Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Анкилостомидоздор

Анкилостомидоздор — кишинин ичегисинде мителик кылуучу анкилостомидалар пайда кылуучу оору.

 Анкилостомидоздор 
Анкилостомидоздор тропик жана субтропик климаттагы өлкөлөрдө кездешет. Мелүүн климаттуу өлкөдө жер алдында; ысык, ным жерде иштеген кишилер (шахтёрлор, туннелде иштеген жумушчулар жана башка) ооруйт. 

 Анкилостомиданын ургаачысы 
Анкилостомиданын ургаачысы адамдын ичегисинде күнүнө 6000— 10000 жумуртка тууйт. Бул жумурткалар адамдын заңы менен айлана чөйрөгө тарайт. Ал жерде ным жана температура жетишерлик болгондо 24 сааттын ичинде личинкага айланат. Бул личинкалар менен булганган жашылча, мөмө-жемиштер жана башка тамак-аш менен ооз аркылуу ичегиге кирет. Ичке кирген личинка 8—10 жумада чоң куртка айланып, ичегинин былжырлуу челин жаралап, канды соруп азыктанат.

 Анкилостомидоздор ооруган киши 
Ооруган киши канын жоготуп, тамак сиңирүүсү бузулуп, алсырап, башы ооруп, зарна болуп, кусат. Балдардын өсүшү, акыл-эси начар өөрчүйт. Дарт заңдан митенин жумурткасын табуу менен аныкталат. 

 Дарылоо 
Дарылоо ооруканада жүргүзүлөт.Анкилостомидоздордун алдын алууда анкилостомида жуккан кишини эртерээк таап дарылоо, булганган жерлерди зыянсыздандыруу, тамак-ашты тазалыкта сактоо, өздүк гигиена эрежелерин кармоо зор мааниге ээ. Анкилостомидоздор болгон аймакта жашылча-жемиштерди ысык суу менен жууп пайдалануу, огороддо, бакта иштегенден кийин колду таза жуунуу зарыл.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Гельминттер

thumb|Enterobius sp.
Гельминттер (байыркы грек. ἕλμινθος - мите-курт) — киши, жаныбар жана өсүмдүктөрдүн мите-куртуу ооруларын (гельминтоздорду) козгоочу мите курттар. 

Гельминттерге төмөнкү түрдөгү курттар кирет:
 жалпак курттар (трематоддор же соргуч курттар жана цестоддор же тасма курттар); 
 жумуру курттар же нематоддор (аскаридалар, жүн баштар, чүчөк курттар, анкилостомиддер, трихинеллалар жана башка); 
 тикен баш курттар; 
 муунак курттар. 

Өөрчүү кайталанмасына жараша гельминттер биогельминттер жана геогельминттер болуп бөлүнөт. 

Биогельминттер аралык ээсинин (гельминттердин жумурткасы жана личинкасы өөрчүүчү киши же жаныбар жана акыркы ээсинин (гельминт жыныстык жактан жетилет) организминде өөрчүйт. 

Геогельминттердин личинкасынын мителенүү өсүү баскычы (киши организминде мителик кылууга чейин) ээсинин организминен сырткары, демейде топуракта өтөт. Киши гельминттердин жумурткасын же личинкасын тамак менен жеп алганда жугат. Кээ бир түрлөрүнүн личинкалары тери аркылуу (анкилостомиддердики) же курт-кумурскалар чакканда (филляриялар) жугат. Гельминттер суткасына миңдеген жана он миңдеген жумуртка же личинка таштайт. Гельминттер бүт жер шарында тарап, кишинин ден соолугуна, балыктарга жана өсүмдүктөргө зыян келтирет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Жаныбарлар
Категория:Медицина
Бартолинит (медицина)

Бартолинит — жыныс кынынын кире беришиндеги чоң бездердин (бартолини бездери) сезгениши. Бартолинит бездин бөлүп чыгаруучу түтүгүнө оору козгоочу микробдор — гонококк, стрептококк, стафилококктор киргенде пайда болот. Гонококк пайда кылган бартолинитте көпчүлүк учурда чыгаруучу түтүктүн эки тарабы тең сезгенет. Башталышында ал анча билинбейт, жыныс кынынын кире бериши катууланып, бир аз ооруйт, кээде чаткаяктын оң жана сол жагы сайгылашат. Эгерде ооруну дарылабаса шишик чоңоюп бездин түтүгүн бүтөп калышы мүмкүн.

Бул учурда сезгенүүдөн пайда болгон ириңдүү секрет түтүккө чогулуп, абсцесс пайда болот. Бездин түтүгү бүтөлүп, ириң чогулганда бартолини безинин көлөмү чоңоюп, дене ысыйт. Оорулуу төшөккө жатууга туура келет. Ириң толгон жер өзүнөн өзү жарылышы мүмкүн, андан кийин дененин ысышы басылып, оорулуунун абалы жакшыргансыйт. Бирок, бир нече убакыттан кийин оору кайталанып, тешик пайда болуу менен кабылдашы мүмкүн. Бул учурда операция жасоого туура келет. Ошондуктан жыныс кынынын кире бериши бир аз катууланса жана ооруса догдурга кайрылуу керек. Ооруну өз убагында дарылоо анын кабылдоосунун алдын алат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар‎
Анкилоз

Анкилоз (греч. ankýlosis, греч. ankýlos — ийилүү) — эки сөөктүн муун баштарынын бири бирине чапталып калышынан пайда болгон кыймылсыз (сенек) абал.

 Негизги себептери 
Негизги себептерди муундун катуу кармаган өнөкөт инфекциялык сезгениши (мисалы, сөөк жана муун туберкулёзу же кулгунасы), сөөк учтарынын травмадан бузулушу. Анкилоздо муун сөөктөрүнүн бетине фиброз, кемирчек, сөөк ткандары өсөт. Ал процесстин жайылышына жараша муунду толук каптаган жана чектелген болуп бөлүнөт. Буту-колдун Анкилозунда кол же бут сунулган боюнча же иштөөгө ылайыксыз ар кандай бүгүлгөн абалда жазылбай калат.

 Анкилозду алдын алуу 
Анкилозду алдын алууда анын пайда болушуна жол бербөө үчүн ар кандай кокустукка жана сезгенүүлөргө учураган муундарды өз убагында туура дарылоо менен бирге курорт, санаторийлерде дарылануу, физкультура сунуш кылынат.
Анкилоздун кээ бир түрүн хирургиялык операция менен дарыласа болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Медицина
Варадеро

thumb|250px

Варадеро — Кубанын негизги туристтик борбору. Ал өлкөнүн түндүк жагындагы Хикатос жарым аралындагы Матансас провинциясында, Гаваннадан 134 км аралыкта жайгашкан. Атлантиканын жээгине курулган бул курорттук шаарчада күнү-түнү жашоо ыргагы бузулбайт. Шаар жомоктогудай кооз жаратылышы,көпкөк дениз менен андагы жаныбарлары, дуйнөгө аты чыккан Амбросио үнкүрү жана аскада тартылган байыркы сүрөттөрү муниципалдык музейи менен таң калтырат.

1992-жылы Варадеронун агыш түстөгү майда кумдуу пляжы дүйнөдөгү мыкты деген үч пляждын катарына кирген. (шилтеме талап кылынат)
''
Категория: Отурукташкан жайлар арип боюнча
Категория: Куба
Гринвич сааты

Гринвич сааты — Улуу Британиядагы Лондон шаарынын падышаларынын обсерваториясында орун алып, 1852-жылы тузулгон. Сааттын диаметри болгону 92 сантиметрди тузот. Чарльз Шепарддын жасаган бул сааты дуйнодогу бирден бир убакытты так корсотуп, ушул кунго чейин обсерваториянын дарбазаларын кооздоп келет.

 Кыргызстан 2011 журналы. 59-бет

Категория:Улуу Британия
Анестезия

thumb|Машыктыруу студенттерди-анестезиолого.
Анестезия (греч. ἀναισθησία — сезимсиз) — сезүү нервдеринин жабыркашынан сезгичтиктин толук же жарым-жартылай жоголушу. Ал тери, булчуң, сезүү жана ички органдардын сезгич нервдеринин бузулуусунан же ал нервдерге импульстарды өткөрүүгө тоскоол кылуучу заттарды таасир этүүдөн болот. Ошондой эле айрым нерв ооруларында (психоздордо, истерияда) болушу мүмкүн.

Анестезияда сезүүнүн (ооруну, температураны, даамды, жытты жана башка сезбей калуу) бир же бир нечеси бузулганы байкалат. Хирургиялык операция жасоодо анестезиялоочу заттардын жардамы менен жасалма Анестезия жасалат.

 Оорутпоо 
Оорутпоо — хирургиялык операцияларда, травмаларда, кээ бир ооруларда, ошондой эле дарылоо жана диагнозду аныктоо үчүн болгон аракеттерде оору сезимин болтурбоо же анын алдын алуу. Анын акыл-эстен ажыратып жалпы оорутпоочу (наркоз) жана белгилүү жерди (жергиликтүү) оорутпоо ыкмалары бар. Оорутпоонун ачылышы хирургиянын тез өнүгүшүнө түрткү берди. Илгертен эле кишилер кокустаганда, хирургиялык операция жасаганда оорутпоого аракеттенишкен. Ал үчүн операция жасала турган дененин айрым бөлүгүн муздатышкан, оорулууларга алкоголь ичимдиктерин ичиришкен, кээде оору сезимин азайтуу максатында канды эсинен танганга чейин агызышкан. 1846-ж. наркоз ачылгандан тартып толук оорутпоого мүмкүн болду. Мурда колдонуп келген наркоздун терс жактары болуп, кээде өмүргө коркунуч келтирген. Ошондуктан жергиликтүү оорутпоонун ар кандай ыкмалары колдонулган. Анын өнүгүшүнө ата мекендик окумуштуулардын, айрыкча А. В. Вишневскийдин эмгеги чоң. Ал жергиликтүү оорутпоонун эң жөнөкөй методун иштеп чыккан. Операциянын мүнөзүнө жараша жергиликтүү - оорутпоонун ар кандай жолу колдонулат. Мисалы, көзгө, ооз жана мурун көңдөйлөрүнө майда операция жасоодо, тишти сууруганда, манжаларга жасалуучу жана башкалар операцияларда колдонулат. Операцияда кесиле турган дене бөлүгүнүн сезимин жоготуу үчүн новокаин эритмеси ийне менен ткандардын ар кандай тереңдигине куюлуп, жергиликтүү анестезия кеңири пайдаланылат. Кийинки мезгилде практикалык жактан коркунучсуз наркоз иштелип чыгып, жергиликтүү анестезия аз пайдаланылат. Ал тез бүтүүчү операцияда же организм наркозду көтөрө албаган учурда колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Анестезиология

thumb|upright|Анестезиология.
Анестезиология (греч. ἀν- терс аффикс (приставка), αἴσθησις — сезгичтик и λόγος — үйрөнүү) — клиникалык медицинанын бөлүмү; хирургиялык операция убагында (Ошондой эле ага чейин жана андан кийин) ооруну басаңдатуучу жана организмдин турмуштук маанилүү функцияларын (дем алуу, кан айлануу, зат алмашуу жана башка) башкаруу маселелерин изилдейт. Ооруну басаңдатуучу каражаттар — наркоз жана жергиликтүү анестезия 19-кылымда ачылып, ал андан ары тез өркүндөдү. 

Анестезиологиянын негиздери орус окумуштуулары Н. И. Пирогов, С. П. Фёдоров, А. В. Вишневский жана башкалардын эмгегинде жазылган. Азыр оорутпоонун жаңы методдору пайда болду; наркоз аппараттары жана приборлор түзүлдү; жаңы дарылар синтезделди. Булардын натыйжасында операция коркунучу кескин төмөндөп, жүрөк, өпкө жана башка тиричиликке маанилүү органдарга узакка созулган операциялар ишке ашырылууда.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Баткак (ылай) менен дарылоо

thumb|Жансыз деңиз.

Баткак (ылай) менен дарылоо — чым көңдүү, сульфиддүү, сапропелдүү жана башка ылайларды дарылоо максатында колдонуу.

 Бакактын түрлөрү 
Чым көңдүү баткак ажыраган органикалык заттардан жана өсүмдүк калдыгынан турат. Сапропелдүү баткак бир аз минерал заты бар органикалык заттуу ылай чөгүндүлөрүнөн туруп, негизинен тузсуз сууларда пайда болот. Сульфиддүү баткак — туздуу көлмөлөрдүн составында сульфиддери (көбүнчө күкүрттүү темир) көп органикалык жана минералдуу ылай чөкмөлөрү.

Ысытылган дары баткак жылуулукту көпкө сактайт жана денени акырындык менен ысытат. Баткак процедураларынын жылытуучу факторунан башка терини химиялык дүүлүктүрүүчү жана тери аркылуу организмге таасир этүүчү күкүрттүү суутек, аммиак жана башка газ абалындагы заттар чоң мааниге ээ.

thumb|Ыссык-Ата (курорту) жайгашкан капчыгай.

 Бакактын дарылык касиети 
Дары баткак теринин нерв учтарына таасир этүү менен нерв системасынын ишине, кан айлануу, ички секреция бездери, алмашуу процесси жана башкаларга рефлекстүү таасир этет. Баткак менен дарылоо дененин же органдардын жабыркаган жериндеги кан айланууну жакшыртат, сезгенүүнү таратып, зат алмашууну, ички секреция бездеринин ишин оңойт.

Баткак менен дарылоодо аппликация методу колдонулат. Мында баштан жана жүрөктүн тушунан башка бүт денеге (жалпы аппиликация) же дененин айрым бөлүгүнө (жергиликтүү аппиликация) баткак жабылат. Кээ бир ооруларда, мисалы, гинекологиялык ооруларда баткак томпонду жатын кынына, урологиялык ооруларда көтөн чучукка салып дарылайт. Баткак менен дарылоо сөөк, булчуң, муундун өнөкөт ооруларында жана травмадан жабыркаганда, четки жана борбордук нерв системасынын, жыныс органдарынын кээ бир ооруларында сунуш кылынат. Баткак менен дарылоо баткак кенине жакын жайгашкан курорттордо (Ысык-Ата курорту), атайын баткак менен дарылоочу жайларда, алынып келинген баткак колдонулуучу оорукана, поликлиника, санаторий жана башка дарылоо мекемелеринде жүргүзүлөт.

Баткак менен дарылоо бүтүндөй организмге өтө күчтүү таасир этүүчү каражат болгондуктан, догдурдун сунушу жана көзөмөлүндө гана жүргүзүлөт. Процедурадан кийин оорулуу 30—40 мин эс алып, палаткага же үйгө келгенде 1—2 саат жатыш керек.

 Шилтемелер 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Аневризма

250px|right|thumb|АневризмаАневризма — кан тамырдын же жүрөк көңдөйүнүн капталы жукарып, чоюлушунан болгон кеңейүүсү. Аневризма миокарддын инфаркты, атеросклероз, котон жара жана башка оорулардын кабылдоосунан, травмадан пайда болот.

Аневризма орун алышына карата артериялык, веналык жана артерия-веналык болуп айырмаланат. Аневризманын ийик сымал, баштык сымал формалары көп жолугат. Толтонун аневризмасы көбүнчө атеросклероз менен жабыркаган эркектерде учурайт. Жүрөк Аневризмасы негизинен миокарддын инфарктынын кабылдоосу болуп, демейде сол карынчанын капталында болот. 

Аневризманын белгиси анын орун алышына, көлөмүнө жана башка факторлорго байланыштуу. Кээде ал оорулууга көпкө чейин билинбейт (симптомсуз өтөт). Аневризма ткандардын кан менен жабдылышынын бузулушуна себеп болушу мүмкүн. Көлөмү чоң аневризма жакын жаткан органды жана тканды кыса баштайт. Көп учурда жүрөк ишинин бузулушуна алып келет. Ал канчалык жүрөккө жакын жайгашса, ошончолук жүрөк тез бузулат. Кээде Аневризма жарылып кетип, кан агуу мүмкүн. Аневризма менен жабыркаган бардык оорулуулар врачтын байкоосунда болуп, дарыланууга тийиш. Керек учурда операция жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Ангиография

right|thumb|250px|АнгиограммаАнгиография — түрдүү органдардын (мээ, жүрөк, бөйрөк жана башка) лимфа жана кан тамырларын рентгендик изилдөө методу. Аны жасарда текшериле турган кан тамырга же органга контрасттуу (даана көлөкө берүүчү жана организмге зыянсыз) заттар жиберилип, андан кийин бир нече рентгендик сүрөт тартылат. Ангиография ар кандай органдардын кан менен жабдылышын, кан тамырлардын жана анын тегерегиндеги ткандардын оорусун изилдөөдө колдонулат.

 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Анаболизм

Анаболизм(ассимиляция)(грек. ἀναβολή, «көтөрүү») — тирүү организмдеги зат алмашуу процесстеринин бир тарабы — айлана чөйрөдөн келип түшкөн заттарды сиңирүү процесси. Бул процесстин натыйжасында ал заттар биологиялык структуранын составына айланат же организмге топтолот. Анаболизм зат алмашуунун катаболизмге (диссимиляцияга) каршы жагын түзүп, энергия чогултуу менен жөнөкөй молекулалардан татаалдарын синтездейт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Ретинол

Ретинол (А витамини) табиятта кеңири таралган. Өсүмдүк тканында ал А провитамини — каротиноид пигменти түрүндө кезигип, организмде ретинолго айланат, жаныбар тканында даяр түрүндө болот. Ретинол көрүү пигментинин пайда болушуна катышат, организмдин нормалдуу өсүшүн камсыз кылат. Соо кишинин күнүмдүк керектөөсү чоң кишилерге 1,5 мг, балдар жана өспүрүмдөргө 0,5—1,5 мг. Ретинол бардык жаныбарларга керек. А витамини жетишпегенде тери кубарып, кургап, түлөп, бетке безетки чыгып, ириңдүү жара менен жабыркайт; чач кургап, өңү өчөт, тырмактар сынат. А витамининин жетишсиздиги жарыкты карай албоо, түнкүсүн начар көрүү (тоок сокурлугу), конъюнктивит, блефаритке алып келёт. 

А витамини жаныбар тектүү азыктарда (жаныбар менен балыктын боору, икра, балык майы, сары май, быштак, жумуртканын сарысы) гана болот. Өсүмдүк азыктарында ал провитаминдер — каротиноид пигменттери түрүндө кездешет. Каротиноидге сабиз, томат, кызыл мурч, көк пияз, козу кулак, салат, ит мурун, кызыл өрүк, чычырканак, четин жана башкалардын мөмөлөрү бар. Организм каротиноиддерди майлар менен бирге жакшы сиңирет, ошондуктан жашылчаларды каймак же өсүмдүк майын кошуп, салат жасап жесе пайдалуу. Азыктарды бышырганда, консервалоодо А витамини менен каротиноиддер жакшы сакталат. Майда эрүүчү витамин.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Категория:Витаминдер
Кальциферол

thumb|Витамин Д3.
Кальциферол (Д витамини) организмде минералдык зат алмашууга, сөөк пайда болууга катышат, кальций менен фосфордун санын жөнгө салат, туздарды сиңирүүгө, алардын сөөк тканына чогулуусуна катышат. Д витамини өспүрүм балдарга, боюнда бар жана бала эмизген аялдарга өтө көп керек. Бала организминде Д витамини жетишпесе итий пайда болот. Негизинен Д витамини ультракызгылт көк нурлардын таасиринен кишинин терисиндеги провитаминден пайда болуп, андан башка органдарга өтүп, негизинен боор жана кан плазмасында чогулат. Д витамини тунец, треска жана башка балыктардын боорунда өтө көп, сары май жана жумуртканын сарысы, балык майында азыраак. Башка жаныбар тектүү продуктуларда Д абдан аз, өсүмдүк тектүү азыктарда болбойт.

Д витаминин чоң кишилер аз талап кылат, бирок ал күндүзгү жарык жетишпегенде (жер астында иштөө, түндүктө жашагандар жана башка) көбүрөөк керек болот. Кышында Д витамининин организминде пайда болушун кварц менен кактап күчөтсө болот. Д витамининин жетишсиздигин алдын алууда кичинекей жана эмчектеги балдарга көп учурда витамин препарат түрүндө берилет. Бирок аны врачтын көзөмөлүндө гана бериш керек, себеби ашык өлчөмдө берүү кабылдоолорго алып келиши мүмкүн (к. Гипервитаминоз). Майда эрүүчү витамин.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4 

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Категория:Витаминдер
Ампутация

thumb|right|Ампутациянын жүрүшү хирургияда (1537 жылАмпутация(лат. amputatio) — кандайдыр бир органдын (кол-буттун, эмчектин, жатындын) четки бөлүктөрүн хирургиялык операция жолу менен кесип таштоо оорулуунун абалына жараша бут, кол тигил же бул муундарынан ажыратылат же ал мүчө бүт алынат. Тигил же бул мүчө тиричиликке жөндөмүн жоготкондо же ал мүчөнү кесип таштоо менен гана оорулуунун өмүрүн сактоого мүмкүн болгондо ампутация жасалат. Бул операция коркунучтуу шишиктерде, гангрена болгондо бут, кол кырсыкка катуу чалдыкканда жана башка жүргүзүлөт. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
ия конечности.]

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Кыргызстан
Категория:Таажы-2012
Токоферолдор

thumb|500px|Токоферолдор
Токоферолдор (Е витамини) — 7 витаминден турган топ. Ал булчуңдардын иштешин жана жыныс бездеринин функцияларын күчөтөт, майда эрүүчү витаминдин, айрыкча ретинолдун ички органдарда топтолушуна түрткү берет.
Соо кишинин күнүмдүк керектөөсү чоңдордо 10—20 мг, балдарда 1 кг салмагына 0,5 мг. Өсүмдүк майларында, жер жаңгак, буурчак, жүгөрү, соя уруктарында жана жашылчалардан — салат, шпинатта болот. Жаныбар тектүү продуктулардан боордо, жумуртканын сарысында, сүттө бар. Токоферол өтө туруктуу, 170°ка чейин ысытканда жана ултракызгылт көк нурдун таасиринде да бузулбайт. Такоферол препараттары ар кандай ооруларды дарылоодо врачтын көзөмөлүндө гана колдонулат. Майда эрүүчү витамин.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Витаминдер
Категория:Дары өсүмдүктөр
Филлохинон

Филлохинон (К1 витамини)— кан уюу процессине катышуучу маанилүү фактор. К витамининин жетишсиздиги ар кандай органдан (мурун, бүйлө, ичеги-карын жолунун органдары) кан агууга алып келет. К витаминин күнүмдүк керектөө чоң кишиде. 0,2 — 0,3 мг, кош бойлууларга 2—5 мг. Филлохинон өсүмдүктөрдүн жашыл бөлүктөрүндө (шпинат, капуста, чалкан жана башка), ошондой эле сабиз, томатта болот. К витамини жаныбардын боорунда гана болот. Медицинада К витамининин синтез жолу менен алынган түрү — викасол жана синкавит колдонулат.
Бул витаминден башка киши организмине керек биологиялык активдүү заттар (витамин сымал бирикмелер) бар. Майда эрүүчү витамин.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Витаминдер

sr:Нафтокинон
Амебиаз

thumb|Амебиаз.
Амебиаз (амёба дизентериясы) — адамдын жоон ичегисин дизентерия амёбасынын жаралантып жабыркатуусунан болгон мите оорусу. Амёбанын туруктуу формасы — циста менен булганган тамак-аш, суу, кол аркылуу адамга жугат. Айрым учурда амёба организмге киргенден кийин оорунун клиникалык белгилери байкалбайт. Мындай адамдар амёба алып жүрүүчүлөр болуп, айлана-чөйрөгө заңы менен амёбанын цисталарын чыгарат. 

Циста организмге киргенден кийин 1 жума (кээде бир нече ай) оорунун белгилери болбойт. Ал инкубация мезгили деп аталат. Оору акырындап башталат: алы кетет, тамакка табити тартпай, ичи ооруп, бат-бат (суткасына 10 жана андан көп) ириң, былжыр, кан аралаш ичи өтөт; демейде эти ысыбайт. Дарыланбай же өзүн өзү дарылоодон оору узакка созулуп, өнөкөт түрүнө өтөт. 

Ошондой эле оор кабылдоолорго — ичегинин тешилишине, боор, мээ жана башка органдардын абсцессине алып келиши мүмкүн. Амебиаздын диагнозу заңды анализдеп дизентерия амёбасын тапкандан кийин коюлат. Дарылоо врачтын көзөмөлү менен жүргүзүлөт. Ал эми оор учурда ооруканага жаткыруу зарыл. Амебиаздын алдын алууда башка ичеги-карын жугуштуу ооруларындагыдай эле өздүк гигиена эрежелерин так сактоо керек.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Оорулар
Категория:Мителер‎
Гемоглобин

thumb|right|300px|Гемоглобинанын молекуласы: 4 глобина субъединицити түрдү түскө боёолгон
Гемоглобин (байыркы грек. αἷμα — кан жана лат. globus — шар) — кандын дем алдыргыч пигменти (боёочу зат). Кычкылтек жана башка газдар менен оңой ажыроочу бирикмелерди пайда кылуучу татаал белок бирикме. 

Гемоглобин кычкылтекти өпкөдөн организмдин ткандарына ташыйт жана көмүр кычкыл газды ткандардан өпкөгө ташыйт. Ал кишинин, омурткалуу жана кээ бир омурткасыз жаныбарлардын кызыл кан денечелери — эритроцитинде болуп, ага кызыл түс берет. 

Гемоглобин өпкөдө кычкылтек менен биригип оксигемоглобинди түзөт. Кычкылтек менен каныккан кан ачык кызыл түстө болот (артерия каны). Оксигемоглобин капиллярлар аркылуу өткөндө гемоглобинге жана кычкылтекке ажырап кычкылтек тканга сиңет. Бул учурда кан күңүрт кызыл түскө келет (вена каны).

Кишинин канында гемоглобиндин саны туруктуу, бирок кээ бир ооруларда өзгөрүшү мүмкүн. Канда гемоглобиндин азайышы (Аз кандуулук) тамак-ашта витаминдер, минерал туздардын жетишсиздигинде, кан ооруларында, зыяндуу шишиктерде, кан көп кеткенде болот. Ошондуктан кандагы гемоглобиндин санын аныктоо диагностикалык максат үчүн медициналык практикада кеңири колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина