Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Саясаттын философиясы

Саясаттын философиясы - анын коомдун формасынан көз карандысыз саясий
ишмердуүлуктүн фундаменталдык негизи жана принциптери. Философия бардык саясаттын теориялык дүйнөнү таануу жана методологиялык базиси катары чыгат. 

Ар бир саясатчынын алдында дүйнөгө болгон көз караш жөнүндөгү суроо турат. Себеби, ал саясий аракеттеринин теориясы менен программасын иштеп, алардын
ыкмасын жана каражаттарын белгилеп жана негиздеп, учурдагы абалдын өзгөрүшүн алдын-ала билип чыгышы керек. Саясатчы кандай саясий долбоорлор чыныгы, кайсьгаысы жалган, кандай үмүт, идеялар иш жүзөгө ашат да, кайсынысы иллюзия бойдон кала тургандыгын ачып алуу маанилүү. Саясатчы өзү жана саясаттын башка субъектилеринин саясий ишмердүүлүгүнүн мүмкүн болгон, шексиз натыйжаларын
билүүгө, ошолордон улам аракеттенүүгө милдеттүү. Бул болсо саясатчы кандайдыр бир дүйнө таануучулук, философиялык жоболор жана принциптерге таянган шарттарда гана мүмкүн.

Албетте, саясий-философиялык негиздөөчүлүк — саясат чөйрөсүндөгү катачылыктардан сактабайт. Саясат - илим жана искусство. Илим катары, ал чындыкты объективдүү анализдөөдөн чыкпай, теорияга айланган корутунду жана жоболорго таянбай коё албайт; саясатта зарьшчьшыктын жана кокустуктун, зарылчылыктын жана эркиндиктин диалектикасын, чыныгы шарттардын көп түрдүүлүгүн эсепке
алуу маанилүү орунда турат. Саясат «мүмкүнчүлүктүн искусствосу», бирок саясатчы саясий жана социалдык мамилелерди бүтүн эмес деп эсептелүүчү жогорку деңгээлге жеткирүү үчүн учурдагы мүмкүнчүлүктөрдүн чегин бузууну ишке ашыруу үчүн аң-сезимдүү тобокелге баруу жөндөмдүүлүгүнө жана шыгына ээ болушу
керек. Мис., М.Вебер саясатты төмөндөгүдөй чагылдырат: ал катуу тактайларды жай бургулоого - чын дилинен, бирок ошол эле убакта так өлчөө менен бургулоого окшош. 

Тарыхтагы тажрыйбалар күбөлөндүргөндөй, эгерде адам дайым мүмкүн эместердин дүйнөсүнө басып кирип жүрүшпөсө, мүмкүндүктөргө жетишмек эмес. Саясатта илимий негизделген саясий курсту иштеп чыгууда философия баштапкы негиз болуп кызмат кьшат. Ошондуктан ал ар дайым чындыктын объективдүү изилденишине, коомдук таптардын абалына жана өз ара мамилелерине, алардын күчтөрүнүн жана кызыкчылыктарынын катышына, ушундан улам пайда болгон коомдун саясий өнүгүүсүнүн тенденциясына багыт алган. Саясий процесстин, талаптардын, адамзат баалуулугунун жана идеалынын мыйзам ченемдүүлүгүн изилдөөдө Саясаттын философиясысы маанилүү орунду ээлейт. Ансыз саясатты ишке ашыруунун объективдүү шарттары менен субъективдүү факторлорунун өз ара аракетин оптималдаштыруу, катачылыктарды кетирбөө, саясий ишмердүүлүктү волюнтаризмден качып кутулуу мүмкүн змее. Саясатчы социумдун кыймылынын перспективасын көрө
жана тупгүнө билүүсү зарыл. Ушул перспективаны көрүп, коюлган максатка жетүүнүн реалдык стратегиясын негиздөө жана белгилөө Саясаттын философиясынын башкы милдетин түзөт.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Саясаттын социалдык көзөмөлү

Саясаттын социалдык көзөмөлү - иш-чаралардын комплекси, кеңири коомдук катмардын кызыкчылыктарынын көз караштарында ири саясий маселелердин азыркы абалы жана аларды чечүү перспективалары тууралуу маалыматтардын жыйындысынан жана кеңири таралуусунан; 

мыйзам чыгаруу демилгелерин киргизүү, кабыл алуу жана ишке ашыруудан, алар экономикалык, социалдык жана укуктук коргонууну камсыз кылат; 

өкмөттүк саясаттын тенденцияларынын бардык деңгээлинде тутумдук сындоо ж.б. турат.

Саясаттын социалдык көзөмөлүнүн конкреттүү формалары жергиликтүү, аймактык жана жалпы улуттук деңгээлде абдан ар түрдүү. Акыркы убактарда Саясаттын социалдык көзөмөлүнүн көңүл буруу объектилери болуп - глобалдуу масштабда мамлекеттердин согуштук-техникалык, тышкы саясий жана жаратылышты коргоо
ишмердүүлүктөрү, демографиялык саясатты жүргүзүүдөгү, ачкачылык жана оорулар, расалык, улуттук жана диний дискриминация менен күрөшүүдөгү алардын ортосундагы кызматташтык маселелери. Натыйжада, Саясаттын социалдык көзөмөлү улупук чектен чыгууда жана коомчулуктун өз ара байланышкан ички саясий аракеттеринин жана эл аралык акциялардын тутуму болууда. Мис., улуттук экологиялык кыймылдын жана
«Гринпис» эл аралык кыймылынын практикасы.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Саясатты идеологияштыруу

Саясатты идеологияштыруу — саясий теориянын жана практикалык саясий процесстин, саясий аң-сезимдин бир же бир катар ар түрдүү багыттардын концепцияларына, идеяларына баш ийүү процесси.

Идеология менен саясаттын зарыл өз ара аракеттенүүсү саясаттагы идеалга ашыкча, агрессивдүү кирип кетүүгө чейин өсүп жетиши мүмкүн. Бул адатта идеологиялаштыруу жана башка турмуштук — укуктук, экономикалык чөйрөлөргө байланыныштууу. Бул процесстин мазмуну эң ар түрдүү — либералдык-демокрагтыктан, прогрессивдиктен тартып, эң эле радикалдуу солчул же оңчул тенденцияларга, ачык реакциялык тенденцияга чейин болушу мүмкүн. Ашыкча Саясатты иедологияштыруу аны зарыл
автономдуулуктан ажыратат, аны идеологиялык экстремизмдин кайсы бир формасына баш ийдирүүгө жөндөмдүү. Гиперидеологиялаштыруу - авторитаризмрт мүнөздүү сапаты. Саясий институттар менен саясий иш-аракетгерди толук идеологиялык көз караштан түшүндүрүү мамлекеттүулүкгүн, укуктук тартиптин формалары ж.б. со-иалдык-саясий шарттарга ылайык жалпы адамзаттык талаптарды жана социалдык-саясий турмушту уюштуруунун нормаларын дагы чагылдырышы керектигин
этибарына албайт. Бул формалардын, бул адамзаттык мазмундун басмырланышы (идеологиялык жана анын аркасынан саясий жана социалдык-экономикалык жактан) мамлекеттүүлүктүн кулашы, солгун тартуу, прогрессивдүү өнүгүүгө өтүү ж.б. аркылуу келип чыккан. 

Эл аралык мамилелердин реакциялык, тоталитардык идеологиялаштырылышы алардын идеологиялык мотивдер боюнча мамлекеттер аралык күрөштүн милдеттерине тоталдык баш ийүүсүн билдирет. Саясатты иедологияштыруу идеологиялык артыкчылыктарга баш ийгенде аз учурда жалган түшүнүлгөн, ал эми көп учурда антисоциалдык болот да, коом менен айрым адамдардын турмушунда оор кабылданат.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Саясат таануунун функциялары

Саясат таануунун функциялары — Биздин коомдук-саясий турмушубузда саясат таануу аткара турган функциялар өтө кеңири, абдан көп; биз алардын кээ бир орчун-
дууларына жана жалпыланган, бириктирилген функцияларына гана токтолобуз.

Методологиялык функция - саясат таануунун тыянактары, бүтүндөй өзүнчө бир окуяны, коомдук кубулушту изилдөөдө керек болуучу саясий теориянын негизи болуп бере алат.
Себеби теориясын иштеп чыкпай туруп, саясий изилдөө жүргүзүү таптакыр мүмкүн эместиги баарыбызга белгилүү. 

Теориялык-таанып билүү функциясы саясат таануу, анын коомдогу ролу жөнүндөгү
билимди калыптандырат. Саясий реалдуулукту таанып-билүүгө жана бийлик мамилелеринин табияты менен булактары, аларды ыкчам уюштуруунун жолдору жөнүндөгү фундаменталдуу билимдерди берүүгө багыттайт.

Саясий социалдаштыруу функциясы
- жарандардын демократтык саясий маданиятын калыптандырууга, саясий аң-сезиминин өсүшүнө, саясий жүрүм-турумдун жалпы кабыл алынган эрежелери менен стандарттарынын негизинде жарандардын саясий уюмга биригүүсүнө жардам берет.

Көз карашты пайда кылуу функциясы — саясат таануу саясий чындыкка карата белгилүү бир коз карашты иштеп чыгууга көмөк берет.

Саясий рефлекс функциясы — социалдык процесстерди рационалдуу, сынчыл көз караш менен баа берүү жөндөмдүүлүгүн калыптандырууга, саясий турмушта өз ордун, өз ролун, өз тагдырын өзү эркин тандап алууга багытталат.

Аксеологиялык функциясы - саясат таануу саясий институттарга, түзүлүшкө, жүрүм-турумга, окуяларга баа берет. 

Диагностикалык функция - саясий программа менен саясий багыттардын конкреттүү
коомдун өнгүгүүсүнүн реалдуу мүмкүнчүлүктөрү менен абалына, ошондой эле социалдык прогресстин тенденцияларына ьшайык келишин саясат таануу так аныктап берет.

Божомолдоочу (прогноздоо) функция - ар түрдүү факторлордун: эл аралык, экономикалык, социалдык-таптык, идеологиялык дагы ушу сыяктуулардын таасирлерин эске алуу менен саясий процесстердин каалаган жана мүмкүн болгон варианттарын иштеп чыгууга багытталат.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Саясат таануунун предмети

Саясат таануунун предмети - тууралуу бирдиктүү пикир жок. Бул болсо, дүйнөлүк саясат таануунун өнүгүшүнө таасир эткен конкретгүү өлкөлөрдүн, илимий мектептердин, багыттардын салттары менен шартталган. 

Айталык, АКШда саясат таануу ар качан практикалык багытты туткан жана америкалык
коомдун жалаң саясий практикасынын керектөөсүн көздөп өнүккөн. Батыш Европадагы
саясат таанууга академизм, ар кыл кырдаалдарга жарактуу кеңири теориялык жалпылоолор, универсалдуу корутундуларды жасоого умтулуу мүнөздүү.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Саясат таануунун категориялары

Саясат таануунун категориялары — коом таануудагы интегралдык категориялар: коом, цивилизация, коомдук-экономикалык формация, жарандык коом, бийлик, эркиндик, революция ж.б-ларга таянат. 

Ошону менен бирге ал өзүнүн жеке категорияларына да ээ: саясат, саясий кызыкчылыктар, саясий система, саясий бийлик, саясий субъект, саясий режим, саясий процесс, саясий уюм, саясий маданият ж.б.

Мамлекеттин, коомдун жана индивиддин бийликти бөлүштүрүү жана ишке ашыруу
боюнча оз ара аракеттери категориялар, б.а. негизги түшүнүктөр системасы аркылуу туюндурулат. 

Саясат таануунун категорияларын классификациялоо ар кандай критерийлер боюнча ишке ашырылышы мүмкүн. Эгерде критерий катары саясий турмуштун өзгөрмөлүүлүк жана туруктуулук деген абалын алсак, анда түшүнүктөрду эки топко бөлсө болот.
«Саясий кызыкчылык», «саясий тандоо», «саясий өнүгүү», «саясий процесс», «саясий модерндештируу», «саясий технологиялар», «саясий кырдаал», «саясий альтернатива» ж.д.у.сыяктуу категориялар чагылдырышат. 
 
«Саясий бийлик», «саясий режим», «саясий система», «саясий нормалар», «саясий салттар», «саясий маданият» д.у.с. тушунуктер саясий өнүгүүнүн динамизмин билдирет. Саясат таануунун тили ийкем, кооз, езунун туюнтуу формалары боюнча ар тур кун келет, бирок, жетиштүү түрдө катуу талап коюлат.

Саясий илимдин тили вербалдык (оозеки, лат. verbalis — оозеки) формада болот, б.а. белгилуу бир саясий керунуштерду туюндурган бийлик, режим, демократия ж.б.
тушунуктер турунде билдирет. Саясат таануунун ыкмалары -диалектикалык-материалисттик, социологиялык, нормативдик, функционалдык, бихевиоралдык, системалык, салыштырмапуу, тарыхый, позитивдик сындоо, эмпирикалык изилдее. Саясат таануу эки сапатта: илим жана окуу предмети катары чыгат. Ал илим катары коомдун сая-сий чөйрөсүн, саясий ойдун келип чыгуу жана өнүгүү тарыхый, саясий системаларды, саясий мамилелер жана процесстерди, саясий аң-сезимди жана маданиятты, дуйнелук саясий процессти изилдейт. Ал эми окуу предмети катары окуучуларга саясий маселелер боюнча айкын билимдердин системасын тушундурет, негизги саясий институттар, уюмдар, кыймылдар жана процесстер, саясий мамилелер системасындагы инсандын укуктук абалы жана анын саясий турмушка катышуусунун формалары женунде тушунук берет.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Революциялык кырдаал

Революциялык кырдаал — революция болоор алдындагы кыска мезгилде процессти революцияга алып келүүчү белгилерди айтабыз. 

Революциялык кырдаалды методологиялык жактан эң туура иштеп чыккандар марксизм-ленинизм окуусунун өкүлдөрү. Алардын Революциялык кырдаал жөнүндөгү окуусун классикалык революцияларды, «жибек революцияларды» изилдеген тарыхчы-
лар да, саясат таануучулар да кабыл алышкан. Бул окууларда Революциялык кырдаал ар түрдүү аныкталат, бирок маңызы бирдей. 

Кыскача ал төмөнкү үч белгини көрсөтөт:
1. «Төмөнкүлөрдүн» мурункудай жашай албай, ал эми «жогоркулардын» мурункудай башкара албай калышы;
2. Эл массасынын жакырдануусунун адаттан тыш төмөндөп кетиши жана алардын бийликке болгон нааразычылыгынын укмуштуудай күчөшү;
3. Эл арасындагы оппозициячыл күчтөрдүн активдүүлүгүнүн жогорулашы жана бийликтин аларга карата болгон репрессиясынын катаалданышы.

Аталган белгилердин суммасы Революциялык кырдаалды жаратат да, революциянын себептеринин бири ото курч деңгээлге жетип, революция чыгып кетчү жагдай түзөт. Ал революциянын шылтоосу болуп, революциялык акт башталып кетет.

Жогорку айтылгандарды кай бир учурларда «кокустукка», «бийликтин айрым бир
жаңылыштыгына», «сырткы күчтөргө» шылтап коюу бардык эле революциялардын
жыйынтыктарында кездешип келген. (Ал Кыргызстандагы эки жолку «түстүү» револю-
циялардын артында бийликтен алынган топтун революциянын чыгуу себептери жөнүндө актанган сөздөрүнөн белгилүү.) Чынында, революцияларда тышкы фактор дагы таасир эткени менен, негизинен ички фактор чечүүчү мааниге ээ жана процесс мыйзам ченемдүү жүрөт.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8

Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Прозелитизм

Прозелитизм — башкаларды өз ишенимине каратууга умтулуу, ушундай максатка жетүүгө багытталган ишмердик. 

Дүйнөлүк диндердин өнүгүшүнүн тигил же бул баскычында Прозелитизм орун алгандыгы анык. Алсак, христианчылыктын алгачкы баскычында ГГ. күчтүү болгон. Чокундуруу ырымы абдан эле жөнөкөй, жада калса байыркы Орусиядагыдай массалык түрдө чокундуруу жолу менен жалпы орус эли христиан динин кабыл алышкан. Заманбап христианчылыкта Прозелитизм термининин ордуна «миссия» сөзү көбүрөөк колдонулат. СССР кулагандан баштап Прозелитизм өтө эле жигердүүлүктү көрсөтүп, сан жагынан тездик менен көбөйүп келаткан диндик топтордун катарына Иеговдордун Күбөөлөрү кирет. Алар каратьшгандарга чокундурууну бекер уюштуруп гана тим болбостон, аларга материалдык жардам бергендиктери жөнүндө эл арасында айтылып жүрөт. Диндин бул тобуна эгемендик жылдарында миңдеген кыргыздар каратышыгандыгы жөнүндө ар кыл маалыматгар кездешет. Ислам башынан эле күчтүү Прозелитизм диндеринин катарына кирет. Эгер адам күбөөлөрдүн көзүнчө үн чыгарып шахада (Алл а дан башка кудай жок, Мухаммед анын үмөтү) айтса, анда ал ислам динине каратылды деп эсептелинген. Адамдар төрөлгөндөн эле мусулман болуп
төрөлүшпөйт, алар ишенимин кийин тандап алышат. Аларды чыныгы динге «кайтаруу» керек деген сыяктуу көз караш бүгүнкү исламда орун алып келүүдө. Кыргызстандагы эгемендиктин алгачкы жылдарында даават кыймылынын кеңири таралгандыгы байкалган.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Юсубалиева Саадат

Юсубалиева Саадат Уз-сүрөтчү. 1954-ж. Панфилов районундагы Ойрон айылында төрөлгөн.
 
Бишкектеги көркөм окуу жайынын колдонмо-жасалга бөлүмүн бүткөн. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде узданат. Көпчүлүк чеберлерге кагаз үлгү чийип берген Саадаттын жердиги чийден, териден, кездемедек, таардан, териден турган көркөм үлгүлөрү чакандала жасалат да, андагы ар бир табакчаларына түшкөн көркөм оюм-көчөтттөр өзүнчө композициялык түзүлүшкө эгедер болуп, «мүйүз оюмдарын» (кайкалак көчөттөрү), «карга тырмак оюмун» негиз тутат. Ал туштук (текче) түспөлүндө жаралат да, сатууга коюга, белек-бечкекке берүүгө, чет-жакаларга чыгарууга өтүмдүү келет. Автордун «Жайлоо» (чий), «Достук» (кездеме), «Эгиз» (кийиз), «Кыял» (тери) өңдүү тематикалуу үлгүлөрү сюжеттүү бир бүтүм ойду туюндурат да, чечмелей алуучу мааниге эгедер. Бул эмгектери мамлекеттик, этнографиялык музейлерге экспонатталган. Анын туштуктары бир нече жолу Франция, Швеция, Монголия, Индия, Алжир, Кытай сыяктуу ири өлкөлөрдө өткөн жайма базарларга катышкан. Саадат көркөм буюмдарына «тор чачыкты», «топ чачыкты», «төкмө чачыкты», «кылыч байлоону» ж. б. түймөнүн түрлөрүн эриш-аркак пайдаланат.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Туштугу үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Эл чеберлеринин республикалык кароо-сынагы». Териге, таарга түшүргөн көркөм көчөттөрү үчүн «Кыял» көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Эсенаман уулу Токтосун

Эсенаман уулу Токтосун (1860-1934) Зергер. Тоң районундагы Ашуу кыштоосунда төрөлгөн.
 
Ата-энеден эрте ажырап, инилери абдан жаш болуп, аларды багуу үчүн ата кесиби - мүнүшкөрдүктү уланткан. Кийин устакерчиликке ооп, Тогуз-Булактагы уста Шайыкка көөрүкчү болгон. Андан ал өтүкчүлүктү да үйрөнүп, айылына келип устакана уюштурган. Чоң зергер катары татаал узанууларга отурган. Ага зер жасалгалары менен элечек, такыя үчүн жаак, кыргак жасоо өңдүүлөр кирген. Ал кездемеге түшкөн оюм-көчөттөрүнө үндөшүп турган. Токтосундун устачылыгын Дөөтүгө ишенимдүү шекити катары уламыш кылып айтышат. «Токтосундун дүкөнүнө ак боз атчан бирөө келип, узанып отуруптур. Бирөөлөр кирип караса, көздөн кайым болуптур»,- деген сөздөр устанын касиеттүүлүгүн арттырып турат. Улуу зергер Токтосундун артынан үйрөнчүктөр ээрчиди. Алар уулдары: Мамбетаип, Зарына, Базарбай айылдаш көөрүкчүсү Мамбет Адигине уулу. Устанын атасы Эсенаман, чоң атасы Самсалы да чоң усталардан болуптур.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Эсенаалы кызы Маркатай

Эсенаалы кызы Маркатай Оймочу. 1914-ж. Чүй районундагы Алчалуу айылында төрөлгөн.
 
Айыл чарба артелинде эсепчи, дүкөнчү болуп иштеген. Узчулукка энеси Сүйүмкан үндөктөгөн. Маркатай 12-13 жашында эле өзүнчө оюм чыгара баштаган. Кийин чебер Чоң-Кара-Кужур кыштоосундагы Лахол айылында туруп калат да, узчулугу бөтөнчө көрүнө баштайт. Азыркы кезде андай чеберчилиги «Маркатай оюму» деген атта тароодо. Ал мурун чий чырмакта «комуз тили» көчөтүнө «туура мүйүз көчөтүн», «омуртка көчөтүн» негизги каражат катары колдонсо, кийин оймочулук анын уздануу арымын кеңейтет. Ал жараткан шырдактарынан даана баамдалат. Маркатай кийиз буюмдарында «жээк оюму» (четтик оюму) үчүн «бадам оюмун» арбын алып, андан өзүнүн жарым кыял чабыттары ортолук оюму менен тарамдала чыгат. Ал шырдакты, ала кийизди жалпы оюмда берүүгө машыккан. Оюм элементтери такталанбайт, «аламыч» аларды ала чакмактата бөлбөйт. Ортолук оюм менен жээк оюмдарын гана «бычак учу» же «ит куйрук» оюму ажыратып турат. «Маркатай оюмда» үч-төрт табакча буюмдун бир бүтүмүн түзүп, «жээк оюмдары» «бадам оюмдун» элементтеринен жаралган «жарым кыял оюму» өзүнүн жекече чыгармачылык мамилеси болуп кетет. Анын ортолугуна «бармак боочу оюму», куш канат оюму» чыгып, алардын ортосунда «карга тырмак оюму» бутакталып кеткендей баамдалат. Ошондо буюм «аламычы» «тумарча оюмдан болушу» ойдогудай жарашык ыйгарат. «Маркатай оюму» айылдаштарынан сырткары Жер-Көчкү, ДөңТалаа, Ак-Өлөң, Ак-Кыя сыяктуу журтчулукка кенен таралган. Оюм жаратууда Маркатай болочок оюмду бор менен чиет. Өз кыял чабыттарын кийиз бетине түшүрөт. Бир түрдөгү шырдакты да, түр шырдакты да бирдей деңгээлде кармайт. Кийиз оюмда эки кийизди беттей коюу аркылуу буюмдун төрт бурчунан үзүл-кесил өөн чыгарбай, оюм элементтерин төп, так алып кете алат. Уздун ак өргөөсү ички сырткы жасалгасы менен 1975-ж. Кыргызстан мамлекеттик сүрөт музейине экспонатталып, ал экинчи ак өргөөнү көтөргөн. Мамбетаалы кызы Калыйбүбү, анын кызы Күлүсүн, Ысак келини Сайраке, Баатыркан келини Батыйма, Ысмайыл келини Сайкал, Кейкөл келини Калыйча өңдүүлөр чебердин шакирттери. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1966-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 40 жылдыгына карата республикалык ат майданына уздун ак өргөөсү тигилип, ипподромдун диплому менен сыйланган; 1974-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 50 жылдыгына карата ат майданында ак өргөөсү тигилип, ипподромдун дипломун алган; 1990-ж. Төкмө ырчы Ысмайыл Борончу уулунун 80 жылдык торколуу тоюна карата «Боз үйлөрдүн кароо-сынагы». Ак өргөөсү үчүн диплом.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Эрназаров Имербек

Эрназаров Имербек Зергер. 1955-ж. Тоң районундагы Бөкөнбаев айылында төрөлгөн.
 
Бишкектеги Сүрөтчүлөр окуу жайынын колдонмо-жасалга өнөрү бөлүмүн бүткөн. Кыргызстан сүрөтчүлөр союзунун көркөм фондусунда ондогон жылдары узанган. Имербектин зер буюм-тайымдарды кармоодогу «чегүү ыкмасы», көрүк үйлөтүү аркылуу «тогуз төбөлөө ыкмасы» алдыда турат. Бул ыкмалары менен күмүш зымды созуп, аны чыйратып, шуру, акак таштардын четин тордоо өңдүүлөргө узануусунан жаралган нускалары сатууга тушүүдө. 

Жасалгалоо иштери боюнча Кыргызстан сүрөтчүлөр союзунун, СССР ЭЧЖКнүн диплом-грамоталарына татыктуу болгон.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Эркинбай уулу Ороз

Эркинбай уулу Ороз (1904-1989) Жыгаччы. Талас районундагы Көк-Сай айылында төрөлгөн.
 
Айыл чарба артелинде иштеген. Ороз устачылыкты да, узчулукту да кармай билген. Зергерчиликтин уузун таткан. Ат жабдыктарына узанып, кайыш бетине темир чаап, ага күмүш жалаткан. Ал боз үйдүн сөөгүн самби талдан тандаган. Аны атайын тигип, төрт жылда үй жыгачына жараткан. Кыйган сайын бутактары көбөйүп, ал үй жыгачына керектелет. Кыркылган талды көлөкөдө кургаткан. Тезге коёрдун алдында кабыгын аарчыган. Аны түрпүгө салган. Андайуук-кереге сулуу көрүнөт да, сыр да мыкты жугат. Сыры үчүн Бар-Тар деген жердин жошосун колдонот. Жошону четинен эзип, койдун боорун кошуп, аябай ийлеп, аны менен боз үйдүн жыгачтарын сырдаган. Жошонун өзү маламык болот, ооор кошуп сырдаганда кара кочкул өңгө айланган. Уста тор көз керегелерге көбүрөөк узанган. Ал майда (төрт чарчы) келет. Мында уук жыш уланат. Отуруктуу үйдүкү тор көз, жайлоо үйлөрүнүкү жел көз болууга ылайыкташкан. Ошондуктан, уйдун терисинин соорулуу жерин көк үчүн тилип алган. Көк тилүүгө үч адам катышкан. Бири үшкүсүн «үшүп» (көзөп), бири көктү тилип, бири көктү көзөнөктөн өткөрүп берип турган. Матоодо кереге эки жерден, уук бир жерден маталган. Демек, ууктун билегин төрт кере карыш кылып койсо, үй көрктүү да, кептүү да тигилген. Түндүктүн жыгачын ал кайындан да, кара талдан да, өрүктөн да тандаган. Мунун жоондугу бирдей болгон. Ал эки кыйыктан (бөлүк) турган. Чылгый шири менен (малдын териси) түндүктүн эки жаагынын кошкон жерин бекиткен. Устанын байбичеси Санамбүбү - үч үйдү катар тигип, ичи-сыртын көркүнө чыгарган уз.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар