Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Дүйшө Жанай уулу

Дүйшө Жанай уулу (1887, Ат-Башы району, Кара-Суу айылы —1983, ошол эле жер) — манасчы. Кыпчак уруусунан. Сабатсыз болгон. Д. элдик оозеки чыгармалардын үлгүлөрүн арбын билген. Жамактатып ыр айтып, айылдагы келин-кесектерге кошок үйрөтүп, эл арасында айтылган диний ырларды, дарым, бата, ырым-жырымдарды үйрөнүп айтып жүргөн. Аны "Манас" эпосу өтө кызыктырып, манасчылардан берилип угуп, өзү да айта баштаган. Жаш кезинде Сагымбай Орозбак уулунун "Манас" айтканын көргөн. "Манас" айтып калуусун кереметтүү түш көрүү менен байланыштырат (түшүнө Бакай, Кыргылчал, Сыргак кирген). Д. уктап калган учурда түшүндө бирөө үн салып Бакай келаткандыгын айтат. Аны караса ак чепкен кийген, бетинен каны тамган, ак сакал, ак жуумал киши экен. Анын артынан Кыргыл келет. Мойну бир колтук болгон, бети тегерек, муруту чыга элек сары багылдыр жигит экен, ал өтүп кетет. Ошол түштөн кийин "Манас" айтып калган экен. Д. "Манастын төрөлүшү, балалык чагы, Алтайдан көчүшү", "Жети кандын кеңеши", "Айчүрөктүн түшү" сыяктуу эпизоддорду айткан (Кол жазмалар фондусу, 258-инв., 281-б.). "Көкөтөйдүн ашын" кара сөз менен кыскача жалпы окуянын мазмунун берген. Окуянын курулушу, айрым ситуациялык көрүнүштөр, мотивдик байланыштары боюнча Д-нүн варианты негизинен Сагымбай Орозбаковдун вариантына жакын. Д. "Манастын төрөлүшү" эпизодун башкы баатырдын төрөлүшүнөн баштап, Айкожодон аманатын алган жерине чейин айткан. "Жети кандын кеңеши" эпизодунда кандардын Манаска элчи жиберип анан кыргыз колунун Бээжинге аттанып жөнөп берген жерине чейин баяндалат. "Айчүрөктүн түшүндө" Айчүрөктүн Семетейдин чоролору Күлчоро менен Канчоронун келиши тууралуу көргөн түшүн жорутканына чейин айтылат. Д-дөн мындан тышкары элдик оозеки чыгармалардын башка үлгүлөрү да жазып алынган. 
 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Дүмүр алп

Дүмүр алп — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Валиханов, Чокан жазып алган эпизоддо Бокмурун атасынын ашына "Дүмүр кулак Дүмүр алпты" да чакырат ( Валиханов, Чокан жазып алган эпизод, "Ала-Тоо", 1979, № 7, 77-б.).
 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Дүңгүрөмө

Дүңгүрөмө — топоним. Алтайдан көчүп келаткан жолдо кыргыздардын калмак кандыктарынан Ала-Тоону бошотконунда: "Акылым жаман шашты деп, Дүңгүрөмө көл жакка Түндө үркүп качтым" (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576инв., 629-б.),— деп Килемче суңдуң мусулман аскерлеринен коркуп, Д-нү көздөй качат. Географиялык реалияда Кыргызстандын Тескей Ала-Тоосу менен Нарын кырка тоосундагы ашуу.
 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Эндокринология

Эндокринология (грек. ἔνδον — ичинде, κρίνω — бөлүп чыгарып атам жана λόγος — сөз, илим) — клиникалык медицинанын ички секреция бездеринин түзүлүшүн, функциясын жана алар иштеп чыгарган гормондордун организмге физиологиялык таасиринин механизмин, ошондой эле ал бездердин функциясы бузулганда пайда болуучу ооруларды изилдеп, аларды алдын алуу, диагноз коюу, дарылоо ыкмаларын иштеп чыгуучу тармагы.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Эндоскопия

right|thumb|200px|Эндоскоп
Эндоскопия — атайын аспаптын (эндоскоптун) жардамы менен ички органдарды изилдөө ыкмасы. 
Дарылоо, диагноз коюуда кеңири колдонулат. Эндоскопиянын жардамы менен бронхторду (бронхоскопия), кызыл өңгөчтү (эзофагоскопия), карынды (гастроскопия), жоон ичегини (колоноскопия), табарсыкты (цистоскопия) жана башкалар органдарды кароого болот. 
 Эндоскоп 
Эндоскоп жарык кылуучу жана оптикалык система менен жабдылган түтүктөн турат. Азыркы эндоскоп органдардын ички бетин даана көрүүгө мүмкүндүк берет. Ошондой эле түрдүү дарылоо процедуралар (гистологиялык текшерүү үчүн ичинен материал алуу, бөтөн нерсе же анча чоң эмес шишикти алып салуу, жараны кааруу, майда кан тамырлардан кан агууну токтотуу жана башкалар) жасалат. Бул максатта азыркы эндоскопто лазер нуру колдонулат. Байкалган өзгөрүүлөр сүрөткө жана киного тартылып алынат. Поликлиника менен ооруканаларда эндоскопиялык кабинеттер иштеп, аны адис-врач жүргүзөт. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Энелик клетка

right|thumb|Адамдын энелик клеткасы
Энелик клетка — аялдардын жыныс клеткасы. 
Энелик безде өөрчүйт. Негизги аткарган кызматы организмдин көбөйүү процессине катышат. Ал аталык жыныс клеткасы менен биригип зигота же уруктанган клетканы пайда кылат. Зиготадан түйүлдүк өөрчүйт. Энелик клетка башка клеткалардай эле ядро, цитоплазма, мембрана жана органоиддерден турат. Бирок аткарган кызматына жараша бир топ өзгөчөлүктөрү менен айырмаланат. Ядро энелик тукум куума касиеттерди алып жүрүүчү хромосомалардын гаплоиддик жыйындысы жайгашкан. Цитоплазмада түйүлдүктүн өөрчүшүнө керектүү сары түстөгү азык заттын запасы болот. Энелик клетканын формасы шар сымал келип, бир аз кыймылдоого жөндөмдүү. Энелик безде пайда болгон энелик клетка грааф ыйлаакчасы жарылып ич көңдөйүнө түшөт. Бул процесс овуляция деп аталат. Ал жерден жатын түтүгүнүн желпүүрү менен жатын түтүгү аркылуу жатынды карай жылат. Анан жатындын түтүкчөлөрүнө түшүп акырын жыла баштап, эркектин урук клеткасы (сперматозоид) менен кезиксе уруктануу процесси жүрөт. Энелик клетка уруктанган убакта да жетилүү процесси бүтө элек болот.
Жаш жыныс клетка (овоцит) экинчи жолу бөлүнүп (мейоз) жетилген энелик клеткага айланат. Уруктануу бүтөр замат зиготанын тегерегинде атайын кабык пайда болуп, ал энелик клеткага ашыкча сперматозоиддердин киришине тоскоол болот. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Анатомия
Энтерит

