Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Монотематизм

Монотематизм (грек. mono - жалгыз; thema - негизинде коюлган) - музыкалык теманы, жөнөкөйлөтүп айтканда, бир обонду түрлөп өзгөртүү аркылуу музыкалык чыгарма жаратуу принциби.
 
Монотематизмди жөнөкөй түзүлүштөгү жалгыз темалуу чыгармалардан болүп кароо зарыл. Монотематизм сонаталык симфониялык циклди жалгыз гема - лейтмотив, лейттема менен бириктирүүдөн келип чыгат. Мындай тема чыгарманын баш жагында пайда болуп, анын башка бөлүмдөрүндө да өзгөрүлгөн (кеңейтилген, кичирейтилген ж. б.) түрде ырааттуу колдонулат. Монотематизм негизинен 19-кылымдын композиторлорунун чыгармаларынан жолугат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Монодия

Монодия ( - жалгыздын ыры) -
 
1. Байыркы грек музыкасында жалгыз ырдоо жана жеке аткаруучунун аспаптын коштоосу менен ырдоосу. Монодия монологдун терминологиялык жубу болуп саналат.
 
2. 18-кылымдан тартып азыркы күнгө чейин Монодия жалгыз добушту гармониялык көп
добуштуу үндөштүктөр коштобогон музыкалык маданиятты мүнөздөйт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Гүлмайрам Момушева

Момушева Гүлмайрам (1948-ж. т., Аксуу району) - ырчы. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1976). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2020).
 
1966-85-ж. Т. Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясында К. Орозов атындагы кыргыз эл аспаптар оркестринин солисти.

Ырчынын өздүк репертуарын обончулар Ү. Сыдыковдун «Күн чыгашым», «Махабат», С. Жумалиевдин «Жаңы жылды тосолу», «Толкундар», К. Эралиеванын «Ак куулар сени сагынар», Р. Абдыкадыровдун «Койчунун ыры», М. Акматовдун «Мөлтүр шаарым», Э. Мааданбековдун «Балама» ж. б. ырлары ээлеген.
 
Ал кыргыз ырларынан башка орус, түрк, белорус ж. б. элдердин ырларын чебер аткарган. Шериктеш өлкөлөрдө жана Сирия, Дания, Түркия ж. б. чет өлкөлөрдө гастролдо болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Момункулов Жумаалы

Момункулов Жумаалы (1937-ж. т., Талас району) - музыкант.
 
 Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1995).
 1955-ж. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында окуган.
 1959-61-ж. Токмок шаарындагы республикалык маданий агартуу окуу жайында мугалим,
 1961-67-ж. Фрунзедеги балдардын П. Шубин атындагы музыкалык мектептин педагогу, окуу бөлүмү боюнча директордун орун басары,
 1969-70-ж. республикалык адистештирилген М. Абдраев атындагы музыкалык мектеп-интернаттын,
 1970-77-ж. балдардын П. Шубин атын. мектептин директору,
 1982-87-ж. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайынын директору. Португалияда, Түркияда, Францияда, Италияда, Россияда, Кытайда, Түштүк Кореяда, Иранда ж. б. өлкөлөрдө өткөн Кыргыз Респкасынын маданият күндөрүнүн, фестивалдарынын уюштуруу иштерине түздөн түз катышкан.
 
«Кыргыз композиторлорунун фортепьянолук чыгармалары» аттуу окуу китептин автору жана түзүүчүсү. «Ч. Айтматовдун чыгармалары сахнада», «Байыркы Кыргызстан», «Балдардын музыкалык билими», «Музей жана мезгил», «Музей. Жаңы формация: салттуулук жана жаңылануу» ж. б. китептердин, ондогон макалалардын автору.

«Кыргыз Республикасынын маданият эстеликтерин колдонуу жана сактоо жөнүндө» Мыйзамдын долбоорлорун иштеп чыгууга катышкан.
 
Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы, «СССР маданиятынын отличниги», «Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги» деген төш белгилер менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Молдобаев Дүйшөнбек Мамытович

Молдобаев Дүйшөнбек Мамытович (1959-ж. т., Көкжаңгак ш.) - дирижер. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (2002).
 
Ош шаарындагы музыкалык окуу жайын (1980), Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтун (1985) бүткөн.

1985-98-ж. Жалалабат шаарындагы маданият техникумунда мугалим, обл. Т. Тыныбеков атындагы филармониянын дирижёру жана көркөм жетекчиси, 1995-жылдан аталган филармониянын директору

 Колдонулган адабияттар 
 Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.

Категория:Музыка
Модалдык гармония

Модалдык гармония - ладдык добуш катарынын принцибине таянган гармониялык түзүлүш.
 
Модалдык гармония борбордук үндөштүктүн тоналдык уюштурулушунан өзгөчөлөнүп турат. Модалдык гармония негизинен, орто кылымдарда колдонулган ладдарга таянат. Ошондуктан Модалдык гармония добуш катарынын көлөмүнүн, автентикалык жана плагалдык болуп бөлүнүшүнүн маанисин жокко чыгарат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Светлана Мнацаканова

(1911, Нахичевань ш. - 1997, Бишкек ш.) - пианист. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1964).
 
 1931-ж. Ленинград консерваториясынын фортепьяно классын бүтүргөн.
 1938-ж. СССР Маданият министрлигинин жолдомосу менен Кыргызстанга келил,
 Кыргыз мамлекеттик музыкалык драма, кийин опера жана балет театрында концертмейстер болуп иштеген. Алгачкы опера ырчылары С. Кийизбаева, М. Махмутова, А. Куттубаева, А. Боталиев, А. Малдыбаев, К. Эшимбеков ж. б. ондогон ырчыларды фортепьянонун коштоосунда ырдоого машыктырууда, үйрөтүүдө зор чыгармачылык күч жумшаган.
 1939-ж. жана 1958-ж. Москвада өткөн Кыргыз адабияты менен искусствосунун он күндүгүнө катышкан.
 
Кыргыздын музыкалык-театр өнөрүн өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн «Ардак Белгиси» ордени (1958), эки жолу Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы (1947, 1981), Улуу Ата Мекендик согуштун кагышуучусу кагары -эки жолу 3-2 даражадагы «Данк» (1944, 1985) ордендери, «Германияны жеңгендеги үчүн» медалы менен сыйланган. КМШ өлкөлөрүндө, Кытайда, Монголияда, ГДРда, Польшада, ФРГда, Канада да, Индияда гастролдо болгон.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Азиза Миңжылкыева

Миңжылкыева Азиза Умаровна (1960-ж. .т. Аксы району) - балет артисти. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген арт.
 
 1970-79-ж. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында окуган.
 1978-ж. Кыргыз улуттук А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрында балет артисти болуп иштеген. «Ак куу көлүнөн» испан бийин, па де труаны, чоң ак кууну, «Чолпондон» Айдайдын, «Жизелден» Миртанын, «Чоң вальстан» Фаннинин ж. б. башкы партияларды бийлейт.
 1995-2000-ж. Кыргыз улуттук консерваторияда Э. Мадемиловадан балетмейстерлик адистикти бүтүргөн. Опера жана балет театрында иштөө менен бирге Ч. Базарбаев атындагы хореографиялык окуу жайында педагог болуп эмгектенет.
 М. Глинканын «Арагон хотасы», Глазуновдун «Панадрес», Бородиндин «Чыгыш бийи» ж. б. концерттик номерлерди койгон.

 Колдонулган адабияттар 
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Ростислав Миронович

Миронович Ростислав Георгиевич (1904, Майкоп ш. - 1998, Воронеж) - флейтачы-дирижер. Кыргыз Респкасының искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1953).
 
 1922-ж. Краснодардагы айьш чарба институтунда окуган, музыкалык окуу жайында флейтадан,
 1932-ж. консерваториянын дирижерлук факультетинде, бир эле мезгилде композициядан сабак алган.
 1936-ж. консерваториянын флейга, дирижёр класстарын бүтүргөн.
 1937-39-ж. Мичурин муз-окуу жайында флейтадан, дирижёрлуктан сабак берген.
 1943-45-ж. Тува Республикасынын Кызыл шаарындагы Улуттук музыкалык-драма театрында музыкалык жетекчи болуп иштеген.
 1945-жылдан 1962-ж. чейин Кыргыз улуттук театрында дирижёр, М. Күрөнкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында педагог болуп иштеген.
 Театрга коюлган 25 операны, балетти дирижёрлогои (мис., «Травиата», «Суу периси», «Раймонда», «Коппелия», «Риголетто», «Демон», «Жизель», «Чолпон», «Аиар» ж. б.). Дирижёрлук, педагогдук кесип менен бирге симфониялык, эл аспаптар оркестри үчүн ырларды, күүлөрдү ж. б. ондогон чыгармаларды жазган.
 1962-ж. Воронеж опера жана балет театрына которулган. «Аида», «Дон Кихот», «Богема» ж. б. спектаклдерди коюуга дирижёр катары катышкан. Аларды дирижерлойт.
 1973-97-ж. Воронеж искусство институтутунда флейтадан сабак берет.
«Ардак белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Мехтари музыкасы

Мехтари музыкасы (перс. мехтар - аспапчы усгат) – Жакынкы жана Орто Чыгыш өлкөлөрүндө байыртан кеңири кезиккен аскер оркестрдин Түркиядагы аталышы.
 
Мехтари музыкасы 13- 14-кылымдарда алгач Рум султанатында, андан кийин Осмон падышалыгында калыптанып, өнүгүп-өскөн.

Түрк жоокерлеринин Европага жасаган жортуулдары учурунда ал континенттин өлкөлөрүнө өз таасирин таратып, бүгүнкү аскер музыканын жана аскер оркестрдин калыптанышын шарттаган.

Мехтари музыкасы аткарган аскердик оркестрдин курамына добул, керней, сурнай, сыбызгы, жез табактар ж. б. үйлөмө музыкалык аспаптар кирген.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Месса (музыка)

thumb|upright|Mecca (14-кылым‎).
Месса (лат. misso - бошотом, жиберем) - католиктердин чиркөөдө кудайга сыйынуу адатынын музыка менен ишке ашырылуучу эн негизги салты.
 
Мессада башкы роль музыкага жүктөлгөн. Месса ординарийден (күндө колдонулуучу бөлүктөрү) жана пропорийден (диний майрамдарда гана аткарылуучу бөлүктөрү) турат. 

Месса адатта ырдалат. Аз гана бөлүгү үндү кыраатын келтирип окулат. Месса негизги түрлөрү: реквием (сөөк коюуга арналган муңдуу Mecca), кыска Mecca жана хоралдык Месса 17-18-кылымдардан тартып Мессакөбүнчө концерттик музыка жанрына айланган. Месса белгилүү композиторлордун чыгармаларынан жолугат.

Колдонулган адабияттар
 Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.

Категория:Музыка
Мензура

Мензура (лат. mensura, - өлчөм, чен) -
 
1. Музыкалык аспаптарды үйрөнүү илиминде адарды сыпаттоо ыкмасы;
органдын жана жалпы эле. үйлөмө музыкалык аспаптардын түтүгүнүн диаметри менен узундугунун, жылышы.. Бул көрсөткүч аспаптын тембрин аныктайт. Кылдуу аспаптардын Мензурасы - алардын кылынын чертилүүчү бөлүгүнүн узундугу.
 
2. Мензуралык нотациядагы ыргактык бирдик. Ал добуштун нешзги узундук өлчөмүн бирдей үлүштөргө бөлүүдөн келип чыккан.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Менестрель

Менестрель (лат. ministerialis - кызмат кылуу, кызматта туруу) - орто кылымдарда Францияда, Англияда ири ак сөөктөргө кызмат кылган музыкант.
 
Менестрель бир эле мезгилде ырчы, аспапта аткаруучу, акын жана көркөм окуучу адис болгон. Шаарларда жашаган Менестрель шериктештикгерге биригишип, мектептерди түзүшкөн.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Мембранофондор

Мембранофондор (лат. membrana - жаргак, тери; грек. phonos - добуш) - кериле тартылган жаргак добуш булагы болуп эсептелген музыкалык аспаптар тобунун жалпы
аталышы.
 
Мембранофондорго кирген аспаптар көбүнчө музыкалык чыгарманын ыргактык коштоосунда колдонулат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Массалык ыр

Массалык ыр - мазмуну, эстетикалык татыктуулугу, обондук таасирдүүлүгу, түшүнүктүүлүгү боюнча кеңири эл катмарынын сүйүп, эңсей ырдаган ырларына айланган вокалдык чыгармалар.
 
Адатта Массалык ыр мезгилдин урунттуу, курч маселесин камтыйт да, калың элдин оюн, мүдөөсүн, тилегин чагылдырат (мис., Улуу Ата Мекендик согуш мезгилиндеги «Катюша», «Ыйык согуш» ж. б.).

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Маримба

Маримба - Африкада кеңири тараган идиофондор түркүмүндөгү музыкалык аспап.
 
4-20 чейинки туура тартылып, жыгачка тагылган эки таякчадан турат. Ар бир таякчанын түбүндө ашкабактын кургатылган кабыгынан жасалган идиш орнотулат, Ал идиштер Маримбанын добуш берүүчү таякчаларынын добушун күчөтөт жана кооздойт. Добуш алуу үчүн башына каучук уютулган эки түз таяк колдонулат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Мамбеталиев Зарлык

Мамбеталиев Зарлык (1923, Аламүдүң району - 1999, Бишкек) - музыкант, проф. (1986). Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1961).
 
 1951-ж. М. Күрөңкеев атындагы. музыкалык окуу жайын,
 1965-ж. П. И. Чайковский атындагы консерваторияны бүтүргөн.
 Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу.
 1956-72-ж. Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрында оркестрдин солисти, ошол эле мезгилде М. Күрөңкеев атындагы музыкалык Окуу жайында окутуучу,
 1972-жылдан Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда окутуучу.
 1953-ж. Бухарестте өткөн Бүткүл дүйнөлүк фестивалдын лауреаты.
«Ардак Белгиси», «Ата Мекендик согуш» ордендери жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Маматова Гүлбара Казакбековна

Маматова Гүлбара Казакбековна (1950, Ысыккөл району) - кыргыз аялдарынан чыккан туңгуч хормейстер, проф., эл агартуунун отличниги, республикалык «Студенттик жаз» фестивалынын 5 жолку лауреаты.
 
 1969-ж. Кыргыз улупучс Ленин ордендүү академиялык А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрынын опера студиясын,
 1973-ж. Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтун, Кыргыз улуттук консерваториясынан хор дирижеру адистигин бүтүргөн.
 1973-ж. Кыргыз мамлекеттик В. Маяковскйй атындагы кыз-келиндер педагогикалык институтунда педагог, Кьфгыз улуттук телерадиокорпорациясынын камералык хорунун хормейстери,
 2002-ж. башкы хормейстри, Кыргыз улуттук академиялык опера жана балет театрынын опералык-хордук студиясынын хормейстери,
 1976-ж. И. Арабаев атындагы пединституттун «Кыял» вокалдык ансамблинин, студенттик хор каппелласынын көркөм жетекчиси жана дирижёру.

Музыка илиминин негизи болгон хорду таануу, дирижёрлоо, хор классы, хор партитурасын окуу сабактары боюнча 6 окуу-методикалык куралды, 16 илимий жана методикалык, докладдык тезистерди жана көптөгөн макалаларды жарыялаган. «Хордук чыгармалар менен иштөөнүн методикасы», «Хордук чыгармалар», «Жалпыга билим берүүчү кыргыз орто мектептеринин 1-7-класстары үчүн хор музыкасы боюнча методикалык колдонмо», «Кыргыз композиторлорунун фортепьянолук чыгармаларынын хрестоматиясы» ж. б. жыйнактары басылмалардан жарык көргөн.
 
Кыргыз улуттук Ж. Баласагын атындагы университетте «Күү дастан» эркектер хорун уюштурган, хор элдик хор наамын алган. Өкмөттүк жана коомдук уюмдардын, жогорку окуу жайларынын көптөгөн дипломдору, Ардак грамоталары менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Маком

Маком (тажик, өзбек - турган жер, орун, берене) - алгач кылдуу чертме музыкалык аспаптардагы берененин жана белгилүү бир добуш орунунун белгисин түшүндүргөн.
 
Маком сөзү макат сыяктуу түркүн мааниде колдонулат. A. Н. Фараби, A. А. ибн-Сина жана башкалар Макомду лад маанисинде колдонушкан.

13-18-кылымдар аралыгында Борбордук Азия, Хорасан жана Кавказда он эки Маком жаралып, колдонулган. Алар: Раховий, Хусайний, Зангула, Рост, Ушшок, Наво, Бусалик, Хижоз, Ирок, Исфахан, Зарафканд жана Бузрук.
 
Азыркы күндө Маком музыка өнөрүнүн башка жанрларынан айырмаланып, көп бөлүмдүү жана көлөмдүү.

Бүгүнкү учурда өзбек, тажиктердин музыкалык маданиятындагы алты Маком - шашмаком циклинде сакталган жана өмүр сүрүүдө. Алар - Бузрук, Рост, Наво, Дугох, Сегох жана Ирок. Ар бир Маком эки чоң бөлүмдөн турат. Биринчи бөлүмү жалаң гана кылдуу аспаптарда аткарылат да,: мушкилот (хорезмде чертүш йули) деп аталат.
Экинчи бөлүмү кыл аспаптардын коштоосу менен ырдалып, наср (Хорезмде айтым йули) деп аталат. Аталган бөлүмдөр өз алдынча бир нече чыгармалардан турат. Ар бир Маком бий коштоп аткарылуучу ыр-уфар менен бүтөт.
 
Шашмакомдун ар бири өзүнө мүнөздүү ыргактык түзүлүшкө ээ. Ал ыргактык түзүлүш дойрада аткарылат. Дойраны адатта Маком наср бөлүгүн аткаруучу ырчылар - ханандалар чалышат. Алар өз ырларын дойра усулу менен коштойт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Макам

Макам (араб. макам - туруу орду, берене басуу чеги) - арабдарда, түрктердө жана иранда тараган оозеки салттык музыка жанры.
 
Макам араб музыкалык маданиятыңда бир нече мааниде колдонулат:
 а) араб музыка өнөрүндөгү чыгармалардын композициялык өнүгүү принциби;
 б) Макам Аткарылган жанрдагы ладдын аталышы;
 в) туруктуу түзүлүшкө ээ болгон Макамдын жекече жанрдык аталышы (мис., «Макам-аль-Ирак» - «Ирак макамы» ж.
 г) Макам принциби Жакынкы Чыгыш, Кавказ жана Борбордук Азия элдеринин музыка өнөрүндө тараган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Римма Мадварова

Мадварова Римма (1929-ж. т., Мерке району) - флейтачы, темир комузчу, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1992).
 
 1948-ж. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында флейта классынан окуган.
 1953-ж. Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрынын оркестринде 1-партиядагы флейтада ойноого,
 1954-ж. Кыргыз мамлекеттик Т. Сатылганов атындагы филармониянын эл аспаптар оркестринин башкы дирижёру, эл артисти Б. В. Фефермандын чакыруусу менен оркестрдин музыканты болуп иштеген.
 1979-жылдан тартып П. Шубин атындагы балдардын музыкалык мектебинде флейтадан сабак берген.
 
Бир эле мезгилде 1979-ж. алгачкы жолу 15 кыргыз, орус балдар-кыздарынан турган «Керемет» темир комузчулар ансамблин уюштурган. Ансамбль үчүн «Селкинчек»,
«Терме күү», «Керөзөн», «Кыз оюн», «Майрам күүсү» ж. б. күүлөрдү иштеп чыккан. композиторлор К. Молдобасанов, С. Бактыгулов, Р. Миронович, М. Бурштин ж. б. атайын темир комуз үчүн күүлөрдү жазышкан.

 1988-ж. музыка изилдөөчү А.Кузнецов менен жазган «Темир комузда ойноо» аттуу окуу китеби жарык көрген.
 1984-ж. бүткүл союздук «Мелодия» фирмасынан «Кереметтин» аткаруусундагы чыгармалардын эки грампластинкасы чыккан. М. жетектеген ансамбль Республикалык эл аралык кароо-сынактардын, фестивалдардын ар кандай коомдук, өкмөттүк
мекемелердин 58 Ардак грамоталарын, дипломдорун жеңип алган. Кыргызстан Ленин комсомолу сыйл. лауреаты. КМШ өлкөлөрүндө, Монголияда, Түркияда, Германияда, Норвегияда, Австрияда гастролдо болгон.
 
Бүткүл дүйнөлүк темир ооз комуз ассоциациясынын башкармасынын мүчөсү, эки жолу «Эмгектеги артыкчылык», «Эмгек ардагери» медалдары менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Маасиева Жамиля Алымкуловна

Маасиева Жамиля Алымкуловна (1964-ж. т., Фрунзе ш.) - бийчи, педагог. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1999).
 
 1982-ж. Фрунзедеги хореографиялык окуу жайын,
 2002-ж. Кыргыз улуттук консерваториясын бүтүргөн.
 1974-жылдан Токтогул Сатылганов атындагы Кыргыз улуттук филармониясынын «Ак-
марал» мамлекеттик бий ансамблинде бийчи,
 2001-ж. Бишкектеги хореографиялык окуу жайында педагог. «Акмарал» бий ансамбли менен кыргыз бийлерин КМШ өлкөлөрүнүн жана Алжир, Лаос, Ивдия, Пакистан, Португалия, Камбоджа, Түркия, Кытай, Корея, Япония, Германия, Франция, Монголиянын ж. б. чет өлкөлүк көрүүчүлөргө тартуулаган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Музыка
Люй-люй

Люй-люй (кытай люй - мыйзам, ченем, катар) - Байыркы Кытайдын 12 баскычтуу добуш системасы.
 
философиялык, космологиялык, эстетикалык жана этикалык түшүнүктү чагылдырган. Люй-люй системасынын ар бир баскычынын добуш бийиктиги бири-биринен узундук өлчөмү менен айырмаланган бамбук түтүкчөлөрдүн жардамы менен аныкталган. Алардын ортосундагы добуш аралыгы таза квинтаны түзгөн (мис., белгилүү бир баскычты билдирген түтүктүн узундугу андан таза квинтага төмөн турган добуш баскычын билдирүүчү түтүктүн өлчөмүнүн үчтөн бирине барабар болгон).
Люй-люй квинталык айлампанын негизинде октавадагы бардык добуш баскычтарын өз системасына камтыган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка