Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Гульшодахон Абдукаримов

Абдукаримова Гульшодахон 1964-жылдын 11-августунда туулган. 1986-жылы Жалал-Абад шаарындагы № 9-орто мектебин артыкчылык диплому менен бутурген. 1986-жылы Фрунзе шаарындагы машина куруу техникумун Кызыл диплом менен аяктаган. 1992-жылы Фрунзедеги политехникалык институттун технология факультетин бутуруп, инженер-технолог адистигин алган. Эмгек жолун 1981-жылы Бишкек шаарындагы № 28 балдар бакчасында тарбиячы болуп иштооден баштаган. 1982-жылы Жалал-Абаттагы «ШР» заводунун № 4 жыйноочу цехинде слесарь жыйноочу, андан уч ай откондон сон бригадир болуп эмгек жолун уланткан. 1983-жылы мастер, 1986-жылы № 11 цехте технолог, 1987-жылы инженер технолог болуп эмгектенген. 1982-жылы КПССтин катарына өтуп, «Hyp» заводунда кеп жылдар бою партиялык комитетти жетектеген.

1993-жылы «Эмгектин отличниги» наамын алган. 11 жыл Жалал-Абад прокуратурасында соттук жыйындын заседатели болуп, атуулдардын укугун коргоп келген. 2004-жыл ПНЕИС партиясынын координатору болгон. 2005-жылдан «Жалал-Абад тонги» газетасында кабарчы. Анын жазган ыр, ангемелери кыргыз, озбек республикаларынын басма сөздөрүндө жарыяланып келген. Азыр ангемелер жыйнагын басмага даярдап койду. «Улгулуу журналисттик ишмердуулугу учун» Кыргыз Эл жазуучусу Чынгыз Айтматовдон алкыш кат алган. Анда Кыргыз Республикасынын Президентинен алган алкыш каты да бар. Технологиялык процесстер боюнча бир нече илимий эмгектерди жазган. Кыргыз Республикасынын Журналисттер союзунун мүчөсү. 2007-жылдан баштап, өзбектердин «Янги аср» коомунун вице-президенти. Бир нече семинарларга катышып, сертификат алган.

2001-жылы Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги болгон.
2001-жылы жеке уй-булосу менен ишкана ачып, жаны жумушчу орунун тузгон.
Уй-булолуу. Жолдошу Абдукаримов Кадыржан менен 22 жылдан бери бирге жашап, бир уул, эки кызды тарбиялап келиптет.
Гулшадхан кантип мектепти артыкчылык диплом менен буткон, балким атестат болуп журбосун жана башка карап койсо.

 Колдонулган адабияттар 
 *Кыргыз Республикасынын жазуучулары/Кыргызпатент.Түз.: М. Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: 2011 ISBN 978-9967-26-379-6
Категория:Инсандар
Категория: Кыргыз Республикасынын жазуучулары
Категория:Кабарчылар
Категория:Таажы-2012
Койбагарова Октомкан

Койбагарова Октомкан 1950-жылдын бугу айынын 20 (апрель) Сузак ооданынын Саты айылында туулган.
1967-жылы Көгарт орто мектебин артыкчылык менен бүтүргөн. 
1969-жылы Оштогу соода техникумун аяктап, биринчи эмгек жолун Жалал-Абад шаарында дүкөндө баштаган.
1971-1973 жылдары Көгарт керек жарак коомунда. 
1973—1984 жылдары Көгарт совхозунда эсепчи. 
1984—2001 жылдары кампачы болуп иштеген. Ал эми 1997-жылы ал үй-бүлөлүк «Шамурза» фермердик чарбасын уюштурган. Мал чарбасын өнүктүрүү менен бир нече адамдарды иш менен камсыз кылган. 
Жардамга муктаж атуулдарга материалдык колдоо корсотуп келет. Аялдардын оодандык, дубандыкк, республикалык конференцияларына, семинарларга катышып алган атаиын сертификаттары бар. Кыз-келиндер арасында иш жүргүзүп,аларга кантип кредит алып иштотууго боло тургандыгын үйрөтөт. 
Эл аралык уюмдар менен иштеп келет.
1994-жылдан тартып, турктердун дубандык «Турката» коомдук уюмунун вице-президенти. Аталган коомду уюштуруучулардын бири. Түрк улутунун үрп-адатын, маданиятын сактоого жана өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн дубандык жана республикалык «Турката» коомунун Ардак грамоталары менен сыйланган. 
2000-жылы Сузак оодандык Кенешине депутаттыкка шайланган. Сузак ооданындагы «Жергетал айылында аялдар Кенешин жетектейт.

Категория:Мамлекеттик ишмерлер
Категория:Инсандар
Хожа Ахмад Аббас

Ходжа Ахмад Аббас (, , белгилүү ысымы K. A. Abbas) — Индиялык көрүнүктүү жазуучу, коомдук ишмер, драматург жана сценарист. Ал 1914-жылы 6-июнда Панипата шаарында туулган. Анын чыгармачылыгы университетте окуп жүргөндө эле башталат да, жазган макалалары менен куплеттери фашизмге жана кылымдардан бери өкүм сүрүп келаткан феодалдык калдыктарга каршы багытталган. 1935-жылы Аббас Алигарх университетин бүтүрүп, адегенде «Бомбей Кроникл» газетасында, "Блитц" газетасында кабарчы болуп иштеген. 1937-жылы «Бир кыз» деген ацгемелер жыйнагы жарыкка чыккан. Кийинчерээк «Куруч», "Анранын гүлдөрү», «Өз уулум-душманым», «Адамдын жартысы», «Анын аягындагы гүл» жана башка эмгектери жарык көргөн. 1938-жылы ал бүткүл дүйнөнү кыдырып чыгат да, жол очерки катарындагы «Индиядан тышкары китебин жазып, бүткүл Индияга белгилүү болгон. Жазуучу инди жана англис тилинде жазган. Инди турмушунан алынган, 1945-жылы "Келечекте андык», 1954-жылы «Революция», «Индиянын уулу» деген романдары бар. «Жердин балдары», «Селсаяк», «Мунна», «Мырза 420», «Ганга», «Төрт жол», «Афанасий Никитин» деген фильмдердин сценарийлеринин автору катары элге кеңири белгилүү болсо, «Ананас жана атом бомбасы», «Кызыл гүл жана Буудай», «Өлбес-өспөс», «Зубейда» аттуу пьесалары өз Мекенинде зор ийгиликке жетишкен. 1951-жылы октябрь айында Х.А. Аббас «Ыктыярдуулардын миссиясы» менен Кытай жергесине барып келгенден кийин, «Чанг эне», «Жалгыз болсо да кайтып келген жок» деген китептери жарыкка чыккан. 1954-жылы Москвада өткөрүлгөн эл аралык кинофильмдердин фестивалына Индиянын кино- ишмерлеринин делегациясын жетектеп келген. 1958-жылы советтик режиссер В. М. Пронин менен бирге «Үч деңиздин ары жагына саякат» деген фильмдин сценарийин жазат. Жазуучу жазган 20 дан ашык китептеринин ичинен эң мыктылары Индиядагы 6 тилге жана көп сандаган чет тилдерине которулган. «Жылдызга барып жетмейинче» деген Юрий Гагарин жөнүндөгү китеби-индиялык окуучулар тарабынан жылуу кабыл алынган. Анын чыгармаларын Абдылдаев Д. Кекиликов, С. Юсуповдор кыргыз тилине которушуп, окурмандарга тартуулашкан.
Ал Ходжа Ахмад Аббас 1987-жылы дүйнөдөн кайткан. 
 Адабият 
 Абасс Ходжа Ахмад. Келечек бизге таандьж /Котор.: Д. Абдылдаев - Ф., 1958. -142 б; Абасс Ходжа Ахмад // Советтик Энциклопедиялык сөздүк. - Ф., - 1984. Т. 1. - Б. 11.

