинде морена дөбөлөрү (бийикт. 20–25 мге чейин), саздуу оёңчолор жана тегиз жерлер кеңири аянтты ээлейт. Ойдуңдун таманы кайназойдун шиленди чөкмөлөрүнөн турат. Чет-жакаларында кыргыз кызыл түстүү свитасынын чополору, кумдук, шагылдар кездешет. Алар төртүнчүлүк мезгилдин мөңгү таштарынын шилендилери менен капталган. Ойдуң аркылуу батыштан чыгышка Арабел суусу агат.Майда көлдөр бар. Климаты катаал.Кышы суук жана узак. Январдын орточо температурасы –19,5...–21,2°С, жайы кыска, июлдун орточо температурасы 2,3–4,3°С. Жылдык жаан-чачыны 311 мм. өсүмдүктөрү сейрек, ар кайсы жерде топ-топ болуп, жаздык же орок сымал жерге жабышып өсөт. Тоо капталдарына альп шалбаалуу талаа (каз таман, ыраң, тогуз төбөл, бетеге ж. б.), субнивалдык суук чөл, кар-мөңгү, алкактары мүнөздүү. Чарбада жайкы жайыт катары пайдаланылат. Арабел суусун Жууку ашуусу боюнча Ысык-Көлгө буруу керек деген сунуштар бар. Өрөөндүн чыгыш тарабында, Ак-Шыйрак тоо тоомунун түндүк-батыш тарабында Кумтөр алтын кени бар. Өрөөн аркылуу Барскон – Кумтөр авто жолу өтөт.

 Колдонулган адабияттар
 «Кыргызстан географиясы.Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору»-Бишкек.2004

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Өрөөндөр
Категория:Тумар-2011
Сокулук

Сокулук суусу - Чүй өрөөнүндөгү суу, Аксуунун сол куймасы. Узундугу 87 км, алабынын аянты 476 км2. Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк капталынан башталган Чоң Төр жана Кичи Төр сууларынын кошулушунан пайда болуп, түндүк тарапка агат. Аксууга жетпей сугат системасына таралат. Башында тепши, төмөнүндө V сымал өрөөн менен агып, тоодон чыга бериште өрөөнү кеңеет. Алабында жалпы аянты 57,9 км2ге жеткен 48 мөңгү бар. Негизинен мөңгү, кар жана булак сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 5,14 м3/сек. Май айында кирип, сентябрда тартыла баштайт. Боюнда Таш-булак, Конуш, Саз, Сокулук, Арал кыштагы орун алган .

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын суулары
Категория:Тумар-2011
Бото-Мойнок тоосу

Бото-Мойнок тоосу – Какшаал тоо тизмегине кирген, Аксай өрөөнүнүн түштүк-чыгышта, Көккыя менен Корумду сууларынын баш жагында жайгашкан кырка тоо, ашуу, суу. Ортоңку палеозойдун (девондун аягы, таш көмүр мезгилинин башы) кумдук, конгломерат, сланец, мергель, акиташ теги жана башкалар турган бийик тоолуу аймак. Рельефине тайпак, пенеплендешкен формалар мүнөздүү. Айрым чокулары 4200–4300 мге чейин көтөрүлөт. Талаа, шалбаалуу талаа ландшафты басымдуу. Жайытка, аңчылыкка ылайык. Б-тун белинен (4020 м) илгери кербен жол өткөн. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы. Б., 2004-жыл.
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Кегети өрөөнү

Кегети өрөөнү - Кыргыз Ала тоосунун түн. кап талында, Кегети суусунун алабын ээлейт. Чүй районунаймагында. Уз.35 км, таманынын жазы жери (Чүй өрөөнүнө чыга бериште) 3–4 км, кууш жери (ортоңку бөлүгүндө) 400–600 м. Өрөөндүн ооз (түн.) тарабы деңиз деңг. 1400 м, төрү 3600 м бийиктикте жайгашкан. Эрозиялык жана де-нудациялык процесстерден пайда болгон. Көп бөлүгү V формасында. Таманында төртүнчүлүк мезгилдин чөкмө тектери жокко эсе. Кегети өрөөнүнүн ландшафтына бийиктик зоналуулук мүнөздүү. Анда талаа жана шалбаалуу талаа, бийик чөптүү шалбаа бадал аралаш, субальп, альп шалбаасы мүнөздүү. Бийик чөптүү шалбаа аралаш өскөн карагай токою, аскалуу тоо беттери өрөөндүн табиятына өзгөчө кооздукту берип турат. Баш жагында Көл-Төр көлү жана Кегети шаркыратмасы бар. Кегети аркылуу Чүй жана Кочкор өрөөндөрүнө мал ашырылат.

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Өрөөндөр
Категория:Тумар-2011
Аламышык, Тоо

thumb|Аламышык тоосу.jpg
Аламышык, Тоо – Ички Теңир-Тоодогу Нарын кырка тоосунун батыш тарабы. Нарын менен Атбашы өрөөндөрүнүн ортосунда. Узундугу 35 км, туурасы 6–20 км, басымдуу бийиктиги 3000–3300 м, эң бийик жери 3410 м. Негизинен девон, карбон мезгилдеринин акиташ тегинен турат. Рельефи татаал: чыгышты көздөй ичкерип, Нарын кырка тоосуна белбаскак (Шаркыратма суусунун өрөөнү) аркылуу кошулат; борбордук бөлүгү бийик, капталдары тик (60°), тектирлүү, коолуу; батышы ичкерип басаңдап (периклиналь), Жанбулак коктусунан баштап түздүккө «чыгып» кетет.

Тектон. түзүлүшү боюнча –горстантиклиналь. түндүк беттериндеги капчыгайларда карагай, бадал, түштүгүндө жарым чөлдүү кургак талаа өсүмдүктөрү, чыгышында жана бийик бөлүктөрүндө субальп тулаңы өсөт. Тоо беттериндеги аска таштарда сүрөт чиймелер, акиташтуу жерлеринде үңкүрлөр бар. Анын эң бийик чокусуна ретрансляциялык телекөрсөтүү ст. курулган.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Таажы-2012
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Алмалы, Тоо

Алмалы, Тоо – Түркстан кырка тоосунун түндүк тармагы. Исфана өрөөнүнүн түндүгүндө, Карасуу жана Кожобакырган сууларынын аралыгында кеңдик багытта 20 кмге созулуп жатат. Туурасы 6–7 км. 

Орточо бийиктиги 1700–1850 м, эң бийик жери 1935 м. Жону жайпак, капталдары жантайыңкы, бирок кыска, жардуу тик аскалар да кездешет. Девон жана карбон мезгилдеринин акиташ теги, доломит, тектеринен турат. Көмүр кендери бар. Чөл, жарым чөл жана кургак талаа (шыбак, баялыш, бетеге жана башкалар) ландшафттары басымдуу. Кайрак айдоо, чабынды жана жайыт катары пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Алтын бешик, Тоо

Алтын бешик, Тоо – Түркстан кырка тоосунун түндүк тармагы. Сарыкөгөй жана Лейлимазар сууларынын (Кожобакыргандын сол куймалары) аралыгында батыштан түндүк-чыгышка 28–30 кмге созулуп жатат. Туурасы 6–7 км. Орточо бийиктиги 3800– 4000 м, эң бийик жери 5016 м. Жону кырдуу, аскалуу, мөңгүлөрү бар. Капталдары тик, кыска жана терең капчыгайлар көп. Карбондун кызыл түстөгү (конгломерат, кумдук, алевролит), акиташ жана порфирит тектеринен турат. Тоо капталдарына шалбалуу талаа жана арча токою (2800–3000 м бийиктикке чейин), бетегелүү субальп, альп шалбаалуу талаасы (3200–3300 мге чейин), субнивалдык (3500–3600 мге чейин) жана нивалдык кар, мөңгүлүү алкактар мүнөздүү. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Категория:Таажы-2012
Кара-Кече, агын суу

Кара-Кече агын суусу, Жумгал суусунун сол куймасы.

Узундугу 45 км, алабынын аянты 184 км2. Молдо-Тоонун түндүк капталынан башталып, түндүктү карай агатда, Жумгалга жетпей сугатка бөлүнүп кетет. Жогорку агымында өрөөнү куушураак, төмөндөгөн сайын кеңеет. Чатында салааларга бөлүнүп, саздуу. Жылдык орточо чыгым 1,1–1,5 м3/сек, эң көбү июньиюлда, азы декабрьянварда байкалат. Май айында кирип, сентябрда тартылат. Сугатка пайдаланылат.