Энтерит (байыркы грек тилинен ἔντερον — ичеги) — ичке ичегинин сезгенүүсү. 
Ал көбүнчө гастрит (гастроэнтерит), колит (гастроэнтероколит, энтероколит) менен коштолот. 
Энтериттин катуу кармаган түрү ар кандай жугуштуу оорулардан (ич келте, паратиф, холера жана башкалар), тамак-аштан ууланганда, дары-дармек же тамак-аш аллергиясында жана башкалар пайда болот. Мында ичке ичегинин былжыр чели көөп, кан тамырларына кан көп келип, секрециясы күчөйт; оор учурунда кан куюлуп, жараланат. 
 Белгилери: 
ич капысынан ооруп, көп учурда кусат, ич өтөт, эт ысыйт. Оору катуу болгондо организм жалпы ууланып, жүрөк-кан тамыр системасы начарлайт, организмден суу көп кетип, тырышат. Энтериттин жеңил түрүндө оорулуу бир нече күндө же жумада сакайып кетет. 
 Катуу кармаган түрүн ооруканада, жеңил түрүн үйдө дарыласа болот. Дарылоодо тазалоочу клизма жасалат, сульфаниламиддер, антибиотиктер, спазмга каршы, куруштуруучу жана башкалар заттар пайдаланылат, ошондой эле таттуу салынбаган, коюу чайды көп берүү сунуш кылынат. Өнөкөт энтерит адам көбүнчө иретсиз тамактануудан (тамактануу режимин такай бузуудан, өткүр тамак-аш жана спирт ичимдиктерин көп ичүүдөн), гельминтоздордон, лямблиоздон жана өндүрүштүк уу заттар (мисалы, коргошундун кошулмалары) организмге көпкө таасир этүүдөн, дарыны (антибиотик, ич алдырма туздарды) көп ичүүдөн, ичегидеги айрым ферменттердин синтезделиши бузулган тубаса оорулардан жана башкалар болот. Мында ичегинин былжыр чели акырындан жукарып (атрофия), андагы ферменттер азайып, тамак сиңирүү бузулат. Оорулуунун ичи курулдап, киндик тушу ооруйт, жүрөгү айланып, алы кетет, ичи өтөт.
 Дарылоо 
Дарылоодо мүнөздөп тамактануу, витаминдер, ич өтсө ич катыруучу дары, тамак сиңирүүгө жардам берүүчү ферменттер, ооруган учурда спазмга каршы дары, физиотерапия колдонулат. Оору кармаган учурда ооруканада, кармабай турганда санаторий-курорттук дарылоо сунуш кылынат. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Энцефалит

thumb|400px|Мээнин жана анын кабыктарынын бир бөлүгүнүн схемалык берилиши (жара кесилген); 1— баш сөөгүнүн төбөсү; 2—4—мээ кабыктары (2—катуу, 3— тор сымал, 4— жумшак кабык); 5,6— мээ (5— мээ кыртышы, 6— ак зат). Энцефалитте мээнин кыртышы жана ак заты жабыркайт.
Чиркей, жапон энцефалитинин алып жүрүүчүсү|left|thumb

Энцефалит — вирус, бактерия жана башкалар микроорганизмдер козгоочу же уу заттардан уулануудан -пайда болгон мээнин сезгенүү оорусу. Анын биринчилик жана экинчилик түрү бар. Биринчилик энцефалит мээге ар түрдүү вирустардын киришинен пайда болот жана табиятта алардын табигый очогу болгондугу менен байланыштуу. Аларга эпидемиялык, кене, чиркей энцефалити кирет.
 Козгогуч тууралуу 
Энцефалиттин козгогучу мээге кан аркылуу жетет. Ошондой эле биринчилик энцефалитке травмадан, химиялык заттар менен уулануудан келип чыккан энцефалит кирет. Эпидемиялык энцефалитти козгоочу вирустун булагы — кээ бир кемирүүчүлөр, уй, эчки жана айрым куштар. Алдын ала эмдөөдөн өтпөгөн кишилер кене энцефалити менен ылаңдаган малдын канына тойгон кене чакса же ылаңдуу малдын сүтүн ичкенде оорушу мүмкүн. Чиркей энцефалитинин вирусун чиркей кишинин канын соргондо ташыйт. Оору көбүнчө катуу кармап, оорулуунун температурасы көтөрүлөт, башы айланып ооруйт, алсырайт, кээде кусат, уйку басат, кээде уйку качышы да мүмкүн. Энцефалитке чалдыккан киши же таза айыгып кетет, же көп жылдар бою оорунун залдары калып, буту-колунун алы кетет, титирейт, басканы да өзгөрүлөт, шал болот.
 Дарылоо 
Дарылоосу энцефалиттин түрүнө жараша ооруканада гана жүргүзүлөт. Бул ооруга чалдыккан киши өз убагында врачка кайрылышы керек. Эгерде ооруганда ошол замат дарыланбаса оору паркинсонизмге өтүп кетиши мүмкүн. Анда дарылоо өтө кыйын болуп калат. Энцефалиттин алдын алууда токойдо иштеген адамдарга (геолог, мергенчи, токойчулар жана башкалар) алдын ала эмдөө жүргүзүлөт. Кене чакпас үчүн коргонуучу кийим кийип, бетке атайын тор каптап, дем алуу учурунда же иш бүткөндө кийимдеги же теридеги жабышкан кенелерди жоготуу керек. Чиркейден сактануу үчүн да ошондой кийим кийүү, териге репеленттерди (чиркейди жыты менен жолотпоочу дарылар) сыйпоо зарыл.
Энтеровирустук энцефалиттин алдын алуусу ичеги-карын ооруларынын алдын алуу сыяктуу эле жүргүзүлөт. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Эпидидимит

thumb|400px|Эркектин жамбаш жана сырткы жыныс органынын схемалык көрсөтүлүшү (жара кесилген); стрелка менен эпидидимитте жабыркоочу эн бези көрсөтүлгөн.
Эпидидимит — эн безинин кошумчаларынын сезгениши. Эпидидимит эн безине ага жанаша органдардан (простата бези, табарсык, заара чыгуучу канал) урук түтүгү аркылуу же кан жана лимфа агымы менен инфекция киргенде болот.
Калтанын жабыркашы, муздап калуусу (муздак сууга түшүү) жана башкалар бул ооруга түрткү берет. Эпидидимитте калтанын сезгенген жагы ооруйт, арт жагы катууланып, шишийт, дене ысыйт. Демейде оору тез башталат, кээде билинбей жүрүп, эн безинин чоңоюп калганы байкалат. Катуу кармаган инфекциялуу эпидидимит сүзөктүн кабылдоосу катары, ал эми өнөкөт түрү туберкулёздун натыйжасында өөрчүйт.
Врачка кайрылганга чейин калтаны тынч абалда кармап, суспензорий кийсе болот. Оор нерсе көтөрүү, көп басуу, жыныстык катнашууга болбойт. 
 Дарылоо 
Оорулууну врач дарылайт. Врачка эрте кайрылганда өз убагында дарылап, кабылдоодон (эки жактуу эпидидимит тукумсуздукка алып келет) сактайт. Көп учурда амбулаторияда, кээде гана ооруканада дарылайт. Эпидидимит кайра-кайра кармай берген учурда хирургиялык операция жасап, эн безинин кошумчалары алынып ташталат. 
 Алдын алуу 
Эпидидимитти алдын алууда табарсыктын заара чыгаруучу каналдын простата безинин ооруларын (цистит, уретрит, простатит) өз убагында дарылоо, ошондой эле суукка урунуудан сактануу, өздүк гигиенанын эрежелерин бузбоонун мааниси чоң.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Хошимин

Хошимин (вьет. Thành phố Hồ Chí Minh, кхмер. ព្រៃនគរ, Pré Nokor) — Вьетнамдын түштүгүндө жайгашкан, өлкөнүн эң чоң шаары. Ал Вьетнамдын экономикалык жана каржылык борбору болуп эсептелет. Калкы – 9,816,320 адам (2025)Ho Chi Minh City, World Population Review. Каралган күнү: 20-май 2025-ж. . Мындан тышкары, расмий каттоосу жок жашаган адамдарды эсепке алганда, тургундардын чыныгы саны андан да көп болушу мүмкүнHo Chi Minh City Population: Updated Statistics 2025 Каралган күнү: 20 май 2025-ж.. Аянты: 2095 км2. Жыштыгы: 9141/км2.

1887-жылдан 1901-жылга чейин – Француз Индокытайынын борбору болгон. 1955-жылдан 1975-жылга чейин – Түштүк Вьетнамдын борбору болгон. Хошимин 1976-жылга чейин Сайгон (вьет. Sài Gòn) деген аталыш менен белгилүү болгон. Азыркы аталышы Хо Ши Миндин урматына коюлган. Муниципалитет катары Хошимин шаары 16 шаардык районго, 5 айылдык районго жана 1 муниципалдык шаарчага (шаар ичиндеги өз алдынча шаар) бөлүнөтReorganizing Ho Chi Minh City: No more districts and suburban divisions Vietnamnet Global. Макала 24-март 2025-ж. жарыяланган. . 

 Аталышы 
thumb|Сайгон дарыясы, 2013-ж.|left
Башында шаар Прей-Нокор деп аталып, Ангкордон кийинки доордо Камбожанын эң ири порту болгон. 1698-жылы бул аймакты вьетнамдыктар басып алгандан кийин жана 1975-жылга чейин шаар Сайгон (вьет. Sài Gòn, тьы-ном: 西貢) деп аталып келген. Шаар ошол эле аталыштагы дарыянын боюнда жайгашкан. 

Кийин ал Вьетнамдын биринчи президенти Хо Ши Миндин урматына аталып, Хошимин шаары деп өзгөртүлгөн. Вьетнам географиялык аталыштарын жазуу эрежелерине ылайык, мындай ысымдар бириктирилип жазылат. Бирок, вьетнам тилиндеги күнүмдүк сүйлөшүүдө «Сайгон» деген аталыш дагы эле кеңири колдонулат.

 География жана климаты 
Хошимин тропикалык климатка ээ, орточо нымдуулук 75% түзөт. Жыл эки мезгилге бөлүнөт: май айынан ноябрдын аягына чейин жаанчыл мезгил жана декабрдан апрелге чейин кургак мезгил. Орточо температура болжол менен 28 градус. Эң жогорку температура апрелдин аягында түш ченде 39 градуска чейин көтөрүлүшү мүмкүн, ал эми эң төмөнкү температура декабрдын аягында таңкы сааттарда 16 градустан төмөн болушу ыктымалVietnam Information Ho Chi Minh City Tourist Information Guide. 20 май 2025-ж. каралган. . 

 Суу ташкыны 
Хошимин климаттын өзгөрүшүнүн таасирлерине, айрыкча суу ташкындарына эң аялуу шаарлардын бири болуп эсептелет. Жаанчыл мезгилде катуу жаан, Сайгон (Saigon) жана Донг Най (Đồng Nai) дарыяларындагы суунун агымынын көбөйүшү жана жердин отурушу (чөгүүсү) айрым шаар бөлүктөрүндө суу ташкынын улам-улам алып келет"Flood management in Ho Chi Minh City, Vietnam". royalhaskoningdhv.com. Archived from the original on 20 September 2020. Retrieved 18 June 2020."Saigon braces for more record tides this year – VnExpress International". VnExpress International – Latest news, business, travel and analysis from Vietnam. Archived from the original on 4 June 2020. Retrieved 18 June 2020.. Жүз жылда бир кайталанчу суу ташкыны шаар аймагынын 23%ын капташы мүмкүн"Can coastal cities turn the tide on climate change flooding risk? ". mckinsey.com. Archived from the original on 16 June 2020. Retrieved 18 June 2020..

 Булактар 
Категория:Вьетнам
Категория:Шаарлар‎
Этиология

Этиология (грек. αἰτία — себеп жана λόγος — илим) — оорунун, дарттын себеби; медицинанын патологиялык процессти (пайда болуу себептерин, шартын) изилдөөчү бөлүгү. 
 Факторлору 
Этиологиянын сырткы (экзогендик) жана ички (эндогендик) факторлору болот. Сырткы факторго жугуштуу оорулардын козгогучтары (патогендүү микробдор, вирустар, гельминттер, рикетсиялар жана башкалар), ошондой эле кишини ооруга чалдыктырган түрдүү физикалык (атмосфера басымынын өзгөрүшү, күндүн же башка нур энергиясынын терс таасири жана башкалар), химиялык (түрдүү уулар, зыяндуу химиялык заттар жана башкалар) агенттер кирет. Экзогендик факторлорго авитаминоз, психикалык травма, чарчоо, алсыздануу жана кээ бир социалдык абалдар да кошулат. Эндогендик факторлорго киши организминдеги тубаса кемтиктер, тукум куума оорулар кирет. Кээ бир оорулардын этиологиясы азырынча белгисиз (рак, атеросклероз жана башкалар). Этиологияны эрте далилдөөнүн, табуунун практикалык мааниси зор. Себеби ооруну өз убагында туура дарылоого болот. Ошондой эле этиологиясы белгилүү ооруларды алдын алуу жеңил.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Эстен тануу

thumb|300px|Эстен тануу
Эстен тануу (лат. syncope — эс оош < байыркы грек тилинен συγκοπή — кесүү, чапкыч) — мээге кан жетишпегенден капысынан кыска мөөнөткө эсин жоготуу. 
Башталарда ал кетип, бут-кол чымырайт, көз караңгылап, кулак чуулдап, жүрөк айланат, тамыр начар согуп, баш ооруйт. Эстен танууга психикалык күчтүү таасир (өтө капалануу, коркуу жана башкалар), канды көп жоготуу, ашыкча чарчоо, ачкалык, үп бөлмөдө узакка болуу, бөйрөк, боор, ичеги коликасында катуу ооруу, күн өтүү, ысык уруу жана башкалар себеп болушу мүмкүн. Ошондой эле ал жүрөк ишинин же борбордук нерв системасынын бузулушунун белгиси болушу ыктымал. Адам эстен танганда өңү кубарып, көзү алактайт жана жумулат, оорулуу жыгылып кетет. Эстен тануунун жеңил түрү 1—2 мин. созулат. Демейде эстен тануу бир нече секундадан 5—10 мин. созулушу мүмкүн. Бул учурда токтоосуз врач чакыруу зарыл. Врач келгиче оорулуунун башын эңкейиштете жаткырып жакасын чечип жана курун бошотуш керек, терезени ачып бөлмөгө таза аба киргизүү, бутуна жылыткыч коюп же катуу чүпүрөк менен сүрткүлөө зарыл.
Оорулууну эсине келтирүү үчүн бетине муздак суу чачып, уксус, атыр, нашатырь спиртине кебезди нымдап жыттатуу жана аны менен чыкыйын сүртүп, ал эсине келгенде коюу демделген ысык чай же кофе бериш керек. Эгер жогоруда айтылган чаралар жардам бербесе медициналык жардам чакырылат. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Эритразма

300px|thumb
thumb|300px|Эмчек алдындагы эритразма.
Эритразма — теринин анча жугуштуу эмес өнөкөт оорусу. 
Эритразманы микроскопиялык козу карындарга окшош бактериялар пайда кылат. Алар колтукта, чурайда, эмчек астында мителик кылат. Эритразмага көп тердөө, абанын ысык, нымдуу болушу, өздүк гигиена эрежелерин сактабоо түрткү берет. Эритразмада кызарган так пайда болуп, улам чоңоёт. Балдарда эритразма кездешпейт. Ооруну дарылабаса жылдап созулат, өз алдынча дарылануудан күчөп, сезгенет. 
 Дарылоо 
Ооруну врач дарылайт. Бирок ооруга түрткү берген шартты жоготпосо эритразма дагы кайталанышы мүмкүн. Ошондуктан эритразманын алдын алуу үчүн терчилдикти дарылоо, терини таза күтүү керек. Дарылагандан кийин тери бүктөөлөрүн арак же атыр менен сүртүү сунуш кылынат.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Жайнакова Айнек

Жайнакова Айнек 1940 жылы Жети-Өгүз районунун, Тосор айылында төрөлгөн.
Адабиятчы, илимпоз. Кыргыз Улуттук Илимдер Академиясынын Тил жана адабият институтунун илимий кызматкери. "Манас" эпосун изилдөөчү, манастаануучу. 

 Кыскача таржымакалы 
1985-ж.Филология илимдеринин кандидаты .
1964-ж. Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин, 1968-ж. аспирантурасын бүтүргөн.
1968-ж. Кыргыз мамлекеттик университетинин аспирантурасын бүтүргөн.
1969-жылдан Кыргыз ССР Илимдер акдемиясынын Тил жана адабият институтунун “Манас” бөлүмүндө эмгектенет.

 Илиий эмгектери 
"Манас" эпосунун ар түрдүү проблемалары боюнча монографиялары бар:
 "Семетей" эпосунун тарыхый-генеалогиялык негизи" (1982)
 "Сейтек" — "Манас" трилогиясынын корутунду бөлүмү" (1984)
 "Манас" эпосунун варианттарындагы "С. Каралаевдин айтуусундагы “Семетей", "Сейтек" эпосторунун бөтөнчөлүгү" (1988). Ошондой эле Саякбай Каралаевдин варианты боюнча “Манастын 1-томун, “Сейтекти” (Р. 3. Кыдырбаева менен бирдикте) түзүп, баш сөзүн жазган.
 Саякбай Каралаевдин айтуусундагы "Манас" эпосунун толук вариантынын Акматалиев Абдылдажан менен бирдикте түзгөн жана баш сөзүн жазган. 

 Колдонулган адабияттар 
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Категория: Инсандар
Категория: Илимпоз
Категория: Адабиятчылар
Категория: Манас таануу
Жаш манасчылар

“Жаш манасчылар” (“Юные сказители”) — бир бөлүмдүү, кең экрандуу, кыска тасмалуу даректүү тасма.
1980-ж. тартылган. Фильмдин режиссёру Р. Байтемиров, оператору С. Макекадыров, үн оператору В. Лысенко, редактору С. Карымшаков, фильмдин сценарийин жазган Б. Сарыгулов, директору Д. Иманалиева. Фильм белгилүү илимпоз-философ А. Салиевдин кириш сөзү менен башталат. “Манас” эпосун , анын “Семетей”, “Сейтек” жана башкалар бөлүмдөрүн Сагымбай Орозбак уулу, Саякбай Карала уулу сыяктуу эпостун негизги сюжеттик өзөгүн сактап, көркөмдүк сапатын арттырып, өнүктүрүп, молуктуруп айткан таланттуу айтуучулар эми чыкпайт го деген суроого жооп катары тартылып жана “эл ичи өнөр кенчи” экендигин, дагы далай таланттар жарала турганына көрүүчүлөрдү ынандырат. Жаш манасчы 6 жаштагы Асылбек Сыйдановдун “Манас” айтуу манерасы Саякбай Карала уулун элестетет. Ал тогуз баланын кенжеси, 5 жашынан эле “Манас” айта баштаган. Оттук 8 жылдык мектебинин 4-классынын окуучусу Бапа Турганбаев, “Манасты” Асылбек айтып токтогон жерден улайт. Бападан кийин анын курбусу Төлөш Омокеев андан нары узартат. Бул экөөнүн “Манас” айтуу ыкмасы Сагымбай Орозбак уулун элестетет. Бул үч манасчы көл кылаасынан. Ал эми таластык 11 жаштагы Бактыбек Акиев “Манасты” Төлөш токтогон жерден улап бир топ айткандан кийин, кезектеги Ключевка орто мектебинин окуучусу 15 жаштагы Узейин Эсенамановго берет. Жаш манасчылардан чечендикти, чыгармачылык кудуретин, чеберчилигин талап кылган эмес. Кино тартуучулардын максаты алардын “Манас” айтуу ыкмаларын гана көрсөтүп, бири баштап токтогондон кийин, экинчиси, үчүнчүсү улашын, такалбай, жаңылбай айтышын көздөгөн. Фильм А. Салиевдин элдик эпосту айтуу муундан-муунга өтө тургандыгына ишенген сөзү менен аяктайт.