Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Психиатрия

thumb|250px|Психиатрия

Психиатрия (немис тилинен psychiatrie грек тилинен ψυχή — жан жана грек. ιατρός — доктур; грек. ιατρικός — доктурлук, медициналык) — медицинанын психикалык оорулардын себебин, белгилерин жана өөрчүшүн изилдөөчү, аларды дарылоо, алдын алуу, психикалык ооруларга жардам уюштуруу методдорун иштеп чыгуучу бөлүгү. 

 Тарыхы 
Психиатрия өзүнчө илимий тармак болуп 18-кылымдын аягында калыптанган. Акыркы жүз жылдыктын ичинде психиатрия ири ийгиликтерге жетишти. Кишинин психикасы бузулган оорулардын мурда айыкпаган көптөгөн формалары айыгууда. Оорулуу врачка канчалык эрте кайрылса, ошончолук дарылоо натыйжалуу болот. Тилекке каршы көпчүлүк оорулуулар өзүн соо эсептеп, врачка кайрылышпайт, анын үстүнө психиатрдын каттоосунда болууну каалашпай же жакындары оорулууну өзү жакшы болуп кетээр деген ой менен жашырып эч кимге айтпай, ага чоң зыян келтиришет. Азыркы мезгилдеги психиатрия жалаң гана психоздорду дарылабастан психопатия, невроздор, аракечтик, уйку качууда да жардам берүүдө. Оорулуунун абалын текшерүүдө физиология, биохимия, психология, генетика илимдеринин методдору колдонулууда. Жин ооруларынан айыктыруу мүмкүнчүлүгү кеңейди.

 Дарылоо 
Оорудан калыбына келтирүү үчүн психоформакологиялык заттар жана түрдүү дарылоо ыкмалары, эмгек менен дарылоо жана башкалар колдонулат. Көпчүлүк психикалык бузулууларды алдын алууда калкка түшүндүрүү иши өтө маанилүү. Алкоголь ичимдиктерин ашкере пайдаланган үй-бүлөдөн кем акыл, талмалуу, психикасы начар өөрчүгөн бала төрөлөрү белгилүү. Көптөгөн психикалык бузулууларга (невроздор, аракечтик жана башкалар) психикага тикеден-тике таасир тийгизген социалдык факторлор (тарбия берүү, айлана-чөйрө) себеп болот. Бул психиатриянын социалдык мүнөзүн жана социалдык маанисин белгилейт. Ошондуктан психиатрияга адептүүлүккө тарбиялоо, психогигиеналык агартуу, психикалык адаптация, граждандык милдетин аткаруу жөндөмдүүлүгүн, закон алдында жооптуулугун аныктоо, өзүнчө бөлүп кармоо жана башкалар социалдык маселелерди чечүү да кирет.

 Психиатр 
Психиатр — психикалык ооруларды аныктап, диагноз коюу, дарылоо, алдын алуу жана эксперттөө үчүн атайын даярдалган адис-врач.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

*
Психика

thumb|400px|Психика түзүлүшү
Психика ( — «дем алуу, жан») — мээнин объективдүү дүйнөнү активдүү түрдө чагылдыруу иши. 
 Психика тууралуу 
Психика аркылуу кишиде айлана-чөйрө менен байланыш түзүү, ошондой эле ой жүгүртүү жолу менен айланадагы чындык, анын ичинде өзү жөнүндө түшүнүк калыптанат.
Мээ өзүнүн сезүү органдары аркылуу чагылдыруу функциясын жүзөгө ашырат. Келген информацияны жогорку орган текшерет, эске тутат, ал кишинин айлана-чөйрөгө жооп кайтарууда аң-сезимдүү аракетинин негизин түзөт. Киши төрөлгөндүн биринчи күндөрүнөн баштап, көбүнчө айлана-чөйрөнүн таасири аркылуу психика калыптана баштайт. Психиканын биологиялык негизи болгон мээнин системалары жалгыз гана тышкы чөйрөнүн таасиринен жаралбастан, биринчи иретте тубаса жана генетикалык факторлордун таасиринен пайда болот.

 Адамдын психикасы 
Адамдын психикасы — коомдук тарыхый өнүгүштүн натыйжасы. Эмгек миллиондогон жылдар бою психиканы калыптандыруучу фактор болду. Адамдын коомдук эмгек тажрыйбасында чагылып, өзгөрүп, татаалданып, психиканын кишиге гана таандык жогорку формасы — аң-сезим пайда болгон. Кишилер дүйнөнү таанып-билүү психикага гана эмес, аны өзгөртүүгө мүмкүндүк берүүчү психикага ээ. Мээ — психикалык ишмердүүлүктүн органы, ошондуктан мээнин ар кыл майыптыктары жана оорулары психиканын бузулушуна, психикалык ооруларга алып келиши мүмкүн. Эгерде ошол майыптыктар жана оорулар баланын түйүлдүк кезинде же наристе балада болсо, анда психиканын өөрчүшүндө түрдүү формадагы өзгөрүштөр байкалат (Жогорку нерв иши). 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Пульмонология

thumb|250px
Пульмонология — медицинанын ички оорулар бөлүмү; өпкө, дем алуу органдарынын ооруларын изилдейт жана аларга диагноз коюу, дарылоо, алдын алуу методдорун иштеп чыгат. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Илим
Акыл-эси жайында эместик

Акыл-эси жайында эместик - адамдын коомдук коркунучтуу жосун жасаган убакта акыл-эси жайында эмес болгон, башкача айтканда психикалык өнөкөт оорунун, психикасынын убактылуу бузулушунун, кем акылдыгынын же болбосо психикасынын башка оорулуу абалынын кесепетинен өзүнүн аракеттерине (аракетсиздигине) жооп бере албаган же аларды башкара албаган абалы. Акыл-эси соо эмес деп таанылган адамга сот тарабынан медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чаралары колдонулушу мүмкүн, ошондой эле ал адам кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартылбайт.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук

ja:責任能力#刑法上の責任能力
Пульпит

thumb|250px
Пульпит — тиш көңдөйүн толтуруп туруучу ткандын (пульпанын) сезгениши; көбүнчө тиштин чиришинде (кариес) микробдун пайда болушунан болот. 
 Пайда болуу себептери 
Андан тышкары түрдүү кырсыктар — тиштин сынышы, тишти азыктандыруучу кан тамырлардын жабыркашы жана башкалар себеп болот. Пульпит демейде катуу ооруп башталат. Көбүнчө кечинде жана түнкүсүн какшатып ооруп, желкеге, кулакка, чыкыйга, коңшу тиштерге берилет. Пульпанын сезгенишинен тиштин катуу тканы шишип, андагы нервдерди кыскандыктан чыдатпай катуу ооруйт. Сезгенүүнүн кесепетинен пульпа жансызданып, оору басаңдайт. Эгер аны дарылабаса белгилүү убакыттан кийин микробдор пульпадан канал аркылуу чыгып, тиштин айланасындагы ткандарды сезгентип, периодонтит пайда болот.
 Дарылоо 
Дарылоону врач-стоматолог жүргүзөт. Сезгенген пульпаны алып, тиш көңдөйүн тазалап, пломба коёт. Кээде сезгенген пульпаны жансыздандыруу үчүн мышьяк пастасы коюлат. Аны врач белгилеген мөөнөттөн ашык кармоого болбойт. Ошондуктан врачтын көрсөткөн убактысында келип, андан ары дарылатуу зарыл. Эгер тиш түнкүсүн же жолдо катуу ооруп башталып, врачка ошол замат кайрылууга мүмкүн болбогон учурда анальгин ичип же амидопириндин 2%түү жылуу эритмесин чириген тиштен тешигине тамызуу сунуш кылынат. Бул чаралар убактылуу гана жардам берет. Ошондуктан оору басаңдаса деле врачка тез кайрылуу керек.
 Алдын алуу 
Пульпиттин алдын алууда чириген тишти өз убагында дарылоо зарыл. Ал үчүн жылына экиден кем эмес стоматолог врачка кайрылып, тиштерди текшертип туруу максатка ылайык. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Пульс

thumb
thumb|right|Пульсту текшерүү
Пульс (латын тилинен pulsus — уруу, кагылыш) — жүрөктүн жыйрылуусунун натыйжасында кан тамырларга кан түртүлүп чыкканда пайда болгон кан тамырлардын капталынын термелүүсү.
 Түрлөрү 
Пульстун артериялык, веналык жана капиллярдык түрлөрү белгилүү. Оорулууну изилдөөдө артериялык пульстун мааниси чоң. Анын жардамы менен жүрөктүн гана эмес, башка органдар жана системалардын ооруларын аныктоого болот. Артериялык пульсту билек артериясын кармап изилдейт. Дени соо чоң кишилердин пульсунун ылдамдыгы 1 минутада 60—80ге барабар. Балдардыкы чоңдорго караганда, аялдардын пульсу эркектердикине караганда ылдамыраак кагат. 
 Аталыштары 
Жүрөктүн кагуу ылдамдыгы 1 минутада 90дон ашса — тахикардия; 60тан төмөн болсо брадикардия деп аталат. Нормада тахикардия кара жумуш иштегенде, түрдүү эмоцияларда болот. Патологиялык тахикардия жүрөк ооруларында, эт ысыганда, кээ бир ууланууда жана башкалар байкалат. Жай соккон пульс машыккан спортсмендерде кезигет. Нормадагы пульс ыргактуу болуп, кан жүгүрүү толкундарынын таралышы бирдей убакыттан кийин кайталанып турат. Пульс толкундарынын убакыт аралыгы тең болбосо аритмияга алып келет. (Жүрөк-кан тамыр системасы, оорулары). Пульстун толуктугу систола учурунда жүрөктөн келген кандын көлөмүнө, денедеги кандын жалпы көлөмүнө жана анын органдарга бөлүштүрүлүшүнө жараша болот.
 Веналык пульс 
Веналык пульс — жүрөккө жакын жайгашкан кан тамырлардын капталдарынын термелүүсү.
Капиллярдык пульсту дени сак адамдарда тырмактын учун бир аз кыса басканда анын бир агарып, бир кызарышынан баамдайт. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Анатомия
Пункция

thumb|right|Люмбалдык пункция жүргүзүү.
Пункция (лат. punctio — саюу) — ооруну дарылоо жана диагнозун коюу максатында денедеги кандайдыр бир көңдөйдүн капталын (мисалы, плевралык), муунду, кан тамырды, органды көңдөй ийне менен саюу.
thumb|left|300px|Пункция жүрүгүзү.
 Диагностикалык пункция 
Диагностикалык пункция көңдөйдүн ичиндегисин, оорулуу органдан алынган клетканы изилдөөдө, ооруну аныктоодо, түрдүү контрасттуу заттарды көңдөйгө жиберип рентгендик изилдөө жүргүзүүдө колдонулат.
 Дарылоочу пункция 
Дарылоочу пункцияда ириң, кан толуп кеткен көңдөйлөр тазаланат жана түрдүү дары каражаттары куюлат. Ал венадан диагноз коюу үчүн кан алууда же дары куюуда; плевритте аба же газ киргизүү; курсакка толгон сууну, муунга чогулган кан, ириңди чыгарууда; жүлүн суюктугун алуу (менингитте) жана сеп алдыруучу каражаттарды куюу максатында колдонулат.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Акыл-эси жайындалык

Акыл-эси жайындалык – кылмыш-жаза укугунда психикалык саламаттыгы жайында болгон адамдын абалы; өз аракеттери үчүн жооп берүүдөн жана аларды башкаруудан көрүнөт. Акыл-эси жайындалык күнөө коюунун жана кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартуунун зарыл шарты болуп саналат. Акыл-эси жайындалык эгер соттук-психиатриялык экспертиза ага карама-каршы жыйынтык чыгарбаганда гана анык болот.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Радиобиология

thumb|250px|Радиобиология медицинада
Радиобиология — иондоштуруучу нурлардын тирүү организмге жана бүтүндөй биосферага тийгизген таасирин изилдөөчү илим.
 Таасири 
Нурлар организмге таасир эткенде ткань заттары аларды өзүнө сиңирип, натыйжада организмдеги суу жана башка бирикмелердин молекулалары иондорго, башкача айтканда ар башка заряддагы бөлүкчөлөргө жана активдүү (зарядсыз) бош радикалдарга ажырайт. Натыйжада зат алмашуу бузулуп, уулуу заттар пайда болот да, ткандар жабыркайт, кээде өлөт. Нурдун таасирине жооп кайтарууда көпчүлүк ткандар жана органдар катышып, алардын түзүлүшү, функциясы өзгөрүлүп, организмдин тиричилик аракети бузулат. Иондоштуруучу нурдун таасиринен организмде болуучу өзгөрүүлөр нурдун дозасына, түрүнө (рентген, альфа-, бета-, гамма нурлары ар кандай биологиялык таасир берет), организмге таасир этүү жолдоруна (дем алуу, тамак сиңирүү жолдору, тери) жана башкага жараша болот.

 Жыныс жана кан пайда кылуу клеткалары 
Организмде жыныс жана кан пайда кылуу клеткалары, ичке ичегинин эпителий клеткалары, эмбриондук жана жаш клеткалар, ошондой эле калыптанып жаткан мезгилдеги органдар иондоштуруучу нурларды өтө сезгич келет. Кишинин организмине иондоштуруучу нурлардын тийгизген таасири жана орган менен ткандагы өзгөрүүлөрдү медициналык радиология изилдейт.
 
 Нур менен иштөөчү персонал 
Нур менен иштөөчү персоналга уруксат этилген өлчөмүн аныктоодо, ошондой эле атом станцияларында коргонуу чараларын уюштурууда, нурларды медициналык максатта пайдалануучу мекемелерде, түрдүү ооруларды дарылоодо нурдун дозасын жана анын ыкмаларын белгилөөдө радиобиологиянын маалыматтары колдонулат. Радиобиология радиоактивдүү изотоптор менен иштегенде коопсуздук техникасынын эрежелерин иштеп чыгат. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

 
Категория:Нурдануу
Категория:Дисциплина арылык илимдер
Радиоизотоп диагностикасы

thumb|250px|Радиоизотоп диагностикасы
Радиоизотоп диагностикасы — радиоактивдүү изотоптордун жана алар менен белгиленген бирикмелердин жардамы менен ооруну табуу максатында кишинин орган жана системаларын изилдөөчү радиологиянын бөлүгү. 
 Негизги максаты 
Радиоизотоп диагностикасы организмге киргизилген радиоактивдүү изотоптордун бир жерден экинчисине жылып жүрүшүн, айрым ткандарда топтолушун, организмден бөлүнүп чыгышын изилдейт.
Кээ бир химиялык элементтердин радиоактивдүү изотоптору иондоштуруучу нурлардын булагы, алардын организмде кандай жайгашкандыгы атайын аппараттардын жардамы менен так жана анык эсептелип чыгарылат. Радиометриялык ыкмалардын жардамы менен радиоактивдүү изотопторду изилдеген организм үчүн зыянсыз абдан аз өлчөмүн байкап изилдейт. Радиоизотоп диагностикасында организм үчүн нурдун өлчөмү аз, кыска мөөнөт туруктуу жана организмден тез бөлүнүп туруучу радиоактивдүү изотоптор пайдаланылат.
 Ыкмалары 
Радиоизотоп диагностикасынын ыкмалары абдан көп. Алардын ичинен лабораториялык жана клиникалык радиометрия, клиникалык радиография, сканерлөө жана башка белгилүү. 
Радиометрия ыкмасы менен кандын плазмасынын жана эритроциттердин көлөмүн так изилдесе болот. Зааранын радиометриясы боюнча бөйрөктүн иштешин, заңды радиометрия менен изилдегенде майлардын ичеги-карында сиңирилиши жөнүндө маалымат алынат.
 Клиникалык радиографиянын жардамы менен изотоптун ар кайсы органдар аркылуу жүрүү ылдамдыгын өлчөйт, ал органдардын физиологиялык активдүүлүгүн билүүгө жардам берет.
 Сканерлөө — радиоизотоп диагностикасынын кеңири таралган ыкмасы. Анда тигил же бул орган же тканда (боор, бөйрөк, өпкө, калкан бези жана башкалар) белгилүү радиоактивдүү препараттардын топтолушу атайын радио-диагностикалык аппараттардын (сканер) жардамы менен график түрүндө жазылат. Ички органдарды радиоизотоптук сканерлөө организмде органдын жайгашканын, анын формасын, өлчөмүн, патологиялык өзгөрүүлөрүн билүүгө мүмкүндүк берет.
 Өзгөчөлүктөрү 
Радиоизотоп диагностикасынын ыкмаларынын өзгөчөлүктөрү — оорутпайт, оорулууга коркунучу жок жана натыйжалары абдан так. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Илим
Алакалашуу принциби

Алакалашуу принциби – мамлекеттердин эгемендүүлүк теңдиктеринин кыйла жалпы принциби келип чыгуучу эл-аралык укук принциптеринин бири. 

Алакалашуу принцибине ылайык эл-аралык келишимдер тең укуктуулуктун жана өз ара пайдалардын жана милдеттердин негизинде түзүлүүгө тийиш. Эл аралык жеке алакалашуу принциби чет элдик жарандарга (юридикалык жактарга) тийиштүү өлкөлөрдөгү өзүнүн жарандары (юридикалык жактары) ошондой укуктар менен жеңилдиктерден пайдаланышкан шарттарда ушул өлкөдө белгилүү укуктарды жана жеңилдиктерди берүүнү билдирет. Мындай өз-ара мамилелер өз-ара укуктар так көрсөтүлгөн, болбосо жергиликтүү мыйзамдардан келип чыккан берилүүчү укуктардын баарын камтыган ички мыйзамдардын же эл аралык келишимдердин негизинде орнотулушу мүмкүн.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Финансы
Категория:Экономика
Реабилитация (медицина)

thumb|250px|Реабилитация
Реабилитация (француз тилинен rehabilitation латын тилинен re кайрадан + habilis ыңгайлуу, ылайыкталгандык) (калыбына келтирүү) медицинада — оорунун, майыптыктын натыйжасында дене жана психикалык жактан начарлагандардын ден соолугун, эмгекке жарамдуулугун калыбына келтирүүгө багытталган медициналык, психологиялык, эмгектик, кесиптик, социалдык чаралар комплекси. 
 Дарылоо 
Калыбына келтирип дарылоого катуу дарт (миокарддын инфаркты, мээге кан куюлуу, жүлүндүн жабыркашы, омуртканын жана муундардын оорулары жана башкалар) менен ооруп айыккандар мажбур болушат. Ошондой эле тубаса же кийин пайда болгон бут жана колдун функциясы бузулган, көзү начар көргөн жана начар уккандар, сүйлөө кемтиги (кекеч, чулдур) барлар, борбордук нерв системасы катуу бузулгандар, психикалык оорулуулар, жүрөгүнө жана ички органдарына оор операция болгондор, узак жана тез-тез оорудан эмгекке жарамдуулугун жоготкон адамдар, инвалиддер калыбына келтирүүчү дарылоого муктаж. Медициналык калыбына келтирүү дененин бузулган же жоголгон кызматын жакшыртууга, дарттын өнүгүшүн акырындатып, толук же бир аз калыбына келтирүүгө багытталган. Медицинада калыбына келтирүү чаралары оорулууну адеп дарылай баштагандан эле ооруканада башталат. Себеби дарылоо ар дайым ден соолуктун мурдагы калыбына жана эмгекке кайтып келишине багытталган. Кийинки жылдары өлкөбүздө көпчүлүк ооруканаларда жана илим изилдөө институттарында калыбына келтирүү бөлүмдөрү же атайын көп орундуу ооруканалар ачылып жатат. Туруктуу жана үзгүлтүксүз жүргүзүлгөн калыбына келтирүү чаралары инвалиддикти азайтат жана ага жумшалган материалдык чыгымды төмөндөтөт.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар

ru:Медицинская реабилитация
Реаниматология

thumb|right|282px| 

Реаниматология — клиникалык медицинанын киши организминин функцияларынын өтө начарлашын жана аны калыбына келтирүү закон ченемин изилдөөчү жана реанимация менен интенсивдүү терапия методдорун иштеп чыгуучу бөлүгү. 
 Реаниматологиянын ыкмалары жана түшүнүктөрү 
Өлүп бараткан адамды тирилтүү максатында кан куюу, кан алуу, жүрөктүн тушун укалоо байыртан эле колдонулган. Реаниматология өлүмдүн алдын алуу ыкмаларын изилдейт. Мында активдүү, кээде узакка созулган интенсивдүү дарылоо, ал тургай өтө начарлаган негизги функцияларды алмаштырууга туура келет. Реаниматологияда клиникалык өлүм жана өмүр менен өлүмдүн ортосундагы абал жөнүндөгү түшүнүк негизги орунду ээлейт. Реаниматология иштеп чыгарган ыкмаларды практикада колдонуу реанимация деп аталат. Ири ооруканаларда клиникалык өлүмгө учураган же кризис абалындагы оорулууну дарылоо үчүн атайын реанимация жана интенсивдүү терапия бөлүмдөрү уюшулган (Жасалма дем алдыруу, Жүрөк массажы, Реанимация).
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Алдын ала аткарымдар

Алдын ала аткарымдар — бажы органдарынын товарларды жана унаа каражаттарын белгилүү бир бажы режимине коюуга жана бажылык жол-жоболоштурууга багытталган негизги иштеринин алдындагы иш-аракеттери. Алдын ала аткарымдардын учурунда мындай ташып кирүү жана ташып чыгуу тыюу салынган товарларды жана унаа каражаттарын ташып кирүүгө жана ташып чыгууга багытталган алдын ала бажылык жол-жоболоштуруу, ошондой эле товарларды жана унаа каражаттарын идентификациялоо жүргүзүлөтЮридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 .

 Булактар 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Финансы
Категория:Экономика
Категория:Бажы
Алдын ала камакка алуу

Алдын ала камакка алуу — кылмыш-жаза процессинде тыюу салуу чарасы катары камакка алуу (камоо). Мыйзамда 3 жылдан кем эмес мөөнөткө эркиндигинен ажыратуу жазасы каралган кылмыш жасаган айыпталуучуга карата көзөмөлгө алуучу прокурордун санкциясы аркылуу тергөөчүнүн, прокурордун токтому менен колдонулат. Өзгөчө учурларда бул чектөө чарасы мыйзамда 1 жылдан кем эмес мөөнөткө эркиндигинен ажыратуу жазасы каралган кылмыштар боюнча да колдонулушу мүмкүн. Эреже катары, камакта кармоо мөөнөтү сот тарабынан жаза мөөнөтүнө эсепке алынатЮридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 .

 Булактар 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Алдын ала келишим

Алдын ала келишим – КР жарандык мыйзамдары боюнча тараптары мүлктү өткөрүп берүү, жумуштарды аткаруу жана кызмат көрсөтүү (негизги келишим) жөнүндө алдын ала келишимде каралган шарттарда келишим түзүүгө милдеттенишкен макулдашуу. Алдын ала келишимдер негизги келишим үчүн белгиленген таризде түзүлөт, эгер ал белгиленбеген болсо – жазуу жүзүндө түзүлөт. Алдын ала келишимдин таризи жөнүндө эрежелерди сактабоо анын жараксыздыгына алып келет. Алдын ала келишим негизги келишимдин предметин белгилөөгө мүмкүнчүлүк берүүчү шарттарды, ошондой эле башка маанилүү шарттарды камтууга тийиш. Алдын ала келишимде тараптардын негизги келишимди түзүүгө милдеттенген мөөнөтү көрсөтүлөт, эгер ал аныкталбаса, негизги келишим алдын ала келишимге кол коюлган учурдан тартып бир жылдын ичинде түзүлүүсү керек. Эгер ал белгиленген мөөнөт бүткөнчө негизги келишим түзүлбөсө жана тараптардын бири экинчи тарапка муну сунуш кылбаса алдын ала келишим де каралган милдеттенмелер токтотулат.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Экономика
Алдын ала ойлонулган кудуретсиздик

Алдын ала ойлонулган кудуретсиздик – КР кылмыш-жаза мыйзамдары боюнча экономикалык ишмердик чөйрөсүндөгү жетекчи же коммерциялык уюмдун менчик ээси тарабынан атайылап төлөө жөндөмсүздүгүн түзүү же көбөйтүү жолу менен жасалган, ошондой эле жеке ишкер тарабынан өздүк кызыкчылыктар үчүн же башка кишилердин кызыкчылыктары үчүн ири зыян келтирген же болбосо башка оор жыйынтыктарга алып келген кылмыш.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук

Категория:Финансы
Категория:Банк иштери
Категория:Экономика