Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Мачадо Густаво

Мачадо Густаво (19.07.1898-ж. төрөлгөн, Каракас) — Венесуэла жанa эл аралык жумушчу кыймылынын ишмери. Өспүрүм кезинен студенттик кыймылга катышкан. 

Революциячыл иши үчүн куугунтукталып, чет мамлекеттерде жүрүүгө аргасыз болгон. Кубадагы (1925), Мексикадагы (1920—29) коммунисттик кыймылдарга катышып, Американын антиимпериалдык лигасынын генералдык секретары болгон. 1931-ж. чет элде жүрүп, Венесуэла компартиясына (ВКП) өткөн. 1936-жылдан ВКП БКга мүчө, 1947—48, 1958—63-ж. жана 1968- жылдан Улуттук конгресстин депу­таты. 1946-жылдан ВКП БКнын Саясий бюросунун мүчосү. 1971-жылдан ВКП БКнын председатели. Революциялык иши үчүн камалып, өлкөсүнөн куулган. Эл Достугу ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Категория:Венесуэла
Мачта

Мачта - анкер бекиткичи менен бекитилген болот аркандар аркылуу капталдарына керип тартылып, фунда­менте тик орнотулган жыгач, ме­талл ж. б. түркүктөн турган курулма. 

Түркүк менен анкер бекиткичтин фундаменти уютма бетондон, темир-бетондон ж. б. тургузулат. Машак көбүнчө радио, радиореле жанa телекөрсөтүү антенналарынын түркүгү катары кол­донулат. Ал түркүк өйдө-ылдый жылып турма крандын жардамы менен кураштырылат. Бийиктиги 1200 смге жеткен жеңил Машак адегенде жерде бүтүндөй кураштырылып, анан кран менен орнотулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Машак

Машак - 
1) өсүмдүк сабагынын учундагы гүлдөн пайда болуучу башы. Анын жөнөкөй жанa татаал түрү бар. Вербена, бака жалбырак ж. б.нын машагы жөнөкөй; буудай, кара буудай, арпа ж. б. өсүмдүктүкү та­таал. 

2) М.— буудай, арпа, жүгөрү ж. б. эгиндин түшүмүн жыйнагандан кийин аңызда калган башы.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Ботаника
Самора Машел

Машел, Самора Машел - Мойзее (1933-ж. т.)— Мозамбик Эл Республикасынын (МЭР) мамлекеттик ишмери. 

Башталгыч мектепте окуган, андан соң Лоренсу-Маркиш санитариялык госпиталында иштеген. 1962-ж. Мозам­бикти боштондукка чыгаруу фронтуна (ФРЕЛИМО) мүчө болуп өткөн. 1964-ж. ФРЕЛИМОнун аскер отряддарын кураган. Ал башкарган парти­зандык топтор ошол жылы сентябрда Мозамбикте португал армиясына каршы согуш аракетин баштаган. 1966- жылдан ФРЕЛИМО БКнын мүчөсү жанa БКнын коргонуу департаментинин секретары. 1970-жылдан ФРЕЛИМОнун председатели. Мозамбиктин көз карандысыздыгы жарыяланган соң 1975- жылдан республиканын президенти. «Элдердин ортосунда тынчтыкты чыңдаганы үчүн» эл аралык Лениндик сыйлыктын лауреаты (1977).

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.Категория:Мозамбик
Категория:Инсандар
Машеров, Пётр Миронович

Машеров, Пётр Миронович - [13(26). 2. 1918-ж. т., азыркы Витебский обл., Сенно району, Ширки кыш.] — советтик мамлекеттик жанa партиялык ишмер.

Советтер Союзунун Баатыры (1944), Соц. Эмг. Баатыры (1978). 

1943-жылдан КПСС мүчөсү. 
Дыйкан үй-бүлөсүнөн. С. М. Киров атн. Витебск пед. институтун бүтүргөн (1939). 1939—41-ж. Россоны орто мектебинде физика жанa матема­тика мугалими. Улуу Ата Мек. согушта БССРдин жашырын комсомол уюмуна жетекчи жанa Россоны районундагы партизандык кыймылдын жетекчилеринин бири. 1942-ж. апрелден Щорс атн. партизандык отряддын командири. 
1943-ж. марттан Ро­коссовский атн. партизандык бригаданын комиссары. 1943-ж. ноябрдан Белоруссия ЛКШСтпн Вплейск жаырын обкомунун биринчи секрета­ры, 1944—46-ж. Комсомолдун Молодечно обкому­нун биринчи сек­ретарь, 1946-54- ж. Белоруссия ЛКЖС БКнын сек­ретарь, биринчи сек­ретарь. 
1954-55-ж. Минск об­комунун экинчи сек­ретарь, 1955-59-ж. Белоруссия КП Брест обкому­нун биринчи сек­ретарь. 
1959—62-ж. Белоруссия КП БКнын сек­ретарь, 1962—65-ж. экинчи сек­ретарь, 1965-ж. марттан биринчи сек­ретарь. КПСС- тин 19—25-съезддеринин делегатш. КПССтин 22-съездинде (1961) БКга мүчөлүккө кандидат, 1964-жылдан КПСС БКга мүчө. 1966-ж. апрелден КПСС БКншн Саясий бюросуна мүчөлүккө кандидат. СССР Жог. Советинин (3—5, 7—10-шайл.) депутаты.
1966-жылдан СССР Жог. Советинин Президиумуна мүчө. Беш Ленин ордени жанa медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Машина куруудагы тактык

Машина куруудагы тактык — тетиктер менен буюмдардын геометрикалык ж. б. параметрлеринин анык маанисинин анын техникалык шарттар боюнча көрсөтүлгөн теориялык маанисине жакындыгынын даражасы. 

Ал норма боюнча берилген тактык жанa анык тактык болуп бөлүнөт. Биринчиси буюмдун геометрикалык ж. б. параметрлеринин эсептелип аныкталган маанисин, экинчиси ошол эле параметрдин өлчөө аркылуу алынган маанисин билдирет. Тактыксыздыктын пайда болушу технологиялык жабдууга, аспап менен жасалгалардын каталыгына, иштетүүдөгү жылуулуктун же күчтүн таасиринен деформацияланышына, жумушчу кетирген катага байланыштуу. Жабдуу менен жасал- ганын тактыгы жасалуучу буюмдун тактыгынан алда канча жогору бөлүш керек. Ошондуктан металл кесүүчү станоктун тактыгын жогорулатуу маанилүү. Азыркы кезде кээ бир те­тиктердин тактыгы бир нече мм, ал түгүл .и к.и дин үлүшү менен аныкталат. Машина куруудагы тактыкты тактык класстары мүнөздөйт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Машина куруу монополиясы

Машина куруу монополиясы - капиталисттик өлкөлордө (жалпы машина куруу). Өнөр жайы өнүккөн капиталисттик өлкөлөрдүн жалпы ма­шина куруу тармактарында (металл иштетүү, металлургия, энергетика, курулуш, айыл чарба, химия, нефть, текстиль, булгаары, полиграфия жабдуулары ж. б.) бир катар ири монополиялар бар.

Металлургия машинасын курууда АКШнын 4, ГФРдин 5, Улуу Брита­ния, Франция жанa Япониянын Зтөн монополиясы алдыңкы орундарда.

Швейцариянын «Броун, Бовери», ди­зель куруучу «Зульцер» жанa Франциянын «Шнейдер» концерни энер­гетика жанa электр-техника жабдууларынын басымдуусун даярдайт.

Атом реакторлорун өндүрүү боюнча Амернканын 4 монополиясы, башка өлкөлөрдүн (ГФР, Улуу Британия, Франция, Италия, Япония ж. б.) 12 компаниясы белгилүү. Трактор даярдоо боюнча да басымдуу үлүш негизги капиталисттик өлкөлөрдөгү үркөрдөй эле монополияларга таандык. Жалпы маши­на куруунун бир катар тармактарында монополиялаштыруу деңгээли анча жогору эмес. Мис: станок жанa темир-пресс жабдууларын даярдоочу жүздөгөн компания бар, булардын ичинен анча-мынчасы эле ирилердин катарына кошулат. Жалпы машина куруу тармагындагы (электр-техника, тран­спорт, машина куруу ж. б.) бир нече монополия (айрыкча американын) капиталды тышка чыгарып, өнөр жай өнүккөн капиталисттик өлкөлөрдө, ошондой эле өнүгүп келе жаткан мамлекеттерде ишкана филиалдарын жанa белүмдөрүн курууда. АКШнын монополиялары Батыш Бвропада, мындан тышкары Азия, Африка жанa Латын Америкасынын бир топ өлкөлөрүнүн трактор куруу жөнүндө көбүрөөк орун алууда.

Жол курулуш жабдууларын жана гусеницалуу трактор чыгаруучу Американын «Катерпиллар трактор» компаниясынын айрым өлкөлөрдө бөлүмү бар. Жалпы машина куруу монополияларынын продукциясы көбүнчө тышкы рынокко чыгарылат. Машиналар Блогу, стандарттуу блок, ЭЭМ ячейкасы — бир же бир нече негизги элемент (триггер, вентил, күчөткүч) же ЭЭМдин айрым түйүнү (каттагыч, сум­матор ж. б.) монтаждалып, өз ара алмашылма жанa чыгарып алынма конструкция. ЭЭМдин ар бир түзүлүшү же түйүнү типтүү блок, субблок деп аталган блоктордон турат. Машиналар Блогу ажыратылма кылып кээде шассиге данекерленет. Блок принцибин колдонуу машинанын милдети боюнча айырмаланган түйүндөр менен түзүлүштөрүн бир нече типтүү блоктордон түзүүгө мүмкүнчүлүк берет. Машиналар блогу конструкциялоонун майда жанa ири блоктук принциби бар. Майда блоктук принцип боюнча машиналар блогу бир же бир нече негизги элементтен түзүлсө, ири блоктук принципте машиналар блогу машинанын бир бөлүгүн же бүтүндөй бир түйүнүн түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Машиналарды сыноо

Машиналарды сыноо - машиналардын конструкциялык жанa пайдалануу касиеттерин эксперимент ыкмасы менен аныктоо. Машиналарды сыноо машиналардын техникалык талапка туура келишин текшерүү же аларды пайдаланууда кезиге турган процесстерди тажрыйбада аныктоо үчүн жүргүзүлөт. 

Машиналарды сыноо эксперимент жүргүзүү ыкмасы, мүнөзү ж. б. боюнча көп түргө бөлүнөт. Ал арналышы боюнча лабораториялык, заводдук, иштетүүчү, учуруу, жүргүзүү, жолдо сыноо ж. б. болуп айырмаланат. Машина куруунун бардык тармактарында жаңы конструкциялар дайыма лабораториялык, иштетүү, кээде авариялык шартта сыналып, алардын негизги касиеттери ( м: транспорт машиналарынын — ылдамдыгы, динамикалык касиеттери, электр машиналарынын — электр-магниттик, диэлектрдик касиеттери ж. б.) аныкталат. Машиналарды сыноодо машиналардын ишенимдүүлүгүнө айрыкча көңүл бурулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Машина-мал чарба станциясы

Машина-мал чарба станциясы - отор мал чарбачылыгында түрдүү жумуш аткарууга адистештирилген ишкана. 1949-ж. уюшула баштаган. 

Ал өз алдынча чарбалык эсептеги уюм; келишим менен иштеп, тоют даярдоо, кыштоого жеткирүү, үрөндүк жайыт чөбүн өстүрүү, жапайы чөптүн уругун камдоо, жемдик эгин эгүү, жайыт менен чабындыны жакшыртуу, мал чарбадагы жумушту механикалаштыруу ж. б. ишти аткарат. 
 
Зарылдыгына жараша кошумча станция жанa отряд уюштуруп турат. СССРде 150дөн ашык түрү болгон, Кыргызстанда 11 станция жанa отряд иштейт (Суусамыр, Кең-Аңыракай, Наткал ж. б.). 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Машина-мелиорация станциясы (MMG)

Машина-мелиорация станциясы (MMG) - колхоз ж. б. уюмдар менен келишим боюнча мелиорациялык иш жүргүзүүчү мамлекеттик ишкана; мелиорация-курулуш уюмдарынын бир түрү. Өзүнчө мекеме катары анын негизги жанa айланма каражаттары болот, алар ус­тав фондусун түзөт.

Алгачкы ММС 1949-ж. РСФСРдин Курский, Воро­неж, Тамбов, Орёл ж. б. облстарында,1950-ж. Балтика боюндагы республикалар менен Белоруссияда колхоздун сугат ишине көмөк көрсөтүү максатында уюштурулган. 1960-жылдан ММС курулуш-монтаж башкармасына жанa механикалаштырылган көчмө колонналарга айланууда.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Машинанын ишин синхрондошторуу

Машинанын ишин синхрондоштуруу - ЦЭМдин айрым түзүлүштөрүнүн же элементтеринин иштешин убакыт диаграммасына жара­ша текши иштетүү. Машинанын ишин синхрондоштуруу башкы синхрондоштургуч импульстардын же туюк синхросистемалуу блоктордун ырааттуулугу менен ишке ашырылат. 

Машинанын ишин синхрондоштуруу функциялык (бөлүктүк) жана ичтен синхрондоштуруу болуп айырмаланат. Функциялык синхрондоштурууда кандай амал (операция) аткарыла турганына жараша түзүлүштөрдүн жана блоктордун иштөө тартиби жөнгө салынат, б. а. командалар тандалат, операциялар берилет, арифметикалык жана логикалык операциялар аткарылат, байланыш командалары текшерилет ж. б. Машинанын айрым түйүнүнүн ишин ичтен синхрондоштурууда ар кандай чынжырларда өтүүчү сигналдардын убактылуу кечигүүсү жөнгө салынып көп кириштүү схемаларда сигналдардын керектүү ырааттуулукта кириши камсыз кылынат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Машинанын разряд тору

Машинанын разряд тору - ЦЭМдин эске туткуч түзүлүшүнө маалымат берип туруучу разряддар тобу. 

Машинанын разряд тору арифметикалык түзүлүштүн бир разрядына (бир чөнөккө) туура келет да, анда бир машина сөзү жайгашат. Математикалык эсептөөлөргө арналган ЦЭМдин разряд торунун узундугу эсептөөлөрдүн тактыгына жараша аныкталат. Эсептөө канчалык так болуу керек болсо, разряддык тор ошончолук узун болот, б. а. маалымат туюнткан цифралардын саны да кобойот. Экономикалык маалыматтарды иштетүүтө арналган ПЭМдпн разряд тору­нун өлчөмү кабыл алынган маалыматтарды цифра-алфавит менен кодго айландыруу ыкмасы аркылуу анык­талат. Илимий жана инженерлнк эсептөөлөргө арналган универсал ЦЭМде разряд тордун жылбас узундугу 9-13 ондук же 38-45 экилик разрядга ээ болот. Соода иштеринде разряд то­рунун узундугу автоматтык түрдө өзгөртүлүүчү машиналарда колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Машина сыноо станциясы

Машина сыноо станциясы - айыл чарба машиналарын, курал-шаймандарды сыноо боюнча илимий мекеме. 

Станциянын негизги максаты — тракторлор менен машиналарды мамлекеттик сыноодон өткөрүү жана аларды массалык түрдө чыгарууга сунуш берүү. Машина сыноо станциясы жылына машинаны техникалык талапка ылайык заводдун кепилдик мөөнөтүндө ремонтсуз иштөөсүн текшерүү үчүн контроль сыноодон өткөрөт. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Айыл чарба
Машина-трактор паркы

Машина-трактор паркы - айыл чарба өсүмдүктөрүн өстүрүү иштерин ме­ханикалаштыруу үчүн зарыл машиналар жыйындысы.
 
Машина-трактор паркы универсалдуу энергетикалык каражат ката­ры трактор (өзү жүрүүчү шассилер), чиркелүүчү айыл чарба машинасы (соко, сеялка, мала, культиватор, чөп чапкыч ж. б.), өзү жүрмө машина, ста­ционар машина сыяктуу топторго бөлүнөт. Туташ механикалаштыруунун талабына ылайык Мшина-трактор паркынын составына кирүүчү ацыл чарба машиналары ар кандай табигый-климаттык аймактарда өндүрүштүн езгөчөлүктөрүн эс­ке алуу менен айрым айыл чарба өсүмдүктөрүн иштетүүчү комплекске бириктирилет. 

Бул машиналар комплекси чарбанын адистештирилишине, ошондой эле өндүрүш технологиясына жанa таби­гый-климаттык өзгөчөлүктөргө жарашта өзгөрөт. Техниканы пайдалануу эрежелерин сактоо, паркты толук же жартылай жаңыртуу, жаңы техникалык негизде кеңири кайталанма өпдүрүштү камсыз кылуу Машина-трактор паркынынын экономикалык натыйжалуулугунун өзөгүн түзөт. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б. 
Категория: Айыл чарба
Машина-трактор станциясы (МТС)

Машина-трактор станциясы (МТС) - мамлекеттик социалдык ири айыл чарба ишканасы. 

Ал техника жанa уюштуруу жагынан колхоздорго жардам берүү үчүн түзүлгөн. Туңгуч МТС 1928-ж. Одесса областынын Березов районундагы Шевченко атындагы совхоздо уюшулган. МТСти түзүү Эмгек жанa коргоо советинин 1929-ж. 5-июндагы «Машина- трактор станцияларын уюштуруу жөнүндөгү» токтомунан кийин кеңи- ри кулач жайды. МТС колхоздорду келишимдин негизинде тейледи. Анын негизги өндүрүш бирдиги — трактор бригадасы. Айыл чарба өндүрүшүн кайра курууда, колхоз түзүлүшүн өнүктүрүүдө, жумушчулар менен дыйкандардын союзун, шаар менен кыштактын байланышын чыңдоодо МТС өзгөчө маанилүү роль ойноду.

Колхоздордун уюмдаштыруу жана чарбалык жактан чыңдалышынан улам МТСтин зарылдыгы болбой калды. Ошондуктан КПСС БКнын Февраль (1958) пленумунун сунушуна ылайык СССР Жог. Советинин (5-шайл.) 1-сессиясы МТСти ремонт-техника станцпясына (РТС) кайрадан уюшту­руу жанa техниканы түздөн туз кол­хоздорго сатуу жөнүндө чечим кабыл алды. СССРде МТС уюштуруу тажрыйбасы бир катар социалдык өлкөлөрдө да пайдаланылды.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Айыл чарба
Машыктыруу

Машыктыруу, дрессировка (фр. dresser — үйрөтүү, көндүрүү) — шарттуу рефлекс пайда кылуу жолу менен айбандарды белгилуу бир адатка, ыкка, өнөргө үйрөтүү. 
Үйрөнгөн айбанаттарды эл алдында ойнотуу да машыгуу деп аталат. Машыгууда И. П. Павловдун жогорку нерв системасы тууралуу окуусу пайдаланылат, айбандардын өзгөчөлүктөрүнө жараша мажбурлоо жана кызыктыруу методдору айкалыштырылат. Бул ыкмаларды Дуровдор кеңири колдонгон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Мая

Мая — эгинди өрүп-жыйгандан ки­йин анын сабагынын аңызда калган төмөңкү бөлүгү. 

Кары жука, кышы суук жанa топурагы шамал эрозиясына чалдыгуучу талаа атапын куль­тиватор же терең жумшарткыч менен иштетилет. Мында 85—90% мая калып, ал топурак менен карды шамалдан сактайт. 

Көп жылдык чөпкө аралаш себилген эгинди өрүп-жыйнагандан кийин Мая ошо бойдон калтырылат. Аңыздагы отоо чөптү жок кылуу, жердеги нымды сактоо учун түшүмдү өрүп-жыйноо менен удаа аңыз жумшартылып, кийин терең айдалып ташталат. Катар аралыгы иштелүүчү же күздүк эгилүүчү аянт түшүм оруп-жыйноонун артынан коңторулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория: Айыл чарба
Мегалит курулуштары

Мегалит курулуштары (мега… жанa гр. lithos — таш) — чала сомдолгон же сомдолбогон эле чоң таштардан салынган курулуштар, археологиялык эстеликтер. Мегалит курулуштарына дольмендер, менгирлер, кромлехтер, мазарлар, таш үкөктөр кирет.

Мегалит курулуштары дүйнө жүзүнө (Австралиядан башка) кеңири тараган. Ал Европада энеолит менен коло доорунда (б. з. ч. 3—2-миң жылдык), Англияда неолит доорунда салынган. Мегалит курулуштарынын көбү мүрзө катары пайдаланылган. Мегалит курулуштары жамаат курулуштары да болушу ыктымал.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Мегаспора

Мегаспора (мега... жанa гр. spora — урук) — энелик өсүндү өөрчүп чыгуучу спора. Мегаспора мегаспороциттин бөлүнүүсүнөн пайда болот. Папоротник сымалдардагы мегаспорангийлерде жетилген мегаспоранын саны ар түрдүү.

Өөрчүүнүн алгачкы стадиясында энелик өсүндү мегаспорангийдин ичинде же сыртында өөрчүйт, кийин кабыгы ачылып, өсүндүнүн архегонийи бар бөлүгү сыртка чыгат. Уруктуу өсүмдүктөрдө мегаспора 4төн болуп, нуцеллуста—урук-бүчүрүнүн борбордук бөлүгүндө пайда болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Ботаника
Мегиддо

thumb|Мегиддо.
Мегиддо (азыркы Тель-эль-Мутеселим шаарчасы) — Алдыңкы Азиядагы байыркы шаар жанa сепил (урандылары азыркы Израиль мамлекетинин түндүгүндө). 

Аны 1903-05- жылы немец археологу Г. Шумахер, 1925—39-ж. Чикаго универистетинин экспедициясы изилдеген. 

Ал б. з. ч. 4-миң жылдыктын ортосунда пайда болгон.

Б. з. ч. З-миң жылдыкка таандык се­пил дубалдар, храм ж. б. курулушардын калдыктары сакталган. Мегиддонун эң жогорку катмарынан персиялык мезгилдеги (б. з. ч. 6—4-к.) шаар калдыгы табылган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Израиль
Категория:Археология‎
Мегомметр

Мегомметр (мега..., ом жанa ...метр) — эң чоң (105 оледон ашык) электр каршылыгын өлчөөчү прибор. Мегомметр менен электр зым, кабель, ажыраткыч, тран­сформатор, электр машина оромдору ж. б. түзүлүштөрдүн изоляцияларынын, ошондой эле изоляциялык материалдардын беттик жанa көлөмдүк каршылыгы өлчөнөт.

Мында чыңалуусу 500 вко жеткен өзгөрмө токтун генераторунан, эки рамалуу магнит-электрдик логометрден, момто бөлүнгөн шкаладан жанa кошумча каршылыктардан турган мегомметр кеңири колдонулат. Мегомметр менен изоляциянын каршы­лыгын өлчөөдө курчап турган чөйрөдөгү абанын температурасын жанa нымдуулугун эсепке алууга туура келет, анткени алар елчөөнүн натыйжасына чоң таасир тийгизет. Өлчөөнүн таксыздыгы 1—5%. Мындан башка да электрондук мегомметр пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Медаль жасоо өнөрү

Медаль жасоо өнөрү — медаль жанa монета жасоо өнөрү; глиптика (кымбат баалуу таштардын бетине оймо-чийме түшүрүү) өнөрү сыяктуу майда пластиканын түрү.

Монета жанa медаль жасоо үчүн дат баспас металл (жез, алтын, күмүш ж. б.) колдонулат. Медаль жасоо өнөрү Лиция менен Байыркы Грецияда пайда болгон. 

Медаль жасоо өнөрүнө ар кыл эмблемаларды, символдорду, каймана туюнтмаларды колдонуу, түшүрүлгөн оймо-чийме мн сөздөрдү композициялык жактан айкалыштыруу жанa элестүү формаларды издөө мүнөздүү. Монеталар ар кандай ыкма менен чегүү же атайын жасалган калыпка куюу жолу менен жасалат.

Байыркы Грецияда бир гана бетине оймо-чийме түшүрүлүп, кийинчерээк көлөмдүү формада (клас­сика мезгили, б. з. ч. 5—4-к.), орто кылымдарда (Батыш Европа) кайра кичине көлөмдө чыгарыла баштаган.

Италия Кайра жаралуу доорунда (15—16-к.) Медаль жасоо өнөрүнүн Пизанелло, М. де Пасти, Сперандио Савелли, Б. Челлини сыяктуу чеберлери иштеген. 17—18-кылымда монеталар көп жагынан медалга окшош болгон. 19— 20-кылымда айрым зергерлер (Ф. Понкарм, Ж. Шаплен, О. Роти — Францияда, А. Шарф—Австрияда) импрессионизмдин таасиринде жаңы көркөм каражаттарды, башкача айтканда көлөкө түшүрө билүү, образдын каптал көрүнүшүн кошумчалап жабыштыруу жолу менен көрсөтүү ж. б. ыкмаларды табышкан.

Россияда Медаль жасоо өнөрү Киев Русунда монета пайда болгондон башталат (10-к.). 18-кылымдындын аягы—19-кылымдын башында кеңири өнүккөн (мисалы, С. Ю. Юдин, Т. И. Иванов, К. А. Леберехт, П. П. Уткин ж. б.), Советтик Медаль жасоо өнөрү башынан эле көркөм каражаттар­ды табууга, бийик идеялуулукка умтулуу менен мүнөздөлөт (А. Ф. Васютинский, Н. А. Соколов, С. А. Марты­нов ж. б.). 1950-жылдан мемориал медаль чыгаруу иши үзгүлтүксүз жүргүзүлө баштаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Медициналык журналдар

Медициналык журналдар - ме­дицина тармактары боюнча илимий эмгектер жана макалалар жарыялануучу журналдар.

Орус тилинде мындай 1-журнал — «Санкт-Петербургские вра­чебные ведомости» 1792—94-жылдары чык­кан. 19-кылымдын аягы—20-кылымдындын башын­да терапия, невропатология жана пси­хиатрия, педиатрия ж. б. тармактар боюнча атайын Медициналык журналдар пайда болгон. 

СССРде Октябрь революциясынан кийин медицина илимдердин жалпы өсүшү медициналык журналдардын санынын жана илимий деңгээлинин тез өсүшүнө түрткү берди. Илимий-техникалык прогресске жана медицинанын адистеи менен бөлүнушүнө байланыштуу жаңы Медициналык журналдар:
 «Грудная хирургия». 1959; 
 «Кардиология», 1961; 
 «Медицинская техника», 1967;

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Орусия гезиттери‎
Категория:Медицина