Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Анархия

Анархия - Бир мамлекетте же болбосо эл аралык аренада ар кандай максаттар жана ар кандай жолдор менен козголоң чыгаруу жана башаламандыктарды жаратуу аракеттери анархия деп аталат.
 
Анархиянын негизги максаты - коомдогу күчүндө турган түзүлүштү жана бийликти кулатуу, экономикалык, саясий жана социалдык карама-каршылыктарды пайда кылуу. Антипропагандалык аракеттер түрүндө анархиялык кыймылдарга каршы мыйзамдуу жана расмий аракеттер көрүлөт. 
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Америка мамлекеттеринин уюму

Америка мамлекеттеринин уюму (, , ) ― Америка континентиндеги мамлекеттердин ортосунда 1890-жылдан баштап конференциялар уюштурулууда жана континенталдык проблемалар талкууга алынууда.
 
1948-жылы Боготада (Колумбия) болуп өткөн 9-конференцияда бул континенттеги түрлүү мекемелердин иштерин уюмдаштыруу жана координациялоо тууралуу чечим кабыл алынды. Ушинтип «Америка мамлекеттеринин уюму» түзүлдү. Мындан мурда 1890-жылы болуп өткөн 1-конференциядан кийин «Панамерика биримдиги» курулган болчу. Бирок АМУ жүргүзгөн иштери боюнча бул уюмдан да таасирдүүрөөк болуп саналат.
 
Бул уюмга 22 өлкө мүчө болуп эсептелет. Алар: АКШ, Аргентина, Барбарос, Боливия, Бразилия, Венесуэла, Гаити, Гватемала, Гондурас, Доминик өлкөсү, Колумбия, Коста-Рика, Мексика, Никарагуа, Панама, Парагвай, Перу, Сальвадор, Тринитад жана Тобаго, Уругвай, Чили жана Эквадор. Мурун Куба да бул уюмга мүчө болгон, бирок кийинчерээк чыгарып салышкан.
 
Уюмдун уставына ылайык, уюмга мүчө мамлекеттердин ортосундагы пикир келишпестиктер тынчтык жолу менен чечилет. Бул өңдүү көйгөйлөрдү чечүү үчүн ортомчу дайындалып, сотко кайрылышат же болбосо келишпөөчүлүктөр Гаага Эл аралык сотунда каралат. Мындан башка көптөгөн, ар түрдүү көйгөйлөрдү чечүү жолдору уставда белгиленген.
 
АМУнун жогорку башкаруу органдары — Башкы ассамблея, Туруктуу кеңеш, Тышкы иштер министрлеринин консультативдик кеңеши, Башкы катчылык.

Мындан тышкары Коопсуздук кызматы боюнча кеңешме комитети аттуу дагы бир орган белгилүү. Уюмдун жана уставдын болушуна карабастан, мүчө өлкөлөрдүн кээ бирлеринин ортосунда келишпөөчүлүктөр жана араздашуулар болууда. Мындан тышкары алардын ортосунда чечилүүгө тийиш болгон көйгөйлүү маселелер жаралууда.

 Булактар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика

 Тышкы шилтемелер 
 Англис тилиндеги расмий сайт
 Испан тилиндеги расмий сайт
 Португал тилиндеги расмий сайт
 Француз тилиндеги расмий сайт
Алты күндүк согуш

thumb|Алты күндүк согуш.
Алты күндүк согуш - 1967-жылы 5-июнь күнү Израиль менен үч арап мамлекети - Египет, Сирия жана Иорданиянын ортосунда башталып, 10-июнь күнү жарашуу жолу менен аяктаган согуш.
 
Мындан мурда 1956-жылы октябрь айында болуп өткөн кагылыштан кийин бул чөйрөдөгү көп жылдардан берки курчуган абал эки тараптын аскердик күчтөрүн кубаттандыруу, лидерлердин опузалаган жана көкүткөн сөздөрү, мындан сырткары Израиль менен Египеттин ортосундагы Казат жери деп аталган 23 Ак деңиздин жээгиндеги маанилүү жерден Египеттин каалоосу боюнча БУУнун аскерлеринин артка чегинүүсү согуштун чыгышына себепкер болгон.
 
thumb|Алты күндүк согуш (7-8-июнь).
1967-жылдын июнь айынын башында башталар башталбас болуп турган согуш жогорудагы себептерден улам 5-июнь күнү расмий түрдө башталган. Согуш учурунда Израиль абада үстөмдүк кылып, душман тараптын аба күчтөрүн бүлгүнгө учураткан. Жер бетинде да Израиль аба күчтөрүнө таянып, үстөмдүк кылган. Жыйынтыгында Израиль Египеттен Синай жарым аралын алып, Суэц каналынын чыгыш тарабын каратып алган. Мындан сырткары Акабе булуңунун кире беришин өзүнө камтыган Шарлм Эл-Шейхтин тегерегин да ээлеп алган. Андан кийин Израиль Сирия фронтундагы өз аймагынын бир бөлүгүн ичине камтыган Голан дөбөлөрүн алып, мындан сырткары Иорданиядагы Шерия дарыясынын батышында жайгашкан түшүмдүү жерлерди жана Куддус шаарынын өз карамагына кирбеген тарабын өзүнө каратып алган.
 
Бул согушта Египет менен Сириянын колундагы көп сандаган советтик курал-жарактар жараксыз абалга келген. Айрыкча Израиль тарабынан тартылып алынган чөлкөм аянты боюнча Израилдин ээлеп турган аянтынан алда канча чоң болгон. Бул абалга карата БУУнун Коопсуздук Кеңеши 1967- жылдын ноябрь айында 242-номердүү чечимин кабыл алган жана мында Израилди айыптап, тартып алган аймакты бошотуп берүүсүн талап кылган. Арап өлкөлөрүн болсо Израилди мамлекет катары таанууга мажбурлаган. Израиль жогорудагы БУУ тарабынан кабыл алынган чечимге баш ийбестен, басып алган жерлерге калкын жайгаштыра баштаган болчу. Бул абал 1973-жылдын октябрь айындагы жаңы согуш отунун тутанышына себепкер болгон. Түркия жерлердин күч колдонуп тартылып алынышына каршы болуп, Коопсуздук Кеңешинин 242-номердүү чечиминин ишке ашырылышынын жактаган.

 Колдонулган адабияттар 
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

 Тышкы шилтемелер 

 The Photograph: A Search for June 1967 .
 The three soldiers – background to that photograph 
 Six Day War Personal recollections & Timeline 

Категория:Согуштар
Категория:Израиль
Категория:Египет
Категория:Сирия
Категория:Иордания
Категория:1967-жыл
Аккредитацияланган элчилик

Аккредитацияланган элчилик -Бир мамлекет дипломатиялык байланышы бар башка бир мамлекетке туруктуу элчилик ачышы мүмкүн.
 
Бирок кээ бир учурларда материалдык себептерден улам же болбосо тиешелүү деңгээлде байланышы болбогондугунан улам ал мамлекетке элчилик ачпай туруп, анын жанындагы башка бир мамлекеттеги элчилигин ошол мамлекетке көзөмөл кылууну тапшырат. Бул типтеги элчилик аккредитацияланган элчилик деп аталат. Бул мамлекеттеги элчи аккредитацияланган экинчи бир мамлекетке же мамлекеттерге барып, түрдүү дипломатиялык иштерди жасоого укуктуу, кээде жолугушууларды белгилегенге да акылуу болот.
 
Мисалы, Түркиянын Индиядагы Жаңы Дели элчилиги Непал, Цейлон жана Бирма сыяктуу мамлекеттерге, Сенегалдагы Дакар элчилиги Гана, Мали, Либерия, Гамбия жана Мавританияга, Рим элчилиги Мальтага, Осло элчилиги Исландияга аккредитацияланган. Ушул сыяктуу эле Тегерандагы Малайзия элчилиги, Бейруттагы Катар элчилиги, Римдеги Ирландия элчилиги Түркияга аккредитацияланган. Бир өлкөнүн башка өлкөдө туруктуу элчилиги болсо, экинчи бир өлкөнүн ал өлкөдө аккредитацияланган элчилиги болушу мүмкүн. Мисалы, Түркиянын Нигерия, Гана, Ирландия сыяктуу өлкөлөрдө туруктуу элчиликтери болсо, ал өлкөлөрдүн башка өлкөлөрдөгү элчиликтери Түркияга аккредитацияланган.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Ак деңиз пактысы

