Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Грипп

Грипп (сасык тумоо)(фр. grippe) — грипп вирусу себепкер болгон дем алуу жолдорунун инфекциялык оорусу. Кез-кезде эпидемия жана пандемия түрлөрүндө жайылат. Учурда грипп вирусунун бир биринен антигендик спектри менен айырмаланган 2000ден ашык варианты табылган.

Бул оору башталганда адам өзүн начар сезип, мурдунун суусу куюлуп, башы ооруп, үнүнүн каргылданып бүтүшү ыктымал. Мына ушундан кийин ооруган адам өз алдынча даарыланып басып жүрбөстөн төшөккө жатып, врачты үйгө чакыруу керек. Эч убакта туруп алып, жумушка, коомдук жайларга барууга тыюу салынат. Себеби адам ооруп башта- ганда вирустар дем алуу органдарынын клеткаларында абдан тез көбөйө баштайт дагы, чүчкүргөндө жана жөтөлгөндө айлана чөйрөгө көп сандаган вирустар таркалат.

 Канаттуулар гриппи 
 
Канаттуулар гриппинин он беш туру белгилуу. Алардын ичинен канаттуулар учун эн коркунучтуусу олумго алып келе турганы Н5 жана Н7 эсептелинет. Оруну таркатуучулар жапайы ордок куштар. Оорунун булагы Оорулу канаттуулар. Оору аба аркылуу жугат. Канаттуулар гриппи адамдан адамга жукпайт. Бул ооруга кобунчо жаш балдар чалдыгат. Оорунун жашыруун мезгили бир нече кундон кийин билинет. Оорунун белгилери кадимки грипптин белгилерине окшоп, алы куруйт, ысытмасы жогорулайт, муундары талып ооруйт, башы каттуу ооруп оорусу баштын мандай тарабында жана коз алмасында болот. Мурун бутот, башы тегеренет, козу кызарат, жаш агат. Ошондой эле эс учун жоготуп, ар кандай ооруларды козгошу мумкун. Мисалы: журок оорусун, жотол ооруларын (пневмония, бронхит) бойрок ооруларын.
 
Бул оору менен ооруган адам тошокто жатуу керек. Кайнатылган суусундуктардан (лимон кошулган чай, витамин «С», ит мурун, (сарымсак пияз) колдонуу керек.

Ысытма которулгондо (парацетамол, панадол, аспирин) колдонуу керек. 

Эн негизгиси ушул эле белгилер пайда болгондо дароо дарыгерге кайрылуу керек.
Алдын алуу учун:
1. Уй канаттууларын жок кылуу 
2. Эмдоодон отуу
3. Вируска каршы дарыларды дарыгердин кенеши боюнча пайдалануу.

Макаланыны автору: Момунов Искендер

*
Категория:Дем алуу органдарынын оорулары
Категория:Вирусология
Категория:Арип боюнча оорулар
Боз-Булуң

Боз-Булуң ― Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы айыл. Кара-Жал айыл аймагына кирет.

Боз-Булуң айылы Ысык-Көл чөлкөмүнүн чыгышында Жыргалаң дарыясынын оң капталында, обочороок дөңсөөдө жайгашып, көл тараптан караганда даана көрүнүп турат. Булуңда жайгашкандыктан айылдын аты Боз-Булуң делип аталат. Айыл нымдуу жерде жайгашгашып, эртели-кеч алыстан бозоруп көрүнөт. Айыл Ысык-Көлдүн күнгөй, тескей тарабынын так ортосун чектейт. 
Жыргалаң дариясынын көлгө куйган жерин элибизде Чат деп койот. Чат укмуштуудай кооздугу менен айырмаланып турат. Шиберлүү көк жайык, түркүн гүлдөр жайнап, чыгыш тарабы чакан токой болуп, Бишкек-Каракол трассасына барып такалат. Жазда чаттын бети малга толуп, айылдын байлыгын, элдин турмушунун оңолуп келе жатканына сүйүнөсүң. Айылдын эли жөнөкөй, меймандос келип, илгертеден бери дыйканчылык кылышат. Байыртан келе жаткан салтты колдонуп, бала-бакыраларынан, ата-бабаларынан калган таалим-тарбияларын балдарына, муундан-муунга жеткизип, бакубат турмуш өткөрүшөт. 
Негизинен айылдын элдери дыйканчылык менен алектенишип, жаштары Каракол шаарында ар кыл иштерде иштешет. Айылдын түндүк жагынан Жаңы-Арык суусу жал арык менен агып, көлгө куйат. Жаңы-Арык суусунун көлгө куйган жеринин эки жак канатына тең элдер отурукташып, жердин аты Байыр (Пристань) деген атка конгон. Байырдын да өзүнчө тарыхы бар. Х1Х кылымдын башында ушул жерге падышалык Орусиянын саякатчысы Пржевальский өзүнүн тыңчылык иштери менен алектенген. Кийинчерээк ал жерге Пржевальскийге эстелик орнотулуп, бүгүнкү күнгө дейре мамлекеттин кароосунда турат. Жаңы-Арык суусу менен Жыргалаң дариясынын ортосундагы куушта жабык ишкана жайгашкан. Байырдын элинин көбү ошол ишканада иштеп, андан сырткары балык уулап, сатуу менен алек болушат. Боз-Булуңдун чыгыш жагындагы коодо төө куйрук жыш өсүп жылаандын уюугу көп болот. Жазда айылдын ошол жагында жоогазын гүлдөп, көздүн жоосун алат. Кырка коо көлдүн кылаасына чейин созулат, ал эми анын этек жагынан ондогон булактар агып, Жыргалаңга куюлуп, көлдүн кылаасын сазга айлантып турат.
Айтып кете турган нерсе, айылдын эли Жыргалаң дариясынан балык уулап токойдо эс алышат. Жыргалаң суусунда сазан, форель жана башка балыктары көп, андан сырткары Жыргалаң суусуна балыктар уругун таштап, Ысык-Көлдүн балык байлыгын көбөйтүп турат.

 Калкы 
Калкы ― 1186 киши (2009-жылы).

 Булактар
Жыга

Жыга:
1) шөкүлө;

2) хандык белги — таажы сайылуучу тебетей;

3) баш кийимге кооздук үчүн тагылган куштун куйрук, же канат жүндөрү;

4) эң жогорку даражаны көргөзө турган кооз жана сымбаттуу жасалган атайын белги (Жез жыгадай эр Көкчө). 

"Манас" эпосунда Жыга кандык даражаны көрсөтө турган белгиси бар баш кийим маанисинде колдонулат: “Кан таажысы ушу деп Кан Манастын башына Жыгалуу бөрктү кийгизди” (Сагымбай Орозбаков, 1. 290).

 Жыгалуу мөөр 
Мөөрдүк белгини билдирген учурлар да кездешет. Жыгалуу мөөр ар бир кандыкка энчилүү мөөр. Жети кан куралып Манаска каршы келгенде, алардын Бээжинге казаттап барууга макулдугун алып, кат жаздырып, ар биринин мөөрүн бастырганы эпосто: “Жыйып алып кандардын Жыгалуу мөөрүн бастырды” (Сагымбай Орозбаков, 4. 59).— деп айтылат.

 Жыгалуу бөрк 

Жыгалуу бөрк (иранча “жыга” — куштун таажысы; аялдардын баш кийимине сайыла турган топ үкү, канат) — асыл таш менен асемдеген үкүсү бар тебетей, баш кийим; кандын таажысы. “Манас” эпосунда: “Кан таажысы ушу деп Кан Манастын башына Жыгалуу бөрктү кийгизди” (Сагымбай Орозбаков, 1. 290),— деп айтылат. 

Булагы:
С. Орозбаков. "Манас" эпосу. 1-чи китеп. 1978 ж. Айрым сөздөрдүн түшүндүрмөсү.
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Ласло Месарош

Ласло Месарош (László Mészáros, 1905-1945) - мажар (венгр) бедизчиси (скульптору) жана коомдук ишмери.

 Кыскача өмүр жолу 
Ласло Месарош 1905-жылы 18-сентябрда Австро-Венгрия мамлекетинин Будапешт шааарынын чет жакасында туулган. 
Бедизчилик боюнча өз алдынча таалим алган.
Анын эмгектери Будапештте жана Италиянын шаарларында көргөзмөгө коюлган.

Ал социализм идеяларына берилгендиктен, 1935-жылы өз ыктыяры менен Советтер Биримдигине, анын ичинде Кыргызстанга келген.
Оболу Москва шаарында байырлаган, ал эми 1936-жылы Кыргызстандын борбору Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарына көчүп келген.

Борбордук Азияда алгачкы болуп Бишкек шаарында бедизчилер (скульпторлор) студиясын негиздеген. 
1930-жылдардагы сталиндик куугунтук жана репрессиялардын эпкини Кыргызстандын көркөм өнөрүнө олутту салым кошкон Ласло Месарошко да тийген. Ал да ак жеринен сталиндик зулумдуктун азабын тарткан. Акыры ГУЛагда мерт тапкан. 

Анын турмушунун бул оор учуру тууралуу кийин анын өз кызы кызы Марта Месарош тарабынан даректүү (Mészáros László emlékére - "Ласло Месароштун элесине" тасмасы, 1968-жыл) жана 1990-жылдары көркөм тасма да жаралды. Көркөм тасмага кыргыздын чыгаан кино актеру Болот Бейшеналиев да тартылган. 

Ласло Месароштун кызы Марта Месарош (Márta Mészáros) 1931-жылы 19-сентябрда Будапештте туулган. 
Марта Москвадагы Бүткүл союздук мамлекеттик кинематография институтун (ВГИК) 1956-жылы аяктаган. Ушул тапта ал Польшада жашайт. 
Азыр ал көрүнүктүү мажар кинорежиссеру катары таанымал.

 Чыгармачылыгы 
Ласло Месароштун бир катар бедизчилик чыгармалары азыр да Бишкектеги Гапар Айтиев атындагы Кыргыз көркөм өнөр музейинде сакталып турат.

Анын сакталып калган айрым эмгектеринен: 

 Тебетейчен кыздын бедизи (бюст). 1937. Гипс. 41,5х35х26.
 Тебетейчен кыз. 1937. Коло. 41,5х35х26. 
 Дыйкан кемпир. 1937. Гипс. 27х17х20. 
 Жоолукчан селки. 1937. Жасалма таш. 34,5х20х26. 
 Кыргыз студентинин портрети. 1937. Жасалма таш. 41,5х19х23. 
 Жигиттин портрети. 1937. Жасалма таш. 34,5х20х24. 
 Селки. 1937. Жасалма таш. 43х20х22. 
 Дыйкан кемпир. 1937. Коло. 27х17х20 

 Адабият 
 Portuges C. Screen Memoires. The Hungarian Cinema of Marta Meszaros. Bloomington: Indiana UP, 1993
 Bettinelli C., Viganò D. La settima stanza di Marta Mészàros. Milano: Centro Ambrosiano, 1997
 Pap K. Ja, Marta… Warszawa: Twój Styl, 1998
 Трошин А. С. Венгерское кино: 70—80-е годы. М., 1986

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%88,_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 

Категория:Кыргызстан
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз маданияты
Категория:Көркөм өнөр
Категория:Венгрия
Категория:Инсандар
Категория:Сүрөтчүлөр
Категория:Батыш Европа
Эңилчектер

thumb|Геккель, Эрнст Генрих|Эрнст Генрих Геккель, «Жаратылыштагы формалардын кооздугу».

Эңилчектер (лат. Lichenes) — козу-карындар менен микроскоптук жашыл балырлардын жана/же цианобактериялардын (фотобионт, же фикобионт) симбиозу. Микобионт катмарларды (таллом) түзөт, талломдун ичинде фотобионттордун клеткалары жайгашкан. Тайрада болжол менен 17000 дөн 26000 түрлөр, 400 тукум бар. 

 Изидлөө тарыхы, систематикасы 
thumb|Уснея — Теофраст тарабынан сүрөттөлгөн эңилчектердин бири.

Биринчи жазуулар Теофрастын "Өсүмдүктөрдүн тарыхы" деген эмгегинде - Usnea жана Rocella эңилчектер тууралуу жазылган, ошол кезде эле аларды боёк алууда колдонуп келишкен. Теофрастын божомолу боюнча эңилчектер балырлардын же дарактардын өсүндүлөрү деп айтылган. XVII кылымда эңилчектердин 28 гана түрү белгилүү болчу. Француз ботаниги Жозеф Питтон де Турнефор эңилчектерди өзүнчө тайпага бөлүп мохтор менен бириктирип койгон. Өз кезегинде Карл Линней эңилчекткрдин 80 түрүн ачып, аларды "өсүмдүктөрдүн кедейлери" деп атап кургактыкта өсүүчү "балырлардын" курамына киргизип койгон.

Лихенологиянын (эңилчектер тууралуу илим) башаты болуп Карла Линнейдин окуучусу Эрик Ахариустун чыккан эмгеги «Methodus, qua omnes detectos lichenes ad genera redigere tentavit» («Эңмлчектерди аныктоонун методу») саналат (1803-жыл). Эрик өз эмгегинде эңилчектерди өзүнчө тайпага бөлүп, алардын денесине жараша системалаган. Ошол кезде тайпага 906 түр кирген.
 
Эңилчектердин симбиоздук жаратылышы тууралуу биринчилерден болуп 1866-жылы, врач жана миколог Антон де Бари көрсөткөн. 1869-жылы ботаник Симон Швенденер симбиоздук жаратылыш бардык эңилчектерде бар дегенHeribert Schöller: Flechten — Geschichte, Biologie, Systematik, Ökologie, Naturschutz und kulturelle Bedeutung. Schweizerbartsche Verlagsbuchhandlung, Frankfurt am Main 1997, ISBN 3-7829-1151-2, S. 3-10. Ошол эле жылы орус ботаниктери Андрей Сергеевич Фаминцын жана Осип Васильевич Баранецкий эңидчектердеги жашыл клеткалар - бир клеткалуу балырлар экенин аныкташкан. Бул ачылыштар замандаштары тарабынан чоң колдоого алынып, кызыгууну туудурган.

Учурда лихенология өз алдынча дисциплина катары каралып, микология жана ботаника менен теңдеш окутулат.

 Келип чыгышы 
Эңилчектердин жашоо чөйрөсү таш доору менен башланышкан эмес(University of California at Berkeley) Fossil Records of Lichens.. 
Анын эски өкүлү кремний сланцинде табылып девонго (жашы болжолдуу 400 млн жыл) таандык. Андан байыркы өкүлү Spongiophyton, морфологиялык жактан эңилчек деп таанылган, ошондой эле изотопиялык өкүлү катары бирок бул жерде ал болжолдуу каралат. Тактала элек изилдөөлөргө караганда Nematothallus да эңилчек болуп саналат.

 Булактар 
 

 Тышкы шилтемелер 
 Лихенологиялык сайт орусча
 Орусиянын эңилчектери орусча
 Лихенологиялык ресурстар орусча
 Челябинск облусунун Кызыл Китебиндеги эңилчектер орусча

Категория:Ботаника
Реферат

Реферат – илимий стилде жазыла турган окуучунун өзүнүн жеке ой жүгүртүүсүнө багытталган чакан көлөмдүү эмгек. Ал конспектилөөнүн негизинде ишке ашат. Башкача айтканда тегил же бул илимий тема боюнча кыскача маалымат берүүнүн ыкмасы болуп саналат. Эгерде силер химия илиминин башталышы, анын ичинде М.В.Ломоносов жөнүндө жаза турган болсоңор, алды менен химия илими жөнүндө, ал кайсы кылымда иликтөөнүн же иштей баштоонун башаты жөнүндө конспектилеп, иреттеп жазасыңар. Ал химиктер кимдер, антип эмне үчүн аталгандыгына көңүл бурасыңар. Анан М.В.Ломоносовдун химия илиминдеги салымын, ордун аныктайсыңар. Муну үчүн бир канча адабияттарды карап окуп, толук малымат алышыңар зарыл. Анын мезгилдик системасынан кийин кандай толуктоолор болорун айтышыңар зарыл. Анын мезгилдик системасынан кийин толуктоолор болорун айтышыңар зарыл. Ошондуктан реферат алгачкы илимий эмгектин башталышы деп эсептелгендиктен, жазылыш ыраатынан болушу да манилүү. Реферативдик журналдар деп атала турган илимий топтомдор бар. Алар илимдин тармактары боюнча акыркы чыккан эмгектердин кыскача мазмуну, илимий жаңылыктар менен таныштыруу максатын көздөйт. Мисалы: «Илим жана турмуш», «Вопросы языка знания», «Русский язык в кыргызской школе», «Эл агартуу» ж.б. журналдарды келтирсе болот. Энциклопедиялар да илимий реферативдик эмгек болот.
Реферат - кандайдыр бир тема боюнча жазылган кыска илимий эмгек. Илимий стилди калыптоодо чоң мааниге ээ, тактыгы, маалыматтарынын арбындыгы, тилинин жеткиликтүүлүгү менен айырмаланууга тийиш. 
Рефератта илимий маалымат гана берилбестен, рефераттын жазып жаткан материалга карата мамилеси, баасы чагылдырылат. Ал монографиялык же обзордук формада болот. Реферат референттин өз сөзүнөн турат, анда айрым зарыл деп эсептелген учурларга гана цитаталар колдонот жана ал кайдан алынганы көрсөтүлөт. Илимий иштин бул жөнөкөй түрү ар кандай компазициялык планда түзсө болот. Адатта реферат төмөндөгүдөй тартипте түзүлөт:
 1. Кириш бөлүмү - рефераттын темасы болгон чыгарманын, илимий эмгектин автору жөнүндө кыска малымат, сөз болуп жаткан чыгарманын жазылыш тарыхы ж.б.;
 2. Рефераттын негизги бөлүгү - тема боюнча кыскача, бирок жеткиликтүү илимий маалымат берүү;
 3. Баяндалган маалыматтарга карата, анын мааниси тууралуу жыйынтыктар, жалпылоолор.
Жазылган темага карата окуучуулук пикирдин, көз караштын болушу да шарт, силер азыр мындай илимий чоң маанилерге илимий көз карашыңарды айтканга эрте деп эсептешиңер мүмкүн, бирок өз оюңарды айтууга көнүшүңөр керек. Автор менен макул болбогон учурда кайчы пикир айта аласыңар. Бул силердин илимий сезимталдыгыңарга түрткү бериши ыктымал.
Рефераттын акырында кортундуу жазылат да, темага байланыштуу пайдаланган адабияттардын библиографиялык тизмеси берилет. Ал максатына жараша, цитата берилгенине жараша катар номери менен белгиленип, же алфавиттик тартипте жайланыштырылат. Авторлордун фамилиялары тышкы гана эмес, ички алфавитке да салынышы жалпы илимий талапка жооп берет. Бир эле автордун бир канча эмгеги келтирилсе, чыккан жылынын ирети менен болушу шарт.

Категория:Билим берүү
Категория:Илим
Портал:Ботаника

{| style="background-color:#BCD982; border-top: 1px solid; border-left: 1px solid; border-right: 1px solid; border-bottom: 1px solid; padding-left:5px; padding-right:5px; padding-bottom:10px; padding-top:10px;" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center"
|

{| style="border-collapse:collapse; background: width:100%; border:2; color:white; text-align:center;"
|-
Файл:Botanika.png
«Ботаника» порталына кош келиңиздер
Портал:Биология/Сиз билесизби

lift|50px|Жозеф Питтон де Турнефор Жозеф Питтон де Турнефор биринчилерден болуп эңилчектерди бир топко бириктирген.
Швед 100 кронунун бир жак бетинде, белгилүү швед натуралисти Карл Линнейдин (1707—1778) портрети, ал эми экинчи жагында болсо аарынын, гүлдү чаңдаштырып жаткан сүрөтү бар.
lift|50px|Венера чымын кармагычы Венера чымын кармагычы — өсүмдүк, бирок курт-кумурскалар жана жөргөмүштөр менен азыктанат.
Жашыл ташбака

thumb|Гавайинин сууларынагы жашыл ташбака.
Жашыл ташбака же шорпо ташбакасы (лат. Chelónia mydas) - Деңиз ташбакасынын түрү, жашыл ташбака тукумунун жалгыз өкүлү (Brongniart, 1800), бул тукумга, мурда австралия жашыл ташбакасы да кирчү, учурда ал Natator тукумуна киргизилген.

 Түргө мүнөздөмө 
Жашыл ташбаканын жашоо ареалы дүйнөлүк океандын тропикалык жана субтропикалык чөлкөмдөрүндө, айрыкча, булар Атлантикалык жана Тынч океандардын сууларында көп кездешишет.

Жашыл ташбака - ири келет, жабуу ташынын узундугу 70 тен 150 см, салмагы 200 кг, кээ бир учурларда 200 см жана 400-500 кг жететЭСБЕ маалыматы.

Жашыл ташбака деген аталышы, анын жабуу ташынын түсү менен байланышкан - жашыл, кээ бирде кочкул-күрөң сары жана ак сызыктары жана тамгылдары менен болот.Тирүү жандыктар: Жашыл ташбака

Өмүрүнүн биринчи жылын жашыл ташбака океандын түбүндө, майда медузалар жана башка жандыктар менен тамактанып, жашоо тиричилигин өткөрөт.Кийинчерээк ал, жээкти көздөй бет алып, азык куржунуна өсүмдүктөрдү да кошот.

 Түрчөлөр 
 Атлантика жашыл ташбакасы — Chelonia mydas mydas, Азор аралдарынан баштап түштүк Африкага, кээде Ла-Маншка чейин байырлашат.
 Батыш (тынчокеандык) жашыл ташбакасы — Chelonia mydas agassizii, Океаниянын аралдарынын жээктеринде кездешет.

 Адамдар үчүн мааниси 
Аталышы айтып тургандай, шорпо ташбакасынын даамдуу эти жана жумурткасы тамак ашка колдонулчу, ошонун негизинде, бул түрдүн саны кескин азайып кеткен. Учурда көпчүлүк өлкөлөрдө жашыл ташбакаларга аңчылык кылуу катуу көзөмөлгө алынып, тыюу салынган.

 Галерея 

 Шилтемелер 
 
 Жашыл ташбакалар тууралуу
 Жеңиз жашыл ташбакасы 
 Жашыл ташбака (Chelonia mydas) 
 Green Turtle — Улуттук Географиялык Коомчулуктун сайты 
 Chelonia mydas на сайте WWF. 

 Адабияттар 

 PDF, 9,3Mb

 Колдонулган адабияттар 

Категория:Жаныбарлар‎
Жөргөмүш

thumb|Желедеги жөргөмүш (Linyphiidae).
thumb|Ички түзүлүшү.Жөргөмүштөр (лат. Araneae) — жөргөмүш сымалдар классындагы муунак буттуу жаныбарлар түркүмү.
 
Денесинин узундугу 0,7 мм ден 11 см ге жетип, баш-көкүрөк жана курсак бөлүгүнөн турат. Баш-көкүрөгүндө 8 көзү, 6 жуп буту бар. 1-жубу (хелицер) азыгын карман өлтүрүү, душмандарынан коргонуу, 2-жубу сезүү, калган 4 жуп буту басуу кызматын аткарат. Курсагынын асты жагында алдыңкы жуп өпкө баштыкчасы, ортосунда 2-жуп өпкө баштыкчасы же дем алуу түтүгү орун алган. Курсагынын артында жайгашкан желе сөөлдөрү бөлүп чыгарган суюк заттар абада курган, ичке жибекке окшогон желе жибин пайда кылат.
 
Бардык Жөргөмүштөр (суу жөргөмүштөн башкасы) кургакта жашайт; алардын сезүү, көрүү, жыт алуу, угуу, желенин кыймылын билүү сезимдери бар. Жөргөмүштөр жырткычтар, көбүнчө курт-кумурска менен азыктанат. Эркеги ургаачысынан кичине. Ургаачысы жумурткасын желеден жасалган пиллага тууйт. Жөргөмүштөрдүн көбөйүшү метаморфозасыз. Жер жүзүндө Жөргөмүштөрдүн 21 миңге жакын түрү белгилүү. Жөргөмүштөрдүн желесинен астрономиялык аспаптарга керектүү жиптер даярдалат.

 Булактар 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Жаныбарлар‎
Жалал-Абад курорту

thumb|Жалал-Абад курорту.

Жалал-Абад курорту — бальнеологиялык, дары-баткак жана климаттык курорт. 

 Жайгашуусу 
Курорт Жалал-Абад шаарынан 5 км чыгышта, Көгарт өрөөнүндөгү Айыптоонун батыш капталында, деңиз деңгээлинен 975 м бийиктикте жайгашкан. Бишкек шаарынан 565 км аралыкта. Аба, темир жол жана автоунаа жолу аркылуу жетүүгө болот. Аймакта арча, мисте, кара жыгач, туя, ак акация жана башка дарактар отургузулган.

 Тарыхы 
Жалал-Абад аймагындагы минералдуу булактар жергиликтүү элге 10-кылымдан бери белгилүү. Суунун биринчи химиялык анализи 1877-жылы жүргүзүлгөн. Ошол жылы аскердик медициналык инспектордун демилгеси менен ванна жана лазарет курулган.

 1900-жылы курорт курула баштаган.
 1912-жылы жергиликтүү бай Мурзакул Айыпбулакка имарат салган.
 1918-жылы курорт Советтик эл комиссариатынын карамагына өтүп, элдик курорт макамы берилген.
 1926–1935-жылдары 150 орундуу үйлөр жана №1 корпус курулган.
 Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда аскердик госпиталь катары колдонулган.
 1954–1968-жылдары негизги дарылоо жайлары курулган.
 1972-жылы Бүткүл союздук курорт макамы берилген.
 1984-жылы жаңы дарылоо корпустары жана мейманкана комплекси пайдаланууга берилген.

 Климаты 

Кышы жумшак болуп, жылына орточо 80 күн кар жаайт жана январдын орточо температурасы 2°С түзөт. Жазы эрте келип, кар марттын экинчи жарымында кетет. Жайы ысык жана кургак, июлдун орточо температурасы 27°С. Жылдык жаан-чачын болжол менен 500 мм болуп, негизинен күз жана кыш мезгилинде жаайт. Салыштырмалуу нымдуулук орточо 52% түзөт, ал эми күн тийүү узактыгы жылына 2787 саатты түзөт.

 Минералдуу булактар 
Курорт аймагында жети булак бар:

 №1 “Кызбулак” — температурасы 44°С, туздуу (1 л сууда 3 г туз).
 №5 “Айыпбулак” — газдуу, температурасы 41°С.
 №4 “Акбулак” — температурасы 21°С, негизинен жайкысын суу муздатуу үчүн колдонулат.
 №27 булак — ичүүчү суу, бөтөлкөгө куюлуп сатылат.

 Суунун курамы 
Аз минералдашкан, азоттуу, хлорид-гидрокарбонат-сульфаттуу, магний-кальций-натрийлүү. Кремний кислотасы көп (30–35 мг/л). Микроэлементтерге бай.

 Баткак 
Курорттогу дары-баткак талаасы 2 га аянтты ээлейт, тереңдиги 12 м. Курамы боюнча дүйнөдө сейрек кездешет.

 Дарылоо ыкмалары 

 Минералдуу суу менен ванна жана душ.
 Баткак аппликациялары.
 Дарылоо бассейни.
 Дарылоо-диагностика кабинети жана лабораториялар.
 Дарылоо физкультурасы, укалоо, климаттык терапия, мүнөздөлгөн тамактануу.

 Дарылануучу оорулар 

 Муун оорулары
 Нерв системасынын оорулары
 Карын, боор, өт баштыкчасынын сезгениши
 Тери жана бөйрөк оорулары
 Гинекологиялык оорулар

 Шилтемелер 
Курорт Киргизии Джалал-Абад
Жалал-Абад курорту

 Булактар 
Категория:Жалал-Абад облусу
Куш

Канаттуулар, Куштар (лат. Aves, L. 1758) — классы жылуу кандуу жумурткалоочу омурткалуу жаныбарлар.

thumb|left|Африка төөкуштары. 
thumb|left|upright=1.4|
Канаттуунун жалпы түзүлүшү: 
1.Тумшугу 2. Башы 3. Көз кабыгы 4. Кареги 5. Аркасы 6. Кичи жапкыч канаттар 7. Акырек
8. Канат жапкычтары 9. Чалгын канаттарын жапкычтары 10. Куйрук үстү 11. Первостепенные маховые
12. Куйрук асты 13. Жамбашы 14. Предплюсневой сустав 15. Плюсна 16. Пальцы 17. Шыйрагы
18. Курсагы 19. Капталы 20. Көкүрөгү 21. Тамагы 22. Сыргасы
Бекмамат Осмонов атындагы Жалал Абад мамлекеттик университети

thumb|Жалал-Абад Мамлекеттик Университети.Жалал-Абад мамлекеттик университети — Кыргыз Республикасынын Жалал-Абад шаарында жайгашкан жогорку окуу жай. 1993-жылдын 2-апрелинде Кыргыз Республикасынын Президентинин Указы менен төмөнкү окуу жайлардын негизинде уюшулган:

 А.С. Пушкин атындагы Жалал-Абад педагогикалык училищасы (1926-ж.)
 Жалал-Абад зооветеринардык техникуму (1947-ж.)
 Фрунзе политехникалык институтунун факультеттери — Кара-Көл (1963-ж.) жана Таш-Көмүр (1990-ж.)
 Кочкор-Атадагы аспап курулуш техникуму (1981-ж.)
 Майлуу-Суу шаарындагы электрдик-механикалык техникуму (1965-ж.)

 Түзүмү 
Учурда университетте 2 институт, 10 факультет жана 7 колледж иштейт. Факультеттер:

 Педагогикалык
 Медициналык
 Маалымат жана коммуникация технологиялары
 Инженердик-техникалык
 Экономика жана ишкердик
 Кыргыз филологиясы жана журналистика
 КМШ элдеринин филологиясы
 Эл аралык байланыштар жана дүйнө тилдери
 Социалдык-гуманитардык
 Табият таануу

ЖАМУда 54 адистик боюнча кадрлар даярдалат. Университет көп баскычтуу билим берүү системасына ээ жана ички түзүмү менен көп тармактуу өнүгүү жолунда турат.

 Окутуучулар курамы 
Жалпысынан 700 окутуучу эмгектенет, алардын арасында:

 15 илим доктору
 20 профессор
 100дөн ашык илим кандидаты жана доценттер

 Илимий жана маданий борборлор 
ЖАМУда төмөнкү борборлор иштейт:

 Окутуунун интенсивдүү усулу борбору
 Сынчыл ойлом борбору
 Педагогикалык чеберчиликке үйрөтүү борбору
 Көркөм академия
 Америка борбору
 Кытай борбору
 Европа тилдерин өнүктүрүү борбору
 Славян борбору
 Өзбек маданий борбору
 Карьера борбору
 Гендердик изилдөө жана өнүктүрүү борбору

 Билим берүү системасы 
2012-жылдан тартып Өкмөттүн №496 токтому жана Билим берүү жана илим министрлигинин №631 буйругунун негизинде университет 2 баскычтуу билим берүү структурасына өткөн. 35 багыт боюнча бакалавр даярдоо үчүн лицензия алынган. 

 Университеттин ректорлору 
 Бримкулов Улан Нургазиевич (1993-1996-жж)
 Бекболотов Турсунбек Бекболотович (1996-1999-жж)
 Бокошов Жамгырбек Бокошович (2000-2005-жж)
 Аширалиев Абдиумаматкадыр (2005-2008-жж, 2010-2011-жж)
 Кенесариев Ташмамбет Кененсариевич (2008-2010-жж)
 Абдрашев Ахунжан Баказович (2011-2016-жж)
 Усенов Кеңешбек Жумабекович (2016-ж.)
 Булактар 
Категория:Жалал-Абад облусу
Категория:Университеттер
Категория:1993-жыл

 Шилтемелер 
Жалал-Абад Мамлекеттик Университетинин желеконушу