Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Улуу-Тоо оникс кени

Улуу-Тоо оникс кени Ош облусунун Ноокат районунда, Улуу-Тоо кыштагынан 8,5 км батыш тарапта, Улуу-Тоодо, деңиз деңгээлинен 1522 м бийиктикте. 1973-жылдан белгилүү. Кен аймагын силурдун чөкмө тектери түзөт. Кооз таш–мрамор оникси акиташ тегиндеги үңкүрдө кезигет. Үңкүр 102015 м өлчөмүндө. Оникс быдырлуу кабат жана сталактит, сталагмит кыртышы түрүндө. Кат-кат быдырлуу оникстин калыңдыгы 0,4–0,5 м, узундугу 7 мге чейин. Сталактит-сталагмит кыртышы үңкүрдүн төбөсү менен таманында кездешет. Сталактит жана сталагмит шиштеринин узундугу 0,5–0,6 м. Сары, саргыч боз, жездей сары түстө. Кооздук касиети эң жогору, блоктуулугу канааттандырарлык. Майда кооз буюмдарды жасоого жарамдуу. 1997-жылга карата баланстагы запасы: оникс сырьёсунуку С1 категориясы боюнча 167,9; С2– 45,6 т, С1+С2–213,5 т, кондициялык оникстики – С1–69,8; С2–24,1 т; С1+С2 – 93,9 т. Кен казылып алынууда.

Колдонулган адабияттар
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Улуу-Тоо пикрит кени

Улуу-Тоо пикрит кени Ош облусунун Ноокат районунда, Улуу-Тоо кыштагынан 5 км чыгыш тарапта, Тогузбулак дөңсөөсүнүн жанында. 1982-ж. табылган. Кен аймагын девондун жанартоо тектери жана антропоген чөкмөлөрү түзөт. Кооз ташпикрит тоотеги силл түрүндө жатат. Калыңдыгы 100–150 м, узундугу 3 км. Пикриттин өңү каралжын боз. Майда бүртүкчөлүү, тыгыз массивдүү. Оңой сайкалданат. Жылмалап сайкалдангандан кийин кара баркыт сымал жалтырап турат. Имарат дубалдарын кооздоп каптоого жана кооз буюмдарды жасоого жарактуу. Болжол запасы 1 млн м3ден ашат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Улуу-Тоо хальцедон кени

Улуу-Тоо хальцедон кени Ош облусунун Ноокат районунда, Улуу-Тоо кыштагынан 4 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 1200–1635 м бийиктикте. 1971-ж. табылган. Хальцедон төмөнкү кембрий мезгилинде пайда болгон кремнийлүү доломиттердин арасында, калыңдыгы 0,2 мден 2,0 мге чейин болгон линза жана тарамдарда кездешет. Хальцедон аморфтуу, сүттөй ак, боз, көгүш, кызгылт түстө. Болжол ресурсу 100 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория:Кыргызстандын кен байлыктары
Категория:Ноокат району
Улуу-Туз туз кени

Улуу-Туз туз кени Нарын облусунун Ак-Талаа районунда, Кош-Дөбө кыштагынан 6 км түндүк-батышта, Улуу-Туз суусунун өрөөнүндө, деңиз дең. 2050 м бийиктикте. Неогендин туздуу катмарында таш тузунун 5 кабаты ачылган, алардын ичинен төртөө глаубериттен, бирөө галиттен турат. Глауберит кабатынын калыңдыгы 0,5–5,5 м, галиттики – 2,4–5,7 м. Галиттин курамында жашоого керектүү микроэлементтер: бром, йод, бор бар. Туздар чакан өнөр жай үчүн кызыкчылык туудурушу мүмкүн. Болжол ресурсу 10 м тереңдикке чейин 49 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Урям графит кени

Урям графит кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Сүлүктү шаарынан 55–60 км түштүк-чыгышта, Урям суусунун башатында, деңиз деңгээлинен 3500–3600 м бийиктикте. 1953-ж. геол. cъемка жумуштарын жүргүзүүдө табылган. Орточо калыңдыгы 1,05 м болгон графит кен кабаты биотит-мусковит сланецтеринин жер үстүнө чыккан тилкесине туура келип, 57,5 мге чейин канавалар менен ачылган. Графит каңылтыр, бир түрдөгү тыгыз массаны түзөт. Графиттин С1 категориясы боюнча запасы 4165 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Уутөртуюк уран кени

Уутөртуюк уран кени Чүй облусунун Ысык-Ата жана Нарын облусунун Кочкор районунун чегарасында, Кыргыз Ала-Тоосунун кырында, Каракол жана Туюк сууларынын баш жагында, деңиз деңгээлинен 3700–4150 м бийиктикте. 1950-ж. табылган. 1951–53-ж. издөө-баалоо жана чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы девон-карбон мезгилдеринин төрсуу свитасынын кумдук-сланец тектеринен турат. Уран рудасы Төр-Суу свитасынын экинчи кабат тобунун калыңдыгы 20 м болгон кумдук теги менен байланышкан. Рудалануу стратиформдуу тибине жана настуран-сульфид формациясына кирет. Негизги руда минералдарына: стуран, халькопирит, уранофан. Кенде урандан башка күмүш жана жез кездешет. Рудадагы урандын орточо өлчөмү 0,147%, күмүштүкү – 10 г/т, жездики – 0,5%. Руданын запасы жана ресурсу 479,438 миң т, урандыкы – 703,6 т, күмүштүкү – 4,79 т, жездики – 2397 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Үкөк асбест кени

Үкөк асбест кени Нарын облусунун Кочкор районунда, Кочкор кыштагынан 15 км түштүк батышта, Жоонарык суусунун оң куймасы –Кургакүкөк өзөнүнүн башында. 1927-ж. табылган. Кен аймагында палеозойдун сланец, акиташ чөкмө тектери жана каледондун гранит, гранит-диорит интрузиялары жайгашкан. Кен доломиттешкен акиташ тегинин интрузияга кошулган жеринде пайда болгон офикальцит зоналарында (калыңдыгы 0,3–0,5 м) жатат. Мында минералдык курамы, түзүлүшү боюнча бирдей 12 участка бар. Асбест калыңдыгы 5–10 смге чейинки майда тарамча түрүндө офикальцит зонасында кезигет. Асбест кочкул жашыл түстө, алтындай жылтылдайт. Булаларынын узундугу 0,3–2 см, анча бышык эмес, сорттуулугу төмөн. Асбесттин өлчөмү 0,67– 1,41%. Үч участкадагы болжол запасы С2 категориясы боюнча 11 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Үтрөң содалит кени

Үтрөң содалит кени Баткен районунда , Сох кыштагынан 60 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 3800–4000 м бийиктикте. 1992-ж. табылган. Үтрөң жегичтүү сиениттер массивинин эндоконтактасына туура келет. Ал жерде ачык көк содалиттин уя сымал жана жекече кристаллдары байкалат. Содалити бар зонанын узундугу 30–40 м. 1 мдеги содалиттин жыштыгы 3–5 сепкилди түзөт. Содалит майда зергердик буюмдарды жасоого жарамдуу. Запасы эсептелбеген.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Үңкүр-Таш молибден кенчеси

Үңкүр-Таш молибден кенчеси Жалал-Абад облусунун Чаткал районунда, Чаткал кырка тоосунун түндүк-батыш капталында, Терексай шаарчасынан 40–50 км батышта, деңиз деңгээлинен 1700–2440 м бийиктикте. 1955–56-ж. издөө-чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Рудалануу ортоңку Таш-Көмүр мезгилинин альбиттешкен, кварцташкан жана грейзендешкен чаткал массивинин гранодиориттерин кесип өткөн, кварц тарамдары менен байланышкан. Үнкүрташ сайынын оң капталында төрт руда тулкусу аныкталган. Алардын калыңдыгы 3 мден 9 мге чейин, узундугу 10 мден 50 мге чейин. Негизги руда минералдары: молибденит,шеелит, вольфрамит, пирит. Молибдендин орточо өлчөмү 0,02–0,12%ке чейин. Руданын С2 категориясы боюнча запасы 745 миң т, болжол ресурсу 60000 миң т, молибдендинки С2–894 т, болжол ресурсу 12000 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Үңкүр-таш тоо хрусталы кени

Үңкүр-таш тоо хрусталы кени Жалал-Абад облусунун Чаткал районунда, Айгыржал кыштагынын жанында, деңиз деңгээлинен 2200–2400 м бийиктикте. 1966-ж. табылган. Өлчөмү 900350 м болгон хрусталдуу аянт – Чаткал батолитинин түндүк-батыш бөлүгүнө туура келет. Хрусталдуу уянын өлчөмү 0,30,6 м. Тоо хрусталынын кристаллдары идиоморф бүртүктүү, друза сыяктуу. Кристаллдардын узундугу 0,5 смден 9,2 смге чейин жана эни 0,3–3,8 см. Алынган 1350 кг кристаллдардан зергерлик сырьёнун чыгышы 45,6%. Запасы эсептелген эмес.

Колдонулган адабияттар
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Үч-Кайнар яшма кени

Үч-Кайнар яшма кени Нарын облусунун Ат-Башы районунда, Ат-Башы кыштагынан 65 км чыгышта, Кайнар суусунун (ортоңку бөлүгүнүн) оң өйүзүндө, деңиз деңт. 3000 м бийиктикте. 1968–69-жылдары табылып, изилденген. Кен аймагында силур мезгилинде пайда болгон яшма жана яшма сымал оттук таш (кремний), кумдук, алевролит жана сланец тоотектери таралган. Мында таза яшманын 3 катмары бар. Алардын калыңдыгы 8–27 м, узундугу 50–1500 м. Яшма негизинен кварц менен хальцедондон туруп, гематтит, магнетит, көмүр жана чопо материалдары менен кошумчаланат. Таш жашыл, жашыл боз, чаңда саргыч түстө. Жакшы сайкалданып, күзгүдөй жалтырайт. Блоктордун өлчөмү 1020 смге жетет. Болжол ресурсу 102 миң м3. Таштан майда кооз буюмдарды жасоого болот.

Колдонулган адабияттар
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Үч-Коргон көмүр кени

Үч-Коргон көмүр кени Баткен облусунун Кадамжай районунда. Исфайрам суусунун оң жээгинде, Кызыл-Кыя шаарынан 17 км түштүк-батыш тарапта. Юра көмүрлүү катмарында татаал түзүлүштөгү бир кабат аныкталган. Анын калыңдыгы 0,80 мден 44,84 мге чейин өзгөрүп, орточосу 10,0 мди түзөт. Кабаттын көмүрү сапаты боюнча 3Б маркасына кирет. Орточо күлдүүлүгү 19,2%. Күйүү жылуулугу 6492 ккал/кг түзөт. 

Запасы А+В+С1+С2 категориясы боюнча 3678 миң т. Кызыл-Кыя шахта башкармалыгынын «Валакиш» шахтасы кенден көмүр казып алууну 1988-ж. баштаган. 1997-жылга карата кендин калган запасы 3074 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Үч-Коргон оникс кени

Үч-Коргон оникс кени - Баткен облусунун Кадамжай районунда, Үч-Коргон кыштагынан 10 км түштүк тарапта. Алай кырка тоосунун түндүк этегинде жайгашкан. 1979-ж. табылган. Кен аймагын карбондун акиташ тектери түзөт. Оникс карст процессинен пайда болгон үңкүрдө быдырлуу кат-кат болуп уюп жатат. Курамы кальциттүү. Жол-жол темгилдүү, ак, агыш кызгылт, кызгылт түстөр бири-бири менен кезектешип жайгашкан. Эң кооз көрүнөт. Майда кооз буюмдарды жасоого жарамдуу. Болжол ресурсу 10–15 м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Үч-Кошкон калай кени

Үч-Кошкон калай кени Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунда, Ак-Шыйрак кыштагынын түндүк-батыш тарабында, Ак-Шыйрак кырка тоосунун түштүк этегинде. 1954-ж. табылган. Кен аймагын карбон мезгилинде пайда болгон кумдук, алевролит, акиташ теги жана чополуу сланецтер түзөт. Аларды палеозойдун аягындагы интрузия тектери жиреп чыккан. Тоотектер герцин мезгилинин бүктөлүүлрүнө дуушарланып, терең тектоникалык жаракалар менен тилмеленген. Калай рудасы негизинен гранит менен чөкмө тоотектердин кошулган жеринде топтолгон. Айрым тарамдардын калыңдыгы 12 мге чейин жетет. Руданын курамында бор, вольфрам, цинк, коргошун, жез, мышьяк, сурьма, висмут ж. б. 100дөн ашык минерал бар. Кен тулкусу ар кандай өлчөмдөгү майда кварц-турмалиндүү тарамчалар жана скарн линзалары түрүндө жатат. Калай кени герцин металлогениялык доордо гидротерм-метасоматоз жолу менен пайда болгон. Рудадагы калайдын орточо өлчөмү 0,54%. Руданын запасы В+С1 категориясы боюнча 10052 миң т, С2–1434 миң т, бардыгы 11486 миң т. Калай металлынын запасы В+С1–54,2 миң т, С2–6,4 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Үч-Көл калай кени

Үч-Көл калай кени Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда, Ак-Шыйрак кыштагынын түндүк тарабында, Үчкөл тоосунун түштүк этегинде жайгашкан. Кен 1964-ж. табылып, 1967-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Аймактын геологиясын карбондун сланец, алевролит, кумдук, акиташ тектери жана аларды жиреп чыккан гранит интрузиялары түзөт. Чөкмө тектер интрузия менен кошулган жеринде роговиктешип, метасоматоз өзгөрүүлөрүнө дуушарланып, тектоникалык жаракалар менен тилмеленген. Мындай тилкенин эни 400–800 м болуп, интрузияны бойлой созулат. Руда тулкулары ушул тилкедеги көптөгөн тектоникалык жаракаларды бойлой жайгашкан тарам, уя, линза түрүндө. Кен минералдык курамы боюнча кварц-турмалин-касситерит-сульфид руданын тибине кирет. Руда пайда кылуучу негизги минерал–касситерит. Сульфид минералдарынын ичинен эң көбү арсенопирит, андан азыраак халькопирит, пирит кездешет. Аз өлчөмдө лёллингит, марказит, пирротин, сфалерит, галенит, висмутин ж. б. бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Үч-Эмчек мышьяк кени

Үч-Эмчек мышьяк кени Талас облусунун Бакай-Ата районунда, Талас Ала-Тоосунун түндүк капталында, Үчемчек тоосунун түндүк-чыгыш капталында, деңиз деңгээлинен 2600–2800 м бийиктикте. 1926-ж. табылган. 1958-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы протерозойдун кумдук, алевролит, сланец чөкмө тектери түзөт. Алар татаал бүктөлүүлөргө дуушарланып, интиклиналь структурасы пайда болгон; тектоникалык жаракалар менен өтө тилмеленген жана соңку палеозойдо жиреп чыккан гранит интрузиясынын таасиринен өзгөрүүлөргө учураган. Руда тулкулары тарам түрүндө тектоникалык жаракаларда топтолгон. Алардын өлчөмдөрү ар түрдүү. Кендин узундугу 180 мге чейин, калыңдыгы 0,2–12 м. Кенде 60тан ашык минерал учурайт. Негизгилери: арсенопирит, пирит, пирротин, халькопирит, сфалерит, галенит, висмутин, касситерит ж. б. Руда гидротерм жолу менен пайда болгон. Кондициялык өлчөмү 9,11%. Запасы 82,2 миң т. 1939-жылдан кен бир аз казылып, кийин өнөр жай мааниси болбогондуктан казып алуу токтотулган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Хожагар оникс кени

Хожагар оникс кени Баткен облусунун Баткен районунда, Чарку кыштагынан 5 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 1600 м бийиктикте. 1984-ж. «Средазкварцсамоцветы» экспедициясы издөө-баалоо иштерин жүргүзгөн. Кен төмөнкү карбондун акиташ катмарына туура келет. Мрамор оникси үңкүрдүн капталында жука (70 смге чейин) кабыкты жана ар түрдүү формадагы сталактит, сталагмит, сталангнаттарды түзөт. Оникс жука жана ири кристаллдуу, тегерек жана түз жол-жол. Өңү бал сымал саргычтан күрөң жана күрөң-кызылга чейин. Оникс жеңил кесилет жана сайкалданат. Мрамор оникси кооз буюмдарды жасоого жарамдуу. Кендин баланстагы запасы С2 категориясы боюнча 150,2 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чаарат сурьма кени

