Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Гляциология

thumb|Мөңгү.
Гляциология - (латынча glacies – муз жана ...логия) – жер үстүндөгү табигый муздар (мөңгү, муздук, кар катмары, суу муздары, тоң ж. б.) жөнүндөгү илим. Гляциология муздардын режимин жана өнүгүү динамикасын, айлана-чөйрө менен болгон катнашын, жер бетинин өзгөрүүсүндөгү ролун, ошону менен бирге кар-муз ресурсун, кар-муз системасынын айлана-чөйрө менен зат алмашуусун, өзгөрүү кыймылын, азайып-көбөйүшүн, тоо мөңгүлөрү менен уюлдук муздуктардын өзгөчөлүктөрүн, планетанын геологиялык тарыхында муздуктардын ордун изилдейт. Ал өзүнүн теориялык жана практикалык маселелерин чечүүдө климатология, гидрология, геоморфология, физикалык география, механика, физика жана математика илимдеринин методдорун кеңири колдонот. Гляциология изилдей турган бирдиктүү объект гляциосфера (атмосфера, гидросфера жана литосферадагы катуу түрдөгү суу) деп аталат. Гляциологиянын негизги милдеттерин аныктоодо илимпоздордун арасында эки түрдүү көз караш бар. Изилдөөчүлөрдүн бир тобу (С. В. Калесник, М. В. Тронов ж. б.) Гляциологиянын милдети мөңгүлөрдү гана изилдөө десе, экинчи тобу (П. А. Шумский, Г. Д. Рихтер, И. С. Щукин ж. б.) аны жаратылышта кезигүүчү бардык муздар, башкача айтканда атмосферадагы (суу үстүнө тоңгон муз ж. б.) жана литосферадагы (кар катмары, мөңгү, жер алдындагы муз ж. б.) муздар жөнүндөгү илим деп эсептейт. Бирок, кийинки изилдөөлөр көрсөткөндөй, гляциологиянын негизги изилдей турган объектиси тоо мөңгүлөрү, уюл муздуктары жана кар көчкүлөр. Жер бетиндеги муздардын 99% ушуларда топтолгон. Кыргызстандын мөңгүлөрү жөнүндөгү маалыматтар 1-жолу 19-кылымдын орто ченинде П. П. Семёнов-Тян-Шанскийдин изилдөөлөрүнүн натыйжасында алынган. Кыргызстанда 7743 мөңгү бар, жалпы аянты 8381 км2 (эң чоң Түштүк Эңилчек мөңгүсүнүн уз. 58,9 км, туурасы 2–3 км, аянты 613,2 км2, орточо калыңдыгы 300–400 м), аларда 70 млрд м3 суу топтолгон. Кыргызстандын аймагында ири гляциологиялык изилдөөлөр С. В. Калесниктин жетекчилиги менен 2Эл аралык уюлдук жыл мезгилинде (1930–32) башталып, Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Теңир-Тоо бийик тоолуу станциясы уюштурулган (1948) жана ал Эл аралык геофизикалык жылдын станцияларынын катарына кирген учурдан (1957-58) өнүктү. Гляциологиялык изилдөөлөр Г. А. Авсюктун, Р. Д. Забировдун ысымдары менен байланыштуу. Ошондой эле илимий-изилдөө иштерине А. Н. Диких, А. О. Осмонов, Е. К. Баков, Р. А. Усубалиев салымын кошкон. Кыргыз гляциологдору эрүүнүн гидрометеорологиялык шарттарын, мөңгүлөрдүн калыңдыгын, жылышынын ылдамдыгын, температуралык режимин, жылуулук жана ным балансын изилдеген. Бул эмгектердин натыйжасында мөңгүлөрдүн жалпы каталогу түзүлгөн. Анда Кыргызстандын мөңгүлөрүнүн морфологиясы жөнүндө маалыматтар, корутунду мүнөздөмөлөр камтылган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Геология
Гнейс

thumb|Гнейс (Кытай).
Гнейс - (немецче Gneis – чирик) – метаморфизм тоо теги; массивдүү, көбүнчө жол-жол болгон гранитоид курамындагы кристаллдык сланец. Гнейс көбүнчө талаа шпатынан, аз өлчөмдө кварц, биотит, мусковит, амфибол, пироксен, гранат, силлиманит ж. б. минералдардан турат. Тыгыздыгы 2500–2900 кг/м3. Гнейске бири бирине жарыш жана жука кат-кат болгон текстура мүнөздүү. Гнейс жаратылышта, айрыкча байыркы тоо тектердин арасында көп таралган. Алар ортогнейстер жана парагнейстер болуп бөлүнөт. Биринчиси жанартоо тектердин (кычкыл жана орточо курамдагы эффузивдер менен алардын туфтары), экинчиси чөкмө тоо тектердин метаморфизм процесстеринин натыйжасында өзгөрүшүнөн пайда болот. Гнейстер курулуш материалы катары пайдаланылат. Айрым жердеги гнейстерде графит кендери кезигет.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Геология
Гоби

thumb|Гоби.
Гоби - ( - какшыган жер) – Борбордук Азиянын түндүк жана түндүк-чыгышындагы чөлдүү, жарым чөлдүү аймак. Монголия менен Кытайдын аймагында. Түндүгүнөн Моңгол Алтай жана Хангай тоолору, түштүгүнөн Наньшань жана Алтынтаг тоолору менен чектешет. Узундугу 2000 кмдей, туурасы 400 кмге чейин. Аянты 2 млн км2дей. Басымдуу бөлүгү бийиктиги 900–1200 мге жеткен түздүк. Айрым тоо массивдери, токол тоолор, майда дөбөлөр кездешет. Таштуу жана кумдуу чөлдөр, оёңдорго такыр, шор жерлер мүнөздүү. Климаты кескин континенттик; жайкы (45°С) жана кышкы (–40°С) температуранын айырмасы өтө зор. Жылдык жаан-чачыны 70–200 мм. Өсүмдүктөрү сейрек, негизинен бадал жана баялыш, түндүк-чыгышында дан өсүмдүктөрү өсөт. Жаныбарларынан бөкөн, пржевальский жылкысы, жапайы төө жана эшек мекендейт. Калкынын негизги кесипчилиги мал-чарбачылык (төө, кой, жылкы), айрым жерлеринде дыйканчылык. Монголиянын чегинде Чоң Гоби коругу уюшулган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Кытай
Категория:Монголия
Категория:Чөлдөр
Гобой

thumb|Гобой.
Гобой - (французча hautbois – бийик дарак) – жыгачтан жасалган үйлөмө музыкалык аспап. Ал сурнай тибиндеги эски үйлөмө музыкалык аспаптардан тараган. 17-кылымдын 2-жарымында Францияда пайда болгон, 18–19-кылымдарда көзөнөктөрү, клапандары көбөйтүлөт. Боорунда 25 көзөнөгү бар, анын 22–24ү клапан менен жабылган. Ал кичинекей камыш түтүкчө аркылуу үйлөнөт. Гобой симфониялык жана опералык оркестрдеги үйлөмө жыгач аспаптардын маанилүүсү, жеке жана ансамблдик аспап катары да колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Музыкалык аспаптар
Говерла

thumb|Говерла.
Говерла – Украина Карпатынын эң бийик жери, Кара-Тоо (Черногора) массивиндеги чоку. Иван Франко областында. Бийиктиги 2061 м. Жону томпок, кумпа сымал. Капталдарына бук жана ийне жалбырактуу токой, субальп шалбаасы мүнөздүү. Туризм өнүккөн. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Тоолор‎
Категория:Украина
Гозо

thumb|Gossypium arboreum.
Гозо , пахта – гүлкайырлар тукумундагы бир жана көп жылдык була өсүмдүгү. Бадал жана чөп. Анын 37 түрү белгилүү (32си жапайы, бешөө эгилме). Америка, Азия, Африка жана Австралияда өсөт.

Буласын алуу үчүн көбүнчө бир жылдык Г. эгилет. Эгилме гозонун тамыры мыкты өнүккөн, жерге 2,4–2,6 м терең кирет. Сабагы түз, бийиктиги 70–200 см, 715 каптал бутактары бар. Жалбырагы чоң, 3–7 тилкелүү, кезектешип жайгашат. Гүлү ак, сары; кош жыныстуу, өзү менен өзү чаңдашат. Кайчылаш чаңдашканы сейрек кездешет. Косеги чоң, 3–5 уялуу чанак, була алынат. Бир чанакта 2540 урук болот. Уругу сүйрү, айрымдары түктүү, 1000 уругунун салмагы 80–160 г. Вегетация мезгили 110–145 күн. Уругу 7–10 күндө өнүп чыгат. Кургакчылыкка чыдамдуу, нымдуу, жылуу, күнөс жерде, күрдүү топуракта жакшы өсөт. Гозо негизги техникалык өсүмдүктөрдүн бири. Гозо буласынан кездеме токулат жана автомобиль, авиация өнөр жайында пайдаланылат, ошондой эле кебез, целлюлоза, линолеум, лак, пластмасса, кагаз ж. б. жасалат. 100 кг косектен 34–35 кг була, 55–57 кг урук, 12 кг гозо тыбыты алынат. Уругунан (майлуулугу 22–29%) пахта майы, маргарин, самын алынуучу май, глицерин жана стеарин, күнжара (баалуу тоют), урук кабыгынан этил жана метил спирти, лимон кислотасы алынат.

АКШ, Иран, Индия, Пакистан, Азербайжан, Тажикстан, Өзбекстанда, Кыргызстанда жана Казакстандын түштүгүндө, Азербайжанда эгилет. Гозонун 800дөй сорту чыгарылып, анын 130 сорту (50 сорту ичке булалуу) райондоштурулган. Гозого омурткасыздардын 214 түрү (анын 207си муунак буттуулар) жана курт-кумурскалар (желелүү кене, гозо бити, гозо үкүчөсү) зыян келтирет. Илдеттери: фузариоз, акбалек, гоммоз, тамыр чириги ж. б. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Өсүмдүктөр
Категория:Айыл чарба
Голланддар

Голланддар, нидерланддар (өздөрүн холандерс деп аташат) – эл, Нидерланддын негизги калкы. Канада, АКШ, Батыш Европа, Африка, Азия, Вест-Индияда да жашашат. Саны 14 млн киши, анын ичинде Нидерландда 12,3 млн (2000). Нидерланд тилинде сүйлөшөт. Көпчүлүгү протестанттар (кальвинисттер, меннониттер, баптисттер), католиктер. Биздин заманга чейинки 1-миң жылдыктын 2-жарымында азыркы Нидерланддын аймагында негизинен кельт уруулары жашаган. Биздин замандын башында бул жерге герман уруулары (фриз, батав) көчүп келишкен. Нидерланд аймагынын бир бөлүгүн римдиктер басып алган мезгилде (биздин заманга чейинки 1-кылым – биздин замандын 5-кылымы) франктар, сакстар отурукташып (биздин замандын 3–4-кылымдар), кельттер, батавдар менен ассимиляцияланган. Улуу Карлдын убагында бүткүл Нидерланд обл. Франк мамлекетинин курамына кирип, анын бийлиги кулагандан кийин (843) Чыгыш Франк королдугу бөлүнүп чыккан. 15-кылымда голланддар Габсбургдардын, 1556-жылдан Испания бийлигинде болгон. 1579-ж. Утрехт униясы Түндүк провинция Голландия, Зеландия, Утрехт, Гелдерланд, Гронинген, кийин Оверэйесел жана Фрисландия менен бириктирилип, Кошмо провинциялардын республикасы түзүлгөн. 16-кылымда 
Нидерланд буржуазиялык революциясынын жеңиши голландардын улуттук консолидация процессине түрткү берип, адабий тили, экономикасы жана мадарыясыты тез өнүккөн. 20-кылымдын 2-жарымында Нидерланддагы тектеш голланд, фламанд, фриз элдери бир улутка биригип, нидерланд этносун түзгөн. Негизинен дыйканчылык, мал чарбачылык, балык уулоочулук, бакчачылык жана гүл өстүрүүчүлүк менен кесиптенишкен. Калктын көбү шаарларда жашашып, өнөр жай жана соода тармагында иштейт, аз бөлүгү айыл-кыштактарда. Голланддарда байыркы салттар сакталган. Аялдар сайма менен кооздолгон, асыл таштар чөгөрүлүп, токулган калпак кийишет. Тамак-ашы негизинен сүт, эт, балык азыктары жана жашылча-жемиштер. Улуттук майрамдары катары ыйык Мартин күнү 11-ноябрь, ыйык Николай күнү 6-декабрь, жаз майрамы Масленица, балыкчыларды тосуу ж. б. майрамдалат. 
Категория: Дүйнө элдери

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Герман тилдеринде сүйлөгөн элдер
Шарль де Голль

Голль Шарль де - (22. 11. 1890, Лилль – 9. 11. 1970, Коломбе-ле-Дёз-Эглиз) – франциялык мамлекеттик, аскердик жана саясий ишмер; Франциянын президенти (1958–69). Мугалимдин үй-бүлөсүнөн. Сен-Сир аскер окуу жайынан, кийин Париждеги Жогорку аскер мектебинен окуган. Биринчи дүйнөлүк согушка (1914–18) катышкан. 1937-жылдары негизинен аскердик-окутуучулук жана штабдык кызматтарда эмгектенген. Экинчи дүйнөлүк согуш жылдарында Голль Шарль де аскердик стратегия жана тактика маселелери боюнча иштейт. Немец баскынчылары Парижге басып киргенде, Голль Шарль де Улуу Британияга кетип, ал жерден 1940-ж. 18-июнда радио аркылуу бүткүл Франция элине кайрылып, фашисттерге каршы күрөшкө чакырган. Ошол эле жылы Эркин Франция патриоттук кыймылын уюштурган. 1941-ж. Француз улуттук комитеттин, 1943-жылдан Алжирде негизделген Француз улуттук-боштондук комитетин жетектеп, Франциянын Убактылуу өкмөтүн түзгөн. Франция оккупанттардан бошотулгандан кийин, 1944–48-ж. премьер-министр болуп шайланган. Согуштан кийин ал Француз элинин биримдиги партиясын негиздеген. 1949-ж. Голль Франциянын президенти болуп шайланып, бирок 10 айдан кийин өзүнүн ой-максаттарын турмушка ашырууга президенттин ыйгарым укуктарынын чектелүү экендигин түшүнгөндөн кийин, постту таштап кетет. Голль Франция саясий-экономикалык, кризисти башынан кечирип жаткан учурда (Алжир согушу, бийлик кризиси), 1958-ж. 21-декабрда өз тарапкерлеринин талабы менен кайрадан Франция Республикасынын президенттигине шайланат. Анын тушунда Франция күчтүү мамлекетке айланат. 1966-ж. Франция НАТО блогунан чыккан. Ички саясатта өлкөдө күчтүү президенттик башкаруу формасын киргизген. 1969-ж. 28-апрелде референдумда (Сенатты кайра куруу жана Франциянын администрациялык-аймактык түзүлүшүнүн реформасы жөнүндөгү маселе боюнча) өкмөттүн саясатына Франция элинин бир бөлүгү нааразылык билдирген. Бул референдумда жеңилгенден кийин, Голль президенттик посттон кеткен. 
Категория: Инсандар
Категория:Саясатчылар

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Голсуорси Жон

thumb|John Galsworthy

Голсуорси Жон - (14. 8. 1867, Лондон – 31. 1. 1933, ошол эле жер) – англиялык жазуучу. «Форсайттар жөнүндө сага» (1906-21), «Учурдагы комедия» (1924–28) үчилтиктеринде 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын 30-жылдарына чейинки англиялык буржуазиянын адеп-ахлагын эпикалык планда сүрөттөп, жеке менчиктин коомдук жана жеке турмуштагы ролун ачып көргөзгөн. «Башчынын өлүмү» (1931–33) үчилтигинде консервативдүү тенденциялар байкалат. Ал «Учурдагы тарых», «Ак маймыл» (1924), «Күмүш кашык» (1926), «Ак куу ыры» (1928), «Идиллия», «Кездешүү» (1927), «Кызымдын досу» (1931), «Гүлдөгөн талаа» (1932), «Өзөндөн кийин» (1933) аттуу новеллалардын, ошондой эле «Фарисейлер аралы» (1904), «Короо жай» (1907), «Боордоштор» (1909) романдарынын жана «Күмүш куту» (1909), «Күрөш» (1909), «Жансыз алгырлык» (1920) ж. б. драмалык чыгармалардын автору. Г. публицистикаларында реализм принциптерин коргогон. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1932). 
Категория: Инсандар
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Гольжи комплекси

thumb|К. Гольжи & Гольжи комплекси.
thumb|
Гольжи комплекси, Гольжи аппараты – клетканын ар түрдүү функция аткаруучу органоиди. 1898-ж. италиялык гистолог К. Гольжи нерв клеткаларын изилдөөдө ачкан. Гольжи комплекси бардык эукариот клеткаларда кездешет. Ал диктиосомадан (Гольжи денечелеринен), Гольжи ыйлаакчасынан жана Гольжи вакуолунан турат. Клеткадагы диктиосома жана ал бөлүп чыгарган Гольжи ыйлаакчасынын саны гольжи комплексинин активдүүлүгүн көрсөтөт. Гольжи комплекси клеткадагы белок, полисахарид, былжыр, липид, липопротеид сыяктуу секреттерди бөлүп чыгарууга катышат. Бул заттар Гольжи ыйлаакчасына топтолуп, ал аркылуу клетканын тийиштүү бөлүктөрүнө жана вакуолуна жеткирилет. Гольжи комплекси мембраналык структуралуу болуп, бири бирине жарыш жайгашкан цистерналардан, түтүкчөлөрдөн жана ыйлаакчалардан турат. Өсүмдүк клеткасында цистерналар жакшы өөрчүгөн. Ошондой эле углеводдорду синтездөөгө, клетка кабыгын, вакуолду пайда кылууга катышат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Биология
Гольфстрим

thumb|Гольфстрим.
Гольфстрим (англиялык gulf – булуң жана stream– агым) – Атлантика океанынын түндүк бөлүгүндөгү жылуу агымдар системасы. Флорида кысыгынын Түштүк бөлүгүнөн башталып, Мексика булуңунан агып чыгып, Түндүк Американын Атлантика океаны жак жээгин бойлой түндүктү карай Чоң Ньюфаундленд банкасына чейин агат да, андан ары Түндүк Атлантика агымы деп аталат. Флорида жарым аралынан Шпицберген, Жаңы-жер аралына чейинки жалпы узундугу 10 миң кмдей. Гольфстримдин Флорида кысыгындагы чыгымы 25 млн м3/сек. Океанда ал Антил агымы менен биригет да, 38° түндүк кеңдикте чыгымы 82 млн м3/секга жетет. Агымдын жазылыгы түштүгүндө 75 км, тереңдиги 700-800 м, ылдамдыгы 300 см/секга, суунун бетиндеги температурасы 24°Сден 28°Сге чейин, Чоң Ньюфаундленд банкасы тушта жазылыгы 200 кмге, ылдамдыгы 80 км/секга, суунун бетиндеги температурасы 10°Сден 20°Сге чейин жетет. Чоң Ньюфаундленд банкасынын Түштүк четинде гольфстримге түндүктөн муздак Лабрадор агымы жакындап, эки агым беттешкен жерде суу аралашып, үстүңкү суу төмөн түшөт. Гольфстрим системасына Түндүк Атлантика агымынан башка Норвег агымы, Ирмингер агымы, Нордкап агымы кирет. Гольфстримдин суусу Шпицбергендин түндүгүндө төмөн чөккөндөн кийин Түндүк Муз океанда аралык жылуу суу катмарын пайда кылат. Жылуу агымдардын системасы Атлантика океанынын түндүк бөлүгүнүн жана Түндүк Муз океандын климатына, гидрологиялык жана биологиялык шартына, ошондой эле Европанын климатына чоң таасирин тийгизет.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Агымдар
Гомель

thumb|Гомель.
Гомель – Беларуссиянын түштүк-батышындагы шаар. Гомель областынын администрациялык борбору. Сож дарыясындагы порт. Калкы 512 миң (1996). Темир жол тоому. Машина куруу (станок, айыл чарба машиналары, прибор ж. б.), металл иштетүү, жыгаччылык, химиялык, тамак-аш, жеңил өнөр жай ишканалары иштейт. Беш ЖОЖ (анын ичинде университет), 2 театр (драма, куурчак), мекен таануу музейи бар. 1142-жылдан белгилүү. 1335-жылдан Литванын, 1589-жылдан Польшанын, 1772-жылдан Россия империясынын курамына кирген. Румянцевдер менен Паскевичтердин классицизм стилиндеги сарайы (18-кылым), Ильинский чиркөөсү (18-кылымдын аягы; жыгачтан салынган), Пётр жана Павел собору паркы менен (1809) сакталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Беларусь
Категория:Шаарлар‎
Гомер

thumb|Гомер.
Гомер (англ. Homer) — Байыркы грек адабиятындагы башкы "Илиада" жана "Одиссея" аттуу эки дастанын жазуучусу. "Илиада" Троя согушундагы окуяларды чагылдырат. Анда грек мамлекеттеринин биримдиги тарабынан Троя шаары он жыл курчоого алынганы баяндалат. Чыгарма падыша Агамемнон менен согушкер Ахиллестин ортосундагы кармаштын акыркы жылындагы бир нече аптага созулган салгылашка басым жасайт. "Одиссея" болсо Троя кулагандан кийин Итаканын падышасы Одиссейдин үйүнө болгон сапарына токтолот.

thumb|upright|Гомер (1874).
Гомердин жашоосу тууралуу көптөгөн жазмалар байыркы классикалык доордо тараган. Эң кеңири жайылганы анын азыркы Түркиянын борбордук Анатолия жээктериндеги Иония жергесинен сокур акын болгонун белгилейт. Учурдагы илимий изилдөөлөр бул тарыхый маалыматтар тек гана уламыштар деп эсептешет.

"Илиада" менен "Одиссея" ким тарабынан, качан жана кандай шарттарда жазылган деген "Гомердик суроо" ушул күнгө чейин талаш-талкуу жаратып келет. Жалпы жонунан алганда, заманбап илимий пикир эки топко бөлүнүп кетет. Биринчи топтогулар "Илиада" менен (кээ бирине ылайык) "Одиссеянын" көпчүлүгү бир акындын интеллектуалдык эмгеги деген гипотезаны жакташат. Башка топтогулар Гомердик поэмаларды көптөгөн кишилердин салымы менен кайра-кайра иштөөнүн натыйжасында жаралган эмгек деп эсептешет. Ал эми "Гомер" жалпы тарыхый маалыматтардын арасында эң көзгө урунган жүз болуп саналат. Жалпысынан алып караганда ыр саптары биздин заманга чейин болжолдуу түрдө 8-кылымдын аягында же 7-кылымдын башында жазылган деп кабыл алынган көз караш бар. Поэмалар эпикалык грек тили катары да таанымал болгон гомердик грек тилинде жазылган. Бул тил ар кайсы кылымдардагы иониялык жана эолиялык диалекттердин өзгөчөлүктөрүнүн аралашмасынан куралган адабий тил болуп саналат; басымдуу түрдө Чыгыш Иония тили таасир эткен. Көпчүлүк изилдөөчүлөр ыр саптары алгач оозеки түрдө айтылган деп ишенишет.

Байыркы доордон ушул күнгө чейин Гомердин эпикалык чыгармалары адабият, музыка, көркөм өнөр жана тасмалардын жаралышына дем берип, Батыш цивилизациясына зор таасир тийгизген. Гомердин эпостору байыркы грек маданияты менен билим берүүсүнө эбегейсиз зор таасирин берген; Платон үчүн Гомер жөн гана "Грецияны окуткан" бир киши — en Hellada pepaideuken болгон.

 Өмүр таржымалы 

 Чыгармалары 
Илиеда
Одиссея

 Булактар 

Категория:Грек жазуучулары
Категория:Арип боюнча жазуучулар
Категория:Грекия
Гоминьдан

thumb|Гоминьдан

Гоминьдан - (кытайча улуттук партия) – Кытайдагы саясий партия; Президент Юань Шикайдын бийлигин чектөө, Кытай Республикасын чыңдоо максатында 1912-ж. Сунъ Ятсен тарабынан негизделген. 1913-ж. Юань Шикайдын согуштук диктатурасы орногондон кийин, Гоминьдандын иштөөсүнө тыюу салынган. 1921-ж. түзүлгөн Кытай компартиясы (ККП) менен бириккен. 1931-жылдан Чан Кайши жетектеген Гоминьдан Кытайдын башкаруучу партиясына айланган. 1927-ж. Чан Кайшинин тарапкерлери Чыгыш жана Батыш, андан кийин Борбордук Кытайда төңкөрүш жасап, ККП түзгөн революциялык базаларга 5 жолу жортуул уюштурган. 1946-ж. ККП башкарган куралдуу күчтөрдү жок кылуу үчүн башталган граждандык согуш Гоминьдандын жеңилиши менен аяктаган. 1949-ж. 1-октябрда Кытай Эл Республикасы түзүлгөндүгү жарыялангандан кийин, Чан Кайшинин тарапкерлери Америка куралдуу күчүнүн жардамы менен Тайвань аралына өтүп, Гоминьдан башкаруучу партияга айланган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Тарых
Гонг

thumb|Гонг.
thumb|Гонг.
Гонг - (малайзиялыктарча gong – үн тууроо) – 1) урма музыкалык аспап. Азия элдерине кеңири тараган. Дүйнө элдеринин музыкалык маданиятында анын көптөгөн түрлөрү жолугат. Колодон, мистен жасалат. Таякча менен уруудан добуш алынат. Анын добушунун бийиктиги урганга жараша бийик же пас болот. Симфониялык музыкага 1791-ж. биринчи жолу француз композитору Ф. Госсек, операга 1831-ж. Ж. Мейер тарабынан колдонулган. Опералык жана симфониялык оркестрде гонгдун бир түрү там-там колдонулат; 2) латундан жалпак табак формасында жасалып, атайын койгучка илинген урма аспап. Калыс гонгду балкача менен уруп, бокста ар бир раунддун, күрөштө мелдештин башталышы менен бүтүшүн, спорттук гимнастикада мелдештин аякташын билдирет.Иш жүзүндө үчүн жарышып кантип тандоо керек. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Музыкалык аспаптар
Гондвана

thumb|Гондвана жана Лавразия.
Гондвана - (Индиянын Гонд уруусу менен Вана табигый аймагынын атынан) – орто жана жогорку палеозойдо, ошондой эле алгачкы мезозойдо Түштүк жарым шарда орун алган гипотезалык зор материк. Австриялык геолог Э. Зюсс (1831–1914) карбониермдеги суперматерикти да Гондвана. деп атаган. Ага Түштүк Американын басымдуу бөлүгү (Анд тоолорунун чыгышы), Африка (Атлас тоолорунан тышкары), Арабия, Индстан жарым аралдары (Гималай тоолорунан түштүгүрөөк жайгашкан аймак), Австралия (Чыгыш кырка тоолорунун батышы) жана Антарктида кирип, зор материкти түзгөн. Гондвана палеозойдун аягында, триаста жана юрада болгон трансгрессиянын негизинде (Инди океаны аркылуу) Түштүк жарым шардагы материктерге ажыраган. Гондвананын болгондугун карбон мезгилиндеги муз каптоонун калдыктары корумдары (тиллит тоо тектери), флювий-гляциалдык (муз-суудагы) шагылдар, ошондой эле алардын арасында катып калган өсүмдүктөрдүн түрлөрү глоссоптериялык флора, пермь мезгилинин фаунасы ж. б. далилдеп турат. Акыркы мезгилдеги глобалдык тектоникалык кыймылдар да Гондвананын болгонун айгинелейт. Гондвананын Түндүк жарым шардагы антиподу Лавразия.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Геология‎
Ингуш тили

Ингуш тили – Ингушстанда жашаган ингуштардын тили. Ибер-кавказ тилдеринин нах тобуна кирет. Чечен тилине жакын. Октябрь революция сына чейин жазмасы болгон эмес. Алфавити орус графикасынын негизинде түзүлгөн. Ингуш тилинде үндүү тыбыштар, жөндөмөлөр арбын. Сөздөрү жакталбайт. Лексикасына орус, араб, фарс, түрк жана башкалар тилдерден көп сөз кирген. 

 Алфавит 
 А а Аь аь Б б В в Г г ГI гI Д д Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Кх кх Къ къ КI кI Л л М м Н н О о П п ПI пI Р р С с Т т ТI тI У у Ф ф Х х Хь хь ХI хI Ц ц ЦI цI Ч ч ЧI чI Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я Яь яь I

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Тилдер‎