Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Уят

Уят – адамдын адеп-ахлак жактан өзүн-өзү көзөмөлдөөчү этикалык категория. Моралдын талаптарына карама-каршы келген же адамдын беделин кемсинткен иш жасаган кишиде пайда болчу сезим. Адамдын тынчы кетип, жүрүм-турумун күнөөлөп, өзүнө канааттанбай, жасаган ишине өкүнгөндө Уят байкалат. Уят сезимин пайда кылуучу иш-аракеттин мазмуну коомдук тарыхый мүнөзгө ээ жана моралдык ченемдердин өнүгүшүнөн көз каранды. Ошондой эле башкалардын, өзгөчө жакын кишилеринин чеки жүрүм-турумун, жасаган ишин көргөндө да Уят пайда болуп, бет кызарат, башкаларды тик карай албайт. Уят сезими адам башынан кечирген кылыктарын эстегенде да пайда болот.

Уят - психологиялык көйгөй. Жаратылыштын түшүндүргөнүнө карабай адамда уят психологиялык көйгөй болуп эсептелет. Ар кандай жагдайда пайда болуучу психикалык элементтер арылуу түшүндүргөн уяттын түрлөрүн өзүнө камтыйт. Ушундан уят күчөйт. Натурлисттер окшош эле окуялуу көрүнүштөр карама-каршылыктуу жана кулак түргүч далилдерге алып келет деп белгилешкен. Мисалы бала чагыңда психология көрсөтмө берет, кантип жан дүйнөгө уят сезими калыптанат жана уят эмне экени жөнүндө түшүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Маданият
Категория:Этика
Категория:Психология
Категория:Инсан мүнөзү
Өкмөт башчысы

Өкмөт башчысы – бийликтин жогорку аткаруучу органынын жетекчиси. Башкаруунун парламенттик формасындагы өлкөлөрдө Өкмөт бшчысы мамлекет башчысынын кызматына дайындалат. Эреже катары же парламенттик шайлоолордо жеңишке жетишкен саясий партиянын лидери, же өкмөттүк коалицияны түзгөн партиялардын лидерлеринин бирөө Өкмөт башчысы боло алат. Формалдуу түрдө премьер-министр жана ал жетектеген өкмөт парламенттин алдында саясий жоопкерчиликке ээ. Бүгүнкү күндөгү мамлекеттердеги Өкмөт башчысы кеңири укуктарга ээ: ал министрлерди дайындайт, түшүрөт, алмаштырат, өкмөттүн ишин жетектейт.
Корчак, Януш

200px|thumb|right|Корчак, Януш(Генрих Гольдшмит)
Корчак, Януш (чыныгы аты – Генрих Гольдшмит(польш. Henryk Goldszmit); Т Варшава да 1878-жылы 22-июльда туулган— 1942-жылы 2-августта Треблинкада каза болгон) - польшалык педагог, балдар жазуучусу, догдур, публицист жана коомдук ишмер. Балалыктын оригиналдуу концепциясын жана баланын аң-сезимин калыптандыруу, жетилдирүүнүн жолдорун иштеп чыккан. Анын «Баланы кандайча сүйүү керек» аттуу китеби дээрлик дүйнөнүн бардык тилдерине которулган. 

Корчак таалим-тарбиянын башкы озуйпасы, максаты – конкреттүү ар бир баланын ички дараметин жана жөндөм-шыгын эркин, түгөл, гармониялуу өнүктүрүү, инсанды аруулуктун, асылдыктын жана эркиндиктин идеалында жетилдирүү. Таалим-тарбия процессинде инсан ички өз алдынчалык жана жеке кадыр бедел сыяктуу туюм-сезимдер туура, бекем калыптанышы абзел. 

Корчак балдар үйлөрүн жетектеген, атайын педагогика институтунда сабак берген, ошондой эле жашы жете элек кылмышкерлер боюнча соттордо калыс болгон. Гитлердик оккупация мезгилинде «Балдар үйүндөгү 200 жакын окуучу жана бир катар педагогдор менен бирдикте Требликка концлагеринин газ камерасында өлтүрүлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория:Педагогика
Категория:Инсандар
Үчүнчүлүктү четке кагуу принциби

Үчүнчүлүктү четке кагуу принциби – формалдуу логиканын бири бирине карама-каршы эки пикир берилсе, алардын бирөө гана туура, үчүнчү чындык жок (А деген А же А эмес, үчүнчү жол жок) деген маанилүү мыйзамы. Аристотель тарабынан анын «Метафизика» деп аталган чыгармасында сунуш кылынган. “Tertium non datur” деген латынча аталыш менен кеңири белгилүү. Математикалык логикада үчүнчүлүктү четке кагуу принциби формула түрүндө.

Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория: Математикалык логика
Категория: Логика закону
Антон Макаренко

250px|right|thumb |Антон Семенович Макаренко
Макаренко Антон Семенович (1888-жылы Украинада жарык дүйнөгө келип, 1939-жылы дүйнөдөн кеткен.) – жазуучу жана педагог. 1920-жылдан Полтавага жакын жерде жашы жетелек кылмышкерлердин эмгек колониясын жетектеген. 1926-жылы ал колония Харьковдун алдындагы Куряжга которулган. (М. Горький атындагы колония). 1927-жылдан колониядагы жумушун Харьковдун алдындагы Ф. Э. Дзержинский атындагы балдардын Эмгек Коммунасын уюштуруу менен айкалыштырган. 1928-жылдан Коммунанын жетекчиси, 1935-жылдан баштап УССРинин ички иштер комиссариатынын эмгек колониялар боюнча бөлүмүндө түрдүү кызматтарды аткарган. 1937-жылдардан Москвага келип адабий педагогикалык чыгармачылык менен алек болгон.

thumb|А. С. Макаренконун сүрөтүндө СССРдин почталык маркасы.

Макаренконун бүт ишмердүүлүгү тарбия практикасы менен байланыштуу болгон. Анын педагогикалык көз караштарынын өзөгүн тарбия процессинин негизги формасы болгон коллектив теориясы түзөт. Макаренко коллективди уюштуруу, тарбиялоо жол-жоболорунун ырааттуу системасын иштеп чыккан. Макаренко А. С. эмгектеринде үй-бүлө педагогикасынын негизги маселелери болгон үй-бүлө структурасы, анын маданияты, үй-бүлөдө тарбиялоонун методдору да иштелип чыккан. Макаренконун ачылыштары 30-жылдары субьективдүү шарттардан улам кеңири колдонулган эмес.
Ага революцияга чейинки педагогика менен алек болот, авторитаризмдик тартипти бекемдөөгө умтулат деген күнөөлөр коюлган. Педагог гуманисттер (П. П. Блонский, В. Н. Сорока-Росинский ж. б.) анын иштин коллективдүүлүк формасы менен) ашкере алек болгондугун, революциялык активдүүлүгүн кабыл алышкан эмес. Макаренконун практикасы жөнүндө Н. К. Крупская, А. В. Луначарский ж. б. негативдүү ойлорун билдиришкен. Сынчылардын Макаренконун артынан сая түшүшү «Педагогикалык поэма» жарыкка чыккандан кийин да улантыла берген. 80-жылдардын акырында Макаренконун чыгармачылыгына жаңы позицияда баа берүүгө аракет кылган көптөгөн эмгектер пайда болду. Ошондой болсо да Макренконун педагогика теориясындагы ордуна ушул күнгө чейин бир жактуу баа берилбей келет.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория:Билим берүү
Категория:ССРС жазуучулары
Категория:Маданият
Категория:Педагогика
Мактоо грамотасы

Мактоо грамотасы - Мектепте окуучуларга берилчү сыйлык. СССР ЭКС менен ВКП(б) Бкнын чечими боюнча 1935-жылдын 3-сентябрынан башталгыч жана орто мектептерге киргизилген. Мактоо грамотасы менен бүтүрүү жана класстан класска көчүрүү экзамендерин өтө ийгиликтүү тапшырган окуучулар сыйланат. Ошондой эле коомдук иште, конкурстарда, олимпиадаларда жана спорттук мелдеште чоң ийгиликке жетишкен окуучулар, окуучулар коллективи да сыйланат.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Маданият
Категория: Филология
Медиа билим берүү

Медиа билим берүү - (латын сзүнөн media – каражат) – массалык байланыштын мыйзам ченемдүүлүгүн окуучулардын өздөштүрүүсүнө арналган педагогиканын багыты. Медиа билим берүү- окуу процессинде маалыматтык технологиялар боюнча окуучунун таанып-билүү жөндөмүн калыптандырууга арналган. Медиа билим берүү негизги милдеттери болуп төмөнкүлөр эсептелет:
а) Окуучуларды ар кайсы булактардан тиешелүү маалыматтарды чогултууга үйрөтүү;
б)Маалымат каражаттары менен иштөөгө окуучуларды үйрөтүү жана калыптандыруу;
в) Ар кандай каражаттардан маалыматтарды алуу жана аларга жүктөй билүү.
Медиа билим берүүнүн негизги каражаттары болуп: массалык маалымат каражаттары (гезит, журнал, радио, теле берүү), аудио-видео, компьютерлер, интернет тармагы эсептелет. 

Натыйжалуу азыркы дүйнөдө талап бир гана билим жана көндүмдөрдү арна. Бирок, учурдагы окутуу иш жүзүндө иштин ушул түрүн камсыз эч кандай куралдар бар. Бул курал Agile болушу мүмкүн.Кантип окутууга Agile жетишкендиктер ишке ашыруу жана аны кайра карап көрүү үчүн? 

 Жазуулар 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория:Билим берүү
Категория:Маданият
Категория:Педагогика
Категория:Медиа
Медициналык-педагогикалык комиссиялар

Медициналык-педагогикалык комиссиялар – Атайын билим берүүчү мекемелерге окуу үчүн балдарга жолдомо берүү суроолорун чечүүдөгү комплекстүү, ар тараптуу текшерүүлөрдү жүргүзүүчү мекемелер. Республикалык жана аймактык болуп билим берүү башкармалыктарынын алдында түзүлөт. Саламаттыкты сактоо жана билим берүү министрликтери тарабынан бекитилет.
Балдарды ата-энелердин же алардын ордун алмаштыруучулардын көз алдында текшерүүдөн өткөрөт.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Маданият
Категория: Педагогика
Категория: Филология
Менчик мектептер

right|thumb|Заманбап мектеп
Менчик мектептер – мамлекеттик эмес мекемелер жана жеке адамдар тарабынан уюштурулган билим берүүчү мекемелер. Түрдүү мамлекеттик эмес уюмдар, фонддор, жеке адамдардын кайрымдуулуктары аркылуу каржыланат. Менчик мектептердин жана башка мамлекеттик эмес билим берүүчү мекемелердин ишмердүүлүктөрү сыяктуу Кыргызстандын «Билим берүү» жөнүндөгү Менчик мектептердин билим стандарттары жана күндөлүк режими мамлекеттик мектептердикине дал келиши зарыл. Менчик мектептер билим берүү ишмердүүлүгүн жүргүзүү укугуна ээ болуш үчүн лицензия алышат, алардын иши да мамлекеттик билим берүү мекемелери сыяктуу эле белгиленген мөөнөттө аттестациядан өткөрүлүп турат.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият
Мекен таануу

Мекен таануу – башталгыч класстар үчүн окуу предмети. Мекен таануу кенже мектеп окуучуларына курчап турган дүйнөнү илимий негизде таанытуучу, Ата Мекендин жаратылышын, элдин турмушун, салт-санааны окутуу менен эли-жерин сүйүүгө, Мекенин коргоого тарбиялоочу интегралдашкан предмет. Мекен таануу предметинин мазмуну табигый илимдер менен гуманитардык билимдердин айкашынан турат. Алып айтсак, анын мазмунунда астрономия, география, биология, химия, физика илиминин элементтери чагылдырылат. Гуманитардык билимдерден: тарых, адабият, этнография, культурологиянын маалыматтары бар.
Мекен таануу курчап турган дүйнөнү таанытуу максатка ылайык төмөндөгү мазмундук багыттардан турат: Аалам. Жер – ааламдын бир бөлүгү. Жер бетиндеги жаратылыш. Кыргыз жери. Жаратылышты коргоо. Адам – жаратылыш перзенти. 
Адам – акылман.
Адам - өнөрлүү.
Адамдардын мамилеси.
 
Ата салты. Үй-бүлө, ата-эне, биздин айылдын (шаардын) эли, Республикабыздын эли. Дүйнө элдери. Достук жана ынтымак. Мазмуну класстар боюнча балдардын жаш өзгөчөлүгүнө ылайык бөлүштүрүлүп окуу программасында төмөндөгүчө жайгаштырылган:
1-класс «Мен жана айлана чөйрө».

2-класс «Биз жашаган жердин жаратылышы жана элдин турмушу».

3-класс «Республикамдын жаратылышы жана элдин турмушу».

4-класс «Аалам жана биз».

Атайын түзүлгөн программанын негизинде жазылуу менен, Мекен таануу окуу китеби:

1-класстын «Мен жана айлана чөйрө»,
 
2-класстыкы «Жаратылыш жана биз»,
 
3-класстыкы «Кыргыз жери – керемет»,
 
4-класстыкы Мекен таануу сабактарында элдик маданият, турмуштук билимдер кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Илим-билим
Мектеп

thumb|right|Мектеп

Мектеп - (араб тилинин «мактаб» деген сөзүнөн алынган) жаш муундарды окутуп-тарбиялоого чакырылган билим берүү мекемеси. Мектептин пайда болушу адамзат коомунун жаралышы, андагы өндүрүштүк мамилелердин татаалданышы жана эмгектин коомдогу бөлүштүрүлүшү менен түздөн-түз байланыштуу, башкача айткада эң алгачкы коомдордо эле адамдар балдарды тарбиялоо ишин атайын бул ишке жооптуу кишилерге тапшырышкан. Байыркы Грецияда Мектеп деп философтордун өз окуучулары менен эркин темадагы баарлашуусун түшүнүшкөн. Байыркы Римде болсо Мектеп деген сөз азыркы маанисине жакын колдонулуп, билим-тарбия берүүчү мекемени түшүндүргөн. Кыргызстандын Мектептик билим берүүсү да өз тарыхына эгедер. 

Кокон хандыгынын тушунда Кыргызстанда ислам дининин негиздерин окутууга багытталган: Мектептер (башталгыч билим берүүчү) жана медреселер (орто жана жогорку билим берүүчү) болгон. Кыргызстан Россия падышачылыгынын карамагына өткөндөн тартып, көчүп келгендер тарабынан негизделген шаар-кыштактарда орус-тузем башталгыч Мектептери, бирин-экин гимназиялар ачылып, аларда жергиликтүү элдин балдарынын арасынан да тилмечтерди, катчыларды даярдоо иши колго алынган. Кыргызстандын азыркы Мектептик билим берүү системасы негизинен совет бийлигинин тушунда түзүлүп, жетилген. Кыргызстан өз эгемендүүлүгүнө ээ болгон күндөн бери (1991, 31-август) Мектептик билим берүү жаатында чоң өзгөрүүлөр болуп өттү. Билим берүүнүн көп түрдүүлүгүн камсыз кылган, айрым предметтерди тереңдетип окутуучу мектеп-гимназиялар, лицейлер, автордук, жеке менчик Мектептер пайда болду. Азыркы Мектептик билим берүү рынок мамилелеринин мезгилиндеги инсандын билимге болгон керектөөсүн толук канааттандырууга багытталган. Кыргыз Республикасынын Мектептик билим берүүсү төмөнкү үч баскычты: – 
 башталгыч жалпы (1–4 класстар), 
 негизги жалпы (5–9 класстар),
 орто жалпы (10–11 класстар)

билим берүүчү М-терди өз ичине камтыйт. 
Мектептик окутуу 6–7 жаштан тартып башталат. Кыргыз Республикасынын «Билим берүү жөнүндөгү» мыйзамына ылайык башталгыч жана негизги жалпы мектепте окуу жалпыга бирдей милдеттүү түрдө ишке ашырылат жана мамлекеттик жана муниципалдык окуу жайларда окутуу акысыз жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория:Билим берүү
Категория:Педагогика
Категория:Маданият
Категория:Орто билим
Креативдүү тесттер

Креативдүү тесттер - (лат. creatio – түзүп чыгуу, пайда кылуу). Эгерде интеллектуалдык тесттер сыналуучунун жалпы интеллектуалдык деңгээлин аныктай алса, атайын жөндөмдүүлүктү аныктоочу тесттер сыналуучунун бир багыт боюнча чыгармачылык сапатын, жөндөмдүүлүгүн аныктоого арналган. Чыгармачыл жөндөмдүүлүгүн изилдөө эки багытта жүргүзүлөт:
а) сыналуучунун турмуш тажрыйбасын, жекече өзгөчөлүгүн анализдөө;
б) чыгармачыл ой жүгүртүүсүн (ой тереңдиги, тактыгы, көйгөйлөрдү чечүүдөгү оригиналдуулугу, чечкиндүүлүгү ж. б.) изилдөө.

Билим берүү тутумунда окуучулардын табигый-математикалык жөндөмдүүлүктөрүн изилдөөдө, таланттуу балдарды аныктап жана тандап алууда бул түрдөгү тесттер кеңири колдонулуп келет.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория:Терминдер
Мектеп каникулдары

Мектеп каникулдары – балдардын эс алышын камсыз кылуу үчүн окуу процессинин убактылуу токтотуу мезгили. Аны бир мамлекет өзүнүн табигый шарттарынын өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен мыйзам чегинде белгилейт. Кыргыз Республикасында окуу жылынын башталышы жана аякташы «Билим берүү» жөнүндөгү мыйзам жөнгө салат. Ошол мыйзамга ылайык Кыргызстан башталгыч, толук эмес орто билим берүү жана орто билим берүү мектептерде төмөнкү мезгилдердеги каникулдар белгиленген: күзгү каникул – 5 күн (5–9-ноябрга чейин), кышкы каникул – 12 күн (30-декабрдан 10 январга чейин), жазгы каникул – 8 күн (шаар жерлеринде жергиликтүү айыл өкмөттөрүнүн кароосу боюнча убакыт өзгөрүшү мүмкүн). Окуучулардын жайкы эс алуусу же каникулу мектептеги окуу аяктагандан 1-сентябрга чейин улантылат.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият 
Категория: Мектеп
Мектеп кафедрасы

Мектеп кафедрасы — мектептердин айрыкча гимназия, лицейлердин уюштуруу, жетектөө структурасындагы жаңы бирикме. Мектеп кафедрасы мугалимдердин илим изилдөө иштерин жетектөө, жаңы окуу программаларды, окуу китептерди, ошондой илимий–педагогикалык долбоорлорду баалоо, рецензиялоо, практикада колдонуу иштерин кординациялоо (айкалыштыруу), мектептин илим-изилдөө мекемелери, ЖОЖдор менен байланышын камсыз кылуу сыяктуу милдеттерди аркалайт. Эреже катары ага башчылык кылууга илимий даражасы бар илимий кызматкерлер, ЖОЖдун окмуштуулары чакырылат. Кафедранын жетекчилиги алдында мугалимдер окутуу-тарбиялоо тармагындагы жаңы идеяларды жана технологияларды ишке киргизишет.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият 
Категория: Мектеп
Мектеп көргөзмөсү

Мектеп көргөзмөсү – окуучулар коллективинин иштерин, алардын коомдук пайдалуу эмгегинин жыйынтыгын, спорттогу ж.б. тармактарда формасы. Иштин бул формасы окуучулардын өз алдынчалыгын, илимдин тигил же бул тармагына кызыгуусун, чыгармачылык иштөөсүн өнүктүрөт.
Мектеп көргөзмөсү төмөндөгүдөй бөлүнөт: Коомдук саясий темаларга байланышкан Мектеп көргөзмөсү. Бул иш көпчүлүк учурда белгилүү даталарга жана өлкөдөгү маанилүү окуяларга арналып, ар түрдүү стенддер көргөзмөлөр уюштурулат.
Предметтик сабактар менен байланышкан Мектеп Көргөзмөлөрү бул көргөзмөнүн окуучунун предметке кызыгуусун өнүктүрүүгө жардам берет. Ошондуктан ар стендге, көргөзмөгө сунуш кылынган адабияттардын тизмесин берүү керек.

Жыйынтыктоочу Мектеп көргөзмөсү мектеп турмушунун жалпы картинасын, окуу-тарбия ишинин ийгилигин камсыз кылган жолдорду жана каражаттарды чагылдырат.
Мектеп көргөзмөсүн уюштурууда салыштыруу методу чоң роль ойнойт. Көргөзмөгө бүткүл окуу процессинин өнүгүшүн чагылдырган материалдар тандалышы керек. Мектеп көргөзмөсү окуучулардын мыкты эмгектери, чыгармачылык менен жасаган буюмдары коюлушу керек. Алгач мектеп көргөзмөсү уюштурулганда мүмкүн болушунча окуучулардын көп катышуусу максатка ылайыктуу. Кийин мектеп көргөзмөсү адатка айланганда экспонаттарды тандоого катуу талап койсо болот. Мектеп көргөзмөсү 2–3 тур менен өткөрүү зарыл. Мектеп көргөзмөсү, окуучулар үчүн чоң тарбиялык мааниге ээ.
МК, мектептин жалпы турмушун көрсөтүп, ийгиликтерге жетишүүнүн жолдорун аныктоого, тажрыйба алмашууга, өзүлөрүнүн жетишкендиктерин жайылтууга жардам берет. 

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият 
Категория: Мектеп
Мектеп таануу

Мектеп таануу – педагогика илиминин тармагы. Анын негизги максаты мектеп ишин башкаруунун мазмунун жана методдорун изилдөө, мектепти башкаруу системасынын жана анын жумушун уюштуруунун өзгөчөлүктөрүн ачып көрсөтүү болуп эсептелет. Мамлекеттеги мыйзамченемдүүлүктөр, педагогика илиминин корбилим утундулары жана сунуштары Мектеп таануунун методологиялык негизин түзөт. Мектеп таануунун мазмуну төмөнкү компоненттерден турат:

 Мектепти башкаруу жана ага жетекчилик кылуунун негизги принциптери;

 Мектепти башкаруунун илимий негиздери жана башкы функциялары;

 Мектепке административдик педагогикалык жана чарбалык жетекчилик кылуу бонча билим берүү мекемелеринин ишмердүүлүктөрү (билим берүү жөнүндөгү мыйзамдын аткарылышын уюштуруу, жалпы берүүчү мектептердин типтерин аныктоо, алардын тармактарын түзүү жана рационалдаштыруу, мектеп имараттарын окуу мастерскойлорун, окуу лабораториялык кабинеттерди, мектеп алдындагы участокторду долбоорлоого жана курууга коюлуучу педагогикалык талаптарды иштеп чыгуу, мектептерди каржылоо, мектептерди окуу жабдуулары менен камсыздоо);

 Мектептердин окуу-тарбиялоо иштерин башкаруудагы билим берүү маселелеринин ишмердүүлүктөрү (мугалимдерге илимий-методикалык жардамдарды уюштуруу, мектептердин иштерин текшерип-контролдоо);

 Мектепке ичтен жетекчилик кылуунун мазмуну жана методдору;

 Элге билим берүү ишин өркүндөтүүгө коомчулукту тартуу;

 Мугалимдердин билимин жогорулатууну жана адистик квалификациясын өркүндөтүп уюштуруу;

 Окуучулардын өзүн-өзү башкаруусун уюштуруу;

 Агартуу мекемелеринин отчеттуулугун уюштуруу;

 Мектептик иштин статистикасы.

Ушул компоненттердин ичинен мектепти башкаруунун илимий негиздерин жана башкы функцияларын гана чечмелөө менен чектелебиз.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият 
Категория: Мектеп
Надежда Крупская

250px|thumb|right|Крупская, Надежда Константинова
Krupskaya, Nadejda Konstantinovna - (14 (26). 2. 1869, Orusiya imperiyası, Sankt Peterburg шаары – 27. 2. 1939, SSSR, Moskva шаары) – педагогиканын жана билим берүү системасынын теоретиги, доктору, уюштуруучусу, советтик мамлекеттикжана парточо ишмер, СССР Илимдер академиясынын ардактуу мүчөсү (1931). 1917–20-жылдары эл агартуу системасын түзүү, уюштуруу боюнча директивалык жоболорду, концепцияларды иштеп чыгууга активдүү катышкан. Элге билим берүү системасын демокр. негизде уюштуруу боюнча прогрессивдүү педагогдордун көз караштарын жактаган. Калктын жалпы маданиятын жогорулатууда мектептеги таалим-тарбия ишин жүргүзүүнү күчөтүү керектигин белгилеген. Балдардын жана жаштардын коомдук уюмдарынын ишмердүүлүгүнүн теориялык негиздерин иштеп чыккан.
СССР негиздөөчүнүн В. И. Ульяновдун (Лениндин) аялы. 

 Өмүрү таржымалы 
Крупская, Надежда Константинова 1869-жылы Бирдин айынын 26-күнү Санкт-Петербургда офицердин үй-бүлөсүндө төрөлүп, революциялык чөйрөдө чоноюп тарбияланган. 1889-жылы жогорку аялдар курсундагы тарыхый филологиялык бөлүмдө окуу менен Санкт-Петербургда революциялык көз караштагы студенттер уюштурган кружокко да катышып жүргөн.
 Кызматы 
1891-жылы ал Петербурдагы Невская районундагы жумушчулардын кечки мектебинде мугалим болуп иштеп жүрүп, В. И. Ленин менен таанышат да, 1895-жылы ал түзгөн «Жумушчу табын эркиндикке чыгаруунун күрөш союзуна» мүчө болуп кирет.1896-жылдын август айында революциялык иштери үчүн камакка алынып,үч жылга Уфа губерниясына сүргүнгө айдалган. Кийинчерээк аны Шушенское селосунда өтөөгө уруксат берилет. 1901-жылы Мюнхенге эмиграцияга кетип, «Искра» газетасына катчы, 1904-жылы «Вперед» газетасында кызматкер, 1905-жылы РСДРП БКнын чет өлкөлүк бюросунда катчы болуп иштеген.Совет бийлигинин тушунда Эл агартуу комиссариатынын (ЭАК) коллегиясынын мүчөсү, 1921-ЭАК тын илимий-методикалык секциясынын төрагасы болуп иштеп, эл агартуу боюнча алгачкы декреттерди даярдайт.Кийин Эл агартуу министринин орун басары болуп иштеген.
 Өмүрүнүн акыры 
Крупская, Надежда Константинова 1939-жылы Бирдин айынын 27-күнү Москва шаарында дүйнөдөн кайткан.
 Колдонулган адабияттар 
 КРУПСКАЯ Н. К. Педагогикалык тандалма чыгармалар. - Ф.: Кыргызпедмамбас, 1962. - 440 б. Ысмы // Кыргызстан аялдары. - 1989. -№ 6. - Б. 4. - 5; КОЙЧУМАНОВ Ж. Н К. КРУПСКАЯ дионалдык тарбия // Мугалимдер газ. - 1984. - 24- фезр.; ДЕРБИШАЛИЕВ Т. Мамлекетаж, г: жана окумуштуу-педагог /"/ Эл агартуу. - 1984. - № 2. - Б, 52-55.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Инсандар
Мектепке чейинки мекеме кызматкери

Мектепке чейинки мекеме кызматкери ― тарбиячы, балдар бакчасынын, балдар үйүнүн жана сезондук балдар аянтчаларынын башчысы. Кызматкер атайы педагогикалык билимди Бишкек шаарындагы педагогикалык атайы орто билим берүүчү окуу жайында, И. Арабаев атындагы педагогикалык университетте, Каракол шаарындагы педагогикалык атайы орто билим берүүчү окуу жайында жана Ош мамлекеттик университетинде даярдалат. Ал окуу тарбия ишин Билим берүү министрлик тарабынан программалык-методикалык окуу каражаттары жана сунуштары боюнча уюштуруп, балдардын ден соолугунун чың болушуна жооп беришет.

 Булактар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият 
Категория: Мектеп