Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Простата бези

thumb|Простата бези.
Простата бези - сүт эмүүчүлөрдүн эркегинин жыныс системасына кирүүчү жупсуз без. Чыгаруучу түтүкчөсү сийдик чыгаруучу канал менен байланышта. П. б. чыгарган секрециясы уруктук суюкта сперматозоиддердин тиричилик аракетин (спермаларды суюлтуп, алардын көлөмүн чоңойтуп) камсыз кылууга чоң роль ойнойт.

Ар кандай түрлөрдө ал анатомиясы, химиясы жана физиологиясы боюнча айырмаланат. Анатомиялык жактан простата бези зааранын пузырынын астында жайгашкан, андан заара чыгаруучу түтүк өтөт. Жалпы анатомияда ал бөлүктөрдөн турат деп сүрөттөлөт, ал эми микроанатомияда зоналардан турат деп сүрөттөлөт. Ал ийкемдүү фиброздуу-булчуңдуу кабык менен курчалган жана без ткандарын, ошондой эле туташтыргыч ткандарды камтыйт.

Простата бези сүт эмүүчүлөрдө гана кездешет. Баштыкчан сүт эмүүчүлөрдүн ургаачыларынын простата бези плацентардык сүт эмүүчүлөргө салыштырмалуу пропорционалдуу түрдө чоңураак. Бир көңдөйлүү сүт эмүүчүлөрдүн функционалдуу простатасы бар экендиги талаштуу, эгер бир көңдөйлүү чындыгында эле функционалдуу простатага ээ болсо, алар башка сүт эмүүчүлөр сыяктуу сперманын курамы менен салым кошпой калышы мүмкүн.

Простата суюктук чыгарат жана сактайт, ал сперма бөлүкчөсү болуп эсептелет жана эркек жыныстык реакциясынын бир бөлүгү катары эякуляция учурунда чыгарылат. Бул простаталык суюктук бир аз щелочтуу болуп, анын көрүнүшү сүттөй же агыш болот. Сперманын щелочтуулугу аялдардын жыныс органдарынын кислота чөйрөсүн нейтралдаштырууга жардам берип, сперматозоиддердин өмүрүн узартат. Простаталык суюктук суюктугун чыгаруучу булчуңдардын аракетинин натыйжасында эякуляттын биринчи бөлүгүндө сперматозоиддердин көбү менен бирге чыгарылат. Сыяктуу сперматозоиддерге салыштырмалуу, простаталык суюктуктун сперматозоиддери жакшыраак кыймылдуулукка, узак өмүргө жана генетикалык материалды жакшыраак коргоого ээ.

Простата безинин ооруларына чоңойуу, сезгенүү, инфекция жана рак кирет. Простата көйгөйлөрү эркек төрөөмдүүлүгүнө жана жалпы ден соолукка таасир этиши мүмкүн.

Простата безинин ички түзүлүшү бөлүктөр жана зоналар аркылуу сүрөттөлөт. Бөлүктөрдүн сүрөттөлүшү жана аныктамаларындагы айырмачылыктарга байланыштуу зоналар менен классификация көбүрөөк колдонулат.

Простата үч же төрт зонадан турат деп сүрөттөлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

 Шилтемелер 

Категория:Анатомия‎
Купер бездери

Купер бездери - сүт эмүүчүлөрдүн эркегинин жыныс системасындагы жуптуу бездер. К. б. жыныс мүчөсү менен байланышып, урук суюктугун (тукумдук суусун) пайда болушуна катышат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология
Категория:Анатомия
Препуциал бездери

Препуциал бездери - сүт эмүүчүлөрдүн эркегинин жыныс системасындагы жуптуу бездер. П. б. жыттуу секреттерди чыгарууга катышып, особдордун бири-бири менен жолугушуусуна көмөк берет, ошондой эле жыныстык жактан дүүлүгүчтү пайда кылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия‎
Категория:Зоология‎‎
Мээнин карынчалары

Мээнин карынчалары (ventriculis cerebri) – мээнин ички көңдөйлөрүн бириктирүүчү бирдик система. Ал жерлерде мээ - жүлүн суюктугу пайда болуп жана аралашып турат. Алдыңкы мээнин чоң жарты шарларындагы көңдөйлөрдү каптал карынчалар, аралык мээде - үчүнчү карынча, сүйрү мээде 4-карынча же ромбсымалдуу чуңкурчалар түзүшөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия‎
Карын (анатомия)

Карын (gaster) - тамак сиңирүүчү (өтүүчү) түтүктүн кеңейген жери. Тамак (азык зат) механикалык жана химиялык жол менен иштетилип чыгат. Көпчүлүк омурткалуулардын (жерде-сууда жашоочулар, сойлоктор, сүт эмүүчүлөр) К-ы жакшы өөрчүгөн, анда К-дын башталышы, же кардиалдык жана бүтүшү, же пилорикалык бөлүмү деп аталат. Экөөнүн ортосунда К-дын түп жагы, же фундалдык бөлүмү. Канаттуулардын карыны 2 бөлүктөн турат - көптөгөн бездерден турган бездүү карын жана калың булчуңдардан турган булчуңдуу карын. Бул тиштин функциясын аткарат, себеби ички бети кутикуладан турат да, бат жыйрылууга жөндөмдүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:анатомия
Жибек чыгаруучу бездер

Жибек чыгаруучу бездер - айрым көпөлөктөрдүн гусеницасынын оозунда орношкон бездердин бир түрү. Ж. ч. б. атайын секрет бөлүп чыгарышат, алар абада катканда жибек жипти пайда кылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Инвагинация

Инвагинация, кийилишүү, кош кабаттануу (лат. in - ичине, жана vagina – кабык, чел кабык) - гаструляциянын бир жөндөмдүүлү жана эмбриогенез (түйүлдүктүн калыптануу учуру) учурунда айрым органдардын башталышы.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология
Интерорецепторлор

Интерорецепторлор (лат. interior - ички жана рецептор) - ар кандай ткандар жана ички органдарда (жүрөктө, кан жана лимфатикалык тамырларда, тамак эритүү жолунда жана башка) сездиргич нервдердин жайланышы. И. жаныбар денесиндеги органдары менен ички чөйрөнүн абалы (химиялык абалы, темп-расы, осмос басымы жана башка) ж-дө информация чогултат (билдирип турат). Аткарган функциялары боюнча И. төмөнкүгө бөлүнүшөт: механорецепторлор , хеморецепторлор – зат алмашуунун өзгөрүлүшүүсү менен химиялык абалы ж-дө, терморецепторлор – ички чөйрөнүн темп-расынын өзгөрүлүшүүсү, осморецепторлор - осмос басымы, барорецепторлор - кан басымынын өзгөрүлүшүүсү ж-дө кабыл алып турушат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория: Биология
Пелагиалдык икра (жумуртка)

thumb|Пелагиалдык икра.
Пелагиалдык икра (жумуртка) - балыктардын жана жерде-сууда жашоочулардын жумурткалары (энелик жыныс клеткалар) П. и. адатта майда, анын сүзгүчтүгүн жогорулатуучу чоң май тамчысы бар, суунун калың катмарында же үстүндө сүзүп жүрүүчү жумуртка.

Демерсалдык икра - чоң жана оор, кээ бирде жабышчаак келет. Көпчүлүк учурда балыктар аны суунун түбүнө, өсүмдүктөр арасына ташташат же кумга көөмп коюшат.

Зооцид - асцидия окшош колониянын негизгичи, чок дененин (Асцидия классы, чокденелер түркүмү) уруктанган жумурткасынан өөрчүп чыгат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Тиш түрлөрү

thumb|upright|Гетеродонттук тиштер.
Тиш түрлөрү.

Гетеродонттук тиштер - сүт эмүүчүлөрдүн тиштеринин түзүлүшү чайноочу функциясына жараша татаалданып, формасына жана аткарган кызматына жараша кашка тиш, кылкыйма, кичине жана чоң азуу тиштер деп бөлүнөт. Мындай бөлүнүнү гетеродонтизм деп аталат.

Текодонттук тиштер - крокодил менен сүт эмүүчүлөрдүн тиштери жаак сөөгүндөгү атайын оюгунда (альвеолорго) орношкон. Сүт эмүүчүлөрдүн тиштеринин өсүшү чектелген, айрымдарыныкы туруктуу болот (монофиодонтизм), кээ бирөөлөрдө полифиодонтизм. Көпчүлүктөрүнүкү (ошондой эле адамдын) акыл ооз тиштери туруктуу тиштерге алмашылат (дифиодонтизм).

Плевродонттук тиштер - формасы конус сымалдуу жаактын ички бетинен өсүп чыгат (бекийт), айрым сойлоп жүрүүчүлөрдө кездешет, алмашпайт (жаңырбайт).

Акродонттук тиштер - формасы конус сымалдуу, жаактын кырына чыккан, башкача атйканда жаактын сырткы бетине бекийт, айрым сойлоп жүрүүчүлөрдө кездешет, мисалы кескелдириктерде .

Уулуу тиштер - уулуу жыландарда өөрчүгөн, формасы конуска же түтүкө окшош, табылгасынын денесине уунуу киргизиш үчүн колдонулат. Суу жыландар сымалдуу уулуу жыландарда кобулу бар У. т. кездешет, алар үстүнкү жаактын артыраак жагында орношкон (мисалы ок жылан); аспид жана деңиз жыландардын (тайпан, сары муунактуу жылан, падышалык чекир жылан) оозунун алды жагына орношуп кыймылсыз келген кыска түтүк сымалдуу тиштер, ал эми кара чаар жана оюк баш уулуу жыландарда болсо (калкан тумшук) узун жана кыймылдуу конус сымалдуу тиштери үстүнкү жаактын кыскача келген сөөгүндө кыймылдуу орношкон. Баарынын тиштеринде уу өткөргүч канал жатат

Кооздолуп көрүнүү - көпчүлүк муунак буттууларга (раксымалдуулар) мүнөздүү. Рактын көзү бир нече бөлүктөрдөн (бөлүкчөлөрдөн) турган көзчөлөр татаал көздү пайда кылат. Ар бир көзчө ракты курчап турган мейкиндиктин анча-мынча бөлүгүн гана кабыл алып, ал эми баардыгы биригип бир бүтүндөй көрүүнү пайда кылат, мындай көрүнүш К. к. деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Мээнин чоң жарты шарларынын кыртышы

Мээнин чоң жарты шарларынын кыртышы, паллиум, (cortex hemispheria cerebri) (сырткы катмары) - сүт эмүүчүлөрдүн мээсинин жарты шарларынын үстүнөн каптап турган боз зат катмары. Эволюциянын кийинки этабында өөрчүгөн мээнин бул кыртышы жогорку нерв тиричилигин аткарууда эң чоң мааниге ээ. организмдин бүткүл функцияларын координациялоого жана жөнгө салууга катышат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия‎
Алгачкы кыртыш же гипокамп

Алгачкы кыртыш же гипокамп (hipocampus) - омурткалуулардын мээсиндеги жуптуу нерселер, алар арка кортекстин негизги бөлүгүн түзөт. Эң биринчилерден (алгачкы) болуп кош дем алуучу балыктарда жана бутсуз жерде-сууда жашоочуларда пайда болот. Болжолдогондой, А. к. организмдин ички чөйрөсүн туруктуу кармап турууга, көбөйүү функциясын жөнгө салууга, ошондой эле эске салууну үйрөтүүгө жана сактап калууга катышат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория: Биология
Экинчилик кыртыш

Экинчилик кыртыш, неопаллиум жаңы кыртыш, же неокортекс (neopallium) - мээ кыртышындагы (тышында) кобулдар, быткылдар (ийри-буйру кырлар), мунун болушу кыртыштын аянтын чоңойтот. Эволюциянын жүрүшүндө Н. биринчиден болуп (эң алгачкы) сойлоп жүрүүчүлөрдө түзүлүшү эң жөнөкөй болгон. Кийин сүт эмүүчүлөрдө Н. көп катмарлуу түзүлүшкө өөрчүгөн. Ал 6-7 катмарлуу клеткадан турат (пирамиддик, жылдызчалык) жана үлүштөргө бөлүнөт - маңдай, төбө, чыкый, каракуш жана базалдык.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия‎
Тордомо челдин колбочкалары

thumb|upright|кумганча клетка.
Тордомо челдин колбочкалары, тордомо челдин кумганчалары (лат. coni) - көргөзгүч клеткалардын бир түрү. Омурткалууларда тордомо челдин фоторецепторлору же кумганча клеткалары, күндүз көрүүгө жана (көпчүлүк түрлөрдө) түстүү көрүүнү камсыз кылышат. Тордомо челдин пигменттик катмарына караган жоонойгон сырткы рецептордук өсүндүсү клеткага кумгандын формасын берип турат (ошондуктан анын атынын келип чыгышы). Көпчүлүк кескелдириктердин, жыландардын, таш бакалардын, канаттуулардын , суурлардын көзүнүн тордомо челдери толугу менен Т. ч. к-нан турат. Адамдын жана көпчүлүк күндүзгү жаныбарлардын Т. ч. к. тордомо челдин ортосунда жайгашкан. Мисалы, адамдын тордомо челинде баардыгы болуп 6,5-7 млн. Т. к. бар. Филогенез боюнча таякчалар Т. ч. к. келип чыккан.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия
Жарты тегерек каналчалар

thumb
Жарты тегерек каналчалар (canales semicirculares) - ички кулактын бир бөлүгү, дене менен башты кыймылдатканда жана мейкиндикте өзгөрткөндө теңсалмакты сактоону жөнгө салууга катышат. Көпчүлүк омурткалууларда үч Ж. т. к. (миногада - 2, миксинде - 1), алар бири бирине карама-каршы перпендикулярдык аянтчада орношкон. Ж. т. к. жаргакча келип, ичинде эндолимфа менен толтурулуп сөөктүү же кемирчектүү футлярда (капсулада) жайгашкан. Ж. т. к. сүйрү баштыкча менен байланышып, омурткалуу жаныбарлардын теңсалмакты сактагыч органы болуп эсептелет.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Эндолимфалык канал

Эндолимфалык канал – ички кулактын түтүгү, адаттагыдай узун жана туюк. Алгачкы угузгуч ыйлакча менен сырткы чөйрөнү байланыштыргыч болуп эсептелет. Э. к. былжырлуу суюктук - эндолимфа менен толтурулуп, үндү өткөрүүгө катышат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия‎
Жыт сездиргич капсула

Жыт сездиргич капсула – мээнин пайда болушу менен бирге 2-3 жуп кемирчектер катары мээнин кутучасы да пайда боло баштайт. Кемирчектер туш тарабынан өсүп, бири-бири менен байланышып мээни капталынан курчай башташат. Ушундай кемирчектерге алдынан Ж. с. к-сы, ал эми арткы капталдарга угузгуч капсулдар өсө башташат. Баш кутучасынын мындай өрчүү стадиясы тегерек ооздууларга мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Копула

Копула (copula) - тил алдыңкы догонун жупсуз элементи, жуптуу гиоиддерди эки жактан бириктирет (кошот). 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
Категория: Биология
Бакалоор капкакчасы

Бакалоор капкакчасы - сөөктүү балыктардын бакалоор доголору жаткан бакалоор көңдөйүн жаап турат. Б. к-нын скелети жабуучу сөөктөрдөн пайда болгон. 

Бакалоорго суунун кириши жана дем алуунун ритми Б.к-нын ачылып жана жабылып турушу оозунун ачылып-жабылышы менен бирдей жөнгө салынат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Спирал клапаны

Спирал клапаны – көптөгөн бүктөмөлөрдүн жана бырыштардын өсүшүнөн ичегинин ички бети чоңойюп жана кеңейет (тегерек ооздууларда, кемирчектүү, кош дем алуучу, манжа канаттуу, мекире сымалдуу жана көп канаттуу балыктарда кездешет). 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Артериялдык конус

Артериялдык конус - жүрөктөн чыккан кан тамырдын конуска окшош кеңейген жери, бөлүгү. А. к. кемирчектүү балыктарда жүрөктөн чыккан курсак толтонун кеңейген бөлүгү (жери). Анын ички бетинде кандын кайрадан артка агышын тосуш үчүн клапандар жайланган. Жерде-сууда жашоочуларда А. к. жүрөктүн карынчасынын оң жагынан чыгат, андан өз алдынча 3 жуп артериалдык дого кетет, алар ар бир тараптан сыртынан жалпы чел кабык менен капталып адегенде чогу чыгышат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
Категория: Биология
Артериялдык доголор

thumb
Артериялдык доголор, толтонун доголору (arcus aortae) - курсак толтодон чыгып жон аортага (толтого) куюлган омурткалуулардын кан тамырлары. Омурткалуулардын түйүлдүгүндө адатта 6 жуп А. д. башталат (балыктарда - 7, шакек ооздууларда - 15 жупка чейин жетет). Кургактагы омурткалууларда 1-, 2- жана 5-жуптар редукцияланат. Ал эми А. д. 3-жубу уйку артериясынан кеткендиктен, уйку догосу деп аталат. Жерде-сууда жашоочулар менен сойлоктордо А. д. 4-чү жубу толтонун жупту догосун пайда кылат; канаттууларда анын оң, ал эми сүт эмүүчүлөрдө сол догосу сакталып калат. А. д. 6-жубу - өпкө догосу, себеби андан өпкө артериалар кетет.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория: Биология
Кан жүгүрүү

Кан жүгүрүү - организм менен сырткы чөйрөнүн ортосундагы зат алмашууну камсыз кылуучу жаныбарлардын К. ж-шү, айланышы. К. ж. жардамы менен организмдин клеткалары кычкылтек, азык зат, суу менен камсызданып, СО2 жана башка зат алмашуунун керексиз заттары чыгып турат. Жылуу канду жаныбарлардын (гомотермдүү) темп-раны жөнгө салууда К. ж. чоң мааниге ээ. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
Категория: Биология
Туюк кан жүгүрүү

Туюк кан жүгүрүү - омурткалуу жаныбарлардын кан жүгүрүүшү туюк. Кан жүрөктүн сол карынчасынан чыгып оң дүлөйчөгө келет. Бакалоор менен дем алуучу жаныбарлардын (тегерек ооздуулар, кемирчектүү жана сөөктүү балыктар) Т. к. ж-нүн бир гана тегереги, өпкө менен дем алуучуларда, ошондой эле кош дем алуучу балыктарда кан айлануунун эки тегереги болот.

Кан жүгүрүнүн чоң тегереги - жүрөктүн сол карынчасынан башталып, бүткүл денеге тарап, андан кайра жүрөктүн оң дүлөйчөсүнө келүүчү жолу.

Кан жүгүрүүнүн кичине тегереги - өпкө артериясы менен байланышту. Жүрөктөн (оң карынчасынан) өпкөгө карай веналык канды өпкө артериясы алып кетип андан кычкылданып кайра жүрөктүн сол дүлөйчөсүнө алып келет.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Кандын жаралышы

thumb
Кандын жаралышы, гемопоэз (гр. гемо - кан, poiesis - даярдоо, кайра жаратуу) - киши менен жаныбарлардын организмде кан клеткаларынын көбөйүшү, өрчүшү жана бышып жетилиши. Көпчүлүк омурткасыздардын К. ж. тутумдаштыргыч тканда, көңдөй суюктукта, кан жана гемолимфада өтөт. Омурткалуу жаныбарлардын К. ж. ар кандай: тегерек ооздуулардын К. ж. ичегинин бетинде, балыктарда - көк боордо, бөйрөктө, эпикардда, куйруктуу жерде-сууда жашоочуларда - көк боордо, боордо , куйруксуз жерде-сууда жашоочулар, сойлоп жүрүүчүлөр жана канаттууларда - көк боордо, чучукта, фабриций чөнтөкчөсүндө, богок безде өтөт. Сүт эмүүчүлөрдүн канынын эритроциттери, гранулоциттери, моноциттери, тромбоциттери чучукта пайда болот, ал эми лимфоциттер - богок безде, чучукта, көк боордо, лимфатикалык түйүндөрдө жана башка 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Биология
Боумен капсуласы

thumb
Боумен капсуласы (түймөкчөсү) - (У. Боумендин атынан) омурткалуулардын бөйрөгүндөгү сийдик каналчасынын жооноюп бүткөн эки кабатту туюк учу. Капилляр түйдөкчөлөр менен биригип малпигий бүртүкчөлөрдү пайда кылат - бул бөйрөктүн негизги элементи. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия‎
Вольф каналы

Вольф каналы (К. Ф. Вольфтун атынан - ductus Wjlffi) - алгачкы (пронефрос) бөйрөктүн алып кетүүчү каналы. Биринчиден болуп кемирчектүү балыктарда пайда болот. Мезонефрос пайда болору астында пронефростун каналы 2 каналга бөлүнөт (ажырайт) - вольф жана мюллер. Сөөктүү балыктарда жана жерде-сууда жашоочуларда В. к. сийдик өткөргүч функцияны аткарат; жерде-сууда жашоочулардын эркегинде В. к. сийдик жана урук өткөргүч функцияларды аткарат. Сойлоктор, канаттуулар жана сүт эмүүчүлөрдө метанефрос пайда болгону менен бирге В. к. түйүлдүктө гана сакталып калат, ал эми чоңдорунун эркектеринде урук өткөргүч функцияны аткарат, ургаачыларда - редукцияланылат. Сүт эмүүчүлөрдө В. к-нын өсүндүлөрүнөн сийдик өткөргүч, бөйрөктүн күлтүгү, чөйчөкчөсү жана чогулткуч каналчалардын системалары пайда болушат. Эркегинде анын элементтери жыныс органдарды пайда кылууга катышат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия
Каналдар

Каналдар, Мюллер каналы - (И. Мюллердин атынан) омурткалуулардын түйүлдүктүн клоакасын жана көпчүлүк сөөктүү балыктардын пронефростун каналчасы менен куйгучун бириктирүүчү (байланыштыруучу) өткөл же канал. Ургаачыларда М. к. жумуртка өткөргүч каналына айланат. Акулалар, туюк баштуулар, кош дем алуучу балыктар, айрым кемирчектүү ганоиддер жана жерде-сууда жашоочулардан башкаларда эркектеринде редукцияланылат. Сүт эмүүчүлөрдүн эркектеринде М. к-нын калдыгынан анча чоң эмес эки мүйүздүү жыныс каналга ачылуучу көңдөй пайда болот.

Назогипофизардык канал - тегерек оздууларда өөрчүгөн. Н. г. к. аркылуу жупсуз таноосу мээнин гипофизи менен байланышып, миногаларда назо-гипофизардык баштыкча, ал эми миксиндерде кулкунга чейин жеткен Н. г. к. пайда болот.

Урук өткөргүч каналчалар - анамнийлердин (тегерек ооздуулар, балыктар жана жерде-сууда жашоочулар) эркектеринде аталык бездеринен чыгуучу майда жипче каналчалар. У. ө. к. мезонефрос бөйрөгүнүн алды жагына (кош дем алуучу балыктарда арткы жагына) кошулгандыктан, ал жери бөлүп чыгаруучу функциясын жоготуп аталык бездин кошумча органына (кыпчыкейине) айланат.

Гемалдык канал - балыктардын куйрук омурткаларынын астыңкы доголор ылдый жака өсүп биригип кан тамырлар өтүүчү (куйрук артерисы менен венасы) Г. к. пайда кылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Категория:Анатомия‎
Карапакс

thumb|Dipsochelys dussumieri.
thumb|Cancer irroratus.
Карапакс (carapax) - таш бакалардын үстүнкү дөмпөктүү калканы (чопкуту). Ошондой эле К. деп көпчүлүк раксымалдуулардын башынын арткы жагын каптаган хитиндештирилген бүктөмөлөрүн (бырыштарды), ошондой эле кээ бир кенелердин көкүрөгүн толугу менен каптаган калканды аташат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Кекиртек-коко камерасы

Кекиртек-коко камерасы - куйруксуз жерде-сууда жашоочулардын ооз-кулкун көңдөйүн коко кемирчектеринен бөлүп турган жылчыкка өпкөнүн ачылышы К.-к. к. деп аталат. К.-к. к. ички бетинен үн байламтары кетет да, абанын күчү менен алар кыймылга келип ар түрдү үндөрдү чыгарып турат. Куйрукту жана бутсуз жерде-сууда жашоочулардын К.-к. к. узарып кекиртектин башталышы катары каралат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
Категория:Зоология‎
Төштүн кыры

thumb|upright|Төштүн кыры.
Төштүн кыры (carina) - омурткалуулардын айрым түрлөрүнө (канаттуулар, жарканаттар) мүнөздүү. Т. к-на абдан жакшы өөрчүгөн төш булчуңдары бекийт. Учпаган канаттуулардын (мисалы, төө куштар) Т. к. болбойт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Коракоид

Коракоид (- кузгунтумшук сөөк) - омурткалуулардын омуроо курчоосунун жуптуу сөөгү. Далыга ашталып күң жиликтин башы бекиген чуңкурчаны пайда кылат. Жерде-сууда жашоочулар, сойлоктор жана канаттууларда алдыңкы учу төш сөөк менен ашталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Татаал куймулчак

thumb|Татаал куймулчак.
Татаал куймулчак (лат. sacrum) - арткы көкүрөк (жетим аркалар), бел, куймулчак омурткалар жана бир нече алдыңкы куйрук омурткалар менен биригип(ашталып) канаттууларга гана мүнөздүү Т. к. пайда кылат. Т. к. менен арткы курчоонун сөөктөрү бири-бирине ширелип кыймылсыз бекип арткы буттарга бекем таяныч пайда кылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Категория:Анатомия‎
Тогуз кат

Тогуз кат (omasum) - кепшөөчү айбандардын көп камералуу карындын бир бөлүгү (төөлөрдө болбойт). Т. к. ички беттин былжырлуу чели узунунан кеткен кыймылдуу бүктөмөлөрдү - жалбырактарды пайда кылат. Кайталанып чайналган жеми Т. к. түшкөндө майдаланып жана суюлуп жумурга өтөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Бөйрөктүн түйдөкчөсү

Бөйрөктүн түйдөкчөсү - бөйрөктүн кыртыш катмарындагы капиллярлардан турган түйдөкчөлөр, адепки сийдикти кандан ажыратуучу түйдөкчөлөр.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия‎