Категория:Драматургдар
Категория:Индия жазуучулары
Категория:Көркөм өнөр
Категория:Туулгандар 1914-жылы
Пётр Шубин

Петр Федорович Шубин (1894-1948) - Көрүнүктүү дирижер, композитор жана педагог. Ал 1894-жылы 11 -июнда Оренбург областындагы Ташла селосунда жыгач устанын үй-бүлөсүндө туулган. 1908-1915-жылдарда Петербургдагы музыкалык курсту, кийин Петербург консерваториясынын композиция жана фортепьяно классын бүткөн. 1915-жылдан 1928-жылга чейин Ленинградда, Башкортостанда жана Оренбургда музыка мугалими болуп иштейт. 1928-жылы Москвадан өкмөттүн жиберүүсү боюнча Кыргызстанга келет. Элдик музыкалык аспаптарынын улуттук өзгөчөлүктөрүн ийне-жибине чейин билип, ар бир күүнүн аткарылышына, музыкалык стилине, формасына терең түшүнөт. Эл арасында белгилүү болгон жөндөмдүү музыканттарды чогултуп, өзү уюштурган он кишилик кичинекей ансамблди 70 адамдан турган оркестрге айландырып, анда иштеген музыканттардын бардыгына нота үйрөтүп жана аларга коллективдүү ойноонун ыкмаларын түшүндүрүп, музыкадан сабак берет. Ошентип, өзү жетекчилик кылган кыргыз улуттук оркестринин биринчи концерта эл алдында 1936-жылы 18-майда Кыргыз Мамлекеттик сыйлыгына көрсөтүлгөн. Жаны уюшулган бул оркестр үчүн элдик күүлөрдү оранжировкалап чыккан. , «Кыздардын кыялы», «Гүлдөп ал», «Кыргыз темаларына фантазия», «Жаш тилек» -күүлөрдү иштеп чыккан. П.Ф Шубин - кыргыз музыкасына сиңирген көп эмгеги үчүн «Эмгек Кызыл Туу», «Ардак Белгиси» менен сыйланат:ошол -жылдардагы «Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн» медалы жана эмгек сиңирген ишмери, «Кыргыз ССРинин эл артисти» деген ардактуу наамдарды алат. Ал Фрунзеде (Бишкек) дүйнөдөн кайткан. П Ф Шубиндин ысмындагы музыкалык мектеп бар. Ал негиздеген Кыргызстандагы Карамолдо Орозов атындагы эл аспаптар оркестри өлкөбүздүн көп кадрларды даярдайт.

 Адабият 
Мамлекеттик Карамолдо Орозов атындагы эл аспатар оркестри. - Ф.: 1131 -Т1 - X. 
"Аипоза А. Улуттук музыкабыздын устаты // Сов. Кыргызстан. - 1987. - Кыргызстан маданияты. - 1973. - 18 - янв.

Категория:Европа
Категория:Орусия
Категория:Кыргызстан
Категория:Бишкек
Категория:Композиторлор
Категория:Туулгандар 1894-жылы
Категория:Өлгөндөр 1948-жылы
Айырма тоосу

Айырма тоо – Чаткал кырка тоосунун түштүк-чыгыш тармагы. Көгаласай (Сумсар), Кашкасуу жана Касансай сууларынын аралыгында түштүк-батыштан түндук-чыгышка 23 кмге созулуп жатат. Туурасы 5 км. Орточо бийиктиги 2800–3000 м, эң бийик жери 3374 м. Кыры тайпак, капталдары тик (35–40°), кыска кокту-колоттуу. Силурдун чөкмө (кумдук, сланец, акиташ теги) жана жанартоо (андезит-порфирит, диабаз, туф, девондун доломит, кумдук, гравелит тектеринен түзүлгөн. Жарым чөл жана кургак талаа (1400–1500 м бийиктикке чейин, талаа жана шалбаалуу талаа (2300–2400 кмге чейин), андан жогору бадал-токойлуу шалбаа менен жылаңач аскалуу нивалдык ландшафт
алкактары мүнөздүү. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору
Илья Репин

thumb|Илья Репин (1876).
Илья Ефимович Репин - Орустун белгилүү живописчиси, графика чебери.

 Өмүрү таржымакалы 
1844-жылы 5-августта Чугуев (азыркы Харьков) областында туулган. Алгач Петербургдагы сүрөтчүлөр коомунун сүрөт (Рисовальный) мектебинде окуп, 1863-жылы Р. К. Жуковский жана И. Н. Крамскойдон таалим алган. 1864-71-жылдары Петербург сүрөтчүлөр академиясынан окуган.
Көчмө сүрөтчүлөрдүн көргөзмө шерктештигине 1878-жылы кошулган, 1893-жылдан баштап Сүрөт академиясынын ардактуу мүчөсү И. Репин искусствого өлчөмсүз эмгек сиңирген сүрөтчү. И. Е. Репин 1930-жылы дүйнөдөн кайткан.

 Эмгектери 
Айрым бир картиналарын 10-12 жолу кайрадан тарткан. Мисалы, «Пушкин 1835-жылы Неванын жанында» деген картинасынын үстүндө 20 жыл эмгектенген. Көп иштегендиктин натыйжасында оң колу жараксыз болуп калса да, сол колу менен сүрөт тартууну өздөштүрүп алган. Мен эч качан искусствону четке таштабайм, менин бардык оюм искусство жөнүндө», - деген ал. 5-августта сүрөтчүлөр орус элинин өткөн тарыхына көп көнүл бурган. 1872-73-жылдары тартылган «Волгадагы булактар» деген картинасында аёосуз эзилген элдин турмушу чагылдырылат. Ал эми таланты гүлдөп турган мезгилде «Күтүшкөн эмес», «Пропагандистти камакка алуу», «Иван Грозный жана анын баласы Иван», «Өлүм алдындагы керез», «Серовдун портрета», «Запорожьеликтер түрк султанына кат жазууда» деген картиналарын эң жогорку чеберчиликте тарткан. Анын жараткан эмгектерин Россиянын жана чет элдин коомчулугу жогору баалагандыгы, өзү ага алымсынбай «Менин мыкты картиналарым жазыла элек»- деп айтчу. «Мен бир нерсенин үстүндө көпкө чейин иштөөм керек. Ар убакта жаңылыкты табыш үчүн көрүнүштөрдү кайра-кайра өзгөртүп карап чыгышым керек, ошондо гана олжонун кенчине туш келем» - деген сүрөтчү. Ал айлана-чөйрөнү өтө кылдаттык менен баалаган; адабиятка кызыккан, бош убактысында китептерди көп окуган.

 Чыгармачылыгы 
Сүрөтчү адамдын мүнөзүн баалоону маанилүү деп эсептегендиктен өзүнүн чыгармалары менен дүйнөлүк маданиятты казып байыткан. А. Третьяков галлереясына, музейлерине коюлган чыгармалары талантынын бөтөнчө күчүн тааныта көрсөтөт. Бир гана адамдын эбегейсиз көп сандаган эң жогорку сапаттуу чыгармаларды түзгөндүгүнө адам айран таң калат.

Репин өзүнүн каармандарын картиналардан гана көрсөтпөстөн, алардын портреттерин да жараткан. Орус композиторлору - Глинка, Мусоргский, Некрасовдун, жазуучулар - А. Толстой, М. Горький, Гоголдун; художниктер - Суриков, Крамской, Серовдун; илимпоздор - Сеченов, Менделеев, Павловдун портреттери анын даңкын чыгарган. Анын сүрөт тартуу стили жөнөкөй, чындыкты көрсөткөн, бүткүл чыгармачылыгын элге арнаган баалуу эмгектери доорубуздун алтын казнасы болуп кала берет. Санкт-Петербург шаарында Репиндин ысымында живопись, скульптура жана архитектура институту бар.

 Колдонулган адабият 
 Репин Илья Ефимович // Кыргыз Совет Энциклопедиясы. - Ф, 1980. -Т. 5. - Б., 141-142; Карпов И. Улуу орус элинин художниги // Кызыл Кыргызстан. - 1946. -29-сент.

Категория:Орусия
Категория:Көркөм өнөр
Категория:Сүрөтчүлөр
Категория:XIX кылым
Категория:1844-жыл
Орбита

400px|thumb|right|Орбита

Орби́та (лат. orbita —из, жол) — материалдык точканын ага таасир эткен күчтөрдүн чөйрөсүндөгү кыймыл траекториясы. Көпчүлүк учурда, бул бир асман телосунун экинчи, массасы кыйла жогору, асман телосунун гравитациялык талаасындагы траекториясы. Алар чоң жылдыздын тегерегиндеги кичине планеталар, кометалар, астероиддер. Орбита конустук кесилиш формасын түзөт (айлананын, эллипстин, параболанын же гиперболанын), анын ортосунда системанын масса борбору жайгашкан. 

 Орбитанын элементтери 
Орбитанын элементтери – асман телосунун орбитасынын формасын жана өлчөмдөрүн, анын мейкиндиктеги абалын, ошондой эле ошол асман телосунун орбитадагы абалын аныктоочу алты чоңдук. Орбитанын элементтери асман телосунун кыймыл законун сүрөттөйт. Аны билүү асман телосу каалаган учурда мейкиндиктин кайсы чекитинде болорун эсептөөгө жардам берет. Орбитанын формасы жана өлчөмү орбитанын чоң жарым огу жана орбитанын эксцентриситети менен аныкталат. 
Орбитанын (эллипстин) чоң жарым огу – Марстын орбитасынын (эллипс түрүндө) фокустары аркылуу өтүп, эллипстин эки чокусун туташтыруучу сызык.
Орбитанын эксцентриситети – орбитанын элементтеринин бири. Орбитанын формасы е = с/а эксцентриситети менен аныкталат, мында а – эллипстин чоң жарым огу, с – эллипстин борборунан анын фокусуна чейинки аралык. Эллипстин эксцентриситети 0дөн чоң, 1ден кичине болот. Эксцентриситет кичине сан болсо (0гө жакын), орбитанын формасы айланага чукул, ал эми чоң сан болсо (1ге жакын), кыйла сүйрү эллипс болот. Кээде эсептөөгө ыңгайлаштырылган эксцентриситет бурчу φ колдонулат. Ал формуласы менен байланышкан, мында b = cos φ – эллипстин кичине жарым огу.

Мейкиндиктеги орбитанын багыты кандайдыр бир тегиздикке салыштырмалуу аныкталат. Күн системасынын планеталары, кометалары үчүн эклиптика тегиздиги кызмат кылат. Орбитанын тегиздигинин абалы чыгуу түйүнүнүн узактыгы жана орбитанын жантайышы менен берилет. Тегиздиктеги орбитанын абалы перигелий аргументи менен аныкталат. Орбитадагы асман телосунун абалын аныктоочу алтынчы элемент – перигелий аркылуу өтүүчү учур.

 Орбитанын жантайышы 
Орбитанын жантайышы – орбиталардын тегиздигинин абалын аныктоочу орбитанын эки элементинин бири.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек
 Башкы рекдактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Астрономия
Айтмырзаева, Асылкан

Айтмырзаева Асылкан 1950-жылы 12-мартта Аксы районунун Кошдөбө айылында колхозчунун үй-бүлөсүндө туулган.

1966-жылы Ош облусунун Аксы районундагы Максим Горький атындагы орто мектепти«эң жакшы» деген баалар менен бүтүргөн.

1968-жылы Фрунзе шаарындагы медициналык окуу жайын аяктап, № 3 эмканада алгачкы эмгек чыйырын медициналык кызматкер болуп иштей баштаган.

1977-жылы Кыргыз мамлекеттик медициналык институтун бүтүргөн.

1980-жылга чейин Жалал-Абад шаарындагы балдар ооруканасында участкалык дарыгер болуп эмгектенген. Андан соң, № 2 эмкананын башчысы.

1987-жылдан облустук балдар ооруканасынын башкы дарыгеринин орун басары болуп иштеген.

Облустук ооруканалар 1999-жылы кошулганда бул кызмат кыскартылып, Айтмырзаева Асылкан оорукананын өспүрүмдөр соматикалык бөлүмүнүн башчылык кызматына которулду.

Айтмырзаева Асылкан 1980-жылдан 1999-жылга чейин бир эле учурда интернатурага келген дарыгерлердин педиатрия адистиги боюнча жетекчиси милдетин да аткарып келди.

Жалал-Абад шаардык жана облустук мамлекеттик администрацияларынын Ардак грамоталары бар.

1997-жылы Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо министрлигинин буйругу менен «Саламаттыкты сактоонун ардактуу кызматкери» белгиси менен сыйланган. Жогорку категориядагы дарыгер-педиатр.

«Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген балдар хирургу».

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004.

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Медицина
Категория:Таажы-2012
Астероид

thumb|4 Веста астероидтин, кодоо планета Церера жана Айдын салыштырмасы. (20 км/пиксель).

Астероид - диаметри 1–1000 км чейин келген кичине планета, Күндүн тегерегинде эллипс орбитасы боюнча айланган космостук телолор.

Өлчөмү 1 кмден кичине өтө майда кичине планеталарды ири телескоптун жардамы менен сүрөткө тартууга болот. 1801-ж. 1-январда Пиацци биринчи жолу Астероидди ачкан. Өтө чоң астероид – Церера кичине планетасы. Анын диаметри 1003 км. Андан кийин ачылган кичине планетанын катарына диаметри 608 км болгон Паллада кирет. Орбиталарынын эксцентриситети 0,3төн кичине болгон кичине планеталар 97%ти түзөт. Азыркы убакта 2000ден ашык кичине планеталардын орбиталары так эсептелген.

 Астероиддердин жандоочулары 
Астероиддердин жандоочулары – астероиддердин айланасында айлануучу табигый же жасалма телолор. Ири планеталардын табигый жандоочулары сыяктуу кичи планеталардын, башкача айтканда астероиддердин да табигый жандоочулары аныкталган. 1978–1980-жылдарда кытай, япон жана америкалык астрономдор Метида кичине планетасынын табигый жандоочуларын байкашкан. Кийинки кезде көп сандаган кичине планеталардын табигый жандоочулары бар экени ачылган.

thumb|Кичине асман телолорунун массаларынын салыштырмасы.

 Астероиддер тобу 
Астероиддер тобу – астероиддердин ичинен орбиталары бири бирине окшош кичине планеталар. Мындай топтогу астероиддер гректер жана троялыктар деп аталат. Гректерге 10, троялыктарга 5 астероид кирет, бардыгы 15. Алардын 10 астероиди (“гректер”) узундук бонча 60° алдыда, 5 астероиди (“троялыктар”) артта. Булардын кыймылы Күндүн айланасындагы Юпитердин орбитасына дал келет. Күн, Юпитер жана астероид т. 2 тең капталдуу үч бурчтукту пайда кылат.

 Астериод кратерлери 
Астериод кратерлери – астероиддердеги чөйчөк же оюлган жер сымал чуңкурлар. Жер, Меркурий жана башка планеталар сыяктуу кээ бир кичи планеталардын (астероидтердин) беттеринен да кратерлер табылган. Д. Голт өзүнүн жардамчылары менен бирдикте Церера астероидинин бетинен астероид кратерин байкаган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек

Категория:Астрономия
Мажакыпов, Тажыбай

Кыскача өмүр жолу 
Мажакыпов Тажыбай (1906, азыркы Ноокат району, Караван кыштагы. — 1985, ошол эле жерде) — тамеки өстүрүүчү, Социялистик Эмгектин Баатыры (1950)- Коллективдештирүү мезгилинде колхозго биринчилерден болуп өткөн. Адегенде катардагы колхозчу, 1936-жылдан тамеки өстүрүү бригадасынын бригадири болуп иштеген. 1949-жылы анын бригадасы 16 га аянттын ар гектарынан 19,34 цден пахта жыйнап алган. 
 Сыйлыктары 
Ленин ордени, медалдар, Кыргыз ССР Советинин Ардак грамотасы, «СССРдин социалисттик айыл чарбасынын отличниги» төш белгиси менен сыйлан.
 Колдонулган адабият 
Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж. 

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Ноокат району
Категория:Тамеки өстүрүүчү
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Мадымаров, Абдулла

Мадымаров Абдулла (1919-жылы Өзгөн району, Мырза-Аке кыштагы.) — дыйкан, Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Эмгек жолун 1930-жылы С. М. Будённый атындагы айыл чарба артелинде иштөөдөн баштаган. 1946-52-жылдары дыйканчылык бригадасында звено башчысы. 1947-жылы аныв звеносу 32 га аянттын ар гектарынан 30,8 цден түшүм алган. 
 Сыйлыгы 
Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.
 Колдонулган адабият 
Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж. 

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Өзгөн району
Категория:Дыйкан
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Ажымат Матиев

Матиев Ажымат (1905-жылы азыркы Сузак району, Алмалуу-Булак кыштагы.) — колхоз өндүрүшүн уюштуруучу, Социялистик Эмгектин Баатыры (1948). Эмгек жолун 1922-жылы баштаган. Кыргызстандын түштүгүндө жер-суу реформасын откөрүүгө активдүү катышкан. 1930-жылы алгачкылардан болуп колхозго өткөн. 1934-жылдан Сузак районундагы «Алмалуу-Булак» (азыркы К. Маркс атындагы.) колхозунун председатели. Ал башкаргая колхоздун экономикасы бир кыйла чыңдалып малдын саны көбойүп, кунардуулугу арткан. 1947-жылы бодо мал 120%, кой-эчки 108,9%, жылкы 108,9%ке көбойүп, сүт саап алуу 113%ке, жүн кыркып алуу 110%ке өскөн. 1953-60-жылдары Алмалуу-Булак айыл советинин председатели, 1960-87-жылы колхоздо жылкы ферма башчысы болуп иштеген. 
 Сыйлыктары 
Социялистик Эмгектин Баатыры,Ленин ордени, медалдар менен сыйланган. 
 Колдонулган адабият 
Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж. 

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Сузак району
Категория:Колхоз өндүрүшүн уюштуруучу
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Шумкарлар

Шумкарлар (L. 1758) — шумкар сымалдуулар тукумундагы бир уруу, буларга төмөнкү түрлөр кирет:

 (Falco gyrfalco) — шумкар (орус. кречет); 
 (Falco cherrug altaicus) Алтай шумкары — кадимки шумкар;
 Исландия шумкары;
 Норвегия шумкары;
 (F. rustricolus) — ак шумкар.

 Мүнүшкөрлүктө 
Биология сөздүгүндө шумкарлар өз алдынча урук болуп берилип, ителги шумкар уругуна кирсе, кыргыз мүнүшкөрлүгүндө адатта шумкар ителгинин ичинен чыккан кыраан куш катары берилет. Мисалы,
 
"Шумкар ителгинин уругуна кирет. Анын мыктылары майда илбесинден тартып, тоодакка чейин алат. Шумкар белгиси жок ителгилердин кыраандары да тоодак, аңыр, каз, кузгундарды ала берет. Шумкар кооздугу менен айырмаланат, өңү ар түрдүү болот: кара шумкар, ак шумкар, көк шумкар, күйкө шумкар, дагы ушу сыяктуу."

Канаттуулардын түрүн мыкты ажырата билген мүнүшкөрлөр алгыр куштарды учуп баратканда деле тааный билишет. Ителги уругундагы канаттуулардын бардыгынын (ылаачын, жагалмай, турумтай, күйкө) канат-куйруктары учуп баратканда учтуу келип, жайыла жазылбайт. Алар көбүнчө сызып учпай, канаттарын кагып учат. Конгон ордунан көтөрүлгөнчө ыкшоо келет. Көтөрүлүп узагандан кийин башка канаттууларга жеткирбейт.

 Кыргыз адабиятында 
Манас жана башка кыргыз элдик эпостордо шумкар баш баатырлар салган алгыр куштары. Шумкар - эр жүрөктүүлүктүн синоними катары колдонулуп, баатырлар жоо менен салгылашканда шумкардай тийе тургандыгы айтылат. 

Манастын Ак Шумкары өзүнчө каарман катары сүрөттөлөт. Ал Манас өлгөндө алтын боосун тытып айды карай учуп кетет. Кийин Семетей Таласка кайрылып келгенде Семетейдин кушу болуп калат. Айчүрөк Семетейди өзүнө үйлөндүрүү амалы катары Семетейдин Ак-Шумкарын уурдап кетет. Шумкарын издеген Семетей эки чоросу менен келип Айчүрөктү камап жатышкан Толтой менен Чынкожону жеңип Айчүрөккө үйлөнөт.

 Түшүндүрмөлөр 

Категория:Канаттуулар
Категория:Алгыр куштар

kk:Сокол (Силистра облысы)
Церера

Церера 24px|⚳thumb|center|250pxЖалпы маалыматБашка аталыштары 1899 OF; 1943 XBБелигилениши 1 CereraПланета категориясы Кодоо (карлик) планетасыЭкваториалдык радиусу 487,3 ± 1.8 кмМассасы (m) 9,43 ± 0,07×1020 кгОрточо тыгыздыгы (ρ) 2,077 г/см³Оз огунун айлануу убактысы 58,646 күн (1407,5 саат) Күндү айлануу убактысы 87,969 күн 
Церера (1 Ceres; символ: 16px|⚳) – 1-жолу ачылган эң ири кичине планета (астероид). Церераны 1801-ж. 1-январда италиялык астороному Ж. Пиацци ачкан. Диаметри 770 км, Күнгө чейинки аралыгы 2,77 астономиялык бирдик, айлануу мезгили 4,6 жыл, тогошуудагы орточо жылдыз чоңдугу 7,4. Фотоэлектрдик байкоолордун натыйжасында алынган амплитудалуу жарк этүүсүнүн анча чоң эмес термелүүсү 0,04 жылдыз чоңдугуна жана мезгили 9 с 5 минга барабар.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек
 Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Астрономия
Паллада

Паллада 20px|⚴center|framelessЖалпы маалыматАчкан астроном Генрих ОльберсАчылган датасы 28 март, 1802Кичи планета категориясы АстероидДиаметр 532 кмМассасы (m) 2,06×1020 кгОрточо тыгыздыгы (ρ) 2,7 г/см³Оз огунун айлануу убактысы 7.81 саат) Күндү айлануу убактысы 1686,643 күн 
Паллада (Pallas) – күн системасындагы кичине планета. Ал өтө жаркырак жана ири 4 кичине планетанын бири. Аны Г. Ольберс 1802-ж. аныктаган. Диаметри 490 км, Күндөн орточо аралыгы 2,77 астрономиялык бирдик, орточо жылдыз чоңдугу (жаркырактыгы 8,0).

Байыркы Грецияда Афинынын кудайынын ысымы менен аталган (Афина).

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек
 Башкы рекдактор: Ү. Асанов. Жооптуу рекдактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Астрономия

ru:Паллада