Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Жаркорумду мөңгүсү

Жаркорумду мөңгүсү — Ички Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү. Кызарт кырка тоосунун түндүк капталында. Кочкор суусунун алабынан орун алган. Узундугу 3,9 км, аянты 5,0 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4155 м, этеги 3600 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3960 м, абляция облусунун аянты 3,2 км2. Азыркы мезгилде мөңгү бир калыпта тартылууда. Мөңгүдөн Жаркорумду суусу башталып, Кочкордун оң куймасы – Кызартка оң тараптан куят. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Аналогия

Аналогия окшоштук (грек с. - далма-дал келүү, окшошуу) – чыгармадагы окшоштук. Бул көбүнчө сюжеттин курулушунда, образдарында, мүнөз түзүү жана башка ыкмаларында байкалат. Мис., башкы каармандарынын өлүмү, алардын мүрзөсүнө кош теректин өсүп чыгышы айрым элдик чыгармаларда (Мис., “Олжобай менен Кишимжан”, “Мырза уул менен Аксаткын” жана башка) окшош айтылат. “Манас” эпосундагы баатырдын төрөлүшү, колукту тандашы, үйлөнүшүнө окшош эпизоддор бир катар элдик эпостордо учурайт.
 Адабият 
Ж.Шериев. А.Муратов. Адабият. Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү/ Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. –Бишкек, 2004. –ISBN 5-89750-084-3

Категория: Адабият
Категория: Тумар-2011
Жашыл-Көл мөңгүсү

Жашыл-Көл мөңгүсү – Алай кырка тоосунун батыш бөлүгүнүн түндүк капталындагы татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Сох суусунун сол курамы Актеректин алабынан орун алган. Узундугу 5,5 км, аянты 4,4 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4650 м, этеги 3200 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3900 м, абляция облусунун аянты 2,0 км2. Мөңгүдөн Актерек суусунун оң куймасы – Жашылкөл өзөнү башталат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Сай

Сай - агын суулардын жайылмасы же убактылуу аккан суулардын кургак нугу.

Нөшөрлөп жамгыр жааганда, жазында кар-мөңгү эрий баштаганда сууга толуп, жайында көбүнчө суу азайып же какшып калат.

Жазылыгы ондогон, тереңдиги 7–10 мге жетет. Сайдын чуңкур жерлерине көлчүктөр пайда болот. Түрк, моңгол тилдеринде «сай» – жумуру таш.

 Адабият 
*Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Агын суулар‎
Категория:Тумар-2011
Кыргызстан милициясы

Кыргыз Республикасынын Милициясы — Милиция Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлиги жетекчилик кылган ички иштер органдарынын курамына кирет. 

 thumb | 220x124px | right | Милиция бөлүмү, Интернационал айылы, Баткен облусу.

 Структурасы 
Милициянын атайын бөлүмдөрү бар, мисалы, кылмыш издөө, экономикалык кылмыштарга каршы күрөшүү, тергөө, коомдук тартипти сактоо, мамлекеттик автомобиль инспекциясы (МАИ) жана башка. Милициянын райондук, шаардык бөлүмдөрүнүн алдында жашы жетпегендердин иштери боюнча инспекциялар иштейт, алар жаш балдардын кылмышка барбоосу үчүн тарбиялык иштерди жүргүзүшөт.
 Милдеттери 
Милиция кызматкерлеринин милдеттери көп. Алардын башкы милдеттери — коомдук тартипти сактоо, мыйзамдын ар кандай бузулушуна жол бербөө, анын талаптарын так аткаруу. Ар бир адам бирөөдөн запкы көрсө же мүлкүн уурдатса милиция органдарына кайрылышат. Алар кайрылуу боюнча токтоосуз иш жүргүзүшүп, эгер кыл-мышты жасаган адам белгилүү болсо тийиштүүлүгүнө жараша чара көрүүгө же адам белгилүү болбосо издөө салууга милдеттүү. Милиция кызматкерлери тартип бузуучуга карата талаптарды так, катуу, кыска жана ачык коюшу керек, анткени бул мыйзамдуулуктун бекем шарты, кыянат-тыкка жана ээн баштыкка карата ишенимдүү тоскоолдук болот.
 Дагы караңыз 
Милиция реформасы

 Колдонулган адабияттар 
 ISBN 5-7499-0134-3 Эсенканов К., Идинов А. Мамлекет жана укук негиздери. Бишкек, "Шам", 1999. 39-40 бб.
 
