Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кулуев Кожогелди

Кожогелди Кулуев (Култегин) (Кара-Кулжа районундагы Алай-Куу өрөөнүнүн Көгарт кыштагында 1960-жылы 18-февралда туулган) - акын, драматург, котормочу.
Кыргыз Республикасынын эл акыны (2016). ТҮРКСОЙдун алтын медалынын ээси (2020).

Эмгек жолун 1977-жылы Оштогу пахтадан кездеме токуу комбинатында (азыркы «Текстилчи» МАК) жумушчу болуп иштөө менен баштаган.
1983-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика бөлүмүн,
1993-жылы Москвадагы М.Горький атындагы адабият институтунун 2 жылдык жогорку адабий курсун бүтүргөн. «Кыргызстан», «Адабият» басмаларында редактор, Кыргызстан жазуучулар союзунда жаштар секциясынын башчысы, Кыргыз Республикасынын Өкмөт аппаратында референт, өкмөттүк «Эркин Тоо» гезитинде башкы редактордун 1-орунбасары болуп эмгектенген.
Учурда «Азаттык» медиа институтунда иштейт.
 
Кожогелди Култегиндин алгачкы чыгармалары 1976-жылдан баштап «Кыргызстан пионери» гезитине жарыяланат. Поэзия дүйнөсүнө эртелеп аралашып, 1982-жылы «Ала Тоо поэзиясы» фестивалынын, 1986-жылы Чыгармачыл жаштардын республикалык III жумалыгынын лауреаты болгон. 1989-жылы Бүткүл союздук жаш акын-жазуучулардын Москвада өткөн V семинар-кеңешмесине катышып, ошол семинар-кеңешменин жолдомосу менен 1989-жылы СССР Жазуучулар союзунун мүчөлүгүнө кабыл алынган.

Ага 1995-жылы «Дарбаза жолго ачылат» аттуу ыр жыйнагы үчүн Алыкул Осмонов атындагы сыйлык, 2002-жылы «Бал ууртам» китеби үчүн Ош облустук мамлекеттик акимчилиги уюштурган Жолон Мамытов атындагы сыйлык ыйгарылган.
 
«Түндүктү ким көтөрөт?» аттуу драмасы Ош кыргыз драма театрында коюлган. Кожогелди Култегин орус акындары Сергей Есениндин, Арсений Тарковскийдин, Юрий Кузнецовдун, болгар акыны Любомир Левчевдин, балкар акыны Кайсын Кулиевдин, казак акындары Мухтар Шахановдун, Мукагали Макатаевдин ж.б. чыгармаларын кыргыз тилине которгон.
 
2004-жылы «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген ардактуу наам берилген.

 Китептери 

Жолчырак: Ырлар, поэма. – Б.: Кыргызстан, 1985. – 40б.
Шамалдагы үн: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1989. – 60б.
Дарбаза жолго ачылат: Ырлар. – Б.: Кыргызстан, 1993. – 86б.
Бал ууртам: Ырлар, поэма, драма. – Б.: Бийиктик, 2002. – 304б. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Республикасынын жазуучулары/Кыргызпатент.Түз.: М. Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: 2011 ISBN 978-9967-26-379-6
 Кыргыз Республикасынын жазуучулары. 1-том.

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.azattyk.org/content/Kyrgyzstan_religy_situatio/2013358.html

Категория:Инсандар
Категория:Кыргыз жазуучулары
Категория:Кыргыз Республикасынын жазуучулары
Категория:"Азаттык" үналгысы
Категория:Журналистика
Категория:Акындар
Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Поэзия
Категория:Журналисттер
Категория:Кыргыз медиасы
Категория:Ош облусу
«Азия» дүйнө бөлүгүнүн аты жөнүндө

Огуздардын атынан алар улуу мейкиндик «ОГУЗИЯ» деп аталган. Бул «Огуз үйү», «Огуз уясы», «Огуз өлкөсү» дегенди түшүндүргөн.
«ОГУЗИЯ» – «Гузия», «Узия», «Озия» деп өзгөрүп, ар кайсы элде ар кандай диалектиде айтылып отуруп, акыры – «Азия» болп калган. Анткени, бул аймакка атын берген Огуз элинин өзүнүн ысымын да, башка элдер: «огуздар», «гуздар», «уздар», «аздар» деп айта беришкен.

Грек мифологиясы боюнча Асия (Азия) – титан Иапет менен Асиядан төрөлгөн балдары: Прометей, Менетей, Элиметей жана Атлант. Башка вариантта Асиянын энеси катары – Климен айтылат («Мифологический словарь». М.СЭ.1991.65-б.).

Ошентип, грек мифологиясы боюнча Азия кыздын ысымы. Жердин аты катары эч кандай кабар жок. Бирок, тарыхтын атасы болгон. Геродоттон баштап, бардык гректарыхчылары «Азия» деп жер аты катары негизинен скифтер жашаган тарапты жазышкан. Башкача айтканда, Алды¢кы Азиядан тарта түндүк-чыгышты карай созулган дүйнө бөлүгүн белгилешкен. А чынында, Александр Македонскийдин жортуулуна чейин алар чыгышта Индия, Кытай сыяктуу чо¢ өлкөлөрдүн бар экенин билишкен эмес. Кыскасы, «Европа» кыздын аты болгондой эле, байыркы гректердин түшүнүгү боюнча «Азия» да кыздын аты болгон. Анткени менен «Библейская энциклопедия» деген китепте, жер аты катары «Азия» жөнүндө маалымат айтылат: «Асия, же Азия байыркы элдерге белгисиз, төгөрөктүн төрт бурчунун бири. Бул ат адегенде составында Иония жана Еолия болгон Лидия областына гана тиешелүү болгон. Анан бул аталыш Кичи Азияга карата колдонулуп, кийин аны менен бул Чыгыш дүйнө бөлүгү аталып калды. «(М.»Терра». 1990,66-б.).

Ошентип бул китеп боюнча байыркы «Азия» деп адегенде Кичи Азияны айтышкан. Анын башкы борбору болуп, кадимки улуу даанышман Гераклиттин туулган шаары – Эфес саналган. Ал эми жергиликтүү элдер, алар келген тарапты (күн чыгышты) жана алар жайланышкан жерлерди «огуздардын өлкөсү» – «аздардын өлкөсү» – «Азия» деп аталышы шексиз.

 Булак: Серия:«Окуучунун китеп текчесине» 
АЛА-ТОО
УЛАМЫШТАРЫ
Түзгөн: Сулайман Рысбаев, Батыркулова Айгул
(Тестиер жана өспүрүм курактагы мектеп окуучулары үчүн)

Категория:Тарых
Категория:Азия
Категория:Таажы-2012
Сазан уулу Багыш

Сазан уулу Багыш Сазан уулу Багыш (1878, Нарын облусу, Жумгал району, Карасуу айылы 1958, ошол эле жерде) манасчы. «Манастын» үч бөлүмүн тең айткан. Багыштын атасы Сазан сөзмөр, санжырачы, усталык кесип кылган адам болгон. «Манасты» Багыш башка манасчылардай кесип кылып эл кыдырып айткан эмес. Багыштын манасчы болуп калганына жакын тууганы Байбагыш Жакып уулунун таасири чоң. Замандаштарынын эскерүүсүндө Багыш 17-19 жашында эл алдына «Манасты» айта баштаган. Ал өзүнүн «Манас» айтып калуусун башка манасчылар сыяктуу эле түш көрүү менен байланыштырса да, чоң манасчылардан таалим алуусу негизги роль ойногон. Багыштан 1938-41, 1949-жылы «Манас» үчилтиги жазылып алынат. Жазуу ишине баласы Мухамед-Садыр жана Абдыраков Токтаалы деген адамдар катышкан. Багыштан «Манас» үчилтигинин биринчи бөлүмүнөн: «Жакыптын эгин айдап байыганы жана кан көтөрүлүшү», «Манастын төрөлүшү жана балалык чагы», «Алмамбеттин келиши», «Көкөтөйдүн ашы», «Чоң казат жана кичи казат» бөлүмдөрү жазылып алынган. Аталган эпизоддордун ичинен «Чоң казат» ырааттуу жазылып, окуялар кеңири баяндалган. Андан жазылып 
алынган «Манас» башка белгилүү манасчылардыкына салыштырганда көлөмү жагынан чакан, бардыгы 101580 сап ыр («Манас» эпосунан 41 000 сап, «Семетейден» 55 000 сап, «Сейтектен» 5 580 сап). Мисалга, Манастын сырнайзасын Багыш мындай сүрөттөйт: 

“Сары карагай кыйдырган,Сары атанга жыйдырган.Күрөтүп кумга көмдүргөн,Сегиз ай чаап кырдырган,Сексен түрдүү сырдырган.Чарайна менен чаптаган,Сынып кетме болот деп,Пил терисин каптаган.Коло менен чырмаган,Тийген жери ырбаган.Кош кара кыл тактырган,Душманды көздөй бактырган.Колго жылуу болот деп,Кой макмал менен тыштаган”.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз элинин манасчылары:Маалымдама китеп. – 1-чыг., Түз.: Т.Бакчиев, Р.Исаков. – Б.: Кыргызпатент, 2010 – 96 б.
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Категория:Кыргызстан
Дейди кызы Сейде

Дейди кызы Сейде (1881 – 1946)

Дейди кызы Сейде 1881-жылы Наманган уездине караштуу Багыш болуштугундагы Жампа-Салды айылында туулган.
 
Атасы саруу уруусунан чыккан, Аксы менен Арпага аты угулган чечен, өнөрпоз адам болгон. Дейдинин үйүнө маал-маалы менен Кыдыраалы манасчы келип, “Манас” айтып турчу экен. Дейди өнөрпоз болгондуктан: Тогуз-Торо, Жумгал, Кочкор, Ысык-Көл, Ташкен, Түркстан, Самарканга чейин барып, эл кыдырат. Барган жеринин баарына кызы Сейдени ала жүрөт. Атасын ээрчип жүргөн кызы, ыгы келген жеринен “Манас” айта салчу болот. Ошентип, эл ичинде Сейденин өнөрү кеңири тарап, көпчүлүккө белгилүү боло баштайт. Жашы он бешке келгенде Сейдени күйөөгө узатышат. Кайната-кайненеси динчил адамдар болгондуктан, “шайтаны бар экен” деп, кагып-силкип, “Манас” айтышына каршы чыгышат. Сейде мындай кордукка чыдай албастан качып кетет да, атасынын колуна барат. Кийин Устажолдош деген төкмө акынга турмушка чыгат. Күйөөсү Сейденин өнөрүн туура кабыл алып, а түгүл чыгармачылык тыгыз байланыш түзүшөт. “Эл оозунда элек жок” дегендей, эл ичинде өйдө-төмөн сөз жүрүп, молдо-эшендер: “... аял “Манас” айтса, аны арбак уруп кетет, а түгүл жакындарын да арбак урат” – деп, коркутушат. Сабыр деген эшен Сейдеге эл алдында “Манас” айтпоого касам ичирет. Бирок Сейде үйдө эч ким жокто коргондун дарбазасын бекитип, небереси Калмуратты кароолго коюп күнү кечке, түнү бою “Манас” айтып чыгат. Небереси Рыскул уулу Калмураттын айтканына караганда, чоң энеси “Манас”, “Семетей”, “Сейтек”, “Кенен”, “Алымсарык” эпосторун айткан экен. Сейдеден 3 басма табак көлөмүндө жазылган “Манастын Ферганага калаа курдурганы” деген үзүндү Кыргыз улуттук илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусунда сакталып турат. 
 
Дейди кызы Сейде 1946-жылы дүйнөдөн кайткан.
 
Буулак:К 97 Кыргыз элинин манасчылары:Маалымдама китеп. – 1-чыг., Түз.: Т.Бакчиев, Р.Исаков. – Б.: Кыргызпатент, 2010 – 96 б.

Категория:Туулгандар 1881-жылы
Категория:Өлгөндөр 1946-жылы
«Насыйкат» күүсү

Кыргыздардын комуз күүлөрүнүн ичинде жүрөктү элжиреткен, кандайдыр бир тарыхты сыдыра баяндап сызып чыккан «Насыйкат» аттуу күүнү чоң комузчулар чертишип, жалпы кыргыздарга белгилүү болуп жүрөт.

 «Насыйкат» күүсүнүн чыгышы жөнүндө уламыш. 

Илгери бир заманда кыргызды жоо басып алып, аны тукум курут кылып жиберүүнү көздөп, ар кай жерге тоздурган экен.
Анын ичинде эң биринчиси комузду жоготуу, комуздун үнүн кыргыздын көкөйүнөн өчүргөндө анан, кыргыз башка элге оңой сиңип кетет дегенди жоонун бир акылманы ойлоп тапкан экен. Жоонун каны бүт жер бетинде комуз үнү чыкпасын, ким комуз чертсе башы кесилсин, деген өкүмүн чыгарган экен. Ошондой кордуктуу замандын бир күнү жоонун өкүмдарлары аң уулап, бир алыскы колоттун башында жүрсө, бир нерсенин үнү угулуптур, алар барып караса, жалгыз бир абышка ошол колоттун башында олтуруп алып комуз чертип олтурган экен. Ал өкүмдарлар абышкадан аты-жөнүн сураса, Сүйүнбай деген кыргыз экен. Алар: «комуздун үнү чыкса, баш кесилет деген өкүмдү укпагансыңбы?» — деп сурашса, ошону угуп-билгендиктен ушул жерде чертип отурганын айтыптыр. Өкүмдарлар чалды байлап, комузун мойнуна асып алып, эли-журтуна сабак болсун дешип, калкты калың чогултуп абышканы дарга асмак болушат. Дарга асуунун алдында абышкадан: «эмне талабьщ бар, айтып кал» деген экен. Абышка: «Мен как ушундай бир чогулушту күттүм эле, өлөр алдымда бир күү чертип алсам» деп суранган экен. Өлөр адамдын өтүнүчү кабыл болуп, Сүйүнбай чал «Насыйкат» күүсүн чертип, комузду, комуз күүсүн эч кандай жоо жогото албай турганын, ал ата-бабадан бери уланып келе жатканын айтып, калың эл журтка комузду, күүнү урпактан-урпакка улап айтуу жөнүндө «Насыйкат» күүсүн калтырган экен.
Кыргыздын комуз күүлөрүнүн уламыштары өтө эле көп, ар бир карт күүлөрдүн бирден уламышы айтылып калган. Күүлөрдүн уламышы ошол күүнүн эмне себептен чыккандыгы жөнүндө маалымат берилсе, дагы бир жагынан кыргыздын тарыхынан элес берет. Биз бул жерде ар бир күүнүн уламышына бирден токтолуп олтурбайбыз.

 Колдонулган адабият 
 Ала-Тоо уламыштары. Түзгөн: Сулайман Рысбаев, Батыркулова Айгул. Серия:«Окуучунун китеп текчесине». (Тестиер жана өспүрүм курактагы мектеп окуучулары үчүн)

 Эскертүүлөр 

Категория:Комуз
Категория:Музыка
Мукашева, Роза

Роза Мукашева (Тоң районундагы Бөкөнбаев айылында 1949-жылы 16- майда туулган) - акын.

1971-жылы - Фрунзедеги политехникалык институттун технологиялык факультетин бүтүргөн. Ошол эле жылы Сокулук районундагы Киров кыштагында жашылча-жемиш иштетүүчү заводдо мастер, кийинки жылы Кыргыз Республикасынын Илимдер академиясынын органикалык химия институтунда кенже илимий кызматкер болуп иштейт.
1973–1981-жж. - Мамлекеттик телерадиодо редактор,
1981-жылдан Кыргызстан Комсомолунун Борбордук Комитети уюштурган «Жаш толкун» адабий бирикменин адабий кеңешчиси болуп иштеген.
1990-жылдан Биринчи Май районунун социалдык коргоо Башкармасында социалдык кызматкер болуп иштеген.

Чыгармалары гезит-журналдарга 1968-жылдан баштап жарыяланган. Алгачкы ырлар жыйнагы «Жаштыгым менин – жашыл өрт» деген ат менен 1972-жылы жарыкка чыккан. Көптөгөн ырлары орус, казак тилдерине которулган.

1969-жылы жаштар арасындагы адабият жана искусство конкурсуна катышып поэзия боюнча 1-даражадагы дипломго ээ болот. Ошол эле жылы Алма-Ата, Ташкент, шаарларында өткөн Бүткүл союздук жаштар поэзиясынын фестивалдарына катышып келген.

1975-жылы Москвада өткөн жаш акын-жазуучулардын Бүткүл союздук Кеңешмесине,
1986-жылы Орто Азия боюнча өткөн акын-жазуучу аялдардын Кеңешмесине катышкан.

1980-жылдан СССР Жазуучулар Союзунун мүчөсү.

 Китептери: 

Жаштыгым менин – жашыл өрт: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1972. – 64 б.
Жылдызым: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1977. – 49 б.
Жаркын дарак: Ырлар. – Ф.: Мектеп, 1981. – 72 б.
Күн жыттуу өрөөн: Ырлар. – Ф.: Кыргызстан. 1986. – 76 б.
Көк жээк: Коллект. жыйнак: Каркыралар кайтканда. – Ф.: Кыргызстан, 1989.
Алыстаган ак дайралар: Ырлар жыйнагы. – Б. Шам.1998. – 88 б.
 
 Шилтеме: 
Кыргыз Республикасынын Жазуучулары. 1-том.
Категория:Арип боюнча инсандар
Категория:Акындар
Тыныбек уулу Актан

Тыныбек уулу Актан (1888 – 1951)

Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти, акын, комузчу, чечен, санжырачы, дастанчы жана манасчы Тыныбек уулу Актан 1888-жылы Тянь-Шань районуна караштуу Тегерек-Булак айылында туулган. 
Ал кадимки Тыныбек манасчынын уулу. Актандын шыгы жаштайынан эле ойгонуп, ага атасы себепкер болгон. Комуз менен көптөгөн элдик ырларды аткарып, өзү да ыр чыгара коюп жүргөн Актан “Манас” эпосунун негизинде “Чоң кошуун”, “Семетей күү” деген күүлөрду жараткан. “Манас” эпосунан “Көкөтөйдүн ашынан” үзүндү, “Семетейден” “Семетейдин жетим калып, Букарга барышы”, “Семетейдин Букардан Таласка келип, Манастан калган мүлктөрдү алып жаткан жери” деген үзүндүлөрдү жаздырып, Кыргыз ССРинин илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусуна өткөргөн. Анын варианты эпостун нугунан чыкпаганы менен, өз алдынча көркөмдүүлүккө ээ. Ага мисал катары “Кеңдигин көрсөң Таластай, Келбетин көрсөң Манастай” деген Семетейди сүрөттөөсүн эле алса болот.
Белгилүү, көркөм сөздүн мыкты чебери Тыныбек уулу Актандан “Эр Табылды” эпосу да толук жазылып алынган. Анын вариантындагы бул эпос окуялардын толуктугу жана көркөмдүүлүгү менен башка варианттардан айырмаланып турат. Ал 1935-1946-жылдар аралыгында Кыргыз мамлекеттик филармониясында солист болуп эмгектенген.
Тыныбек уулу Актан 1951-жылы өз айылында дүйнөдөн кайткан.

Булак:
К 97 Кыргыз элинин манасчылары:Маалымдама китеп. – 1-чыг., Түз.: Т.Бакчиев, Р.Исаков. – Б.: Кыргызпатент, 2010 – 96 б.

Категория:Дастанчылар
Категория:Туулгандар 1888-жылы
Категория:Өлгөндөр 1951-жылы
Саванна

thumb|Саванна.

Саванна — Африканын ачуу тийген күнүнөн бозоргон талаа алыстагы көгөргөн тоонун этегине чейин созулуп жатат. Көрксүз чөптөрдүн бычактай учтуу жалбырактарын кызгылтым чаң баскан. Жарака кетип, бозомтук тарткан кызгылтым күрөң ар кайсы жерден тикендүү бадалдар өскөн жылаңач такырлар көрүнө калат. Ойдуңдардын кээ бир жерлеринде суюк токойчолор, анда-мында дарактар: канат сымал жука жалбырактуу, ийри бутактуу ичке акациялар,жапыз өскөн тарбагай жоон баобабдар кездешет. Дарыяларды бойлой гана жапжашыл өсүмдүктөр өсөт. кургакчылык мезгилде саваннанын көрүнүшү мына ушундай. Ошентсе да анда жашоо-тиричилик дайыма кызуу жүрөт. Африкалык саваннадан башка дүйнөдө бир да жерде ири жаныбарлар мынчалык көп эмес. Чаңды асманга көтөрө дүбүрөшүп, үйүрү менен антилопалар жана буйволдор өтүшөт. Чаар-ала зебралар тартайган төө куштар менен бирге оттоп жүрүшөт. Жирафтар мойнун бийикке созуп дарактардын жалбырагын жешет. Пилдер тобу менен каалгып жайбаракат басышат. Кечкисин саванна күрүлдөгөн үнгө толот арстандар ууга чыгышты. Бул жерде мындан башка да көп жырткыч жаныбарлар темгилдүү көк жал, гепард, кара кулак шер жашайт.
Саваннага окшош талаалар Австралияда, Түштүк Азияда кездешет. Бирок ал жерлер анча кең мейкиндикти ээлебей, жаныбарлар дүйнөсү да жардыраак.

Категория:География
Категория:Ботаника‎
Тойчубек уулу Алмабек

Тойчубек уулу Алмабек (1888 – 1962) - Ысык-Көл облусунун Түп районуна караштуу Ой-Булак айылында манасчынын үй-бүлөсүндө 1888-жылы туулган. Манасчы. Атасы Тойчубек, агасы Дыйканбай «Манас» эпосун мыкты айткан залкар манасчылардан болушкан. Ал жаратман манасчыларга мүнөздүү болгон түш көрүү аркылуу «Манас» айтып калат. Анын түшүнө Семетей, Күлчоро, Кырк чоро кирип «Манас» айтышын талап кылышкан. Агасы Дыйканбай эл-жер кыдырып «Манас» айтып кеткенде, Алмабек өзүнүн айылдаштарына айтчу. «Манас» эпосунун дээрлик бардык бөлүктөрүн айтып жүргөнү менен агасы Дыйканбай сыяктуу эле эл ичинде «семетейчи» деп таанылган.
1945-1947-жылдары Кыргыз мамлекеттик филармонияга солист катары кабыл алынып, манасчылар Мусулманкул уулу Молдобасан, Тыныбек уулу Актан, Карала уулу Саякбай менен бирге эл аралап, «Манас» айткан. Анын айтуусунда 1945-1962-жылдары «Манас» үчилтигинин «Манас», «Сейтек» бөлүктөрүнүн өзөктүү окуялары жана «Семетей» бөлүгү толук, Кыргыз Илимдер академиясы тарабынан 63 556 сап ыр жазылып алынып, Кол жазмалар фондусунда сакталып турат. Азыркы Кыргыз улуттук илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусунда сакталып турган «Семетей» бөлүгүнүн 14 вариантынын ичинен Алмабектин варианты толук варианттардын бири катары эсептелинет. Андан жазылып алынган «Семетей» бөлүгүнүн кээ бир окуялары, 1959-жылы жарык көргөн курама варианттын «Семетей» китебине кирген. Семетейчинин варианты, айрым бир жактан гана айырмачылыктарга ээ болбосо, негизинен салттуу вариант катары саналат. 
Азыркы күндө манасчынын үйүндө, Кыргыз улуттук илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусуна учурунда өткөрүлбөй калган, өзүнүн айтуусундагы «Манас» бөлүгүнөн – «Чоң казат», «Семетей» бөлүгүнөн – «Манастын ашы» аттуу ири окуялар кол жазма түрүндө сакталып турат. 
Анын өмүрү жана чыгармачылыгы тууралуу М.Мамыровдун, А.Жайнакованын, Ш.Шакитовдун, С.Бегалиевдин, Т.Бакчиевдин илимий эмгектери кыргыз тилинде жарык көргөн. 
Алмабек атасы менен агасынын жолун жолдоп, өнөрүн улап келген классикалык түрдөгү чоң манасчы. Тойчубектин үй-бүлөсүнө ыроолонгон манасчылык өнөр кийин анын уулу Касымаалыга, небереси Кубанычбекке да өткөн. 
Тойчубек уулу Алмабек 1962-жылы дүйнөдөн кайткан.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз элинин манасчылары:Маалымдама китеп. – 1-чыг., Түз.: Т.Бакчиев, Р.Исаков. – Б.: Кыргызпатент, 2010 – 96 б.

Категория:Инсандар
Категория:Ысык-Көл облусу
Категория:Кыргызстан
Дөөлөт уулу Абдылда

Дөөлөт уулу Абдылда болжол менен 1899-жылы Ош облусунун Өзгөн районуна караштуу Алга айылында туулган. Анын ысмы көпчүлүккө белгисиз болгону менен, өз учурундагы атактуу манасчылардын бири болгон. Манасчылардын түштүк мектебинин өкүлдөрүнүн бири. Аян түш көрүү негиз болуп, андан ары манасчылыкты жездеси Казыбай устадан өздөштүргөн. Өзү кырк уруу кыргыздын сол канатына кирген басыз уруусунан.
Абдылданын «Манасы» жалпы окуянын нугунан чыкпаганы менен, өзүнчө өзгөчөлүккө ээ окуялар да кездешет. Анан калса, анын айтуусундагы түштүк диалектисинин тили эпоско өзүнчө көркөмдүк тартуулайт. Мисалы, Көкөтөйдү «Гөкөтөй», Аккуланы «гулат» (кула ат), кулду «гул» жана башка. Анын салыштыруулары да өзүнчө көркөмдүккө ээ. Мисалы, Аккуланын сүрөттөлүшү:
«Карчытында шам күйөт,
Каражал гулат кимдики?
Томугунда шам күйөт,
Тоодой гулат кимдики?
Бул гулаттан,
Кандай пенде гутулат?
Кокустан чуркап бергенде,
Карылуу тайган ит жетпейт,
Канаттуудан,
Кара ылаачын куш жетпейт».

Дөөлөт уулу Абдылдадан «Манастын»; «Манас жана анын Кырк чоросу менен Алмамбеттин таанышуусу», «Манастын Каныкейге үйлөнүшү», «Көкөтөйдүн ашы» сындуу айрым эпизоддор 1966-1970-жылдар аралыгында жазылып алынган. Манасчынын өлгөн жылы белгисиз.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз элинин манасчылары:Маалымдама китеп. – 1-чыг., Түз.: Т.Бакчиев, Р.Исаков. – Б.: Кыргызпатент, 2010 – 96 б.

Категория:Инсандар
Категория:Ош облусу
Категория:Кыргызстан
Сыдыкова, Кален Султангазиевна

Кален Султангазиевна Сыдыкова (1958-жылынын 25-январы, Жумгал районунун Чаек айылында туулган) - жазуучу, журналист.
 Өмүр жолу 
1982-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин журналистика факультетин бүтүргөн.
1983–1991-жж. Кыргызстан КП БКнын алдындагы партиянын тарыхы институтунун Башкы редакциясында редактор, илимий, улук редактор,
1991–1994-жж. Кыргыз Мамлекеттик телерадио компания-сында башкы редактор, 1994–1995-жж. Эл аралык «Чар тарап» гезитинин башкы редактору,
1996–2006-жж. Кыргыз Республикасынын Президенттик администрациясында сектор башчы, Президенттин Иш башкармалыгында бөлүм башчы, Иш башкаруучунун кеңешчиси болуп иштеген.
2006-жылдан Кыргыз Республикасынын Китеп палатасынын директорунун орунбасары болуп иштейт.
Алгачкы «Бак тиктик» деген этюду 1972-жылы Жумгал райондук «Де-милге» гезитине чыккан. 500дөн ашык публицистикалык-аналитикалык макалалардын автору. Анын алгачкы «Кайрылуу» аттуу китеби 1988-жылы жарык көргөн. 
1988-жылдан СССР Журналисттер союзунун мүчөсү. 
1991-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. Бир нече илимий китептерди кыргызчага которгон. Айрым чыгармалары түрк, өзбек, казак ж.б. тилдерге которулган. Кален жөнүндө 250дөн ашык изилдөөлөр, мака-лалар, ага арналган ырлар, окурмандардын түрдүү пикирлери бар. Журна-листтер союзунун лауреаты. Журналисттик бир нече сыйлыктын ээси. Ко-омдук ишмер. Дүйнөдөгү даңктуу аялдар клубунун Чиллер сыйлыгынын ээси.
1995-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы, 2001-жылы «Кыргыз Республикасына 10 жыл эстелик белгиси», 2006-жылы Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин «Маданияттын мыкты кыз-маткери», 2007-жылы Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын «Кыргыз тили» төш бел-гилери менен сыйланган.
2005-жылы 17-августта Президенттин Жарлыгы менен «Кыргыз Рес-публикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер» деген ардактуу наам берилген.
К.Сыдыкованын чыгармачылыгы тууралуу 1994-жылы «Публицист Ка-лен», 2006-жылы «Кален», 2008-жылы «Атажуртум ардагым» аттуу даректүү фильмдер тартылган. 
 Жарык көргөн китептери 
Кыргыз тилинде
 Кайрылуу: Аңгемелер. – Ф.: Мектеп, 1988. – 40 б.
 Насыя нике: Аңгемелер. – Б.:Кыргызстан,1995. – 79 б.
 Түпкүрдөгү монстр: Даректүү баян. – Б.: Кыргызстан, 1995. – 112 б.
 Доор кайрыгы: Публицистикалык ой толгоолор. – Б.: Кыргызстан, 1996. – 214 б.
 И.С.Болжурова: Библиография, – Б.: БГУ басмаканасы, 2001.
 Эр издөө: Аңгемелер. – Б.: Бийиктик, 2002. – 131 б.
 Асылдар: Адабий портрет. – Б.: Бийиктик, 2002. – 180 б.
 Күч күйөө. – Б.: Бийиктик, 2003. – 147 б.
 Кыргыз тарыхы: Тарых. – Б.: Бийиктик, 2003. – 800 б.
 Алтын казык: Тарых. – Б.: Кыргызполиграфкомбинаты, 2003. – 207 б.
 Чачылган кыргыздар: Тарыхнаама. – Б.: Бийиктик, 2005. – 847 б.
 Токол: Илимий-публицистика. – Б.: Бийиктик, 2005. – 334 б.
 Кыргыз тарыхы: 3-бас.: – Б.: Бийиктик, 2007. – 800 б.
 Ата журтум ардагым: Эссе. – Б.: Бийиктик. 2008. 780 б.
 Драмасы 
 Бир окуя: Пьеса. Кыргыз Маданият министрлигинин райондук театрында коюлган. 1988.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Республикасынын жазуучулары, 1-том
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Категория:Кыргызстан
Айдаралы Жөргөлөк

Айдаралы Жөргөлөк (Еейшүкүр уулу)-Белгилүү комузчу, акын, куудул.
 Өмүр жолу 
Айдаралы Жөргөлөк 1861-жылы Кара-Буура районун, Кызыл-Адыр айылында туулган. Анын комузга, Ырга шыктуулугу бала чагынан эле корүнө баштаган. “Курманбек”, “Кожожаш” кенже эпосторун айтып, өзү да тамаша,күкү аралашкан ырларды чыгарган.Кыякчы, чоорчу да болгон. Бардык өнөрлөрүнүн ичинен комузчулугу алдыда турган.
 Чыгармалары 
Айдаралы Жөргөлөктүн чыгармалары 
“Ак кочкор канкы” 
“Канышбек”, 
“Сары барпы”,
“Сары Барпы”,
“Иле менен Каратал”,
“Дубананын жар салганы”,
“Ак токту”
“Дүнүйө”,
“Сен”,
“Сун Дүйнө”, 
“Кол ойнотмо”
жана башка күүлөрү элге кенири белгилүү. Ал ашкере куудул, чебер аткаруучу катары белгилүү болгон. Ар бир күүнү ыр менен коштоп черткен. Күүнүн ыргагына жараша кебете-кешпирин кубултуп, топусун төбөсүнө ойнотуп, ордунан жөрмөлөп, кол ойнотуп черткен. 1934-жылы 83 жаш курбалында бул дүйнөдөн көзү откөн.
 Колдонулган адабият 
Кагакбай А."Кылым инсандары" Бишкек, 2003-жыл.

Категория:Инсандар
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Таажы-2012
Жорж Уокер Буш

thumb|upright|Жо́рж Уо́кер Бу́ш (2003).
thumb
Жо́рж Уо́кер Бу́ш ( [ˈdʒɔrdʒ ˈwɔːkər ˈbʊʃ]; 6 июль 1946, Нью-Хэйвен, Коннектикут штаты, АКШ) — АКШ 43-чү президенти (2001—2009).

 Байланыштуу макалалар 
 Билл Клинтон
 11 сентябрь 2001

Категория:Президенттер‎
Категория:АКШ
Категория:Туулгандар 1946-жылы
Категория:Саясатчылар
Категория:Мамлекет башчылары
Категория:Инсандар:АКШ
Категория:Мамлекеттик ишмерлер
Категория:АКШ президенттери