Гиссар

Гиссар (1929-жылга чейин — Ханака ; ) — Тажикстандагы Ханака дарыясынын (Кафирниган дарыясынын куймасы) менен Гиссар каналынын кесилишинде жайгашкан шаар. 2016-жылга чейин Гиссар районунун административдик борбору болгон.

Тажикстан Республикасынын өкмөтүнүн 2016-жылдын 2-февралындагы №29 чечими жана Тажикстан Республикасынын Жогорку жыйналышындагы улуттук кеңешинин 2016-жылдын 3-мартындагы №204 токтому менен Гиссар шаар тибиндеги поселогу бүткүл Гиссар району менен шаар тибиндеги поселогуна шаар макамы ыйгарылган.

Гиссар шаары буга чейин 1993-жылдын 26-июнунда Тажикстан Республикасынын Жогорку кеңешинин токтомунун негизинде шаар макамын алган, бирок 2005-жылы бул макамдан ажыратылып, кайрадан айыл болуп жарыяланган.

 Географиясы 
left|thumb
Гиссар республиканын батыш бөлүгүндө жана Гиссар өрөөнүндө, мурдагы Гиссар районунун борборунда, Душанбе шаарынан 20 км батышта жана Душанбе эл аралык аэропортунан 30 км алыстыкта жайгашкан. Гиссар аркылуу Ханака дарыясы жана Чоң Гиссар каналы агат.

 Тарыхы 
Гиссар өрөөнү тарыхый булактардан Улуу жибек жолунун кербен соода жолу өткөн аймак катары белгилүү. Арабтар келгенге чейин бул аймакта Ахарун жана Шуман мамлекеттик түзүмдөрү болгон.

Бул жер зороастризмдердин ыйык китеби «Авестада» «Шумон» деп айтылат. XI кылымда «Хисар» («Гиссар») сөзү биринчи жолу айылдын, райондун же административдик бирдиктин аталышы катары жазылган.

Араб халифатынын тушунда жергиликтүү калк ислам динин кабыл алган. IX—X кылымдарда Саманиддер империясынын курамында болгон. XI кылымдан XIX кылымдын башына чейин шаар түрк-монгол мамлекеттеринин курамында болсо, XIX-XX кылымдын башында Бухара эмиратынын курамына кирген. Гиссарда медресе (азыркы музей) сакталып жана Гиссар чебинин урандылары калган.
1929-жылы Гиссар районунун борбору болгон Ханака айылы "Гисар" деп аталган.
1953-жылы Гиссар айылы шаар тибиндеги айыл макамын алган. 1987-жылы Гисар айылдык кеңешинин курамына Белайдуз, Правда Востока, Пахтаабад (мурдагы Каганович) айылдары берилген.

 Мал чарбасы 
Гисар шаары койлордун гисар породасы менен белгилүү. «Гисар кой» — эт багытындагы койлордун бир түрү, колго үйрөтүлгөн койлордун эң ириси. Бул порода Борбордук Азияда, биринчи кезекте Тажикстанда таралган. Аталышы Тажикстандын батышында жайгашкан Гисар кырка тоосунан келип чыккан.

Гиссар кой породасы Гисардын тоолуу жайыттарында салттуу селекция жолу менен өстүрүлгөн. Гиссар кочкорлору семиз куйруктуу койлордун өзгөчө породасы болуп эсептелет. Мындай өзгөчөлүк бул кочкорлордун башка породалардан толук обочолонгондугунан жана породаны өстүрүүчү аймактагы уникалдуу жаратылыш шартынан улам келип чыккан.

 Калкы 
2019-жылдын 1-январына карата шаардын калкынын саны 28 700 адамды түзөт. Улуттук курамы :

 96,0% — тажиктер
 1,5% — орустар
 0,5% — татарлар
 2,0% — башка улуттар жана этностор

Гиссарда борбордук оорукана, поликлиника жана бир катар медициналык мекемелер бар.

 Башчылары 
 Косим Рохбар (27.1.2022—15.04.2024)
 Жаббор Носирзода (15.04.2024—)

 Айылдары 
Калктын саны 2022-жылдын 1-июлуна карата :

 Сохтмончиён - 1189 адам.
 Хамадони - 1945 адам 
 Рудаки - 1918 адам 
 Пахтаобод – 1870 адам.
 Шарк - 1310 адам.
 Мирзо-Ризо - 718 адам.
 Юсупов - 1240 адам.
 Гафуров - 2772 адам.
 Гагарин - 1305 адам. 
 Белайдуз - 3302 адам.
 Омузгор – 1960 адам.
 Айни - 3107 адам.
 К.Хужанди – 3521 адам.
 А.Беруни – 2622 адам.
 Боки Рахимзода - 1490 адам.
 А.Каримов – 1009 адам
 Нуриддин Каюмов - 204 адам.

 Климаты 
Климаты кескин континенталдуу, жылдык орточо жаан-чачыны 230 мм ашат.

 Дагы караңыз 
 Гиссар (айыл) 
 Булактар 
 
 Шилтемелер 
 Айылдын сайты

Категория:Тажикстан шаарлары