Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бакирова Гүлназ Өмүрбековна

Гүлназ Өмүрбековна Бакирова – кыргыздын заманбап журналист айымы. Адабий аты – Гүлназ Бакир кызы.

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Гүлназ Өмүрбековна Бакирова 1987-жылы 30-июлда Кыргызстандын ордосу Бишкек шаарында туулган. Улуту кыргыз. 

1993-2004-жылдары Кыргызстандын Ош облусунун Ноокат шаарындагы Н.К.Крупская атындагы орто мектепте кыргыз тилиндеги класста окуган. 

2004-2005-жылдары Бишкек Гуманитардык университетинде славян таануу жана журналистика факультетинде лингвистика бөлүмүндө таалим алган. 

2005-2009-жылдары Бишкектеги Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук университетинде журналистика факультетинде окуган.

2012-жылы Кыргыз Улуттук университетинин Кошумча билим берүү башкармалыгында экинчи жогорку билимин экономика тармагында алган.

2007-жылдын февраль айынан (Бирдин айынан) тартып КТРКнын алдындагы Кыргыз радиосунун үчүнчү каналы – “Миң кыял ФМ” радиосунда журналист, ди-жей болуп эмгектенип келет.

Угармандар үчүн ал “Гүлназ Бакир кызы” деген адабий аты менен таанымал. 

Кыргыз (мыкты), орус, англис тилдерин билет.

 Адабий чыгармачылыгы 
“Сагындым” деген ырдын текстин Бекчоро экөө чогуу жазган. 

Сөзү: Бекчоро, Гүлназ Бакир кызы 
Обону: Аман Бежибаев, Бекчоро 

Бир күндө көрбөй калсам жаныңдан, 
Эстеп сагынам. 
Сени ойлоп жүрө берем зарыгам, 
Сүйүүм багынан. 
Жүрөгүмдөн сени эстеп, сени ойлоп, жан эркем, 
Сагынычка малынып, жүрө берем күндө сени эстеп. 

Кайырма: 
Көрбөй калсам сагынамын мен сени, 
Сары оору жүрөк күндө эстеди. 
Элесиң эч бир оюмдан кетпеди кайра, 
Жаңы ачылган гүлдөн жытың искеймин. 
Жолугам деп жол караймын, тиктеймин, 
Эркелеген шыңгыр күлкүң издеймин кайра. 

Жанашып сени менен басканда учам асманга, 
Жашоомдун жарык күнү сен болдуң бул ааламда. 
Жүрөгүмдөн сени эстеп, сени ойлоп жан эркем, 
Сагынычка малынып, жүрө берем күндө сени эстеп. 

Кайырма: 
Көрбөй калсам сагынамын мен сени, 
Сары оору жүрөк күндө эстеди. 
Элесиң эч бир оюмдан кетпеди кайра, 
Жаңы ачылган гүлдөн жытың искеймин, 
Жолугам деп жол караймын, тиктеймин. 
Эркелеген шыңгыр күлкүң издеймин кайра. 

Карап күлсөм да, кабак түйсөм да, 
Сага гана мен байланам. 
Жүрөгүмдөсүң дайым, сени сагынам, 
Жүрчү жанымда дайым сен. 

 Айрым журналисттик эмгектеринен 
 http://www.bishkekchanka.kg/index.php/relax/puteshestviya/107-relax/1448-2011-11-30-06-40-10.html 
 http://www.bishkekchanka.kg/index.php/relax/puteshestviya/107-relax/1450-2011-11-30-15-49-51.html 
 

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.presskg.com/st_kg/08/0606_4.htm 
 http://46.4.77.48/media/?type=audio&id=1317&pg=1 
 http://46.4.77.48/media/?type=video&id=1777&pg=1 
 
 
 
 

Категория:Кыргызстан 
Категория:Журналистика 
Категория:Кыргыз маданияты 
Категория:Кыргыз таануу 
Категория:Кыргыз медиасы
Категория:Инсандар 
Категория:Кыргыз аялдары
Категория:XXI кылым
Осмон, Тайлак уулу

Осмон Тайлак уулу –19-кылымдын 2-жарымында саяк уруусун бийлеген манап. Ал 1867-жылы манаптардын укуктарын Россия өкмөтүнүн «Түркстан аймагын башкаруу боюнча жобосуна», башкача айтканда падышалыктын букаралыгына өтүүгө каршы чыккан. 1868-жылы 27-майда Осмондун жигиттери Тогузторо аймагында жашаган көчмөндөрдү орус падышалыгынын болуштук бирдиги кылып уюштуруу үчүн барган майор Загряжскийдин чакан отрядына кол салган. Загряжскийди Шабдандын отряды гана колго түшүүдөн сактап калган. Осмон олжологон буюм-теримин жана бир аз туткунду алып, Анжиян тарапка кире качкан. Кокон хандыгы Россияга көзкаранды абалда калганына байланыштуу Осмон кайра Кашкарга (Йакуб бектин карамагына) өткөн. Бирок цин-манжур үстөмдүгүнө каршы күрөшүп жаткан Йакуб бек Россия менен мамилесин бузуудан жалтайлап, Осмондун туткундарын орус бийликтерине кайтарып берген. Он чакты жыл Осмон Йакуб бек бийлеген аймакта жашагандан кийин Ала-Тоого кайтып, тынч жашаган.
 Адабият 
 Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Категория:Инсандар
Отрар

ОТРАР – Сырдарыянын ортонку агымындагы б. з. ч. 1-кылым – б. з. 16-кылымдагы шаар. Түштүк Казакстандагы Отрартөбө шаар чалдыбары менен окшоштурулат. Орхон-Енисей жазмаларында шаардын аты Кеңү-Тарбан деп берилет. Араб географы Йакут Хамави (13-кылымдын башы): «Турарбанд – Сейхундун өйүзүндөгү шаар… Бул чөлкөмдүн эли анын атын ар кыл айтышат; Турар деп да, Отрар деп да айтылат», – деп эскерет. Отрар араб даректеринде Фараб деп да айтылат. Отрардын айланасындагы аймак да жалпы жонунан Фараб аталган. Бул аймактан Абу Наср ал-Фараби ат-Түрки (870–950) жана башка окумуштуулар чыккан. Орто кылымдардын алгачкы мезгилинде бул жерде огуздар жашаган, аларды 10–11-кылымда кыпчактар сүрүп чыгарган. 1218-жылы бул шаардагы Хорезмшах Мухаммедге баш ийген Йинал хан деген адам Чыңгыз хандын соода кербенин талап, соо-дагерлерин өлтүргөн жана ушул окуяга шылтоолоп, Чыңгыз хан 1218-жылы Отрарды талкалап, Орто Азиянын башка аймактарын басып алган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Отуз уул

ОТУЗ УУЛ – оң жана сол канат кыргыз урууларынын жалпы аталышы. Отуз уул – бугу, чекир саяк урууларынын курамдарындагы уруктар катары да белгилүү. Отуз оглан аталышы менен Таластан табылган руна сымал жазууларда (6–9-кылым) эскерилет. Г. Ф. Миллердин эмгегинде (18-кылым) Түштүк Сибирде «отус» аттуу аймак жөнүндө маалыматтар кездешет. Кыргыздарга теги жакын сары уйгурларда «оглан» деген урук сакталып калган. 15-кылымга таандык «Шаджарак ал-атракта» («Түрктөр санжырасы») кыргыздар 40 моңгол кызынан, ал эми «отуз огул» (отуз уул) алардын 30 баласынан тарагандыгын баяндаган уламыштар чагылдырылган. Сайф ад-Дин Аксикендинин «Мажму ат-Таварихинде» (16-к.) отуз уул Салус бек Бул(а)гачи Ак уулдун балдары катары көрсөтүлөт. Тарыхый булактарда Адигине, Мунгуш, Кара багыш, Тагай баатырлар отуз уулдун балдары экендиги эскерилет. 16-кылымдан отуз уулдун тукумдары катары сол канат кыргыз уруулары да атала баштаган. Түрколог А. Н. Кононовдун пикири боюнча «отуз уул» отуз уруу маанисин туюнтат. «Отуз оглан» сөзү чагылдырылган Таластагы жазуу эстеликтеринде 16-кылымда эскерилген Кара Чоро генониминин болушу, ошондой эле енисей жазуулары, Таластан жана Кочкордон табылган руна сымал жазууларда «адык», «азык», «ач эли», «ынал», «агулт» терминдери да кызыгууну жаратат. Фарс тарыхчысы Рашид ад-Дин (13-к.) кыргыздар өз жол башчыларын «инал» дешерин эскерет. Махмуд Кашгаринин сөздүгүндө «ынал» – энеси чоң (тектүү, белгилүү, күч-кубаттуу) уруудан, атасы «тексиз, карапа-йым жерден чыккан адам» деген маанини билдирет. Демек, отуз уул 6–10-кылымда эле уруулук аталыш катары белгилүү болгон.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Ош солдат депутаттар совети

ОШ СОЛДАТ ДЕПУТАТТАР СОВЕТИ – 1917-жылы 14-мартта гарнизондук солдаттар тарабынан түзүлгөн революциячыл бийлик органы. 1918-жылдын 17-январына чейин Ош советинде солчул эсерлер менен меньшевиктер саны жагынан басымдуулук кылып келген жана 1917-жылы 10-июлдагы чогулушунда Убактылуу өкмөткө ишеним көрсөтүү жана большевиктерге каршы күрөштү жайылтуу жөнүндө токтом кабыл алынган. Эсерлер, меньшевиктер жетекчилик кылып, аракеттеги армияга солдаттарды мобилизациялоого ар тараптан жардам берип, эркиндик «заёмун» таратууга катышкан. 1918-жылы 5-январдан «Ош жумушчу жана мусулман депутаттар совети» аталган. 1918-жылы 15-январдан «Ош уезддик Совети» түзүлүп, большевиктештирилген жана пролетариат диктатурасынын жергиликтүү органына айланган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Ош шаарынын 3000 жылдык салтанаты

Ош шаарынын 3000 жылдык салтанаты — 2000-жылдын октябрь айында Бириккен Улуттар Уюмунун колдоосу менен өткөрүлгөн маараке. Салтанат учурунда Президент Аскар Акаев Ош шаарына экинчи борбор макамын берүү жөнүндөгү токтомун чыгарган. Ош шаарынын келечекте өнүктүрүү багыттары иштелип чыккан. Кийинки жылдарда Ош шаарында Тарых музейинин, телеборбордун жаңы имараттары жана башка маанилүү курулуштар курулган. 

 Колдонулган адабияттар
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Өзгөн-Арык

Өзгөн-Арык – Фергана өрөөнүндөгү байыркы канал. Б. з. ч. 3–1-кылымда курулган. Каналдын узундугу 37 км, жазылыгы 15–30 м. Айрым жерлеринин тереңдиги 25 мге жетет. Кара -Кулжа суусунан башталат. Адырды жондоп батышты карай Өзгөн шаарын аралап, Кызылкырман кыштагынан өтүп барып бүтөт. Каналдын өзүнүн байыркы нугу, жээктери андан илгертеден эле суу үзүлбөй агып жаткандыгын айгинелейт.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Кыргызстандын географиясы
Өтүкен-Йыш

Өтүкен-Йыш – Моңголиядагы Чыгыш Хангай тоолорундагы токойлуу аймак. Стратегиялык жактан байыркы түрк элдерине (азыркы Моңголия, Түштүк Сибирь, Түштүк-Батыш Манжуриянын аймактарына) үстөмдүк кылууга ыңгайлуу жер. Руна сымал жазма эстеликте: «...акылман Тоң-Йокук биротоло отурукташып жашоо максатында Өтүкен жерин тандап алды» деген маалыматтар бар.

Аскердик-стратегиялык ыңгайлуу аймакка кыргыздар өз үстөмдүгүн орнотууга жигердүү аракеттерин жасашкан. Буга 840-жылы тарыхый окуялардан соң, кыргыз каганы өз ордосун, мамлекеттин борборун Танну-Олага (азыркы Туванын түштүк аймактары) көчүргөндүгү далил болот. Ушул мезгилден тартып Борбордук Азиянын аймактарына кыргыздардын 360 жылга созулган үстөмдүгү башталган. Өтүкен-Йыш жайгашкан Хангай (кыргызча Каңгай) – «Манас» эпосунун бардык варианттарында жердин, элдин, айрым учурда өлкөнүн аты катары берилет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Пазырык маданияты

thumb|Пазырык маданиятына таандык байыркы килем (б.з.ч. V к.).
Пазырык маданияты – Тоолуу Алтайда тараган көчмөн уруулардын б.з.ч. 7–3-кылымга тиешелүү маданияты. Пазырык, Туяхты, Башадар, Катанда, Шибе, Уландрык, Юстыд, Айгюгем, Үкөк, Ак-Алах, Кутурган өңдүү дүйнөгө белгилүү 15тен ашык эстелик кирет 

Пазырык маданияты ар кандай этностук топторду бириктирген көп кырдуу маданият. 

Пазырык маданиятында маркумдун сөөгүн жыгач табытка салып, терең чуңкурга көмүшкөн. Көрдүн дубалдары шыргый, карагай менен аштап коюшкан. Үстүн карагай менен жабышып, маркумдун жанына бир нече жылкыны кошо көмүшкөн. Көрдүн үстүнө таш дөбө курулган. Жер алдындагы көрлөр мөңгү сууларынын жана нымдын натыйжасында тоңуп, андагы буюмдар азыркы мезгилге чейин күнү бүгүнкүдөй сакталып турат. Көрүстөндөрдө кооздук буюмдары, аттын жыгачтан жасалган жүгөнү, шырдактар табылган. Шырдактардагы оюулардын жасалышы азыркы кыргыз, казак шырдактарына окшош. Чоң көрүстөндөрдөгү маркумдар мумияланган. Ички органдары, мээси алып салынып, денеси кургатылган. Денелеринде татуировка кездешип, анда айбанаттар стилиндеги фантастикалык жаныбарлар тартылган. Ошондой эле табыттарда да сүрөттөр кездешет. Кээ бир көрлөрдө жыгач табыттын сыртынан сүрөттүү килем жабылган. 5-пазырык көрүстөнүнөн араба табылган. Болотнай көйнөктөр, тон, кийиз кафтандар, байпактар, тери бут кийимдер, курлар, баш кийимдер кездешет. Ат жабдыктарынан териден жасалган жумшак ээрлер, үзөнгүнүн ордуна пайдаланылуучу илмеги бар кайыштар кездешет. 3-пазырык көрүстөнүнөн аттын кылынан жасалган аялдын жарашыктуу кеп чачы жана денесинен татуировканын үлгүлөрү табылган. Татуировка пазырык коомунун жогорку төбөлдөрүнө жана диний кызматкерлерине таандык. Балким суук көздөн сактоо ниетинде да тартылышы мүмкүн. Пазырык маданиятынын айрым белгилери Теңир-Тоодогу сак эстеликтерине окшош. Мис., 8 таштан турган эстеликтер менен коштолгон көрүстөндөр бири-биринен эч айырмаланбайт, ат жабдыктардын үлгүлөрү, маркумдун жанына тамак-аш коюлуучу жыгач тактайчалары бирдей.

Чыгыш Казакстандын Берель эстелигинде биргелешкен казак-француз экспедициясы тарабынан казып изилденүүдө.

 Адабият 
 Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

 Кошумча караңыз 

Категория:Азиянын археологиялык маданияттары
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Археологиялык маданияттар
Категория:Сибирь
Палеонтология

thumb
Палеонтология – казылып алынуучу байыркы жандыктардын сөөктөрүн жана байыркы адамдардын келип чыгышын изилдөөчү илим.

 Адабият
 Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Категория:Геология‎
Категория:Табият илимдери‎
Палман тургун жайы

ПАЛМАН ТУРГУН ЖАЙЫ – палеолит дооруна таандык журт. Кадамжай районундагы Исфайрамсай суусунун боюндагы тектирде. Анда томпогураак келген ийри-муйру, бир же эки миздүү таш куралдар табылган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
8-чи гвардиялык мотоаткычтар Панфилов дивизиясы

ПАНФИЛОВ ДИВИЗИЯСЫ – 316-аткычтар дивизиясы. 1941-жылдын 18-ноябрынан – гвардиялык дивизия. Панфилов дивизиясы 1941-жылы 12-июлдан Фрунзе (Бишкек) жана Алматы шаарларында уюштурула баштаган. Командирликке Кыргыз ССРинин аскер комиссары, генерал-майор И. В. Панфилов дайындалган. Москваны коргогону үчүн дивизия Кызыл Жылдыз ордени менен сыйланып, гвардиялык дивизия наамын алган. И. В. Панфилов курман болгондон кийин (1941-жыл 18-ноябрь), анын ысмы дивизияга берилген.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Паңсат

ПАҢСАТ – Орто Азиядагы Бухара, Кокон хандыктарында беш жүз аскердин башчысы. Тажикче «беш жүз» (панч сод) сөзүнөн алынган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Парваначы

Парваначы – Кокон хандыгындагы жогорку титулдардын бири. Бул титул мамлекет башчысынын буйругу менен ыйгарылган. Парваначы ханга мамлекетти башкарууга жардам берген, бийлик башындагы экинчи адам болуп эсептелинген. Кызматка дайындалганда, бул титул мамлекеттик бийлик өкүлүнүн айырмалаган белгиси болуп саналган жарлык жана жеке мөөр тапшырылган. 

Парваначы хандык кеңештин мүчөсү болгон. Өз ээликтеринен түшкөн кирешеден тышкары, ал мамлекеттик кызматкер катары акы алган. Бийлиги анын хан сарайындагы жеке таасирине жараша болгон. Шахмураддын тушунда Алайдын башкаруучусу Алымбек датка башкы вазир болуп, Парваначы титулун алган. 1877-жылы Ташкентте хандын өкүлү Азизбек парваначынын бийликти ашкере пайдаланганына каршы көтөрүлүш чыккан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Пенжикент

ПЕНЖИКЕНТ – Чыгыш Түркстандагы басмыл элинин, кийин Турпандагы Уйгур ыйык кут мамлекетинин байтакты шаары. «Худуд ал-Аалам» эмгегинде эскерилет.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Пенчул

ПЕНЧУЛ – 10-кылымдагы Чыгыш Түркстандагы шаар. Кытайча Выньсу аталган. Ал азыркы Үч-Турпандын ордунда болгон. «Худуд ал-Аалам» эмгегинде пенчул «халлухтар (карлуктар) жайгашкан аймактан орун алган, эзелки убакта анын бийлик ээси тогуздардан эле, азыр аны хырхыздар (кыргыздар) бийлеп жатышат», – деген маалымат бар.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Персеполь

thumb
Персеполис – Ахеменилер державасынын борбору, б.з.ч. 518-жылы Дарий I тарабынан негизделген. Искендер Зулкарнайндын жортуулунан кийин (б.з.ч. 331-жылы) талкаланган. Бүгүнкү күндө таштан жасалган мамылары, тепкичтери, ачык дарбазалары бар көлөмдүү сарайдын орду сакталууда. Алар персиялык, мидиялык падышалардын, кудайлардын келбеттери, коңшу мамлекеттерден келген өкүлдөрдүн, мифологиялык жаныбарлардын рельефтери менен кооздолгон. Ошондой эле сактардан келген 6 адамдын келбети түшүрүлгөн.

250px|Персеполдун картадан көрүнүшү

 Адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

 Шилтемелер 
 Persepolis official site
 Персеполиске экскурсия
 Персеполис
 Persepolis Satellite view @ Google Maps
 Persepolis Photographs and Introduction to the Persian Expedition , Oriental Institute of the University of Chicago.
 Persepolis
 A Great Coming Of Age Story “The Complete Persepolis” By Marjane Satrapi 
 Glory of Persepolis 
 Photos and a map of Persepolis 
 Picture archive of Persepolis
 3D reconstructed pictures and movies of Persepolis 
 Secret of staircase of G-Palace in Persepolis revealed, Cultural Heritage News Agency, February 13, 2006.
 Seals on the Persepolis Fortification Tablets  — by Mark B. Garrison and Margaret C. Root, at the Oriental Institute webpage 
 Persepolis Fortification Archive Project

Категория:Иран
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Петров, Константин Иванович

ПЕТРОВ Константин Иванович (1920-жылы туулган, Россия, Москва облусу, Абрютков кыштагы) – тарых илиминин доктору (1985). 1949-жылы Ленинград мамлекеттик университетинин бүтүргөн. 1950-жылдан Ленинград (Санкт-Петербург) шаарында аскердик жогорку окуу жайларында окутуучу, Ички иштер министрлигинин Мамлекеттик борбордук архивинде илимий кызматкер, кийин Кыргыз ССР ИАда илимий кызматкер болуп иштеген. Анын илимий эмгектери Кыргызтандын 13–18-кылымдагы тарыхын изилдөөгө багытталган. Медалдар менен сыйланган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Категория:Инсандар
Петровец, Вера Митрофановна

ПЕТРОВЕЦ Вера Митрофановна [1919, Өзбекстан, Мырзачөл (Гүлстан) шаары–1996, Бишкек – тарых илиминин доктору (1994), профессор (1981). Орто Азия мамлекеттик университеттин (1942), Коомдук илимдер академиясын (1948) бүтүргөн. КМУда окутуучу, улук окутуучу, декан, кафедра башчысы болуп эмгектенген. Анын эмгектери негизинен Кыргызстандын маданиятын жана илимдин өнүгүү процессин изилдөөгө багытталган. 60тан ашык илимий эмгеги жарык көргөн.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Категория:Инсандар
Петроглифтер

Петроглифтер ( – таш; – кесүү) – аска-таш сүрөт чиймелери (жазуулары).
 Орусия петроглифтери 

 Урал 

 Башкырстан 

 Хакастар 
 Сулек жазуулары
 Жой жазуулары
 Ошкол жазуулары
 Сандыктар

 Европа 

 Украина 

 Болгария 

 Финляндия 

 Франция 

 Шотландия 

 

 Ирландия 

 Италия 

 Норвегия 

 Португалия 

 Испания 

 Швеция 

 Африка 

 Азия 

 Армения 

 Азербайжан 

 Казакстан 

 Корея 
 Bangudae

 Кыргызстан 

 Пакистан 

 Монголстан 
 Скалы Bichigt Khad

 Филиппиндер 
 Angono

 Тайвань 
 Wanshan

 Вьетнам 
 Сапа 

 Түркия 
 Белбашы маданияты
 Карс — Kagizman жар
 Карс — Camuslu Виллидж
 Эрзурум — Cunni жар
 Орду — Esatli
 Хаккари — Gevaruk талаа

 Египет 

 Иордания 

 Израиль 

 Тимна

 Австралия 

 Америка 

 Бразилия 

 Түштүк Америка 

 Борбордук Америка 
 Ринкон-де-ла-Вьеха, Коста-Рика

 Перу 

 Пуэрто-Рико 
 Ла Куэва дель Индио (индейлер жары) — Аресибо, Пуэрто-Рико

 Кариб бассейни 

 Доминикан Республикасы 
 Куэва-де-лас Маравиллас

 Сент-Китс жана Невис 
 Кариб петроглифтери — Уингфилд Манор, Сент-Китс

 Тринидад жана Тобаго 
 Caurita, Тринидад

 Тынчокеан бассейни 
 Гавайи 

 Адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Пишпекский листок

«ПИШПЕКСКИЙ ЛИСТОК» – Кыргызстандагы советтик тунгуч гезит. Пишпек уезддик эл депутаттар советинин органы. 1918-жылы 9-мартта орус тилинде чыга баштаган. Тиражы 200–500 нуска болгон. 1919-жылы «Красное Знамя труда», 1920-жылы «Красное Знамя», 1922-жылы «Красное утро» деген ат менен чыккан. 1923-жылы жабылган.
 Адабият
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Сүйүнчү

Сүйүнчү – кубанычтуу, жакшылык кабар билдирүү жана жакшы кабар айткан кишиге берилүүчү сыйлык. Мисалы, бала төрөлгөндө, узак сапардан, жортуулдан аман кайтып келгенде, буюм, мал табылганда жана башкаларда жакшылыкты сүйүнчүлөшкөн. Сүйүнчү билдирген кишиге белек, мал тартуулашкан.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.
 
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Каада-салттар
Сүлүктү жумушчу депутаттар совети

Сүлүктү жумушчу депутаттар совети – Сүлүктү тоо-кен өнөр жай жумушчу большевиктеринин уюму. Советке З. Кадыров, Д. Деканов, Г. Галиев өңдүү большевик-кенчилер жетекчилик кылышкан. 1917-ж. 11-ноябрда бийликти өз колуна алган жана Кыргызстандын түштүгүндө совет бийлигин орнотууда жана чыңдоодо маанилүү роль ойногон.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Сүрөт-Таш аска бетиндеги сүрөттөр

Сүрөт-Таш аска бетиндеги сүрөттөр – б.з.ч. 1-миң жыдык, б.з. 1-миң жылдыгына таандык археологиялык эстелик. Ош шаарынан 8 км түндүк-батышындагы Күрпөтоо тоосунда жайгашкан. Тик асканын бооруна жылкы, бугу, эчки-текелердин жана адамдардын сүрөттөрү тартылган. Бул сүрөттөр Айырмачтоо деген ат менен да белгилүү. Алардын арасында 30дан ашык жылкы кытай жылнаамаларында жазылган дабан асман аргымактарына окшоштурулат. Археологдор М. Е. Масон (1940), А. Н. Бернштам (1948; 1957), Ю. А. Заднепровский (1962) изилдешкен.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Археология
Сүт акы

Сүт акы – кызды күйөөгө узатаарда аткарылуучу жөрөлгө. Күйөө тарап кызды алып кетерде кыздын энесине сүт акы катары атайы мал (уй) берген. Кыздын энеси буга ыраазы болсо, сүт акым жок деп кыз-күйөөгө батасын берген.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 

Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Маданият
Категория:Каада-салттар