Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Микроскоп

thumb|Микроскоп
thumb|upright|электрондук микроскоп (1933).
Микроскоп (микро... жана ...скоп) – көзгө көрүнбөгөн өтө майда объектилерди көрүүгө жана сүрөткө тартып алууга мүмкүндүк берүүчү оптикалык прибор. Азыркы микроскоп менен чоңдугу 0,2 ммден 0,0002 мкмге чейинки объектилерди көрүүгө болот. Биринчи жолу 1609–10-жылдары Г. Галилей өзү жасаган дүрбүнүн окуляры менен объектисинин ортосундагы аралыкты өзгөртүп, аны микроскоп катары пайдаланган. 1625-жылы немис окумуштуусу Фабер аны «микроскоп» деп атаган. 1665-жылы англиялык окумуштуу Р. Гук жаныбар жана өсүмдүк клеткаларынын түзүлүшүн көрүп, микроскопту илимий изилдөөдө биринчи колдонгон. Микроскоп жарык менен иштөөчү жана электрондук болуп айырмаланат. Жарык микроскобу объектини 3000 эсе, электрондук микроскоп 10000ден 300000 эсеге чейин чоңойтуп көрсөтөт, ал эми сүрөткө тартканда 1 млн эсе чоңойтот. Жарык микроскобу күндүн жана жасалма жарык булагынын (электр лампасынын) жарыгын пайдаланууга негизделген. Ал оптикалык жана механикалык бөлүктөн турат. Оптикалык бөлүгү объектив менен окулярдан турат. Объектив карап жаткан нерсенин чоңойтулган сүрөтүн түзөт, майда бөлүкчөлөрүн ажыратып көрсөтүүгө мүмкүндүк берет. Микроскоптун объективи кургак жана иммерсиялык болуп айырмаланат. Кургак объектив менен караганда фронталдык линза менен изилденүүчү объектинин ортосунда аба жатат. Иммерсиялык система менен иштөөдө айнек менен линзанын ортосунда гомогендик бир түрдүү чөйрө (май) орнотулат. Микроскоптун окуляры нерсенин объективде чоңойтулган сүрөтүн көз менен кароо кызматын аткарат. Ал эки линзадан турат, нерсенин сүрөтүн кошумча чоңойтот. Ошондуктан микроскоптун жалпы чоңойтуусу объектив менен окулярдын чоңойтуусунун көбөйтүүсүнө барабар. Жарык микроскобу фаза контрасттык, люминесценттик, ультракызгылт көк нурлуу, уюлдук (полярдык), инференттик жана көрүү талаасы караңгы микроспокторго бөлүнөт. Жарык микроскобунан айырмаланып, электрондук микроскопто нерсеге электрондордун агымы жиберилет. микроскоптун жардамы менен микроорганизмдердин (бактериялардын, козу карындардын, вирустардын ж. б.), өсүмдүк жана жаныбар, адам клеткаларынын түзүлүшү, чоңдугу, формасы, ошондой эле металлдын, минералдык заттардын кристаллдык түзүлүшү ж. б. изилденет.

Булактар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Табият илимдери
Микротолкун меши

thumb|right|Заманбап микротолкун меши (2016-ж)
Микротолкун меши, кыска толкундуу меш – электр-магниттик нурлануу энергиясы менен иштөөчү жылыткыч түзүлүш. Анда тамак-аш өтө тез ысыйт жана бышат. Микротолкун мешинде ар кандай узундуктагы (миллиметрдик, сантиметрдик жана дециметрдик) диапазондуу радиотолкундар же өтө жогорку жыштыктагы электр-магнит талаасы пайдаланылат. Тамак-аш толук жылытылбай калганда бактериялар тирүү калып, уулануу коркунучу болот. Ошондой эле өнөр жай микротолкун меши да бар. Анда дан ысытылып, курт-кумурскалардан арылтылат, ошондой эле жыгач кургатууда да пайдаланылат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978-9967-14-111-7

Категория: Техника
Категория:Ашкана буюмдары
Категория:Үй-тиричилик буюмдары
Микрофон

thumb|Микрофон
Микрофон (микро... жана ...фон) – телефон аппараттарында, үн жазуу түзүлүштөрүндө, радио уктуруу системаларында үн термелүүсүн электр термелүүсүнө өзгөртүүчү түзүлүш. Негизги түрлөрү: көмүрлүү, электр динамикалык, электр-статикалык, пьезоэлектрдик, конденсатордук микрофон. Ал телефон жана магнитофон, үн жаздыруу жана кино тартуу, радиоуктуруу жана телекөрсөтүү, радиобайланыш, ошондой эле ультраүндүү текшерүү жана өлчөө ж. б. көптөгөн түзүлүштөрдө колдонулат. 

Категория: Техника

Колдонулган адабияттар

 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Миксер

thumb|right|200px|Миксер
Миксер (англисче mixer – аралаштыргыч) – жемиш жана жашылча креми, коктейли ж. б. тамактарды жасоодо аралаштыруучу, чалуучу прибор. Миксерде азыктар электр кубаты менен айландырылат, атайын идиште аралаштыргыч же бычак менен майдаланат же чалынат.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Ашкана буюмдары
Милан

Милан ( [miˈlaːno] ) – Түндүк Италиядагы шаар. Падан түздүгүндө жайгашкан. Милан провинциясынын жана Ломбардия областынын административдик борбору. Өлкөнүн маанилүү экономикалык жана маданий очогу. 

 Калкы 
2023-жылдагы эсептөөлөр боюнча Милан шаарында 1 370 000ден ашуун адам жашайт. Бул Италиядагы Римден кийинки экинчи эң калктуу шаар болуп эсептелет. 

Милан — экономикалык жана маданий борбор катары ички жана тышкы миграциянын активдүү багыты болгондуктан, бул жерде ар кыл улуттардын өкүлдөрү жашайт. Шаар көп улуттуу мүнөзгө ээ, айрыкча Европанын, Азиянын, Африканын жана Түштүк Американын өлкөлөрүнөн келген мигранттардын саны өсүп келет.

 Тарыхы 
Милан шаары биздин заманга чейинки (б.з.ч.) 5-кылымдын аягында же 4-кылымдын башында инсубрлар тарабынан негизделген. Б.з.ч. 3-кылымда Рим империясы тарабынан басып алынган. Шаар 1395–1535-жылдары (мезгил-мезгили менен) Милан герцогдугунун, ал эми 1815–1859-жылдары Ломбардино-Венеция королдугунун борбору болгон. 

Миланда тарыхый жана архитектуралык эстеликтерден төмөнкүлөр сакталган: 

 9–15-кылымдарга таандык Сант-Амброжо чиркөөсү,
 14–19-кылымдарда курулган готика стилиндеги Милан собору,
 1450-жылы негизделген жана учурда музей катары колдонулган Кастелло Сфорцеско сепили,
 15-кылымга таандык Санта-Мария делле Грацие кечилканасы, анда Леонардо да Винчинин «Акыркы кечки тамак» фрескасы жайгашкан.

 Экономикасы 
Альп тоолору аркылуу өткөн ашууга кетүүчү жолдогу темир жана автомобиль жолдорунун тоому болуп саналат. Милан кеме жүрүүчү канал аркылуу По дарыясы менен туташат. Шаарда эл аралык аэропорт жана метрополитен иштейт. Шаардын экономикасында машина куруу (анын ичинде автомобиль, электр-техникалык жабдуулар), металлургия, мунай ажыратуу, химия, жеңил өнөр жай, тамак-аш жана полиграфия тармактары жакшы өнүккөн. Ошондой эле Миланда географиялык журналдар, карталар жана атластар чыгарылат. Бул шаарда Италиянын ири компанияларынын башкармалыктары, биржа жана банктар жайгашкан.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Шаарлар
Категория:Италия
Милитаризм

Милитаризм (которулганда – согуштук) — мамлекеттик идеология, саясий жана массалык психология, анын максаты башка өлкөлөрдү басып алуу менен өлкөнүн аскердик абалын кеңейтүү жана куралдануу. 
 thumb | 220x124px | right | Милитаризм тууралуу саясий пропоганда. 1917 жыл.
Милитаризмге жарыша куралдануу, аскердик бюджетти өстүрүү, чет мамлекеттерде өзүнүн аскерлеринин санын өстүрүү, агрессиялык согуштук-саясий блокторду (уюмдарды) түзүү, өлкөнүн экономикасында жана анын ички жана тышкы саясатында аскердик-өнөр жай комплексинин таасирин күчөтүү мүнөздүү. Милитаризм капитализм тушунда экономикалык саясий жана идеологиялык система катары калыптанган. Франция-Пруссия согушунан (1870–1871) кийин, айрыкча капитализм империалисттик стадияга өтө баштаганда (20-кылымдын башы) милитаризм мурдагыдан да кыйла күчөгөн. Буга өзгөчө капиталисттик өлкөлөр ортосунда карама-каршылыктын курчушу таасир эткен. Россиядагы революциянын (1905–1907) таасиринен революциялык жана улуттук-боштондук кыймыл кеңири кулач жайганда капиталисттик өлкөлөрдүн башкаруучу төбөлдөрү «ички душмандарга» каршы күрөшүү үчүн да милитаризмди күчөткөн. Биринчи дүйнөлүк согушка (1914–1918) 74 млн киши тартылган. Анда мамлекеттик-монополисттик капитализм менен бирге милитаризм да күчөгөн. Улуу Октябрь социалисттик революциясынын таасиринен чочулаган империалисттер бүтүндөй куралдуу күчүн Совет мамлекетине каршы багыттап, аны туш тарабынан кысып кирген. Бирок совет эли ал агрессиянын мизин кайтарган. Экинчи дүйнөлүк согуш (1939–1945) алдында дүйнөнү жаңыча бөлүштүрүүнү талап кылган өлкөлөрдө (Нацисттик Германия, Италия, Япония) милитаризм бөтөнчө күчөгөн. Согуштан кийин милитаризмди АКШ менен Улуу Британия кеңири колдонуп, өздөрү түзгөн агрессиячыл согуш блокторун (НАТО, СЕНТО, СЕАТО ж. б.) социалисттик өлкөлөргө жана көз каранды элдердин боштондук күрөшүнө каршы багыттаган. Алардын агрессиячыл аракети дүйнөдө согуш очокторунун чыгышына жана куралдуу кагылыштарга алып келген (мисалы, АКШнын Индикытайдагы куралдуу агрессиясы, Израилдин Египет, Сирия жана Иорданияга кол салышы). Экинчи дүйнөлүк согуштун аяк ташы менен милитаризмдин андан аркы өнүгүшү эл аралык кырдаалга зор таасир тийгизген. Кийин «кансыз согуш», «күч позициясы саясаты», «психологиялык согуш» ж. б. тышкы саясий пикирлер менен аскердик-саясий доктриналардын жайылышы милитаризмдин өөрчүшүнө өбөлгө түзгөн. Азыркы учурда милитаризмге жарыша куралдануу, мамлекеттик бюджетте согуштук чыгымдарды көбөйтүү, эгемен мамлекеттердин ички ишине куралдуу кийлигишүү, аскер өнөр жай күчтөнтүү кадимки көрүнүш болуп калды. Милитаризмдин активдүү улантуучусу катары эл аралык аренада экстремисттик, улутчул, террордук ж. б. мамлекеттик эмес көптөгөн уюмдар пайда болду. 
Категория: Терминдер жана түшүнүктөр

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Артур Миллер

thumb|right

Миллер Артур (17. 10. 1915, Нью-Йорк – 10. 2005, Конектикут штаты, Роксбери) – америкалык. драматург. «Коммивояжёрдун өлүмү» (1949) трагедиясында «кичине адамдын» үмүт, ишеним жана моралдык норма катары туткан «ийгилигинин» кыйрашын чагылдырат. «Катаал сыноо» (1953) аттуу элдик тарыхый хрониканын автору. Экзистенциалисттик маанайдагы интеллектуалдык драмасында («Бул Вишиде болгон», 1965) дүйнөдөгү терс көрүнүштөр үчүн ар бир адамдын жоопкерчилиги көрсөтүлөт. «Дүйнөнүн жаралышы жана башка иштер» (1972) аттуу комедиясында адамдын күнөөлүүлүгү жана анын адеп-ахлакты тутууга кылгaн аракетинин ортосундагы ирониялык коллизия берилген. «Америкалык хронограф» (1980) ж. б. пьесалары бар.
Категория: Инсандар
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Миллион

thumb|Он миллиондон 1 миллионго чейинки ыйгарым укуктарды элестетүү|240px
Миллион, миң жерде миң – 1ден кийин 6 нөлү бар сан, башкача айтканда 106 саны. 
Категория: Терминдер жана түшүнүктөр
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Милош Чеслав

Чеслав Милош (30. 6. 1911, Ковен губ., Шетейны чарбагы (азыркы Литва, Каунас уезди, Кедайн району, Шетеняй кыштагы) – 14. 8. 2004, Польша, Краков) – поляк акыны, котормочу, эссеист. Вильнодогу Сигизмунд атындагы гимназияны, Стефан Батория атындагы университетти бүтүргөн (1934). 1951-жылдан эмиграцияда (Франция, АКШ). 1930-жылы «Үшүгөн мезгил жөнүндө поэма» деген биринчи ырлар жыйнагы жарыяланган. «Үч кыш» (1936), «Аман калуу» (1945), «Экинчи мейкиндик» (2002), «Орфей жана Эвридика» (2003) поэмаларынын, «Кулга айланган акыл-эс» (1953) эссе жыйнагынын, «Менин көчөлөрүмдөн баштап» (1985), «Мезгил менен саякат» (2004) ыр жыйнактарынын автору. У. Шекспир, У. Уитмен, шаары Бодлер ж. б. сүрөткерлердин чыгармаларын поляк тилине которгон. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1980). 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория: Инсандар
Категория:Польша
Категория:Инсандар:Польша
Категория:Акындар
Категория:Поляк жазуучулары
Категория:Котормочулар
Категория:Туулгандар 1911-жылы
Категория:Туулгандар 30 Июнь (Кулжа)
Категория:Өлгөндөр 2004-жылы
Категория:Өлгөндөр 14 Август (Баш оона)
Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Мимас

thumb|Мимас.
Мимас (Mimas) – Сатурндун жандоочусу. 1789-жылы англиялык астроном Уильям Гершель ачкан. Орбитанын чоң жарым огу, башкача айтканда Сатурнга чейинки аралыгы 185 520 км, диаметри 390 кмге жакын. Тыгыздыгы 1200 кг/м3 жана муздан турган артыкчылыкка ээ. Айлануунун синодикалык мезгили 22 саат 37 мүнөт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Күн системасы‎
Минданао

thumb|Минданао.
Минданао – Филиппин архипелагынын түштүгүндөгү арал. Аянты 94,6 миң км2. Жанар тоо массивдери (бийиктиги 2954 м, Апо жанар тоосу) жана саздуу ойдуңдар, ири булуңдар, океанга кирип турган жарым аралдар мүнөздүү. Климаты субэкватордук, муссондук, түштүгү экватордук. Жылдык жаан-чачыны 1000–2000 мм (тоолорунда 4000 ммге жакын). Дайыма жашыл жана жалбырагы күбүлмө тропик токою өсөт. Темир кени бар. Шалы, абака, ананас, кокос пальмасы өстүрүлөт. Ири шаарлары: Давао, Замбоанга. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Филиппин
Категория:Аралдар‎
Миң-Жар мөңгүсү

Миң-Жар мөңгүсү – Чоң Алай кырка тоосунун Түндүк капталындагы төр тибиндеги мөңгү. Узундугу 8 км, аянты 10,2 км2. Кызыл-Суунун (батыш) алабында жайгашкан. Башы деңиз деңгээлинен 5850 м, этеги 3680 м бийиктикте. Кар чегинин бийиктиги 4100 м, абляциясынын аянты 2,6 км2. «Тили» узун шынаа сымал кууш келип, фирн облусу көп камералуу жазы төрдө жатат. «Тилинин» учу морена чөкмөлөрү менен текши капталган. Мөңгүдөн Миң-Жар суусу башталып, Кызыл-Сууга сол тараптан куят. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7
 Кыргызстандын географиясы: Энциклопедиялык окуу китеби, башкы ред. Ү. Асанов, Жооптуу ред. Ө.Бараталиев, Бишкек 2004. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын мөңгүлөрү
Болот Миңжылкыев

thumb|Миңжылкыев Болот Абдуллаевич
Миңжылкыев Болот Абдуллаевич (23. 3.1940, Фрунзе – 16. 8. 1997, Санкт-Петербург, сөөгү Бишкекке коюлган) – опера ырчысы (бас), Бүткүл союздук Ленин комсомолу сыйлыгынын (1976), Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын (1976), СССР мамлекеттик сыйлыктын (1985) лауреаты, СССР эл артисти (1977).

1961-жылы Кыргыз опера жана балет театрынын студиясында окуган. 1966-жылы Ташкент мамлекеттик консерваториясын бүтүргөндөн Кыргыз опера жана балет театрынын солисти, ошол эле мезгилде 1971-жылдан Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда окутуучу болуп иштеген. Тубаса кооз тембрлүү, диапазону кенен үндүү ал консерваторияда окуп жүргөндө эле Орто Азия жана Казакстан музыкант-аткаруучуларынын биринчи конкурсунун лауреаты болгон. Б.Миңжылкыев 1968–71-жылдары Миландын Ла-Скала театрында стажировкадан өтүп, ырдоо чеберчилигин өркүндөткөн. 1992-жылдан өмүрүнүн акырына чейин Санкт-Петербургдагы Мария опера жана балет театрында иштеген. 20-кылымдын 2жарымындагы дүйнөлүк эң мыкты опера ырчылардын бири. Көрүнүктүү партиялары: Коңурбай (А. Малдыбаев, В. Власов, В. Фере, «Манас», 1966), Тегирменчи (А. Даргомыжский, «Суу периси», 1966), Мефистофель (Ш. Гуно, «Фауст», 1967), Комиссар (К. Молчанов, «Белгисиз солдат», 1967), Борис Годунов (М. Мусоргский, «Борис Годунов», 1972), Нилакант (К. Делиб, «Лакме», 1972), Пётр (А. Петров, «Пётр 1», 1977) ж. б. 1973-жылы Софияда өткөн Вокалисттердин эл аралык конкурсунда алтын медалга жана лауреат деген наамга, Тулузада (Франция) өткөн вокалисттердин конкурсунда Гран-приге татыктуу болгон. ССР Союзунун Чоң театрынын сахнасында, Ленинграддын академиялык опера жана балет театрында, ошондой эле жекече концерттер менен радио жана телекөрсөтүүгө чыгып, жаштардын бүткүл дүйнөлүк форумдарында, фестивалдарда ырдоо менен таланттуу ырчынын ысмы дүйнөгө таанылган. Ал АКШ, Италия, Франция, Болгария, Польша, ГДР ж. б. өлкөлөрдө гастролдо болгон. Санкт-Петербургдагы Мария, Кыргыз опера жана балет театрларында музейи ачылган. Бишкектин бир көчөсүнө ысмы берилген. СССР Жогорку Советине жана Кыргыз ССР Жогорку Советине депутат болгон. Медалдар менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Миң-Куш өрөөнү

Миң-Куш өрөөнү — Ички Теңир-Тоодо. Молдо-Тоо менен Кабак-Тоонун аралыгында, деңиз деңгээлинен 1400–3300 м бийиктикте жайгашкан. узундугу 30 км, туурасы 2 км. Өрөөндүн башы Доңуз ашуусуна барып такалат. Негизинен кеңдик багытында созулган. Миң-Куш кыштагынан бир аз батышта түндүк-батышты карай имерилет да, төмөн жагында кайрадан кеңдик багытка өтөт. Туюк-Суунун чатынан төмөн капчыгайга айланат. Өрөөндү курчап турган тоолордун салыштырмалуу бийиктиги 1500–2100 мден ашык. Миң-Куш өрөөнү Көкөмерен тибиндеги симметриялуу ичке, тар ойдуңдарга кирет. Төмөн жагында жана сол өйүзүндө неоген-палеогендин кумдук, чопо, мергель, алевролит, юра мезгилине таандык конгломерат, аргиллит, көмүр кездешет. Молдо-Тоо жагында астынкы карбондун сланец, кумдук, аки таш тектери, Кабакомитетоо тарабында гранит тектери жатат. Миң-Куш глиеж кени жана Ак-Улак көмүр кендеринин тобу бар. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы –11,8°С, июлдуку 17°С. Жылдык жаан-чачыны 372 мм; 80%тен ашыгы жаз, жай мезгилдеринде жаайт. Негизги суусу – Миң-Куш (куймалары: Чамынды, Туюк-Суу, Чоң- таш). Ландшафты экспозициясына жана бийиктикке жараша өзгөрөт. Тескей тарабында сейрек карагайлуу токой жана көбүргөн-шимүүр-каз тамандуу шалбаа (2500– 3100 м), субальп, альп шалбаасы жана шалбаалуу талаа (3100 мден жогору) ландшафттары ээлейт. Анда-санда карагай токойлору кездешет. Капчыгайда, суу бойлорунда терек, тал, кайың, баш жагында четин өсөт. Негизинен жайыт катары жана токой чарбасында пайдаланылат. Өрөөндө Миң-Куш, Сары-Булак кыштагы жайгашкан. Миң-Куш – Чаек – Бишкек автомобиль жолу өтөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7
 Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын географиясы‎
Категория:Өрөөндөр
Категория:Теңир-Тоо
Миссури

thumb|Миссури.
thumb|Миссури.
Миссури (жергиликтүү индей тилинде – булганыч дарыя) – АКШдагы дарыя, Миссисипинин ири оң куймасы. Узундугу 4740 км (башка маалыматтар боюнча 3970 км), алабынын аянты 1370 миң км2 (анын 10 миң км2дейи Канаданын аймагында). Аскалуу тоолордун чыгыш капталдарынан, Йеллоустон улуттук паркынын чегинен башталган Жефферсон (негизги түзүүчүсү) жана Мадисон сууларынын кошулушунан пайда болот. Жогорку бөлүгү Аскалуу тоолору, Миссури платосу (айрым жерлеринде капчыгай менен агып, босоголорду пайда кылат), Борбордук түздүктөр (мында нуктары туруксуз, жайык жайылмаларынын жээктерине ташкындан сактаныш үчүн тосмолор курулган) аркылуу агат. Ири куймалары: Йеллоустон, Платт, Канзас (оң). Жогорку бөлүгүндө кар, ортонку жана төмөнкү агымдарында негизинен жамгыр сууларынан курулат. Жазында суусу кирип (деңгээли чатында 12 мге чейин көтөрүлөт), кыян жүрөт; жайында тартылат. Орточо чыгымы чатында 2600 м3 /сек (эң көбү 19 миң м3/сек, эң азы 120–150 м3/сек). Суусу өтө киргилт, ылайлуу. Жылына 220 млн тонна шиленди агызып келет. Миссуридеги жана анын алабындагы ири суу сактагычтар (Форт-Пек, Гаррисон, Оахе) дарыя агымын, ирригацияны, энергетиканы жөнгө салып турат. Ири дарыя кемелери Су-Сити, чакандары суу мол кезде Форт-Бентон шаарына чейин жетет. Маанилүү шаарлары жанаа порттору: Омаха, Канзас-Сити ж. б.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:АКШ географиясы‎
Категория:Дарыялар‎
Мисте

Мисте (Pistacia) – өсүмдүктөрдүн сумахтар тукумундагы мистелер уруусу; жалбырагы күбүлмө дарак жана бадал. Жапайы мистенин Сирия менен Кичи Азияда 20 түрү, Орто Азияда 1 түрү -кадимки мисте жана Азербайжанда 2 түрү – кадимки мисте менен тегерек жалбырактуу мисте өсөт. Кадимки мисте(Pistacia vera L.) – көп сөңгөктүү (бийиктиги 5–10 м) дарак, айрымдары калың шактуу, жыш тамырлуу бадал. Кыргызстандын түштүгүндө 50 миң гадай жерди ээлейт. Кургакчылыкка жана суукка (–25°С) чыдамдуу. Жалбырагы татаал, кабыктуу, гүлү айрым (бир) жыныстуу, чачы сымал, эки үйлүү өсүмдүк; апрелде гүлдөйт. Мөмөсү бир данектүү, кабыгы катуу. Айрымдары 350–400 жыл мөмөлөйт. Данегинин маңызы жашыл түстө жана анда 54–60% май, 18–25% белок жана 16,7% азотсуз зат болот. Данеги (маңызы) желет жана андан кондитер өндүрүшүндө керектелүүчү баалуу май алынат. Чайырынан лак, боёк жасалат. 8–10 жылдык бир түп дарагынан 30–45 кг түшүм алынат. Мисте өстөрүүчү негизги мамлекеттер: Иран, Турция, Америка Кошмо Штаттары, Греция, Сирия, Тунис ж..б.. Тегерек жалбырактуу мисте – бийиктиги 10–20 м дарак, Кичи Азияда, Балкан жарым аралында, КМШ өлкөлөрүндө – Крым менен Кавказда өсөт. Мөмөсү желбейт, анда 60% май (самын жасоодо пайдаланылат) болот.
Категория:Өсүмдүктөр
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Митохондриялар

thumb|
thumb|Митохондриялар.
thumb|Митохондриялар ДНК.
Митохондриялар (грекче mitos – жип, chondrion – бүртүк, данча), хондриосомалар – өсүмдүк менен жаныбар клеткасында дайыма кездешүүчү органоид. Ал клетканын дем алуусун камсыз кылат, дем алууда энергия бошонот же жеңил өздөштүрүлгүдөй формада топтолот. Бактерия, көк жашыл балыр ж. б. прокариоттордо митохондриялар болбойт. Аларда митохондриялардын кызматын клетка мембранасы аткарат. Митохондриялар тоголок, таякча, гантель сымал ж. б. формада болот, өлчөмү 0,5– 1,5 мкм. Митохондриялардын чоңдугу, саны, формасы жана милдети тышкы таасирге, патологиялык процесске жана клетканын физиологиялык абалына жараша өзгөрүп турат. Ички түзүлүшү бирдей. Негизги заты – матрикс эки кат мембрана менен капталган, алардын ичкиси кристер деп аталган туура тоскоолдорду пайда кылат. Митохондриялардын белок менен липиддин татаал комплексинен турган мембранасында окистенүү жана фосфорлонуу процесстерин катализдөөчү ферменттер топтолгон. Ички жана сырткы мембрана липиддердин саны жана ферменттердин курамы боюнча айырмаланат. Митохондрияларда жипчелер түрүндөгү дезоксирибонуклеин кислотасы (ДНК), рибонуклеин кислотасынын (РНК) бардык түрү жана рибосомалар бар. Ошондуктан митохондриялар белокту синтездөөгө жөндөмдүү.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Биология