 Булактар 
 Кыргызстандын географиясы/ Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, Бишкек 2004, ISBN 9967-14-00-6-2

Категория:Кыргызстандын суулары‎
Категория:тумар-2011
Кичи Кызыл суу

thumb|Кичи Кызыл суу.
Кичи Кызыл суу — Тескей Ала-Тоонун чыгыш бөлүгүнүн түндүк капталынан агып түшкөн суу. Ысык-Көлдүн куймасы. Узундугу 37 км, алабынын аянты 139 км2. Суу куралуу аянтынын орт. бийикт. 2930 м. Алабында жалпы аянты 4 км2 болгон майда мөңгүлөр бар. Кичи Кызыл сууга узун 21 км болгон 9 суу куят. Көп жылдык ортчо чыгымы 1,25 м3/сек. Май–сентябрь айларында кирип, октябрь–апрель айларында тартылат. Июль айы сууга мол (ортчо чыгымы 3,20 м3/сек), декабрь-февралда сууга өксү (0,40 м3/сек) болот. Эң көп чыгымы 45 м3/сек, эң азы 0,08 м3/сек. Декабрдын ортосунда муз каптап, марттын аягында ачылат. Муздун калыңдыгы 25–40 см.ге жетет. Сугатка пайдаланылат. Кичи Кызыл суудан 3,00 м3/сек.га жакын суу өткөрүүчү 8 канал чыгарылган. Өрөөнүндө Кызылсуу кыштагы жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын суулары
Категория:Тумар-2011
Сөөк чокусу

Сөөк чокусу - Жетимбел кырка тоосунун эң бийик жери. Бийиктиги 4627 м. Кырка тоонун ортоңку бөлүгүндө жайгашкан. Түштүк капталы тик келип, дайыма жылаңач, түндүгүн кар менен мөңгү каптап жатат. Чокуга жакын Сөөк суусу башталып, ашуу жатат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Чокулар‎
Категория:Тумар-2011
Сөгөт чокусу

Сөгөт чокусу - Алай кырка тоосунун чыгыш бөлүгүндөгү бийик чоку. Бийиктиги 4697 м. Эки жагынан Сөгөт суулары (Чыгыш Көксуу менен Гүлчөнүн куймалары) башталат. Батыш капталы тик, аскалуу келип, жону тайпагыраак. Түндүк капталы кар-мөңгүлүү. Чоку жаткан тоо карбондун сланец жана кумдук тектеринен турат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Чокулар‎
Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Тазакемин чокусу

Тазакемин чокусу - Кемин кырка тоосунун эң бийик жери. Бийиктиги 3884 м. Кырка тоонун чыгыш бөлүгүндө жайгашкан. Төбөсү тайпак тартып, капталдары тик келген жылаңач чоку. Кембрийге чейинки мезгилдин жана соңку рифейдин интрузия тектеринен түзүлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Чокулар‎
Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Алтын-Казык

Алтын-Казык ― Алай тоо кыркасынын (Кичи Алай) түндүк тармагы. Ноокат р-нун аймагында. Тоо кеңдик багытында Косчан, Кырккечүү сууларынын аралыгында 30–32 кмге созулуп жатат. Туурасы 4–5 км. Орточо бийиктиги 2800–3300 м, эң бийик жери 4064 м. Кыры аска-зоокалуу, мөңгү жокко эсе. Тоо капталдары кокту-колоттуу келип, суу өрөөндөрүнө тик түшөт. 

Кууш капчыгайлар да кездешет. Орографиясы боюнча эки бөлүктөн турат: батышы Алтынказык, чыгышы Гупукан деп аталат. Силурдун чополуу жана көмүр-лүү сланец, кумдук, алевролит тектеринен турат. Талаа (1900–2000 м бийиктикке чейин), шалбаалуу талаа жана шалбаалуу бадал (2700– 2900 мге чейин), субальп жана альп шалбаасы (3100–3200 мге чейин), субнивалдык, нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011