Ак деңиз пактысы - Муссолининин буйругу менен Италиянын аскердик күчү 1935-жылы Эфиопияга чабуул коюп, Ак деңиздин жээгинде коркунучтуу согуштук абал жаратканда, Англия басып алуу коркунучуна кириптер болгон өлкөлөрдүн ичинен Югославия, Греция жана Түркияга кепилдик берип, Италиянын соккусуна кабылган кезде жардам берүүгө убада кылган.
 
1936-жылдын башында жогорудагы өлкөлөр тарабынан кабыл алынган жана Англияга каршы өз ара кепилдиктердин берилиши менен түзүлгөн бул система «Ак деңиз келишими» деп аталат. Учурда Ак деңизге америкалык алтынчы флоттун келиши жана Россиянын да бул деңизге үзгүлтүксүз кемелерин жөнөтүүсү жээктеги өлкөлөрдү тынчсыздандырууда. Ушуга байланыштуу деңизге тиешеси жок өлкөлөрдүн флотторун алып кетүү жана Ак деңиздин коопсуздугун камсыз кылуу максатында 22 деңиз жээгиндеги мамлекеттердин ортосунда дагы бир «Ак деңиз келишимин» түзүү пландаштырылууда.

 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Якут кыргыздары

Якут кыргыздары - Кыргыздар бүгүнкү саха-якуттардын түпкү ата-бабалары менен (курыкандар) орто кылымдардын эрте мезгилдеринен байланышта болуп келишкен.
 
Якуттардын орто кылымдардагы кыргыздардын кошунасы болгон курыкандар менен этностук байланышы, уйгурлар менен алакалары шамаядардын «кара далы тогуз уйгур» же «тогуз кара далы уйгур кыздары» деген дубаларында да чагылдырылат.
 
Саха-якуттардын болмуштуу ата-бабалары болгон Омогой жана Эллей кыргыз уруусунан чыккан качкындар катары баяндалат. Ал эми курыкан урууларынын Байкал тараптан Ленанын төмөнкү агымдарына карай журт которуусу илимде алгылыктуу иликтенген. Мусулман булактарында якуттардын ата-бабаларын Байкалга көчүп келе баштаган монгол тилдүү уруулар сурүп чыгаргандыгы баяндалат.
 
Изилдөөчүлөр кыргыздар якуттардын ата-бабаларынын бири болгондугун белгилешери маалым.
 
В.Ф.Трощанский: «Якуттар үч миң чакырым түштүк тарапта жайгашкан Иркутск деген жерден» келишкендиги жөнүндө уламыштар бар. Кыргыз Сарабай Тойон татар аялы Сайсара менен өз мекенинен түндүк тарапка сапарга чыгышат. Кыргыз Сарабай Тойон
жолдо көз жумат; жесири өз балдарын алып Ленага Сайсара суусу куйган (дарыя ошол аялдын атынан калган) жерге (азыркы Якутск шаары) келип жашап калышат.
 
1937-ж. Якутскиде С.И.Боло Д.Н.Никифоровдун оозунан «кыргыз уруусу» («Кыргыс омук») деген санжыра жазып алган: «Омогой Баая» жана Элтой Боотурлар башкарган мезгилде түштүктөгү өлкөдөн «кыргыс» уруусу жылкы жана ири мүйүздүү малдар менен көчүп келишет. «Кыргыс» уруусунун бул өлкөдө саны анчалык көп эмес эле.
 
Эгер кимдир бирөө көз жумса, жылкынын ич майы менен сөөктү майлашып, атайын
оюп жасалган жыгач табытка салышчу. Токой ичинде жыйналышып, түлөө учурунда атайын даярдалган тамакты жешчү. Андан соң маркумду тирүү мезгилиндеги өз байлыгы менен ошол жерде өрттөп салышчу. Алар бул салтты «сөөк коюлду» деп аташат.
 
«Кыргыс уруу» жөнүндөгү санжыраларды Көбөй жана Якутиянын башка аймактарынан да учуратууга болот: «Кыргыстаах уругу Ви- люйдан ооп келишти. Алар өздөрүн кыргыоякуттарбыз, Кыргыдай уругунанбыз деп билдиришти». Санжыра Кобяйда жашаган «кыргыс» уругу женүндө маалыматы менен баалуу. Экинчиден, санжырада «Кыргыс» жана «Кыргыдай» этнонимдерин салыштыруу аркылуу да кызыгууну жаратат. Н.А.Аристов өз учурунда «кыргыдай» терминин «кыргыз» этнониминин якут-бурятча аталышы катары караган.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Ээрчи

Ээрчи - ээр, айырмач, ыңырчак, кырмачылар аяк, табак, чара, чөмүч, тепши, челек, чыны, кап, кашык, соку, сокбилек, ийик, тактачы-сандык, жагдан, такта, бешик, үкөк, чийне, чана, комузчу комуз, кыяк, чоор, добулбас ж. б. жасашкан.
 
Бул буюмдарды жасоого арча, кайың, терек, жаңгак, тал, өрүк, табылга ж.б. жыгачтар пайдаланылган. Жыгач устанын негизги куралдары балта, араа, керки, бай теше, чот, бычак, ийди, аталгы, үшкү, көзөөч, тез, тарткы ж.б. болгон. Жыгач уста өз үйүндөгү дүкөнүндө иштеп, бир-экиден шакирт күткөн. Ар бир жыгач устанын колунан чыккан буюмдар чеберчилигине жараша жасалышы, кооздолушу, сапаты жагынан өзгөчөлөнгөн.
 
Минусинск, Кызыл, Абакан, Краснояр (Кызылжар) шаарларындагы тарых музейлеринде сакталган байыркы жана орто кылымдардагы кыргыздарга таандык эмгек, устачылык ж.б. куралдарынан кыргыз коомунда кол өнөрчүлүктүн өтө жогорку дэңгээлде өнүккөндүгүн көрүүгө болот.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этос

Этос (грек. ethos - салт, мүнөз) - үстөмдүк кылган дөөлөттөрдүн жана жүрүм-турум нормаларынын туруктуу системасынан көрүнгөн этностук жалпылыктын маданиятынын жалпыланган мүнөздөмөсү.
 
А.Кребердин пикирине ылайык этос маданияттын ага сиңген жыт сыяктуу жалпы сапаты болуп саналат. Этос баарынан мурда этностун маданиятында үстөмдүк кылат, маданият ээлеринин жүрүм-туруму көзөмөлдөөгө тийиш болгон идеалдар менен дөөлөттөрдүн туруктуу системасы болуп саналат.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этноэтика

Этноэтика - этиканын бир этноско же түрдүү этносторго кирген кишилердин ортосундагы жеке мамилелердин салттуу эрежелерин изилдөөчү багыттарынын бири.
 
Этноэтиканын предметин турмуштун бардык чөйрөлөрүндөгү, үй-бүлөдөгү, коомдук жайлардагы, майрам, салтанаттар мезгилиндеги жана башка түрдүү турмуштук кырдаалдардагы адамдардын салттык-ритуалдык нормаларынын жана жүрүм-турум эрежелеринин майда-чүйдөсүнө чейин камтыган система болуп саналган этноэтикет түзөт.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этноэкономика

Этноэкономика - дүйнө элдеринин жаратылыш чөйрөсүнүн, материалдык жана жарым-жартылай рухий маданиятынын, социалдык уюмунун жана башка бөтөнчөлүктөрү менен байланышкан салттуу чарбалык ишмердигинин өзгөчүлүктөрүн изилдөөчү илим.
 
Этнологиялык адабиятта бул термин көбүнчө өткөн доордун өндүрүш процессинин өзгөчөлүктөрүнө жана айыл жамаатынын экономикасына байланыштуу колдонулат. Акыркы он жылдыктарда этноэкономика өнүгүп келаткан өлкөлөрдүн салттык экономикасын, социалдык уюмунун алардын экономикасынын өнүгүшүнө таасир берип жаткан факторлорду табуу максатында изилдеп жатат.
 