Чаарат сурьма кени Жалал-Абад облусунун Чаткал районунда, Сандалаш кырка тоосунун ортосунда, деңиз деңгээлинен 2000–3000 м бийиктикте. 1980–87-ж. издөө иштери жүргүзүлгөн. Кен төмөнкү палеозойдун терриген тоотектерин кесип өткөн жана түндүк-батыш тарапка созулган тик жаракалардын талкаланган тилкелери менен байланышкан. Руда минералдары (антимонит, пирит, нукура алтын, арсенопирит, түссүз руда, сфалерит, халькопирит ж. б.) чачынды жана тарамча түрүндө березиттешкен жана кварцташкан тектерде кездешет. Калыңдыгы 1,0–4,0 м болгон рудалуу тарамдардын 750–3000 мге чейин созулуп жатышы жана жантайышы боюнча 100–200 м тереңдикке чейин бар экендигине байкоо жүргүзүлгөн. Сурьманын орточо өлчөмү 1,6%, алтындыкы – 3,0 г/т. Руданын болжол ресурсу 5802 миң т, сурьманыкы – 93190 т, алтындыкы – 7,7 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чаар-Кудук коргошун кени

Чаар-Кудук коргошун кени Ысык-Көл облусунун Түп районунда, Каракол шаарынан чыгыш тарапта, Жыргалаң жана Каркыра сууларынын аралыгында, деңиз деңгээлинен 2960–3370 м бийиктикте. Кен илгертен жергиликтүү элге белгилүү. 1953–55-жылдары чалгындалган. Кен аймагы Таш-Көмүр мезгилинде пайда болгон терриген катмарлары, акиташ теги жана гипстик горизонттордон түзүлгөн. Стратифицирленген руда горизонттору акиташ тектеринин арасында жатат. Руда тулкуларынын калыңдыгы 0,75–5,7 м жана алар галениттен, кальциттен, бариттен турат. Коргошундун рудадагы орточо өлчөмү 1,54–4,17%. Руданын запасы С1 жана С2 категориясы боюнча 1314,55 миң т, коргошундун баланстан тышкаркы запасы С1+С2 – 61290 т, күмүштүкү – 22,619 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чабай сымап кени

Чабай сымап кени Баткен облусунун Кадамжай районунда, Кызыл-Кыя шаарынан түштүк-чыгышта, Алай кырка тоосунун түндүк этегинде, Чабай суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1300–3000 м бийиктикте. Кен жергиликтүү элге илгертен белгилүү (10–13-к-дагы кен казындылары табылган). 1914-ж. кен катары ачылып, 1930–91-ж. мезгил-мезгили менен геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Мында 15 участка бар. Кен аймагын силурдун терриген чөкмө тектери, девон менен карбондун доломит, акиташ тоотек катмарлары, неоген-антропогендин борпоң чөкмөлөрү түзөт. Бул тектер бүктөлүүгө дуушарланып, батыштан чыгышты карай созулган антиклиналь структурасын пайда кылган. Анын түштүк канаты тектоникалык жарака менен тилмеленген. Участкалар бири бирине удаа жайгашып, кендик багытында тектоникалык зонаны бойлой 8 кмге созулат. Руда тулкулары кабат, линза, тарам жана уя сымал болуп, кремнийлүү, карбонат-кремнийлүү жана акиташтеги–кальциттүү брекчиялардан турат. Алардын калыңдыгы 0,5–12 м, узундугу 60–120 м. Руда минералдары брекчиянын цементине топтолгон. Алардын негизгилери: киноварь, антимонит, реалгар, аурипигмент, халькопирит, малахит, азурит ж. б. Кен 1942-жылдан казылып алынууда. Сымаптын орточо өлчөмү 0,279%. Руданын С1+С2 категориясы боюнча запасы 313 миң т, сымаптыкы 875 т. Сурьманын орточо өлчөмү 0,69%, запасы жана ресурсу 73136 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чаек чопо кени

Чаек чопо кени Нарын облусунун Жумгал районунда, Чаек кыштагынын чыгыш жак четинде, Жумгал суусунун боюнда. 1955-ж. геол. чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагын антропогендин чөкмө тектери түзөт. Пайдалуу чопо катмары аллювий-пролювий чөгүндүсүнөн пайда болуп, Жумгал суусунун кашат тектерин түзүп жатат. Калыңдыгы 5,95 мге чейин. Арасында шагыл жана кумдун бирин-серин линзалары кездешет. Чопо боз, күрөң түстө, лёсс сымал. Гранулометриялык курамы: 0,05 ммден төмөнкүсү– 54,6–87,13%; 0,05–1 мм – 11,85–58,4%; 1–10 мм – 0,19–17,42%. Химиялык-технологиялык касиети боюнча чоподон «100» маркасындагы кирпич даярдоого болот. Запасы А категориясы боюнча 29796 м3, В –47139 м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
"Чайка" баткак кени

"Чайка" баткак кени Ысык-Көл районунда , Балыкчы шаарынан 70 км чыгышта, Ысык-Көлдүн булуңунда жайгашкан. 1958-ж. табылган. Кендин үстү калыңдыгы 0,5 м болгон күрөң түстөгү, асты калыңдыгы 2 мге чейинки каралжын түстөгү, күкүрттүү суутек жыттанган илээшкек ылайдан турат. Баткактын салыштырмалуу салмагы 1,6–1,8 г/см3; нымдуулугу 28%, кум менен булганышы 1%ке чейин, рН 7,7–8,1%. Минералдануусу 11–17 г/л; баткакта хлорид, сульфид жана натрий басымдуу. Запасы 4120 м3. Баткакты Ысык-Көл курорт зонасындагы дарылоо мекемелери пайдаланат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7

Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чалкуйрук–Акжылга мышьяк кендеринин тобу

Чалкуйрук–Акжылга мышьяк кендеринин тобу Ош облусунун Кара-Суу районунда, Ош шаарынан 105 км түштүк чыгышта, Акбуура капчыгайынын чыгыш капталында. 1816-жылдан белгилүү. Кендер аймагында силур, девон, Таш-Көмүр мезгилдеринде пайда болгон кремний, сланец, алевролит, конгломерат жана акиташ чөкмө тектери жатат. Аларды пермь мезгилинде монцонит-диорит интрузиясы жиреп чыккан. Чөкмө тоотектер татаал бүктөлүүлөргө дуушарланып, тектоникалык жаракалар менен тилмеленген. Кендер интрузия менен чөкмө тектердин кошулган жериндеги жаракаларда жана скарндарда топтолгон. Жалпы аянты 10 км2. Кен тарамдары мономинералдуу кварц, кальциттен жана көп минералдуу кварц-кальцит, кальцит-сапропелиттерден түзүлгөн. Рудалуу талаада 40тан ашык тарам бар. Алардын орточо узундугу 12–15 м, калыңдыгы 0,2– 0,6 м. Скарн линзаларынын узундугу 800 мге чейин жетет. Тарамдарда жана скарндарда мышьяк, кобальт учурайт. Кендер гидротерм жана метасоматоз процессинен пайда болгон. 1941–44-ж. казып алуу жумуштары жүргүзүлүп, запасы аз болгондуктан токтотулган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чалкуйрук–Акжылга алтын кени

Чалкуйрук–Акжылга алтын кени Ош облусунун Кара-Суу районунда, Ош шаарынан 95 км түштүктө, Алай кырка тоосунун түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 2100–3000 м бийиктикте. Кен 1915-жылдан белгилүү. 1957–83-ж. издөө-баалоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы пермдин граниттери, диориттери, кварцтуу диориттери жана дайкалары менен жирелген силурдун метаморфизмделген көмүр-чополуу сланецтеринен жана жогорку палеозойдун флишоид катмарларынан түзүлгөн. Рудалануу пермдин кварцтуу диориттери менен акиташ горизонтторунун контактысында скарн кабаттары жана терриген тоотектеринин ичиндеги түндүк-чыгыш жана кендикке жакын багыттагы жаракалар боюнча тик жайгашкан кварц-карбонат-полисульфид тарамдары менен байланышкан. Рудалануу тарам тибине жана алтын-сульфид формациясына кирет. Руданын негизги минералдары: пирротин, арсенопирит, пирит, скородит, лимонит. Алтындын орточо өлчөмү 5,75 г/т. Руданын запасы жана ресурсу 19604,8 миң т, алтындыкы – 112,75 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Чалкуйрук бор кени

Чалкуйрук бор кени Ош облусунун Ноокат районунда, Ош шаарынан 70 км түштүк-батышта, деңиз деңгээлинен 2400–3000 м бийиктикте. 1948-ж. жана 1960-ж. изилденген. Бор рудасы негизинен аксинит кээде данбурит, датолит жана ашарит минералдары менен байланышып, пироксен, пироксенгранат скарндарында топтолгон. Кээ бир участкаларда аксиниттин топтолуу өлчөмү 50%ке жетет. Турмалин минералы тарамдалып жаракалар менен байланышкан. Аксинит рудаларында бордун үч кычкылынын өлчөмү 0,01–2,46%, турмалиндики – 0,5–6,– 7%. Бор рудасынын болжол ресурсу 1,5 млн м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары