Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Рекреация

Рекреация ( – калыбына келтирүү) – адамдын физикалык, руханий жана эмгек процессинде сарптаган күч-кубатын калыбына келтирүү. Ал эс алуунун бардык тармагын (санаторий-курорттук дарылануу, туризм ж. б.) камтып, ден соолукту чыңоочу иш-аракеттердин комплексинен турат. Рекреациянын пассивдүү түрүнө (мисалы, уктоо же сейилдөө) караганда активдүүсү (саякат, спорт ж. б.) кеңири таралууда. Ага ылайык комплекстерди уюштурууда, биринчи кезекте, рекреациялык ресурстар жана социалдык факторлор эске алынат.

Кыргызстандын рекреациялык ири аймактарынын көпчүлүгү табигый шарттардын жана ресурстардын (Ысык-Көлдүн жээги, Теңир-Тоонун жайлоолору жана кооз капчыгайлары, минералдуу булактар чыккан бальнеологиялык курорттор ж. б.) негизинде уюштурулган.

 Байланыштуу макалалар 
 Рекреациялык география

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:География
Реликтер

thumb|Neomys anomalus.
Реликтер (латынча relictum – калдык) – байыркы доордо кеңири таралган жана калдыгы катары сакталып калган флора жана фауна түрлөрү. Алар мурунку геологиялык доордо кеңири таралса, азыр айрым райондордо гана кезигет. Мисалы, Кыргызстанда Фергана кырка тоосунда өскөн жаңгак токойлору – неоген доорунан калган реликтер. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория: Биология
Эрих Мария Ремарк

thumb|Эрих Мария Ремарк.
Эрих Мария Ремарк (англ. Erich Maria Remarque; туулгандагы аты: Эрик Пол Ремарк, 1898-жыл 22-июнь — 1970-жыл 25-сентябрь) — согуш коркунучтары жөнүндө көптөгөн чыгармаларды жараткан немис жазуучусу болгон. Анын "Батыш майданында жымжырт" (англ. All Quiet on the Western Front, 1928) аттуу Биринчи дүйнөлүк согуштагы немис аскерлери тууралуу романына негизделип "Оскарга" татыктуу болгон тасма тартылган. Китеби аны Нацилердин душманына айлантып, көптөгөн эмгектери өрттөлгөн.

 Өмүр таржымалы 
1-дүйнөлүк согушка катышкан (1914–18). 1932-жылдан эмиргацияда жашаган. «Батыш фронтунда өзгөрүү жок» (1929), «Үч жолдош» (1938), «Салтанат капкасы» (1946), «Өмүр жана өлүм мезгили» 1954) деген романдарында фашизмге каршы күрөш пацифизм, абстракттуу-гуманисттик өңүттөн сындоо, ошондой эле буржуазиялык дөөлөттөрдөн көңүлү калган «өгөйлөнгөн муундун» достук, фронттогу жолдоштук же сүйүүдөн тирек издөө аракеттери чагылдырылган. «Карыз комүр» (1959), «Лиссабондогу түн» (1963) чыгармалары беллетристикалык маанайда жазылган. Ремарктын чыгармалары социалдык маңызы, каармандарынын гумандуулугу, нравалык тазалыгы менен баалуу.

Жаш кези

Эрих Мария Ремарк 1898-жылы 22-июнда Германиянын Оснабрүк жергесиндеги жумушчулар, Питер Франц Ремарк (1867-жылы 14-июнда Кайзерсвертте туулган) менен Анна Мариянын (кийин Сталлкнехт; 1871-жылдын 21-ноябрында Катернбергде туулган) үй-бүлөсүндө жарык дүйнөгө келген.

 Чыгармалары 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

 Шилтемелер 
Категория:Немис жазуучулары
Категория:Туулгандар 1898-жылы
Категория:Өлгөндөр 1970-жылы
Рентген нурлары

thumb|upright|Рентгенограмма (1896-жыл).
Рентген нурлары, рентген нурлануусу-толкун узундугу 10 ' 10 3А (10 12–10 5 см) болгон электр-магниттик иондоштуруучу нурлануу. 1895-жылы В. К. Рентген ачкан. Алгач аны Х-нурлары деп аташкан. Толкун узундугу Х<2 А болсо – катуу, Х<2 Е – жумшак рентген нурлары деп аталат. Рентген нурларынын электр-магниттик табиятын англиялык окумуштуулар Ж. Стокс, Ч. Баркла негиздеген. 1912-жылы М. Лауэ кристаллдын атомдук торчосунда рентген нурларынын дифракциясын байкаган. 1913-жылы орус физиги Г. В. Вульф жана англиялык физик У. Л. Брэгг тарабынан рентген нурларынын толкун узундугу менен дифракция бурчунун ортосундагы көз карандылык табылган. Рентген нурларын алгач рентген түтүктөрүндө алынган. Катоддон чыккан чоң ылдамдыктагы электрондун тормоздолушунан жана аноддун бетине урунуусунан рентген нурлары пайда болот. Рентген нурларынын булактары – айрым радиактивдүү изотоптор, синхротрондор, электрондорду топтогучтар, Күн жана түрдүү космос объектилери. Пайда болуу механизмине жараша алардын спектри үзгүлтүксүз жана тилкелүү болуп, эки түрдө кездешет. Рентген нурларынын зат менен аракеттенишүүсүндө фотоэффект кубулушу байкалат. Сүрөттөлүштөр атайын ренттен плёнкаларында алынат. Толкун узундугу түрдүү рентген нурлары иондоштургуч камера, сцинтилляциялык эсептегич, Гейгер-Мюллер эсептегичи, жарым өткөргүчтүү детекторлор аркылуу катталат. Рентген нурлары медицинада (рентгендиагностика, рентгениверситетерапия), дефектоскопияда, рентген структуралык анализде, рентген топографиясында, рентген микроскопиясында, рентген спектроскопиясында, рентген спектр анализинде, рентген астрономиясында колдонулат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Физика
Репарациялар

Репарациялар — эл аралык укукта тынчтык келишиминин же башка эл аралык актынын негизинде кол салган мамлекеттин кол салууга дуушар болгон мамлекет тарткан зыянды төлөп бериши. Репарациялардын көлөмү жана мүнөзү тарткан зыянга жараша аныкталат. Алгачкы жолу репарациялар алуу укугу 1919-жылы Версаль тынчтык келишими, ошондой эле Версаль тутумундагы башка келишимдер менен аныкталган. Анда Германия жана анын союздаштарынын Антантa өлкөлөрүнүн калкына согуштун кесепетинен келтирилген зыян боюнча жоопкерчилиги көрсөтүлгөн. Чындыгында бул келишимдердеги репарациялар чүмбөттөлгөн формадагы контрибуция катары болгон. Нацисттик Германия жана анын союздаштарынын Экинчи дүйнөлүк согушта келтирген зыянды төлөө боюнча репарациялардын формасы 1945-жылы Крым конференциясында аныкталган.
Категория: Тарых

Булактар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
Реформация

thumb|upright|У. Цвингли (~ 1531).
Реформация (латынча reformation – өзгөртүү, кайра куруу, ондоо) – 16-кылымда Батыш жана Борбордук Европа өлкөлөрүндө кеңири жайылган коомдук кыймыл; негизинен феодалдык түзүлүштүн башкы идеологиялык таянычы болгон католик чиркөөсүнө каршы күрөшкөн. Феодалдык мамилелердин жикке бөлүнүшү, жаңы капиталисттик элементтердин пайда болушу, социалдык карама-каршылыктардын курчушу реформациянын чыгышына себеп болгон. Реформация идеялык жактан Кайра жаралуу доорунда даярдалып, анын маанилүү булагын орто кылымдагы ерестер (чиркөөнүн диний окуусунан четтеген агым) түзгөн. Реформациянын идеологдору католик чиркөөсүнүн, анын иерархиясы менен жалпы эле дин кызматчыларынын зарылдыгы жок деп эсептешкен. Реформация кыймылына католик чиркөөсүн ар түрдүү көз карашта сындаган таптар жана социалдык топтор катышкан. Реформациянын негизги багыттары: бюргердик-буржуазиялык (М. Лютер, У. Цвингли, Ж. Кальвин), бул багыт татаал чиркөөлүк шатыны, ыйыктарды, көп диний майрамдарды жоюуну, буржуазиянын мүдөөсүн жактаган «арзан чиркөөнү» талап кылган; элдик багыт (Т. Мюнцер) католик чиркөөлөрүн жоюу, феодалдык эзүүнү жок кылуу, социалдык теңдикти көздөгөн; королдук княздык багыт өз бийлигин чыңдоо жана чиркөөнүн жер байлыгын тартып алууну көздөгөн ак сөөк феодалдардын мүдөөсүн жактаган. Көп өлкөдө реформация кыймылы ири таптык салгылаштарга айланган. Реформация жеңген өлкөлөрдө жаңы протестанттык чиркөөлөр уюштурулуп, Батыш жана Түндүк Европада католицизмдин ролу начарлаган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Тарых
Категория:Христианчылык‎
Рефрактор

thumb|Рефрактор.
Рефрактор – линзалуу объектив менен жабдылган телескоп. Рефрактор визуалдуу, фотографиялык, кээде спектрдик же фотоэлектрдик байкоолордо пайдаланылат. Фотографиялык рефрактордун (астрограф же астрономиялык камера) фокус тегиздигинде фотопластинкалуу кассета орнотулат. Рефрактордун объективи эки линзадан турат: биринчиси (оң) жеңил, сынуу көрсөткүчү аз айнектен (крона), экинчиси (терс) оор айнектен (флинт) даярдалат. Мында рефрактор менен сфералык аберрация жана хроматикалык аберрация жоюлат. Жөнөкөй эки линзалуу рефрактордун объективинде талаанын астигматизми менен ийрилигин түзөтүүгө болбойт, анткени көрүү талаасы көрүү бурчунан ашпайт (градус) 11/ мында D – объективдин диаметри. Астрономиялык байкоо үчүн аны биринчи жолу (1609) Г. Галилей колдонгон.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Астрономия
Речь посполита

Речь посполита (полякча Rzeczpospolita – республика) – 16-кылымдын аягы – 18-кылымдагы Польша мамлекетинин салттуу аталышы. Сословиялык монархиянын өзгөчө формасы болгон Речь посполитаны сейм шайлоочу король башкарган. Люблин униясы (1569) түзүлгөндөн 1795-жылга чейин Польша – Литва мамлекетинин расмий аталышы. Категория: Тарых

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
Рөрус

Рөрус – Норвегиядагы шаары жана коммунасы, Сөр-Трөнделаг фүлкесинде жайгашкан. Аты бирдей муниципалитеттин борбору. Швеция менен чек арага жакын жайгашкан, Рөа дарыясы Норвегиянын эң узун Гломма дарыясына кошулганда, булагы муниципалитеттин аймагында жайгашкан. Шаардын борбору ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине кирет. 

7-кылымдан бери жез казып алуунун маанилүү борбору болгон. Эки жолу — 1678 жана 1679-жылдары-Дания-швед согушунда швед армиясы тарабынан өрттөлгөн. Согуштан кийин жез кендерин иштетүү укугу Барон фон Вестервик наамын алган жана Скандинавиянын эң бай магнаттарынын бири болгон Даниялык таажынын эң маанилүү кредитору немис банкири Йоахим Иргенске өткөн. Рөрус 1718-жылы Түндүк согуш учурунда швед аскерлери тарабынан кайрадан колго түшүрүлгөн, бирок кийинчерээк шведдер шаардан чыгып, тоолорго чегинүүгө аргасыз болушкан, ал жерде сууктан 3000ден ашуун жоокер каза болгон. 

Рөрустун борборунда тоо-кен гүлдөп турган мезгилдеги көптөгөн жыгач имараттар бар. 1980-жылы Рөрус ЮНЕСКОнун Дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизилген.

Рөрус Гломма өрөөнү аркылуу Осло менен Тронхеймди байланыштырган Рөрус темир жол линиясында. Шаарда Ослого (Пт авиакомпаниясы) үзгүлтүксүз каттамдары бар аэропорт да бар.

Рөрустагы эң төмөнкү температура -50,4 Ак (1914), бул финнмарктын түштүгүндөгү Норвегиядагы эң суук жер.

Рөрус муниципалитетинде салттуу сами диалектилеринин эң түштүгү таралган жана Түштүк-оам тилине таандык.

Норвегиялык акыр-аягы, Хак-старт сүрөтчүсү, шаарда эки жылдан бери жашаган Харальд Солберг өзүнүн Рөрус көрүнүштөрү менен белгилүү.
Категория: Шаарлар 
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
Категория:Норвегия шаарлары
Ривьера

thumb|Италия Ривьерасы.
Ривьера – Жер Ортолук деңиздин Франция, Италия жана Монаконун жээктериндеги тилкеси. Альп тоосунун этегинде. Узундугу Тулондон Специя шаарына чейин 370 км. Экиге бөлүнөт: Француз Ривьерасы (Көгүлтүр жээк) жана Италия Ривьерасы (Ривьера-Лигуре). Климаты субтропиктик. Кышы жумшак (январдын орточо температурасы 9-12°С), жайы ысык (июлдун орточо температурасы 24°С). Жылдык жаан-чачыны 500-700 мм. Бадалдар, токой тилкелери бар. Багбанчылык, жүзүм, гүл өстүрүү өнүккөн. Батыш Европанын сууга түшүү сезону узак, ири курорттуу аймагы. Негизги курорттору – Канн, Сен-Тропе, Ницца (Франция), Монте-Карло (Монако), Сан-Ремо, Рапалло (Италия).
Ривьера деп, ошондой эле жер ортолук деңиздик климаттуу башка жээк зоналары да аталат, мисалы, Кара деңиздин Сочи шаары туштагы бөлүгү Кавказ Ривьерасы, Анталия аймагы – Түрк Ривьерасы, Калифорниянын жээк бөлүгү – Америка Ривьерасы ж. б. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Франция
Категория:Италия
Категория:Туризм
Рига булуңу

thumb|Рига булуңу.
Рига булуңу — Балтика деңизинде, Эстония жана Латвиянын жээктерин чулгайт. Деңизден Моонзунд аралдары аркылуу бөлүнөт. Узундугу 174 км. Тереңдиги 67 мге чейин. Даугава (Батыш Двина), Лиелупе, Гауя дарыялары куят. Декабрдан апрелге чейин тоңот. Боюнда Рига порту, Юрмала жана Пярну шаарлары, Сааремаа аралында Кингисепп шаары жайгашкан.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Эстония
Категория:Латвия
Рила

thumb|Рила.
Рила, Рила-Планина – Балкан жарым аралындагы эң бийик тоо массиви (Мусала чокусу, бийиктиги 2925 м). Болгариянын түштүк-батышында. Узундугу 80 кмдей. Кристаллданган жана метаморфизмделген тоо тектерден турат. Риладан Искыр, Марица, Места дарыясы башталат. Альп тибиндеги рельеф мүнөздүү, мөңгү көлдөрү, жазы жана ийне жалбырактуу токой, шалбаа ээлейт. Минералдуу булактар, курорттор (Г. Димитров атындагы, Боровец) бар. Кышкы спорт жана туризм өнүккөн. Түштүк-батыш тоо тармагында Рила монастры (10-кылымда негизделген, азыр музей) жайгашкан. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Тоолор‎
Категория:Болгария
Рим папасы

Рим папасы – католик чиркөөсүнүн жана Ватикан мамлекетинин башчысы. Кардиналдар коллегиясы тарабынан өмүр бою шайланат (1389 - жылдан кардиналдардан).
Категория:Терминдер жана түшүнүктөр
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

 Булактар
Рим цифралары

thumb|right|upright=0.9|Рим цифраларын колдонгон саат
Рим цифралары – Байыркы Римде пайда болгон сандарды белгилөөчү шарттуу белгилер (же эсептөө системасы). Б. з. ч. 500 жыл мурун этрусктарда пайда болгон. Ал кошуу жана кемитүү принцибине негизделген. Натуралдык сандарды белгилөө үчүн 7 тамга колдонулган: 1—1; V-5; Х-10; L-50; С-100; D-500; М-1000. Рим цифраларынын жардамы менен сандарды жазуу эки принципте жүргүзүлөт: 1) I, X, С белгилери чоң белгилердин сол жагына келсе, 1, 10, 100гө азайтылып (1Х=9), ал эми он жагына келсе, 1, 10, 100гө кошулуп жазылат (XI=11). Мисалы, 2012 саны. Эки миң MM, он X, эки II. бирге жазсак: MMXII. 2) Калган сандар белгилерди кайталоо менен жазылат. Рим цифралары курултайларды, пленумду, китептин бөлүмдөрүн (глава) ж. б. белгилөөдө колдонулат. 
Категория:Терминдер жана түшүнүктөр
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
Рио-Бермехо

thumb|Рио-Бермехо.
Рио-Бермехо – Түштүк Америкадагы дарыя. Парагвайдын оң куймасы. Аргентинанын түндүгүндө, Узундугу 1600/кмдей, алабынын аянты 133 миң км2. Борбордук Анд тоолорунун чыгыш капталдарынан башталып, Гран-Чако түздүгүндө салааларга бөлүнүп агат, ортонку агымында 400 кмдей. Өзүнүн мурунку куймасы Теуконун нугу боюнча агып өтөт. Орточо чыгымы 340 м3/сек. Пресиденсия-Рока шаарынан баштап анча чоң эмес кемелер жүрө алат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Дарыялар‎
Категория:Аргентина
Рио-Гранде

thumb|Рио-Гранде.
Рио-Гранде , Рио-Браво-дель-Норте – АКШ менен Мексикадагы дарыя (эль-Пасо шаарынын чатына чейин эки өлкөнүн чек арасы). Узундугу 2870 км алабынын аянты 570 миң км2. Аскалуу тоолордон башталып, негизинен кургакчыл плато, айрым жерлерде кууш капчыгайлар аркылуу агып, Мексика булуңуна куят. Толугу менен сугатка пайданалынат. Орточо чыгымы чатында 15-20 м3/сек. Ортонку агымында Элефант-Бьютт жана Фалькон ири суу сактагычтары бар. Пресидио (Мексика) шаарынан баштап кеме жүрөт. Боюнда Альбукерке, Эль-Пасо, Ларедо (АКШ), Сьюдад-Хуарес, Нуэво-Ларедо (Мексика) шаары жайгашкан. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Дарыялар
Категория:АКШ географиясы‎
Категория:Мексика
Рио-Дульсе

thumb|Рио-Дульсе.
Рио-Дульсе – Аргентинанын түндүк- батышындагы дарыя. Узундугу 650 кмдей. Сали деген ат менен Анд тоолорунан башталат; Гран-Чако түздүгүнүн түштүгүндө салааларга бөлүнүп, Мар-Чикита көлүнө куят. Орточо чыгымы 80 м3/секдай. Сугатка пайдаланылат. Боюнда Сантьягодель-Эстеро шаары жайгашкан. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Дарыялар‎
Категория:Аргентина
Рио-Колорадо

thumb|Рио-Колорадо.
Рио-Колорадо – Аргентинадагы дарыя. Патагониянын түндүгүндө. Узундугу 1200 кмден ашык, алабынын аянты 350 миң км2дей. Рио-Гранде жана Барранкас дарыясынын кошулушунан түзүлөт. Кургакчыл Патагония аймагында терең өрөөн боюнча агып, Атлантика океанынын Баия-Бланка булуңуна куярда дельтаны пайда кылат. Орточо чыгымы 140 м3/сек. Чатынан 320 кмге чейин кеме жүрөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Дарыялар‎
Категория:Аргентина
Рио-Негро

Рио-Негро – Түштүк Америкадагы эки дарыя.
 Аргентинадагы дарыя. Патагониянын түндүгүндө Анд тоолорунан башталган Неукен жана Лимай дарыясынын кошулушунан пайда болот. Узундугу Неукен дарыясынын башталышынан тартып 1300 кмдей, алабынын аянты 146 миң км2, Патагониянын кургакчыл түздүгү аркылуу агып, Атлантика океанына куят. Орточо чыгымы 950 м3/секдай. Айрым жерлеринде кеме жүрөт;
 Уругвайдагы дарыя (башаты Бразилияда), Уругвайдын сол куймасы. Узундугу 500 кмдей. Алабынын аянты 70,6 миң км2. Орточо чыгымы 700 ж3/секдай. Ортонку агымында Рио-Негро ири суу сактагычы, ГЭС курулган. Мерседес шаарынан баштап кеме жүрөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Түштүк Америка
Риони

thumb|Риони.
Риони – Грузиядагы дарыя. Узундугу 327 км, алабынын аянты 13,4 миң км2. Чоң Кавказ кырка тоосунун түштүк капталдарынан башталып, Кутаиси шаарынан төмөнүрөөк Колхида ойдуңу боюнча агат. Кара деңизге куярда (Поти шаарынын жанында) дельтаны пайда кылат. Орточо чыгымы 405 м3/секдай. Суусу өтө киргилт. Самтредиа шаарынан кеме жүрөт. Они шаарынан сал агызылат. Ортонку агымында сугатка пайдаланылат. Рионинин жогорку агымындагы өрөөн аркылуу Аскер-Осетин жолу өтөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Дарыялар
Категория:Грузия
Рио-Саладо

thumb|Рио-Саладо.
Рио-Саладо – Аргентинадагы дарыя. Парананын оң куймасы. Жогорку агымында Гуачипас, андан төмөн Хураменто же Рио-де-Пасахе аталат. Узундугу 1300 км, алабынын аянты 160 миң км2дей. Борбордук Анд тоолорунан башталып, Гран-Чако түздүгү аркылуу салааларга бөлүнүп агат. Орточо чыгымы 15 м3/секдай. Жаанчыл мезгилде ташкындап, кеме жүрөт; кургакчыл мезгилде айрым жерлери туздуу көлдөр менен саздарга айланат.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Дарыялар‎
Категория:Аргентина
Риу-Бранку

thumb|Риу-Бранку.
Риу-Бранку – Бразилиядагы дарыя. Риу-Негру дарыясынын сол куймасы (Амазонканын алабы). Узундугу 1300 км (Урарикуэрдин башатынан), алабынын аянты 195 миң км2дей. Гвиана бөксө тоосу жана Амазонка ойдуңу аркылуу агып өтөт. Орточо чыгымы 5400 м3/секдей. Суусу мол мезгилде кеме жүрөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Дарыялар
Категория:Бразилия
Риу-Гранди

thumb|Риу-Гранди.
Риу-Гранди – Бразилиянын түштүк-чыгышындагы дарыя, Парананын сол куймасы. Узундугу 1230 км, алабынын аянты 170 миң км2. Серрада-Мантикейра тоосунан башталып, Бразилия бөксө тоосу аркылуу агат. Босоголуу. Орточо чыгымы 2000 м3/сек. Жогорку агымында Фурнас суу сактагычы жана ГЭС курулган. Айрым бөлүктөрүндө кеме жүрөт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Дарыялар
Категория:Бразилия
Риу-Негру

thumb|Риу-Негру.
Риу-Негру – негизинен Бразилия аркылуу аккан дарыя. Төмөнкү агымы аркылуу Колумбия менен Венесуэланын чек арасы өтөт. Амазонканын сол куймасы. Гуайния деген ат менен Колумбиядан башталат. Узундугу 2300 км алабынын аянты 691 миң км2, Амазонка ойдуңу боюнча агып өтөт. Ири сол куймасы – Риу-Бранку. Орточо чыгымы 30 миң м3/секдай. Риу-Негрунун сол куймасы Касикьяре аны Ориноко дарыясы менен туташтырат. Чатынан 1000 кмге (Манаус портуна) чейин кеме жүрөт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Дарыялар
Категория:Бразилия
Категория:Венесуэла
Категория:Колумбия
Рица

thumb|Рица көлү.
Рица, Чоң Рица – Абхазиядагы тоо көлү. Гагра кырка тоосунун чыгышында, 950 м бийиктикте жайгашкан. Аянты 1,49 км2. Тереңдиги 116 мге чейин. Чанагы мөңгүнүн аракетинен жана тектоникалык кыймылдан пайда болгон. Юпшара дарыясы (Бзыбь дарыясынын алабы) агып чыгат. Жанында Кичи Рица көлү (аянты 0,2 км2) жайгашкан. Рица коругунун курамына кирет. Туризм жана эс алуу аймагы. Кавказдын Кара деңиз боюндагы курорттору менен автомобиль жолу аркылуу байланышат.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

Категория:Көлдөр‎
Категория:Кавказ
Роанок

thumb|Роанок.
Роанок – АКШнын чыгышындагы дарыя. Узундугу 725 км, алабынын аянты 25 миң км2дей. Башаты Көгүлтүр-Тоо кырка тоосунун батыш капталдарынан (Аппалачи тоо тармагы) башталат. Пидмонт платосу жана Атлантика бою ойдуңу аркылуу агып, Атлантика океанынын Албемарл булуңуна куят. Орточо чыгымы 230 м3/секдай. ГЭС курулган. Төмөнкү агымында кеме жүрөт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Дарыялар
Категория:АКШ географиясы‎