Көпчүлүк өлкөлөрдө этностук топтор эмгектин кесиптик бөлүнүшүндө маанилүү роль ойноп жаткандыктан экономикасынын этно маданий өзгөчөлүктөрүн изилдөө бүгүнкү дүйнөлүк экономика үчүн өтө актуалдуу болуп саналат.
 
Көптөгөн мисалдар көрсөтүп тургандай, тигил же бул өлкөнүн өнөр жайлык өндүрүшүн уюштурууда жергиликтүү калктын этномаданий өзгөчөлүктөрүн жана салттуу эмгек жактарын эске алуу ишканалар менен фирмалардын ишине оң таасирин берет.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этноэкология

Этноэкология (грек ethnos - эл, oikos - үй, logos - окуу) - этностук жалпылыктардын жашаган жериндеги табигый жана социалдык шарттарда өз тиричилигин камсыз кылуусунун салттуу системаларынын өзгөчөлүктөрүн изилдөөчү илим.
 
Этностордун экономикалык өз ара байланыштарынын алардын ден соолугуна жана
табигый өсүшүнө тийгизген таасири, этностордун жаратылыш чөйрөсүн пайдалануусу жана бул чөйрөгө көрсөткөн таасири жөнүндөгү маселелер да этнологияга тиешелуү.
 
Этноэкология 20-к. орто ченинде америкалык маданий антропологияда «маданий экология» багыты пайда болгондо калыптанган. Анын негиздөөчүсү Ж.Стюард болуп калды. Ал адам топторунун жаратылыш чөйрөсүнө байыр алуу процессин изилдеген, ошол эле учурда мындай топторго өзгөчө мүнөз берген »маданият чордонун« бөлүп
көрсөткөн. Азыркы мезгилде этноэкологиянын мелдетине этностук жалпылыктардын жашаган жериндеги табигый жана социо-маданий шарттарда өз тиричилигин камсыз кылуусунук салттуу системаларынын өзгөчөлүктөрүн изилдөө, этностордун жаратылыш чөйрөсүн пайдалануусунун жана алардын бул чөйрөгө тийгизген таасирин иликтөөлөр кирет.
 
Этностук топтордун тиричилигин камсыз кылуу өзгөчөлүктөрүн изилдөөдө анын «дене бой» жана «психикалык» жактары ажыратып каралат.
 
Биринчисине адамдардын дене боюнун жаратылыш чөйрөсүнө байыр алышы жана чарбалык ишкердик менен байланышкан маданий байыр алуу кирет. Экинчисине адамдардын курчап турган жаратылыш чөйрөсүнө жана бөлөк этносторго психикалык жактан байыр алуусу, жаратылыш чөйрөсүнүн өзгөрүшүнүн же кошуналар менен мамилесинин татаалдашкан натыйжасында пайда болгон стресс кырдаалын жоюу же жумшартуунун салттык методдору, тиричиликти камсыз кылуу жана тиричилик аракеттеринин салттуу формаларынын бузулушу ж.б.у.с. кирет.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этноэволюциялык процесстер

Этноэволюциялык процесстер - бүтүндөй этностун же анын айрым топторунун тиричилик ишмердигинин айрым элементтери менен белгилеринин табигый-социалдык, маданий өзгөрүүлөрүн туюнтат.
 
Мында этноско ыйгаруучулук мамиле, этностук өзүн-өзү аңдоо сезими өзгөрбөйт.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этнотрансформациялык процесстер

Этнотрансформациялык процесстер - адамдардын тигил же булл топторунун этноско ыйгаруучулук мамилесинин өзгөрүшүнө же этностордун биринин жоюлушуна жана экинчилеринин пайда болушуна алып келген социалдык-маданий процесстер.
 
Негизги түрлөрү болуп этностук бөлүнүү жана этностук биригүү саналат. Түрдүү тарыхый доорлордо алардын бири үстөмдүк кылат. Этностук бөлүнүү мамлекетке чейинки коомдо элдердин пайда болуусунда негизги багыт болгон, ал эми этностук биригүү алгачкы общиналык (жамааттык) коом бузулгандан кийин үстөмдүк кыла баштаган жана азыр да этностук процесстердин аныктоочу түрү болууда.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностук чөйрө

Этностук чөйрө - ар бир адамдын тиричилик аракетинин тилдик, маданий, турмуштук шарттарынын жыйындысы.
 
Ал адамдын өзүн бир этноско окшоштуруп сезүүсүнө жана жашоо ыңгайына түздөн-түз таасир берет.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностук өзүн-өзү аңдоо

Этностук өзүн-өзү аңдоо - өзүн белгилүү бир этноско ыйгаруу сезими, башкалар менен салыштырууда окшош жана айырмачылыгын аңдоо, чыныгы этностук байланыштардын адамдардын аң сезиминде чагылышы жана энчилүү атынан же этноним аркылуу белгилүү болуп саналган этностук жалпылыктын маанилүү белгиси, башкача айтканда, адамдын өзүн өз эли менен руханий жактан окшоштуруусу.
 
Ал адамдардын өз этносун аныктоосунун көрүнүшү болуп саналат. Анда борбордук орунду жалпы санжырага, тарыхый окуяларга бирге катышууга, «эне тил», «ата журт» ж. б. байланышка таянган тегинин жана тарыхый тагдырынын бир экендиги жөнүндөгү түшүнүктөр ээлейт.
 
Өзүн бир этноско ыйгаруу өз этностук тобу менен өзүн-өзүнө окшоштуруу өзгөчө бир сезимдерди жаратат: өз этносунун тагдырына тиешеси бар экендигин сезүү, тарыхый этностук журтун (ата журтун), өз элин, анын башка элдерден этностук айырмачылыктарын, маданиятын ж.б. сүйүү, сыйлоо сезими. Ушуга окшогон сезимдердин комплексинин жана толгонуулардын негизинде өз элинин суверенитети, эркиндиги, гүлдөп-өнүгүшү үчүн даяр турган аракетчил ыңгай жана психикалык абал жаралат.
 
Этнологияда кош этностук сезимге ээ болгон феномен белгилүү. Мындай көрүнүш ар түрдүү этностор жашаган өлкөлөр үчүн мүнөздүү. Мисалы, АКШ калкы, еврей тектүү америкалык, орус тектүү америкалык ж.б. деген аталыштар ошондон пайда болгон.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностук аймак

Этностук аймак ― этностун (элдин, улуттун) калыптанган аймагы, ошол калктын негизги бөлүгү жашаган жер.
 
Көпчүлүк учурда этнос менен этностук аймак дал келбей калган учурлар кездешет. Кыргыздардын этнос катары калыптануусунун аймактарына бүгүнкү Кыргызстандын жана ага чектешкен аймактар, Чыгыш Түркстан, Батыш Кытай, Батыш Монголия,
Саян-Алтай аймактары кирет.

Булактар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностук тарых

Этностук тарых - этностун тарыхый басып өткөн жолу, калыптанган этностук топтордо этногенез процессинин уланышы жана өнүгүшү.
 
Өз тарыхында этностор башка этностор менен өз ара мамиледе болот, алардын арасында ассимиляция, интеграция, консолидация процесстери, ошондой эле ички өнүгүү (урбанизация, миграция ж. б.) процестери жүрөт.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностук сепарация

Этностук сепарация (лат. separatio - бөлүнүү) – улуттар же этникалык топтор арасында саясий, экономикалык жана социалдык бөлүнүүнү билдирет. Бул процесс, адатта, этникалык топтордун өзгөчөлүктөрүнө, кызыкчылыктарына жана мурасчылыгына негизделген, ошондой эле, тарыхый, культурдук же жарандык өзгөчөлүктөрү боюнча бөлүнүшүнө алып келет. 

Этностук сепарациянын тарыхы узун жана татаал. Ал көбүнчө колониализм, империялардын кулашы же ички конфликттер учурунда пайда болгон. Көптөгөн өлкөлөрдө этностук сепарация улуттук мамлекеттердин түзүлүшү, автономиялык региондордун калыптанышы же өзгөчө статустарды талап кылуу сыяктуу формада жүзөгө ашырылган. 
 
Мисалы, валлондор француздардан, корсикалыктар италиялыктардан бөлүнүп чыгышкан.

 Себептери 
Этностук сепарациянын негизги себептери төмөнкүлөрдү камтыйт: 

 Идентичность: Этникалык группалардын өздөрүнүн уникалдуу идентичносторун коргоо жана сактоо кызыкчылыгы
 Экономикалык ресурс: Өзгөчө этникалык топтордун экономикалык ресурстарды башкарууга жана бөлүшүүгө болгон талабы.
 Саясий өкүлчүлүк: Саясий системада өз өкүлчүлүктөрүн жана кызыкчылыктарын коргоо зарылдыгы.
 Социалдык адилеттүүлүк: Ички адилетсиздиктер, кысымдар жана дискриминациянын натыйжасында бөлүнүү.

 Натыйжалары 
Этностук сепарациянын натыйжалары ар тараптуу болушу мүмкүн:

 Конфликттер: Сепарация этникалык чыр-чатактарга жана араздашууга алып келиши мүмкүн, кээде жапырт каршылыкка чейин жетет.
 Автономия: Этникалык топтор өзүнө мүнөздүү автономия же мамлекет кура алышат.
 Социалдык жиктелүү: Бөлүнүүнүн натыйжасында коомдогу сегрегация жана социалдык адилетсиздиктер тереңдеши мүмкүн.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностук процесстер

Этностук процесстер - этностун тарыхый өнүгүүсүндөгү өзгөрүүлөргө учурашы.
 
Этностук процесстердин эки тиби бар: эволюциялык жана трансформациялык. Этнос сакталып, бирок анын айрым параметрлери (тил, маданият) бир кыйла өзгөрүүгө учуроосу эволюциялык процесс деп аталат. Эгер өзгөрүүлөрдүн натыйжасында этноско ыйгаруучулук, этностук өзүн-өзү аңдоо сезими, этностун аты өзгөрсө - бул трансформациялык процесс деп аталат.
 
Өз кезегинде трансформациялык процесс этностук бөлүнүү жана этностук биригүү деп экиге бөлүнөт. Этностун бир нече өз алдынча этносторго бөлүнүшү, этностун бир тобунун өз алдынча этноско айланышы этностун бөлүнүү процесстерине жатат. Ал эми, түрдүү этностордун бир чоң этноско айланышы этностун биригүү процесси деп аталат. Бүтүндөй алганда, этностук процесстер адамзат тарыхый өнүгүшүнүн жалпы жүрүшү, ошондой эле жашоо өзгөчөлүктөрү жана этностордун өз ара карым-катнаш аракеттери менен шартталган. Этносту өзгөртүүчү процесстер маңызы жана этностун турмушунун тигил же бул жактарына таасир берүү даражасы боюнча өтө ар түрдүү.
 
Этностук тарыхтын баардык мезгилдеринде бөлүнүү да, биригүү да болуп келген. Этностук бөлүнүү процесстери өзгөчө алгачкы общиналык (жамааттык) коомдо кеңири тараган. Бул процесстин натыйжасында адам бара-бара бүт жер шаарынын жашоого мүмкүн болгон аймактарына отурукташкан. Этностун бөлүнүү процесси этнос аймагын саясий бөлүп-жаруу аркылуу да жүргөн.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография
Этностук парциация

Этностук парциация - бирдиктүү этностун бир нече өз алдынча этносторго бөлүнүп кетиши.
 
Жаңы пайда болгон этностор мурдагы этнос менен өзүн окшош деп эсептебейт. Этностук тарыхтын жүрүшүндө этностук парциация түрдүү себептердин натыйжасында ишке ашкан. Алгачкы коом мезгилинде уруудагы кишилердин санынын өсүшү, ошол эле мезгилде алар жашаган аймактагы табигый ресурстардын азайышы адамдарды топторго бөлүнүп жашоого мажбурлаган.
 
Соңку тарыхый доорлордо этностун ар кайсы бөлүктөрү мамлекеттик чек аралар менен бөлүнгөн. Мисалы, араб элдери ж.б. Этностор бөлүнгөндөн кийин бир аймакта кошуна жашап калышы мүмкүн же алардын арасы алыстап, миграция менен
коштолушу ыктымал.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Категория:Этнография