Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Колот

Колот – тоо этектеринде, адырларда, өрөөндөрдүн капталдарында эки кырдын жеөрөөндөрдүн капталдарында эки кырдын же жондун аралыгындагы капталдары жантайыңкы оёң жер; кууш тоо өрөөнү.

Кыргызстандын аймагында рельефтин мындай формасына байланыштуу пайда болгон топонимдер да кездешет, мис., Колот (кыштак, Базар-Коргон районунда), Жол колот ( Ак-Суу районундагы кыштак) жана башка.

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:география
Категория:Топонимия‎
Категория:Тумар-2011
Дүкөнөк мөңгүсү

Дүкөнөк мөңгүсү – Түркстан кырка тоосунун түндүк капталындагы татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 5,0 км, аянты 5,3 км2. Каравшин суусунун алабынан орун алган. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4930 м, этеги 3480 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3888 м. Абляция облусунун аянты 1,6 км2. Фирн облусу кырка тоонун дого сымал ийилген кыры менен чектелген жазы төрдө жатат. Мөңгүдөн Орточачма суусунун (Каравшиндин сол куймасы) башаты – Дүкөнөк суусу башталат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Борбордук Азия
Категория:Мөңгүлөр
Категория:Тумар-2011
Сумсар

Сумсар – Ала-Бука районундагы суу, Сырдарыянын оң куймасы. Узундугу 54 км, аянты 324 км2. Чаткал кырка тоосунун түштүк чыгыш тармагы Көкала тоосунун чыгыш капталынан башталган Көкала сай жана Айырма сууларынын кошулушунан түзүлөт. Негизинен кар жана булак сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 0,97 м3/сек. Жети куймасы бар. Апрелде кирип, сентябрда тартылат. Сугатка пайдаланылат. Боюнан Кекиликкоргон, Мончок кыштактары орун алган.

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын суулары‎
Категория:Ала-Бука району
Жагалмай мөңгүсү

Жагалмай мөңгүсү – Борколдой кырка тоосуна Чакыркорум тоосу тутумдашкан жеринде жайгашкан татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 9,6 км, аянты 13,3 км2. Чоң Нарын суусунун сол куймасы – Караколдун алабынан орун алган. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5070 м, этеги 3870 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4370 м. Абляция облусунун аянты 9,2 км2. Мөңгүдөн Каракол суусунун оң курамы – Жагалмай башталат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Жалпаксай мөңгүсү

Жалпаксай мөңгүсү – Чоң Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Кызылсуунун сол куймасы Корумду суусунун алабынан орун алган. Узундугу 3,3 км, аянты 3,8 км2, көлөмү 0,100 км3. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4800 м, этеги 3660 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4100 м, абляция облусунун аянты 1,3 км2. Мөңгүдөн Корумдунун жогорку агымы Жалпаксай суусу башталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Апелляциалык арыз

Апелляциялык арыз - мыйзамдуу кучуно кире элек, биринчи инстанциядагы соттун чыгарган актысына, ишке катышкан жактардын облустук соттук коллегияга арыз келтируусу. {{апелляция}}

 Адабияттар 
Граждандык процессуалдык кодекси. Бишкек – 1999-жыл, 29-декабрь №146/ 

 Кылмыш-жазык процессуалдык кодекси. Бишкек – 1999-жыл, 30 – Июнь №63/ 

 Адвокаттык ишмердуулук жонундо мыйзам. 1999-жыл, 21 - октябрь/

 Интернеттеги шилтемелер 
 
 

Категория:Укук таануу
Категория:Терминдер
Категория:Сот процесси
Тынай мөңгүсү

Тынай мөңгүсү — Борбру Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү. Уз. 3,4 км, аян-ты 2,3 км2. Сарыжаз кырка тоосунун тар-магы Ашуутөрдүн түш. капталында жай-гашкан. Башы деңиз деңгели. 4340 м, этеги 3660 м бийиктикте жатат. Кар чегинин би-йикт. 3950 м, абляция облусунун аянты 1,0 км2. Мөңгүдөн башталган суу Ашуутөргө (Сарыжаздын куймасы) куят.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

Интернеттеги айрым шилтемелер
 мөнгү 

Категория:Теңир-Тоо
Категория:Мөңгүлөр
Категория:Тумар-2011
Санташ ашуусу

Санташ ашуусу — Төртүнчүлүк мезгилде жон сымал көтөрүлгөн Тасма жана Чааржон антиклиналдарынын аралыгындагы белбаскак. Каркыра жана Түп өрөөндөрүнүн чегинде жайгашкан. Бийиктиги 2120 метр.

Айланасын өрөөнүн Алматы шаары менен байланыштыруучу авто жолу өтөт. Ашууда метеорологиялык станция бар. Аты ашууга жакын жаткан жумуру таш үймөктөрүнө байланыштуу пайда болгон.

Адабият
 Кыргызстан географиясы-/-Мамлекеттик энциклопедия борбору-Бишкек, 2004-ISBN 9967-14-006-2 

Интернеттеги шилтемелер

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Ашуулар
Категория:1937-жыл
Категория:Тумар-2011
Урям мөңгүсү

Урям, мөңгү — Түркстан кырка тоосунун түн. капталындагы татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Уз. 5,9 км, аянты 5,5 км2. Лейлек суусунун алабында. Башы 4900 м,этеги 3370 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3950 м. Абляция облусунунаянты 2,0 км2. Куралуу облусу жазы цирктен орун алып, чыгышка карай жылып чы-гып, түндүккө чукул бурулат да, этеги далысымал жайылып аяктайт. Мөңгүдөн Лейлек суусунун оң куймасы Урям суусу башталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги айрым шилтемелер 
 мөңгү 

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Эркин экономикалык аймактар

Эркин экономикалык аймактар (ээа) — Республиканын район, шаар, облустарында бир катар экономикалык женилдиктер берилип, атайын бөлүнгөн жерлер. Ээл аны түзүүнүн негизги максаты: чет элдик инвестицияларды тартуу; сапаттуу жана экспорттук продукцияларды өндүрүү; жумушчу орундарын түзүү; жаңы технологияларды өздөштүрүү; прогресске жана пайда табууга багыт алуу; калктын турмуш деңгээлин жакшыртууга салым кошуу.Аны менен бирге Джалал-Абад облосу ноокен району кочкор ата шарары онугуудо кочкор ата шаарында електро мабилдер иштеп чыгууга даярдык кетип жатат 2028 жылы кочкор ата шаарында електро мобил иштеп чыгарат кудай кааласа

Кыргындагы экономиканын түзүмүн өзгөртүү шартында эркин экономикалык аймактарды түзүү жана өнүктүрүү чет элдик инвестицияларды тикелей тартуунун негизги багыттарынын бири. Учурда республиканын аймагында «Нарын» (Нарын облусу), «Каракол» (Ысык-Көл облусу), «Бишкек» (Бишкек шаары жана Чүй облусу), «Маймак» (Талас облусу), эркин экономикалык аймактары түзүлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Экономикалык география‎
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Тумар-2011
Чоң бешташ мөңгүсү

Чоң бешташ мөңгүсү – Талас Ала-Тоосунун түндүк капталындагы чуңкурчак өрөөн тибиндеги мөңгү. Уз. 2,6 км, аянты 3,2 км2. Талас сол куймасы Бешташтын төрүндө жайгашкан. Башы деңиз деңгели 3950 м, этеги 3650 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3800 м. Абляция облусунун аянты 2,1 км2. «Тилинин» морена менен көмүлгөн бөлүгү 3594 м бийиктикке чейин жатат. Мөңгүдөн Бешташ суусу башталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги айрым шилтемелер 
 бешташ, мөңгү

Категория:Мөңгүлөр
Категория:Тумар-2011
Жаңарт мөңгүсү

Жаңарт мөңгүсү – Борбордук Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги мөңгү. Какшаал кырка тоосунун түндүк капталынан агып түшкөн Жаңарт суусунун төрүнөн орун ал- ган. Узундугу 11,3 км, аянты 15,3 км2. Дээрлик меридиан багытында жатып, аяк бөлүгү гана түндүк-чыгышка имерилет. Эки жеринде муз кескин эңкейиштеп тепкич сымал жаракаларды пайда кылат. Мөңгү жогору жагынан туташ фирн талаасы ээлеген тоо капталдары менен курчалган. Капталдарынан кар көчкү жүрүп турат. Мөңгү- нүн башы деңиз деңгээлинен 5160 м, этеги 3900 м бийиктикте жатат. Этеги бийикт. 15–20 м келген морена догоосу менен курчалган. Мөңгүдөн Жаңарт суусу башталып, Ак-шыйрак дарыясына оң жактан куят. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Ала-Арча мамлекеттик жаратылыш паркы

Ала-Арча паркы — мамлекеттик тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эң бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түн. тарапты карай созулуп жаткан. Ала-Арча капчыгайын ээлейт. Бишкек шаарынан 35 км түштүк тарапта. Аянты 19,4 миң га. Деңиз деңгээли 1600–4200 м бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 м.

Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна малайдалчу жол өткөндүгүнө жана анда шаар калкынын чар жайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосис-темасы, айрыкча жаныбарлар менен өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын уникалдуу ландшафтын коргоо, табигый өсүшүнө жана калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун пландуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты башкача бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан Аламүдүн, батышынан Жыламыш капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар жана коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы төрлөр, жылгалар, тепши сымал өрөөндөр, аскалуу бийик чокулар менен бүтөт. Ала-Арча улуттук паркынын жана жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эң бийик жери – Аламүдүн чокусу (4893,4 м), Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 мден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 м), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 м), Текетөр (4444 м) жана башкалар. Бул чокулар тоо туризминин жана альпинизмдин өөрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100–2700 с.). Январдын орточо темперетурасы 7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орто жаан-чачыны 540 мм. Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 мден жогору) жайгашкан мөңгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 км2.
thumb|Ала-Арча кышында|left|256x256px

Ири мөңгүлөрү: Голубин (Жиндисуу), Аксай, Текетөр, Топкарагай, Туюк, Адыгене жана башкалар. Ала-Арчадан шар аккан, шаркыратма суулар башталат. Жай мезгилинде Ала-Арча суусунун орточо чыгымы (4,17 м3/сек) 5–10 эсеге артат. Ландшафттына бийиктик алкактуулук закон ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп жана гляциалдык-нивалдык алкактары, өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы Тянь-Шань карагайы коңшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арча (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайың, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча жана башкачалардын көчөттөрү отургузулууда.

thumb|Ала-Арча жазында|left|256x256px

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Коруктар
Категория:1976-жыл
Категория:Тумар-2011
Категория:Таажы-2012
Жаңарттын-Башы мөңгүлөрү

Жаңарттын-Башы мөңгүлөрү – Борбордук Теңир-Тоодогу өрөөн тибиндеги эки мөңгү (Батыш жана Чыгыш Ж. м.). Какшаал кырка тоосунун түндүк капталында, Ак-Шыйрак суусунун алабында жайгашкан.

Батыш Жаңарт мөңгүсүнүн Узундугу 9,5 км, аянты 10,9 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 5335 м, этеги 3530 м бийиктикте жатат. Эски морена мөңгүнүн азыр- кы этегинен 1,6 кмге ылдый жатат. Эте- гинде тоо тектердин сыныктары үйүлгөн. Мында мөңгүнүн бетинен бир нече метр бийик жаткан эки ортоңку морена аяктайт. Морена менен мөңгүнүн ортосу аркы- луу мөңгүнүн эриген суусу пайда кылган терең жыралуу нук жатат. Оң жакта- гы ортоңку морена мөңгүнүн этегинен төмөн карай уланып кетет. 1943–62-ж. мөңгү 400 мге тартылган. Чыгыш тара- бында, мурда анын бир тармагы болгон.

Чыгыш Жаңарт мөңгүсү жатат. Узундугу 8,2 км, аянты 10,9 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4940 м, этеги 3630 м бийиктикте жатат. Бул мөңгү негизги өрөөнгө карата асылма мөңгү болот (200–250 м бийик жатат). Калыңдыгы этегинде 70 м. Капталдардагы мореналардын калыңдыгы 30–40 мге жетет. 1943–62-ж. 190 м тартылган. Мөңгүлөрдөн агып чыккан суулар Жаңартка оң жактан куят. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Бэнкс, Тайра

Тайра Бэнкс thumb|center|200pxЖалпы маалыматТолук аты жөнү: Тайра Линни БэнксТуулган жылы: 1973-жылы 4-декабрьТуулган жери: Инглвуд, Калифорния, АКШӨлкө: АКШИшмердүүлүгү: модель, ырчы, продюсер, алыпбаруучу]] 

Тайра Бэнкс - Америкалык супермодель, актриса, ырчы, продюсер жана теле-алпаруучу. 

Парижде, Миланда, Лондондо, Токиодо жана Нью-Йоркто модель болуп иштеп жүрүп атак-даңкка жетишкен, бирок, ал чыныгы акчанын даамын теледе иштеп жүрүп таткан. Азыркы учурда өзү түзгөн "Американын эмки топ-модели" теле-проектисин жетектеп, алыпбаруучусу болуп эмгектенет. Азыр ал дүйнөнүн 50 мыкты моделинин катарын толуктап келет жана бир нече сыйлыктардын ээси.

 Алгачкы жылдары 
Тайра Бэнкс 4-декабрда 1973 жылы мода менеджери жана сүрөтчү Кэролайн Бэнкс жана ИТ адиси Дональд Бэнкстин үй-бүлөсүндө туулган. Тайранын ата-энелери 6 жашка чыкканда ажырашып кетишкен. Ал Лос-Анжелестеги эн мыкты окуу жайында окуп, UCLA жана USC университеттерине да кабыл алынган. Бирок, ал моделдик ишин улантыш үчүн бул окуу жайлардан баш тартат. 

 Моделдик иши 
Тайра өзүн эң биринчи модель катары Seventeen Magazine журналынын сыртына тартылып сынап көргөң. Ошондон кийин ийгилик ага жылмайып дароо 25 дизайнер келишим түзүүнү сунуштаган. 

Тайра Anna Sui, Covergirl, Bill Blass, Chanel, Christian Dior, Dolce&Gabbana, Donna Karan, H&M, Michael Kors, Oscar de la Renta ж.б. белгилүү бренддер менен келишим түзүп иштеген. Анын жүзүү Harper’s Bazaar, Vogue, Elle, Cosmopolitan сыяктуу журналдардын сыймыгы болгон. 

1997 жылы Бэнкс "Жылдын супермодели" наамын алганга жетишкен. Ошондой эле Victoria's Secret брэндинин эн алгачкы тартуулаган афро-америкалык модель болгон. 

2005 жылы Тайра модель болуудан баш тартып, толугу менен теле тармагына кетет. 

 Фильмография 

 Фильм Жылы Фильмдин аталышы Тасманын оригиналдуу аталышы Жараткан ролу1993Беверли-Хилздеги ханышыThe Fresh Prince of Bel-AirДжекки Эймс1995Жогорку Билим||Higher Learning||Дея
|-
|1999||Хьюли||The Hughleys||Николь
|-
|2000||Суйуу жана Баскетбол||Love and Basketball|| Кайра Кислер
|-
|2000||Жашоо көлөму||Life Size||Ив
|-
|2009||Gossip Girl''Gossip GirlУрсула Найквист

 Теле 
Тайрага теледен анын өзүнүн "Кийинки Америка топ-модели" теле проектиси чон ийгилик алып келди. Ал азыркы убакытка чейин программанын алыпбаруучусу, продюсери жана жюриси болуп келет. 

 Китеби 
1998 жылы Бэнкс "Тайранын сулуулугу: ички жана сырткы" аттуу китепти жазып чыккан. Бул эмгегин окуган айымдар өздөрүнүн табигый сулуулугун сезе алышат. 

 Кызыктуу фактылар 

Тайра эч качан алкоголь ичимдигин колдонбойт

Тайра үчүн моделдик ишин жаңы баштап келе жатканда эн биринчи атаандашы Наоми Кэмпбелл болгон.

Тайранын иттерден аллергиясы бар.

Тайра сүрөткө түшүп жатканда өзүнүн жеке эрежеси болгон: алкоголь ичимдиктерин жана жан-жаныбарларды кармап түшпөө

Ошондой эле Тайраны Майкл-Джексондун видео-клиптеринен кездештирүүгө болот.

 Шилтемелер 
 Tyra Banks 

Категория:Актрисалар
Категория:Кинематограф
Категория:АКШ
Категория:Туулгандар 1973-жылы
Категория:Тумар-2011
Жаңыдаван мөңгүсү

Жаңыдаван мөңгүсү – Алай кырка тоосунун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Сох суусунун оң курамы Кожашкандын алабында жайгашкан. Узундугу 4,1 км, аянты 3,4 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4880 м, этеги 3720 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4300 м, абляция облусунун аянты 2,2 км2. Мөңгүдөн Кожашкан суусунун оң куймасы Жаңыдаван суусу башталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Жаңы-Жер мөңгүсү

Жаңы-Жер мөңгүсү – Ички Теңир-Тоодогу Жаңыжер кырка тоосунун түндүк капталындагы өрөөн тибиндеги мөңгү. Узундугу 4,0 км, аянты 4,5 км2. Атбашы суусунун сол курамы – Жаңыжердин төрүндө жайгашкан. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4780 м, этеги 3800 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4280 м. Абляция облусунун аянты 1,6 км2. Тартылып бараткандыгы байкалат. Мөңгүдөн Жаңыжер суусу башталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Теңир-Тоо
Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Кобул

thumb|Кобул.
Кобул – капталдары салыштырмалуу тик, узун, кууш, оюк жер.

Жер бетиндеги кобулдарга (дефляция, карст жана башка рельефти пайда кылуучу процесстердин таасиринен
пайда болгон) жана океан тереңдиктериндеги кобулдарга бөлүнөт. Океан тереңдиктериндеги кобул 5000 мден ашык тереңдиктерде жатып, узундугу бир нече миң кмге, туурасы ондогон жана жүздөгөн кмге жетет.
Дүйнөлүк океандын, ошондой эле бүт Жер шарынын эң терең жери Тынч океандагы Мариана кобулу, анын тереңдиги 11022 мге жетет.

 Адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:география
Категория:Геология‎
Категория:Тумар-2011
Жазы суусу

Жазы суусу, Яссы – Өзгөн районундагы суу, Кара-Дарыянын ири оң куймасы. Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынан (Шилбелүү ашуусунан батышыраакта, 3850 м бийикте) башталат. Узундугу 122 км, алабынын аянты 2620 км2.

 Куймалары 
Байбиче, Кара-Төбө, Беш-Терек, Улуу-Чат, Зындан-Суу, Саламалик, Кичи Кошбулак, Көлдүк, Доңуз-Суу, Зергер, Жыланды жана башкалар.

 Жылдык орточо чыгымы 
34,2 м3/сек; эң көбү 418 м3/сек, эң азы 6,4 м3/сек. Марттын аягында кире баштап, августта тартылат. Сугатка пайдаланылат. Боюнда Өзгөн шаары, Мырзаке, Жыланды, Ильич, Ак-Терек жана башка кыштактар жайгашкан.

 Колдонулган адабият 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: 2004 ISBN 9967-14-006-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

 Интернеттеги шилтеме 
 "Кыргыз туусу", 10.02.09 - 14-бет: 

Категория:Кыргызстандын суулары‎
Категория:Өзгөн району
Категория:Тумар-2011
Саз

thumb|Саз.
Саз — жер бетиндеги ашыкча нымдуу жерлер.
Ашыкча нымдын болушунан жана органикалык заттар чирибей жыйыла берип, чымкөңгө айланат. Топурактын саздануусунан же көлмөлөрдү чөп басуудан пайда болот. Газ алмашуунун начардыгынан саздарда органикалык кислоталар пайда болуп, саз өсүмдүктөрдүн өсүүсүнө шарт түзүлөт.

Саздуу жерлер түндүк жарым шардын мелүүн алкагынын токой зонасында кеңири таралган. Саздын жалпы аянты 350 млн га, Кыргызстандагы саздуу жердин жалпы аянты болжол менен 600 км2, анын 95% Түндүк Кыргызстанда.

Саздар төмөнкү түрлөргө бөлүнөт: оёңдогу саздар (эвтроф), өтмө саздар (олиготроф). Саздардан казылып алынган чым көң жер семирткич, отун, курулуш материалы жана башка катары пайдаланылат; баалуу химиялык продукт алынат. 
Географиялык энчилүү аттардын курамында да көп кездешет. Мис., Белсаз (Кегети менен Ысык-Ата сууларынын арасында), Саз (Өзгөн районундагы суу) жана башка.

 Булактар 
 *Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:география
Категория:Геология‎
Категория:Тумар-2011
Жапай мөңгүсү

Жапай мөңгүсү
 Борбордук Теңир-Тоодогу ири мөңгү, Түштүк Эңилчек мөңгүсунүн бир тармагы. Бозкыр кырка тоосунун түндүк капталынан орун алган. Узундугу 10,4 км, аянты 32,1 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 6700 м, этеги 4060 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 4100 м. Мөңгү негизинен фирн облусунда жатат. Абляция облусу Эңилчек мөңгүлөрүнүн негизги өрөөнүнө кошулгандан кийин башталат.
 Түркстан кырка тоосунун түндүк капталындагы өрөөн ти биндеги мөңгү. Каравшин суусунун алабында жайгашкан. Узундугу 5,6 км, аянты 5,6 км2, анын 1,5 км2дейи («тилинин» учу) морена чөкмөлөрү менен туташ капталган. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4680 м, этеги 3400 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3800 м. Абляция облусунун аянты 2,6 км2. Мөңгүдөн Жапайы суусу башта- лып, Каравшин суусуна (Исфаранын оң курамы) оң жактан куят. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү‎
Категория:Тумар-2011
Чолпон Ата жарым аралы

thumb|
Чолпон-Ата жарым аралы - Ысык-Көлдүн түндүк жээгинде, Чолпон-Ата шаарына жакын жайгашкан. Көлгө 2,1 км кирип турат; туурасы 1,6 км. Чолпон-Атанын суу бөлгүчүнүн көл астындагы уландысы. Голоцендеги суу каптоо мезгилинде жарым аралдын аймагында кумай тектеринен турган арал болгон. Анын көп бөлүгү кийин суу каптоодон желип, жок болгон. Калдыктары голоцендин кумдуу катмарларынын астында жатат. Аралдан калган шилендилерден кум сайроондору пайда болгон. Маңдайынан анын ортосун карай жылган кум материалдары жарым аралдын эки капталында суу астындагы өрөөндөрдү пайда кылат. Андагы сайроон көлдү көздөй жылып, жарым аралдын чыгыш жагында бир нече майда көлдөрдү пайда кылган; алардын бири 70-жылдардын башында эле көл менен туташып турган. Жарым аралдын тегерегиндеги кумдуу тайыз жерлер батышы менен чыгышынан 50–100 мге чейин кууштап, таманы ылайлуу каньондорго өтөт. Чолпон Ата жарым аралы жана анын айланасы Ысык-Көл курорт зонасынын чордону. Жарым арал Коолубулуң, Кообулуң деп да аталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги шилтемелер 

Категория:Ысык-Көл облусу
Категория:Тумар-2011
Мыйзам чыгаруу иши

Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши мыйзам чыгаруу бийлигинин органы болгонуна байланыштуу орчундуу милдети мыйзам чыгаруу болуп саналат. Бул функцияны негизинен Мыйзам чыгаруу жыйыны аткарат. Жогоруда айтылган эки палата биргелешип кабыл ала турган мыйзамдардан башка мыйзамдардын бардыгы ушул палата тарабынан кабыл алынат. Мыйзам чыгаруу жыйынында ар бир керектүү тармактар боюнча комитеттер, комиссиялар түзүлөт. Иштелип чыккан же келиптүшкөн мыйзам долбоорлору оболу ушул комитеттерде, комиссияларда талкууланып чыгат да, андан соң мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаттарынын кароосуна коюлат. Мыйзам депутаттардын бардык санынын көпчүлүк добушун алса, кабыл алынды деп эсептелет.Кабыл алына турган мыйзамдардын долбоорлорун кимдер жана кайсы органдар киргизе алаарын, б. а. мыйзам чыгаруу демилгеси кимдерге таандыктыгын билүү максатка ылайык. Мындай демилге Кыргыз Республикасынын гражданы болуп эсептелген, 30 миң шайлоочуга, Кыргыз Республикасынын Президентине, эки палатанын депутаттарына, Өкмөткө жана өзүнүн карамагына таандык маселелер боюнча Жогорку Сотко жана Жогорку Арбитраждык сотко таандык.Мыйзамдар кабыл алынгандан кийин Жогорку Кеңештин тиешелүү палатасы тарабынан кол коюу үчүн беш жумушчу күндүн ичинде Президентке жиберилиши керек. Президент он беш күндөн кечиктирбей ага кол коюшу керек же болбосо өзүнүн каршы пикирлери менен кайрадан Жогорку Кеңештин тиешелүү пала-тасына кайтарып берет. Ошол каршы пикир боюнча мыйзам кайрадан каралганда депутаттардын кеминде үчтөн экисинен ашыгы мурдагы өзүлөрү кабыл алган мыйзамдын жобосун жактаса, анда Президент ал мыйзамга колун коюп бекитиши талап кылынат, эгер анча добуш алынбаса Президенттин каршы пикири кабыл алынган болуп эсептелет. Мыйзам, эгерде анын өзүндө убагы көрсөтүлбөсө, жарыяланган учурдан баштап он күндөн кийин күчүнө кирет.Кыргыз Республикасынын Конституциясына ыла-йык Жогорку Кеңештин палаталары өздөрүнүн мыйзам чыгаруу боюнча бийлик-укуктарын Кыргыз Респуб-ликасынын Президентине бир жылдан ашпаган мөө-нөткө ыйгарып бере алат.
Мыйзам чыгаруу боюнча бийлик укуктар, мындан тышкары, Президентке Жогорку Кеңештин палаталары таркатылган учурда да өтөт. Президент мыйзам чыгаруу укугун мыйзам күчүнө ээ болгон указдарын чыгаруу жолу менен жүзөгө ашырат.

 Колдонулган адабият 
 ISBN 5-7499-0134-3 Эсенканов К., Идинов А. Мамлекет жана укук негиздери. Бишкек, "Шам", 1999. 39-40 бб.
 
Категория: Укук
Категория:Билим берүү
Категория:Мыйзам
Категория:Тумар-2011