Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Меристема

thumb|upright|Меристема
thumb
Меристема (грекче meristos – бөлүнүүчү) — өсүмдүктөрдүн бөлүнүү жана жаңы клеткаларды пайда кылуу жөндөмдүүлүгүн узакка сактаган түзүүчү тканы. Өсүмдүктүн же анын органынын тыным абалынан башка мезгилинде меристема клеткалары тынымсыз бөлүнүп турат. Натыйжада өсүмдүк өсүп, салмагы чоңоёт. Пайда болгон клеткалардын кээ бири өсүп, белгилүү өлчөмгө жеткенден кийин дагы бөлүнүп, меристемалык клетка бойдон калат, көпчүлүгү туруктуу ткандардын (жабуучу, механикалык, өткөргүч, негизги ж. б.) клеткаларына айланат. Татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдө чоку жана каптал меристема болот. Чоку меристема сабак менен тамырдын узунунан өсүшүн камсыз кылат. Каптал меристема камбий клеткаларынын бөлүнүшүнөн өсүмдүк жооноюп, туурасынан өсөт. 

Булактар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Ботаника
Мерседес-Бенц

thumb|Мерседес-Бенц (Мюнхен).
Мерседес-Бенц – германиялык жеңил, жүк ташуучу ж. б. автомобиль транспорттун чыгаруучу дүйнөгө таанымал автоконцерн.

1871-жылы негизделген. Негиздөөчүлөрү – Карл Бенц, Готлиб Даймлер жана Вильгельм Майбах. 1926-жылдан ГФРдеги «Даймлер-Бенц» концерни же Daimler AG компаниясынын филиалы (1956-жылдан) чыгарган автомобилдердин жана автобустардын маркасы. Автомобилдеринин кыймылдаткычтарынын кубаттуулугу 250–600 л/сек, ылдамдыгы 230–320 км/саат ж. б. Автоконцерндин штаб квартирасы Штутгарт шаарында жайгашкан. Дүйнө боюнча машина куруу ишканаларынын ичинен 2орунда. 2010-жылы компаниянын бренди 25 млрд долларга бааланган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Германия компаниялары‎
Категория:1871-жыл
Категория:Автомобиль
Месета

thumb|Месета.
Месета, Кастилия бөксө тоосу Пиреней жарым аралынын борбордук бөлүгүндө, Испания менен Португалиянын аймагында. Платолордон, кырка тоолордон, жапыз тоо массивдеринен жана тоо аралык ойдуңдардан турат. Негизинен герцин бүктөлүшүндө пайда болгон. Бүктөлүү фундаменти Месетанын батыш бөлүгүндө жер бетине чыгып, чыгышында мезозой, кайнозойдун деңиздик жана континенттик тектеринин астында калат. Жеринин бети жалпысынан чыгыштан батышты карай эңкейиш. Басымдуу бийиктиги 600–1200 м; Борбордук Кордильера кырка тоосу (бийиктиги 2592 мге чейин, Альмансор чокусу, Месетанын эң бийик жери) аркылуу Эски Кастилия (800-1200 м) жана Жаңы Кастилия (600–800 м) бөксө тоолоруна бөлүнөт. Түштүгүндө, Сьерра-Морена тоолорунда коргошун, жез, сымап, кобальт, темир, түндүк-батышында, Галисияда темир, алтын, вольфам, калай кендери бар. Климаты негизинен субтропиктик, жер ортолук деңиздик, кургакчыл, түндүгүндө, Галисияда мелүүн, деңиздик. Июлдун орточо температурасы 20–28°С, январдыкы 5°С чамасында. Жаан-чачыны 400–500 мм, тоолордо жана түндүк-батышында 1000–1500 ммге чейин. Кышы нымдуу, жайы (Галисиядан башкасы) кургакчыл.

Башкы дарыялары: Дуэро, Тахо, Гвадиана. Батышында маквис, чыгышында жана түштүгүндө томиллар жана гарига тибиндеги бадалдар, тоолордо жазы жана ийне жалбырактуу сейрек токой өсөт. Дан эгиндери эгилет. Багбанчылык, жүзүмчүлүк өнүккөн. Жайыт катары пайдаланылат. Ири шаары – Мадрид.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Испания
Категория:Португалия
Категория:Тоолор‎
Месопотамия

thumb|Месопотамия.
Месопотамия (гр. мesos – ортосу, аралыгы, potamos – дарыя), Эки суу арасы – Батыш Азиядагы аймак, Тигр, Евфрат дарыясынын алабында. Месопотамия ойдуңу менен Жезире платосун камтыйт. Месопотамия Байыркы Чыгыш маданиятынын өөрчүгөн жери болгон. Ал жерде биздин заманга чейинки 4– 3-миң жылдыкта алгачкы таптык мамлекет орногон; 3-миң жылдыктын аягында Аккад, Ур ж. б. байыркы мамлекеттер өкүм сүргөн; 2-миң жылдыктын башында Месопотамиянын түштүк бөлүгүндө Вавилония пайда болгон. Биздин заманга чейинки 9-кылымдан биздин замандын 16-кылымына чейин Месопотамияга бир катар мамлекет ээлик кылып келген. 17-кылымдан 1918-жылга чейин Осмон империясынын курамында турган. Биринчи дүйнөлүк согуштан кийин Месопотамиянын басымдуу бөлүгү Ирактын, калганы Сирия менен Түркиянын курамына кирген. 

 Дагы караңыз 
 Месопотамия ойдуңу

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Азия
Категория:Тарых
Месхети кырка тоосу

thumb|Месхети кырка тоосу.
Месхети кырка тоосу, Ажар Имерети Кичи Кавказда, Грузиянын аймагында. Кара деңиздин жээгинен Кура дарыясына чейин 150 кмге созулуп жатат. Эң бийик жери 2850 м (Меписцкаро чокусу). Кыр бөлүгүнө тоо-шалбаа ландшафты, тоо капталдарына жазы (бук, граб ж. б.) жана ийне жалбырактуу түнт токой, тоо шалбаасы мүнөздүү.). 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Грузия
Категория:Тоолор‎
Металлургия

thumb|Металлургия (1990).
Металлургия (грекче metallurgtō – кен казып алам, металл иштетем) – кен таштан металл бөлүп алуу, металл куймаларынын химиялык курамын, түзүлүшүн өзгөртүү жөнүндөгү илим. Менделеевдин мезгилдик системасындагы галлоиддер менен газдардан башка бардык элементтерди өндүрүп алуу процессин кучагына алат. Өз ичинен төмөнкүдөй технологиялык процесстерден турат: 1) кенди металл бөлүп алууга даярдоо (майдалоо, ылгоо); 2) пирометаллургия, гидрометаллургия жана электролит ыкмалары менен кенден металлдарды бөлүп алуу, аны тазалоо. Пирометаллургия ыкмасында металл шахта же электр мештери, конвертер аркылуу, ал эми гидрометаллургияда суунун жардамы менен бөлүнөт; 3) ысытуу, эритүү жолу менен металл күкүмдөрүнөн буюм жасоо; бул ыкмада жогорку сапаттагы металл өндүрүлөт; 4) кристалл-физикалык ыкмада рафинирлөө жолу менен өтө таза металлдар, жарым өткөргүчтөр алынат; 5) эриген металлдан уютма алуу; 6) металлды басым менен иштетүү. Азыркы кезде металлургия заводдорунда металлдар жана куймалар прокаттоо жолу менен иштетилет; 7) термиялык, химиялык-механикалык, химиялык-термиялык ыкмалар менен каалаган түзүлүштөгү жана сапаттагы металлдар менен куймаларды алууга болот; 8) металлургияда металлдардын бетин чайкоо, цинктөө, пластмасса менен каптоо негизги орунду ээлейт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7
Метаморфизм

thumb|Гнейс.

Метаморфизм (грекче metamjrphjomai – өзгөрөм), тоо тектердин метаморфизми – жер кыртышынын тереңдигиндеги температура, басым, флюиддердин (жеңил учуп кетүүчү компоненттер) таасиринен тоо тектердин түзүлүшүнүн, текстурасынын, минералдык жана химиялык курамынын олуттуу өзгөрүү процесси. Терминди илимге англиялык геолог Ч. Лайель 1883-жылы киргизген. Метаморфизм процессинде тоо тектер балкып эрибей эле кристаллдык түзүлүштө өзгөрүүгө дуушар болот. Жер бетинде болуучу ныкталып тапталуулар, камдашып биригүүлөр, диагенез процесси, талкалануу кубулуштары метаморфизм процессине кирбейт. Метаморфизм процессин пайда кылуучу факторлорго өтө жогорку температура, туш тараптан кысуучу күчтүү басым жана магманын курамындагы флюиддер кирет. Фациялар пайда болот. Фация метаморфизмделген тоо тектерди изилдөөдө жана топторго бөлүүдө негизги ролду ойнойт. Көпчүлүк учурда метаморфизм процессинен тоо тектеринин химиялык курамы өзгөрбөйт (изохимиялык метаморфизм), кээде бир аз өзгөрүүгө дуушар болот (аллохимиялык метаморфизм) же өтө күчтүү өзгөрүүгө учурайт (метасоматоз). Метаморфизм процесси чоң аймакты кучагына алса, региондук метаморфизм, ал эми интрузиялардын чет тарабындагы ичке тилкелерде жүрсө, контакт метаморфизми деп аталат. Жер кыртышынын өнүгүү тарыхындагы тектоникалык циклдин ичинде бир нече метаморфизм процесси болот. Алар өз ичинен гранит магмасы пайда болгон мезгилге жараша гранитке чейинки, гранит менен бирге жүрүүчү метаморфизм деп ажыратылат. Мындан тышкары тоо тектердин деформацияга учуроо мезгилине карай статикалык (деформация боло элек учурда) жана синкинематикалык (деформация менен бирге) түрлөргө бөлүнөт. Булардын физикалык-химиялык, геологиялык шарттары түрдүүчө болот. Температура менен басымдын көтөрүлүшүнөн келип чыккан өзгөрүүлөр прогрессивдүү, төмөн түшкөндөгүсү регрессивдүү метаморфизм деп аталат. Метаморфизм процессинен филлиттер, кристаллдуу сланецтер, жашыл түстүү актинолит-хлориттүү сланецтер, амфиболиттер, эклогиттер, кварциттер, мраморлор, роговиктер ж. б. пайда болот. Метаморфизм процессинен ар кандай кен байлыктар келип чыгат. Алар метаморфоген кендери деп аталат. Адабияттар: Елисеев Н. А. Метаморфизм. 2-е издание. М., 1963. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Геология
Метан

thumb|upright|Метан.
Метан саз газы, СН4 – каныккан углеводороддордун биринчи мүчөсү; түссүз, жытсыз газ, кайноо t 164,5°С; эрүү t 182,5°С; түссүз жалын чыгарып күйөт, күйүү жылуулугу 11 954 ккал/кг. Метан – табигый, нефтидеги кошумча газдын жана руда газдарынын негизги компоненти. Ал аба аз шартта органикалык заттардын чиришинен тынымсыз пайда болот. Өнөр жайында нефтини жана нефть продуктуларын термиялык иштетүүдөн, таш көмүрдү кокстоодо жана суутек кошуу менен алынат. Аба менен жарылгыч аралашма пайда кылат. Ал өнөр жайында жана турмуш тиричиликте отун, сырьё катары кеңири керектелет. Андан метилхлорид, метиленхлорид, хлороформ, формальдегид, күкүрттүү көмүртек ж. б. алынат. Ошондой эле аммиакты алууда суутектин булагы катары, спирт, альдегид, углеводороддорду синтездөөдө керектелүүчү суу газын жана ацетиленди алууда колдонулат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Химия
Мехико

thumb|Мехико.
Мехико (Mejico, Mexico), Мехико-Сити – Мексиканын борбору (1821-жылдан), шаар. Өлкөнүн борбордук бөлүгүндө, Мексика тайпак тоосунун түштүгүндө, тоо арасындагы өрөөндө, деңиз деңгээлинен 2234 м бийикте чачыранды жайгашкан. Мехикону бардык жагынан тоо курчап турат. Өзүнчө административдик бирдикти (федерация округун) түзөт. Калкы 8,5 млн (2010; Чоң Мехико шаар агломерациясында 23,6 млн). Калкынын саны боюнча дүйнөдө алдынкы орунда. Эл аралык аэропорту бар. Метрополитен иштейт. Жолдор тоому. Климаты субтропиктик. Январдын орточо температурасы 11,5°С, июлдуку 16°С. Жылдык жаан-чачыны 750 мм. Абанын өтө булгангандыгына байланыштуу шаардын үстүндө дайыма боз түшүп турат. Шаардын экологиялык абалы жылдан-жылга тездик менен начарлоодо. Жер титирөө жана чаңдуу бороон (1985-жылы эң катуу бүлгүнгө учураткан) тез-тез болуп турат.

Мехико испаниялык баскынчылар талкалаган Теночтитлан шаарынын ордуна испандар тарабынан 1521-жылы негиздеген. 1821-жылдан көз карандысыз Мексиканын борбору. 1847–48-жылдары АКШ, 1863–67-жылдары француздар, 1910–17-жылдары Мексика революциясынын учурунда дыйкандардын партизан отряддары ээлеген. 20-кылымдан Мексика мамлекетинин эң маанилүү саясий жана экономикалык борбору. 2-дүйнөлүк согуштан (1939–45) кийин өнөр жай тармагынын пайда болушу Мехиконун тездик менен өнүгүшүн шарттаган. Мехиконун тарыхый борборун Пласа де ла Конститусьон же Сокало аянты, Чапультепек паркы түзөт. Тамак-аш–татымал, текстиль, тигүү, бут кийим, фармацевтика, полиграфиялык, электр-техникалык, автомобиль кураштыруу, металл иштетүү жана цемент өнөр жай ишканалары иштейт. Улуттук Илимдер академиясынын, университеттер (анын ичинде Латын Америкасындагы эң ири автономия университети; 1551), китепканалар, консерватория, театрлар (анын ичинде опера жана балет), комедия үйү (1597), алгачкы «Колисео» туруктуу калк театры (1673)], 150дөн ашык музей (улуттук антропология, маданият, «Полифорум Сикейрос», заманбап искусство ж. б.), обсерватория бар. Мехико – архитектуралык эстеликтер менен музейлер шаары. Шаарда 10 архитектуралык парк, байыркы пирамидалар (биздин заманга чейинки 450-жыл чен), улуттук кафедралуу собор (15–16-кылым), көптөгөн коомдук курулуштар, чиркөөлөр, монастрлар (16–19-кылым) сакталган. Ацтектердин байыркы курулмалары өзгөчө кызыгууну туудурат. Заманбап архитектуралык комплекстер (Д. Риверанын, Х. К. Оросконун, Сикейростун сүрөттөрү жана мозаикалары менен кооздолгон), университет шаарчасы (1949–54), олимпия оюндары өткөрүлчү стадиондор 1951–53; 20дан ашык, анын ичинде «Ацтека» (1968) курулган. 1968-жылы Олимпия оюндары өткөрүлгөн. Жер астындагы сууну көп пайдалангандыктан, Мехиконун айрым бөлүктөрү чөгүүдө. Жыл сайын фестивалдар (кино, театр, бий) жана карнавалдар өткөрүлүп турат. Туризм (күнүнө 10296 киши түнөп өтөт) өнүккөн. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Шаарлар
Категория:Мексика
Меш

thumb|Меште күйгөн көмүр
Меш – материалды же тетикти жылуулук менен иштетүүчү же үй-жайды жылытуучу түзүлүш. Колдонуу тармагы боюнча өнөр жайлык жана тиричиликтик, арналышы боюнча эритүүчү, ысытуучу, күйгүзүүчү, кургатуучу, жылытуучу, кондитердик, нан бышыруучу ж. б. мештерге бөлүнөт. Ысытуунун түрү боюнча жалындуу (методикалык, эки ванналуу ж. б.) жана электр (жаа, индукция ж. б.) меш болуп айырмаланат; ысытуунун атайын түрү (плазма, электрон-нурлануу, оптикалык) бар меш өзгөчө топту түзөт. Өлкө үйүнө же отелинин биримдиктин экранга темир меш менен эргономикалык, анык, жагымдуу дизайны көрсөтүлгөн. Дизайн жакшы чегинде которулат жылуулук өткөрүмдүүлүк улай берет.Аппараты жылуулук.

 Муфель меши 
Бул мештин негизги өзгөчөлүгү — ысытылуучу материалды же буюмду ысытканда коргой турган жана муфель мешинин негизги жумушчу мейкиндиги болгон муфель деп аталган конверттин болушу.

 Жазуулар 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Ашкана буюмдары
Мещёра ойдуңу

thumb|Мещёра.
Мещёра ойдуңу, Мещёра – Чыгыш Европа түздүгүнүн борбордук бөлүгүндөгү аллювий-кум шилендилеринен турган түздүк (бийиктиги 130 мге чейин). Түндүгүнөн Клязьма, түштүк-батышынан Москва, түштүгүнөн Ока, чыгышынан Судогда дарыясы менен чектешет. Мещёранын табиятынын эң негизги өзгөчөлүгү – анда полесье тибиндеги ландшафттын үстөмдүк кылышы. Саз жана көл көп. Аралаш токой, кумдак жерлеринде мырза карагайлуу токой, дарыя өрөөндөрүндө шалбаа өсүмдүктөрү өсөт. 

 Байланыштуу макалалар 
 Ока коругу

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Орусия‎
Мидия

thumb|upright|кадимки адал мидия (Mytilus edulis).
Мидия (лат. Mytilus) – кош капкалуу моллюскалардын Mytilidae тукумунун уруусу. Раковинасы сүйрү шынаага окшош, кочкул кызгылт көк, көк, күрөң жана саргыч түстө, узундугу 20 смге жетип, ич жагы акактай кубулуп турат. Жетилгендери бутунун кыймылдоо функциясын жоготуп, бири-бирине же катуу нерсеге жабышып жашайт. 3 түрү Түндүк жана түштүк жарым шардын мелүүн сууларында кездешет. Mидия тамак катары кеңири пайдаланылат. Өтө тукумчул, 5–12 млнго чейин жумуртка таштайт. Майда планктон жандыктары жана детриттер менен азыктанат. Суунун туздуулугунун жана температурасынын өзгөрүүсүнө чыдамдуу. Суудан оор металлдарды жана патогендүү микроорганизмдерди чогултат. Алардын бермет пайда кылган учурлары да кездешет. Балыктарга жем жана промысел объектиси (эти желет)Мидий даярдоо ыкмасы.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Моллюскалар
Мидуэй атоллу

thumb|Мидуэй атоллу (1941).
Мидуэй атоллу — Тынч океандын борбордук бөлүгүндө, Гавайи аралынан түндүк-батышта жайгашкан. Аянты 6,2 км2. Атоллго Чыгыш жана Кумдуу аралы да кирет.

Мидуэй атоллун 1859-жылы америкалык. капитан Брукс ачкан. 1867-жылдан АКШнын ээлиги. АКШнын аскер-деңиз күчтөрүнүн командачылыгы атоллду Мидуэй («жолдор ортосу») деп атаган. Калифорниядан Японияга кеткен жолдун ортосунда. 1903-жылы трансокеан кабель байланыш станциясы, 1935-жылы «Панам эруэйз» аэродрому курулган. 1941-жылдан 1993-жылга чейин АКШнын аскер-деңиз базасы болгон. 1942-жылы атоллдо айыгышкан катуу согуш болуп, анда Япония флотуталкаланган. 1996–2001-жылдары туристтер келип турушкан. Учурда АКШнын улуттук коругу.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:аралдар
Категория:АКШ географиясы‎
Микеланжело

thumb|right|200px|Michelangelo Buonarroti

Микеланжело Буонарроти (Michelangelo Buonaroti) (6. 3. 1475, Тоскана, Капрезе шаары, азыркы Капрезе-Микеланжело – 18. 2. 1564, Рим, сөөгү Флоренцияга коюлган) – италян скульптору, сүрөтчү, архитектор жана акын. Микеланжелонун чыгармачылыгында Жогорку Кайра жаралуунун адамды сүйүүгө, баатырдык пафосуна сугарылган идеалдары, ошондой эле Соңку Кайра жаралуу доорундагы искусствого мүнөздүү дүйнөнү гуманисттик кабылдоодогу трагизм, пессимисттик маанай чоң көркөмдүк күч менен чагылдырылган. Монументтүүлүк менен пластикалуулук, адам турпатынын сулуулугуна суктануу жана образдагы драматизм Микеланжелонун алгачкы чыгармачылыгына мүнөздүү касиеттер экени ачык байкалат. Микеланжело Римде «Христти жоктоо» (1498–1501, Римдеги ыйык Пётр собору) аттуу статуяны түзүп, жаш келиндин аза күткөн образы аркылуу салттуу готикага жаңы гуманисттик мазмун берген. 1501-жылы Микеланжело Флоренцияга келип, Давиддин эң зор статуясын (1501–04; Академия галереясы, Флоренция) жараткан. 1505-жылы папа Юлий II Микеланжелону Римге кайра чакырып алган. Бул жерде скульптордун негизги шедеврлеринин бири болгон «Моисей» (1515–16) аттуу статуяны чеккен. Микеланжелонун эң ири чыгармасы – Ватикандагы Сикстин капелласынын чамгарагындагы сүрөттөр (1508–12). Бул сүрөттөрдүн сюжеттери Библиядан алынган. Ар бир пайгамбардын сүрөтү, периштелер композициясы боюнча ырааттуу иштелген. Кийин Микеланжелонун дүйнө кабылдоосу трагедиялуу мүнөз алып, Флоренциядагы Сан-Лоренцо чиркөөсүнүн Жаңы сакрист ансамбли (1520– 34), Сикстин капелласынын алтардык дубалындагы «Тозок оту» фрескасы (1536–41), «Христти жоктоонун» (1550-жыл чен – 1555) кийинки варианты ж. б. жаралат. «Тозок оту» фрескасы ж. б. чыгармалары кийинчерээк барокко стилинин өнүгүшүнө шарт түзгөн. Микеланжелонун архитектордук даанышмандыгы (1523–34) Римдеги Капитолий, ыйык Пётр собору ж. б. архитектуранын өлбөс-өчпөс шедеврлеринен көрүнөт. Микеланжело кийинчерээк скульптура менен живопистен четтеп, көбүнчө үй куруучулук иши менен поэзияга көп кайрылган. Микеланжелонун поэзиясы оюнун тереңдиги жана бийик трагедиялуулугу менен айырмаланат. 
Категория: Инсандар
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Микоздор

thumb|Pulmonary aspergillosis.
Микоздор (грекче mekēs – козу карын) – жаныбар жана адамдын мите козу карындар пайда кылуучу жугуштуу оорулары. Адамда микроздор 2 топко (сырткы жана терең) бөлүнөт. Сырткы микроздор тери, тырмакты жабыркатат (дерматомикоздор). Көбүрөөк кездешүүчү микрозго кандидоз, эпидермофития, трихофития ж. б. кирет. Организмге козу карын менен булганган аба менен дем алганда, тамак-аш, тери жана былжыр чел аркылуу жугат. Микроздун пайда болушунда иммун жетишсиздик, начар тамактануу, өнөкөт оорулар, антибиотикти, гормон дарыларын узакка кабыл алуу ж. б. чоң роль ойнойт. Микроздун белгилери оорунун түрүнө жана жайгашкан жерине жараша ар түрдүү болот. Малда дерматомикоздор (парша, трихофития, микроспория) бодо малда, чакалай жылкы, ит, мышык, чочко, териси баалуу айбандарда, аспергиллёз куш жана бал аарыларда, кандидамикоз кушта, актиномикоз бодо малда, сапролегниоздор жана бранхиомикоз балыкта кездешет. Козгогуч жараат аркылуу, аэрогендик (аба аркылуу) жана алиментардык (ооз аркылуу) жолдор менен кирип, малдын ички органдарын дартка чалдыктырат. Мында иммунитет пайда болбойт, ылаң кайталана берет. Микроздор дайыма өнөкөт түрдө өтөт. Эпизоотологиялык маалыматтардын, клиникалык белгилердин жана патанат. өзгөрүүлөрдүн жана лабор. изилдөөнүн негизинде диагноз коюлат. Микроздорду дарылоо үчүн негизинен антибиотиктер (гризеофульвин, нистатин ж. б.), комплекстүү препараттар (миковет) жана фунгициддер (көк таш, сулема ж. б.) колдонулат. Алдын алууда короо-сарайдын ичи-тышын ветеринардык, санитардык талапка ылайык таза кармоо, убагында дезинфекциялоо, малды сапаттуу тоют менен камсыз кылуу маанилүү.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Оорулар
Микоплазмалар

thumb|upright|Spiroplasma sp.
Микоплазмалар (лат. Mollicutes) – клетка капталы жок, плазма мембранасы менен гана чектелген бактериялар классы. Формасы өзгөрмө, кээде жип сымал өсүндүсү бар майда, адатта кыймылсыз клеткалар. Эң жөнөкөй кокк сымал түзүлүштүү денече пайда кылуу же бөлүнүү жолу менен көбөйөт. Микоплазмалар – көбүнчө көп клеткалуу организмдердин клетка аралык ткандарында өсүүчү сапрофиттер же мителер. Айрымдары адамдын (өпкөнүн сезгениши), жаныбарлардын (уйдун өлөт ылаңы) жана өсүмдүктөрдүн илдетин пайда кылат. Кээ бир микоплазмалар анаэробдуу бактерияларды ажыратууга жөндөмдүү. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Бактериялар
Микориза

thumb|Козу карын Gigaspora margarita & өсүмдүк Lotus corniculatus.
Микориза (грекче mekēs – козу карын жана riźa – тамыр) – козу карындын мицелийи менен татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн тамырынын өз ара пайдалуу симбиозу. Айрым аскомицеттер жана базидимицеттер микориза пайда кылат. Микориза эктотрофтуу жана эндотрофтуу болуп бөлүнөт. Эктотрофтуу микоризада козу карын тамырдын учтарын каптайт. Бул микориза көбүнчө базидиомицеттер менен токой дарактарынын (эмен, кайың, мырза карагай ж. б.) тамырында кездешет. Бул өсүмдүктөрдүн тамыр түктөрү куурап, анын милдетин козу карын аткарат. Эндотрофтуу микоризада козу карын тамыр кабыгынын клеткаларында жана клетка арасында да жайгашат. Микоризада козу карындын мицелийинин өрчүшүнөн улам татаал түзүлүштүү өсүмдүк тамырынын соруу бети чоңоёт да, топурактан сууну, азык заттарды көбүрөөк алат. Козу карындар мындан тышкары витамин сымал жана өсүүнү тездетүүчү заттарды да бөлүп чыгарып, өзү өсүмдүктөн органикалык заттарды алат. Айрым өсүмдүктөрдүн уругу (мисалы, орхидеялар) козу карындар болгондо гана өсүп жетилет. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Ботаника‎
Категория:Козу карындар
Микроклин

thumb|Микроклин.
Микроклин (микро… жана грекче klino – жантаюу, эңкейүү) – талаа шпаттар тобуна кирүүчү минерал. Химиялык формуласы (K, Na)[AlSi3O8]. Призма түрүндө кристаллдашат. Өңү-түсү кызгылт, мала кызыл, киргил саргыч, кээде ак, агыш, көгүш жашыл (амозонит). Айнек сыяктанып жылтырайт. Катуулугу 6–6,5. Интрузия тоо тектеринин (гранит, гранодиорит, пегматит) жана гнейстердин курамында кездешет. Карапачылыкта (карапа, чайнек, чыны ж. б. жасоодо) кеңири колдонулат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Минералдар‎