Категория: Укук
Категория:Билим берүү
Категория:Мыйзам
Категория:Тумар-2011
Салык полициясы

Салык полициясы - Мамлекетибиз социалисттик системада жашап турган кезинде ишкердикти жүргүзүүгө мамлекеттик жана коомдук ишканаларга жана чарбаларга гана уруксат берилип, алар жаап-жашыр-бастан салыкты мамлекетке төгүп турушкан. Салыкты убагында жана так төлөп туруунун мааниси өтө зор, себеби мамлекеттин бийлик органдары, укук коргоо органдары, Куралдуу күчтөрү, саламаттыкты сактоо, билим берүү, социалдык камсыз кылуулар (пенсия, пособие, стипендия) мамлекеттик бюджеттин эсебинен каржыланат. 
Азыр эркин рынок экономикасына өткөн учурда ишкердикти жүргүзүүгө тыюу салуу жок, ар бир адам ишкана ачып алып продукция өндүрүүгө же дый-кан чарбасын түзүп, айыл чарба продукциясын өн-дүрүүгө акылуу. Ошону менен бирге эле мыйзамда белгиленген өлчөмдө жана тартипте мамлекетке салык төлөөгө милдеттүү. Тилекке каршы, кээ бир ишкерлер кирешесин жашырып, мамлекетке салыктөлөөдөн кач-кан фактылар кездешет. Бул болсо кылмыш болуп эсептелет. Ошондуктан, мындай аракеттерге каршы күрөшүү үчүн салык полициясы уюшулган. Алар, салык өндүрүү боюнча салык инспекциясына көмөктөшүшөт, жашыруу фактысы боюнча кылмыш иш козгошуп, тергөө жүргүзүшөт.

 Колдонулган адабият 
 ISBN 5-7499-0134-3 Эсенканов К., Идинов А. Мамлекет жана укук негиздери. Бишкек, "Шам", 1999. 45 бб.
 
Категория: Укук
Категория:Билим берүү
Категория:Салык
Категория:Тумар-2011
Сайроон

Сайроон – түздүктүн дарыяларынын нугуна мүнөздүү рельефтин бир түрү. Суу нугунун эки имерилишинин ортосундагы шилендилердин суу агымынын багытына кыйгач жылга болуп топтолушу.

Сайроон нуктагы жанаша иримдерди бөлүп турат. Пайда болушу суунун турбуленттик агымына байланыштуу.

 Байланыштуу макалалар 
 Сай

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:география
Категория:Тумар-2011
Үч-Коргон суу сактагычы

Үч-Коргон суу сактагычы — Жалал-Абад облусунун Ноокен районунун (Шамалдысай шаарчасынын жанында) аймагында. Нарын дарыясынын нугуна курулган. Суу агымын сутка боюнча жөнгө салып турат. Энергия алууда, сугатка пайдаланылат.
1964-жылы ишке киргизилген. Узундугу 16км, эң жазы жери 2,5 км, эң терең жери 29 м, суу толгондогу аянты 74 км2, көлөмү 52,5 млн м3. Плотинасынын узундугу 2882 м, туурасы 10м.
47 миң га жерди сугарат.

 Аталышы Үч-Коргон суу сактагычы Аянты 74 км2 Узундугу 16 км Жазы жери 2.5 км, Терең жери 29 м Сыйымдуулугу 52 млн м3

 Байланыштуу макалалар 
 Үч-Коргон ГЭСи

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энцклопедия борбору. Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Суу сактагычтар
Категория:Ноокен району
Категория:Нарын дарыясы
Категория:Тумар-2011
Жети-Өгүз мөңгүсү

Жети-Өгүз мөңгүлөрү Тескей Ала-Тоонун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги жанаша жаткан эки мөңгү (Чыгыш жана Батыш Ж. м.). Жети-Өгүз өрөөнүнүн төрүндө жайгашкан. Чыгышындагы мөңгүнүн узундугу 4,6 км, аянты 4,1 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4430 м, этеги 3100 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3730 м. Абляция облусунун аянты 2,4 км2. Негизинен оң тарабындагы төрдүн толкун сымал зор фирн агымы жылып чыгып, мөңгүнү түзөт. Мөңгү тартылууда. Батышындагы мөңгүнүн узундугу 3,0 км, аян- ты 4,2 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4660 м, этеги 3080 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3730 м. Абляция облусунун аянты 1,8 км2. Куралуу облусу татаал. Мөңгүнүн оң жак четинде туурасынан кеткен жаракалар бар. Ортоңку морена мөңгүнү экиге бөлөт: кууш жана кыска оң бөлүгү жана узун монолиттүү сол бөлүгү. Мөңгү тартылууда, каптал мореналары анын этегинен 350–400 м төмөн жатат. Мөңгүлөрдөн Жети-Өгүз суусу башталып, Ысык-Көлгө куят.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Ала-Бука

Ала-Бука — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад облусун кыштак, Ала-Бука районундагы айыл.

Облустун борборунан 230 км түндук-батыш тарапта, Наманган темир жол бекетинде 65 км аралыкта жайгашкан. 1900-ж. негизделген. Калкы 10081 (2001). "Ак-Жол" акционердик коому (автобаза), 3 орто мектеп, балдардын көркөм-өнөр мектеби, 3 бала бакча, спорт мектеби, балдардын чыгармачылык үйү, борборлоштурулган оорукана (бейтапканасы менен), учук оорулар диспансери, дарыкана, мечит (1996-ж. курулган, 200 орундуу) спорт бассейни, спорт клубу, китепкана, «Техник» акционердик коому, музей, эстеликтер комплекси, тегирмен ж. б. бар. Айылдын 5 км түш.-батышта суу Касан-Сай сактагычы курулган.Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

 Калкы 
Калкы - 10 813 киши.

 Булактар 

Категория:Ала-Бука айыл аймагы
Категория:Ала-Бука айыл округу
Категория:Тумар-2011
Токтогул суу сактагычы

thumb|261x261px|Токтогул суу сактагычы.
thumb|Токтогул суу сактагычы.
Токтогул суу сактагычы - Нарын дарыясындагы Токтогул ГЭСининплотинасы сууну бууганда пайда болгон . Суу сактагычка 1974-жылы суу толтурула баштаган. Жалпы көлөмү 19500 млн м3. Узундугу 65км, эң жазы жери 12км, эң терең жери 215 м. Суу толгондогу аянты 284,3 км2. Нарын жана Сыр-Дарыянын агымын жөнгө салып, кошумча 0,5 млн га жерди сугарууга мүмкүндүк берет. Плотинанын узундугу 292 м, туурасы 43 м, бийиктиги 215 м. Жалпысынан 913 миң га жерди суу менен камсыз кылат (негизинен Өзбекстандын аймагын). Кыргызстандагы негизги энергетиканын кызыкчылыгы үчүн курулган суу сактагыч.

 Аталышы Токтогул суу сактагычы Аянты 284.3 км2 Узундугу 65 км Жазы жери 12 км, Терең жери 215 м Сыйымдуулугу 19500 млн м3

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энцклопедия борбору. Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Суу сактагычтар
Категория:Токтогул району
Категория:Нарын дарыясы
Категория:Тумар-2011
Баткен өрөөнү

thumb|Баткен өрөөнү.
Баткен өрөөнү - Түркстан жана Алайкырка тоолорунун түндүк этектеринде жайгашкан тоо аралык өрөөн.

