Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бөлөкбай, урук

Бөлөкбай (Каракчы). 

Солто бийдин уулу Чаа бийдин уулу болгон. Талкан менен Тата биртуугандары. 
Бөлөкбай тукумдары азыркы күндө жыйрыма алты аталыкка таралып: Байсейит, Эсиркемиш, Алдаяр, Чоң үкү, Майда үкү, Ногой (Аксак бөрү), Кутумбет, Жору (чулу), Жалайыр, Чүмкөлөй, Бүтөш, Жерказар, Дайырбек, Сарман, Кара таман, Кожокелди, Борочор, Жетикашка, Төлөн, Тубар, Багыш, Жагыш, Баястан, Чыңгыш, Айта, Төкөлдөш болуп, Чуй боорунда Токмоктон баштап Бишкекте, жана анын түндүгү, кун чыгыш жана түштүгүндө жайгашкан. 

 Тарыхы 

Илгерки заманда Каракчынын тукумдары Талканга кошулбай өзүнчө бөлүнүп туруп калганда, Талкан тукуму Каракчыны “бөлөкбайлар” деп аташкан. Ошондон бара-бара Бөлөкбайга айланып кеткен деп айтылат. Бөлөкбайлар көбүнчө Чуй, Талас, Жетисуу, Или жана Ташкент тегерегиндеги саясий тарыхий процесстерге активдүү катышып, Бишкек шаары жаралгандан баштап азыркы күнгө чейин анын өнүгүүсуүнө өз салымын кошуп, алдынкы ролун ойноп турушакан. Өз учурунда, солто элин Каракчынын тукумдары Кебек бий Чынгыш бий, Калпак, Адучу, Жаманкара, Болот, Корчу деген урпактары бийлеп турган. 
 Бөлөкбай эли аталганда, эн башкысы болуп дайыма анын эрдиги жана жоокердиги айтылат, жана буга далил күбө кылып кыргыз эли Санчы-сынчынын Солто бийдин кичүү уулу Чаага жана анын тукумуна айтылган сынын ар дайым келтиришет. Мындай сыпаттары кыргыз ичинде кана эмес, ошондой эле чектеш калктар арасында айтылып, “бөлөкбайдын бөрүлөрү”, “бөлөкбайдын боз балдары” деп элдин оозунда калган. 
Ал тургай, Орто Азиядагы орус-казактарынын оозеки чыгармачылыгында ыр түрүндө «булекбаев род богатый» деп, анын баатырлыгы, жигиттиги аталган. 
 Бөлөкбайлардын намыскойлүгү жана чечкиндүүлугү, ошол эле кезде алардын айкөлдүгү жана боорукерлиги Жаманкара баатырдын өчүн алуу жортуулунда байкалып, эл оозунда дагы эле айтылып журөт. Ал эми солтонун мырзалыгын жана улуулугун ыйык туткандыгы, 1847 жылында кыргызга болгон чабуулда жетикашка Чынгыш кошулган кыргыз кол-аскерин, жабыр тарткан жөнөкөй элин бир ай тамак-аш менен камсыз кылып, колундагы болгон малын сойуп, аштыгын берип турган. 
 Жоокердик заманында Жоосейит батыр, Жолу баатыр, жетикашка Чынгыш баатыр, Кебек бий, Жаманкара баатыр, Рыспек баатыр, Корчу баатыр, Олжочу, Турсун баатыр, Укү, Бердике, Жээнгул, Бекчоро, Айтууган, Сарыке, Байтайлак, Уулбек, Боруке жана ушуга окшогон адамдар коп чыккан. 
 Бөлөкбайлардын урааны: Солто! (эски урааны жалпы солтонукундай Каратал!''). 
 Тамгасы: Ай Тамга (жалпы солтонуку).

 Бөлөкбай элинен чыккан белгилүү инсандар 

 Айдабосунов Омураалы - болуш (волостной); 
 Анарбек Конурбай уулу - коомдук ишмер, 
 Жумалиев, Сардарбек - композитор. 
 Масадыков, Таалат - чыгыш таануучу, дипломат, эл аралык коомдук ишмер. 
 Ташибекова, Жамал - КР экс-тышкы иштер министри, Жогорку Кенештин экс-депутат (1937). 
 Кийизбаева, Сайра - Төкөлдөштүн" төрт кызы деп айтылып жүргөн эл артистери Сайра , 
 Кыдыкеева, Бакен - 
 Күйүкова, Даркүл - 
 Күмүшалиева, Сабира -
Сулайманкулов Арзымат - комдук ишмер, КР Коммунисттик партиянын Борбордук Комитетинин экс-секретары, КР Онор жай жана соода министри, КР Жогорку Кенештин экс-депутаты (легендарлуу парламент)
Агностицизм

thumb|Томас Генри Хаксли
Агностицизм (гр. agnostos – таанып билүүгө болбойт) – философиядагы идеалисттик багыт; ал объективдүү дүйнө менен анын мыйзамдарын таанып билүүгө болбойт деп эсептеп, абсолюттук чындыкты танат. 18-кылымдарда агностицизмди теориялык жактан англиялык субъективдүү идеалист Юм, немец философ – идеалисти Кант иштеп чыгышкан. Агностицизм ар түрдүү формада кездешет. Мисалы, Кант нерселер объективдүү жашайт дегени менен, аларды таанып билүүгө болбойт десе, Юм нерселердин объективдүү жашашын танып, биз алар жөнүндө чындыкка жакын эч нерсе биле албайбыз деген жыйынтыкка келет.

 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Философия
Абрамов мөңгүсү

Абрамов мөңгүсү – Алай кырка тоосунун түштүк капталындагы татаал өрөөн тибиндеги мөңгү, Көксуунун алабында. Уз. 9,0 км, туурасы 500–1000 м, аянты 22,8 км2. Абляция облусунун аянты 6,9 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгелинен 4960 м, этеги 3670 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4150 м. Куралуу облусу (14,6 км2) желпүүр сымал жайгашкан көп салаалуу жазы төрдү элестетет. Эл аралык программа боюнча 1-даражадагы байкоолор жүргүзүлө турган мурдагы КСРБнин аймагындагы мөңгүлөрдүн катарында болгон. 1972-жылы жана 1985-жылы кескин түрдө алдыга жылган, мындай жылыштар 10–11 жылда Күндүн активдүүлүгүнө жараша кайталанып турат. Мөңгүдөн Кызылсуунун оң куймасы Көк-суу башталат. Мөңгү Фергана дубанынын губернатору – (1876–80) А.К. Абрамовдун ысымына аталган.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004

Категория:Кыргызстандын географиясы
Категория:Мөңгүлөр
Айрытөр мөңгүлөрү

Айрытөр мөңгүлөрү – Борбдук Теңир-Тоодогу төр-өрөөн тибиндеги 2 мөңгү (Батыш жана Чыгыш Айрытөр Мөңгүлөрү). Какшаал кырка тоосунун түндүк капталында жайгашкан. Акшыйрак суусунун оң куймасы Кайчынын алабынан орун алган. Батыш Айрытөр мөңгүсүнүн узундугу 3,5 км, аянты 3,8 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4971 м, этеги 4000 м бийиктикте жатат. Чыгыш Айрытөр мөңгүсүнүн узундугу 3,0 км, аянты 3,0 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4560 м, этеги 3980 м бийиктикте жатат. Мөңгүлөрдүн куралуу облусу кырка тоонун туу жонунда жатат. Эки мөңгү тең калың этек мореналарга ээ, алар рельефинде таштуу мөңгүнү элестетет. Мөңгүлөрдөн Кайчы суусунун сол куймасы Айрытөр суусу башталат.

 Колдонулган адабияттар 
 ISBN 9967-14-006-2 © Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004

Категория:Кыргызстан
Категория:Таажы-2012
Балтырбешик

Балтырбешик — Борб. Теңир-Тоодогу тоо көлү. Акшыйрак жана Борколдой кырка тоолорунун аралыгындагы жайык өрөөндө жайгашкан. Деңиз деңг. 3700 м бийиктикте. Уз. 700 м, туурасы 200–220 м. Аянты 0,12 км2дей, тереңд. 4 мге чейин. Көлдүн түш.-чыгыш учунан чакан өзөн агып чыгып, Чолоккапчыгай суусуна (Ак- шыйрак суусунун алабы) сол тарабынан куят. Көл өрөөнүнүн төрүндө морена жа- тат. Түбүндө илээшкек бозомтук баткак бар. Көлдүн 2,8 м тереңдиктеги темп-расы 9,8°С, бетиники 10,5°; 40 м тереңдиктегиси 10,5°С, үстүнкү бетинде 10,6°С (июнда). көлөмү 1,671 млн м3. Эң терең жери 10 м. Көл кар жана булак суулары менен толукта- лып, андан Буркан суусу агып чыгат. Көлдүн деңгээли 1,5 мге чейин өзгөрөт. Жээгинин айрым бөлүгү аскалуу, кээ жери жыл мезгилине жараша саздуу. Тунукту- гу 3 м. Көл чанагы мөңгүнүн аракетинен пайда болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004
 Электрондук версия, Асанов Э.Д., 2010

Категория:Кыргызстандын көлдөрү‎
Категория:Теңир-Тоо
Шамалды-Сай

Шамалды-Сай же Шамалдуу-Сай — Кыргызстандын Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы шаар. 

ААББТ коду — 41703 420 520 01 0Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору.
 Тарыхы 
Шамалды-Сай шаарчасы 1957-жылы аймакта Үч-Коргон ГЭСи курулуп жатканда шаар тибиндеги поселок катары түптөлгөн. Ошол учурдан тартып Таш-Көмүр шаарынын карамагында турат. 2009-жылы шаар тибиндеги поселок статусу жоюлуп, шаарчалык өкмөт болуп өзгөртүлгөн.

2017-жылдын башында Жалал-Абад облусунун ыйгарым укуктуу өкүлдөрү, жергиликтүү өз алдынча башкаруу жөнүндөгү мыйзамга ылайык шаар ичинде шаарчанын жайгашуусу мыйзамга каршы келерин билдирип, шаарча макамын алууну сунушташкан. 2017-жылы 25-мартта Шамалды-Сай шаарчасында 200гө жакын жашоочу катышкан жыйын өтүп, анда айыл макамын берүүгө каршылык көрсөтүшкөн. Таш-Көмүр шаарынын вице-мэри Өмүрбек Бабатаев элдин талабы орундуу деп эсептеген. 2024-жылы Таш-Көмүр шаарынын курамынан чыгарылып, Ноокен районуна кошулган. 
 Географиясы 
Таш-Көмүр шаарынан 20 км түш. тарапта, Нарын дарыясынын боюнан орун алган. Калкы 12790 (2002). Жалпы аянты 2293 га. Карамагына «Теңдик» коомдук комитети (мурдагы «Ташкөмүр» совхозу да кирет (2002). 
 Инфратүзүмү 
Шамалды-Сайда 4 өнөр жай ишканасы, бир курулуш мекемеси, 3 транспорт жана байланыш ишканасы бар. Электр энергиясын, металл кон-струкцияларын, сүт азыктарын, темир-бетон, жыгач буюмдарын, кислород, асфальт-бетон жана башка элге керектөөчү товарларды чыгарган КГСК, «Үчкоргон ГЭСи», «Жеразык» акционердик коомдору, «Сүт» менчик ишканасы, №2 АТПО, Шамалды-Сай ГЭСи ишканалары бар. 6 окуу жайы анын ичинде 3 кесиптик лицей, 4 медициналык мекеме, 5 маданий агартуу мекемеси иштейтКолдонулган адабияттар: ISBN 9967-14-006-2 © Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.

 Калкы 
 жылы 1959Перепись-1959 demoscope.ru1970Перепись-1970 demoscope.ru1979Перепись-1979 demoscope.ru1989Перепись-1989 demoscope.ru 2009 2011 2019 2020 2021 адам. 4511 5538 6103 8813 9550 9800 11746 12047 12308

 Булактар 

 
 

Категория:Ноокен району
Амплификация

Амплификация(лат.amplification-көбөйтүү,кеңейтүү) стилистикалык фигура,текстте речтик конструкциялардын же айрым сөздөрдүн кайра кайра кайталанышы.Чыгарманын поэтикалуулугун,таасирин арттыруучу ыкмалардын бири.
 "Манас" эпостогу амплификация 
Чыгарманын поэтикалуулугун, таасирдүүлүгүн арттыруучу каражаттардын бири. Амплификация «Манас» эпосунда өтө көп кездешет:
Кара болот ок өтпөс,
Кырк кыраан, кие турган кез келди, 
Качкындарды таандай 
Чоролор, тие турган кез келди. 
Какайлатып токмоктоп 
Карыкандын алдында, 
Баатырлар, кире турган кез келди. 
Жүгөн катпай жайдактап, 
Качкынды мине турган кез келди (Саякбай Каралаев, Кол жазмалар фондусу, 548-инв., 400-б.).
 Колдонулган адабияттар 
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
 Манас энциклопедия. Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы.“Мурас” илимий-пропагандалык ишкер долбоору Бишкек,1995.
Категория:Манас эпосу
Категория:Тил
Кылым карыткан кыргыз күүлөрү

thumb|right
thumb|right
Кыргыз элдик музыкасы – элдин маданиятын, дүйнөгө көз-карашын, турмуш-тиричилигин, тарыхын этностук жана эстетикалык идеяларын чагылдыруучу баа жеткис мурас. Анын тамыры байыркы замандардан башталат. Кыргыздын музыкалык өнөрүн комузда, кыякта, темир жана жыгач ооз комузда, чоордо ооз комузда, сыбызгыда жана башка аспаптарда ойноп, күү “Камбаркан”, “Кет Бука”, “Ботой” “Кербез” “Шыңгырама”, сыяктуу кылым карыткан күүлөр бүгүнкү күнгө чейин жеткен. Кыргыз күүлөрүндө элдин турмушундагы орчундуу окуялар, жашоо турмушту, дүйнөгө болгон көз карашты чагылдырган философиялык ой толгоолор камтылган. Кыргыздар байыртан эле күү угуп өксүгөн кейигенде арман жүрөктү эзгенде күүгө кулак төшөп, көкүрөгүн тазартышкан, рух оорусун күү менен дарылап келишкен. Чыңгыз хандын доорундагы тарыхый окуяны чагылдырган “Кет Бука” күүсү бүгүнкү күнгө чейин сакталып калган. “Манас” эпосунун “Жайсаң” вариантында бул күүнүн жаралыш тарыхы баяндалат.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз тили” Ош 2006.
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Маданият
Категория:Искусство
Категория:Көркөм өнөр
Категория:кыргыз күүлөрү
Карым-катнаш

Карым-катнашка ― адамдардын коомдо биргеликте чогуу жашоосунун жана эмгектенүүсүнүн ошондой эле адамзат топтогон маданиятты, илим-билимди өздөштүрүүсүнүн зарыл шарты.

Карым-катнаштан ажырап калуу адамдын коомдо жашай алуу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратат.
Карым-катнаштын коомдук өнүгүүнүн түрдүү этаптарында түрдүүчө деңгээлде өнүккөндүгү байкалат.Карым-катнаш деп - адамдардын биргелешкен иш-аракетинин зарылдыктарына ылайык пайда болгон, бир эле мезгилде адамдардын өз ара маалымат алмашуусун, өз ара аракеттенишүүсүн, жана өз ара түшүнүшүүсүн камтыган көп кырдуу байланыш процесси.
Карым-катнаштын үч милдети бар:
Адамдардын өз ара маалымат алмашуусун камсыз кылат.
Адамдардын өз ара аракеттенүүсүн өз ара таасир тийгизүүлөрүн, ишке ашырат.
Адамдардын өз ара түшүнүшүүлөрү жүрөт.
Карым-катнаштын таралуу аймагын кеңейтүү үчүн азыркы күндө массалык маалымат каражаттары колдонулат.Тилди негизги вербалдык карым-катнаш деп эсептесек болот.
Вербалдык эмес карым-катнаш тилдин жардамысыз ишке ашат. Оптика кинетикалык каражаттар мимика, жест, бет булчуңдарынын кыймылдары, жана башкалар.
 Колдонулган адабият 
Психология К.Миңбаев
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Күндүн убакты-саатка бөлүнүшү

Күндүн убакты-саатка бөлүнүшү

Сопу садык-түн жарымынан ооп, жылдыз суюла баштаган кез.

Таң атаар маал- жарыктын белгиси келе баштаган кез.

Акшам (саар)- жарык түшүп, бирок күн шооласы көрүнө элек кез

Шашке- күн аркан бою көтөрүлгөн кез же 10-30.

Улуу шашке- саат 11-30га туура келет.

Жалган түш- саат 12, 12-30га туура келет.

Чак түш- күн так төбөгө келген кез же саат 13-00, 13-30.

Түш ооган маал- күн оң капталга оогон кез же саат 14-00, 14-30.

Бешим- күн батарга аркан бою калган кез же саат 16-30, 15-00.

Дигер- күн тегиз баткан кез.

Куптан- көз байланган чак.

Түн- жандуунун баары уйкуга кирген кез.

Категория:Мезгил
Категория:Убакыт

 Кыргыз адабичтынан жазылган 
Кыргыз тили Азия Акматова
Рассвет (Аламүдүн району)

Рассвет — Кыргыз Республикасынын Чүй облусун Аламүдүн районундагы айыл. Ала-Арча айыл округу составына кирет. Райондун борбору Лебединовка кыштагынан 27 км түндүк тарапта, Аламүдүн темир жол станциясынан 28 км. Калкы 407(1987), негизинен жашылча өстүрүүдө эмгектенишет.

Фельдшер-акушердик пункт, китепкана бар.
 Калкы 
Калкы — 368 киши. 

 Булактар 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз жергеси энциклопедиясы (жер-суу аттары).

Категория:Ала-Арча айыл аймагы
Категория:Айылдар
Helicobacter pylori

thumb|Helicobacter pylori.
Геликобактер инфекциясы - ашказан оорулары өтө кеңири таралган дарттардын бири. Анын негизги түрүнө өнөкөт гастрит, ашказандын жана он эки эли ичегинин жарасы жана рак оорусу кирет. Бул ооруларды чогуу жалпылап кароо талапка ылайык. Анткени анын бардыгы өнөкөт гастриттен келип чыгат. Эл арасында муну көп этибар алышпай, "элдин баары эле гастрит менен ооруйт, анын эмнеси бар, дарыланып деле кереги жок" деген пикирлер айтылат. Адистин көз карашында бул албетте туура эмес, себеби, өнөкөт гастрит убагында аныкталып, дарыланбаса, жарага, андан ары ракка айланат. Ашказандын жарасы жана рагы өнөкөт гастрит жок өзүнчө деле пайда болушу мүмкүн.

Мурда ашказан оорулары тамак-ашка байланыштуу (диетаны кармабай коюу, ысык же муздак ичүү, режимди бузуу) келип чыгат деп эсептелчү. Бирок, акыркы 20 жылда ашказан оорусун козгой турган "геликобактер" деп аталган инфекция табылып, аны ойлоп тапкан чет өлкөлүк окумуштуулар Нобель сыйлыгын алышкан. Ал ашказандын ичиндеги былжырлуу челде жашап заң, шилекей, тиштин түптөрүндөгү өңөр аркылуу сыртка чыгып, адамдан адамга жугат. Тиричилик шартында кашык, чыны аркылуу, аларды бир нече адамдын бир эле учурда колдонуусунан улам тарайт. Ал таза адамга жуккандан кийин ашказанга келип түшүп, аны сезгентет дагы гастрит оорусун пайда кылат.

Категория:Бактериялар
Бүркүт

thumb|Бүркүт.
thumb| Aquila chrysaetos
Бүркүт – карчыга сымалдуулар тукумуна кирген эң ири кыраан куш. Узундугу 90 смге, канатын жайганда узундугу 2 метр ге жетет. Борбордук Азиянын бардык тоо кыркаларында таралган. Жайында деңиз деңгээлинен 2–3 миң метр бийик зоолордо жашайт. Уясын аска-зоолорго салып, аны башка жырткыч канаттуулардан кылдат кайтарат. Март айында 1–2 жумуртка тууп, ургаачысы 45 күндө басып чыгарат. Бүркүт көзү курч, кыраан жырткыч куш. Түлкү, суур, эчки-теке, улар жана башка алып азыктанат. Кыргыздар эзелтен аны таптап, аң уулоодо пайдаланат. Мүнүшкөрлөр бүркүткө түлкү, карышкыр жана башка алдырат. Кыргызстандын Кызыл китебине катталган. Бүркүт абдан күчтүү куш болуп саналат

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Канаттуулар‎
Кошмок сөздөр

Кошмок сөздөр.
Кошмок сөздөр эки же андан көп уңгулардын айкашынан туруп, бир суроого жооп болуп түшүү менен бир түшүнүктү, аталышты туюнтат. Бирок тутумундагы уңгулар бири-бири менен кош сөздөр сыяктуу тең байланышта эмес, багыныңкы байланыштын ыкташуу (алп каракуш, төө тикен, кара чыйырчык жана башка), башкаруу (көз таңмай, күн карама, кабар ал жана башка), таандык (көз акы, көз айнеги, тоо гүлү, насос заводу) жолдору аркылуу байланышат. 
Ошондой эле, тутумундагы сөздөр кош сөздөрдөй бир сөз түркүмүнөн эмес, бир же ар башка сөз түркүмүнөн курулат. Мисалы, 
Зат атоочтордон: аба ырайы, өнөр жай, бака жалбырак; 
Зат атооч жана этиштен: көңүл бөлбө, жардам бер, көз сал;
Сын атооч менен зат атоочтон: боз үй, кызыл үй, кызыл кулак;
Сан атооч менен зат атоочтон: кырк аяк, беш бармак, үч бурчтук;
Сын атооч менен сын атоочтон: кара тору, таргыл ала, ала тембил;
Сан атооч менен сан атоочтон: он беш, бир миң тогуз жүз токсон беш;
Этиш менен этиштен: жетип бар, барып кел, күтүп ал.
Көпчүлүк кошмок сөздөрдүн ар бир компоненти өз алдынча мааниге ээ болгон сөздөрдөн болсо, кээ бирлеринин азыркы учурда маанисин жоготкон сөздөрдөн болот. Бирок, мындай кошмок сөздөгү маани бербеген уңгу маани берген уңгуну жаңы түшүнүккө, аталышка ээ кылып турат. Мисалы, чар тарап, төрт түлүк, көкөй кести, сом туяк, Тогуз-Торо жана башка.кош зат атоочтор 

 Адабият 
Абдувалиев Ибраим “Кыргыз тилинин морфологиясы” . Бишкек – 2008 
Категория:Илим
Терек

thumb|upright|Кара терек (Populus nigra).
Терек (L. 1753) – өсүмдүктөрдүн талдар тукумундагы дарак. Тоn гүлү – сөйкөчө. Шамал аркылуу чаңдашат, эрте жазда гүлдөйт. Мөмөсү кутуча. Көп кездешкени – мырза Терек, кара Терек (Populus nigra), бака Терек, ак Терек (Populus alba), көк Терек, бай Терек, симон Тереги жана тянь-шань Тереги, алар тез өсүп, чарбалык иште кеңири пайдаланылат. Формасы ар түрдүү, жалбырагы жазы, кезектешип жайгашат. Түндүк жарым шардын мелүүн алкагында өсөт. КМШ өлкөлөрүндө 50дөй, Кыргызстанда 8 түрү кездешет. Уругу өнүмдүүлүгүн тез жоготкондуктан, негизинен калемчесинен жана сабагынан көбөйтүлөт. Терек кагаз, фанера жасоодо, курулушта ж. б. чарбалык иштерде пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Өсүмдүктөр
Аграфия

Аграфия – (аграфия – жокко чыгаруунун бөлүкчөсү жана грекче grapho – жазам дегенди тушундурот) жазуу жөндөмдүүлүгүн жоготкондугун билдирүү речинин (сөз сүйлөшүүнүн) бузулушун тушундурот. Баш желкесинин сол жак тарабынын же желкесинен-төбөсүнө чейинки баш мээсинин кыртышы өсүп жетилбеген учурда байкалат. Оорулуу Адам менен ооруп калганда тамгадан сөз түзүү жөндөмдүүлүгүн жоготот же жазуу учурунда өзүнчө бөлөк муундарды калтырып же орундарын алмаштырып салат.
 
 Колдонулган аабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы.-Б.:2004,ISBN 9967-14020-8
Категория:Философия
Адам жашоосунун маңызы

Адам жошоосундагы максаты – моралдык чен-өлчөмдөргө, баалуулуктарга тиешелүү касиеттерди жактаган жана талдаган, ал иш-аракеттер эмне үчүн зарыл экендигин көрсөткөн, дүйнөгө болгон көз караштар системасындагы багыт берүүчү түшүнүк.

Адам жана маңызы – адамдын ишмердигинин негизин түзөт. Адам жашоосунун философиялык маңызы, гносеологиялык (таанып-билүүчүлүк) принциптери тарыхый өнүгүш процессинде ар түрдүү көз караштарды жараткан. Алардын айрымдары жашоонун максатын адамдын жеке жыргалчылыгына (гедонизм), өздүк-өзүмчүлдүк «Менине» (экзистенциализм), дене кумарына (фрейдизм), жана башка байланышта карашса, айрым окуулар Адам жашоосунун маңызы адамдын коомдо алган ордунан же ага кылган кызматынан, эмгектенүүсүнөн (марксизм) көрүшөт. 

Жеке инсандын Адам жашоосунун маңызы тууралуу түшүнүгүнөн анын оң же терс сапаттары, моралдык-нравалык принциптери, иш аракети (ак ниеттүүлүк, өзүмчүлдүк, дүнүйө-кордук, жана башка) ачык көрүнөт. Адам жашоосунун маңызы коом менен жеке инсандын мамилесине, мамлекеттик саясатка да таасирин тийгизет. Ошондуктан мамлекет адамдын моралдык, этикалык, физиологиялык, маданий – эстетикалык жаңы материалдык керектөөлөрүн камсыз кылуу саясатын жүргүзөт.

Зоронун максаты эн кучту кылычтату болгусу келет,ал ушул максатменен жашайт,анын жакыш досу Луффинин да максаты бар ал пиратын ханы болгусу келет,алар ушул максатменен менее жашашат

 Колдонулган адабияттар 

Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедия окуу куралы. - Б.: 2004, ISBN 9967-14020-8.

Категория:Философия
Категория:Таажы-2012
Бадараяна

Бадаряна – Байыркы Индиянын философу. Ведантанын негиз салуучусу. 

Бадаряна жашаган учурун б. з. ч. 3–2-кылымына таандык дешет. Бадаряна негизги эмгектери болуп «Брахмастра» же болбосо «Веданта –сутра», «Шарирака-миманса», «Уттара-миманса» саналат. Бадаряна Упанишадаларды системалаштырган жана анын идеяларын жактаган, Брахманды жогорку чындык катары жана ааламдын жаралуусун монистикалык көз карашта кабыл алат. 

Анын чыгармаларынын бай мазмуну байыркы Индиянын философиялык мектептеринин маңызы жөнүндө кабар берет (санкхья, вайшешика, буддизм, жайнизм).

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедия окуу куралы. - Б.: 2004, ISBN 9967-14020-8

Категория:Чыгыш философиясы
Категория:Индус философиясы
Антифонт (философ)

thumb|upright
Байыркы грек философу -софист. «Чындык жана ынтымак» чыгармасында пессимист жана чектелүүлөрдүн душманы катары таанылат. Ал өзүнүн индивидуализминде көп ырахатты камсыз кылууга жана эң аз кыйналууга жолдомо-көрсөтмө берет. Антифонттун ою боюнча, мыйзамды сактоо кандай деңгээлде керек экендигин жана жазага дуушар болуп калбоону айтат. Антифонт варварлар менен эллиндердин ортосундагы айырмачылыктарды четке кагат жана атактуулардын келип чыгышын моюнга алган эмес. Мүмкүн болушунча түш көрүүлөрдү рационалдык түшүндүрүүгө аракет кылат. Бардык софисттер ишенгендей эле атайын бир имаратта рухий тең укуктуулугун жоготкон жана жардам издегендер менен дарыгерлик сүйлөшүүлөрдү өткөргөн. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. – Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8

Категория:Философтор‎
Категория:Байыркы грек философиясы‎
Авидья

Авидья (санскрит. билбестик, түшүнбөстүк). Философиялык системада "веданта" – сезим деген маанини билдирет. Логикалык түшүнүктүн пайда болушу, кээ бир үзгүлтүксүз тажрыйбалык системаларды берет. Төмөн даражадагы акылмандуулук күчтүү даражадагы акылмандуулуктун шартсыз түрдө субстанцияны тааный тургандыгына каршы турушу адамга чыныгы акыйкат берет. Авидья– "ведантага" кошулуп, нерсенин чыныгы табиятын актайт. Бул мааниде ал «билбестик» Авидья түскө киргенде жоголот.

 
 Колдонулган адбияттар 
 Философия. Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004,ISBN 9967-14020-8
Категория:Философия
Австриялык мектеп

Австриялык мектеп–саясий экономиядагы субъективдик психологиялык багыт. Ал 19-кылымдын 80-жылдарында пайда болгон, көрүнүктүү өкүлдөрү: австриялык экономисттер – К. Менгер, Э. Бем-Баверк, Ф. Визер ж. б. Алардын теориясы К. Маркстын «Капиталына», анын экономикалык илимине революциячыл жумушчу кыймылынын өсүшүнө каршы багытталган. Алар капиталисттер алып турган пайданы жумушчулар табынын эксплуатацияланып турушунан эмес, керектyy буюмдары менен өндүрүш каражаттарынын ортосундагы айырмадан алынат деп түшүндүрүшөт. Австриялык мектеп коомдук өндүрүштүн коомдук мүнөзүнүн ролу менен маанисин, наркты, бааны, кызмат акыны, пайданы, процентти, рентаны субъективдик-психологиялык жактан түшүндүрүүгө аракеттенет, бул капитализмди түбөлүк жашоочу коомдук түзүлүш деп эсептөөгө, монополиялык капиталдын үстөмдүгүн, анын жогорку пайда алышын жактоого алып келген. 

 
 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы.-Б.:2004,ISBN 9967-14020-8
Категория:философия
Категория:Таажы-2012