Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Ниццадагы террордук чабуул

Ниццадагы террордук чабуул - Франциянын Ницца шаарында 2016 жылдын 14-июлунда теракт катталып, 84 адам каза тапкан. Окуядан жаракат алгандардын саны 120дан ашат.алардын ичинен 10 жаш бала да болгон.Франциялыктар "Бастилиянын алынган күнү" улуттук майрамын белгилеп жатышкан маалда оор жүк ташуучу унаанын айдоочусу унааны эл топтолуп турган жерди көздөй айдаган. 

Айдоочу полиция кызматкерлери тарабынан атылып өлтүрүлгөн. Бул терактты Ислам мамлекети жоопкерчиликти мойнуна алган. 

Окуянын жүрүшү
Окуя эл Бастилиянын алынган күнү улуттук майрамын белгилеп жаткан учурда орун алган. Жүк ташуучу унаанын айдоочусу унааны эл топтолуп турган жайга айдап, бир тобун тебелеп кете берген. Айдоочу полиция кызматкерлери тарабынан атылып өлгөндө гана унаа токтотулган.

Аракеттер
Франция бийлиги бул окуяга террорчуларды айыптады. Шаар бийлиги жергиликтүү тургундарды сыртка чыкпай турууга чакырды.
Эскертүүлөр

Шилтемелер

Категория:2016-жыл
Категория:Террордук чабуулдар
Категория:Франция
Түркиядагы аскердик төңкөрүштүн аракеттери (2016)

Түркиянын аскердик төңкөрүштүн аракеттери - 15-июлдан 16-июлга караган түнү Түркиянын аскерлери өлкөдө бийлик басып алууга аракеттенишкен. Стамбул жана Анкара шаарларына танк жана учактар киргизилип, стратегиялык объекттер басып алынган. Бирок шаарлардын миңдеген тургундары аларга каршы чыгып, жыйынтыгында кагылышуу болуп, парламенттин имаратына бомба ташталган.

Таңга маал гана бийлик төңкөрүш жасоого аракеттенгендерди кармаганы менен каза болгондордун саны 194 адам каза болгон
Окуянын хроникасы
 16 июль - Түркиянын президенти Режеп Тайип Эрдоган бийликти басып алууга аракеттенген аскерлердин көбү кармалгандыгын жарыялады.Ишембиге караган түнү түркиялык аскерлер өлкөдө бийлик басып алгандыгын жарыялап азыркы бийликти кетирүүгө ниеттенгендерин билдирген. Алар баардык эл аралык нормалар сакталаарын билдирип мыйзам баарынан өйдө тураарын кошумчалашкан.Өлкө башчысы бийликти басып алууга аракеттенген аскерлер өз жазасын алаарын айтып, аскердик төӊкөрүшкө катыштыгы бар 104 адам аныкталганы айтылган

 16 июль 18:00 - Түркияда төӊкөрүш жасоого аракеттенген деп шектелип кармалгандардын саны 2600 адамга жеткен.Маалыматка ылайык, кармалгандардын арасында чет элдик жарандар да бар. Бийлик өкүлдөрү билдиргендей, учурда кармоолор дале уланууда.

 16 июль 19:00 - "Каза тапкандардын саны 190, ал эми ар түрдүү жаракат алгандардын саны 1440 адамга жетти. Каза тапкандардын арасында 41и полиция кызматкерлери, 2 жоокер, 47 жаран жана 104 адам төӊкөрүшкө катыштыгы барлар"

 16 июль 20:00 - CNN Turk телеканалында Түркиянын президенти Режеп Тайип Эрдоган мамлекеттик төңкөрүшкө аракеттенген деп АКШда жашаган оппозициялык ислам үгүттөөчүү Фетхуллах Гюленди айыптаган.(Андан соң ушундай эле жоромолу менен түркиялык Юстиция министри чыккан. Гюлендин тарапташтары бул козголоңго анын эч кандай тиешеси жок экенин айтышып, бул айыпты "өтө жоопкерчиликсиз" деп аташкан.) 
Эскертүүлөр
 
Шилтемелер
Пенсильвания

thumb | 220x124px | rightПенсильвания ― АКШнын түндүк чыгышындагы штат. 
 Аянты 119 283 миц км2. Калкы 12 773 801 (2013).
 Админ, борбору — Харрис­берг ш. s
 Ири шаарлары — Питсбург жанa Филадель­фия. Жеринин көп бөлүгүн Аппалач тоолору ээлейт.
 Климаты нымдуу, мелүүн. Январдын орт. температурасы —2... —3°С, июлдуку 21—25°С. Жылдык жаан-чачыны 1000 мм.
 Ири дарыялары: Огайо, Саскуэханна, Делавэр.
 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:АКШ
Магнитсиздениш

Магнитсиздениш - тышкы магниттөөчү талааны алып кеткенден кийин ферромагниттүү нерседеги калдыктуу магниттин азайышы.
 
 Манитсиздениш бир нече жол менен ишке ашырууга болот. Нерсени же тетикти Кюри температурасынан да жогору ысытканда ал магниттик касиетин толук жоготот. 
 Бул ыкма кеп учурда колдонулбайт, себеби ысытуудан тетиктин мех. ж. б. касиеттери өзгөрөт. 
 Магнитин кетирүүнүн дагы бир кеңири таралган ыкмасы магнити кетириле турган тетикти амплитудасы нөлгө чейин азаюучу өзгөрмө магнит талаасы менен циклдүү кайра магниттөөдөн турат. 
 Мында магнитсиздендирүүчү өзгөрмө талаанын амплитудасыпын максимум чоңдугу магниттөөчү та­лаанын чоңдугунан кем болбошу керек. 
 Магнитсиздеништин натыйжасы магнитсиздендиргич талаанын жыштыгына, анын азаюу ылдамдыгына, тетиктин калыцдыгына жанa талаанын нерсеге тереңдеп кирүүсүнө коз каранды. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магнит-статикалык талаа

Магнит-статикалык талаа туруктуу электр тогу менен туруктуу магниттен пайда болгон магнит талаасы.
 
Электр-техникада Магнит-статикалык талааны эсептөө үчүн электр-статиканын формулалары сыяктуу формулалар колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магнит структурасы

Магнит структурасы - атомдук - магнити ирээттелген кристаллдардагы атомдордун магнит моменттеринин белгилүү багыт боюнча мейкиндикте мезгилдүү жайланышы. 

 АтомдунМагнит структурасын домендик магнит структурасынан ажырата бплүү керек. Атомдун магнит моменттеринин мейкиндикте жайгашуу мезгилдүүлүгү заттын кристалл структурасы менен аныкталат. Атомдун Магнит структурасы белгилүү магниттүү заттар макромагнит моментинин суммасы нөл болбогон (Af^O) жана Л=0 болгон заттар болуп негизги эки класска бөлүнөт. 
 Биринчи класска ферромагниттүү Магнит структурасы туура келет, мында заттагы бардык атомдордун магнит моменттери белгилүү бир багыт боюнча жайгашат. 
 Экинчи класска антиферро-магниттүү Магнит структурасы тиешелүү (сүрөт, б). Бул учурда ар бир магнит момен­тинин айланасында карама-каршы багытталган компенсацпялоочу момент пайда болот. 
 Магнит момента нөл болбогон ферромагниттүү структура антпферромагниттүү Магнит структурасына окшош. Алар магнит моменттери ар түрдүү чоңдукта болгон атом же ион менен түзүлгон антпферромагниттүү Магнит структурасы кезиндө гана түзүлөт. Атомдордун ортосундагы өз ара аракеттенүү бир кыйла татаал (алыстан аракеттенгич) болгондугу кээ бир учурда геликоиддик Магнит структурасын пайда кылат. 
 
 Мындай структурада коцшу атомдор­дун магнит моменттери бири бирине карата ошол моменттерди көрсөтүүчү векторлордун учтары бир спираль сызыкта жаткандай оолуп бурулган. Магнит структурасынын классификациясы кристалл- дагы атомдун магнит моменттеринин жайгашуусу гана эмес, анын багыты да зеке алына турган магнит симмет­рия теориясына негизделген.
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магнит-теллурдук зонддоо

Магнит-теллурдук зонддоо (магнит жанa лат. tellus — жер дегенден), МТЗ — Жердей тышкары пайда болгон озгормо электр-магнит талаасын үйрөпүүгө негизделип Жердин ички түзүлүшүн изилдоө ыкмасы. 

Ыкманы (1950—53) сов. илимпоз А. Н. Тихонов менен француз Л. Каньяр негиздеген. Жер бетиндеги белгилүү бир чекиткө өз ара перпенди­куляр кылып 2 магнитометр жана 2 электр өлчөгүч (уз. 500 .идеи) орнотулат. Ушул аппарат менен секунданын үлүшүнөн суткага чейинки Т мезгилдүү электр-магнит термелүүсү бай- калат. Натыйжада электр жанa магнит термелүүлөрүнүн амплитудаларынын катышы боюнча ошол изилдене турган райондогу тоо тектин жалган (орт.) каршылыгы (Рп) аныкталат.

МТЗде Тга жараша түзүлгөн ийри сызык улам терецге карата тектин каршылыгынын өзгөрүшүн көрсөтүп, мини­мум маани начар каршылыктуу катмарды, максимум маани көбүрөөк каршылыктуу катмарды билдирет. Бул ийри сызыктарды моделдеги ий­ри сызыктар менен салыштырганда тоо тектин калыцдыгы жанa каршылыгы аныкталат. МТЗ менен жердин 5 кжге чейинки катмарынын рельефи картага түшүрүлөт, 400—500 влгге чейин­ки тереңдеги тоо тектердин электр өткөрүмдүүлүгү изилденет. МТЗ нефть, газ, о. эле жер катмарынын үстүңкү бөлүгүн, мантиясын изилдөө үчүн колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Магниттик гидродинамика

Магниттик гидродинамика - магнит талаасында электр өткөрүүчү суюктуктардын жанa газдардын кыймылы жөнүндөгү илим; физиканын гид­родинамика менен классикалык электр-динамиканын ортосунда өнүгүп келе жаткан бөлүмү. 

Магниттик гидродинамиканын изилдөөчү объектиси —плазма, суюк металлдар, электролиттер. Магниттик гидродинамика астрофизика менен геофизиканын талабына жараша билимдин өзүнчө тармагы болуп 20-кылымда өнүгө баштады. Көпчүлүк космос объектилери магнит талаасына ээ болору аныкталды. Жылдыз атмосферасында чыңалышы 10 000 э бол­гон талаа бар экендиги байкалган, ал эми 1969-ж. ачылган пульсарларда магнит талаасынын чыңалышы 1012 эге жетет. Ушундай талаадагы плазманын динамикалык абалы өзгөрүлөт, анткени магнит талаасынын энергиясынын тыгыздыгынын чоңдугу плазманын бөлүкчөсүнүн кинетикалык энергиясынын тыгыздыгына жакындап, ага салыштырууга болот. 

Бул критерий чыцалышы 10~3—10~5 э болгон начар космос магнит талаасы үчүн да туура. Мына ушунун натыйжасында космос плазмасынын магнит талаасында атайын кыймыл теориясын түзүү зарылчылыгы келип чыкты, ал космостук электр-динамика деп аталды. Эгер плазма туташ чойро түрүндө каралса, анда ал теория кос­мостук магнит-гидродинамика деп аталат. Космос плазмасынын магнит талаасындагы кыймылын үйронүү илими акырындап изплдөөчү илим катары пайда болуу менен Магниттик гидродинамиканын методдору жердеги шарттарда колдонула баштады. Магниттик гидродинамика физиканын законуна: гидродинампканын теңдемесси менен электр-магнит талаасынын теңдемесине негизделген. 

Биринчиси өткөрүүчү чөйрөнүн (суюктуктун же газдын) агымын мүнөздөйт, бирок кадимки гидродинамикадан айырмаланып, бул агым чөйрөнүн бүткүл көлөмү боюнча электр тогунун бөлүнүшүнө байланыштуу. Магнит талаасы пайда болгондо бул тонко аракет кылуучу электр-динамикалык күчкө туу­ра келүүчү кошумча мүчө жог. теңдемелерге киргизилет. Чөйрөдөгү ток­тун өзү жанa ал токтун магниттик талааны бузушу экинчи топтогу теңдемелер менен аныкталат. Жалпы алганда Магниттик гидродинамиканын тецдемелери сызыктуу теңдемелер эмес жанa аны чыгаруу ото татаал, бирок практикалык маселелерди чыгарууда ар кандай магнит чоңдуктарын пайдаланууга болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магниттик жүргүзгүч

Магниттик жүргүзгүч - ротору чукул туташтырылган үч фазалуу асинхрондук кыймылдаткычтарды, электр ысыткычтарды ж. б. өзгөрмө токтун приборлорун аралыктан иштетүүгө, токтотууга жанa чоң чыңлуудан сактоого арналган түзүлүш. 

Магниттик жүргүзгүч контактордон, иштеткич, токтоткуч кнопкалардан жанa жылуулук релесинен түзүлөт. Анын контакт системасы электрмагниттик кыймыл бергич менен иштейт. Реверсивдүү (ток багытын өзгөртүүчү), реверсивсиз ж. б. түрлөрү бар. Реверсивдүү Магниттик жүргүзгүч бир убакта ишке кирбегендей кылып мех. түрдө блоктоштурулган жанa электр кыймылдаткычтардын айлануу багытын өзгөртүүгө мүмкүн болгон эки контактор­дон турат. 

Реверсивсиз Магниттик жүргүзгүчтүн схе­масы сүрөттө көрсөтүлгөн. Магниттик жүргүзгүч чыңалуусу 36—660 в болгон, кубаттуулугу 0,6—250 катка жеткен кыймыдаткычтарды башкаруу үчүн чыгарылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магниттик эңкейиш

Магниттик эңкейиш — Жердин геомагниттик талаасындагы чыңалуу вектору (Т) менен горизонталь тегиздиктин ортосундагы бурч (/). 
Магниттик эңкейиш горизонталь тегиздиктен жогору жана төмөн карай өлчөнөт. Эгер Т вектору төмөн багытталса, Магниттик эңкейиш оң (Түндүк жарым шарда), жогору багыталса, терс (Түштүк жарым шарда) болот. Магниттик эңкейиш Жер шарында 0° тан ±90°ка чейин өзгөрөт. 

Бирдей маанидеги Магниттик эңкейиштерди туташтыруучу ийри сызык изо­клина деп аталат. 1=0 изоклинасы магнит экватору, /=90° Жердин түн. магнит уюлу, /=—90° түш. магнит уюлу деп аталат. Магниттик эңкейиш инклинатор прибору менен ченелет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Магниттөө

Магниттөө — сырткы магнит та­лаанын аракети менен ферромагнетикте болуучу процесс. 

Бул процессте ферромагнетиктин талаанын багытына карай магниттелиши көбөйөт. Ферро­магнит үлгүнүн такыр магниттелбеген абалы ар бири каныкканга чейин магниттелген өтө кичине (10-9—10~6 см3) көлөмдөгү домендерден турат, бирок домендердеги өзүнөн өзү магниттелиш векторлору А үлгүнүн маг­нит моменттеринин суммасы J =0 болгондой ар кандап багытта жай­гашкан. Магниттөө домендердеги магниттелиш векторлорун талаанын багытына карай багыттоодон — жылышуу процессинен, айлануудан жана парапроцесстен турат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магниттик каныгуу

thumb|9 ферромагнетик заттарынын магниттениши
Магниттик каныгуу — парамаг­нетик же ферромагнетик заттардын магниттелишинин эң чоң мааниге жеткен абалы. Магниттөөчү талаанын чыңалышы андан ары көбөйсө да, магниттик каныгууга жеткен заттардын магниттелиши өзгөрбөйт.

Техникалык магниттөө процесстери бүткөн соц ферромагнетиктердин магниттелиши чек мааниге жетет.

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Магнитттүү күчөткүч

Магнитттүү күчөткүч — аз кубаттуулуктагы туруктуу токту (же башка жыштыктагы өзгөрмө токту) пайдаланып, чоң кубаттуулуктагы езгөрмө токту башкарчу электр-магниттүү аппарат. 

Магнитттүү күчөткүчтүн иштөө принциби ферромагнит материалдардын магнит индукциясынын ошол магнит талаасынын чыңалышына сызыктуу эмес көз карандылыгына негизделген. Эң жөнөкөй Магнитттүү күчөткүчтүн магнит өткөргүчү калдыркан болоттон жасалып, ага туруктуу токтун башкаргыч орому жана өзгөрмө токтун биринчи орому жайгаштырылган. Туруктуу кубаттуулугу кичине эле езгөргөндо өзгөрмө токтун кубаттуулугу бир кыйла өзгөрөт. Магнитттүү күчөткүч кеңири диапазондогу (0,1 квгган бир нече жүздөгөн квткА чейин) кубаттуулукту күчөтөт, пайдаланууга ыңгайлуу, өзү жөнөкөй жанa ишенимдүү, иштоө мүнөздөмөсүн туруктуу сактайт. 
Ал автоматтык контролдоо, башкаруу жөнүндө жөндөө системаларында кеңири колдонүлат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Магниттүү материалдар

Магниттүү материалдар - маг­нит талаасына жайгаштырылганда талаанын чоңдугун кескин өзгөртүүчү заттар Магниттүү материалдар тез магниттелгенине карата магниттүү жумшак жана магниттүү катуу материалдар болуп бөлүнөт. 

Магниттүү кремний (0,3—0,6%) жана марганец (0,1—0,3%) кошулган куймадан тур­ган магниттүү-жумшак материалдардан трансформатор, генератор ж. б. жасап чыгарылат. Магниттуу ка­туу материалдарга чыңалышы миңдеген, он миңдеген кмге чейики күчтүү магнит талаасында канык­канга чейинки магниттенүүчү жана кайра магниттенүүчү заттар кирет. Алар калдыктуу магниттенүү абалын сактайт. Бул материалдардан өлчөгүч прибордо, микрокыймылдаткычтарда пайдалануучу туруктуу магнниттер жасалат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Магниттүү өзгөрткүч

Магниттүү өзгөрткүч — киришине берилген магниттүү чоңдуктарды (индукция, агым) чыгышында физ. табияты башкача электр, мех., жарык сыяктуу чоңдуктарга айландырчу түзүлүш. 

Магниттүү өзгөрткүч аркылуу автоматтык башкаруу, контролдоо, жөндөө системалары жана адистештирилген эсептөө комплекстери түзүлөт. Магниттүү өзгөрткүч өзгөртүүнүн ар кандай — магнит-электр, магнитострикция, гальва­но-магнит ж. б. принциптери боюнча түзүлөт. Ал эсептөө техникасында үзгүлтүксүз формада чыңалуу жана ток түрүндө берилген кириш информацияларын цифра коддоруна өзгөртөт, навигация системаларында, моделдөөчү түзүлүштөрдө информацияларды аналог түрүндө берет. Магниттүү өзгөрткүч автома­тика системаларында, телемеханикада, өлчөө жана эсептөө техникаларында, магниттик жол менен жазылып алынган видеосүрөттөрдү кайра көрсөтүүдө жана үндөрдү кайра угузууда кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Магниттүү потенциалометр

Магниттүү потенциалометр — магнит талаасынын эки чекитинин магнит потенциалдарынын айырмасы же туюк контурдагы магнит кыймылдаткыч күчүн өлчөгүч түзүлүш. 

Магниттүү потенциалометр зым оролгон индукциялык түрмөк (катушка) түрүндо жасалып, туруктуу магнит талаасында баллистикалык гальванометр же микровеберметрге, өзгөрмө магнит талаа­сында — вольтметр же осциллографка туташтырылат. Магниттүү потенциалометр менен 10-5—10~г а ден баштап магнит потенциалдары­нын айрымасын (магнит кыймылдат­кыч күчүн) өлчөөгө болот. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магниттүү серпилгичтүү өзгөрткүч

Магниттүү серпилгичтүү өзгөрткүч — өлчөө, автоматтык кон­тролдоо жана жөндөө системаларындагы өлчөөчү өзгөрткүч.
 
Магниттүү серпилгичтүү өзгөрткүчтүн иштөө принциби өзгөрткүч материалдын магнит өткөрүмдүүлүгү менен ага таасир эткен басым ортосундагы көз карандылыкты пайдаланууга негизделген. Магниттүү серпилгичтүү өзгөрткүчтун негизинде магнит-серпилгичтүү динамометр, манометр, тензометр ж. б. жасалат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магниттүү тараза

Магниттүү тараза - таразага тартуу жолу менен нерселерди магнит кабылдоочулугун жана Жер магнетизмин өлчөгүч курал. 

Нерсенин маг­нит кабылдоочулугу ошол нерсенин электр-магниттин магнит талаасына тартылуу күчү менен аныкталат. Бул күчтүн чоңдугу эки метод менен аныталат. Биринде, өтө узун цилиндр түрүндөгү үлгүнүн бир учунун электр-магнит талаасына тартылгандагы күчү (Гук методу), экүнчисинде бир тектуу эмес магнит талаасына коюлган өтө кымындай нерсеге ал талаа­нын таасир кылгандагы кучу (Фара­дей методу) боюнча нерсенин магнит кабылдоочулугу аныкталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магниттүү тоо

Магниттүү тоо Туш. Уралдын чыгыш капталында, Россиянын Челябинск областынын аймагында. 

Бийикт. 616 м. Too таш көмүр мезгилинин башталышында пайда болгон чокмо (акиташ теги, кумдук) жана эффузия тоо тек катмарлар тилкесинде жайгашкан; бул катмарларды гранит, диабаз ж. б. интрузия тоо тектери жиреп чыккан. 
Чокмо жана интрузия тоо тектеринин контактысында ири темир (магнетит) кени пайда болгон (Магниттуу тоо пе­ни). Совет бийлигинин мезгилинде Магниттүү тоого жакын, Урал дарыяснынын жээгине ири металлургиялык комбинат жана Маг­нитогорск шаары курулган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Герография
Ринат Хайруллин

Ринат Хайруллин (т.ж. 19 февраль 1994) — Казакстандык футболчу, Латвиянын «Спартак» Юрмала клубунун жана Казакстандын жаштар курамасынын жарым коргоочусу.
 Шилтемелер 
 
 Ринат Хайруллин

Категория:Казакстан футболчулары
Категория:Астана-1964 ФК оюнчулары
Категория:Астана (2009) ФК оюнчулары
Категория:Жетысу ФК оюнчулары
Категория:Спартак» Юрмала ФК оюнчулары
Магнит уюлу

Магнит уюлу — магниттелген заттын (улгунун) магниттелишинин нор­маль тузуучусу (Jn) нөл болбогон бөлүгү.

Эгер үлгүнүн ичиндеги жана анын айланасындагы магнит агымын ват талаасынын индукция сызыктары аркылуу чепеп көрсөтсөк, анда JL у. бул сызыктардын үлгүнүн үс­түнкү бети менен кесилишкен орундарына дал келет. Магнит күч сызыктарынын үлгүнүн бетине чыккан орду түндүк (N), кирген орду (бөлүгү) түштүк (S) уюл деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магнит экватору

Магнит экватору — бардык чекитинде Жердин магнит талаасынын эңкейүүсү жанa вертикаль түзүүчүсү нөлгө барабар болгон изоклина сызыгы.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магнус эффекти

Магнус эффекти — суюктук же газдын агымында айланган нерсеге аракет кылчу каптал күчтүн пайда болушу. 

Аны немец илимпозу Г. Г. Магнус ачкан (1852). Мис., эгер айланып жаткан узун цилиндрди куюнсуз суу агым жайпап агып өтсө, анда суюктуктун илээшкек болушунан агымдын багыты менен цилиндрдин айлануу багыты дал келген жердеги агымдын ылдамдыгы жогорулап, ал багыттар карама-каршы келген жердеги агым ылдамдыгы азаят. Натыйжада цилиндрдин бир жагында басым көбөйүп, экинчи жагында басым азаят. Басымдардын айырмасынын натыйжасында каптал күч пайда бо­лот. 
Бул күчтүн чоңдугу Жуковский теоремасы менен аныкталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Мадагаскар агымы

Мадагаскар агымы - Инди океанындагы жылуу агым, Мадагаскар агымынын чыгыш жана түш. жээгинде, Түштүк Пассат агымынын салаасы. 

Түш. жана түш. батышты карай 2—3 км/с ылдамдыкта агат. Суунун үстүңкү бетинин температурасы февралда 27— 28°С, августта 22—24°С. Түзд. 35 %0 ден ашык. Түш.-батышта Ийне жы­луу агымына кошулат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Агымдар‎
Пергамент

thumb|Эчкинин терисинен жасалган пергамент
Пергамент (гр. pergamos - пергам) — иштетилип кургатылган жанa аки-таш сус- пензиясы кошулуп жумшартылган такыр теринин бир түрү болуп, б. з. ч. 2-кылымда пергамент жазуу материалы катары кеңири колдонулган. 

1) Мал пергаменти - малдын (музоо, козу, улактын) терисин атайын иштетүүдөн алынат; бышыктыгы (үзүүгө бекемдүүлүгү) 100— 120 МПа (10—12 кгк/мм2). Техникалык тетиктерди жанa музыкалык аспаптарды жасоодо колдонулат. 

2) Өсүмдүк II— күкүрт кислотасы менен иштетилген соң жуулуп, пластификадияланылып, кургатылат; Ал сууну, майды өткөрбөйт, орточо тунуктукка ээ. Пергамент орогуч материал, фармацевтикалык стерилдүү материал катары жанa диализде кол­донулат. 

Жасалма Пергамент кагаздын бети атайын мездр желими менен иштетилип даярдалат. Ал металл буюмдарын ороодо пайдаланылат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия