Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Өндүрүш

Өндүрүш, материалдык өндүрүш — коомдун жашап жана өнүгүү турушу үчүн эң зарыл материал байлыктарды жаратуу процесси. 

Ушул процессте адам табият заттарын (предметтерин) өзгөртүп, өз муктаждыктарына ылайыктап, ошокөрүшүнүн табигый шарты да, анын башка иш-аракет жасашына материалдык негиз да болот. Өндүрүшсүз коом жашай албайт, ошон үчүн Өндүрүш адам коомунун бардык баскычтарында ишке ашып турат. 

 Өндүрүштүн мазмуну эмгек процесса менен аныкталып, үч моменттен турат: 
 
 1) максаттуу иш- аракет же эмгектин өзү; 
 2) эмгек заты, б. а. адамдын максаттуу иш- аракети багытталган нерселердин баары; 
 3) эмгек каражаттары, б. а. эмгек заттарын өзгөртүүдө адамга жардам берчү куралдар, машиналар, жабдуулар ж. б. 
 
Материалдык Өндүрүштүн туундусу — материал (буюмзат) байлык, ал байлык болсо табият заты менен эмгектин кошулушунан жаралат. 
Материал байлык жашоо каражаты, керектөө буюму, Өндүрүш каражаты (кыйыр түрдө) катары адамдын да, коомдун да муктаждыктарын алымсындырат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория: Коом
Категория:Экономика
Өндүрүш анархиясы

Өндүрүш анархиясы - жеке менчик товар өндүрүшүнүн тартипсиз жанa чаржайыт өнүгүшү, эл чарбасынын плансыз жанa баш аламан кыймыл-аракети.
 
Өндүрүш каражат­тары жеке менчикте турган мезгилде чарбалар коомдук муктаждыктарды эске албай, базардагы олуттуу оош кыйыштардын таасири менен иш жүргүзүп, курч экон. эрегишке түшөт. Жөнөкөй товар өндүрүшүндөгү Өндүрүш анархиясынан жанa конкуренциядан улам то­вар өндүрүүчүлөр түрдүү катмарларга жиктелет, б. а. бири байып, экинчиси жакырданат. Бурж. коомдо өндүрүш коомдук (орток) мүнөздө, ал эми өндүрүш каражаттары жеке мен­чикте болот да, экөөнүн арасында карама-каршылык күчөйт. 

Натыйжа­да чарбанын бардык чөйрөсүндө өндүрүмсүз чыгым арбыйт да, өндүргүч күчтөр ойдогудай пайдаланылбай калат, жумушсуздардын саны көбөйөт, капиталисттер артык баш продукцияны жок кылууга жан талашат. Өндүрүш анархиясы өзгөчө экономикалык кризис маалында ырбайт, анткени мындай шартта эмгекчилердин керектөө мүмкүнчүлүгү начарлап, өндүрүштүн көлөмү кыскарат. Империализм мезгилинде бурж. мамлекет экономиканы түрдүү оош-кыйыш менен анархиядан куткарууга жанa жөнгө салууга аракеттенет. 

Жалпы эл чарбасында коомдук өндүрүштүн чаржайыт, монополиялык капитализмдин кылкасыз өнүгүшүнөн улам монополиялар ичинде монополиялык жог. пайда үчүн айыгышкан күрөш жүрөт. Бул күрөш капитализм жоюлуп, эмгекчилер бийлиги орноп, өндүрүш кара­жаттары коомдук менчикке өтмөйүнчө токтобойт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Экономика
Өндүрүш баасы

Өндүрүш баасы - капит. чарбада өндүрүш чыгымы менен орто пайда жыйындысына барабар товар баасы, товар наркынын башка түргө өткөн формасы.

 
Буга байланыштуу базар баасы да өзгөрүп турат. Нарктын өндүрүш баасына айланышы — капита­лизмдин тарыхый өнүгүшүнүн натыйжасы. Жөнөкөй товардык чарба убагында жанa капитализмдин өнүгүшүнүн алгачкы баскычтарында то­вар өз наркына жакын же теңдеш базар баасы менен сатылган, анткени ал кезде айрым тармактар бири би­ри менен али тыгыз байланышта болбой, капиталдын бир тармактан экинчисине эркин өтүшүн кыйындаткан. 

Машина индустриясынын жеңиши менен гана нарктын өндүрүш баасына айланыш процесси аяктаган. Капит. экономиканын кылкасыз өнүгүшүнүн натыйжасында кээ бир өндүрүш тармактары техниканы үзүрлүү пайдаланып, башка тармактардан озуп кеткен. Натыйжада ар кыл өндүрүш тармактарын ээлеген капиталисттердин капиталды ыңгайлуу жанa пайдалуу жумшоо үчүн эрегиши күчөгөн.
Ар бир капиталист мүмкүн ката­ры арбын пайда алуу үчүн өз капиталын пайда нормасы жогору тармакка жумшайт. Бул капиталдын бир өндүрүш тармагынан экинчисине башаламан, оош-кыйыш өтүшүнө, пайданын орто (жалпы) нормасынын түзүлүшүнө алый келет. Өндүрүш баасынын өндүрүш наркынан оош-кыйыш болушу нарк законунун таасирин төгүндөбөйт, себеби товар өндүрүү баасынын суммасы анын нарк суммасына барабар. 

Монополияга чейинки капитализмде товар Өндүрүш баасы менен сатылса, ал эми империализмде ири монополия­лар товарын Өндүрүш баасынан бир кыйла кымбат баа менен сатат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Экономика
Категория:Коом
Өндүрүш бирикмеси

Өндүрүш бирикмеси, комби­нат— адистештирилген бирдиктүү өндүрүштүк-чарб. комплекс. Анын составына өз ара өндүрүштүк байланышы, борбордоштурулган көмөкчү жанa тейлөөчү өндүрүшү бар завод- фабрикалар, илимий изилдөө, конструктордук, технол. ж. б. уюмдар кирет.

Өндүрүш бирикмеси 1960-жылдары фирма түрүндө, көбүнчө башкы ишканага баш ийип, өз ара өндүрүштүк байланышы бар бир өңчөй продукция чыгаруучу майда ишканалар базасында түзүлгөн.
Илимий-техникалык революция жагдайында жанa про­дукция чыгаруу көлөмүнүн көбөйүш шартында ар кыл продуктуларды (нерселерди) өндүрүү ишин айрым ишканаларда топтоштуруу зарылдыгы келип чыккан. Бул жогорку өндүрүмдүү техниканы жана коомдук өндүрүштүн экон. натыйжалуулугун жогорулатууга шарт түзөт. 

Өндүрүш бирикмеси өзгөчө өнөр жайда кеңири тараган (мис., КамАЗ, ЗИЛ, «Луч» бирикмелери). Өндүрүш бирикмесинин иши чарб. эсеп-кысапка негизделген. 
Өндүрүш бирикмесин ген. директор же директор жетектейт. Соц. өлкөлөрдүн өнөр жайындагы Өндүрүш бирикмесинин башкы принциптери советтик практикага негизделген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Өндүрүш
Өндүрүш гимнастикасы

Өндүрүш гимнастикасы - адамдын ишке жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу, ден соолугун чыңдоо, чарчоону алдын алуу максатында иш күнүнүн режимине киргизилген физкультуралык көнүгүүлөр.
 
Ал эмгек процессине жараша түзүлөт. Өндүрүш гимнастикасынын 2 т­үрү бар; адамдарды күнүнө даярдоочу гимнастика жанa физкультура паузасы (активдүү эс алуу).

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Ден соолук
Категория:Физкультура
Категория:Гимнастика
Өндүрүш запастары

Өндүрүш запастары - керектөөчү ишканаларга жеткирилген, бирок али колдонула элек сырьё, материал, чала фабрикат, отун, аспап ж. б. өндүрүш каражаттары. 

Запастар натуралай (тонна, метр, даана) жанa нарк көрсөткүчү (акчалай) аркылуу өлчөнөт. Ал пайда болуу факторуна жана маанисине ылайык учурку, камсыздоо жанa даярдоо запастары ден бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Экономика
Өндүрүш калдыгы

Өндүрүш калдыгы - продукция чыгаруу процессинен жараксыз туунду катары чыккан түрдүү физ. жана хим. касиеттери бар таштанды (кен учкуну, кесинди, таарынды, минерал сырьёнун кыпыны, чамынды, күл ж. б.).
 
Калдык саны технологияга, сырьёнун сапатына, материал көлөмүнө, өндүрүш процессинин уюштурулушуна байланыштуу. Тех. про­гресс Өндүрүш калдыгынын санын кескин азайтып, таштандыдан кошумча продукция чыгарууга шарт түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Таштанды
Категория:Технология
Өндүрүшкө тиешесиз керектөө

Өндүрүшкө тиешесиз керектөө - материалдык байлыктардан жанa тейлөө кызматтарынан калктын, өндүрүш чөйрөсүнө тиешеси жок мекемелердин жанa уюмдардын (башкаруу, илим, коргонуу) пайдаланышы.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өндүрүш
Өндүрүшкө тиешесиз негизги фондулар

Өндүрүшкө тиешесиз негизги фондулар - соц. Коомдо өндүрүштөн тышкаркы чөйрөдө узак пайдаланылуучу имарат, курулуш жанa зат жыйындысы. 

Алар коомдун өндүрүшкө тиешесиз кереги үчүн урунулат да, эл чарбасынын байлык жаратпоочу тармактарынын материалдык негизин түзөт. Аларга илимий мекеме, жог. окуу жайы, техникум, мектеп, кесипчилик окуу жайы, оорукана, поликлиника, коммуналык чарба жана башкалардын имараттары курулуштары, жабдуулары, турак жай, шаар тран­спорту, парк, китепкана, эс алуу үйү, санаторий, парк сыяктуулар кирет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Коом
Өндүрүш кубаттуулугу

Өндүрүш кубаттуулугу - өнөр жай тармагында, ишканада, анын бөлүмүндө белгилүү убакыт бирдигинде (көбүнчө жыл ичинде) сапаттуу про­дукция чыгаруунун же сырьёну кай­ра иштетүү көлөмүнүн эң бийик чектеги (максималдуу) мүмкүнчүлүгү.
 
Соц. өлкөлөрдө пландагы продукция номенклатурасына жанa сандата көрсөткүчтөрүнө жараша аныкталат. Ишкананын Өндүрүш кубаттуулугу планда чектелген бирдик ченине ылайык эселтелет. Эсептөөдө натуралай чен бирдиги (буюм, тетик, даана) эң жөнөкөй жанa так болот. Өндүрүштөгү негизги жабдуу тобунун кубаттуулугу боюнча участканын, негизги участка боюнча цехтнн, негизги цех боюнча ишкананын кубаттуулугу белгиленет. Бир эле продукция түрүн чыгаруу боюнча ай­рым ишкананын кубаттуулугунун жалпы суммасы тиешелүү тармактын Өндүрүш кубаттуулугун түзөт. Өндүрүштүн пландалуучу көлөмүн камсыз кылуу жана кубаттуулукту өстүрүү муктаждыгын аныктоо үчүн Өндүрүш кубаттуулугунун балансы түзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Өндүрүш
Өндүрүш мамилелери

Өндүрүш мамилелери - коом­дук өндүрүш жанa коомдук продуктунун өндүрүштөн керектөө чөйрөсүнө жетүү процессинде адамдардын өз ара материалдык экон. карым-катнаш жыйындысы.

Өндүрүш мамилелери— коомдук өндүрүштүн эң зарыл жагы. Жеке адам материалдата эч нерсе өндүрө албайт. Байлык өндүрүү, бөлүштүрүү жанa керектөө үчүн адамдар белгилүү бир байланыш түзүп, мамилелеш болуу аркылуу гана табият менен катнашат да, коомдук өндүрүштү жүзөгө ашырат. 
Өндүрүш мамилелеринин негизин адамдар­дын өндүрүш каражаттарына карата мамилелери, б. а. өндүрүш каражат­тарынын менчиктелишине жараша карым-катышы түзөт. Эмгек процес­синде өндүрүштү уюштуруу жанa тех­нология муктаждыгынан улам өндүрүштүк-тех. мамилелер түзүлөт. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория: Экономика
Категория: Өндүрүш
Өндүрүш Операциясы

Өндүрүш Операциясы — өндүрүш процессинин долбоорлоо жана уюштуруу иштерине объект болуп берген элементе. 

Буга пландоо, эсеп, контроль ж. б. да кирет. Өндүрүш Операциясы жумушчунун эмгек процессинин ошондой эле колдонулуучу жабдуулардын өзгөрбөстүгү менен мүнөздөлөт. 

Өндүрүш Операциясы технол. (негизги), көмөкчү жана тейлеөчү деп ажырайт. Технология операциясы — продукт алуу максатында эмгек куралдарынын жардамы менен сырьёнун же чала фабрикаттын формасын, колөмүн, структурасын, мех. жана физ. касиеттерин атайлап өзгөртүүгө багытталган аракет. Көмөкчү опе­рация ишкана курулушун, имаратын, шаймандарын оңдоо үчүн тех­нол. жабдуу жана аспап чыгарууга багытталат. 

Тейлөө операциясы негизги жана көмөкчү өндүрүш процессии материал, чала фабрикат, энергия, транспорт менен камсыз кылып, лабораторияда сыноо жана изилдөө ишин жүргүзөт. — өндүрүш пропессинин долбоорлоо жана уюштуруу пштерпне объект болуп берген элементи. Буга пландоо, эсеп, контроль ж. б. да кирет. Өндүрүш Операциясы жумушчунун эмгек процессинин о. эле колдонулуучу жабдуулардын өзгөрбөстүгү менен мүнөздөлөт. 

Өндүрүш Операциясы технол. (негизги), көмөкчү жана тейлөөчү деп ажырайт Технология опорациясы— продукталуу максатында эмгек куралдарынын жардамы менен сырьёнун же чала фабрикаттын формасын, колөмүн, структурасын, мех. жана физ. касиеттерин атайлап өзгөртүүгө багытталган аракет. Көмөкчү опе­рация ишкана курулушун, имаратын, шаймандарын оңдоо үчүн тех­нол. жабдуу жана аспап чыгарууга багытталат. Тейлөө операциясы негизги жана көмөкчү өндүрүш процессии материал, чала фабрикат, энергия, транспорт менен камсыз кылып, лабор-яда сыноо жана изилдөө ишин жүргүзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өндүрүш
Категория:Технология
Өндүрүш программасы

Өндүрүш программасы — соц. чарбада белгилүү өлчөмдө продукцияны чектелген номенклатура жана сапаты менен өндүрүү жана реализациялоо боюнча тапшырма; ишкананын (бирикме), тармактын планынын, эл чарбасын өнүктүрүүнүн мамл. пла­нынын негизги бөлүгү. 

Өндүрүш программасы эл чарба талабынын жана элдин продукция керектөөсүнүн негизинде иштелип чыгылат. Ошондуктан өндүрүш тармактарынын шайкеш келиши, о. эле анын жайгаштырылышы, район аралык байланыш эске алынат. Өндүрүш программасын аныктоодо пландоонун баланс методу колдонулат. [
Тармактык Өндүрүш программасында продукциянын келөмү жана номенклатурасы көрсөтүлет. Ишкананын беш жылдык жана бир жылдык планы өндүрүш көлөмү менен продукциянын реализацияланышына ылайык мамл. тапшырманын негизинде иштелет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:План
Категория:Өндүрүш
Өндүрүш санитариясы

Өндүрүш санитариясы — гигиенанын өнөр жайда иштегендердин ден соолугун сактоого багытталган тармагы. 

Ал өнөр жай мекемелеринин санитариялык абалын текшерип, өндүрүш чөйрөсүндө ызычуу, дирилдөө, иондошуу, электромагнит талаасынын таасири жана алар кесип ооруларынын, травматизмдин пайда болушуна кандай себеп болорун изилдейт. 

Ошондой эле технол. процесстерге, эмгектенүү шарттарына санитариялык-гигиеналык баа берип, аларга карата санитариялык эреже жана гигиена нормаларын закондуу түрдө түзөт. Өндүрүш сарпынын функциясын санитариялык мамл. ин­спекция, санитариялык-эпидемиологиялык станциялар, ири өнөр жай ишканаларында мед.-санитариялык бөлүмдөр аткарат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тазалык
Категория:Ден соолук
Өндүрүш сарпы

Өндүрүш сарпы — продукт чыга­рууга жумшалган же жумшалып жаткан эмгектин жалпы чыгымы. 

Эмгектин өзү, эмгек заты жана каражаттары Өндүрүш сарпынын алгачкы элементтерин түзөт. Эмгек процесси кайталангандай (кайталанма өндүрүштө) эмгектин зат элементтеринин (өндүрүш каражаттарынын) кенемтеси коомдук продуктунун эсебинен кай­ра толот. Эмгектин орду болсо кайра толбой, дагы чыгымдала берет. Би­рок ал үчүн эң оболу адамдын жу­мушчу күчү (ишке жарамдуулугу) кайра калыбына келтирилүүгө тийиш. Жумушчунун ишке жарамдуулугун калыбына келтирүүчү жашоо каражаты — зарыл продуктунун өзү. 

Зат элементтерине тиешелүү Өндүрүш сарпы- материал ресурстардын (өндүрүш каражаттарынын жана жумушчулардын жашоо каражаттарынын) орток чыгымы. Өндүрүш сарпынын мазмуну жана фор­масы тиешелүү өндүрүш ыгына мүнөздүү өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деңгээлине, о. эле жалпы продукт менен жумушчу күчүн кайталап өндүрүүдөгү өзгөчө шарттарга жараша аныкталат.
Бурж. коомдо Өндүрүш сарпы коомдук эмгек чыгымы жана капитал чыгымы деп айырмаланат. Капит. өндүрүштүн түпкү булагы — ишканачынын өндүрүш каражаттарын жана жумушчу күчтү сатып алууга жумшаган акчалай чыгымы.
Соц. коомдо Өндүрүш сарпы коомдук продукт өндүрүүгө жумшалуучу бүт коомдук эмгек жана материал ресурстар чыгы­мы деп айырмаланат. Өндүрүш сарпынын жал­пы деңгээли ил. негиздеги нормативдерге ылайык пландаштырылат да, дайыма төмөндөп турат. Бул — соц. өндүрүштүн объективдүү закон ченеми.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өндүрүш
Өндүрүштү интенсивдештирүү

Өндүрүштү интенсивдештирүү— коомдук өндүрүштүн илимий- техникалык революция шартында өнүгүү процесси. 

Өндүрүштүн өнүгүшүнүн эки—интенсивдүү жанa экстенсивдүү түрү бар. Эгер экстенсивдүү өнүгүү өндүрүш кубаттуулугун мурдагы эле тех. базада арбытууга, иштетилүүчү материалдык ресурстар менен жумушчулар санын карандай көбөйтүүгө негизделсе, интенсивдүү өнүгүү эмгек, материалдык жана тех. ресурстарды барган сайын то­лук, жүйөөлүү, жыш пайдаланууга таянат. Интенсивдүү өнүгүүдө өндүрүшкө катышкан факторлордун (өндүрүш каражаттарынын жанa өндүргүч күчтөрдүн) бардык ички мүмкүнчүлүктөрүн, кудуретин, өндүрүмдүүлүгүн «сыгып» алууга аракет жасалат.Социализм тушунда 

Өндүрүштү интенсивдештирүү коомдук өндүрүштүн натыйжалуулугун арттыруу менен эмгекчилердин жыргалчылыгын жанa маданий деңгээлин жогорулатууга, оор кол эмгегин жеңилдетип, акыл эмгеги менен күч эмгегинин айырмачылыгын жойуга багытталат. Өндүрүштү интенсивдештирүүнүн негизги булагы — ил.-тех. прогресс, эмгекти жанa өндүрүштү уюштурууну өркүндөтүү, пландоо жанa башкаруу методдору менен системаларын жакшыртуу ж. б. Өндүрүштү интенсивдештирүүнүн конкреттүү формасы эл чарба тармактарынын өзгөчөлүктөрүнө жapaша болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Өндүрүш
Өндүрүштук- аймак байланышы

Өндүрүштук- аймак байланышы— иштин жүрүшүндө өндүрүш бирдиктеринин (ишкана, тармак, комплекс) ортосундагы карым-катыш, байланыш. 

Мындай байланыш эмгек­ти өндүрүш-аймакта бөлүштүрүүдөн улам келип чыккан. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өндүрүш
Өндүрүштүк-аймакташ комплекс

Өндүрүштүк-аймакташ комплекс — соц. коомдун күчүн ил.-тех. рев-янын талабына жеткиликтүү жооп бергидей шартта белгилүү аймакта жайгаштыруу формасы. 

Анда негизги жанa көмөкчү ишканалардын өлчөмү, адистештирилиши, сырьёсу, отуну жанa энергиясы, эмгек ресурсунун балансы ж. б., ошондой эле ал аймактын табигый шарттары да эске алынат. 

Өнөр жай ишканалары белгилүү аймакта орун алып, алар өз ара тыгыз байланышта болуп, эмгектин аймакта бөлүнүшүнө активдүү таасирин тийгизет. Байланышсыз жайгашкан ишканаларга Кара­ганда планга ылайык калыптанган Өндүрүштүк-аймакташ комплексте ишканаларды ирилештирүү жана кооперациялаштыруу аркылуу жаратылыш жанa эмгек ресурстарын, таштанды сырьёну, транспорт тармактарын рационалдуу пайдаланып, көмөкчү ишкана жанa социалдык- маданий курулуштардын өз наркын арзандатуу менен кыйла экон. натыйж алууга болот. 

Өндүрүштүк-аймакташ комплекс экон. районго окшошпойт, бирок анын калыптанышынын матерналдык-тех. өзөгүн түзөт. Комплекстин түзүлүшү көбүнчө жерг. жаратылыш жанa эм­гек ресурстарынын орун алышына, о. эле аймактын геогр. абалына жаболот. КПССтин 24—25-съезддеринин чечимдеринде Өндүрүштүк-аймакташ комплекстин мааниси жеткиликтүү талданган. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Өндүрүш
Өндүрүштүк жараксыздык

Өндүрүштүк жараксыздык — сапат өлчөмүн белгилөөчү стандартка, ченем-техникалык документация талабына толук жооп бере албаган өнүм (товар, буюм, чала өнүм ж.б.). 

Өндүрүштүк жараксыздык оңдоого жарактуу жанa жараксыз деп айырмаланат. Ишкана анчалык чыгым тартпай, оңдоого тех. жагынан мүмкүндүгү бар өнүм жарактуу, экон. жактан зыянга түшүүчү продукция жараксыз деп табылат.

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Өндүрүш
Өндүрүштүк бригада

Өндүрүштүк бригада — айрым өндүрүштүк ташпырмаларды чогуу аткаруучу жанa ишке жалпы жооп берүүчү бир же ар кыл кесиптеги жумушчулар коллективи. 

Эмгекти бөлүштүрүү жанa кооперациялоо формасына, ошондой эле жумушчулардын кесибине ылайык Өндүрүштүк бригада адистештирилген жанa комплекстүү болушу мүмкүн Адистештирилген Өндүрүштүк бригада бир кесиптеги жумушчулардан түзүлүп, бир өңчөй технол. процесстерди аткарат. 

Комплекстүү Өндүрүштүк бригада түрдүү технол. жумушту аткаруу үчүн ар кандай кесиптеги жумушчуларды баш коштурат. Өндүрүштүк бригада сменалык (өтмө) болушу да мүмкүн.
Айыл чарбадагы Өндүрүштүк бригада — эм­гекти уюштуруунун негизги форма­сы жанa биринчи (төмөнкү) өндүрүштүк бирдик. Өндүрүштүк бригада 1929-жылдан уюштурула баштаган. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Өндүрүш
Өндүрүштүк кеңешме

Өндүрүштүк кеңешме, дайыма иштөөчү өндүрүштүк кеңешме (ДИСК) — коомдук контролдун, эмгекчилерди өндүрүштү башкарууга тартуунун бир формасы. 

1958-жылдан иштейт. Өндүрүштүк кеңешме өнөр жай, транспорт, курулуш, айыл чарба, байланыш, cooда ишканаларында, илимий изилдөө, долбоорлоо, конструкторлук уюмдарда ж. башкада уюштурулат. Кеңешменин составынын саны жумушчулар менен кызматчылардын жалпы чогулушунда белгиленет да, ага мүчөлүккө жумушчулар, кызматчылар, администрациянын, парт., профсоюздук, комсомолдук комитеттердин ж. башкалардын өкүлдөрү шайланат. Кеңешме зарылдыгына жараша, бирок кеминде квартал сайын бир жолу еткөрүлөт. Күндөлүк ишин Өндүрүштүк кеңешме жөнүндөгү жобого (1973) ылайык жүргүзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Өндүрүш
Өндүрүштүк керектөө

Өндүрүштүк керектөө — өндүрүш процессинде өндүрүш каражаттары менен жумушчу күчүн керектөө, боюнча өндуруш процессинин дал өзү, керектөө.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория: Өндүрүш
Өндүрүштүк негизги фондулар

Өндүрүштүк негизги фондулар — соц. ишканалардын, бирикмелердин өндүрүш фондусунун бөлүгү. 

Ал бир катар өндүрүш циклин тейлейт. Өндүрүштүк негизги фондуларга эмгек куралдары, өндүрүш имараты, курулуш, шайман кирет. Мындан сырткары айыл чарбада мал, ирригация курулуштары, мөмө бактар да Өндүрүштүк негизги фондулар болуп эсептелет. Алар капиталдык салымдардын жанa амортизациялык чегерүүнүн эсебинен калыбына келтирилет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория: Өндүрүш
Өндүрүштүк практика

Өндүрүштүк практика — жогорку, атайын орто жана жалпы би­лим берүүчү орто мектепте окуу про­цессинин бөлүгү.
 
 Өндүрүштүк практика окуучулардын илимий-теориялык даярдыгын тереңдетип, практикалык ишке көнүгүүсүн бекемдейт. Бул практика өндүрүштүк окуу менен түздөн түз байланыштуу. 
 Өндүрүштүк практикага окуу мөөнөтүнүн үчтөн бир бөлүгү берилет. Жогорку окуу жайларынын студенттери жанa атайын орто окуу жайларынын окуучулары практика убагында ишкана менен мекемелерде эмгек акы алып иштешет. 
 Өндүрүштүк практика окуу мөөнөтүнүн жарым же 1 жылын алат. Акыркы курстарда дипломдук иштин алдында Өндүрүштүк практикага бир нече жума берилет.

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Окуу