Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Сароу Абкух дарагы

Сароу Абкух سَرْو اَبَرکوه
Сароу Абкух дарагы болжол менен 4000 жылдык (кээ бир булактарда 2500 жылдык) тарыхы бар, Ирандагы жана болжол менен Азиядагы, ал эми дүйнө жүзү боюнча үчүнчү орунда турган байыркы дарак болуп саналат. 
Сароу Абкух дарагы фарсы тилинде سَرْو اَبَرکوه , (Зартуш тилинде Сару) Ирандын улуттук табигый мурасы болуп саналат. Бул дарак Абкух (Абркух) шаарында өскөн дүйнөдөгү абдан каарыган азыркы күнгө чейин жашап келген дарак. Анын жоондугу 11 жарым метр, ал эми узундугу 25 тен 28 метрге жетет. Хамидаллах Мустафа ир.ж. 740-жылы жазылган “Назхат Голуб” نزهت القلوب атту китебинде Абркух дарагы жөнүндө төмөнкүлөрдү жазган: “Ал жакта дүйнө жүзүн дүңгүрөтүп атагы чыккан Сароу дарагы бар...” ал эми орус даанышманы Александров "Сароу дарагы 4000 жылдан ашык жылдан бери өсүп турат" деген. Кээ бир уламыштарда, ал дарак Зартуш доорунда, ал эми кээ бир булактарда Нойду уулу Йафеттин заманында отургузулган деп айтылган.
 Дарактын эл тарабынан талкаланышы
Сароу Абкух дарагынын тегерек чети дубал менен курчалганына жана кароолчулар кайтаргандарына карабай, кээ бир адамдар Иран жана дүйнөдөгү байыркы дарактардын бири деп эсептелген дарактын бооруна аттарын түбөлүкө калтыруу максатында, аны оңурайтып оюуу же казып алуу сыяктуу талкалоо амалдарын кылышууда.
Окшош шилтемелер
Эң байыркы дарактардын тизмеси
Галерея
дарактын эни (жоондугу)
Дарак 4000 жыл болгонуна карабай бүчүр байлайт.
Эки мектеп окуучу кыз биригип дарактын маңдайында аны өлчөөдө.
. Айлана чөйрөнү коргоо боюнча мамлекеттик уюмунун тактачасы.
Булактар
http://www.khabaronline.ir/detail/303416
http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=610222434
 http://www.mehrnews.com/news/2078606
http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=42699 
http://www.ebtekarnews.com/ebtekar/News.aspx?NID=6857
http://www.ariaboom.ir/content/view/360/210/
http://www.farhangiran.com/content/view/1570 
http://www.iranicaonline.org/articles/cypress-sarv-cupressus-tourn
http://www.earthwatchers.org/en/drkhtkriEN.html 
http://socyberty.com/history/historic-trees-from-around-the-world/ 

Жаратылыш, табият
Калпурган

Калпуранکلپوران 
Калпурандын байыркы чопо идиштери (карапалары) )سفال کالپوران سیستان

Калпуран Болужстан жана Систан аймактарындагы Сараван шаарчасында жайгашкан айыл.Калпуран айылынын чоподон жасалган идиштер музейи дүйнө жүзү боюнча 7000 жыл тарыхы бар жалгыз сакталып калган музей. Андагы дүйнө элинин көңүлүн бурган нерсе, бул карапалар эч кандай куралсыз кол менен жасалат жана андагы баардык чоподон жасалган карапалар байыркы эң биринчи салттуу ыкмалар колдонулуп, айымдар тарабынан гана аткарылат. Аталган кол өнөрчүлүк байыртадан бери карапа жасоо ыкмасын, ага кошула турган заттар эч өзгөртүлбөй колдон колго, урпактан урпактарга сакталып келет жана кумара жасоочу кол өнорчүлөр анын байыркы салттуу ыкмасын кол өнөрчүлүк мурас катары сактап келишет. 
 Калпуран карапа өзгөчөлүгү 
Калпуран айылынын карапаларынын белгилүү болушунун себеби, андагы уникалдуу өзгөчөлүкөр буулап карапаны жасоодогу бардык этаптар байыркы салттуу ыкма менен кыз-келиндер тарабынан колго жасалат, ал эми эркектер 2-3 километр алыстыкта жайгашкан Маскутан булагынан чопо ташып келүү, андан ылай жасоо жана даяр болгон карапаларды бышыруу сыяктуу жумуштарды аткарышат. Калпуран карапаларынын түзүлүшү жана сүрөттөрү толугу менен геометриялык болуп эсептелип, байыркы кубулуштарды чагылдырат. Ал эми карапанын сырткы жасалгалары байыркы абстарктуу белгилер менен кооздолуп, муундан муунга, урпактан урпактарга эстелик катары сакталып, өнөрпөздүн руханий жана ички дүйнөсүн жана сырын айлана чөйрөдөгү ишенимин, оз карашын чагылдырган. Андагы сүрөттөр байыркы жана тарыхка чейинки кубулуштарды чагылдырган. 
Бул карапаларды жасоодо глазурь колдонулбайт, бирок аны кооздоп, сүрөт тартууда “титук” ташы колдонулат. Титук ташынын өңү күрөң, кара келип, негизинен Мехрстан аймагындагы Ачар дөбөсүнөн алынып келинет. Титук ташы марганец таш түрүнө кирип, андан күрөң түш алынат.
Бул карпанын дагы бир айта кетчү өзгөчөлүгү, анын сапаттык түркүмү, алар бүгүнкү күндө жасалган карапаларга караганда сапаттуу келип, керамиканын башка түрлөрүнө караганда сапаттуу жана бышык болот. 
Калпурган карапаларынан кесе, чыны, кумара, шекер салгыч, стакан, куту, чөйчөк ж.б. жасалат. Алардын көбүн өзүнчө идиш катары колдонуу максатында капкактары менен жасашат. 
 Булактар 
Захра Салехнежад, “Калпуран айылы”, 16 шахривар 1395ж.(ир.ж.).
Маданият, Кол өнөрчүлүк
Нижний Новгород

Нижний Новгород - Орусиянын Волганын шаары. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 Расмий сайты 

Категория:Орусия
Израил Алиев

Израил Кубатбекович Алиев — техникалык илимдердин кандидаты, доцент, Эл Агартуунун отличниги.

 Өмүр таржымалы 
1953-жылы 8-апрелде Талас областынын Талас районунун Талды Булак айылында туулган. Талас шаарындагы №3 орто мектебин 1970-жылы аяктаган. Жогорку билимдүү, 1976-жылы "Өнөржай электроникасы" адистиги боюнча В.И. Ленин атындагы Ленинград Электротехникалык Институтун аяктаган.1976- жылы ал окуу жайды аяктагандан кийин Фрунзедеги Политехникалык Институтка «Электроника жана эсептөөчү техника» кафедрасында мугалим болуп алынган. 

 Билими 
Илимий - окутуу тажрыйбасы - 42 жыл, аныничинде окутуу тажрыйбасы - 42 жыл.
1986 – жылы Москва Энергетикалык Институнда кандидаттык ишти жактаган. Темасы: Жогоркуөткөргүчтүүтоптогучтардынарасындагыэлектрмагниттикэнергияныкалыбынакелтирипберүүнүбашкаруунуизилдөө.

 Эмгеги 
Алиев Израил Кубатбекович И.Раззаковатындагы КМТУда 1976 -жылдан баштап иштөөдө. 

1983-1992 жылдары «Электроника» кафедрасынын улук окутуучусу,

1992-2000 жылдары «Радиоэлектроника жана телекоммуникация» кафедрасынындоценти,

2000-2004 жылдары «Телекоммуникация» кафедрасынын башчысы болуп,

2004-жылдан баштап азыркыубакта И.Раззаков атындагы КМТУнун алдындагы ЭТИнун «Телекоммуникация» кафедрасынын доценти болуп иштөөдө.

Израил Кубатбекович «Телекоммуникация системдери жана түзүлүштөрүн электр менен камсыздандыруу», «Эсептөөчү техника жанамаалыматтык технологиялар», «Интеллектуалдык менчик» сабактары боюнча лекциялык, лабораториялык жана практикалык сабактарды өткөрөт. Израил Кубатбекович сабагынын мазмунун, окутуу методун жакшы билүү мененсабакты өтүүдө жаңытехнологияларды эркин колдонуп келет. Израил Кубатбекович мугалимге зарыл болгон баардык сапаттарга ээ: өзүнө жана студенттерге талап кое билүү, студенттер менен байланышууну билүү, өзүн-өзүжакшыртуу боюнча иштөөдө.
Алиев Израил Кубатбекович окуу уюштуруу жана усулдук иштер менен жигердүү алектенет. Окумуштуулар кеңешинин мүчөсү болуп саналат.

 Сыйлыгы 
Эл Агартуунун Отличниги

КР нынБилим Беруу жана Илим Министрлиги - АрдакГрамотасы

Транспорт жана Коммуникация Министрлиги – АрдакГрамотасы

КРнын Байланыш Агенттиги -Ардак Грамотасы

И.Раззаков атындагы КМТУ – Арда кГрамотасы

И.Раззаков атындагы КМТУ – Ыраазычылык Кат

Категория:1953-жыл
Жумабаев Мыктарбек Жумабаевич

Жумабаев Мыктарбек Жумабаевич - И.Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин алдындагы электроника жана телекоммуникация институтунун «Радиоэлектроника» кафедрасынын профессору.
Жумабаев Мыктарбек Жумабаевич 1952 жылы 24 мартта Ош облусунда, Кара-Суу районунда Кызыл-Суу айылында туулган. 
1969-1974-жылдары Москвадагы Электротехникалык Институтунун радио инженердик адистиги боюнча билим алган. 

 Эмгеги 
1974-1979-жылдары Кыргыз ССРинин Байланыш Министрлигиндеги спутникалык жана радио релейлик байланыш станциясынын инженери болуп иштеп,

1979-1983-жылдары Москвадагы электротехникалык институттун аспирантурасында илимин тереңдетип, техника илимдеринин кандидаты илимий даражасын алган.

1983-1989 жылдары Кыргыз ССРинин Байланыш Министрлигиндеги спутникалык жана радио релейлик байланыш станциясынын ага инженери болуп иштеген.

1989-1992-жылдары Политехникалык институттун ага окутуучусу болуп иштеп,андан кийин,

1992-1996-жылдары «Радиоэлектроника» кафедрасынын доценти жана 1996-2000-жылдары «Радиоэлектроника» кафедрасынын башчысы болуп, 2000-2011-жылдары «Телекоммуникация» бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген.

2011-жылдын сентябрь айынан бери И. Раззаков атындагы Мамлекеттик Техникалык Университетинин алдындагы Электроника жана Телекоммуникация институтунун «Радиоэлектроника» кафедрасынын профессору болуп иштеп келүүдө. 

Жумабаев Мыктарбек - 4 аспиранттын илимий жетекчиси болуп жана 25тен ашык илимий эмгектери Кыргызстан жана чет өлкөлөрдө илимий-техникалык журналдарда жарыяланган.
30дан ашык лаборатордук жана практикалык сабактар үчүн методикалык көрсөтмөлөрү жана 2 курстук иш жана дипломдук долбоордун методикалык көрсөтмөлөрү жарыяланган. 
Жумабаев Мыктарбек мугалимге зарыл болгон баардык сапаттарга ээ: өзүнө жана студенттерге талап кое билүү, студенттер менен байланышууну билүү.
 Сыйлыгы 
Эл Агартуунун Отличниги

КРнын Билим Беруу жана Илим Министрлиги - Ардак Грамотасы

Транспорт жана Коммуникация Министрлиги – Ардак Грамотасы

КРнын Байланыш Агенттиги - Ардак Грамотасы

И.Раззаков атындагы КМТУ – Ардак Грамотасы
Бөтөлкө

thumb|upright|150px|Шараптын бөтөлкөсү
Бөтөлкө — суюк нерсе куюга арнап, айнек же пластиктен жасалган, моюн жагы ичке келген идиш.
Ninite

Ninite — колдонуучулардын Windows операциялык системасына популярдуу колдонмолорду орнотуучу пакеттерди тейлөө системасы. Колдонмолор тизмесинен тандалган колдонмолорду бир орнотуу пакетине таңгактаганга мүмкүнчүлүк берет. Жеке колдонуу үчүн акысыз. Акы төлөнүүчү нускасы, Ninite Pro, кесиптик пайдалануу үчүн жеткиликтүү. Же болбосо, бир чыкылдатуу менен жаңыртууну эле каалаган колдонуучулар үчүн Ninite Pro-нун башка өзгөчөлүктөрү жок Ninite Updater деп аталган арзан нускасы бар.

 Сырткы шилтемелер 
 

Категория:Програмдар‎
Органикалык айыл чарба

thumb|Экологиялык жактан таза өстүрүлгөн жашылчалар.

Органикалык айыл чарба — тездик менен айыл чарба иштери өзгөрүп жатканына жооп катары 20-кылымдын башында пайда болгон альтернативдүү айыл чарба системасы. Органикалык айыл чарба, бүгүнкү күндө ар кандай органикалык айыл чарба уюмдары тарабынан иштелет. Мында органикалык жол менен жаралган органикалык жер семирткичтерге көп маани берилет жана колдонулат.

Категория:Айыл чарба
Баткибекова Минира Баткибековна

Баткибекова Минира Баткибековна - Химия илиминин тармагында белгилүү, Кыргызстанда термохимия мектебин негиздеген окумуштуу,химия илимдеринин доктору, Кыргыз республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмер, адистиги: “инженер-технолог”. И.Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин технологиялык факультетинин алдындагы химия жана химиялык технология кафедрасынын профессору.

 Өмүр таржымалы 
Баткибекова Минира Баткибековна 1940 жылы 9 ноябрда Кыргыз ССР-нын Москва районунун Октябрьское айылында туулган. Мектепти бүтүргөндөн кийин Фрунзе политехникалык институтуна өтүп,андан кийин 3-чү курстан баштап Болгариянын Пловдив шаарындагы тамак-аш өнөр-жайынын Жогорку институтунун тамак-аш жана витаминдерди өндүрүү факультетине которулуп, 1962 жылы ийгиликтүү аяктаган.
1967 жылы кандидаттык диссертациясын жактап (Москва ш.), 1990 жылы Д.И.Менделеев атындагы Москвалык химиялык технология институтунда докторлук диссертациясын жактаган.
300 дөн ашык эл аралык жана республикалык деңгээлдеги усулдук эмгектердин, илимий публикациялардын автору, алардын катарында монографиялар, патенттер жана КР нын Билим берүү министрлигинин грифи менен орус жана кыргыз тилинде чыккан окуу китептери бар. М.Б.Баткибекованынилимийжетекчилигининастында 2 докторлук, 10 кандидаттык диссертация жакталган.

 Эмгеги 
1957-1962 жылдары Фрунзедеги политехникалык институтунда жана тамак-аш өнөр-жайынын Жогорку институтунда (Болгария, Пловдив ш.) инженер-технолог адистиги боюнча билим алган.

1962-1964 жылдары Фрунзедеги политехникалык институтунун консервалоонун технологиясы кафедрасынын ассистенти.
 
1964-1966 жылдары Москвадагы тамак-аш өнөр-жайынын технологиялык институнун аспиранты.

1967-2018 жылдары ассистент, улук-окутуучу, доцент, кафедра башчысы, химия жана химиялык технология кафедрасынын профессору.

1967-1971 жылдары – Фрунзедеги политехникалык институтунун окумуштуу катчысы;

1971,1974, 1977, 1986, 1992 жылдары – ФПИ-нун технологиялык факультетинин деканы.

1971-1972 жылдары – А.Гумбольдт атындагы университеттин стажеру (Берлин ш., Германия);

1995-1996 –Кыргыз техникалык университетинин фундаменталдык илимдер факультетинин деканы;

1996-1999 жылдары – Кыргыз техникалык университетинин билим берүүнүн биринчи даражасынын проректору.

1997 жылдан азыркы убакытка чейин Кыргыз техникалык университетинин Химия-технологиялык илимий-изилдөө институтунун директору.

 Сыйлыктары 
1974ж. “Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги” наамы ыйгарылган;

1995ж. – “Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген ишмер” деген наам берилген.
 
1970, 1986ж. СССР-динЖогорку Кеңешинин президиумунун медалдарыменен сыйланган;

1999ж. Кыргыз Республикасынын “Данк” медалы менен сыйланган.

1970, 1972, 1980, 1984, 1987, 1995 жылдарыКыргызРеспубликасынынбилимберүүминистрлигинин,КыргызССРнинЖогоркуКеңешининПрезидиумунунАрдакграмоталарымененсыйланган.

2006 жылы – Эл аралык инженердик академиянын медалы менен сыйланган;

2012 жылы ВОИС-тин Алтын медалынататыктууболгон;

2012 жылы Кыргыз Республикасынын Инженердик академиясынын Ардак грамотасы менен сыйланган.
Борбиева Дамира Балтабаевна

Борбиева Дамира Балтабаевна — Химия илимдеринин тармагынын тажрыйбалуу адиси жана окумуштуу. Химия илимдеринин кандидаты, адистиги: “Инженер-технолог”; И.Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин Технологиялык факультетинин алдындагы Химия жана химиялык технология кафедрасынын башчысы. 
Кафедра окуу, окуу — усулдук, илимий жана тарбиялоо иштеринде жетишкен ийгиликтери үчүн 2013-2014 окуу жылы II даражадагы Диплом, 2015-16, 2016-2017 окуу жылдарында I даражадагы Диплом менен сыйланган. Химия кафедрасын Билим берүү жана илим министрлиги мектеп окуучуларынын химия боюнча Шаардык, Областтык жана Республикалык олимпиадаларын өткөрүүгө база катары тандап алган. Олимпиадалар 20 жылдан ашык өткөрүлдү.

 Өмүр таржымалы 
Борбиева Дамира Балтабаевна 1940 жылы 28 сентябрда Кыргыз ССР-нин Талас районундагы Чат Базар айылында туулган. Мектепти бүткөндөн кийин Фрунзе политехникалык институттан сүт жана сүт азыктардын технолгиясынын инженердик адистиги боюнча билим алган.
Борбиева Д.Б. 80-ден ашык эл-аралык жана республикалык денгээлдеги усулдук эмгектерди, илимий макалалардын автору, алардын арасында 1 монография, патент жана КР нын ББжИ министрлигинин грифи менен орус жана кыргыз тилинде чыккан окуу китептери.
Борбиева Д.Б. студенттик илимий иштерине чон көнүл бурат. Анын жетекчилиги астында студенттер илимий изилдөөлөрдү жүргүзүп, илимий практикалык- конференцияларга катышып, макалаларды жарыкка чыгарат.

 Эмгеги 
1966-1968 жылдары Кыргыз ССР-нин тамак-аш Министрлигинин системасында иштеген.

1966-1969 жылдары Кыргыз ССР-нин Илимий Академиясынын Органикалык эмес жана Физикалык (ОЭжФХ) институтунун аспирантурасын окуган.

1971 жылы кандидаттык диссертацияны жактаган.

1969-1983 жылдары Кыргыз Илимий Академиясынын ОЭжФХ институтунда эмгектенген.
 
1983-1991 жылдары ФПИ-тун Химия жана химиялык технология кафедрасынын улук окутуучусу;

1991-2007 жылдары – ошол эле кафедранын доценти;

1992-1995 жылдары – КТУ-нин Технологиялык факультеттин деканынын окуу боюнча орун басары;

1995-1999 жылдары – КТУ-нин фундаменталдык илимдеринин факультетинин орун басары;

2009-2012 жылдары – КМТУ-нин технологиялык факультетинин окуу иштери боюнча орун басары;

2007 жылдан азыркы убакытка чейин Химия жана химиялык технология кафедрасынынпрофессору;

2012 жылдан баштап азыркы учурга чейин Химия жана химиялык технология кафедрасынын башчысы.

 Сыйлыктары 
1985 жылы – медаль “Ветеран труда”;

1995 жылы – “Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги” деген белгини алган;

1999, 2000 жылы – Билим берүү жана илим министрлигинин Ардак грамоталары, КМТУ-нун Ардак грамоталары;

2004 жылы – Профсосюздардын Республикалык комитетинин Ардак грамотасы менен сыйланган;

2012 жылы – КМТУ-нин профессору деген наам берилген.
Ралли

thumb|upright=1.3|Дүйнөлүк ралли чемпионатында Петтер Сольберг 2006-жылкы Кипр раллисинде шагылда айдап жатканы
Ралли — модификацияланган же атайын курулган унаалардан турган мамлекеттик же жеке менчик жолдорунда өткөн автожарыштын бир түрү. Бул айланпа жолдор менен эмес, бир пункттан башка пунктуга айдоо менен белгилүү.
Монте-Агила

Монте-Агила — Чилинин Био-Био аймагында жайгашкан шаар. Ал борбор шаардан 6 километр түштүк тарапта жайгашкан.Сурамжылоо 2021

 Калкы 
Калкы — 6 090 адам (2021-ж).

 Булактар 

Категория:Отурукташкан жайлар арип боюнча
Операциялык тутум

Операциялык тутум же ОТ — компьютер тутумунун аппараттык ресурстарын башкарууну жана программалык процесстердин аппаратура, башка процесстер жана колдонуучулар менен болгон аракеттерин камсыз кылган программалар тобу. Операциялык тутум эсти, киргизүү-чыгарууну, файлдык тутумду, процесстердин өз ара аракеттерин башкарат. Компьютер тутуму менен колдонуучу ортосунда интерфейсти уюштурат.

Программалык камсыздоонун иштеп чыгуучуларына операциялык тутум минималдык түрдө керектүү функциялардын топтомун берүү менен деталдардан абстракциялоого, каражаттарды иштеп чыгууга мүмкүнчүлүк берет.

Көпчүлүк эсептөө тутумдарында операциялык тутум тутумдук программалык камсыздоонун негизги жана маанилүү (кээде жападан жалгыз гана) бөлүгү болуп эсептелинет.
1990-жылдардан баштап көбүрөөк таралган операциялык тутумдар болуп Windows бүлөсүнүн тутумдары жана UNIX классындагы тутумдары (өзгөчө Linux жана Mac OS) системаларынын функциялары

1) машинанын жөндөмдүүлүктөрүн өнүктүрүү

2) анын ресурстарын башкаруу

Булактар
 «Кыргызстан» улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7
Кол чатыр

thumb|right|Кол чатырчан кыз
Кол чатыр — жайылып-жазыла турган бөлүгү материя менен капталып сабынын баш жагына орнотулган, жаандан, күндөн сактануу үчүн колдонулуучу калканч.

Категория:Керт баштын турмушу
Чиркей

thumb|Aedes aegypti.
Чиркейлер (лат. Culicidae) — кош канаттуулар түркүмүндөгү курт-кумурска. 

Алардын узун, ичке тумшугу болот. Көпчүлүк түрү — кан соргучтар. Айрымдары безгектин, ошондой эле 50дөн ашык жугуштуу жана мите ооруларынын (туляремия, сары калтыратма) козгогучун таратат. Алар жумурткаларын көлмөлөргө таштайт. Андан личинка чыгып, ал сууда жашайт. Чиркейлер адамды чакканда шилекейи түшкөн жер катуу кычышып, тызылдайт, кызарып дүрдүйүп чыгат. Кычышкан жерге ичүүчү соданын (жарым чай кашык соданы 1 стакан сууга эритип) же нашатырь спиртинин эритмесин сүйкөсө болот. Чиркейдин чагышынан коргонуу үчүн үйдүн терезе, эшигин пластмасса, темир тор же даки менен калкалап, Чиркейден коргоочу атайын торлорду кийип, чымын-чиркейлерди качыруучу заттарды пайдалануу сунуш кылынат. Дененин ачык жерине атайын «Дета» репелентин жана «Тайга» бет майын сүйкөп алса болот. Чарбалык мааниси бар сууларда Чиркейлердин личинкасын кырып жок кылуу үчүн аларды жей турган гамбузия балыгы коё берилет.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 А. А. Алдашев. Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгү. - Бишкек, 1998. ISBN 9967-11-027-9

Категория:Курт-кумурскалар
Көпөлөк

thumb|Danaus plexippus & Actias luna.
thumb|Түнкү көпөлөк (Керала, Индия)
Көпөлөктөр (лат. Lepidoptera, L. 1758) — канаттары какач менен жабылган каскак жандыктардын бир түркүмү.

Колдонулган адабияттар
 А. А. Алдашев. Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгү. - Бишкек, 1998. ISBN 9967-11-027-9

Категория:Курт-кумурскалар‎
Категория:Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгүнүн негизиндеги макалалар
Чычкан (компьютер)

thumb|Компьютердик чычкандын эң кеңири таралган өзгөчөлүктөрү: эки баскыч (сол жана оң), ошондой эле үчүнчү баскычы катары иштей алган дөңгөлөк.
Чычкан — алакан өлчөмүндөгү кичинекей киргизгич түзүлүш, аны үстөлдүн үстүндө кыймылдатуу менен экрандагы көрсөткүчтүн жылышы башкарылат. Чычканды дайыма атайын материалдан жасалган төрт чарчы жаздыктын үстүнө коюшат, чычканды жылдырганда астында турган оптикалык сенсор күйүп экрандагы курсорду жылдырат. Чычкандын электрондук схемалары, анын кыймылын сигналга айландырып компьютерге жиберип турат. Сигнал көрсөткүчтү чычкан жылган багытка жылдырууда пайдаланылат. Чычкан компьютерге кабель менен туташтырылат, азыркы учурда зымсыз чычкандар дагы кездешет. 1999-жылдын аягында оптосенсордук чычкандар чыгарыла баштаган, аларда топчо ордуна оптикалык сенсордук камера орнотулган жана анын жардамы менен көрсөткүч жылдырылат. Чычкандын үстүндө бир же андан көп баскычтары болот, аларды чыкылдата басуу менен менюдан тандоо, документти оңдоо жана берилмелерди бир орундан экинчи орунга же башка документке которуу сыяктуу аракеттер аткарылат. Чычкан баскычтарынын аткарган кызматтарын программалоо жолу менен өзгөртүүгө болот. Чычкандын негизги артыкчылыгы – аны пайдалануу жеңил, бир аз тажрыйбасы бар адамдар чычкандын жардамы менен көрсөткүчтү экрандын каалаган орунуна жылдырууну тез эле үйрөнүп алат. Чычкандын эки кемчилиги бар: биринчиси, үстөлдө бош орун талап кылат, экинчиси колдонуучу чычкан менен көрсөткүчтү жылдырган же буйрукту аткарткан учурда колун баскычтоп тактасынан улам алууга туура келет. Эски механикалык чычкандардын кемчилиги – мезгил-мезгили менен чычкандын топчосунун кирин жана чаңын тазалап туруу керек болот.

 Байланыштуу макалалар 
 Дуглас Энгельбарт

 Колдонулган адабияттар 
 У.Бримкулов, А.Өмүралиев, В.Бабак, Компьютер жана интернет, Б.2004, ISBN 9967-14-014-3

 Интернеттеги шилтемелер 

Категория:Компьютердик жабдуулар
Акыра

thumb|Масай жирафы, G. c. tippelskirchi (Микуми улуттук паркы, Танзания)
thumb|Акыра 
Акыра — Африкада жашаган кепшөөчү сүт эмүүчүлөрдүн ача туяктуулар түркүмүнүн тукумундагы уруусу. Жер бетинде жашаган жаныбарлардын эң узуну.
 thumb | 220x124px | right

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 3-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. ISBN 978–9967–14–074–5

Категория:Сүт эмүүчүлөр‎
Гипершилтеме

thumb|250px|Чычкан көрсөткүчү көрсөтүп турган гипершилтеменин мисалыГипершилтеме же жөн эле шилтеме — бир нече документтерди байланыштыруучу HTML документтеги элемент. Окурман аны чыкылдатуу же басуу менен ача алат. Гипершилтеме бүтүн документти же документтин ичиндеги бир бөлүктү байланыштырат. Веб-барактарда, адатта анын түсү сыя көк же кочкул кызыл болуп боёлуп турат, кээде анын алды сызылган болотИнтернет шилтеме алмашуу эрежелери.

 Булактар 
 What is a Hyperlink? - Definition from Techopedia

Категория:Информатика
Категория:Интернет
Борбордук процессор

thumb|right|AMD Athlon 64 X2 процессору

Борбордук процессор — эки түзүлүштөн турат, алар (1) башкаруучу түзүлүш же башкаргыч (control unit) деп аталат жана компьютерге киргизилген буйрукту (көрсөтмөлөрдү) аткартат, (2) арифметикалык-логикалык (ALU) түзүлүш деп аталып, арифметикалык жана логикалык амалдарды аткарат. Борбордук процессорду айрым учурда жөн эле процессор деп атап коюшат.

 Колдонулган адабияттар 
У.Бримкулов, А.Өмүралиев, В.Бабак. Компьютер жана интернет. Б.: 2004. ISBN 9967-14-014-3

 Интернеттеги шилтемелер 
Intel'дин расмий сайты 
АМD'нин расмий сайты

Категория:Компьютер
Категория:Маалымат технологиялары
Категория:Компьютердик жабдуулар
Тушкелди жетки эси

right|thumb|ПКларда негизги эс катары колдонулган RAM модулдары

Тушкелди жетки эси — компьютердин эс системасынын бөлүгү. Анда процессордун операция аткарылышы үчүн ага зарыл болгон маалыматтар жана командалар убактылуу сакталат. Милдеттүү шарты болуп, эстин даректүүлүгү эсептелет (ар бир машина сөзү жеке дарекке ээ). Берилмелерди (маалыматтарды) ТЖЭге же андан процессор менен берүү түздөн-түз же өтө тез эс аркылуу жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
 https://www.microsoft.com/ky-kg/store/b/terms-of-sale

 Интернеттеги шилтемелер 
 Samsung DRAM

Категория:Компьютер
Категория:Маалымат технологиялары
Категория:Компьютердик жабдуулар