Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Металлдарды ысытуу

Металлдарды ысытуу — металл­ды басым менен кысып (прокаттоо, штамптоо, согуу ж. б.) иштетүү оңой болгудай аны алдын ала керектүү ийкемдүү абалга жеткирүү; термия­лык же хим.-термпялык иштетүүдөн мурда анын мех., физ. же хим. касиетин талапка ылайык өзгөртүү. 

Металлдарды ысытуу процесси сырттан жылуулук келтирүү жолу менен термиялык же ысытуучу мештерде ж-а ысытыла турган металлдар аркылуу электр тогун өткөрүү же индукция аркылуу ал металлда электр тогун пайда кылуу менен ишке ашырылат. 

Басым менен иштетууден мурда Металлды ысытуу температурасы металлдардын касиетине колдонулушу мүмкнү. Мис.. алюминий 250—50СРС, болот ПЯТ—1300°С) жана ысытуучу түзүлүшкө жараша тандап алынат. Тер­миялык жана химия-термиялык иштетүүдө ысытуу, иштөтилүү максатына жана металл куйманын структурасынын өзгөрүш температурасына (200— 1150°С) жараша аныкталат. Ысытуу бейтарап же активдүү чөйрөдө жүргүзүлгөндө ысытылма жанa муфелдүү мештер пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория: Металлургия
Металлдын катуулугу

Металлдын катуулугу - абдан катуу нерсени (инденторду) металл бетине күч м-н басып матырганда пайда боло турган пластикалуу деформадиете металлдын каршылыгы. 

Сыноо методуна, индентордун касиетине жана сынакта турган материалдардын катуулутуна карата, металлдын катуулугу сынала турган металлдын бетине түшүрүлгөн тактын өлчөмү боюнча аныкта­лат. Металлдын катуулугу аныктоодо Бринел, Виккерс. Роквелл методдору кеңири таралган. Ар бир методдун катуулук чен бирдигн бир бирине туура келбегендиктен өз ара өзгөртөп туюнтма формулалар пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория: Металлургия
Металлдын чарчашы

Металлдын чарчашы - кеп жо­лу кайталап (цикл турунде) деформациялоонун натыйжасында металлдын бат эле талкаланып (сынып), абалынын өзгөрүшү. 

Өзгөрмө күчтүн аракетинен металлда кайталанбас процесстер (энергиянын жутулушу, жылуулук бөлүп чыгаруу жана айрым бөлүгүндө калдыктуу чыңалуунун топтолушу) пайда болгондо металл чарчайт. 

Чарчоо 2 негизги стадияга бөлүнөт: 
 металлдын бетинде майда жаракачаларды пайда кылган кай­таланбас өзгөрүүлөрдүн топтолушу; 
 жаракачалардын чоңоюшу. 
Чарчоого каршылык чыдамдуулук чеги менен, б. а. үлгүгө белгилүү санда багыты өзгөрмө күч келтирилгенде (айландырылганда) металл үлгү талкаланбай туруштук бере турган эң чоң чыңалуу менен аныкталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория: Металлургия
Металл-карапа материалдар

Металл-карапа материалдар - металл күкүмдөрү менен металл эмес элементтерди (асбест, графит металл­дардын кычкылдарын жана башка) аралаштырып, эритип куюу аркылуу даярдалган материалдар. 

Металл-карапа материалдар даярдоодо негизинен темир күкүмдөрү алынат. Ага металл эмес башка элементтер кошулат да, күкүм металлургиянын ыкмалары боюнчача эритилип, куюп алынат. 

Андан кийин механикалык жол менен иштетилет. Мындай материалдар абдан бекем болот. Металл-карапа материалдар пайдалануу металлды, электр энергиясын үнөмдөөгө, кээ бир механикалык процесстерди азайтууга мүмкүндүк берет. Металл-карапа материалдар кескич аспаптарды, подшипниктерди, электр контактын, магнитти, чыпканы, ысыкка чыдамдуу тетиктерди даярдоодо колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория: Металлургия
Металл келегейи ( дефекта)

Металл келегейи (дефекта) — металл менен куймалардын түзүлүшүнүн жетилбестиги. 

Металл келегейи алардын физ., хим. касиеттерин, мис., электр өткөргүчтүгүн жанa магнит өткөрүмдүүлүгүн, бекемдигин, тыгыздыгын, ийкемдүүлүгүн төмөндөтөт. 

Металл келегейи атом масштабындагы, мис., кристаллдагы дислокациялар, вакансиялар ж. б. (Кристаллдагы дефектилер); андан ирирээги — кристалл блокторунун чегинде жанa анын бетинде пай­да болуучу субмикроскоптук жаракалар; андан да ири өлчөмдүүлөрү металлдар технологиясынын жеткиликтүү өркүндөтүлбөгөндүгүнөн жанa коп компоненттүү куймалардын технологиялуулугунун төмөндүгүнон пайда болуп, металлдын туташтыгын же бир тектүүлүгүнүн бузулушу бол­гон микро- жанa макроскопиялык келегейлер болуп бөлүнөт. Металл буюмдардагы жанa чала фабрикаттардагы келегейлер өлчөмү, жайгашуусу, табигый жаралышы боюнча бири бирпнен айырмаланат. 

Алар металл эритүүдө, уютма алууда, басым менен иштетүүдө, термиялык, химия-термиялык, электр-химиялык жанa мех. иштетүүдө, ширетүүдө, каңдоодо, кадоодо пайда болот. Металлда мындай кемчилик болтурбоо, сапаттуу ме­таллды алуу үчүн металл технологиясын жакшыртуу жанa металл сапатын текшерүү ыкмаларын өркүндөтүү керек. Металлдын сапаты хим., спектрдик, рентген структуралык анализ жанa металлографиялык анализдер менен текшерилет. Акыркы жылдары буюмдарды, заготовкаларды бүлдүрбөстен, сапатын физ. ыкмалар менен текшерүүгө көп көңүл бурулууда.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория: Металлургия
Металл куймалары

Металл куймалары - эки же андан көп металлды, о. эле металлдар менен металл эмести бирге эритүүдөн алынган катуу жанa суюк система. 

Металл куймалары адам баласына байыркы доордо эле белгилүү (болот, коло, латунь ж. б.) болуп, көп колдонулган. Куймаларды ил. из. иштери 19-кылымда баш- талган. Металл куймалары компоненттердин санына (эки, үч жанa көп компоненттүү), фазасына (бир фазалуу, көп фазалуу), негизги металлдарга (темир, алюминий, жез, цирконий ж. б.) мүнөздүү касиеттерине жараша ысыкка чыдамдуу, оңой эригич, бекем, катуу, коррозияга туруктуу, антифрикциялык, о. эле өзгөчө жылуулук, электрдик, магниттик касиеттерге ээ болгон куймалар ж. б. болуп бөлүнөт. Металл куймалары эритиндини кристаллдаштыруу, металл-карапалык жол менен бууланган затты конденсациялоо, электролиз ж. б. ыкма менен алынат. 

Эритиндиден куйма алуу үчүн берилген зат эрүү температурасынан жогору ысытылып, кошунду менен аралаштырылат; суюк эритинди бул температурада бир тектүү болгонго чейин кармалып, анан муздатылат. Жог. темп-рада эрүүчү компоненттерден (W, Mo, Ng ж. б.) турган жанa кесүүдө, басым аркылуу ж. б. кыйындык менен иштетилүүчү заттардан куйма алуу үчүн металл-карапа­лык ыкма колдонулат. Радиотехникада колдонулуучу өтө жука плёнка түрүндөгү куйма металл буусун кон­денсациялоо жолу менен алынат.

Металл куймаларынын физ. касиеттерп структуралык сезгичтүү эмес жанa структуралык сезгичтүү болуп бөлүнөт. Биринчиси куйманын составына көз каранды. Экинчиси составынан башка да ал металлдардын кристаллиттеринин жанa бир тектүү кристаллдык абалдын өлчөмүнө, формасына жанa алардын өз ара жайгашуусуна, о. эле куймаларда болуучу түрдүү дефектилерге (ва­кансия, дислокация ж. б.) көз каранды. Металл куймаларынын сезгич эмес касиетине тыгыздык, серпилгич модулу, эрүү температурасы, нур чыгаруу жөндөмдүүлүгү ж. б. кирет. 

Таза элементтерге Караганда Металл куймалары бардык касиеттерп жагынан жог. сапатта турат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория: Металлургия
Пингвин

thumb|Pygoscelis adeliae.
Пингвиндер (лат. Sphenisciformes) — куштардын түркүмү. Уз. 40—120 см, салм. 3—42 кгга жетет. 

Денеси мамык жүн менен жыш капталган. Боору агыш, жону кара же кара көгүш, айрымдарынын башында сары тагы же үрпөгү болот. Төш сеөгү, андагы булчуңдары жакшы өөрчүгөн. Канаты калакка окшош, сүзгөндө, чумкуганда сууну шилейт, таманы.

Каргакчалуу, куйругу кыска. Кээде Пингвиндер сууда дельфин сыяктуу секирип сүзөт. Кургакта начар басат, кар үстүндө кээде боору менен жылат. Алардын 6 уруусунун 18 түрү белгилүү. Субантарктика, Антарктидада жанa Галапагосс аралында, Австралиянын түш. жээктерннде ж. б. таралган. 
Топтошуп (миллионго жакын), айрымдары анча чоң эмес топ куруп же жалгыздан океан жанына уялашат. Уясын аскага, музга салат, кээ бирлери ийин казат. Император Пингвиндердин эркеги жалгыз жумурткасын бутунун жаргакчасында кармап, боорундагы тери бүктөөсү менен жашырып 65 күнчө, ал эми Адели Пингвиндеринин эркеги менен ургаачысы 35 күнчө басат. 
Балапандары калың түк менен капталып, семиз болот. Алар балык, моллюска жана майда рак сымалдар менен азыктанат. Эти желбейт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Канаттуулар‎
Пиретриндер

Пиретриндер — ромашканын кээ бир түрлөрүнүн гүлүнөн алынуучу инсектициддер. 

Пиретриндер пиретролон менен орун алмашкан хризантема жанa пиретрин кислоталарынын татаал эфирлеринин аралашмасынан турат. 

Жог. темп-рада кайноочу түссүз, суюк бирикмелер. Иачар кислоталык чөйрөдө туруктуу, жегич менен оңой гидролизденет, аба, жарык жанa нымдын таасиринен тез ажырайт. Тех. — сууда эрибеген, көпчүлүк орг. эриткичтерде эрий турган сэры май. Анын уулуулугу жанa компоненттеринин саны гулдун сортуна, өскөн шартына жанa аны экстракциялоого жараша болот. Пиретриндердин инсектициддик таасири күчтүү, ошондуктан тез шал кылуучу касиетке ээ. Бит, кене, таракан ж. б. жоготуу үчүн аэрозол, дуст, эмульсия ж. б. түрүндө, о. эле а. ч-га зыяндуу курт-кумурсканы жок кылууда колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Николай Пирогов

thumb|Николай Пирогов
Пирогов Николай Иванович (13(25). 11. 1810, Москва —23. 11(5. 12). 1881, Винницага жакын жерде Вишня кыш.) — орус илимпозу, врач, педа­гог жанa коомдук ишмер, Россия ИА-нын корр. мүчөсү (1847). 

 Москва университетинин мед. ф-тетин бүтүргөн (1828). 
 Петербург мед.-хирургия академиясынын Практикалык анатомия ин-тун жетектеген. 
 Пирогов мед. илиминин тармагы катары хирургияны жанa аскердик талаа хирургиясын негиздеген. 
 Дүйнөдө биринчилерден болуп аскердик талаа хирургиясында наркозду (1847), талаа шартында гипс таңгычтарын пайдаланган. 
 Россияда 1-жолу пластика операциясын, дүйнөдө алгачкы ирет сөөк пластикасы жөнүндө идеяны айткан. 
 Одесса жанa 2-Москва мед. ин-ттары, Ленинграддагы хирургия коому Пироговдун атында коюлган
 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Пирометрия

thumb|Пирометр.
Пирометрия (гр. руг — от жана ...метрия) — температураларды (жылуулукту) өлчөө методдорунун тобу. 

Пирометрияга негизинен оптикалык өлчөө методдору гана кирет. Пирометрияда колдонулуучу негизги прибор — оптикалык термо­метр. Темп-раны өлчөөнүн оптикалык методу заттардын жылуулук чыгаруу, айрым учурда жылуулук жутуу касиетине негизделген. Заттардын жылуулук чыгаруу жөндөмдүүлүгү анын темп-расына көз каранды. Пирометрия методу жылуулук чыгарып туруучу, б. а. Кирхгофтун законуна баш ийген гана заттар үчүн колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Пироплазмидоздор

Пироплазмидоздор — сүт эмүүчү жаныбарлар, куш, балык жанa жерде- сууда жашоочулардын (адамга да жукканы белгилүү) кеңири тараган кан мителүү ылаңдардын тобу. Аны бир клеткалуу пироплазмид организмдери пайда кылат. 

Малдын өлүмү (30—60%), кунардуулугунун төмөндөшү, профилактикалык жанa дарылоо үчүн кеткен орчундуу каражаттар чарбага экон. залал келтирет. Пироплазмидоздордун ылаңдаткычы Кызыл кап денечелеринин (эритроциттердин) ичинде мителейт. Боёлгон препаратта тегерек, алмурут, амёба сымал формада болот.
Пироплазмидоздор — жаз-жай айларында кездешүүчү мезгилдүү ылай. Аны иксода кенелери таратат. Дарттуу мал калтырап, көзүнүн, оозунун ичи саргарып, анемия, гемоглобинурияга чалдыгат. Мал начарлап, жем-чөп жебейт. жүрөк, ичеги-карындын иштеши бузулат. Ылаңдан айыккан малда 4 айдан 2—3 жылга чейин иммунитет жаралат. 

Профилакта малды кенеге чактырбоо, атайын препарат­тар менен эмдөө (химиопрофилактика).

 Дагы кара 
 Бабезиоздор 
 Нуталлиоз 
 Тейлериоз 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Ветеринария‎
Пироэлектриктер

Пироэлектриктер — кээ бир кристаллдарда (пироэлектриктерде) ысытуудан же муздатуудан электр талаасынын пайда болуу кубулушу. 

Пироэлектриктердин жаратылышын 1756-ж. орус акад. Ф. У. Т. Эпинус түшүндүргөн. Пироэлектрик касиетине ээ болгон кристаллдар с.ырткы таасирсиз эле спонтандык поляризацияга ээ. Температуpa өзгөргөндө спонтандык поляризация кубулушу өзгөрөт да, пироэлектр эффектней деп аталат. Мындай касиеттеги кристаллдардын бири — турмалин. 

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Мурзак-Коба

Мурзак-Коба Мурзаккоба — мезолит доорундагы үңкүр.

 
Крымда, Севастополь ш-на жакын жерде. Сов. окумуштуулар С. Н. Бибиков менен Е. В. Жиров 1936-ж. ачкан. Майда таш куралдар, азыркы типтеги жаны- барлардын сөөктөрү, көптөгон үлүл кабыктары, о. эле кроманьон адамынын (эркек жанa аял) бирге коюлган сөөгү табылган. Алар чалкасынан суналта жаткырылып, тайыз чуңкурга көмүлгөн. Аялдын манжаларынын учтары ошол кездеги ырым-жырымга ылайык тирүү кезинде эле чачылып салынган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Инсандар
Категория:Археология
Мурадова Сона

Мурадова Сона - (1914—1997) —түркмөн совет актёру, СССР эл арт. (1955). 

 1940-жылдан КПСС мүчөсү. 
 1931-ж. Ашхабад педтехникумун бүтүрүп, мугалим болуп иштеген. 
 1934-жылдан Молланепес атн. Туркмен драма театрынын группасында актёр (1955—60-ж. анын дирек­тору). 
 Мурадова каармандын сезимин ток-тоолук менен ачып, ага күчтүү темпераментти, эмоцпялуулукту айкалыштыра алган чебер. 
 Көрүнүктуү ролдору: Акнабат (Б. Кербабаев, «Чечүүчү кадам»), Бике (Г. Мухтаров, «Алландып үй-бүлөсү»; СССР мамл. сыйл., 1951), Огыл Бостан (К. Бурунов жа­ра Б. Аманов, «Кёймир-Кёр»), Эми­лия (У. Шекспир, «Отелло»), Васса (М. Горький, «Васса Железнова») ж. б. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
 
 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Мурадова Барият Солтан Межидовна

Мурадова Барият Солтан Межидовна (1914—2001) — кумык совет актёру, СССР эл арт. (1960). 

 1926—30-ж. Дагестан радиосунун солисти. 
 1930-ж. муз. драма техникумун бүтүрүп, А. П. Салаватов атн. Кумык муз. дра­ма театрына кирген. 
 Көрүнүктүү ролдору: Сусан (Ширванзаде, «Намыс»), Кыстаман (Салаватов, «Кызыл партизандар»), Жумайсат (Курбанов, «Молдо Насридин»), Жаминат (Яхьяев, «Ырчы казак») ж. б. 
 Мурадова — элдик ырлардын да мыкты аткаруучусу. Даге­стан АССР Жог. Советинин (1-шайл.), СССР Жог. Советннин (5-шайл.) де­путаты. К. С. Станиславский атн. РСФСР мамл. сыйл. (1972) лауреаты. 
 Ленин ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Категория:1914-жыл
Категория:2001-жыл
Мумификация

thumb|Мумия (Байыркы Египет).
Мумификация - (мумия жана лат. facio — жасайм) — организмдин жансыз бөлүгүнүн же өлүктүн кургашы. 

Ткандын борсуп бөлүнүшүнө шарт (жогорку температуpa, жер кыртышынын борпоңдугу) болбосо, ным өлүк ткандан же өлүктөн тышкы чөйрөгө өтүп, табигый Мумификация пайда болот. Жасалма Мумификацияда өлүк консервалоочу атайын зат­тар менен катырылат. Мумификацияланган өлүк, анын бөлүктөрү көлөмунүн 75%ин жоготкону менен, формасын сактайт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Диний ишенимдер
Машина котормосу

Машина котормосу — бир тилден экинчи тилге атайын компьютердик программа менен тексттерди(каттык, а идеалда болсо сөзмө сөздөрдү) которуу процесси.
Мындай аталыш менен мындай багыттага системалар менен иштеген илимий изилдөөлөр да аталат.

Машина котормосу сөздүктөн, алгоритмден жана аны ишке ашыруучу программадан турат:
 Текстти машина менен иштеп чыгуунун биринчи баскычы — машинанын эске туткуч түзүлүшүндө сакталуучу автоматтык сөздүктөн сөздөрдү издеп табуу. 
 Андан кийин сөзмө-сөз которулбай турган соз айкалыштарын иштеп чыгуу баскычы келет. 
 Бул эки баскычтан кийин морфол. анализ башталат. 
 Мунун артынан синтаксистик анализ баскычы, андан соң семантикалык анализ келип, анализ бүтөт. 
 Анализдөөнүн негизинде которула турган текст жөнүндө алгачкы маалымат алынат. 
 Которулуп жаткан тексттин синтези жогоруда келтирилген анализдин баскычтарына туура келет, бирок ага тескери тартиптеги баскычтарды камтыйт, б. а. синтез семантикалык синтезден башталат. 
 Андан кийин син­таксистик морфол. синтез жүргүзүлүп, текст машина менен иштеп чыгылат. 
 Бул баскычтардан кийин маши­на алынган котормону басып берет. 

Машина котормосун түзүүдө лингвисттер төмөндөгү маселелерди: 
 1) лингв, маалыматтардын запасын аныктоону; 
 2) сөздүк түзүүнү;
 3) тилдин бардык деңгээли үчүн грамматикаларды түзүүнү чечүүгө тийиш.

Математиктер:
 1) текст берүүнүн ар бир деңгээлин баяндоо үчүн формалдаштырылган системаларды түзөт; 
 2) которуу процессинин бардык этаптары үчүн натыйжалуу алгоритмдерди жазып чы­гуу үчүн атайын тил жаратат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Категория:Физика
Категория:Информатика
Саясат таануу илимдеринин кандидаты

Саясат таануу илимдеринин кандидаты - бул пост-советтик Кыргызстанда жана башка бир катар мамлекеттерде саясат таануу тармагында берилүүчү окумуштуулук даражанын биринчи баскычы.

Саясат таануу боюнча кандидаттык диссертациясын жактаган окумуштуу андан кийин бул тармакта докторлук диссертациясын коргоо үчүн жолдомо ала алат.
Докторлук диссертацияны ийгиликтүү жактагандар саясат таануу илимдеринин доктору илимий даражасын алышат.

Саясат таануу боюнча кандидаттык жана докторлук диссертациялар Кыргыз Республикасынын аймагында илимдин төмөнкү тармагы боюнча жакталат: 

 Саясат таануу.

Бул тармак боюнча атайын диссертацияларды коргоо кеңеши ачыла элек кезде Кыргызстандагы окумуштуулар тарых, философия сыяктуу башка илим тармактарына ылайыкташтырып эмгектерин жактап келишкен. 

 Дагы кара 
 Илимдер кандидаты

 Колдонулган адабият 

 Акунов А. (ред). Саясат таануу: Энциклопедиялык окуу куралы / Жооптуу редактор Аалыбек Акунов. - Б.: Кыргыз энцикл. Башкы ред., 2004. - 400 бет. - ISBN 9967-14-011-9. - [Мамлекеттик тил жана Энциклопедия борбору; КР Билим берүү министрлиги; Жусуп Баласагын атындагы КУУ.].
 Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий исторический и био-библиографический свод / Отв. ред. У.Асанов. – Бишкек: Центр госязыка и энциклопедии, 2002. – 544 с., илл. - ISBN 5-89750-142-4.
 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (ISBN 5-89750-028-2)

 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Категория:Илим
Категория:Саясат таануу
Саясат таануу илимдеринин доктору

Саясат таануу илимдеринин доктору - бул пост-советтик Кыргызстанда жана башка бир катар мамлекеттерде саясат таануу тармагында берилүүчү окумуштуулук даражанын жогорку баскычы.

Алгач саясат таануу боюнча кандидаттык диссертациясын жактап, саясат таануу илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасына ээ болгон же башка гуманитардык илим тармактарында кандидаттыгын коргогон ээ болгон илимпоз андан кийин саясат таануу тармагында докторлук диссертациясын коргоо үчүн жолдомо ала алат.

Докторлук диссертацияны ийгиликтүү жактагандар өлкөдөгү Жогорку аттестация комиссиясы тарабынан саясат таануу илимдеринин доктору илимий даражасын алышат.

Саясат таануу боюнча кандидаттык жана докторлук диссертациялар Кыргыз Республикасынын аймагында илимдин төмөнкү тармагы боюнча жакталат: 

 Саясат таануу.

Бул тармак боюнча атайын диссертацияларды коргоо кеңеши ачыла элек кезде Кыргызстандагы окумуштуулар тарых, философия сыяктуу башка илим тармактарына ылайыкташтырып докторлук эмгектерин жактап келишкен. 

 Колдонулган адабият 

 Акунов А. (ред). Саясат таануу: Энциклопедиялык окуу куралы / Жооптуу редактор Аалыбек Акунов. - Б.: Кыргыз энцикл. Башкы ред., 2004. - 400 бет. - ISBN 9967-14-011-9. - [Мамлекеттик тил жана Энциклопедия борбору; КР Билим берүү министрлиги; Жусуп Баласагын атындагы КУУ.].
 Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий исторический и био-библиографический свод / Отв. ред. У.Асанов. – Бишкек: Центр госязыка и энциклопедии, 2002. – 544 с., илл. - ISBN 5-89750-142-4.
 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (ISBN 5-89750-028-2)

 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Категория:Илим
Категория:Саясат таануу
Мусават

Мусават (которулганда «Теңдик») — Азербайжандагы контрреволюциячыл улутчул партия. 1911-ж. Бакуда уюшулган. 
 thumb | 220x124px | right | Мусават партиясынын туусу.
Жетекчилери — М. Расуладе, Г. Шарифзаде ж. б. «Мусават» Турция башчылыгы менен мусулмандардын бирдиктүү мамлекетнн түзүү максатын көздөп, панисламизм, пантуркизм идеологиясын жактаган. Биринчи дүйн. согушта «Мусават» падыша өкмөтүнүн жырткычтык саясатын колдогон. Октябрь революциясы менен жарандык согуш жылдары мусаватчылар чет элдик имперпалисттерге таянып, Азерб-нда Совет өкмөтүнө каршы күрөшкөн. 1918—20-ж. алар өз «өкмөтүн» куруп, Азербайжанда шике ашырылган социолдык чараларды жоюп, помещиктик түзүлүштү калыбына келтиришкен. 
 thumb | 220x124px | right | Мусават саясий партиясынын экинчи конгресси.
Азербайжан эли Кызыл Армия менен бирге 1920-ж. апрелде «Мусаваттын» контрреволюциячыл режим менен кулаткан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Азербайжандын саясий партиялары
Мусин, Хатмулла Мусич

Мусин, Хатмулла Мусич (25. 6. 1917- ж. т., Башкырт АССРи, Кыйгы р-ну, Төмөнкү Кыйгы кыш.)—тарых илимд. доктору (1965), проф. (1965). 

1946- жылдан КПСС мүчөсү. Дыйкан үй-бүлөсүнөн. Рабфакты (1937) жанa Фрунзедеги Кыргыз мамл. пед. институттун бүткөн (1941). Улуу Ата Мек. согушка катышкан. Мусин 1950—51-ж. Кыргыз мамлекеттинин педагогигалык институнда, 1952—59-ж. Кыргыз мамлекеттин сырттан окуу педагогигалык инстититунда мугалим жанa Кыргызстан педагогигалык илим изилдөө институттунун тарых жанa география секторунун башчысы (1953—57) болуп иштеген. 1959—70-ж. КМУнун Жалпы тарых кафедрасында, 1971- жылдан КПСС тарыхы кафедрасында профессор Мусиндин илим эмгектери Кыргызстандын жумушчу табы менен профсоюз уюмдарынын тарыхына арналган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар