Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Фолликулстимуляциялаган гормон

thumb|upright|ФСГ.
Фолликулстимуляциялаган гормон (ФСГ) – гликопротеид, молекулалык салм. 30000. ФСГ жыныс гормондорунун ишин көзөмөлдөйт. Фолликулстимуляциялаган гормон ургаачы жаныбарлардын жумурткалыктарында фолликулалардын санын өстүрүп, уруктануунун деңгээлин жогорулатат. Мис., ФСГ балыктын санын көбөйтүүдө колдонуучу препарат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4 

Категория:Биология
Гипофиз

thumb|Гипофиз.
Гипофиз - ( – өсүндү, урчук) – омурткалуу жаныбар жана адамдын гормондорду жөнгө салуучу ички секреция бези. Ал баш сөөктүн түрк ээрчеси сымал чуңкурунан орун алган. Организмдин түрүнө, анын жашына жана физиологиялык абалына жараша гипофиз түрдүү салмакта, көлөмдө жана формада болот. Гипофиз алдыңкы (бездүү), ортоңку (аралык) жана арткы (нервдүү) бөлүктөргө бөлүнөт. Алдынкы бөлүгүнүн функциясы өтө татаал. Организмдин өсүү, көбөйүү, негизги зат алмашуу процесстери анын нормалдуу функциясына байланыштуу. Гипофиздин экстрактынан 7 гормон бөлүнүп алынган. Өсүү гормону тканда болуп жаткан биохимиялык процесске түздөн-түз таасирин тийгизет. Анын арбын бөлүнүшү бойдун ашкере өсүшүнө (гигантизм), ал эми аз иштелип чыгышы өспөй калууга (бекенеликке) алып келет. Калгандары башка бездердин гормондору аркылуу таасир этет. Ал гормондорго адренокортикотроп, тиреотроп, гонодотроп ж. б. кирет. Гипофиздин гормондорунун химиялык түзүлүшү аныкталган, көбү синтезделип алынган. Алар эндокрин ж. б. ооруларда колдонулат. Гипофиздин секрециясынын бузулушу ар кандай ооруларга чалдыктырат. Анын функциясы сырткы чөйрөнүн шартына байланыштуу. Гипофиздин эндокриндик функциясын өзгөчө нейрогумор затын иштеп чыгуучу гипоталамус башкарат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Анатомия
Мартин Иден

thumb

"Мартин Иден" –– америкалык жазуучу Жек Лондондун 1909-жылы жарык көргөн романы. Чыгарма өзү окуп үйрөнгөн жаш эмгекчинин жазуучу болуш үчүн баштан өткөргөн кыйынчылыктары жөнүндө баяндайт. Ал биринчи жолу The Pacific Monthly журналында 1908-жылдан 1909-жылдын сентябрына чейин сериал катары чыгып, ал эми китеп болуп 1909-жылы сентябрда Macmillan тарабынан жарык көргөн.

Идендин окуясы жазуучулардын басмаканаларга болгон көңүл калуусун чагылдырат. Ал кол жазмасын почта аркылуу жөнөтүп, конвертке "амалкөй чечим" салынып, анан дароо эле баш тартуу тууралуу таңгак менен кайтып келет деген ойлорду божомолдойт. Чыгарманын башкы темасы –– Идендин чыгармачылык сезгичтигинин өнүгүшү. Бул романды көркөм өнөр инсанынын калыптанышы жана өнүгүшү тууралуу баяндоочу Künstlerroman салтына тиешелүү экенин билдирет.

Идендин Лондондон айырмасы –– Иден социализмди "кулчулук адеби" деп сындап, четке кагат жана Ницшенин индивидуализмине таянат. Эптон Синклерге жазган бир катында Лондон "Бул китептеги идеяларымдын бири индивидуализмге (башкы каармандагы) кол салуу болгон. Мен анын көзүн билбей койдум окшойт, анткени бир да сынчы аны байкаган жок" деп жазган.

 Корутунду 
Калемгердин бул чыгармасы социалдык-психологиялык мүнөздөгү роман. Жазуучу мында капиталисттик коомдогу карама-каршылыктарды жана адамдын кайгы-муңун чагылдырат.

 Сюжети 
Романдын окуясы Оклендде (Калифорния, АКШ) алгачкы XX кылымда болот. Башкы каарман карапайым калктан чыккан,ичинде кири жок моряк,төмөнкү класстардын тургуну 21 жаштагы- Мартин Иден.Окуянын башталышы Мартин Идендин кокустан буржуазиялык,бай уй-булоодон чыккан Руфь Морзго ("Ruth Morse"дагы башка басылмаларда Рут Морз) жолугушуусунда. Мартин, Руфьту биринчи коргондо эле суйуу толкунуна чогуп,жактырып калат да болушунча жогорку коомдун адамдарына кошулгусу келет. Руфь Мартинди көрүп, «жырткычты»,окууга уйротуп,анын аракетине жардам бергиси келет. Мартин,атактуу гезит-журналдар жазуучуларга жана акындарга алардын жазган иштерине гонорар төлөөрун билгенде,Руфьтун каршылыгына карабай,оз оюна бекем туруп, кыскача дениз жонундо окуяларын жаза баштайт. Мындан тышкары, ал, озун адабий- журналдарды жарыяланган чыгармаларга караганда жакшыраак жазам деп ишенет.Бирок, Мартиндин конулуно тук жакпас кутуусуз окуя кутуп турат...

 Тасма адаптациялары 
 1914 - Мартин Иден
 1918 - Акча учун жаралган эмес ("Не для денег родившийся"тарткан Никита Туркин,сценарийдин автору Владимир Маяковский,)-башкы ролду В.Маяковский жараткан
 1942 - "Мартин Идендин окуялары" (The Adventures of Martin Eden)-башкы ролдо Гленн Форд
 1976- "Мартин Иден".Сыналгылык спектакль.СССР.

 Кызыктуу маалыматтар 
Жек Лондондун "Мартин Иден " чыгармасы советтик басмаларда кээ бирде "Мартин Идэн" деп чыкчу.

 Шилтемелер 
 "Мартин Иден" чыгармасынын электрондук китеби 

Категория:АКШ адабияты
Категория:Китептер
Категория:1909-жыл
Ойрок

Ойрок — “Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери. Акунбешим паашанын жайсаңы. Манас Орго канды талкалап келе жатат деген кабарды уккан Акун пааша О-ко да кол курап камынып турсун үчүн кабар жиберет (Сагымбай Орозбаков, 2. 100). 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Ок (дары)

Ок (дары) (моңголчо кымыздан тартылган күчтүү арак, спирт) — элдик медицинада колдонулган дарынын бир түрү. Эпосто жарадар адамдарга аны жуткуруп, кайра кустуруу аркылуу ичке толгон кандан тазалангандыгы төмөнкүчө берилет:

Жарадардын баарысын 

Жастык коюп башына, 

Ок жуткуруп окшутуп, 

Тинтүүр менен түрткүлөп 

Бекиткен окту копшутуп (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 576-инв., 824-б.).

Ок аттоо — элдик эски түшүнүк. Элде ок тийип жарадар болгондо адамды күнөөсү жок аял аттаса денедеги ок өзү түшүп, жара айыгат деген ишеним болгон. 

Мындай ишеним «Семетейде» да бар. Семетей Коңурбайдан оор жарадар болгондо Айчүрөк ак куу кебин кийип учуп барып, биринчи, экинчи жолу аттаганда ок түшпөйт. Канчоро менен Күлчоро Айчүрөктүн тазалыгынан шекшинип.

дүмөктү салганы даяр турушат. Айчүрөк ошондо:

Эч жазыгым жок эле, 

Ак этектен түшпөгөн, 

Арманга бүткөн мына бул 

Алда кандай ок эле! ( «Семетей» , 265), — деп озондоп ыйлап, солкулдап үчүнчү жолу аттайт.

Семетейдин үстүнөн Акырын аттап жылжыды, Аяктай болгон коргошун Эр Семеңдин ичинен Кулаткан таштай ыргыды! Буга караганда Айчүрөктүн перилиги, ак никеден жаңылбагандыгы менен үч аттагандыгы өзүнчө күчкө ээ. Анткени, үч байыртадан эле кереметтүү, сыйкырдуу сан катары эсептелген. Үч баштуу кудайлардын үч бир тууган экендиги, үч дүйнө (асман, жер, жер алды) жана башкалар Демек, үч саны жөнөкөй сандардан эмес экендигин айгинелейт. О. а. сыяктуу мындай байыркы магиялык түшүнүктөр башка түрк элдеринин эпостору менен жомокторунда да көп жолуккан салт. Алтайлыктардын баатырдык жомогунда Ак-Буркан кызы Ак-Тажди чыккынчы тарабынан өлтүрүлгөн Алтай-Буучайдын сөөгүн аттаганда ал тирилет. Ошентип, О. а. элдин мифтик түшүнүктөрүнүн элдик чыгармаларда чагылдырылышы болуп эсептелет.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Окчу

Окчу — этноним. Манастын Шоорук кан менен болгон урушун сүрөттөөдө Шоорук кандын иш-аракети жөнүндө төмөнкүдөй айтылат:

Кара-Тегин жол салып, 

Алайда жаткан кыргызга

Кошуну келип кол салып, 

Нойгутка ойрон салыптыр, 

Ошпурдун айлын оңдурбай, 

Окчуну чаап алыптыр. 

Окчу кыргыз уругу, 

Ойбой салып куруду (Сагымбай Орозбаков , 2. 205).

О. эпосто кыргыз уруусу деп берилет, көбүнчө думара менен катарлаш айтылат. 

Катаган, дөлөс, набаттан 

Калың кыргыз баары бар, 

Окчу менен думара 

Найман, шаңгай дагы бар (Сагымбай Орозбаков, 2. 152).

«Манас» эпосунда салттык түрдө О. сары уйсун, думара, кыдырша жана башкалар кыргыздын байыркы урууларынын аттары «ичкиликтер» бөлүгүндө этноним катарында учурайт. «Орчун кыргыз уругу, окчу Каракесек бар» (Сагымбай Орозбаков, 2. 68). Ошондой эле ичкилик кыргыздарда О. аттуу майда уруу сакталып калган. Ал кызыл аяк деген уруунун ичиндеги кыргызкыпчак уруусуна кирет.

Окчу кыргыз уругу,

Ыспаранын улугу,

Көкжору чыкты бу жактан,

Баскан бойдон байпактап

Байкап келди тыяктан (Сагымбай Орозбаков, 2. 51).

Демек, ичкиликтердин курамындагы эски уруулардын бири. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Ооган

Ооган — топоним, эпосто кыргыздарга жакын жайгашкан мамлекет, өлкө жана андагы жашаган эл катары кеңири учурайт. Мисалы, Сагымбай Орозбаковдун вариантында Бокмурун атасы Көкөтөй өлгөн учурда жанында болбой О-да жүргөн болот. Муну Бокмурун Манаска салган кеңешинде айтат:

Үч айлык жолго мен барып, 

Ооганга кетип мен калып, 

Алган жаңы колуктум, 

Айлыма келген кезимде 

Армандуу күнгө жолуктум, 

Ооганда жүрүп сенделдим, 

Оо дүйнө атам кеткенде (Сагымбай Орозбаков, 3. 37).

О-дар деп азыркы Афганистандын, же кыргызча Ооган өлкөсү менен анын эли аталат. Эпостун көп окуяларында кеңири баяндалат. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосундагы топонимдер‎
Орго

Орго — каарман. Чүйдү бийлеп турган кытай кандарынын бири. Манастын ата журтун бошоткону келатканын уккан О. кан туштушка кабар жиберип, кол курайт. Согушта ага жардамга келген Илебин, Кеймен шаа жана башкалар кандар өлүп, О. кан өзү Манастын колунан набыт болот (Сагымбай Орозбаков, 2. 70—88). 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Оркой

Оркой — топоним. Эсенкандын буйругу боюнча кытай-калмактардын Жолой, Дөңгө баш болгон балбан-баатырлары көп кол менен Манасты кармап кетүү үчүн келишет. Жоокердик салтка ылайык жекеге чыгып, ат үстүнөн найзалашып сайышуунун биринчи кезеги Жолойго берилип, аны коркута айткан Манас баатырдын диалогу О. деген жер жөнүндө төмөнкүчө эскерилет:

Алтай, Оркой жериңди,

Айланып баарын баспасам,

Манас болбой өлөйүн,

Сенин ордоңду бузуп чачпасам (Саякбай Каралаев , 1.96).

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Оркун

Оркун — топоним. «Манас» эпосунда күн чыгыш тараптагы чоң дарыя. Орго кан менен урушуу үчүн Манас баатыр О. дайрасынын боюн жердеген элден да кол курап алып келе жатканын Оргого Култаң аяр кабарлайт.

Алтайдагы кыргыздар

Аты Манас бирөө бар,

Оркундун улуу суусунан

Улуу черүү алыптыр,

Токтоктун Кара-Тоосунан

Толгон аскер алыптыр (Сагымбай Орозбаков, 2. 74).

Алтайга сүрүлүп барган кыргыздар атабабасы туулуп өскөн жери Ала-Тоого көчкөн учурда казактардын Айдаркан уулу Көкчөнүн эли «Улуу-Тоонун оюнан Оркун дарыя боюнан» (Сагымбай Орозбаков, 2. 159) көчүп чыгышат. Географиялык реалияда О. мурунку Жунгариянын Тарбагатай тоосунан башталган Орху (Оркун) өзөнүнө туура келет. Ошондуктан, «Оркун, Эртыш — эки суу, Калмактын жайы мына бу» деп, Калмактын мурунку мекени Жунгарияны туюндуруп жатат.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Ормомбек

Ормомбек, Ормонбек — «Манас» эпосунун “Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери. Саякбай Каралаевдин вариантында бирде кырк чоронун бири, бирде кан делип айтылат. Манас Көзкамандар| Көзкамандарды]] тосуп келүүгө үч канды (О., Жамгырчы, Шыгай) жиберет (Саякбай Каралаев, «Семетей» , 1. 191). Чубак Манаска тарынып кетип калгандагы Коңурбайдын Таласка кол салышында, О. кандын башына бийөнгө тийип өлгөнү айтылат. Ал эми Көзкамандар уу бергенде: Манас чоролорунун катарында О-ти да атайт: «Ормонбек, Бозуул түгөйлөш, Теңизим карап турсачы» (Саякбай Каралаев, «Семетей» , 1. 199). Жакып Каныкейди Бакай Текеченин О-ке бермек болуптур деп, Абыке, Көбөштү тукурат.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Орозду

Орозду — «Манас» эпосунун “Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери. Сагымбай Орозбаковдун варианты боюнча Ногойдун Орозду, Үсөн, Бай, Жакып деген төрт уулу болгон. Кытай мамлекети буларды туш-тушка сүргөндө О. иниси Бай менен Ополду жердешет (Сагымбай Орозбаков, 1. 33, 93). О-нун он уулу ээнбаш, ынтымаксыз болуп О-ну гана беймаза кылышпастан, Байдын балдары Бакай менен Тайлакты убарага салып, малын тартып алышат. Биринин башын бири жарып кан алдына барышат да, Байдын балдарынын малын айдап берип чууну басышат (Сагымбай Орозбаков, 1. 91). О. балдарынын убайымын тартып:

Балдарынын согушунан 

Орозду карып каң болгон 

Бат урушкан дартынан 

Кайгыга каркап толгону 

Бек эле бейпай болгону, 

Балдарынын дартынан 

Мээнетке каркап толгону, 

Орозду жүрөт ой-бай деп, 

Ойроттун калың чагында 

Ошондо өлүп койбой деп (Сагымбай Орозбаков, 1.206) жүргөнүн Бай өз баянында агасы Жакыпка айтып берет (Сагымбай Орозбаков, 1. 190—193).

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Орозон

Орозон — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери. . Саякбай Каралаевдин вариантында Манастын жакын туугандарынын бири. Каракан өлүп Алооке кыргыздарды чаап алганда колго түшүп кетип, ошол боюнча дили, дини калмак болуп калган жана кийин Манастын көзүн тазаламакка келишкен Көзкамандардын бири — О. Манасты ууландырып өлдү деп ойлоп, качып баратышканда аркасынан кууп жеткен Бакай баштаган Манастын кырк чоросунун колунан өлөт (Саякбай Каралаев, «Семетей» , 1. 189, 210.).

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Орокбаш

Орокбаш — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери, кытай баатыры. «Чоң казатта» өлгөн атасы Шыпшайдардын өчүн алуу үчүн Коңурбай менен кошо Таласка келет. О. жекеге чыгып, Күлчоро экөө алты күн тынбай салгылашып, өлүм болот (Саякбай Каралаев, «Семетей» , 2. 217—218). 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Орок-кыр

Орок-кыр — топоним . Алтай жеринде Манастын кытайлар менен болгон экинчи урушунда душмандар кыйла кыргынга учурап, калгандары качып жөнөшөт. Кол башчы Жолой качкан аскерлерди О.К-дан кууп жетип, кайрадан урушка айдап кирет. Кытайдын Орго баатыры ушул жерде салгылашта өлөт (Саякбай Каралаев, 1. 152).

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Ороккыр

Ороккыр — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери. Кытайлардын солон, шибээ элинин каны жана кол башчы баатыры. Буруттан (кыргызда) Манас деген баатыр чыгып, сени жеңет деген сыйкырчыларынын сөзү менен Эсенкан Манас аттуу баланы таап келүүгө көп балбан-баатырларын жөнөтөт. Алар көп жерди кыдырып чыгып, акыры Самаркандан Чоң Эшендин уулу Жарманасты байлап кеткендердин ичинде О. да болот (Саякбай Каралаев, 1. 41). Көкөтөйдүн ашында О. өз аскерлерин баштап келет (Саякбай Каралаев, 2. 26). Чоң казатта О-ды Манас сайып өлтүрөт (Саякбай Каралаев, «Семетей» , 1. 185). 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Орол

Орол — топоним . Эпосто: «Элибиз жатыр Эриште, Аягы Орол тоосунда» (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 575-инв., 26-б.), «Оролдун узун тоосу бар, Ошого жакын барсак деп, Бир кыйла элдин оозу бар» (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 575-инв., 28-б.), — деп казак менен кыргыздарды бир эл катары эсептеп, Жакып Алтайдан Анжыянга көчөлү деп уруу аксакалдары менен кеңеш курган окуяда эскерилет. Географиялык реалияда азыркы Орол (Урал) тоосу.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Ороңгу

Ороңгу — «Манас» эпосунун кейипкери. Каңгай канышасы, баатыр аял. «Манас» эпосунун көпчүлүк варианттарында бар. Эпосто Орто Бээжиндин чегин кайтарган алп аял Канышай сыяктуу каармандык эрдиктерди жасаганы сүрөттөлбөгөнү менен, согуш жортуулдарына эпикалык душмандын кол башчы баатырлары менен катар аты аталат.

Өзүнө тийиштүү Кула бээ тулпары бар «Оюктун боюн жердеген Ойроттон киши жеңбеген» (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 583-инв., 36-б.) белгилүү баатыр делет. Цаймандык моңголдордо «Ороңгу» деген өзүнчө уруу. Алар түнкүсүн каракчылык кылып цаймандыктардын малын, данын жана башкалар мүлкүн тартып алып турушкан. Ошондуктан алар жаман көргөн нерсесин «орангын» дешкен, ал түгүл балдарды «орангын» келе жатат деп коркутушат. Моңголчо: ора — жапайы, «күн — киши, адам». Демек, «жапайы адам», «наадан» каракчы деген өтмө мааниде айтылып жатат. Ушул сөз эпоско кейипкер катары кирип калган болуу керек..

Кандайдыр бир этникалык топтун аталышын эпосто кейипкерлердин ысымы катары колдонуу дүйнөлүк фольклордо кеңири кезигет. Алтайлыктарда Ойроткан — ойротторду жалпылаштырган ысым. «Манас» эпосундагы О. этноними да эпикалык өнүгүүгө ылайык калыптануусу ыктымал. Эпосто:

Ороңгу деген катындыр 

Орою суук капырдыр. 

Он эки таман бети бар, 

Карт кокодой эти бар, (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 583-инв., 36-б.) же: «Ороңгу келет ороңдоп Арасынан чапчынын отуз-кырк чычкан сороңдоп” — деп, элеси, ырайы суук, коркунучтуу типти элестетет. О-нун образында юмор менен сүрөттөлгөн сатиралуулук бар. О-нун Көкөтөйдүн ашында «төө чечмейге» чыгышы менен анын образындагы сатиралуулук дагы тереңдетилет.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Оро-төбө

Оро-төбө — топоним . Кыргызга жамаатташ элдер жашаган шаар. Манастын төрөлүшүнө байланыштуу берилген тойго кабар жиберерде айтылат (Сагымбай Орозбаков, 1. 75). Жакып Манаска кыз издеп жүрүп басып өткөн жер (Сагымбай Орозбаков, 2. 350). Көкөтөйдүн ашынан кийин кандар чогулуп Манаска каршы кутум уюштурганда «Орчун, Кокон, Маргалаң, Оро-Төбө, Самаркан, Анжыян элин айдаган» (Сагымбай Орозбаков, 4. 52), — деп Санжыбек кандын жери катары айтылат. Географиялык реалияда өткөн замандарда Орто Азиянын маданий борборунун бири, азыркы учурда Тажикстандагы шаар.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Орто жүз

Орто жүз — казак элинин негизги үч чоң бөлүгүнүн бири. Эпосто бир катар кейипкерлердин уруусу катары айтылат. Мисалы, «Орто жүздүн Жанышы» (Сагымбай Орозбаков, 2.243), к. Казактар.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Орток-тоо

Орток-тоо, Кара-Тоо — топоним. Манас кытай-калмактар башта басып алган ата журту Ала-Тоону бошоткондо, анын колунун Мунаркан баш болгон бөлүгү Тарлаң жайсаң баштаган душман менен О.-Т-до беттешип, аны жеңген (Сагымбай Орозбаков, КФ. 576-инв., 530-б.). Бул окуянын өткөн жерин Кочкор өрөөнүнүн түндүгүндөгү О.-Т. менен байланыштырууга болот. 

 Колдонулган адабияттар 
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN 5-89750-013-4

Категория:Манас эпосундагы топонимдер
Орто-Чаткал

Орто-чаткал — топоним . Эпосто кыргыздарга ынтымакташ элдер жашаган аймактардын бири катары баяндалат. Көкөтөйдүн ашында эпостогу белгилүү кандардын бири Музбурчактын мекени катары сүрөттөлөт. 

Эң бери чети элиңдин 

Эсебин уккун кебимдин, 

Букарай шарып ары жагы, 

Бузулган Чамбыл бери жагы 

Орто-Чаткал жердеген, 

Ойротко тизгин бербеген, 

Жарагы болот бир кучак 

Буудайык уулу Музбурчак (Сагымбай Орозбаков, 3. 88). 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Орчун

Орчун — топоним . Эпосто калмактар турган шаар катары сүрөттөлөт. Манас калмактарды О. шаарынан сүрүп чыгарып бошоткон учурда эскерилет:

Кыргын салып жапырып,

Ойду көздөй түрүптүр,

Орчун шаар калмагын,

Ойбойлотуп сүрүптүр (Сагымбай Орозбаков, 2. 124).

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Отуз-суу

Отуз-суу — топоним . Манас баатыр Алтайдан Ала-Тоого көчөр алдында жолдогу кытай, калмак кандыктары ээлеп алган жерлерди бошотуп келе жатканын угуп, Чүй боорун бийлеп турган Акунбешим шаа кол курап камынуу үчүн «Аяк жагы элинин Орол тоонун ичинде, Отуз-Суунун тушунда» (Сагымбай Орозбаков, 2. 129) жашаган кытайларга чейин кабар жиберип, кеңешкен учурда О.С-дагы билермандарын да чакыртат. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Категория:Манас эпосундагы топонимдер‎
Өгүз кечүү

Өгүз кечүү — топоним . Чоң казатка барарда Манас элге: «Алыскы кыйын жолдо жаткан Бээжинге кимиң колду баштап бара аласың?» — деп сурап, ага баруучу жолдогу жерлерди санаганда «Өгүз-Кечүү, Калкандан өткөн журтум барсыңбы» (Сагымбай Орозбаков, 4. 63), — деп Ө.-К-нү да эскерет. Географиялык реалияда Иле дарыясынын боюндагы жерлердин бири. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Өгүз-өтмөк

Өгүз-өтмөк — топоним . Кыргыз колу Бээжинге бараткан жолдо жүрө албай кыйналган Кыргылчалга карата: 

Өгүз-Өтмөк, Тай-Өтмөк 

Өрдөшүнө барганда, 

Колду санга салганда, 

Эсебин элдин алганда, 

Өлдү Кыргыл доңуз деп 

Эсебиңди эсен беремин (Сагымбай Орозбаков, 4. 133), — деп он башысы Бозуулдун айткан сөзүндө эскерилет.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Өзүбек

Өзүбек — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери. Кашкардын каны. Семетейди Букарга кан көтөргөндөгү тойго ат чабам деп келгени айтылат (Саякбай Каралаев, «Семетей» , 1. 77).

Өзүбек — «Манас» эпосунун эпизоддук кейипкери. Манас кан шайланганда Абдылданын атасы экени эскерилет (Сагымбай Орозбаков, 1. 267).

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Өрттөн

Өрттөн — топоним . Манастын Текес кан менен урушунда кездешкен жерлердин бири.

Камыш, чийи, куурайы 

Жалынга тактоо кылабы, 

Жалпы күйдү бу дагы. 

Кайың, талы, тереги 

Түк болбоду кереги,

Өрттөп аны салганы,

Ошо күндөн ушу күн

Ошо жердин атагы

Өрттөн атка калганы (Сагымбай Орозбаков, 2. 43), —

деп манасчы өзү Ө. аттуу жердин аты, өрт чыккан жерге коюлуп калган семантикалык маанисин чечмелеп берет. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу