Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Байланыш-катыш програмдык жабдыгы

Байланыш-катыш програмдык жабдыгы (Communication software-Коммуникационное программное обеспечение). Башка колдонмо програмдык жабдыктарга караганда компьютердин колдонулушунун өсүшүнө алып келген. Байланыш-катыш програмдык жабдыктары берилиштерди бир компьютерден экинчисине жиберүүдө колдонулат. Компьютерлерди өз ара байланыштырууда ар бири берилиштерди жиберүүчү програмдык жабдык жана жабдуулар менен камсыз болуш керек. Булардан сырткары компьютерлерди туташтырган телефон же радио линиясы болууга тийиш. Байланыш пакеттеринин көпчүлүгү түрдүү тексттик жана графиктик файлдарды, факс документтерин жана интерактивдүү кызматтардан же Интернеттен алынган маалыматтарды жиберүүгө жана кабыл алууга жөндөмдүү. Берилиштерди жиберүү жана кабыл алуу менен катар байланыштын програмдык жабдыктары кошумча байланыш кызматтарын сунуш кылат.

 Кошумча маалымат 
 Байланыш-катыш линия 
 Байланыш-катыш систем модели 
 Байланыш-катыш тармагы 
 Байланыш-катыш түзүлүштөрү 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
 
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Байланыш-катыш систем модели

Байланыш-катыш систем модели (Communication System Model - Модел коммуникационной системы) төмөнкү жабдуулардан турат:
• компьютер же терминал;
• маалыматтарды жиберүүчү (кабыл алуучу) байланыш-катыш жабдуулары;
• маалыматтар жиберилүүчү байланыш-катыш каналы;
• башка компьютер.
Ошондой эле негизги модель компьютер арасында берилиштерди берүүнү башкарган програмдарды камтыган байланыш-катыштын програмдык жабдыктарынан турат. Эки компьютер бири-бирине байланышуу үчүн ар бир систем бирге иштей ала турган байланыш-катыштын програмдык жабдыкка ээ болуулары керек. Байланыш-катыш каналы берилиштерди жиберүүчү жабдуулардан кабыл ала турган аппаратурага чейинки жол болуп эсептелет.

 Кошумча маалымат 
 Байланыш-катыш линия 
 Байланыш-катыш програмдык жабдыгы 
 Байланыш-катыш тармагы 
 Байланыш-катыш түзүлүштөрү 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Байланыш-катыш тармагы

Байланыш-катыш тармагы (Network-Сеть) деп берилиштерди, маалыматтарды, жабдууларды жана програмдык жабдыктарды бөлүшүү үчүн байланыш каналдарын пайдаланган терминалдар, компьютерлер жана башка жабдуулар жыйындысы аталат. Тармактар компьютерлер аралыгына карата жергиликтүү (локалдык) жана кеңири аймактык (глобалдык) болуп экиге бөлүнөт. 
 
 Кошумча маалымат 
 Байланыш-катыш линия 
 Байланыш-катыш систем модели 
 Байланыш-катыш програмдык жабдыгы 
 Байланыш-катыш түзүлүштөрү

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Байланыш-катыш түзүлүштөрү

Байланыш-катыш түзүлүштөрү (аңглисчеCommunication device, орусча Устройства коммуникации) бир компьютерди башка компьютер менен туташтырууга мүмкүндүк берет. Модем (modem) деп аталган прибор компьютерлерди телефон линиясы аркылуу бири-бири менен туташтырууда колдонулат. Тармактын интерфейс картынын (network interface card) жардамы менен байланыш кабели аркылуу бири-бирине салыштырмалуу жакын (бир имаратта) жайгашкан компьютерлер туташтырылат. Компьютерлердин туташтырылган тобу тармак (network) деп аталат.

 Кошумча маалымат 
 Байланыш-катыш линия 
 Байланыш-катыш систем модели 
 Байланыш-катыш тармагы 
 Байланыш-катыш програмдык жабдыгы 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
 
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Байт

Байт (Byte-Байт) деп сегиз биттен турган экилик цифралар тобу айтылат ал тамганы, цифраны же символду компьютерде көрсөтүүдө колдонулат. Бит өз алдынча көп сандагы берилиштерди көрсөтө албайт, бирок сегиз биттен турган топ аркылуу ар башка 256 комбинацияны түзүүгө болот. Мындай комбинациялар аркылуу компьютерде колдонулган ар бир тамга (белги-символ), атап айтканда, ариптер (төмөнкү жана жогорку регистрде), цифралар (0 дөн 9 га чейин) жана башка атайын символдор көрсөтүлөт. 
 Кошумча маалымат 
 Бит 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Барак бетинин номери, жогорку жана төмөнкү колонтитулдар

Барак бетинин номери, жогорку жана төмөнкү колонтитулдар (Page Numbers, Headers and Footers). Тексттик процессорлордун көпчүлүгү барак бетине номерди автоматтык түрдө (жогорку же төмөнкү оң, сол же ортосуна) орнотот. Жогорку жана төмөнкү колонтитулдар ар бир барактын жогору жана төмөн жагына маалыматтарды жайгаштырууга мүмкүндүк берет. Мекемелердин, докладдын аттары, дата жана барактын номери жогорку жана төмөнкү колонтитулда жайгаштырылса документтин бардык беттеринде колонтитулдагы жазуулар кайталанып көрсөтүлүп турат.

 Кошумча маалымат 
 Башжазуу, каттын башжазуусу 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Термек жайгашуусу

Термек жайгашуусу — улуттук алфавиттин арип жана тамгаларын термек баскычтарына туура келтирүү. Экранда пайда болгон символ жеке эле басылган баскычка көзкаранды болбостон, ал учурдагы баскычтардын жайгашуусуна да көзкаранды. Баскычтар жайгашуусу өзгөртүлгөндөн кийин баскычта көрсөтүлгөн символ экранда чагылдырылганга туура келбей калышы мүмкүн. 
 Дагы караңыз 
 Термек 
 Кыргызча термектин жайгашуусу
 Булактар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Басылмаларды алдын ала көрүү

Басылмаларды алдын ала көрүү (Print Preview-Предварительный просмотр печати). Документтерди басып чыгаруу алдында ал кандайча басыла турган түспөлүн экрандан алдын ала көрүп алуу мүмкүнчүлүгү бар. Алдын ала көрүүдө бир же бир нече барак беттерин көрүүгө болот. Бир нече барактын сырткы түс-пөлүнүн сүрөтүн көрүү үчүн, барактын өлчөмүн кичирейтип коюу керек, бирок мында документтин тексти окулбай калат. Бул учур барак бетиндеги тексттер кандай жайгашканын көргөзүү менен документтин калыбына кошумча талаптарды аныктоого жардам берет.

 Кошумча маалымат 
 Басуу кезегин башкаргычы 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Басуу кезегин башкаргычы

Басуу кезегин башкаргычы (Print queue manager-Диспетчер очереди печати). Колдонуучу басып чыгаруу үчүн жиберген жана тез эсте же дискте сакталган документти принтер басып чыгарганга чейин кабыл алууну уюштурган програм. Кезектин башкаргычы басып чыгарылуучу документтерди кабыл алуу, иштетүү, пландоо жана бөлүш-түрүүнү башкарган динамиктик компоновкадагы китепкана тобу түрүндө болот. 

 Кошумча маалымат 
 Басылмаларды алдын ала көрүү 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Баш барак

Баш (үй) барак (Home page-Домашняя страница) 1. web-барактарын дагы кам-тыган каалагандай гипер-текстик системде жашайт. web же башка гипертекст документине алгачкы кирүү үчүн арналган. Айрым учурда бул баракты «чакыруу барагы» деп дагы атап коюшат. Эреже катары баш барак жалпы кириш маалыматты, ошондой эле гипершилтемелерге туура келген маалыматтарды кам-тыйт. Жакшы аткарылган баш барак колдонуучуга документ түзүлүшүн баамдоого мүм-күндүк берген сырткы баскыч-тарды камтыйт. 2. Кандайдыр обжект же субобжект үчүн борбордук маалымат репозити (маалымат сактагыч). 3. Кол-донуучу Web-браузер же кандайдыр програмда Home баскычын чыкылдатып басуу менен ишин баштаганда дисплей экранына автоматтык түрдө чагылдырылган стартталуучу барак. 

 Кошумча маалымат 
 интернет жана дүйнөлүк тармак 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
ru: Домашняя страница
Башжазуу, каттын башжазуусу

Башжазуу, каттын башжазуусу (Header, Mail-header-Заголовок, заголовок письма). Электрондук почтодогу каттын башындагы бөлүгү, кызматтык маалыматтардан турат (мисалы, жөнөтүүчүнүн дареги).

 Кошумча маалымат 
 Барак бетинин номери, жогорку жана төмөнкү колонтитулдар 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Башкаргыч түзүлүш

Башкаргыч түзүлүш компьютердин мээси катары каралып, компьютерди башкарып турат. Ал борбордук процессордо жайгашат. Башкаргыч түзүлүш машине цикли деп аталган төрт аракетти улам кайталап аткарып турат. 

 Кошумча маалымат 
 Башкаруунун маалымат системи 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Башкаруунун маалымат тутуму

Башкаруунун маалымат тутуму. Башкаруунун маалымат тутумдары машиналык тутумдарга кирип, мекемени башкарууга зарыл болгон так жана учурдагы маалыматтарды өндүрөт. Көп учурда башкаруунун маалымат тутумдары келишимдерди иштетүү тутумдары менен бириктирилген болот. Мисалы, коммерциялык буйрутманы иштетүү үчүн, келишимди иштетүүчү тутуму соода тууралу берилиштерди жазат, кардаалдардын эсеп-кысабынан теңдемди өзгөртөт жана инвентардан алып салат. Байланышкан башкаруунун маалыматтар тутумунда отчеттор түзүлөт, алар буюмдардын тез же жай сатылып жаткандыгын ж.б. көрсөтөт. Башкаруунун маалыматтар тутумунун атайын тиби болуп, аткаруучу маалымат тутуму (EIS-Executive Information System) эсептелет. Бул тутумдар жогорку башкаруунун маалыматтык талаптарына багытталат. Кеңири компанияларды башкаруунун маалыматтар тутумдары маалыматтык муктаждыктарды, башкаруунун баардык деңгелдерине багыттайт. Алгач EIS компьютерлер менен тааныш болбогон жогорку менежерлерге багытталган жана контактка ыңгайлуу болсун үчүн, экранды колдонгон. Айрым алдыңкы тутумдар теле көрсөткүчтү башкарууга окшогон аралыктан башкаруучу түзүлүштү колдонушкан.

 Кошумча маалымат 
 Башкаргыч түзүлүш 
 Булактар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Баячорова, Батыйгyл Жумадыловна

Баячорова Батыйгyл Жумадыловна (1949), физика-математика илимдеринин кандидаты (1985), профессор (2003).
Кыргыз. Тюп районундагы Токтогул айылында туулган.
Ленинград университетин колдонмо математика кесиби боюнча аяктаган. Казан университетинин аспирантурасын бүтүргөн.
КУУда окутуучу, доцент, ал эми 2000-жылдан бери информатика жана компьютердик техноложиси кафедра башчысы болуп эмгектенет. 
Эл аралык педагогика жана социалдык илимдер академиясынын корр.-мүчөсү. Информатика жана эсептөөчү математика багыты боюнча кесип ээси. 50 дөн ашуун илимий эмгектердин автору.

 Кошумча маалымат 
 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Белгилөөлөрдү аткаруу, аннотациялар жана жарыкты өзгөртүү аспаптары

Белгилөөлөрдү аткаруу, аннотациялар жана жарыкты өзгөртүү аспаптары (Revision marks, annotations and highlighting tools-Маркировка, аннотации и инструменты изменения света). Көпчүлүк тексттик процессорлор документтин айрым элементтерин белгилөө менен ошол белгиленген документтин бөлүгүн өзгөртүүгө мүмкүндүк берет. Аннотация документти өзгөртпөстөн туруп, түшүндүрмөлөрдү түзүү үчүн колдонулат. Аннотация тамгалары колдонуучунун аты-жөнүн жана документтин ичиндеги шилтеме номерин камтыйт, аннотациялар экрандагы аннотация үчүн арналган терезеге чыгарылат. Жарыкты өзгөртүү каражаттары документтин айрым жерлерин өзгөчөлөө максатында ар башка түстөрдү колдонууга мүмкүндүк берет.

 Кошумча маалымат 
 Белгини таануу оптикал жолу 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Белгини таануу оптикал жолу

Белгини таануу оптикал жолу (Optical Mark Recognition – OMR). Белгинин оптикал жолу менен таануу түзүлүштөрү көп колдонулган түзүлүштөргө кирет, ал социологдук изилдөөлөрдөгү суроо баракчаларын же сынак ведомостторун иштетүүдө колдонулат. Коюлган суроолорго жооптор калыпка орнотулган белгилер менен көрсөтүлөт, аларды компьютер програмынын жардамы менен окуп, алдын ала киргизилген жооптордун ачкычтары менен салыштырып иштетилет
 Кошумча маалымат 
 Белгилөөлөрдү аткаруу 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Берилиштер

Берилиштер — компьютерде иштетүүгө мүмкүн болгудай калыпта көрсөтүлгөн анык маалымат (текст, сан, үн жазылыштары жана сүрөттөлүштөр түрүндө). Тез анализделүүчү берилиштер көп өлчөмдүү куб же жалпак атайын схем (жылдызча) түрүндө көрсөтүлөт. 

 Дагы караңыз 
 Берилиштер базасын башкаруу (тейлөө) 
 Берилиштер базасын башкаруу системи 
 Берилиштер базасынын түзүлүшү 
 Берилиштер базасына жетүү 
 Берилиштер базасынын администратору 
 Булактар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Берилиштер базасы

Берилиштер базасы, берилишбаза - колдонуучулардын маалыматтык керектөөлөрүн камсыздоо үчүн, бирге сакталынган жана өз ара байланышкан файлдардын тобу. Берилиштер базасы бир учурда бир бирине байланышкан файлдардын каалаганына кайрылууга мүмкүндүк берет. Мисалы, кайсы бир окуу жайынын берилиштер базасын карай турган болсок, ал бир нече файлдардан турат, аларга илимий-иштер, мугалимдердин эмгектери, окуу-методикалык колдонмолор, факультеттин файлдары, курстук файлдар, группа студенттеринин файлдары жана башка ушул сыяктуу көптөгөн файлдар кириши мүмкүн. Бул файлдар биригип, окуу жайынын берилиштер базасын түзүшөт.

 Кошумча маалымат 
 Берилиштер 
 Берилиштер базасын башкаруу (тейлөө) 
 Берилиштер базасын башкаруу системи 
 Берилиштер базасынын түзүлүшү 
 Берилиштер базасына жетүү 
 Берилиштер базасынын администратору 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Берилиштер базасын башкаруу (тейлөө)

Берилиштер базасын башкаруу (тейлөө) (Database management-Управление базой данных). Берилиштерге негизделген маалыматтарды түзүү, колдоо, уюштуруу жана калыбына келтирүү менен байланышкан маселелер тобу.

 Кошумча маалымат 
 Берилиштер 
 Берилиштер базасы, берилишбаза 
 Берилиштер базасын башкаруу системи 
 Берилиштер базасынын түзүлүшү 
 Берилиштер базасына жетүү 
 Берилиштер базасынын администратору 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Категория:Берилиштер түбү

de:Datenbank#Datenbankmanagementsystem
Берилиштер базасын башкаруу системи

400px|thumbnail|right|Бош жадыбалдар
Берилиштер базасын башкаруу системи (бббс) (англ. Database Management System-Система управления базой данных (СУБД)) деп берилиштер жана файлдарды түзүүгө, сактоого мүмкүндүк берген жана байланыштар жөнүндө билдирип турган програмдык жабдык аталат. Бир типтеги файлдарды берилиштер базасы катары кароого болот, себеби алар берилиштердин жыйындысы, бирок бир типтеги файлдарда байланышуу уюштурулган эмес. Байланыштар берилиштер базасында так аныкталышы керек. БББСлер берилиштердин түзүлүшүн орнотуп, алардын калыптоо, оңдоо жана башка ушул сыяктуу иштерди аткарууга мүмкүндүк берет. 

 Кошумча маалымат 
 Берилиштер 
 Берилиштер базасын башкаруу (тейлөө) 
 Берилиштер базасы, берилишбаза 
 Берилиштер базасынын түзүлүшү 
 Берилиштер базасына жетүү 
 Берилиштер базасынын администратору 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Категория:Берилиштер түбү

af:Databasisbestuurstelsel
ar:نظام إدارة قواعد البيانات
bn:ডেটাবেজ ম্যানেজমেন্ট সিস্টেম
be-x-old:Сыстэма кіраваньня базамі зьвестак
bg:Система за управление на бази от данни
bs:DBMS
ca:Sistema de gestió de bases de dades
cs:Systém řízení báze dat
de:Datenbank#Datenbankmanagementsystem
el:Σύστημα διαχείρισης βάσης δεδομένων
es:Sistema de gestión de bases de datos
eu:Datu-baseak kudeatzeko sistema
fa:سامانه مدیریت پایگاه داده‌ها
fr:Système de gestion de base de données
ga:Córas bainistíochta bunachar sonraí
ko:데이터베이스 관리 시스템
hi:डेटाबेस प्रबन्धन प्रणाली
hr:Sustav za upravljanje bazom podataka
id:Sistem manajemen basis data
it:Database management system
kn:ಡೇಟಾಬೇಸ್ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
en:Database_management_system
lv:Datubāzu pārvaldības sistēma
lt:Duomenų bazių valdymo sistema
hu:Adatbázis-kezelő rendszer
mg:Rafitra fitantanana banky angona
arz:نظام ادارة قواعد البيانات
ms:Sistem pengurusan pangkalan data
cdo:Só-gé̤ṳ-kó guāng-lī hiê-tūng
nl:Databasemanagementsysteem
ja:データベース管理システム
no:Databasehåndteringssystem
mhr:ЫПВС
pl:System zarządzania bazą danych
pt:Sistema de gerenciamento de banco de dados
kaa:Mag'lıwmatlar bazasın basqarıw sistemaları
ro:Sistem de gestiune a bazelor de date
ru:Система управления базами данных
sq:Database management system (DBMS)
sk:Databázový systém
sl:Sistem za upravljanje s podatkovno bazo
sr:Систем за управљање базама података
fi:Tietokannan hallintajärjestelmä
sv:Databashanterare
ta:தரவுத்தள மேலாண்மை அமைப்பு
th:ระบบจัดการฐานข้อมูล
tr:Veritabanı yönetim sistemi
uk:Система керування базами даних
vi:Hệ quản trị cơ sở dữ liệu
war:Database management system
zh:数据库管理系统
Берилиштер базасынын түзүлүшү

Берилиштер базасынын түзүлүшү (структурасы) (Database structure-Структура базы данных). Берилиштер базасын түзүүдө колдонулган термин. Ал маалыматтар сакталган берилиштер жазылыштарынын түзүлүшүн аныктайт. Мындан сырткары бул термин БББС га жазылыштар талаасынын саны, ар талааны баяндаган талаалар аты, талаанын узундугу, берилиштер тиби жана башка мүнөздөмөлөрү белгилүү болушун талап кылат.

 Кошумча маалымат 
 Берилиштер 
 Берилиштер базасын башкаруу (тейлөө) 
 Берилиштер базасын башкаруу системи 
 Берилиштер базасы, берилишбаза 
 Берилиштер базасына жетүү 
 Берилиштер базасынын администратору 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Берилиштер базасына жетүү

Берилиштер базасына жетүү (Database access-Доступ к базе данных). Берилиштер базасындагы берилиштерге жетүү талаптар тилдери аркылуу аткарылат. Талап тилдери англис тилине окшош, аларды жазуу доклад түрүндө кагазда же экранда көрсөтүү менен аткарылат жана керек болгон берилиштерди аныктайт. Ар бир талаптар тилинин өзүнүн грамматикасы, синтаксиси бар жана сөздүккө ээ болсо дагы, аларды кыска мөөнөттүн ичинде программалаганды билбеген адамдар деле үйрөнүп алат.

 Кошумча маалымат 
 Берилиштер 
 Берилиштер базасын башкаруу (тейлөө) 
 Берилиштер базасын башкаруу системи 
 Берилиштер базасынын түзүлүшү 
 Берилиштер базасы, берилишбаза 
 Берилиштер базасынын администратору 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Берилиштер базасынын администратору

Берилиштер базасынын администратору (Database administrator-Администратор базы данных). Берилиштер базасынын бардык аракеттерин башкарууга жоопкерчиликтүү адам. Чакан мекемелерде бул адамга адатта компьютер ресурстарын жалпы башкаруу сыяктуу кошумча жоопкерчиликтер жүктөлөт. Орто жана чоң мекемелерде берилиштер базасынын администрациясы бир же андан көп толук иштеген адамдардын тобунан турат. Администратордун иши демейде төмөндөгү жоопкерчиликтерди камтыйт: Берилиштер базасын долбоорлоо. Администратор берилиштер базасынын долбоорун жана зарыл болгон учурда кайсы жерге талаа, файл жана жазылыштарды кошумчалоо керектигин аныктайт. Колдонуучуларды координациялоо. Администратор берилиштер базасында жайгашкан берилиштерди пайдаланууга колдонуучуларга ижарага берүүнү жана ал берилиштерди колдонуучунун таап колдонуп жатканын көзөмөлдөйт. Аткарууну контролдоо. Берилиштер базасынын аткарылышы демейде колдонуучунун талабына системдин берген жообунун убактысы менен өлчөнөт. Бул убакытка файл өлчөмү жана тиби, күн ичиндеги талаптар жыштыгы сыяктуу факторлор таасир тийгизет. Берилиштер базасын башкаруу системдеринин көпчүлүгү берилиштер базасын эффективдүү пайдаланууну камсыз кылуу максатында администраторго бул факторлорду текшерүүнү жана өзгөртүүлөрдү киргизүү мүмкүнчүлүгүн берген сервистик програмдарды камтыйт. Системдин коопсуздугу. Администратор мекеменин берилиштерине санкциясыз жетүүгө мүмкүндүк бербөө максатында берилиштер базасына жетүүгө уруксат берүүчү текшерүү системин орнотууга жооптуу. Берилиштерди бөлүштүрүү. Эгер берилиштер эки же андан көп серверде сакталса, администратор берилиштерди өз учурунда бөлүштүрүп туруу тартибин орнотот
 Кошумча маалымат 
 Берилиштер 
 Берилиштер базасын башкаруу (тейлөө) 
 Берилиштер базасын башкаруу системи 
 Берилиштер базасынын түзүлүшү 
 Берилиштер базасына жетүү 
 Берилиштер базасы, берилишбаза 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Берилиштер иерархы

Берилиштер иерархы (Hierarchy of data -Иерархия данных). Берилиштерди уюштурууда ар бир жогорку деңгел бир же бир нече төмөнкү деңгелдеги элементтерди камтыйт. Берилиштердин иерархы бит, байт, талаа, жазылыш, файл жана берилиштер базасы түрүндө уюшулат.

 Кошумча маалымат 
 Берилиштердин коопсуздугу 
 Берилиштерди кысуу 
 Берилиштерди тейлөө
 Берилиштерди жазуу
 Берилиштер булагын автоматташтыруу
 Берилиштерди ыкчам анализдөө
 Берилиштер сөздүгү
 Берилиштер прожектору
 Берилиштер пакети
 Берилиштер тактыгы

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим