Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Арууке Зиядинова

Арууке Зиядинова (27-ноябрь 1992 жылы Кыргыз Республикасы,Ноокат шаары,Борбаш айылы) -- "Шыктан" коомдук бирикмесинин негиздөөчүсү"Шыктан" Коомдук бирикмеси https://register.minjust.gov.kg/register/Public.seam;jsessionid=313789C56B978BBCBC6CBDFF61AB97B6?publicId=570813 . Энактус Кыргызстандын түштүк региону боюнча координатору.Арууке Зиядинова. Enactus Kyrgyzstan https://enactus.kg/team/ahmad-press-2/ Юнисеф уюумунун Ноокат шаарынын ментору. Ноокат шаарынын Борбаш айылына аялдар үчүн акысыз кулинардык,тигүүчүлүктү үйрөттүү курстарын түзүүчүсүАрууке Зиядинова. "Роза Отунбаеванын демилгеси", 15-июль 2021 ж.https://www.youtube.com/watch?v=076l4pROYkA. Жаштарды өнүктүрүү жана билимге тартуу максатында "Ноокат жаштар уюмунун" түзүүчүсү.

 Өмүр баяны 
Арууке Зиядинова Ноокат  шаарынын Борбаш айылында төрөлгөн. Үй-бүлөдө үч баланын улуусу. Атасы Бектемир Зиядинов, апасы Гулнара Зиядинова. 

Мектепти бүтүп И. Арабаев атындагы КМУнун Педагогикалык колледжи аяктаган (2007-2010). Ошондой эле К.Карасаев атындагы БМУнун социалдык-психологиялык факультетин бүтүргөн (2014-2019). 

Арууке Зиядинова эмгек миграциядан Кыргызстанга кайтып келген айымдар жана жаштар үчүн окуу борборун ачкан. Aйылдаштарын, айрыкча айымдарды, бизнеске шыктандырып, каржы булагын ачууга көмөк көрсөтүп келген. Ал ошондой эле "Шыктан" борборунда аялдар үчүн иш-чараларды 

өткөзүп келген. 

 Булактар 
Категория:Кыргызстан
Категория:Ноокат району
Категория:Региондор боюнча маданият
Категория:Ишкер айымдар
Офайе тили

Офайе́ (Ofaié-Xavante, Ofayé, Ofayé-Xavante, Opaié-Shavante, Opayé) — жоголуп бараткан индей тили. Обочолонгон (изоляцияланган) тил.
Бирок, бул тил негизсиз Макро-же макробүлөгө киргизилген.

 Шилтемелер 

https://www.ethnologue.com/language/opy/
Категория:Тилдер
Категория:Бразилия
Айзада Жамгырчиева

Айзада Жамгырчиева (25-августта 1995 жылы Талас облусунун Бакай-Ата районундагы Кызыл Октябрь айылында туулган) – телеалпаруучу, ырчы жана актриса.Айзада Жамгырчиева: Тасмалары https://www.etnomedia.kg/person/609 

 Өмүр баяны 
Бала кезинен ырдаганды жакшы көрүп, мектепте ар кандай иш-чараларга активдүү катышканн. Ал үч жыл катары менен мектептин президенти болуп шайланган. Мектепти артыкчылык атестатты менен бүтүргөн. 17 жашынан бери телеалпаруучу болуп эмгектенген, үч жыл Тамашоу лигасында ойногон. “Мисс КНУ 2014” сынагына катышып, жеңүүчү болуп, Түркияга жолдомо утуп алган.Ж.Баласагын атындагы КУУнун журналистика факультетинин бакалавриат жана магистратурасын аяктаган. 19 фактов об Айзаде Жамгырчиевой, которая когда-то подрабатывала в швейном цехе, а теперь купила квартиру родителям. Linon.kg19.11.2019. https://limon.kg/ru/news:72235.Айзада Жамгырчиева. super.kg, № 933, 22-28-октябрь, 2020-ж. https://www.super.kg/article/show/52823

 Кинодо 
"Этномедиа" кыргыз тасмаларынын онлайн кинотеатрында Айзада Жамгырчиеванын катышуусундагы төмөнкү тасмалар көрсөтүлгөн:Айзада Жамгырчиева:Тасмалары. https://www.etnomedia.kg/person/609

Love Is... - 2020, мелодрама

Сүйүү керемет - 2018, комедия, мелодрама

Мегатой 2 - 2018, комедия

Маскарапоз - 2018, балдар тасмасы, комедия

Сюрприз - 2016, комедия

 Кайрымдуулук иштери 
Коронавирус инфекциясынын жайылышына каршы күрөшүүдө жардам көрсөткөн.Как прошла встреча Жээнбекова и волонтеров, со слов пресс-службы аппарата президента. kaktus.kg, 21-июлm 2020. https://kaktus.media/doc/417526_kak_proshla_vstrecha_jeenbekova_i_volonterov_so_slov_press_slyjby_apparata_prezidenta.html

 Сыйлыктары 
УТРКнын “Музыка” телеканалынын алып баруучусу катары Айзада Жамгырчиева кесиптик милдетин ак ниет аткаргандыгы үчүн президенттин жеке сааты менен сыйланганПрезидент билим берүү, теле жана радио тармагынын кырзматкерлерин сыйлады. Super.kg, 13-декабрь, 2022. https://super.kg/kabar/news/422023

 Булактар 

Категория:Кыргызстандын айымдары
Категория:Кыргыз киносу
Категория:Тележурналисттер
Кабувердьяну

Кабувердья́ну (кабо-вердиану, кабо-вердиан креолу; өз аты: kriolu, kriol, cabuverdiánu) — португалиялык креол тили.
Кабоверделиктердин эне тили. Сүйлөгөндөрдүн саны 926 миңге жакын адамды түзөт.

Лексикада Батыш Африка тилдеринен (мандинго ж.б.) кирген сөздөр бар.
Кабовердьяну Гвинея булуңунун башка португал креол тилдери менен 59% окшоштукка ээ.
1975-жылы кабовердьяну Кабо-Верденин улуттук тили деп жарыяланган.

 Жазуусу 

Латын алфавитинин негизинде түзүлгөн жазуусу расмий документтерде ALUPEC (Alfabeto Unificado para a Escrita do Caboverdiano) 
деп аталат. ALUPEC — бул кабовердьяну жазуу системасына атайын ылайыкталган алфавит.
1998-жылы бекитилген жана төмөнкү тамгаларды камтыйт: 
A a, B b, D d, Dj dj, E e, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, Lh lh, M m, N n, Nh nh, Ñ ñ, O o, P p, R r, S s, T t, Tx tx, U u, V v, X x, Z z.

 Синтаксис 

Сүйлөмдүн түзүлүшү

Негизинен SVO конструкциясы колдонулат, мисал: Êl tâ cumê pêxi. — Ал балыкты жейт.
Тилдин бир өзгөчөлүгү – кош, ал тургай үчтүк танууларды колдонулушу.

 Диалектилер 

Кабувердьяну барлавенту (Санту-Антан, Сан-Висенте, Сан-Николау, Сал, Боавишта аралдары) жана сотавенту (Сантьягу, Маю, Фогу жана Брава аралдары) диалектилерге бөлүнөт.

 Шилтемелер 

https://www.verbix.com/languages/caboverdiano

http://alupec.kauberdi.org/decreto-lei-67-98.html
Тесо тили

Нилот тилдеринин бири (чыгыш зонасы). Угандада, ошондой эле Кениянын Уганда менен чектеш аймагында таралган. Сүйлөгөндөрдүн саны 1 миллионго жакын адамды түзөт. Тесодогу диалектилик айырмачылыктар анча чоң эмес. Тесо, чыгыш зонасынын башка нилот тилдери сыяктуу эле, түштүк зонанын тилдери менен олуттуу окшоштуктарды жана батыш зонасынын тилдери менен азыраак окшоштуктарды көрсөтөт.
Стандарттык тесо Нгора шаарынын диалектисине негизделген. Латын графикасына негизделген жазуу 19-кылымдын аягынан бери бар; тарбиялык жана диний мазмундагы китептер басылып чыгат. Бул тил башталгыч мектептерде окутууда колдонулат жана Уганда менен Кенияда ички радио берүүлөр үчүн колдонулат. Бул улуттар аралык байланыштын тили.

 Шилтемелер 

https://tapemark.narod.ru/les/509b.html

https://les.academic.ru/1148/%D0%A2%D0%B5%D1%81%D0%BE

Категория:Нил-сахара тилдери
Байгуттиев Сейтек Сейтбекович

БАЙГУТТИЕВ СЕЙТЕК СЕЙТБЕКОВИЧ

[01/17/1965 - ..]
Туулган жери: Фрунзе (Бишкек). 
Улуту: кыргыз

Экономика илимдеринин кандидаты, диссертациянын темасы: “Банк жана өнөр жай капиталын интеграциялоодо банктардын ролу” (Кыргыз Республикасынын материалдары боюнча), Бишкек, 2020-ж.

ЖАК АКБ "Толубай" директорлор кеңешинин мүчөсү;

Август айында 2011-жылы Кыргыз Республикасынын Президенттик шайлоодо өзүн-өзү көрсөткөн талапкер.

 Ишмердүүлүк

 2023-азыркы күн: Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил жана тил саясаты боюнча улуттук комиссиянын алдындагы “Кыргыз энциклопедиясы жана терминология борбору” мамлекеттик мекемесинин директор-башкы редактору.
Категория:Арип боюнча инсандар
Сива (бербер эли)

Сива (берб.: исиван, ⵉⵙⵉⵡⴰⵏ ; араб.: سيويون ) — бербер эли.
Бул берберлердин эң чыгыш популяциясы.
Алар Египеттин түндүк-батышында жайгашкан Сива жана Кара оазистеринде жашашат.
Саны 26,1 миң адам.
Сива Нил дарыясынын дельтасынын батышында жашаган байыркы ливиялыктардын тукумдары деп эсептелет.
Сива узак убакыт бою салыштырмалуу изоляцияда жашашкан. Мунун аркасында алар өз тилин, маданиятын, каада-салтын, үрп-адатын сактап калышкан.
Бербер тектүү болгонуна карабастан, эл отурукташкан деп эсептелет.
Алар араб бедуиндери менен соода байланыштарын гана түзүүгө аракет кылышат.
Сива кыздарын башка улуттун өкүлдөрүнө сейрек күйөөгө беришет.
Кыздар жана аялдар майрам күндөрү күмүш зер буюмдарын (мончок, сөйкө, шакек, билерик, чач жасалгасы) тагынышат. Бул зер буюмдардын эң атактуусу - "абрам" аттуу чоң күмүш диск жана анын тегерегиндеги "аграв" аттуу мончок, ал көкүрөгүнө илинип турат. Жергиликтүү салтка ылайык, кыз дискти жазында, үйлөнгөн күнү атайын салтанатта берет. 
Бардык күмүш зер буюмдарын жергиликтүү кол өнөрчүлөр жасашат.

 Тил 
Эне-тили — сива. Ошондой эле араб тили (египет диалектиси) кеңири тараган.

 Дин 
Ишенгендердин көбү сүннөттүк Исламдын маликит мазхабынын тутушат.

 Чарбачылык иштер 
Оазис айыл чарбасы өнүккөн (финник, олива, инжир, дан эгиндер, буурчак, пияз).
Кээ бирлери балык өстүрүшөт.
Малы аз. Бул оазисте жайыттардын жетишсиздигине байланыштуу.
Мал бедуиндерден айыл чарба азыктарын алмашуу жолу менен алынат.
Төө кербендерди коштоп жүргөндө минүүчү жаныбар катары колдонулат.

Жаратылыштын уникалдуу өзгөчөлүктөрү жана тарыхый эстеликтердин болушу оазисти туризм үчүн жагымдуу кылат. Ушуга байланыштуу берберлер туризм бизнесин өнүктүрө башташты.

 Кол өнөрчүлүк 
себет токуу;
карапа буюмдарын жасоо:
зергерчилик (күмүш жасалгалар);
сайма-тигүү.

 Тышкы шилтемелер 

https://joshuaproject.net/people_groups/14958/EG

https://www.britannica.com/place/Siwa-Oasis

https://www.siwawi.com/

https://www.siwaoasis.com/

Категория:Африка этностору

Категория:Бербер элдери
Сива тили

Сива тили (Сиуа, Сиви, Тасиуит) — бербер тилдердин бири. Египеттин түндүк-батыш бөлүгүндөгү Сива жана Кара оазистеринде таралган. Ливиянын оазистеринде кеңири таралган ауджила, сокна, фоджаха жана гхадамес тилдери менен бирге алар бербер тилдеринин чыгыш бербер бутагын түзөт.

 Тышкы шилтемелер 

https://www.ethnologue.com/language/siz/

http://www.philology.ru/linguistics4/militarev-90.htm

https://pangloss.cnrs.fr/corpus/Siwi?lang=en&mode=normal

https://web.archive.org/web/20171022083444/http://www.webcitation.org/69vqgfX3L

https://linguodiversity.narod.ru/Links/Afras/afrascl.htm

Категория:Бербер тилдери
Шенуа (бербер эли)

Шенуа (ченуа; араб. شناوة , бербер. icenwiyen, ⵉⵛⵏⵡⵉⵢⵏ) — Алжирдеги бербер эли.

Алар Жер ортолук деңиздин боюнда жайгашкан адырлуу (айрыкча Шенуа тоосунун тегерегинде) аймакта жашашат.
Саны 106 миң адам.
Шенуа жана араб (алжир диалектинде) тилдеринде сүйлөшөт.
Ишенгендердин көбү Исламдын сүннөт багытындагы маликит мазхабын карманышат.
Тил жана маданият жактан шауйя элине жакын болушат.
Шенуа тоосунун айланасы 10 000 жыл мурун калк отурукташкан. Римдиктер келгенге чейин бул аймак Нумидиянын бир бөлүгү болгон. Арабдардын келиши менен жергиликтүү калкты исламдаштыруу жана арабдаштыруу процесси башталган. Француз колонизаторлоруна каршылык көрсөтүү мезгилинде шенуа элинин саны кыскарган. 
1990-жылдары шенуа маданиятын жандандыруу кыймылы пайда болгон.

 Шилтемелер 

https://joshuaproject.net/people_groups/11321/AG

https://www.axl.cefan.ulaval.ca/afrique/algerie-4Berberes_ling.htm

https://ru.m.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%8B_%D0%B8%D0%BB%D0%B8_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D1%86%D1%8B

Категория:Африка этностору

Категория:Бербер элдери
Ариф Өздемир

Ариф Өздемир (түрк. Arif Özdemir, 1953, Мугла) — Түркиялык хирург, хирургиялык онколог, медицина илимдеринин профессору. Саясий жана мамлекеттик ишмер, түрк армиясынын полковниги маркум Алпарслан Түркештин жеке дарыгериhttps://www.hurriyet.com.tr/gundem/zehirlediler-mi-38518105.

 Өмүр баяны 
Орто мектепти бүткөндөн соң,  1979-жылы Хажеттепе университетинин Медицина факультетин ийгиликтүү аяктаган. Хажеттепе университетинин Медицина факультетинде клиникалык ординатураны аяктап, 1984-жылы жалпы хирургия боюнча адис болгон. 1989-жылы жалпы хирургия кафедрасынын доценти, 1996-жылы профессор, 2012-жылы хирургиялык онкология боюнча адис наамдарына ээ болгон.

1984-жылы 800 орундуу аскердик ооруканада, 1985-1989-жылдары Түркия Саламаттыкты сактоо министрлигине караштуу Анкара "Нумуне" ооруканасында, 1985-1989-жылдары устаты Мехмет Хаберал тарабынан курулган "орган трансплантация, күйүк жана дарылоо фондуна" караштуу ооруканада, 1989-1991-жылдары Хажеттепе университетинин Медицина факультетинде, 1993-жылы болсо Бирмингем шаарында орун алган  "Queen Elizabeth Hospital Birmingham" ооруканасында иштеген. 1999-2014-жылдары Түркия “Диянет” фондунун Анкара жана Стамбул шаарларындагы “29-май” ооруканаларында башкы дарыгер болуп эмгектенген. Түркиялык саясий жана мамлекеттик ишмер, түрк армиясынын полковниги маркум Алпарслан Түркештин 1997-жылы каза болгонго чейин жеке дарыгери болгон.
Проф. Ариф ӨЗДЕМИР учурда Анкара шаарындагы жеке "City Hospital" оорукананын менеджери, Башкаруу кеңешинин төрагасы жана жалпы хирургия бөлүмүнүн дарыгери болуп эмгек жолун улантууда. Ал үй-бүлөлүү жана үч баланын атасы.

 Тышкы шилтемелер 
Категория:Арип боюнча инсандар
Хосият Рустамова

Хосият Рустамова (1971-жылы 19-март, Чуст району, Өзбекстан ССР), акын, котормочу, көптөгөн сценарийлердин жазуучусу. "Shuhrat" (Атак) медалынын жана "Алтын калем" улуттук сыйлыгынын, ошондой эле Россия Жазуучулар союзунун абройлуу "Алтын рыцарь" сыяктуу сыйлыктарынын ээси. Хосият Рустам "Китаб дүйнөсү" гезитинин башкы редактору. Ал 2022-жылдан бери Өзбекстандагы Колумбиянын Дүйнөлүк акындар кыймылынын координатору. 2015-жылдын 18-ноябрында' Лондондо өткөн Hertfordshire Press Awards адабият сыйлыгын тапшыруу аземинде Хосият Рустамованын "Түстүү көз жаш" поэмасы "Сынчылардын тандоосу" сыйлыгын жеңип алды. Хосият Рустамова ошондой эле Өзбекстан менен Азербайжандын Жазуучулар союзунун мүчөсү.

Анын өмүр баяны
1971-жылы Наманган облусунун Чуст районундагы Олмос айылында туулган. 1993-жылы Ташкент мамлекеттик университетинин (азыркы Өзбекстан Улуттук университети) журналистика факультетин бүтүргөн.

2003-жылы Өзбекстан Улуттук университетинин Өзбек филологиясы факультетинин Жогорку адабият курсунда окуган. 2021-жылдан бери АКШнын Айова университетинин Эл аралык жазуучулар программасынын өкүлү.

Сыйлыктар
Хосият Рустам 2004-жылы Өзбекстан Республикасынын Президенти тарабынан "Shuhrat" (Атак) медалы, 2016-жылы "Өзбекстандын эгемендүүлүгүнө 25 жыл" юбилейлик медалы менен сыйланган. Ал ар кандай эл аралык поэзия фестивалдарына катышып, эл аралык поэзия сынагында биринчи орунду алган. 2012-жылы Бурсада өткөн. 2015-жылы Азербайжандын Майкл Мухшфик сыйлыгы, 2020-жылы Нурангиз ГУН эл аралык акыны сыйлыгы, 2021-жылы Ресул Рыза эл аралык сыйлыгы менен сыйланган.

Низами Ганжави атындагы AMEA адабий институту 2017-жылы Хосият Рустамды "Азербайжан менен Өзбекстандын ортосундагы илимий-адабий мамилелердеги ишмердиги үчүн" Ардак ордени менен сыйлаган. 2018-жылы Таиландда өткөн эл аралык адабий фестивалда эң чоң поэзия сыйлыгын жеңип алган. 2003-жылы Өзбекстан Жазуучулар союзунун, 2019-жылдан Азербайжан Жазуучулар союзунун мүчөсү.

2021 Нажи Нааман эл аралык сыйлыгынын лауреаты.

2021-жылы Россия Жазуучулар союзунун абройлуу "Алтын рыцарь" сыйлыгы менен сыйланган.

2022 Нажи Нааман маданий фонду (FGC), Ливанда жайгашкан эл аралык уюм, Хосият Рустемди Маданият элчиси деп жарыялады.

Иш-чаралар катышты
Поэзиядан тышкары Хосият Рустам жазуучу жана драматург катары көптөгөн аңгемелерди, пьесаларды жана сценарийлерди да жазган. 2015-жылы Өзбекстандын эл артисти Мирза Азизов койгон "Асманга батпай турган чымчык" спектакли Өзбекстандын эң чоң театрларынын бири болгон Мукими атындагы академиялык музыкалык драма театрында коюлган.

2016-жылы ал "Гилам" повестинин негизинде жазган "Ажал жодуси" тасмасынын сценарийин режиссёр Хилал Насимов койгон. Бул көркөм тасма акынга чоң атак алып келген. Котормочу катары Марина Цветаева Евгений Евтушенко, Анна Ахматова, Борис Пастернак, Рамиз Рёвшон, Нигор Рефибейли, Риза Халил, Нежип Фазыл Кысакурек, Фазыл Дагларка жана башка көптөгөн дүйнөлүк акындардын ырларын өзбек тилине которгон. Ал "башкы дүйнөдө" редактору болгон'ал көптөгөн тилдерге которулуп, китептери көптөгөн чет өлкөлөрдө басылып чыккан.

 Булактар 

Категория:Арип боюнча инсандар
Категория:Туулгандар 1971-жылы
Категория:Котормочулар
Палестиналык калкына каршы геноцид

Газа секторунда палестиналык калкына каршы Израилдин аскердик акциясы 2023-жылдын 7-октябрдан бери өткөрүлүп келе жатат.

 Адам жоготуулары жана келтирилген зыян 
Газа секторунда Израилдин согуш аракеттеринин (аба соккулары жана артиллериялык аткылоо) натыйжасында 70 миңден ашуун адам курман болду жана 170 миң адам жаракат алган. Өлгөндөрдүн көбү аялдар жана балдар.Газа секторунун имараттарынын жана курулуштарынын бир бөлүгү урандыга айланды. Ооруканалар талкаланган. Израиль аскерлери Газа секторун блокадада (анын ичинде деңизден) кармап турушат.

 Көйгөйлөр 
Жарадарларды кабыл алуу үчүн медициналык мекемелер жана дарыгерлер жетишсиз. Ошондой эле качкындарды жайгаштыруу үчүн жылуу жайлар да жетишсиз. Көп жерлерде электр энергиясы жок. Санитардык нормалар бузулган. Азыктардын, ичүүчү суунун жана дары-дармектердин жетишсиздиги байкалууда. 
Мунун баары жугуштуу оорулардын (КРВИ, пневмония, диарея, суу чечек, гепатит А, котур, холера) жайылышына алып келди.

 Гуманитардык жардам 
Израилдин тоскоолдуктарынан улам Газадан жабыркагандарга эл аралык гуманитардык жардам чектөө жана кечигүүлөр менен келип жатат.

 Башпаанек берүүдөн баш тартуу 
Израилдин премьер-министри Нетаньяху качкындарды кабыл алуу үчүн Батыш өлкөлөрүнөн Египет менен Иорданияга кысым көрсөтүүнү суранды. АКШнын кысымына карабастан Египет менен Иордания Газа секторунан качкындарды кабыл алуудан баш тартууда. Себеби Израиль ушундай жол менен араб калкынан толук кутулууну каалайт жана кылмыштарынын изин жашыргысы келет. Ал эми палестиналык качкындар үчүн өз мекенине кайтып келгенге мүмкүнчүлүк жок болот.

 Эл аралык реакциясы 
Эл аралык коомчулук Израилдин Газа секторундагы согуш аракеттерин тынч палестина элине каршы кылмыш катары баалоодо.
БУУнун Гаагадагы эл аралык соту Израилди геноцид кылмыштарын алдын алуу жана жазалоо боюнча Конвенцияны бузган аракеттерди токтотууга чакырды. Сот палестиналыктар Израилдин геноцид актыларынан коргонууга укуктуу деп токтом чыгарды жана Израилди геноцид кылмыштарынын алдын алуу жана согуштан кыйраган анклавга маанилүү гуманитардык жардамдын келишине жол берүү үчүн "ага көз каранды болгон бардык чараларды көрүүгө" чакырды.
Ошентип, этияттык жана айрым эскертүүлөр менен БУУ, палестиналыктардын үстүнөн геноцидди тааныган.

 Камакка алуу ордери 
2024 жылдын 21 ноябрьда Эл аралык кылмыш соту Израильдин премьер-министри Беньямин Нетаньяхуну, Израильдин коргоо министри Йоав Галантты жана ХАМАС командирлерин (Яхьи Синвар, Мухаммад Дейф, Исмаил Хания) кармоого ордер чыгарды.

 Шилтемелер 

https://ria.ru/20240405/gaza-1938015354.html

https://sputnik.kg/Gaza-tilkesi/

https://news.un.org/ru/story/2021/05/1403232

https://www.trt.net.tr/kyrgyz/duino/2024/01/19/buu-2023-zhyl-batysh-shieriada-paliestinalyktar-en-kop-olumgho-duushar-bolghon-zhyl-2090965

https://www.trt.net.tr/kyrgyz/duino/2024/11/21/el-aralyk-kylmysh-sotu-nietan-iakhu-mienien-galantty-kamakka-aluugha-ordier-bierdi-2212422

Категория:Согуштар
Алмагүл Сметова

Алмагүл Амантайовна Сметова (6-апрель 1966, Павлодар, Казак ССР, КСРБ) — казак хорунун дирижёру, педагогика илимдеринин кандидаты, Казак улуттук искусство университетинин «Музыкалык аткаруучулук» факультетинин деканы, «Музыкалык аткаруучулук» жана педагогика кафедрасынын профессору.

 Өмүр баяны 
1966-жылы 6-апрельде Павлодар шаарында туулган. КазМУнун профессору. Немис тилин үйрөндүм. 1991-жылы Курмангазы атындагы Казак улуттук консерваториясын; «Хор дирижёру» адистигинин ээси. 1998-2000-жылдары декандын орун басары, 2001-жылдан С. Торайгыров атындагы Павлодар мамлекеттик университетинин аткаруучулук искусство кафедрасынын башчысы. 2017-жылы "New Star kz" III эл аралык эстрадалык вокал жана хореография сынагынын башкы вокалдык калысы болгон. 2021-жылдын 19-февралында Караганды шаарындагы Таттымбет атындагы Караганда көркөм өнөр колледжинин презентациясынын катышуучусу. 2022-жылдын 29-мартында Алтай мамлекеттик маданият институту тарабынан уюштурулган «Музыка факультетинин илимий-методикалык конференциясынын» катышуучусу.

 Илимий эмгектер 

 Павлодар облусунда музыкалык билим берүүнү өнүктүрүү, 1938–1985 (2006);
 Батырхан Шукеновдун феномени: аткаруучулук өнөр жана чыгармачылык мурас;
 Кеңеш бийлигинин жылдарында Павлодар облусунда балдар музыкалык мектептеринин калыптануу жана өнүгүү тарыхы;
 «Орусия жана Европа: маданият менен экономиканын байланышы» деген XXVI Эл аралык илимий-практикалык конференцияда Казакстанда профессионалдык вокалдык искусствонун калыптануу тарыхы;
 Казакстан Республикасында атаандаштыкка жөндөмдүү музыка мугалимдерин даярдоону жакшыртуу;
 Соғыс жылдарындагы Павлодар облысынын мадени мекемелерінің патриоттык тәрбиеси. «Евразиялык гылым жане онер»;
 Казакстан композиторлорунун чыгармачылыгындагы хор поэма жанры (1930-1980). «Казакстандын хор искусствосу» гылыми-адистемелик макалалар жыйнагы.

 Сыйлыктар 

 Ведомстволук жана башка сыйлыктары: Билим берүү жана илим министрлигинин Ардак грамоталары (2003, 2005, 2016, 2017).
 2010-жылы С. Торайгыров атындагы ПМУнун илимий кеңешинин чечими менен университеттин өнүгүшүнө кошкон өзгөчө салымы үчүн С. Торайгыров атындагы алтын медаль менен сыйланган.
 2013-жылы Казак улуттук искусство университетинин 15 жылдык мааракесине карата алтын медаль менен сыйланган.
 2015-жылы Казак хандыгынын 550 жылдыгына карата алтын медаль менен сыйланган.
 2017-жылдын сентябрь айында Казак улуттук искусство университетинин «Музыка» факультетинин деканы болуп дайындалган.
 2017-жылдын декабрь айында университеттин илимий иштер боюнча проректору болгон.
 2018-жылы Казак улуттук искусство университетинин 20 жылдыгына карата Алтын медаль менен сыйланган.
 2018-жылдын май айынан 2020-жылга чейин окуу жана окуу-усулдук иштер боюнча проректор болуп иштеген.
 2019-жылдын декабрь айында «Жогорку жана ЖОЖдон кийинки билим берүүнүн мыкты окутуучусу» медалы менен сыйланган.
 2020-жылдын декабрынан азыркы учурга чейин «Вокалдык хор, эстрадалык искусство жана музыкалык билим берүү» факультетинин деканы.

 Булактар
Инфусен

Инфусен же нефусси (берб.: ⵉⵏⴼⵓⵙⵏ, Infunsen; араб.:  نفوسة,  Nafusa ) — Ливиядагы бербер эли.

Алар Ливиянын түндүк-батышында Жебель-Нефусса аймагында жашашатEncyclopédie berbère.Мурда алар зенет уруулардын конфедерациясына кирген.Саны 144 миң адам.Нафуси тилинде сүйлөшөт.Ишенгендердин көбү ибадиттик Исламды карманышат.Ибн Халдундун айтымында, арабдардын Магрибди басып алуусунун алдында нефусси (инфусен) иудаизмди карманган бербер урууларынын курамына кирген. 
874-жылы алар Рустемид имаматынын саясатына каршы көтөрүлүш чыгарышкан. Көтөрүлүштүн натыйжасында имам Абу Бакр ибн Афлах бийликтен баш тарткан.
2011-жылдагы Ливия ыңкылабында инфусендер өкмөткө каршы көтөрүлүштү биринчилерден болуп чыгарышкан. Революциянын бул мезгили ливиялык берберлердин тилдик жана маданий өзгөчөлүгүн коргоого берилгендиги менен өзгөчөлөндү. Каддафи Ливияны толугу менен араб өлкөсү деп эсептегендиктен, бербердин улуттук өзгөчөлүгүн тааныган эмес.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

https://www.ethnologue.com/language/jbn/

 Ливияны байырлаган элдер (орусча)

Openeditionjournals
Berbères de Libye : un paramètre méconnu, une irruption politique inattendue

Категория:Африка этностору

Категория:Бербер элдери
Нафуси тили

Нафуси (берб.: танфуст, ⵜⴰⵏⴼⵓⵙⵜ) — Ливиянын түндүк-батышында жана Тунистин түштүк-чыгышында таралган бербер тилиEthnologue. Nafusi.

Буга чейин тил түндүк бутагынын зенет тобуна кирген. Бирок, изилдөөлөрдүн натыйжасында чыгыш бутагынын курамына киргизилген. 

Ал эми зуара (зураа), тамезрет (дууинна) жана джерби (джерба) диалектилеринин нафуси тилине кириши лингвистикалык жактан туура эмес же талаштуу деп эсептелет.

 Дагы окуңуз 
Сиуа тили
 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

Категория:Бербер тилдери
Жамгырчиев Эмил Эрикович

Жамгырчиев Эмил Эрикович (12-март 1982-жылы) ― кыргыз саясатчысы, Жогорку Кеңештин 7-чакырылышынын депутаты.

 Эмгек жолу 

 1999-2004-жылдары КР ИИМ кызмат өтөгөн
 2007-2010-жылдары КР Финансы полициясында тергөөчүЖамгырчиев Эмил Эрикович — биография.
 Айыптоолор 
Эмил Жамгырчиев 2022-жылдын декабрь айында Салим Абдувалиев менен жашыруун жолугушуу үчүн Кыргызстандын мамлекеттик чек арасын мыйзамсыз өтүп, Өзбекстандын Ташкент шаарына барган. Кайра Кыргызстанга кайтып келген. Өзбекстандын мамлекеттик коопсуздук кызматы тарабынан кылмыш иши козголгон.
 Булактар