 Жайгашкан жери 
Баткен районун аймагында. Түштүктөн түндүккө карай 60 кмге созулат. Туурасы 24 км, таманынын абсолюттук бийиктиги. 900–1500 м. Аянты 270 кмдей. Б. ө. Өлмөс жана Бужум тоолорунун аралыгындагы алкым аркылуу түндүгүнөн Исфара-Лейлек ойдуңуна кошулат. Өрөөндү түштүгүнөн Байтак (бийиктиги - 1829 м), Тешик-Таш (2025 м), Кара-Таш (2038 м),
батышынан Баткен (1331 м), Бужум (1377 м). Ак-Өтөк (1490 м), Досталык жана
Сүргүнтаңгасы (1388 м), түндүгүнөн Кы-Ңыр-Адыр, Паран (985 м), чыгышынан Ак-Таш тоолору курчайт. Жеринин бети түндүктү көздөй жантайыңкы, бир аз күдүрлүү; тоо этектери кургак сайлар менен тилмеленген. Курчап жаткан тоолор силур жана карбон мезгилдеринин сланец, акиташ теги, кумдук, алевролит, конгломерат, өрөөндүн таманы неоген м-н антропогендин шагыл, конгломерат, кумдук, чопо, кумай ж. б. тектеринен түзүлгөн.

 Климаты 
Климаты континенттик, жайы узак, кургак, кышы кыска; кар аз түшөт. Июлдун орточо температу расы 25°С, январдыкы —5°С. Жылдык жаан-чачыны 100–300 мм.

 Негизги суулары
Чет-Булак, Кара-Булак. Табигый чөл, жарым чөл жана кургак талаа ландшафты
адамдын чарбалык таасиринен аябай өзгөргөн (айрыкча түндүк жагында). Боз топурактуу.

 Өсүмдүктөрү 
Табигый өсүмдүктөрдөн шыбак, баялыш, бетеге ж. б. кездешет. Өрөөндө
мал чарбасы, багбанчылык, жүзүмчүлүк, тамекичилик өнүккөн. Гидромелиорация
иштери жүргүзүлүүдө. Өрөөндүн эконо-микасында Төрткүл суу сактагычынын мааниси зор.

 Адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору".-Б,;2004

Категория:Өрөөндөр
Категория:Баткен району
Категория:Тумар-2011
Эпизод

Эпизод (грек- башка, тиешесиз) – сюжеттүү чыгармалардагы өзүнчө бир башталышы жана аякталышы бар, ошол эле кезде башка окуялар менен биригип сюжетти түзгөн майда бөлүкчө, чыгармадагы бир учур (момент). Мис., “Ак кеме” повестинде машина -дүкөндүн келиш эпизоду, марал атуу эпизоду жана башка. Чыгармада негизги жана жардамчы эпизоддор болот.
Эпизоддордун көптүгү, жыштыгы боюнча «Манас» дүйнөлүк көркөм маданиятта уникалдуу көрүнүш. Э-дордун арбындыгы чыгарманын көлөмдүүлүгү менен гана аныкталбайт, биринчи кезекте окуя-кырдаалдардын алмашуусу, биримдиги, байланышы зарыл. Э. негизинен жардамчы жана негизги Э-го ажырымдалат. Мисалы, «Чоң казат» бөлүмү Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча «Жети кан куралып, Манаска кылмак болуп кеңешкени», «Элчилердин Манаска барып учураганы» деген сыяктуу негизги Э-дордон турат да, алардын ичинде да майда, жардамчы Э-дор болот. Манасчылар эл арасына чыгып, «Манас» айтканда мына ушундай негизги Э-дорду айтып, баштап, аны соңуна жеткире айтышкан. 
Адабият
 Ж.Шериев. А.Муратов. Адабият. Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү/ Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. –Бишкек, 2004. –ISBN 5-89750-084-3
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Категория:Адабият
Категория:Тумар-2011
Жети-Өгүз өрөөнү

thumb|Жети-Өгүз өрөөнү.
Жети-Өгүз өрөөнү Ысык-Көл ойдуңунда. Тескей Ала тоонун түндүк капталында, Жети-Өгүз суусунун алабында жайгашкан. Жети-Өгүз районунун аймагында. Аянты 63,0 км2 узундугу 28,5 км, туурасы 8–11 км. Басымдуу бийиктиги 2000–3500 м. Курортко чейин тепши сымал өрөөн, андан жогору V формасына өтүп, каптал өрөөндөр жана кокту-колоттор менен тилмеленген. Өрөөндүн этек бөлүгү салааланган кургак сайлуу, дөңсөөлүү адырлардан турат. Жети-Өгүз кыштагынан жогору чыга бергенде суунун оң тарабында кенен Казанбак түздүгү, ал эми суунун сол тарабында тик кашаттуу Ак жар тектирлери (үчөө) жатат. Рельефи жалпысынан тоолуу; терең жана кууш каптал өрөөндөрү көп. Капчыгай оозундагы адырлар улам жогорулаган сайын анча бийик эмес : (1800 – 2200 м) бөксө тоого, орто бийиктиктеги (2200–2800 м бийиктикте) тоолорго, тик капталдуу (30–50 °) бийик (3000 м ден жогору) тоолорго өтөт. Өрөөн уникалдуу ландшафттары жана курорт байлыгы менен өзгөчөлөнөт. Табияты (токой чарбасынан жогору карай) өтө кооз. Суунун сол тарабынан, Бөйрөк деген жерден орун алган Жетөгүз курортунун (2200–2400 м) аймагы, анын түндүк жагындагы Кызыл жар аскасынын норамасы өзүнүн табигый кооздугу менен көп элге маалым. Анын чыгыш уландысы Кызыл үңкүр деп аталат. Асканын түндүк капталы (ортосунан жарылган) жүрөк формасын элестеткендиктен, аны «Жарылган жүрөк» деп жүрүшөт. Ушул аскалардын сырткы көрүнүшү экзодинамикалык (атмосфералык жаан -чачын, күндүн радиациясы, үбөлөнүү ж. б .) процесстердин таасиринен пайда болгон. Курорттон жогору өрдөй бергенде капчыг ай 3–4 км аралыкка кууш тартып, анданчыга бергенде шиберлүү Көк жайык түздүгүнө өтөт. Ал Жети- Өгүздүн кенен жана тегиз, дем алууга ыңгайлуу жайы. Бул жерде кыргыздын улуттук оюндары өткөрүлүп келген. Көк жайыктан жогору капчыгай кууш тартып, каптал өрөөндөр (Ат жайлоо, Асан токум, Бай төр, Өөн төр, Кыргый уя, Телти, Аю төр, Чуңкур төр, Ашуу төр ж . б.) менен тилмеленген. Өрөөндүн ооз жагы жана Жети-Өгүз курортунун аймагы неогендин кум, чопо, конгломерат, Көкжайыктан жогору негизинен палеозойдун акиташ теги, гранит, сланец тектеринен түзүлгөн. Климаты мелүүн континенттик; июль айынын орточо температурасы 14,8 °С, январдыкы —8,4 °С. Жылдык жаан-чачыны 500–600 мм. Өрөөн аркылуу Жети-Өгүз суусу агып өтөт. Анын жайылмаларында кайың, тал, чычырканак, бөрү карагат, итмурун, жылгын ж. б. жыгач жана бадал өсүмдүктөрү жыш өсөт. 1800–2200 м бийиктикте талаа, 2200–2800м де шалбаа бадал аралаш карагайлуу токой, 2800—3400м де субальп жана альп шалбаа ландшафттары мүнөздүү. Карагайлуу токой негизинен тоонун түндүк капталдарынан орун алып, айрым жерлеринде чер токойду түзөт. Күнгөй беттеринде жана токой тилкесинен жогору арча өсөт. Деңиз деңгээлинен 3400м ден жогору кар, мөңгүлүү аскалар ээлейт. Өрөөндө 1958-жылы Жети-Өгүз заказниги уюшулган. Курорттун аймагынан минералдуу булактар чыгат (Жети-Өгүз минералдуу суусу). Аны Жети-Өгүз курорту пайдаланат.

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.: 2004 ISBN

 Интернеттеги шилтемелер 

Категория:Жети-Өгүз району
Категория:Өрөөндөр
Категория:Тумар-2011
Жорго-Таш мөңгүсү

Жорго-Таш мөңгүсү – Алай кырка тоосунун түштүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Кызылсуунун оң куймасы – Көксуунун (батыш) алабында жайгашкан. Узундугу 4,6 км, аянты 4,3 км2, көлөмү 0,200 км3. Башы деңиз деңгээлинен 4600 м, этеги 3920 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4300 м, абляция облусунун аянты 1,1 км2. Мөңгүдөн Жорготаш суусу башталып, Көксууга куят. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Мөңгүлөр
Категория:Тумар-2011
Жууку мөңгүсү

Жууку мөңгүсү – Тескей Ала-Тоонун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Жууку суусунун алабында жайгашкан. Узундугу 4,2 км, аянты 4,7 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4550 м этеги 3520 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3820 м. Абляция облусунун аянты 2,6 км2. Төрлөрдөн жылып түшкөн 2 мөңгүдөн түзүлөт. Алардын «тилдерин» мурдагы моренанын жал- часы бөлүп турат. Ж. мененүн оң жана сол тарабындагы мөңгүлөр кийинки тартылуудан өзүнчө бөлүнүп калган. Этек мореналардын астында «кыймылсыз калдык» мөңгү жатат. Мөңгүдөн башталган Жууку суусу Ысык-Көлгө куят. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Жылуусуу мөңгүлөрү

Жылуусуу мөңгүлөрү — Алай кырка тоосунун түндүк капталында жайгашкан татаал өрөөн тибиндеги 2 мөңгү (Батыш жана Чыгыш Ж. м.). Сох суусунун оң курамы – Кожашкандын башында жайгашкан. Аларды меридиан багытта созулган тоо тармагы бөлүп турат. Батышындагы мөңгүнүн yзундугу 4,6 км, аянты 7,1 км2; башы деңиз деңгээлинен 4800 м, этеги 3890 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4400 м, абляция облусунун аянты 3,5 км2. Чыгышындагы мөңгүнүн узундугу 5,7 км, аянты 6,4 км2; башы деңиз деңгээлинен 4500 м, этеги 4200 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4300 м, абляция облусунун аянты 3,2 км2. Мөңгүлөрдөн Сох суусунун башаты – Жылуусуу башталат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Мөнгү Нарын, капчыгайы

Мөнгү Нарын, капчыгайы Нарын дарыясын бойлото Кетмен Төбө өрөөнүнөн Таш-Көмүр шаарына чейин созулуп жатат. Узундугу 80 кмдей. Капчыгай девон-карбондун жана юранын акиташ, кумдук, конгломерат, чопо жана метаморфизмделген сланец тектеринен турат. Дарыя Кочкордөбө, Исфан-жайлоо, Чокет, Чак (сол жээк) жана Атойнок, Суук, Жалгызкыр (оң жээк) тоолорун кесип өтөт. Дарыя жээгинин айрым бөлүгүндө байыркы төртүнчүлүк мезгилдин тектеринин калдыктары бар. Капчыгайдын таманынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 670 м. Сол жээгиндеги тоолордун орточо бийиктиги 2060м, оң жээгиндегиники 1970 м (суунун нугунан 1300–1400м бийик жайгашкан). Капчыгайдын кууш келген бөлүгү Токтогул ГЭСинин тосмосунан батышты көздөй 20 кмге созулат. Тосмодон чыгышты көздөй капчыгай 600– 800м кеңейет. Капчыгайдын капталдары тик жана аскалуу келип, майда терең өрөөндөр менен тилмеленген; сел жүрөт. Түштүк капталы шагылдуу келип, каксоо, жарым чөл ландшафты басымдуу. Түн. капталында бадал, арча кездешет. Нуктун оң жана сол жээктери менен Бишкек–Ош жолу өтөт. Капчыгайдын төмөнкү бөлүгүндө Күрпсай, Шамалдысай, Ташкөмүр ГЭСтери курулган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстан
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Илим
Категория:География
Категория:Жалал Абад областы
Категория:суулар

Категория:Тумар-2011
Кайчы суусу

Кайчы, суу – Жет-Өгүз районундагы суу, Ак-Шыйрактын оң куймасы. Узундугу 34 км, алабынын аянты 288 км2. Какшаал кырка тоосунун түндүк капталындагы мөңгүлөрдөн башталып, түндүктү карай кууш капчыгай аркылуу агат. Сол тараптан негизги кура мы Айры-Төр куйгандан кийин өрөөнү жайылат. Нугунда босоголор көп. Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 3700 м. Ири 10 куймасы, алабында жалпы аянты 46,9 км2 келген 58 мөңгү бар. Жылдык орточо чыгымы 1,1 м3/сек. Эң көбү августта, азы январда байкалат. Өрөөнү жайыт.

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги шилтемелер 
 "Кыргыздын кол өнөрчүлүгү"

Категория:Кыргызстандын суулары‎
Категория:Жети-Өгүз району
Кыргыз илимпоздор

Илим – бул табият, коом жана материалдык эмес баалуулуктар тууралуу билимдерди, аларга таандык тармактарды таануунун системасы. Илим тармактарынын саны абдан арбын. Илим менен мектеп партасынан баштап таанышабыз. Математика, физика, биология булар дагы илим болуп эсептелет. Илим так, гуманитардык, табигый жана коомдук деп айырмаланат.

 Кыргыздын илимпоздору: 

 Илимпоздордун аты-жөнүтуулган жылы багыты эмгеги Касым Тыныстанов 1901-1938 филология "Окуу китеби" Саипжанов эркин1882-1933 филология "Алиппе жаки төтө окуу" Аскар Акаев 1944 математика, физика "Рельефография"Роза Отунбаева 1950 философия Иса Ахунбаев 1908-1975 медицина "Жүрөк хирургиясы"

 Илимдин бутактарга бөлүнүшү: 

 Жалпы жана гуманитардык илимдер Так илимдер Техника илимдери Антропология Астрономия Агрономия Археология Биология Аэронавтика География Геология Баллистика Философия Медицина Бионика Экономика Физика Биотехнология Тарых Химия Геомеханика Филология Математика Геофизика Психология Информатика Этнография Кибернетика Юриспруденция Кеме куруу Адабият таануу Криптография Политология Машина куруу Социология Механика Педагогика Нанотехнология Культурология Робототехника Маданият таануу СистемотехникаЛингвистика Архитектура Трибология Электротехника Энергетика Тамак-аш технологиясы

 Негизги окуялар 
1924-ж. 7-ноябрь "Эркин Тоо" гезитинин чыга башташы.
1932-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтунун уюшулушу.
1933-ж. Кыргыз мамлекеттик зооветеринария институтунун уюшулушу.
1935-ж. Кыргыз мамлекеттик мугалимдер институтунун уюшулушу.
1940-ж. Орус алфавитине өтүү.
1941-ж. Чоң кишилер арасында сабатсыздыкты жоюунун негизинен аякташы.
1943-ж. СССР ИАнын Кыргыз филиалынын ачылышы.
1952-ж. "Манас" эпосуна арналган илимий конференция.
1954-ж. Кыргыз ИАнын ачылышы.
1989-ж. 23-сентябрь Кыргыз ССРинин Мамлекеттик тил жөнүндөгү мыйзамынын кабыл алынышы.
2001-ж. 29-май Кыргыз Республикасынын экс-президенти А.Акаев кыргызстандык илимий ишмерлерге "20-чы көрүнүктүү илимий жетишкендиктери үчүн" наамындагы 20 ардактуу алтын медаль тапшыруу жөнүндө Указга кол койгон.
2003-ж. 15-16-май Кыргыз мамлекеттүлүнүн 2200 жылдыгына арналган эл аралык илимий конференция.
2003-ж. 5-6-ноябрь "Кыргыз мамлекеттүлү Евразиянын чындыгынын алкагында" аттуу эл аралык илимий-практикалык конгресстин өтүшү.Бишкек.

 Илимий наамдар 
Орден «Манас». 
Орден «Данакер».
Медаль «Данк».
"Токтогул" атындагы Кыргыз Республикасынын мамлекеттик премиясы
Кыргыз Республикасынын "Илим жана техника" жаатындагы мамлекеттик премиясы.

 Интернеттеги шилтемелер 
http://www.google.kg/search?q=%D0%98%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B0%D0%BB%D1%8B+%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2&hl=ky&source=hp&gbv=2
http://www.google.kg/search?q=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC+%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2&hl=ky&source=hp&gbv=2
http://www.google.kg/search?q=%D0%98%D1%81%D0%B0+%D0%90%D1%85%D1%83%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2+&hl=ky&source=hp&gbv=2
http://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%98%D0%BB%D0%B8%D0%BC&action=edit

Категория:Илим
Категория:Кыргызстан
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Тумар-2011
Орзубек Назаров

thumb|200px|left
 Орзубек Назаров thumb|center|300pxЖалпы маалыматТуулган датасы: 1966-жылдын 30 августуТуулган жери: Кант шаарыИшмердүүлүгү: боксер, коомдук ишмерБилген тилдери: кыргыз, өзбек, орус, англисКызматы: КР ЖКнин экс-депутатыҮй бүлөлүк абалы: 3 баланын атасы 
Маалымат:
Кыргызстан улуттук олимпиада комитетинин мүчөсү 
Кыргызстан Бокс Федерациясынын вице-президенти
Кыргыз мамлекеттик дене тарбия жана спорт академиясынын ардактуу профессору 
КР ЖК депутаттарынын Япония менен кызматташуу боюнча достук тобунун жетекчиси 
Кыргызстан ШТК оюндарынын калыстар тобунун мүчөсү
СССРдин жана Кыргыз Республикасынын спортунун эмгек сиңирген устаты
Сыйлыктары: “Манастын 1000 жылдыгы” медалы жана “Даңк” ордени 
1982-1984- жж. СССРдин бокс боюнча жеңүүчүсү 
1984-ж. Европа чемпиону 
1985-1988-ж. СССР чемпиону 
1986-ж. бокс боюнча дүйнөлүк чемпионаттын коло медалы
1986-ж. СССР элинин спортакиадасынын жеңүүчүсү
1986-ж. Ыктыярдуу оюндарынын жеңүүчүсү
1987-ж. Европа чемпиону
Япониянын профессионал боксчулар арасында 5 жолку чемпиону
Океания жана Азиянын 6 жолку чемпиону
WBA (дүйнөлүк бокстук ассоциациа) версиясы боюнча дүйнөлүк профессионал боксчулары арасында 7 жолку чемпион
2007-ж. ноябрь айында “Ак жол” партиясынын мүчөсү
2008 ж. Кыргыз улуттук олимпиадалык комитеттин мүчөсү.
 Интернеттеги шилтемелер 
http://.mail.ru 
http://.who.ca-news.org

Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Категория:Спорт