Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Күн менен Чолпон жылдызынын тогошуусу

thumb|left
Акыркы жолу 2004-жылы 8-июнда көптөгөн өлкөлөрдүн элдери соңку 122 жылдан бери кездеше элек астрономиялык бул сейрек көрүнүшкө күбө болушкан. Күн менен Чолпон жылдызынын тогошуусу Кыргызстандын убактысы боюнча эртең мененки саат 11:20дан кечки саат 17:24кө чейин созулган.

thumb|left

Күндү айланган планетелардын ичинен Чолпон - Меркурийден кийинки ага жакын экинчи планета. Анын көлөмү жана салмагы Жердикине жакын.

Буга чейин мындай тогошуулар 8 жылдык аралыкта жубу менен 1631 - , 1639 - , 1761 - , 1769 - , 1874 - , жана 1882-жылдары болгон. Демек, кийинки тогошуу, астрономдордун эсеби боюнча, 2012-жылы болот.

Күн менен Чолпон жылдызы тогошушу мүмкүн экендиги жөнүндө XVII-кылымда алгач ирет немис астроному Иоганн Кеплер айтып чыккан.

Мындай тогошуулар сейрек болгондугуна байланыштуу астрономдор үчүн өтө баалуу кубулуш болду. Ошондуктан, тогошууну окумуштуулар алыс жайгашкан жылдыздар менен планеталарды изилдөө боюнча технологияларды текшерүү үчүн да пайдаланууга аракеттеништи. Анткени, азыркы тапта Жерден өтө алыс аралыкта жайгашкан планеталарга жетүү мүмкүнчүлүгү түзүлө элек. Ал эми тогошуу учурунда айрым планеталар жөнүндө көбүрөөк маалыматтарды телескоп аркылуу топтоого жагдайлар түзүлөт. Буга чейинки Күн менен Чолпон жылдызынын тогошуулары да XVII-XVIII-кылымдардагы астрономдор үчүн күн системасынын түзүлүшү боюнча баалуу маалыматтарды берген. Айта кетсек, алар Жер менен Күндүн ортосундагы аралык 149 млн. 600 миң чакырым экендигин такташкан. Башкача айтканда, мындай иликтөөнүн аркасында астрономия илими Күн системасынын көлөмү боюнча тагыраак маалыматтарды алууга жетишкен. Ал эми 1761-жылдагы тогошуунун негизинде орусиялык окумуштуу Михаил Ломоносов Чолпон планетасынын атмосферасы бар экендиги тууралуу илимий ачылыш жасаган.

Европада учурда планеталар менен жылдыздарды иликтөө боюнча Эддингтон долбоору түзүлгөн. Анда планеталар менен жылдыздардын тогошуусуна байкоо жүргүзүү үчүн Жер орбитасынын атайын спутнигин учуруу пландаштырылууда. Ал долбоорго ылайык 500 миң жылдыз жана 20 миңге жакын планета изилденмекчи.

Категория:Астрономия
Бадминтон

Бадминтон — спорттук оюн. Бадминтонду залда же сыртта тегиз аянтчада ойноого болот. Желимден жасалган жеңил канаттуу топ — волан жана ракетка менен ойнолот. Байыркы Малайяда пайда болуп, кийин Азиянын башка өлкөлөрүндө ойноло баштаган. Азыркы бадминтон 1872-жылы биринчи жолу Англиядагы Бадминтон шаарында ойнолгон (аты ошондон). Эларалык федерациясы 1934-жылы уюшулган, ага 50дөй өлкө мүчө. Дүйнөнүн жекече чемпионаты 3 жылда бир өткөрүлөт. Бадминтонду 2 же 4 киши ойнойт. Оюнчу өз тарабындагы аянтчага воланды түшүрбөстөн, атаандашы тарапка багыттап, аны жыдытат. Тор (бийиктиги 1,5 м) менен бөлүнгөн тегиз аянтчада (экиден ойноодо аянты 13,4х6,1 м, жалгыздан ойноодо 13,4x5,2 м), көк шиберде, пляжда ойноого ылайыкталгандыктан, азыркы мезгилде кеңири таралган спорттун түрү. Ойноо техникасы жана ыкмасы боюнча тенниске окшош. Шамдагайлыкты, тездикти, чыдамкайлыкты өнүктүрөт.
thumb|right
Бадминтон— активдүү эс алуунун мыкты каражаты. Ал ден-соолукту чыңдайт, чыдамкайлыкты жогорулатат, кыймыл координациясын жакшыртат, шамдагайлыкка көндүрөт жана башка оюндан алган эмоциялык таасир да жакшы натыйжаларды берет. Бадминтон оюну жалаң гана эс алуу максатында гана эмес спорттун түрү катары да ойнолот. Бадминтон оюну негизинен төмөнкү тартипте ойнолот. Оюнчулардын бири ракетка менен воланды он жолу чаап берет. Экинчи оюнчу воланды кайрадан артка кайтарууга аракеттенет. Биринчи оюнчунун кыймыл-аракети — чабуул коюу, ал эми экинчи оюнчунуку — коргонуу. Андан кийин 2-оюнчу топту чаап берет. Бадминтон ойноодо ар кандай кокустоолор, кызыл ашык муундарынын чоюлушу, мертиниши жана башка травмалар болушу ыктымал. Травмалардын алдын алууда ыңгайлуу бут кийим кийүү, аянтты туура тандоо чоң мааниге ээ. Балдар 5-6 жашынан катышуу керек. Спорттук секцияга катышуу үчүн доктокдун уруксаты талап кылынат. Бадминтон оюнунун элементтери айыктыруу гимнастикасында, айрыкча санаторий-курорттук шарттарда колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Категория:Ден соолук
Категория:Дене тарбия
Категория:Спорт
Акробатика

thumb|Aкробатика
Акробатика (грек тилинен akrobates – бутумдун башы менен басам, бийикке чыгам, ал «буттун учу менен басам», «жогору чыгам» дегенди билдирет) – 1) гимнастика тибиндеги спорттук машыгуулар; 2) машыгуулардын көп сандаган топторун (акробатикалык секирүүлөрдү, аял - эркектин же эки эркектин, эркек тобунун машыгууларын, эркек менен аялдын батутта секирүүлөрүн) бириктирип турган спорттун бир түрү; 3) цирк өнөрүнүн жанры.

А. өнөрү Байыркы Египетте, Грецияда, Римде, Византияда, Кытайда, жапондо белгилүү болгон. Орто кылымдарда А-нын кээ бир элементтерин дарчылар, скоморохтор (Россияда), мимдер (Италияда), жонглёрлор (Францияда) аткарышчу, 18-кылымдын аягынан тартып, А. цирктерде кенен тарала баштайт.
А-нын айрым элементтери бүгүнкү күндөгү цирктин бардык жанрларында, хореография өнөрү менен театр оюндарында да кеңири колдонулат.

 Цирк өнөрүнүн жанры 
Цирк өнөрүнүн алиппеси. Аренага чыгып өнөр көрсөткүсү келген ар бир адам баарыдан мурда өз денесин каалагандай башкара билүүгө тийиш. Ошондуктан акробатика цирктин чамгарагынын дал астында трапеция жасап учкан гимнастика, аркан менен жүгүргөн эквилибристке, ар кандай нерсени эптүүлүк менен жогору ыргытып оюн көрсөткөн жонглёрго, ат жалында ойногон чабандеске, ал түгүл шайыр маскарапозко да өтө керек. Акробатика – цирк өнөрлөрүнүн эң байыркысы. Акробатика мурда цирк өнөрү гана болуп эсептелсе, азыр ал спорттун бир түрү катары да таанылды.

