Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Ляпунов, Прокопий Петрович

Ляпунов, Прокопий Петрович [22. 7(1. 8). 1611-ж. өлгөн] —орустун 17-кылымдын башындагы саясий ишмери.
 
 Байыркы Рязань ак сөөктөрүнүн тукумунан. Борис Годунов өлгөндөн кийин Жалган Дмитрий 1 тарабына өткөн; 
 1606 ж. рязандык ак сөөктөрдүн отряды менен И. И. Болотниковго кошулган. 
 1606-ж. ноябрда падыша Василий Шуйскийден кечирим сурап, дума ак сөөгү болгон. 
 1608—10-ж. Ляпунов Рязань крайындагы дыйкан көтөрүлүшү м-н Жалган Дмитрий 7/нин жан-жөкерлөрүнө каршы кызматкер адамдарынын кыймылын жетектеген. 
 1610-ж. Шуйскийди тактан кулатууну уюштурган. Поляк аскерлери Москваны ээлегенден кийин Ляпунов биринчи элдик кошуунду (1611) уюштурууну жетектеп, анын башчыларынан болгон. 
 1611-ж. мартта элдик кошуун Москвадагы интервенттерди курчоого алган. 
 1611-ж. июлда Ляпунов земство екмөтүнүн башчысы болуп калган. Анын демилгеси менен кабыл алынган «30-июндагы өкүм» казактарга «эркиндик» берүү жөнүндөгү убаданы бузуп, крепостной тартипти калыбына келтирген. Ляпунов казактар тарабынан өлтүрүлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Категория:Орусия
Ляшко, Александр Павлович

Ляшко, Александр Павлович (17(30). 12. 1915-ж. т., Миллерово ш., азыркы Ростов обл. - 9 октябрь 2002, Киев)) — советтик мамл. жана парт, ишмер. 1942-жылдан КПСС мүчөсү.

 Жумушчу үй-бүлөдөн. 1930- жылдан жумушчу. 
 1947-ж. Донецк индустрия институтун бүткөн. 
 1941—45-ж. Улуу Ата Мек. согушка катышкан. 
 1945—52-ж. Новокраматорск машина куруу заводунда [инженер, цех начальнигине, директорго орун басар, ВКП(б) БКнын парторгу] иштеген. 
 1952—54-ж. Украина КП Краматорск шааркомунун биринчи секретары. 
 1954—57-ж. УКП Донецк обкомунун секретары, 1957—60-ж. экинчи секретары, 1960—63-ж. бирпнчи секретары. 
 1966—69-ж. УКП БКнын экинчи сек­ретары. 1969—72-ж. 
 Украина ССР Жог. Советинпн Президиумунун председатели. 
 1972-жылдын июнунан Украина ССР Мин. Советинин председатлеи. 
 Партиянын 22—25-съезздерине делегат, 1961-жылдан КПСС БКга мүчө. СССР Жог. Советине (5—10-шайл.) депутат. 
 Эки Ленин ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Категория:Орусия
Лященко, Иван Васильевич

Лященко, Иван Васильевич (10. 2. 1906-ж. т.. Самарканд ш.)—экономист, эконикалык илимдеринин доктору (1972) профессор (1974).
 
 Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген экономисти (1974). 
 1932-ж. Азия пахтачылык институтун бүткөн. 
 1939-жылдан Кыргызстан мал чарба жана ветеринария ил. из. институтунда экономика бөлүмүнүн башчысы.
 Ал 150дон ашык ил. эмгектин автору. 
 Ил. иши республиканын мал чарбасындагы эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууга, тоют базасын уюштурууга жана экономикасына, айыл чарбаны адистештүрүүгө арналган. 
 
 Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Маакия

thumb|Aмур Маакиясы (Maackia amurensis).
Маакия - чанактуулар тукумундагы өсүмдүк уруусу. 

 Күбүлмө жалбырактуу, шыпыргы гүлдүү дарак. Чанагы кара күрөң түстө. 
 Чыгыш Азияда 5—6 түрү, Орусиядаде 1 тү­рү (Амур Маакиясы) өсөт. 
 Дарагынын бийиктиги 15—20 м, жалбырагынын уз. 30 өлчө. 
 Гүлү агыш же кызгылт. 
 Көбүнчө Приморье менен Приамурьедеги дарыя өрөөндөрүндө өсөт. 
 Ал кооз өсүмдүк катары, о. эле жарларды,суу жээктерин бекемдөө үчүн өстүрүлөт. 
 Жыгачы чирибес, бышык фа­нера, ийилме мебель, паркет ж. б. даярдоо үчүн колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр‎
Маар

thumb|Маар.
Маар - жанар тоо газынын атылышынан пайда болгон воронка же ци­линдр түрүндөгү чуңкур. 

 Лава агып чыкпайт. Туурасы 200 мден 3200 мге чейин, тереңдиги 150—400 м.
 Газ атылганда талкаланган тоо тек сыныктары тегерегин жал сымал курчап жатат. 
 Маарга кээде суу толуп, көл пайда болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Жанар тоолор арип боюнча‎
Мавлянова, Ханифа Мухиддиновна

Мавлянова, Ханифа Мухиддиновна ( 30 январь 1924 — 24 октябрь 2010)) — тажик совет ырчысы (соп­рано), СССР эл арт. (1968). 

 1952- жылдан КПСС мүчөсү. 
 1936-ж. Лени­набад муз. окуу жайын бүтүрүп, 1937—39-ж. ошол эле шаардагы жаш көрүүчүлөр театрында, 1939—43-ж. муз. драма театрында солист. 
 1943- жылдан Дүйшөмбүдөгү С. Айни атн. Тажик опера жанa балет театрынын солисти. 
 Москва консерваториясында (1952—59) окутан. 
 Көрүнүктүү партиялары: Гульру (Сайфиддинов, «Пулат жана Гульру»), Ярославна (Бо­родин, «Князь Игорь»), Татьяна (Чайковский, «Евгений Онегин») ж. б. Д
 үйшөмбү искусство институнда сабак бе­рген. 
 СССР Жог. Советине (4-шайл.) депутат. Ленин ордени, башка 2 ор­ден жанa медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Категория:Таджикистан
Магнетрон

Магнетрон [гр. magnetis — магнит жана (элек)трон] —- магнит талаасындагы (талаа диоддун огу боюнча багытталат) коаксиаль цилиндр түрүндөгү диод; өтө жог. жыштыкта иштөөчү генератордуу электр вакуум прибо­ру. 

«Магнетрон» терминин амер. физик А. Халл киргизген, ал 1921-ж. Магнетрондун статикалык режимде иштешин теориялык жана эксперименттик изилдөөлөрүнүн жыйынтыгын жарыялап, Магнетрондун бир топ конструкцияларын су- нуш кылган. 1936—37-ж. Магнетрон А. БончБруевичтин жетекчилпги менен сов. инженерлер Н. Ф. Алексеев, Д. Е. Маляров бир нече резонатордуу массивдүү жез блогун анод катары колдонушуп, Магнетрондун кубаттуулугун (9 см толкундагысын 300 втка чейин) чоңойтушту. Мындай конструкция көп резонатордуу Магнетрон деп аталат. Азыр коп өлкөнүн илпмпоздору М-дун конструкциясына көптөгөн түзөтүү Кир­гизии, Магнетрондун миңден ашык эң сонун типтерин иштеп чыкты. Магнетрон радиолокаторлордо, самолёттун радио аппараттарында, метеорологиялык станцияларда ж. б. тармактарда колдо­нулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магний кычкылы

Магний кычкылы, MgO — түссүз кристалл; тыгызд. 3,58 г/с.и3, эрүү t 2800°С, кайноо t 3600°С. Сууда на­чар эрийт. 

Майда ак күкүм түрүндөгү, б. а. аморфтук MgO абадан суунун буусу менен С02 сицирип алып, Mg (ОН), ж-а MgC03 пайда кылат. М. к. кислоталар менен оңой кошулат. Абдан ысытылган MgO суу м-н кошулбайт, кислотада эрибейт. Жара­тылышта минерал түрүндө жолугат. Ө. ж-да магнезитти ж-а доломитти күйгузуү, магний сулъфатын, негиздик карбонатын ысытып ажыратуу менен алынат. М. к. отко чыдамдуу буюм жасоодо, магнезия цементин, курулуш материалын алууда, нефть продуктуларын тазалоодо ж-а меди­цинада колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Магний рудалары

Магний рудалары — курамында бөлүп алууга ири жактан татыктуу өлчөмдөгу магний бар табигый минералдардын чогундусу. 

 Магний жүздөн ашык минералдын составында учурайт. 
 
 Алардын негиздүүсү: брусит (курамында Mg 41,7%), магнезит (28jili), лоломит (18,2%), кизерит (17%), бишофит (12,0%) ж. б. 
 Эң негизги Магний рудалары - магний-калий рудалары. Ири кендери метаморфизмдешкен доломитте кезигет. 
 Көпчүлүк учурда магнезиттин метаморфизмдешилинен магнийге эң бай сырьё — бруситтин чогундусу пайда болот. 
 Айрым учурда магний туздарын жер астындагы суу эритип, ачуу туздуу булактарды жана сууларды пайда кы­лат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Магнит аномалиялары

Магнит аномалиялары — жер бетиндеги магнит талаасынын бир калыптагы абалынан өзгөрүп, кескин түрдө көбөйгөн геомагниттүү талаа. 

 Картада Магнит аномалиялары жер магнетизминин бирдей маанидеги чекиттерин туташтырган сызыктар (жантайыш — изо­гена, эцкейиш — изоклин, түзүүчүлөрдүн биринин чыңалуусу же толук вектору — изодинама) менен белгиленет. 
 Магнит аномалиялары ээлеген аймагынын чоңдугу боюнча континенттик, аймактык жана локалдык болуп бөлүнөт. 
 Конти­ненттик Магнит аномалияларынын аянты 10—100 миң км2рд түзөт. 
 Алар үчүн нормалдуу талаа болуп, бирдей магниттелген шардын талаасы (диполь талаасы) эсептелет. Эң ири Магнит аномалиялары — Чыгыш Сибирде жанa Зонд аралында. 
 Аймактык Магнит аномалиялары 1—10 мид км2 аянтты камтып, жер кыртышынын түзүлүш өзгөчөлүкторүнө байланыштуу болот. 
 Аймактык Магнит аномалиялары Сибирь жанa Чыгыш Европа платформаларында ж. б. жерлерде кездешет. 
 Локалдык Магнит аномалиялары бир нече жүздөгөн км2 аянт­ты ээлейт. Ал жер кыртышынын үстүңкү бөлүгүнүн түзүлүшү бирдей эместигине жанa тоо тектердин магниттелүү өзгөчөлүктөрүнө байланыш­туу. 
 Локалдык Магнит аномалиялары көбүнчө кендер менен байланыштуу болгондуктан аны магниттик чалгындоо жолу менен изилдөөнүн практикалык мааниси чоң.
 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магнит кабылдоочулук

Магнит кабылдоочулук — берилген заттын магнит моменти (магниттелиши) менен анын магнит талаа­сынын арасындагы байланышты мүнөздөөчү физ. чоңдук. 

 Көлөмдүк Магнит кабылдоочулук бирдик колем ичиндеги заттын магниттелишинин (J) магниттөөчү магнит талаасынын чыдалышына (Н) болгон катышына барабар: х =У///. Магнит кабылдоочулук өлчөмсүз чоңдук жанa өлчөмсүз бирдик менен ченелет. 1 кг (же 1 г) затка эсептелген Магнит кабылдоочулук салыштырма (х0=х/р, мында р — заттын тыгыздыгы), ал эми 1 молго эсептелген
 Магнит кабылдоочулук молдук Магнит кабылдоочулук деп аталат: у. — = хс-М, мында X — заттын мол. массасы. Магнит кабылдоочулук оң же терс болушу мумкүн. 
 Диамагнетиктер терс Магнит кабылдоочулукка ээ, алар талаанын багыты боюнча эмес, багытына карты магниттелет. Пара­магнетик жанa ферромагнетикте Магнит кабылдоочулук оң (алар талаа багыты боюнча магниттелет). 
 Магнит кабылдоочулук температурага көз каранды болуп, температуpa жогорулаганда парамагнетпктнн Магнит кабылдоочулуку төмөндөсө ферромагнпттүү нерселердин Магнит кабылдоочулуку жогорулайт.
 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магнит меридианы

Магнит меридианы - Жердин үстүңкү бетиндеги геомагнит талаасынын күч сызыктарынын проекциясы. 

Татаал ийри күч сызык түрүндө бардык Магнит меридианы Жердин түндүк жанa түштүк магнит уюлдарына багытталган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магнит моменти

Магнит моменти — нерсенин бөлүкчөлөрүнүн магниттик касиетин мүнөздөөчү чоңдук. Электр-магнит кубулушунун классикалык теориясы боюча магнит булактары — макро жана микроэлектр тогу. Магниттин элементардык булагы — микробөлүкчөлөрдөгү туюк ток (Магнетизм). 

 Атом жана — молекулалардын Магнит моменти электрон- дордун мейкиндиктеги кыймылы (орбиталык ток жана ага жараша электрондордун орбиталык Магнит моменти), элек- трондордун спиндуү Магнит моменти, алардын импульстарынын (Спин) өздүк мо­менти, атом жана молекулалардын ай­лануу кыймылы (айлануу Магнит моменти), о. эле атом ядросунун Магнит моменти менен шартталган. 
 Нерсенин Магнит моментиошол нер­сенин түзгөн бардык бөлүкчөлөрдүн Магнит моментинин вектордук суммасына бара-бар. Заттын Магнит моменти көлөм бирдигине келтирилет. 
 Электр тогу бар туюк контурдун Магнит моменти (Pm) ток кучун (/) контур менен чектелген жана оң бурама эрежесине ылайык контурдун тегиздигине перпендикуляр аянтка (S) көбөйтүлгөн көбөйтүндүсүнө барабар: Pm=I-S , мында А—контурдун аянтынын вектору. 
Бирдиктердин эл аралык системасында (СИ) Магнит моменти А-м2 менен өлчөнөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магнитограф

Магнитограф (гр. magnetis — маг­нит жана ...граф)—Жердин магнит талаасынын өзгөрүүсүн (магниттик вариация) узгултуксуз каттоочу при­бор. 

Магнитограф магнит вариометринен жана каттоочу аппараттан турат. 

Эң жөнөкөй Магнитограф фотокаттагыч, жарык кылгыч жана 3 оптика вариометринен турат. Вариометрдин сезгич элементи катары серпилгич ичке зымга асылган манит жебеси (кузгусу менен) алынат. Мындай Магнитографтын жардамы менен жердин магнит талаасынын вариациясынын (бир нече секундадан бнр нече айга созулган) 3 ортогональ компоненти лентада (фотоплёнкада же фотокагазда) ~ 10~° э тактыкта катталып ту­рат. Алынган магнитограмма боюнча магнит вариациясынын убакыты, термелүүсү (амплитудасы) жана мезгил тууралуу маалымат алынат. 

Магнитографтын каттап туруучу механизмдери жыштык ченегич, сандык вольтметр, көчүрүп жазуучу Электр потенциометри, магнитофон ж. б.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магнитометр

Магнитометр (гр. magnetis — магнит жана ...метр) — заттардын маг­ниттик касиетинин жана магнит талаа­сынын мүнөздөмөлөрүн өлчөөчү при­бор. 

Ал аныкталуучу чоңдуктарга жа­раша түрдүүчө болот. Мис., талаанын чыңалышы эрстедметр, талаанын ба­гыты инклинатор же деклинатор, та­лаанын градиенти градиентометр менен өлчөнөт. Тар мааниде Магнитометр — талаанын чыңалышьш. багытын жана градиенипн өлчөгүч прибор. 

Квант Магнитометр — ядролук магниттуу резонанска, электрондук парамагниттуу резонанска, сырткы магнит талаадагы ядронун же электрондун магнит моментинин эркин прецессиясына ж. б. квант эффектисине негизделген прибор. Өтө өткөргүчтүү квант Магнитометри өтө откөргүчтөрдөгү квант эффектилерине негизделген. Гальваномагниттүү Магнитометр Ло­ренц кучунун аракетинен магнит талаасында кыймылдоочу электр заряддарынын траекторияларынын ийрилениш кубулушу боюча иштейт. Иштөө принциби жанa сезгичтиги түрдүүчө болгон Магнитометр геофизикада, космос физикасында, машит-химияда, биофизикада, дефектосконияда жанa автоматиканын башкаруу каражаттарынын эле­менти катары колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магнит-оптика

Магнит-оптика, магнетооптика — физиканын бөлүмү; анда маг­нит талаасынын таасири менен чөйрөнүн оптикалык касиетинин өзгөрүшү жанa оптикалык нурдун ошол магнит талаасына коюлган зат менен өз ара аракеттениш өзгөчөлүктөрү изилденет. 

Магнит талаасы башка вектордук талаадай эле мейкиндикте белгилүү багытта болуп, ал талаа чойрөгө кошумча оптикалык анизотропияны берет. 
Магнит-оптикалык кубулуштарга төмөнкүлөр кирет: магнит талаасындагы спектр сызыктарынын ажырашы (Зееман эффектиси), магнит талаасын­дагы жарыктын поляризация тегиздигинин айланышы (Фарадей ку­булушу), магнит талаасындагы изотроптуу заттан жарыктын эки ирет сынышы (Коттон-Мутон эффекти) ж. б. 
Азыркы Магнит-оптика маселесннде бул эффектилер үйрөнүлөт жанa пайдаланылат. Магнит талаасындагы чөйрөнүн оптикалык анизотропиясы жарык андай чөйрөнүн бетинен чагылган учурда да байкалат. Мындай чагылууда чагылган жарыктын поляризациясы өзгөрөт. Бул эффект биринчи кезекте ферромагнетиктерде байкалып, Магнит-оптикалык Керр эффектиси деп аталат. 

Магнит-оптика катуу заттарда, өзгөчө жарым өткөргүчтө, кристаллдарда, ферриттерде жанa антиферромагнетиктерде интенсивдүү өнүккөн. Жаңы Магнит-оптика эффектилери (жарык агымынын чоц интенсивдүүлүгү) байкалгандан кийин лазер пайда болду. Магнит-оптика эффектилери атомдордун, электрон спиндерннин жанa ядролук кристаллдагы оптикалык багыттуулук кубулушуна, циклотрондуу резонансына ж. б. тыгыз байланышкан. Магнит-оптика методдору оптикалык өтүштөгү квант абалын, заттын физ.-хим. структурасын, атом, молекула иондордун өз ара аракеттеништерин, металл, жарым өткөргүчтөрдүн электрон структурасын ж. б. изилөөдө кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Магнитострукция

Магнитострукция (гр. magne­tis — таш ж-a лат. strictio — кысуу, көрүү) — магниттегенде нерсенин өлчөмүнүн жанa формасынын өзгөрүшү. 

Магнитострукция кубулушун Ж. Жоуль (1842) ачкан. Ферро- жанa ферромагнетиктерде (Fe, Ni, Со, Gd, ТЬ ж. б., куймаларда, ферриттерде) Магнитострукция абдан көп, ал эми антиферромагнетакте, парамагнетиктерде жанa диамагнетиктерде өтө аз байкалат. 
Магнетизм теориясында Магнитострукция ферромагниттүү нерселердин өз ара аракеттеништеринин натыйжасы ка­тары каралат. Ферро жанa ферримагнетиктерди магниттегенде магнит күчтөрү 0 дон На чыңалышка чейинки интервалда таасир этип, үлгү (нерсе) тех. магниттик каныгууга h жетет. 

Бул интервалда магниттенүү домендердин магнит моменттеринин айлануусуна, алардын арасындагы чектеринин жылышуу процесстерине негизделген. Ушул 2 процесс тең кри­сталл торчонун тец салмак абалын бузат жанa энергетикалык абалын өзгөртөт. Натыйжада атомдор жылышып, торчонун Магнитострукциялык деформациясы пайда болот. Магнитострукциянын бул түрү анизотропиялык мүнөздө (магниттенүүнүн чоңдугуна жанa багытына көз каранды) болуп, кристаллдын көлөмү өзгөрбөстөн, формасы өзгөрөт. Торчосу куб формасында жайгашкан кри­сталлдарда Mi көлөмүнүн өзгөрүшү менен мүнөздөлөт. 

Магнитострукцияда өзгөчө үлгүнүн магнит талаасынын багыты менен дал келген салыштырма узаруусу же талаанын багытына перпендикуляр бол­гон өзгөрүүсү өлчөнөт. Парапроцессте же чыныгы магниттенүүдө Магнитострукция чоңдугу боюнча барабар. перимент жолу менен поликристалл феррромагниттерде изплденген. 

Магнитострукциялык илдиргич жанa реле, ультраүн чыгаргычтар жанa кабылдагычтар, чыпка, стабилизатордун иштеши Магнитострукция кубулушуна негизделгендиктен техникада кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Магнитофон

Магнитофон (магнит жанa гр. pho­ne — үн) — үндү магниттик жазуучу жанa кайра угузуучу аппарат. 

 Магнитофондун составына лента жылдыргыч меха­низм, электр сигналдарын күчөткүч, үндү жазуу, угузуу жанa өчүрүүчү магниттуу бөрк, жог. жыштыктуу генератор, жазылууну көрсөткүч түзүлүш кирет. 
 Ал адистик жанa тиричилик Магнитофонну болуп айырмаланат. Адистик Магнитофон үндүү кинодо сүрөткө тууралап тешиктүү (перфорацияланган) магниттик лентага үн жазуу, радио угузууда, кинодо жана граммофондук жазууда, телеборбордо колдонулуучу 6,25 л.*луү магниттик лентага жазуу, транспортто диспетчердик сүйлөшүүлөрдү жанa ил. изилдөөдө жог. жыштыктуу сигналдарды жазуу үчүн колдонулат. Тиричилик Магнитофон үй тиричиликте үн жазуу жанa сатып алынган фонограммаларды ойнотуп угуу үчүн пайдаланылат. 
 Тиричилик Магнитофонун жөнөкөйлөтүү жанa арзандатуу үчүн кезектешип жаза жанa угуза турган универсал күчөткүч жанa универсал магниттүү бөрк орнотулат. Магнитофондун көбүндө лента өзөкчөгө же чыгырыкка,ал эми жаңы типтеринде кассетага түрүлөт (Үн жазуу). 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Магнит релаксациясы

Магнит релаксациясы — релак­сация этаптарынын бири; 

 бул этап чөйрөнүн атомдорунун жанa молекулаларынын спиндик магнит момент­теринин катышуусу менен ал чөйрөдө термодинамикалык тең салмакта болуу процесси. 
 Магнит релаксациясы этаптар боюнча бо­лот да, анын акыркы этабы спиндердин башка эркин даражалар менен (мис., спиндер системасы менен термелүү кванттарынын — фонондорунун) тең салмакта болушуна дал келет. 
 Магнит релаксациясынын түрдүү этабы өзүнүн релакса­ция убактысы менен аныкталат, мис., кристаллдарда спин-спиндуү жанa спин-торчолуу релаксация убактысы киргизилет. 
 Магнит структуралуу чөйрөдө спин толкундарынын бири бири менен, o. эле фотондор менен кагылышуусунан Магнит релаксациясы пайда болот. 
 Катуу заттарда магнит релаксациясы ал заттардын структурасына көз каранды.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Андрия жана Корато поездеринин кагылышуусу

Андрия жана Корато поездеринин кагылышуусу - Италиянын түштүгүндө жүргүнчүлөрдү ташыган эки поезд сүзүшүп, 22 адам каза таап, 50дөн ашыгы ар түрдүү жаракаттарды алып ооруканага жеткирилген.

Маалыматка караганда, кырсык 12-июль күнү Бари шаарына жакын жерде болгон. Кагылышуудан үч вагон толук талкаланып, бири рельстен чыгып кеткен. Алдын ала маалыматтар боюнча, кырсыктын келип чыгышына “адамдык фактор” же компьютердик системдин иштебей калышы себеп болушу мүмкүн экени айтылууда.

 Окуянын жүрүшү 
Каза болгондордун арасында бир поезддин машинисти да бар. Ал эми экинчиси оор абалда ооруканага жеткирилген.
 Эскертүүлөр 
 
 Шилтемелер
2016 Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары

Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары — этностук спорт түрлөрү боюнча уюштурулуучу эл аралык спорттук мелдештин 2 жолкусу. Мелдешти өткөрүү демилгеси 2012-жылы Түрк Кеңешинин саммитинде Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаев тарабынан көтөрүлүп, 2014-жылы тарыхта биринчи ирет Кыргызстанда өткөрүлгөн. Ал эми 2018-жылы өтүүчү көчмөндөр оюнун Түркия мамлекети Стамбул шаарында өткөрүүгө кызыктар экенин билдирген
 Спорттун түрлөрү 
Ордо 
Ат чабыш 
Көк-бөрү 
Эр эңиш 
Жирит 
Алыш 
Кыргыз күрөшү 
Казахша күрөш 
Гореш 
Гюлеш 
Аба күрөшү 
Мас-рестлинг 
Тогуз коргоол 
Мангала 
Салттуу жаа атуу 
Салбуурун 
 Өлкөлөрдүн медалдар боюнча жыйынтыгы 

 Катышуучу өлкөлөр 
Экинчи Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарына 53 мамлекеттин миңге жакын спортчу катышат. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Конго ДР 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Түштүк Корея
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Оюндардын ырааттамасы 

 Мелдештердин программасы Орду Окуя Спорттун түрү 3 4 5 6 7 8 Ат майданыАчылыш аземи
жана жабылыш аземи  ● ●Ат чабышАт чабыш  ● Жорго салыш ● Кунан чабыш ● Ат оюндары боюнча мелдештерКөк бөрү  ● ●  ●  ● Эр эңиш  ● ● Жерит  ● ● Чолпон-Ата ш. Дене Тарбия жана ден соолук борборуКүрөш фестивалыМас-рестлинг (таяк тартыш)  ●Казахша күрөш  ●Гореш  ●Гюлеш  ●Аба күрөшү  ●Кыргыз күрөшү  ●Алыш  ●"Кырчын" жайлоосуУлуттук оюндарОрдо  ● ● ● ●Ат чабыш Чоң ат чабыш  ●Жаачылардын салттуу
жаа атуу мелдештериЖөө жаа атуу  ● ●Атчан жаа атуу  ● ●Алыскы аралыкка жаа атуу  ●Улуттук мергенчиликтин түрлөрү боюнча спорттук мелдештерБүркүт салуу: «Үндөк», «Чырга»  ● ●Далба ойнотуу  ● ●Тайган жарыш  ● ●“Аврора” ПансионатыСалттуу интеллектуалдык оюндарТогуз коргоол  ● ● ● ●Мангала  ● ● ● ● 

Катышуучу өлкөлөр жиберген табыштамалардын санына жараша программага өзгөртүүлөр киргизилиши мүмкүн.
 ● Ачылыш аземи ●Каттоо ● Квалификациялык мелдештер ● Жабылыш аземи
 Шилтемелер 

Категория:2016-жыл