Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Шамши Базарбаев

Базарбаев Шамши (1937, Жалал Абад аймагынын, Сузак ройонун , Долонобашат айылы -2004, Ош шаары) – философия илимий доктору (1998), профессор (1993). 1963-жылы КМУнун тарых факультетин бүтүргөн. 1974–98-жылдары Ош мамлекеттик универстетинде кафедра башчысы, педагогика жана тарых факультеттеринин деканы, 1998-жылдан универстеттин сырттан окуу боюнча проректору. Ал 100дөн ашык илимий эмгектин жана 4 монографиянын автору. Жогорку окуу жайларынын студенттери үчүн “Рухий маданияты жана дин” (1995), “Кыргыз маданиятынын өнүгүү диалектикасы” (2001) аттуу эмгектери жарыкка чыккан. Кыргыз ССРинин элге билим берүү отличниги (1984), Кыргыз Республиканын билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (2001). Негизинен чыгармачылыгы Дин жана үй-бүлө. Фрунзе, “Кыргызстан”, 1972; Образ жизни и атеистические воспитание Фрунзе, “Кыргызстан”, 1990; Кыргыз маданиятынын өнүгүү диалектикасы Ошто өкүлү.Ош аймагынын басмаканасы, 2001 жана башка. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил энциклопедия борбору. Философия энциклопедия окуу куралы. - Б.: 2004, ISBN 9967-14020-8.
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Жалал-Абад облусу
Австромарксизм

thumb|right|Виктор Адлер — австромарксизмдин идеологу
Австромарксизм–20-кылымдын башында пайда болгон Австриянын социал-демократтык партиясындагы идеалогиялык жана саясий агым. Австромарксизмдин көрүнүктүү өкүлдөрү: Ф. Адлер, О. Бауэр, М. Адлер жана башкалар Австромарксизм-философия, саясий экономия, революция жана улут маселелери боюнча марксизмдин негизги жоболоруна каршы ар түрдүү идеалисттик философиялык агымдардан алынган аралашма максизм менен туура эмес көз караштардын кошундусу. Улут маселесинде Австромарксизм марксизмден кол үзүп, «маданий улуттук автономия» теориясын жактайт, пролетариатты улуттук топторго бөлүп, ар түрдүү улуттун ичинде таптык карама-каршылыктарды жымсалдоону көздөйт. 

 
 Колдонулган адбияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы.-Б.:2004,ISBN 9967-14020-8
Категория:философия
Бакыт

thumb|Бакыт (философиялык түшүнүк)
Бакыт – адамдын иш-аракети натыйжалуу болуп, маанилүү, олуттуу каалоолору, көздөгөн максаттары ишке ашып, басып өткөн жолуна, турмушуна алымсынуу абалын билгизген моралдык – философиялык түшүнүк. Бакытын маанисине туура түшүнүү адамдын өмүрүнүн мазмуну мене максатын тактоого байланыштуу. Байыркы грек ойчулдары (Сократ, Платон, Аристотель, Эпикур, Стоиктер) Бакытын теориялык мазмунун аныктоого аракеттенишкен. Бирок, алар жеке адамдын коомдун өнүгүүсү менен үстүртөн гана байланышкан бактысы жөнүндө жалпы эреже түзүүнү көздөшкөн.
Ошондуктан Бакытты айрымдары дене менен жандын жыргашы же керт башынын камын ойлоо десе (Гедонизм, утилитаризм), кээ бирлери бул дүйнөнүн ыракатынан безип, өзүн тиги дүйнөгө багыштоо (Аскетизм) деп билишкен. Бул маселе буларга чейин Индияда Будда окуусунда жеке жыргалдын абсолюту наркын азаптануу аркылуу тануу жана жакшы маанайда кечүү – чыныгы ыракатка-толук жымжырт тынчтыкка (келбес сапарга кетүүгө) алып келет деп түшүндүрүлгөн. 
18-кылымдарда француз материалисттери адамдын бактылуу болушун алардын материалдык мүдөөсүнүн канааттанышы менен байланыштырышкан. 19-кылымдагы немец классик философу Л. Фейербах болсо, бакытты башка адамды өзүндөй жакшы көрүү, сүйүү менен байланыштырган. Ал эми 14-кылымда жашаган кыргыз ойчулу, акылманы жана акыны Асан-кайгы болсо, ар Адам дайыма башка бардык адамдардын кайгы-капасына, ой-санаасына ортоктош болуп, аларга кечиримдик, боорукердик көрсөтүп турууга жетишкенде гана бактылуу турмуш келип чыгат деп айтып кеткен. Марксизм-ленинизм чыныгы бакытка социалисттик, коммунисттик коомдордо гана эмгек аркылуу жетүүгө болоорун далилдөөгө аракеттенген.
Сократ, Платон, Аристотель, Эпикур, Стоиктер

 Колдонулган адабияттар 
 «Б Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. /Башкы редактор Асанов Ү. А. К 97.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Философия
Автономдук жана гетерономиялык этикетика

Автономдук жана гетерономиялык этика (гр. autos – өзү, же geteros – бөлөк) – Кант тарабынан киргизилген түшүнүк; адептүүлүктүн принциптери менен талаптарынын сырткы шарттарга жана максаттарга көз каранды эместиги жөнүндөгү идеяга таянган мораль системасы. «Тажрыйбалык акыл-эске сын» 1788-эмгегинде бул түшүнүккө мүнөздөмө берген Ал франциялык агартуучулардын теориясына карама-каршы койгон. Кант ушуну менен бүткүл адамзат үчүн адептүүлүк мыйзамдарды сырткы мажбурлоо боюнча эмес, ички ишеним боюнча түзүлө – турган жеке абийирдин өз алдынчалыгын негиздөөгө умтулган.

 Колдонулган адбияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы.-Б.:2004,ISBN 9967-14020-8
Категория:философия
Астрономиялык приборлор жана аспаптар

Астрономиялык приборлор жана аспаптар - астрономиялык байкоолорду жүргүзүүгө арналган куралдар. Буларга байкоо жүргүзүүчү (телескоптор) ж-а жарыкты анализдөөчү аппараттар, убакытты өлчөөчү приборлор, эсептеп чыгаруучу машиналар кирет. Оптикалык телескоптор асман объектилеринин жарыгын топтоп, алардын сүрөттөлүшүн түзөт. Алар оптика схемалары б-ча, күзгүлүү система - рефлекторлор, линзалуу система-рефракторлор ж-а күзгүлүү-линзалуу система (Шмидт, Максутов телескоптору ж. б.) болуп бөлүнөт. Телескоптор колдонулушуна жараша жылдызды, тумандуулукту, галактиканы, планеталарды ж-а Айды изилдөөчү болуп айырмаланат. Колдонулуучу аспаптарга: кассеталар, спектрографтар, электрофотометрлер м-н жабдылган ири рефлекторлор, бир эле мезгилде асмандын чоң бөлүгүн сүрөткө түшүрүүчү аспаптар - Максутовдун же Шмидттин кең бурчтуу астрографтары; асман объектилеринин координаталарын ж-а алардын меридиан аркылуу өтүү убактысын өтө так ченөөчү аспаптар кирет. Мурдагы убакыт приборлору: күн сааты, гномон ж-а квадранттардын ордуна азыркы кварцтуу ж-а молекулалык (же атомдук) сааттар колдонулат. Байкоодо алынган сүрөттөр: блинккомпаратор, микрофотометр ж-а жылдыздык микрофотометр сыяктуу лабораториялык приборлордо изилденип, байкоо натыйжалары эсептөөчү машинада эсептелет. Планетарийлердеги аппараттар, Күн системасынын модели да астрологиялык приборго кирет. Радиоастрономияда радиотелескоптор ж. б. изилдөөлөрдө телескоптун түрлөрү (күн телескобу, нейтрондук телескоп) колдонулат. Мындан тышкары астрономияда телескоптун фокусунда жайгашкан ар түрдүү нурланууну кабылдагычтар да приборлордун катарына кирет. 
 

 № Аты Кыскача маалымат Сүрөтү 1 Квадрант бурч өлчөөчү астрономиялык эски курал 150px| 2 Дүрбү алыскы нерселерди жакын кылып көрсөтүүчү оптикалык курал 150px| 3 Коронограф монохромат жарыгында Күн таажысын жана хромосфераны байкоо үчүн жасалган телескоп no photo 4 Компасмейкиндикти аныктоо үчүн колдонулган жабдык 150px| 5 Кварц саатысааттын жүрүшү кварц генераторунун термелүүсү менен аныкталып, убакытты так эсептөөчү курал 150px| 6 Саат убакытты эсептөөчү курал 150px| 7 Астрономиялык саат өтө жогорку тактыктагы саат, термелүү маятниги убакыттын бир калыптагы шкаласын берет 150px| 8 Телескоп асман телолоруна байкоо жүргүзүүчү астрономиялык оптикалык аспап 150px|

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Астрономия
Баумгартен Александр Готлиб

thumb|upright|Эстетика.
Баумгартен, Александр Готлиб (1714–1762) – немис философу, эстетика илимин философиянын өзгөчө тармагы катары түзүүчү. Франкфурттагы Озере университеттин профессору. Гносеологияда Лейбниц жана Вольф сыяктуу эле жогорку таанып билүү – (ой жүгүртүү) логиканын предмети жана төмөнкү таанып билүүнү (сезимди), анын теориясын Баумгартен биринчилерден болуп «эстетиканын предмети» атаган. Кубулуштун сулуулугун жана өнүккөндүгүн Баумгартендин ою боюна төмөнкүдөй үч элементтен билсе болот: мазмуну, тартиби, туюнтмасы.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8.

Категория:Философтор‎
Категория:Немис философиясы
Категория:Туулгандар 1714-жылы
Категория:Өлгөндөр 1762-жылы
Бруно Бауэр

thumb|Бруно Бауэр.
Бауэр Бруно (1809–1882) – немец философу, младо гегельянчы. Ал Гегелдин абсолюттук идеясын жокко чыгаруу менен бирге жекече аң-сезимди өздүк аң-сезимдин абсолюттуулугу деп жарыялаган. Тарыхтын негизги кыймылдаткыч күчү деп «кескин инсан» акылынын өнүгүүсүнүн аракетин эсептеген. Бауэр өзүнүн памфлеттеринде Гегелди атомист, революционер катары көрсөткөн. Евангелияны Штраустун сындоосунан да радикалдуу сынаган. Иисус Христостун болгондугун жокко чыгарган. Жашоосунун аягында Бауэр Германиянын рейхканцлери Отто Бисмарктын соратниги болгон.

 Колдонулган адабияттар
 Мамлекеттик тил энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8.

Категория:Философтор‎
Категория:Туулгандар 1809-жылы
Категория:Өлгөндөр 1882-жылы
Бахманар Абуль Гасан Марзубан

thumb|upright|Бахманар.
Бахманар Абуль Гасан Марзубан (туулган жылы белгисиз) – азербайджандын философу, Ибн-Синанын окуучусу. Аристотелдин жана неоплатонизмдин системаларын ислам догмасына пайдаланууга аракет жасаган. Ал өзүнүн «Метафизика» жана «Жаныбарлардын иерархиясы» трактаттарында болмуш жана таанып билүү проблемаларына көңүл бурат. «Билимге ээ болуу» жана «Кооздук» аттуу чыгармаларында «сулуулук жана бактылуулук» сыяктуу этикалык маселелерди карайт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.: 2004, ISBN 9967-14020-8.

Категория:Философтор‎
Категория:Өлгөндөр 1067-жылы
Эрнис Авазов

Эрнис Абдыманапович Авазов – кыргыздын заманбап тарыхчы илимпозу.

 Кыскача өмүр таржымалы 
Эрнис Абдыманапович Авазов 1972-жылы 28-декабрда Кыргызстандын Жалал-Абат облусуна караштуу Сузак районундагы Барпы айылында туулган.

Атасы – Авазов Абдыманап, энеси – Анарбаева Сулайка.

Эрнис 1987-жылы 1-май орто мектебинде 8-классты аяктаган.

1987-жылдан тартып Жалал-Абад педагогикалык окуу жайында 4 жыл окуган.

1991-жылы бул окуу жайды аяктап, азыркы ОШМУнун тарых факультетинин студенти болуп калган.

1996-жылы ОШМУнун тарых факультетин ийгиликтүү аяктаган.

2004-жылы 16-декабрда Кыргыз УИАсынын Тарых институтунда тарых илимдери боюнча кандидаттык диссертациясын ийгиликтүү коргогон. Илимий жетекчиси – Ташманбет Кененсариев. 

2012-жылы декабрда Кыргыз уикипедиячыларынын жыйынына катышты.

Темасы: “Анжыян көтөрүлүшү: Генезиси, жүрүшү, жыйынтыктары”.

 Үй-бүлөсү 
Үй-бүлөсү бар.

Жубайы – Нуржамал Токтогуловна Сыргабаева.

Балдары – Айтмырза Абдыманапов, Эржан Абдыманапов, Айтурган Абдыманапова. Абдыманапов Нурэл

 Илимий-педагогдук чыгармачылыгы 
Кыргызстандын колониялык доордогу коомдук-саясий абалы жана элдик боштондук күрѳштѳрү боюнча бир топ эмгектери бар.Жогорку билим берүүнүн тарыхында жаңыдан телчигип келе жаткан «Социалдык иштер» адистиги боюнча кыргыз тилиндеги окуу усулдук колдонмолорду даярдаган, алар окуу процессинде колдонулуп келүүдѳ.

 Эмгектеринин кыскача тизмеси 

 Интернеттеги шилтемелер 
Категория:Кыргыз тарыхы 
Категория:XIX кылым
Категория:Кыргыз драматургиясы‎
Категория:Жалал-Абад облусу
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Таажы-2012
Вивес Хуан Лунс

thumb|Вивес Хуан Лунс.

Вивес Хуан Лунс (1492–1540) – испан философу, гуманисти жана педагог. 60 жакын эмгектин автору, Лувена менен Оксфорд университетинин профессору, Таанып-билүүнүн негизинде байкоо менен эксперимент жатканын алдыңкы планга коюп схоластикага каршы чыкканы үчүн куугунтукка алынган. Вивекананда «жан жана өмүр жөнүндө» аттуу эмгегинде психология менен педагогикада жаңы багыт ачкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (Энциклопедиялык окуу куралы).-Б.:2004,ISBN9967-14020-8.
 
Категория:Философтор‎
Категория:Батыш философиясы
Категория:Испания
Категория:Туулгандар 1492-жылы
Категория:Өлгөндөр 1540-жылы
Жиамбаттиста Вико

Вико Жиамбаттиста (23 июнь 1668, Неаполь — 21 январь 1744, Неаполь) – «айланып туруу» теориясын иштеп чыккан италиялык философ, социолог, Асаполь университетинин профессору. 

Бул теория боюнча ар бир эл өнүгүшүндө үч доорду: 
 Кудайлар доору-мамлекеттик түзүлүшкө чейин;
 Баатырлар доору ак сөөктүк мамлекет: 
 Адамзаттык доор-демократтык республика же өкүлдүк монархия басып өтөт. 

Виконун ою боюнча ар бир доор –каршы таптардын таймашынын натыйжасынын жыйындысы, ал эми мамлекет болсо эзилген элди баш ийдирүү үчүн түзүлөт. Виконун окуусунун негизинде коом өз өнүгүшүнүн эң жогорку баскычына жеткенден кийин кулайт да, баштапкы абалына келип, кайрадан өнүгө баштайт деген идея жатат. Анын окуусунда идеалисттик өксүктөр болсо да, коом мыйзамдары жөнүндөгү пикирлери прогрессчил мааниге ээ. 
thumb|left

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (Энциклопедиялык окуу куралы).-Б.:2004,ISBN9967-14020-8. 

Категория:Философтор‎
Категория:Батыш философиясы‎
Категория:Туулгандар 1668-жылы
Категория:Өлгөндөр 1744-жылы
Виндельбанд Вильгельм

thumb|Вильгельм Виндельбанд.
Вильгельм Виндельбанд (1848—1915) — баарынан мурда философиянын тарыхчысы катарында белгилүү, ал «Байыркы философиянын тарыхын» жана «Жаңы философиянын тарыхын» жазган, булар философия тарыхын окуп-үйрөнүү үчүн баардыгын камтыган лекциялардын курсу болгон. Мындан башка да, ал «Эрктин эркиндиги жөнүндө» жана «XIX кылымдагы немец руханий турмушундагы философия» деген эмгектерди жарыялаган. Виндельбанд неокантианчылыктын башкы өкүлдөрүнүн бири.

Виндельбанд өзүнүн эмгектеринде философияны билимдердин структурасын логикалык талдоого алган илимий методология катарында караган жана тарыхый билимдердин методологиясын түзүүгө аракет жасаган. Илимдерди бөлүүнү ал баарынан мурда илимдердин таанып-билүү максаттарынын формалдуу мүнөзүнүн негизинде, б.а. тааным усулунун негизинде жүргүзөт. Бир илим жалпы мыйзамдарды, экинчилери — айрым тарыхый фактыларды издештирет. Мындан келип ойломдун (мышление) ар түрдүү типтери пайда болот. Ойломдун биринчи тибин Виндельбанд номотетикалык — мыйзамга тийиштүү, экинчиси — идиографикалык, башкача айтканда өзгөчөлүү нерселерди сүрөттөп жазуучу деп атайт. Изилдөөнүн номотетикалык усулунда ойлом жеке нерселерден жалпыны түшүнүүгө карай өтүүгө умтулат, идиографикалык усулда ойлом жеке нерселерге токтолот. Виндельбанддын пикири боюнча, бул эки усул өзүлөрүнүн алып келе турган пайдасы боюнча алганда бирдей баалуу.
Толук тааным Виндельбанддын пикири боюнча, экөөнү тең — номотетикалык да, идиографикалык да усулдарды камтууга тийиш. Ошол эле убакта табият билимдери менен тарыхтын ортосунда айырма алардын фактыларды ар түрдүүчө пайдалангандыгында турат, табият билимдери — бул мыйзамдар жөнүндөгү илимдер, тарых-окуялар жөнүндөгү илимдер: «Алардын бири мыйзамдар жөнүндөгү илимдер, башкалары — окуялар жөнүндөгү илимдер» (Прелюдии. СПб, 1904. 319-320-6.).

Виндельбанд философияны баалуулуктар жөнүндөгү илим катарында карайт. Ал баа берилүүчү ой жүгүртүүлөргө негизделбестен теориялык болжомдорго жана нерселер жөнүндөгү эмпирикалык маалыматтарга негиздене турган тажрыйбалык илимдерге карама-каршы коюлат. Ал логикалык, этикалык, эстетикалык жана диний баалуулуктарды бөлүп көрсөтөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8

Категория:Философтор‎
Категория:Туулгандар 1848-жылы
Категория:Өлгөндөр 1915-жылы
Бугазов

Бугазов Анвар Хусаинович (1958-жылы т., Фрунзе шаары) – философия илимдеринин доктору (2000). 

Кыргыз Улуттук университетинде окутуучу, доцент, кафедра башчысы, декан, профессор. Социология жана культурология тармагы боюнча төмөндөгүдөй чыгармаларды жараткан. Социально-психологические аспекты деятельности масса Бишкек, “Илим” 1993-жылы Бишкек, КГНУ, 2002 жана башка 1980-жылы Алматы шаарындагы Казакстан мамлекетик университетин бүтүргөн.

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
Категория:Философия
Бэмэ Якоб

thumb|upright|Якоб Бэмэ.
Бэмэ Якоб (1575–1624) – немис философу. Кесиби өтүкчү. Негизги чыгармалары: «Аврора же жоготулган таң», «Маңыздын келип чыгышы жана аны актоо», «Улуу сыр же Моисейдин биринчи китебин талкулоо» жана башкалар. Бэмэ өзүнүн чыгармаларында Библиянын тексттеринин негизинде карама-каршы турган проблемаларды талдайт (натурфилософия, тилдин жана белгинин теориясы, антропология, этика), немис мистикасынын традицияларын жыйынтыктайт, Бэмэнин диалектикалык ой жүгүртүүсү образдарда өнүккөн (ааламдын, кыймылдын жана карама-каршылыктын биримдиги, кудай-ааламдын негиздөөчү). Гердер, Бадер, Ф. Шлегель, Гегель, Фейербах сыяктуу философтор Бэмэнин философиясын кабыл алышкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (Энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,ISBN 9967-14020-8

Категория:Философтор‎
Категория:Немис философиясы
Категория:Туулгандар 1575-жылы
Категория:Өлгөндөр 1624-жылы
Анаксимандр

250px|thumb|right|Анаксимандр
Анаксимандр (Х.Т.ч. 610—546-ж. ченде) — байыркы грек философу, Милет мектебинин өкүлү. 

Аны Фалестин жолдошу жана тууганы болгон деп айтышат. Ал «Жаратылыш жөнүндө» деген трактаттын автору деп эсептелинет, анда космогониянын, метеорологиянын жана билимдердин башка да натурфилософиялык тармактарынын маселелери каралат. Анаксимандр бардык нерселердин жаратылышынын булагы «суу» эмес, кандайдыр бир өзүнчө турган зат да эмес, ал өзү апейрон деп атаган чексиз, түбөлүктүү, айкын эмес бир неме. Бул алгачкы зат, апейрон, көөнө замандан бери Анаксимандрдын «баштапкы негизи» деп аталып келе жатат. Апейрон, «чексиз табият» жылуу жана суук, кургак жана ным сыяктуу карама-каршылыктарды пайда кылат, бул карама-каршылыктардан нерселер жаралат.

Aнаксимандр дүйнөдөгү бардык нерселер тынымсыз өзгөрүлүп жана агылып турат деп эсептейт. Анаксимандрдын көз карашынын өзгөчөлүгү дал мына ушундан көрүнөт, бул көз караш апейрондон пайда болуучу сансыз дүйнөлөрдүн жаралышы жана өлүшү жөнүндөгү окууда алда канча ачык-айкын айтылган. Феофраст мындай деп жазат: «Фалестин досу Анаксимандр жалпы нерселердин пайда болушунун жана кайрадан жок болуп турушунун ар кандай себеби чексиздиктин өзүндө. Дал ошол чексиздиктен, дейт ал, асман дүйнөсү жана жалпы эле сан жеткис бардык дүйнөлөр бөлүнүп чыккан. Алардын баардыгы пайда болгондон кийин бир кыйла узак мезгил өткөндө өлүп жок болот, анын үстүнө ошол бардык нерселердин мындай айланып (круговращение) турушу учу-кыйыры жок мезгилдер бою болуп келе жатат» [Маковельский А. Досократиктер. 1-бөлүк. Казан, 1914. 38-6.].

Анаксимандрдын космологиялык жана космогоникалык түшүнүктөрү чоң мааниге ээ болгон. Анын ою боюнча жер үстүндө суудан, абадан жана оттон турган кыртыштар бар. От кыртышы жарылганда күн, ай жана жылдыз шакектер пайда болот. Жер болсо колоннанын цилиндрлик бөлүгү сыяктуу кыймылсыз турат. Адамдар менен жаныбарлар соолуп калган деңиздин түбүндө пайда болуп, кургакка чыкканда азыркы түрүнө ээ болушкан. Анаксимандрдын көз карашында мифологиялык жана рационалисттик ой-пикирлер айкалышып турат.

200 px|thumb|left|Дүнүйөнүн системасы
|200 px|thumb|right|Жердин картасы

 Колдонулган адабияттар 
Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8 
Категория:Философия
Категория:Инсандар
Апологеттер

(грекче ἀπολογία (арol ogetilos) –коргоочу) – тарсачылык жаңы калыптанып келе жаткан мезгилдерде тарса дини менен тарсачылардын ишенимдерин коргоого жана актоого умтулган философтор. Алардын ишмердүүлүгү тарсачылык тарабынан жападан-жалгыз укук ченемдүү философтор катары таанылышкан апологеттердин кылымы деп аталган 2-кылымга туура келет. Апологеттер тарсачылыкты бутпарас диндеринен, иудаизмден жана Рим империясынын мамлекеттик бийлигинин өкүлдөрүнөн коргоого аракет кылышкан. Апологеттер философ болгон эмес, алардын чыгармаларында философиялык идеялар салыштырмалуу аз жана өтө эле тайкы. Алар биринчи кезекте публицист жазуучу (лат. publ icus – коомдук; коомдук турмуштагы өтө актуалдуу проблемаларды курч чагылдарган жазуучу), юрист жана чечендик өнөрүнүн устаты катары даңкталышкан. Апологеттер Евангелийдин негизинде философиялык маселелерди чечүүгө далалаттанышкан. Алар грек философиясын тарсачылыктын кызыкчылыктарына пайдаланууга аракет кылган алгачкы ойчулдар болушкан. Апологеттер грек тилдүү жана латын тилдүү болуп бөлүнүшөт. Грек тилдүү апологеттерге Юстин менен Татианды киргизүүгө болот. Латын тилдүү апологет катары тарсачылыктын коргоочусу гана эмес, оригиналдуу диний ойчул болуп эсептелген атактуу юрист Термуллиан даңкталган. 

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Категория:Философия
Категория:Батыш философиясы
Категория:Таажы-2012
Аристипп

thumb|Аристипп
Аристипп - (грек. Ἀρίστιππος, лат. Aristippos) (болжол менен. б.з.ч 435 — болжол менен. б.з.ч 355 ) – байыркы грек философу, кирендик же гедонисттик мектептин негиздөөчүсү, софистик окууга ынтаасын коюп жакын болгон, Сократтын окуучусу, жолдошу.

Анын пикирине ылайык, таанып билүү себебин аныктоого мүмкүн болбогон кабылдоолорго гана таянат, башка адамдардын кабылдоосу биз үчүн белгисиз, бар болгону алардын айткандарын негиз кылып алабыз. Аристипп ырахаттанууну жашоонун башкы максаты деп эсептеп, өзү өмүр бою ушул принципти сактоого аракет кылган. Ошону менен бирге бул ойчул адамды өзүн-өзү кармай билүүгө, ырахаттын кулу болбоого үндөгөн, өздүк эркиндикти жогору баалаган, өткөнгө өкүнбөй, келечектен кооптонбой жашоону максат койгон. 

Аристипп ойлоого күнүмдүк иш-аракетке, учурга да маани берип, аларды эркин пайдалана билүү зарылчылыгын белгилеген.

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Категория:Философия
Категория:Байыркы грек философиясы
Категория:Батыш философиясы
Категория:Инсандар
Тарендик Аристоксен

thumb|Аристокен.
Тарендик Аристокен (б.з.ч 360 болжол менен Тарентеде төрөлгөн) – байыркы грек философу, Аристотелдин окуучусу, перипатетикчилердин мектебинин өкүлү. 

Ал өзүнүн негизги («Гармониянын элементтери») эмгегинде пифагорчулардын окуусун перипатетикчилердин окуусу менен бириктирүүгө, айкалыштырууга аракет кылган, музыка жана ритм жөнүндө байыркы спекулятивдик-математикалык окууну түзгөн. Перипатетиктик методду колдонуу аркылуу Аристокен көп кылымдар бою көркөм өнөргө таасир тийген музыкага киришүү синтезин түзгөн жандын жана дененин байланышын музыкалык гармония, лиранын катыштары менен салыштырган. Аристокен философтордун таржымалын же пифагорчулардын чыгармачылыгы тууралуу монографиялардын сериясын түзүүчүлөрдүн баштоочусу.

 Колдонулган адабияттар 
 Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Философтор‎
Категория:Байыркы грек философиясы
Аркесилай

Аркесилай (грек. Ἀρκεσίλαος, лат. Arkesilaos; болжол менен б.з.ч 315 , Питана, Этолия — болжол менен б.з.ч 240 , Афина) – байыркы грек философу, Платондук академиянын башкаруучусу, «Экинчи» (Орто) академиянын негиздөөчүсү. 

Сократ сыяктуу эле ой-жүгүртүүлөрүн кагаз бетине түшүргөн эмес, догматизмге каршы болуп, «бардыгын дагы бир жолу изилдөө» принцибин өнүктүргөн. Анын пикирине ылайык, философиянын башкы максаты – акыйкатка ээ болуу эмес, адашуулардан арылуу. Мындай көз караш ойчулду ой-жүгүртүүлөрдөн алыс боолуу жобосуна алып келген. 

Аркесилай сезимдик кабылдоонун негизинде предметти өздөштүрүүгө мүмкүн деген стоиктердин таанып-билүү теориясына каршы туруп ишенимдүү боло турган жоболорду гана жетекчиликке алуунуу максат кылган.

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Категория:Философия
Категория: Байыркы грек философиясы
Категория: Батыш философиясы
Категория: Инсандар