1974 – жылга чейин цирк акробатикасында да трамплинсиз эки мертебе сальто жасоо мыкты жетишкендик болуп эсептелген. 1974 – ж. Акробатика боюнча СССР чемпионатында минскилик окуучу Вадим Биндлер дүйнөдө биринчи жолу жүгүрүп кележатып үч мертебе сальто жасаган. Мурда бул эч мүмкүн эмес деп эсптелген.

 Маалымат булагы 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Фрунзе, 1976. 128-б.

Категория:Спорт
Атлетика

thumb|right|
Атлетика — цирк искусствосунун бир түрү. 19-кылымдын башталышында цирк оюндары адаттан тыш дене күчүн ж-а шамдагайлыкты көрсөтүүчү номерлерди аткара баштаган. Белгилүү атлеттердин ичинде: И. М. Поддубный, И. М. Заикин, Е. Сандов, И. Графль, В. Моор-Знаменский, Н. Вахтуров, ага-ини И. И. ж-а А. И. Нелипович, Г. И. Новак, В. И. Дикуль бар; 2) күчтүүлүккө, чыдамкайлыкка, тездикке, шамдагайлыкка тарбиялоочу түрдүү дене күч көнүгүүлөрүнүн топтому. 

 Түрлөрү 
Жеңил атлетика — чуркоо, жөө жүрүш, секирүү ж-а ыргытуу; 

Оор атлетика — оордукту (штангалар) мелдешип көтөрүүчү спорт түрү.

 Кыргызстанда 
1921-жылы Кыргызстанда биринчи жолу жеңил атлетика боюнча мелдеш өткөрүлгөн. 

Олимпиялык оюндарда атлетика боюнча байгелүү орундарды ээлеген Кыргыз ССРинин спортсмендери:

Жеңил атлетика: Иванов Л. (1964), Барч О. (1968, 1972), Колпакова Т. (1980), Чернецкий Н. (1980), Сысоева М. (1980).

Оор атлетика: Осмоналиев К. (1980). 

Дүйнөлүк чемпионаттарда атлетика боюнча байгелүү орундарды ээлеген. Кыргыз ССРинин спортсмендери: 

Оор атлетика: Осмоналиев К.(1978, 1979, 1980, 1981), Ли С. (1981, 1982).

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Спорт
Категория:Кыргыз спорту
Категория:Спортчулар
Бокс

thumb|right|250px|Бокс Олимпия ойюнунда
Бокс — (от англ. box- куту,ящик,ринг ) спорттун түрү, спортсмендердин жекеме-жеке чыгып, атайын эреже боюнча мушташуусу. Оюн тегереги аркан менен курчалган (6 х 6 м) аянтта (ринг) өткөрүлөт. 

Боксёрлор атайын жасалган жумшак тери мээлей кийип мушташат. Белден ылдый согууга уруксат берилбейт. Бокс боюнча мелдештерди өткөрүү катышуучулардын салмагына, жашына жана спорттук даярдыгына карата бөлүштүрүлөт. Бокс ден соолукка зыян келтирбөө эрежелерин сактоо менен 3 раундда өткөрүлөт. 

Бокс менен машыгуу кишини ар тараптан өөрчүтөт, ден соолугун чыңайт; нерв, жүрөк-кан тамыр жана дем алуу системаларынын функцияларына жакшы таасир берет. Кишинин ыкчамдыгын, тең салмактуулугун, чечкиндүүлүгүн, чыдамкайлыгын арттырат. Бокс менен машыгууда бет, кол травмаларга учурашы ыктымал. Бокска мүнөздүү травма — нокаут (кыска убакытка акыл-эсин жоготуу). Нокаут болгондо мушташ токтотулат, спортсмен жабыр тартуу оордугуна карата ар кандай мөөнөткө мелдешке катышпайт.

Туура жүргүзүлгөн окуу-машыгуу процесстер, коргонуу ыкмаларын туура колдонуу, мушташуу эрежелерин так аткаруу, ошондой эле спортсмендерге такай догдурдун көзөмөлү травмалардын алдын алууга жана азайышына түрткү берет. Травманын алдын алууда боксёрлордун кол чеңгелин таңуу, оозуна каучук кеп, башына атайын шлем кийүү талап кылынат. Өспүрүмдөр 14—15 жашынан баштап тажрыйбалуу тренерлердин жетекчилигинде бокс менен машыгууга болот. Ал эми 16—17 жаштан баштап мелдештерге катышууга уруксат берилет. Бокс менен машыгууну баштоодон мурун догдурдан текшерүүдөн өтүп, анда айрыкча нерв системасына, угуу жана көрүү органдарына өзгөчө көңүл бурулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Спорт
Библия

thumb
Библия (Ыйык Китеп) – 1500 жыл аралыгында 40ка жакын адам тарабынан Кудайдын Рухунун жетеги менен жазылган китеп. Китептин аты грек тилиндеги “библиос” деген сөздөн алынган, китептер дегенди билдирет. Ал Байыркы Келишим (Эски Осуят) жана Жаңы Келишим (Жаңы Осуят) деген эки бөлүктөн турат.

 Байыркы Келишим

Мусанын убагында Кудайдын еврей эли (Израил) менен түзгөн келишимине байланыштуу жазылган китептердин жыйнагы. Эски Осуятта Кудайдын бүткүл адамзатка Куткаруучуну жибере тургандыгы, ал эми Жаңы Келишим Куткаруучуну жибергендиги айтылат.

Байыркы Келишим 39 китептен турат, алардын көпчүлүгү байыркы еврей тилинде, бир нечеси арамей тилинде жазылган. Бул жыйнакта тарых, мыйзамдар, пайгамбарчылыктар, проза, поэзия жана акыл-насааттар камтылган.

 Жаңы Келишим 
27 китептен турат, бардыгы грек тилинде жазылган. Бул жыйнакта Куткаруучу Иса Машаяктын төрөлүүсү, жер үстүнө келген максаты, окутуусу, иштери, өлүмү, тирилүүсү жана асманга көтөрүлүп кетүүсү баяндалат. Ошондой эле Иса Машаяктын шакирттеринин иштери, алгачкы Жыйындын түзүлүшү, ишенгендерге жазылган каттар жана акыркы күн жөнүндөгү пайгамбарчылык жазылган.

Библияда 6 миңден ашык пайгамбарчылык бар, алардын 3,5 миңден ашыгы аткарылган.

Кыргыз турмушундагы айрым сөздөргө кулак төшөп, байкап көргүлө: балким, алардын өзөгү Ыйык Китепте жаткан чыгар.

 Шилтемелер 
 Amanjol.com Ыйык Китеп кыргыз тилине которулган

Категория:Христианчылык
Радио "Алмаз-Нарын"

"Алмаз-Нарын" үналгысы Кыргызстандын аймактарындагы эркин радиолордун бири. Негизинен Нарын шаарында жана ага жакыныраак кыштактарда, Ала-Мышык тоосунда FM жыштыгында кармап угууга болот. Биринчи ирет обого 2001 жылы, 16 майда, чыккан. Жетекчиси - Жаркын Ибраева. Бул үналгы аркылуу "Азаттык үналгысынын" берүүлөрүн да кармап угууга болот.
Кыргызстан обондору, радио

"Кыргызстан обондору" радиосу 

Кыргызстан Обондору- Дүйнө жүзүндөгү эң популярдуу кыргыз тилиндеги радиостанция! Жаш жана активдүү адамдарга ылайыкталган заманбап, стилдүү радио. Угармандарына кыргыз тилиндеги саркеч хит ырларды сунуштайт. Эфирдин ар бир элементи - музыкалык программа, жаңылыктар же көңүл ачуучу программалар максаттуу аудиториянын форматына жана муктаждыктарына ылайык түзүлөт.

“Кыргызстан Обондору” радиосу 1999-жылы “Европа” медиатобунун колдоосу менен, алгачы жолу 24-январда эфирге чыккан. 27 жылдан бери кыргыз тилинин өнүгүүсүнө салым кошуп, сапаттуу кыргыз музыкасын жаңырткан өлкөдөгү алдыңкы радиостанция.

«Кыргызстан Обондору» өлкөдө эң чоң берүү аймагын камтыган коммерциялык радиостанция болуп эсептелет.

* 7 облус

* 31 шаар 

* 460 калктуу пункт

 Радиостанциянын угармандары 
Кыргызстан Обондору радиосунун потенциялдык аудиториясы 18 жаштан 45 жашка чейин. Өзөгү: 25-40 

Улуттук статистика комитетинин 2020-жылдагы маалыматында - 4 067 000ден ашуун адам бул радиостанцияны угат. 

  «Кыргызстан Обондору» өлкөдө эң чоң берүү аймагын камтыган коммерциялык радиостанция болуп эсептелет.
 Бишкек жана Чүй облусунда (FM 106,5)
 Ысык-Көл облусунда – (FM 87,9)
 Ош жана Жалал-Абадда – (FM 106,5)
 Талас облусунда – (FM 87,5)
 Баткен облусунда – (FM 104,3)
 Нарын облусунда – (FM 93,3)

 "Кыргызстан Обондорундагы" программалар 
 
 ЭРКЕ ТАҢ- Жаркын эмоцияларды камтыган, позитивдүү, уникалдуу таңкы шоу-программа. (Түрдүү оюндар, рубрикалары менен) Иш күндөрү 7:00-10:00

 КЕРЕМЕТ ШОУ- Талкуу жараткан кызыктуу темалар, интерактивдүү оюндар менен коштолгон кечки шоу-программа. Иш күндөрү 17:00-19:00

 Обон чат- Интерактивдүү күндүзгү шоу-программа. Иш күндөрү 14:00-15:00

 "Жаңылыктар" кызматы 
 
 (Суткасына 11 жолу, 8:00дон 20:00го чейин) бул республиканын саясий, экономикалык, социалдык, маданий жана спорттук турмушун объективдүү жана ыкчам чагылдыруу. Ошондой эле бизнестин, искусствонун жана илимдин жетишкендиктери туурасында жаңылыктар. 

 "Кыргызстан Обондору" радиосунун сайты 
 
www.obondoru.kg - 
Радиостанцияда болуп жаткан жаңылыктар,акциялар.
Шоу-бизнес жана спорттогу жаңылыктар.
Жаңы ыр жана жаңы клиптер
Шоу-программалардын үзүндүсү
Ди-джейлердин жеке баракчалары

Категория:Радио
Категория:Музыка
Компьютер

200px|thumb|right|
Компьютер — бул эсептөөлөрдү жүргүзүүчү машина, жана бир алгоритм (компьютердик програм) менен маалыматты кабыл алуу, сактоо, иштетүү, чыгарууну аткарат. Компьютерлер жаңы чыгып баштаганда, ал жалаң гана эсептөөнү аткарат деген пикирден улам ЭЭМ (электрондук эсептөө машинаси) деп аталып калган. Бирок азыркы күндө ЭЭМдин кызматы - башкаруу болуп эсептелет.

 Негизги принциптер 
Алдында турган маселелерди компьютер кайсы бир механикалык кыймылдын, электрондордун, фотондордун, кванттык бөлүкчөлөрдүн агым кыймылынан же жакшы изилденген башка физикалык кубулуштартардын жардамы менен аткарат. Бизге эң белгилүү бул - электрондук персоналдык компьютер.

Компьютердин архитектурасы чечип жаткан маселени түздөн түз, изилденип жаткан физикалык кубулуштарды чагылдырып (математикалык аныктама менен), моделдештируу мүмкүнчүлүгү бар. Ошентип, электрондук агымдар дамба жана суу сактагычтарды моделдештиргенде суунун агымы катары колдонулган. Мындай жол менен 1960-жылдарда аналогдук электрондук компьютерлер иштеген, бирок бүгүнкү күндө андай ЭЭМдер абдан сейрек кезигет.

Кезектеги компьютердердин көбүндө чечип жаткан маселени математикалык тил менен жазышат, мында бүт маалымат экилик эсептөө системасында жазылат, бул бүт эсептөөлөр логика алгебрасын гана колдонууга алып келет. Бүткүл математиканы логика алгебрасынын операцияларына алып келегенге мүмкүндүк бар, ошондуктан компьютер абдан зор маселелерди чече алат.

Компүютерлер бүт эсептерди чыгара албайт. Компүтер эсептей албаган маселелерди англис математик Алан Тьюринг жазып чыккан.

Эсептелген маалымат ар кандай киргизүү-чыгаруу аппараттардын жардамы менен берилет: лампалык индикаторлор, мониторлор, принтерлер.

Жаңы колдонуучулар жана өзгөчө балдар компүтер - жөн эле машина экенин, ал өзүнчө "ойлоно", "түшүнө" албаганын кыйынчылык менен кабыл алат. Компьютер программа менен берилген белги, сызык, түстөрдү маалымат чыгаруу жабдыгы аркылуу механикалык түрдө чыгарат. Адамдын мээси өзү экрандагы белгилерди (образдары, санариптерди, сөздөрдү) кабыл алып, аларга маани берет.

 Компьютердин жабдуулары 
 Компьютердик корпус (computer case)
 Монитор (monitor)
 Энелик такта (motherboard)
 Тушкелди жетки эси (Random-access memory)
 Процессор (CPU)
 Катуу диск (HDD)
 Үн картасы (sound card)
 Видеокарта (video card)
 Кубаттык блок (power supply unit)
 Чычкан (mouse)
 Баскыч топ (keyboard)
 Модем (modem)
 Тармактык карта (network adapter)
 Үн чыгаргыч (speakers)
 Микрофон (microphone)

 Компьютердин түрлөрү 

 
Категория:Турмуш-тиричилик электроникасы
Москва

Москва, сейрек колдонулган ― МаскөөВ.П. Антонов-Саратовский. Русско-киргизский речевой справочник, 1931 г. (стр. 51) ― Орусиянын борбору.

Москванын калкы 15 миллионго чукулдайт, башка булактар боюнча 17 миллионго жетет. Москва дүйнөдөгү эң кымбат шаарлардын тизмесинде алдыңкы орундардын биринде туратМосква шаары тууралуу маалымат .

 Тарых 
Москва шаары 850-900 жыл мурун курулган. 900 жылдын ичинде бир канча жолу өрттөнүп жана кайрадан салынган.

Александр Невскийдин кенже баласынын "Түндүк Княжествонун" кийин Орусиянын борбору болгон. Пётр І өлкөнүн борборун Маскөө шаарынан Санк-Петербургка которгон. 1917-жылдан бери борбордук шаар.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Москва өкмөтү менен калаа башчысынын расмий сайты 

*
Кыргыз-Түрк "Манас" университети

Кыргыз-Түрк «Манас» университети — 1995 жылы Кыргызстан жана Түркия ортосундагы келишимдердин негизинде Бишкек шаарында курулган. Түрк тилдүү элдердин биригиши үчүн алтын көпүрө болуп саналат.

 Mиссиясы 

Университеттин миссиясы: Кыргыз-түрк жана башка түрк элдеринин жаштарын бирге билим алышын, орток түшүнүк жана ишбиргеликти өрчүтүшүн, университеттин дүйнөлүк илим куржунуна өз салымын кошушун камсыз кылып түрк цивилизациясынын ренессансына колдоо көргөзүү.

Заманбап университет моделин жана заманбап таалим-тарбия берүү стандартын колдонуп Кыргыз Республикасынын жогорку окуу жайларына үлгү болгудай университеттин системасын куруу, дүйнөлүк интеграция процессинде алдыңкы топто жүрүү, заманбап, демократиялык жана секулярдык мамлекет түзүлүшүнө ынанган, адам укугун коргогон, улуттук өз-кимдигин билген, рухий байлыктарга жан тарткан, дени карды сак, акылга бай, сезгич, адептүү, коом алдында жоопкерчилик күткөн, тапкыч, жаратман муунду тарбиялап өстүрүү, өнүккөн өлкөлөрдүн демократия жана базар экономикасы жаатындагы тажрыйбаларынан пайдаланып Кыргыз Республикасынын демократиялашуу жана базар экономикасына өтүү процесстеринин тездешине өз салымын кошуу, изилдеп-иликтеп өрчүтүү, басып чыгаруу, маалымат технологияларды жаратуу жумуштарына материалдык көмөк көргөзүү жолу менен дүйнөлүк илим адабиятынын өрчүтүлүшүнө жана дүйнөдөгү маалыматтын жайылышына өз салымын кошуу, түрк дүйнөсү жаштарын, улуттук байлыктарын барктаган ошол эле маалда дүйнөлүк көз-карашты билген инсан катары тарбиялоо, эл аралык даражада тандалма адамдардын мүчөлөрү катарына кошуу, келечектеги муунду ар тараптан билгин, өзүнө ишенген, маселеге сын көз менен караган, ар тарабын баамдаган, ойлоп иш кылган, дайыма өзгөрүп турган коомго тез көнүшүп кеткен, демократиянын шарттарын аздектеген, кыймылдуу, тобокелге сала билген, ишбиргелике ачык, эркин ойлогон, тапкыч, иликтенген, искусствого баа берген, өнөргө шыктанган инсан катары тарбиялоо, элге керектүү жогорку билимдүү же магистр даражасын алган адистерди тарбиялап чыраруу.

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

 Тышкы шилтемелер 
 Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин расмий сайты

 
Категория:1997-жыл
Кыргыз тилинин орфографиясы

Кыргыз тилинин орфографиясы тизмеси:
Cyrillic ArabicА а ا Б б ب В в ۋ Г г گ Д д د Е е ه Ё ё يو Ж ж ج З з ز И и ي Й й ي К к ك Л л ل М м م Н н ن Ң ң ڭ О о و Ө ө ۅ П п پ Р р ر С с س Т т ت У у ۇ Ү ү ۉ Ф ф ف Х х ح Ц ц تس Ч ч چ Ш ш ش Щ щ -- Ъ ъ -- Ы ы ى Ь ь -- Э э ه Ю ю يۋ Я я يا 

 Шилтемелер 
 Орфографияны текшерүү, тезаурус жана ташымалдоо программалары

Категория:Кыргызстан
Категория:Кыргыз тили
Категория:Тил
Алматы

Алмата (муруңку аталыштары Верный жана Алма-Ата) — Казакстандын эң чоң шаары, мурдагы борбор шаарларынын бири. Алматыда 2 205 926 адам жашайт (2023). Мурун Казак КСРдин борбору болгон, бирок Казакстан эгемендүүлүккө жеткенде, Казакстандын биринчи өлкө башчысы Нурсултан Абишевич Назарбаев өз буйругу менен өлкөнүн борборун Алматыдан Астанага которгон. 

Ички Дүң Продукциясы 19,2 миллиард АКШ долларга барабар.

 Белгилүү адамдар 
Полина Ледкова-Ашпозчу китептердин автору, фудблогер

Наталья Назарова-театр жана кино актрисасы

Димаш Адилет-бизнесмен, блогер, телеберүүнүн катышуучусу

Владимир Жириновский-саясий жана мамлекеттик ишмер

Ирина Линдт-актриса

Радионова Светлана-Росприроднадзордун жетекчисиhttps://tass.ru/encyclopedia/person/radionova-svetlana-gennadevnahttps://fedpress.ru/person/2733024https://www.globalmsk.ru/person/id/5777

 Шилтемелер 

*
Кунама

Куна́ма (база, базен, базин, бадин) — Эритреянын түндүк-батышында (Гаш-Барка региону) жашаган эл. Саны 260 миң. Эритреянын калктын 2% түзөт.

480px
Кунама элинин өкүлү

 Тил 

Кунама тилинде сүйлөшөт. Ал обочолонгон (изоляцияланган) тил гипотетикалык Нил-сахара макроүй-бүлөсүнө шарттуу түрдө кирет.

Жазуусу — латын алфавиттин (19 кылымдын аягынан баштап) негизинде. Үндүү тамгалардын үстүнө коюлган атайын диакриттик белгилери тоналдыкты билдирет.

Кунама тили аймаса, барка, битама, илит, марда, сокодаса, таказза-сетиит, тиграй жана тика диалектерине бөлүнөт. Битама жана илит диалектери башка кунама диалектеринде сүйлөгөндөр үчүн аз түшүнүктүү. Барка диалекти баардык кунама диалектеринде сүйлөгөндөр үчүн түшүнктүү.

Кунама элдин көпчүлүгү семит (тигре, тигринья ж.б.) тилдерин да билишет.

 Дин 

Мусулмандар (сүннөттөр) жана христиандар (протестанттар) бар.
Байыркы салттуу ишенимдердин да избасарлары бар.

 Чарбалык иштер 

Кунама эли Гаш-Барка регионундагы Гаш-Сетит түшүмдүү түздүгүндө турат. Негизи айдоо чарбасы (сорго, таруу, буудай, арпа, буурчак өсүмдүктөр, пахта) өнүккөн.

Ошондой эле мал жана төө кармашат.

 Коом 

Байыркы кунама көчмөн уруулары азыркы мекенине түштүк-батыш тараптан келишкен. Кунамага чейин башка этникалык топтор турчу, бирок алар кетүүгө мажбур болушту. Орто кылымдарда кунама элинин өз мамлекеттүүлүгү болгон.

Салттуу коомдук уюм гендердик структура менен мүнөздөлөт. Коомдо матриархаттын элементтери сакталууда. Аялдар маанилүү рол ойношот. Социалдык чөйрөдө, эгер баланын энеси кунама улутунан болсо, анда ал бала кунама коомунун толук кандуу мүчөсү болуп эсептелет. Энеси жактан туугандар гана тууган катары болуп таанылат.

Белгилүү матриархалдык кландары: алака, лакка, серма, кара, натака.

Материалдык маданияты тиграи жана тигре элдеринин маданиятына жакын. Лингвистика жактан нара тили менен байланыштар бар.

 Булактар 

 https://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_synonims/337254/кунама
 http://etnolog.ru/people.php?id=KUNM
 https://artsandculture.google.com/entity/m08ns74?hl=ru 

Категория:Эритрея

Категория:Африка этностору
Кожо Акмат Ясауи

Кожо Акмат Яссауи (? – 1166 ж.)— түрк элдеринин байыркы маданиятынын тарыхында айрыкча орду бар улуу акын жана философ.

Өз аты Акмат, ысымынын алдындагы «кожо» мусулман динин таратуу кызматына берилген атоосу, ал эми «Яссауи» акындын кайсы жерден чыккандыгын көрсөтөт.
 Айрым шилтемелер 
Кулкожо Ахмед Иассауи. «Насыяттар жыйнагы». Кыргыз поэзиясынын антологиясы. 1 том.
Оркон-Энесай жазмалары

Оркон-Энесай жазмалары — Оркон жана Энесай дайраларынын бойлорунда табылган байыркы түрк жазуусу менен жазылган жазмалар.Анын ичинде Билге Каган, Күлтегин, Тонукук деген белгилүү адамдарга арналган жазуулар.