Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Берг Аксель Иванович

Берг Аксель Иванович (29. 10(10. 11). 1893-ж. т. ) - советтик радиотехник, инженер-адмирал, профессор (1930), СССР ИАнын акад. (1946; мүчө-корр. 1943). Социалисттик Эмгектин Баатыры (1963).
 
1944-жылдан КПССтин мүчөсү. 1914-ж. Деңиз корпусун бүтүргөн. 1-дүйнөлүк согушта (1914-18) суу астында жүрүүчү кайыктын штурманы, Жарандык согушта командири болгон. 1922-жана башкаге "Суу астындагы кайыктардын айрым дивизионунун эмгек баатыры" деген наам берилген. 1923-ж. Аскер-деңиз инженерлер окуу жайын, 1925-ж. Ленинграддагы Аскер-деңиз академиясын бүтүргөн. 1924-43-ж. Ленинграддын жогорку окуу жайларында сабак берген. 1943-44-ж. электр өнөр жай эл комиссарынын орун басары, 1953- 57-ж. коргоо министрине орун басар. Бергдин демилгеси жана жетекчилиги менен бир катар илимий изилдөө институттары уюшулуп, заводдор курулган. 

1964-жылдан кибернетиканын жетишкендиктерин өндүрүшкө кийирүү боюнча иштерге жетекчилик кылат. 1962-65-ж. "Өндүрүштү автоматташтыруу жана өндүрүштүк электроника" энциклопедиясына башкы редактор. З Ленин ордени, башка 6 орден жана медалдар, А. С Попов атындагы алтын медаль (1951) менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Ингмар Бергман

thumb|Ingmar Bergman (1966)

Эрнст Ингмар Бергман; (14. 7. 1918 - 30. 6. 2007) - швед режиссеру, сценариулук
 
1959-жылдан Стокгольмдогу драма театрына башкы режиссер, директор. Кино ишмердиги 1943-жылдан башталат. 

Белгилүү фильмдери: "Жайкы түндүн ажары" (1955), "Бүлдүркөн талаасы" (1957), "Бет" (1958), "Булак" (1959). Ал фильмдеринин сценарийин көбүнчө өзү жазган. Фильмдеринде бурж. турмушту сынга алат. Бергмандын көптөгөн фильмдери эл аралык кино-фестивалдарда сыйлыктар алган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бердах

Бердах (лакап аты; чын аты-жөнү - Бердимурат Каргабай уулу; 1827-1900) -каракалпак акыны. Кедейдин үй-бөлөсүндө туулган.
 
Бердах - лирикалык, сатиралык, дидактикалык ырлардын, "Санжыра", "Айдос бий", "Амангелди", "Ерназар бий" аттуу тарыхый поэмалардын автору. Зулум хандын эзүүсүнө каршы эл күрөшүн чагылдырган "Акмак падыша" аттуу поэмасы Октябрь революциясына чейинки каракалпак адабиятынын бийик үлгүлөрүнөн. Бердахтын поэзиясы үстөмдүк кылган тапка карата элдердин нааразылыгын, Хива хандыгынын эзүүсүнөн жапа чеккен карапайым букаранын кайгы-муңун ачык көрсөтөт. Октябрь революциясына чейин Бердахтын чыгармалары эл арасында оозеки түрүндө таралган. Араб жазуусу менен жазылган айрым ырлары сакталган. Бердахтын чыгармаларын жыйноо, изилдөө, бастыруу 30-жылдардын 2-жарымынан баштап колго алынды.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Береговой Георгий Тимофеевич

Береговой Георгий Тимофеевич (15. 4. 1921-ж. т. ) - СССРдин учкуч-космонавты, авиациянын генерал-майору (1968), эки жолу Советтик Союздун Баатыры (1944-ж. 26-октябрь, 1968-ж. 1-но-ябрь).
 
1943-жылдан КПССтин мүчөсү. Луганск аскер-учкучтар мектебин бүтүргөндөн (1941) кийин, Ата Мекендик согушка катышкан, авиация эскад-рильясына командир болгон. 1956-ж. Аскер-аба академиясын (азыр Гагарин атындагы ) бүтүргөн, 1948-64-ж. сыноочу учкуч. 1968-ж. 26-30-октябрда "Союз-3" космос кемеси менен 95 с та Жерди 64 жолу айланып чыккан. Орбитада кеме бир нече багытта маневр жасаган. СССР Жогорку Советинин 9-шайл. депутаты. Эки жолу Ленин ордени, 2 Кызыл Туу, 2 Кызыл Жылдыз ж. б. орден, медалдар менен сыйланган.
 
Березит (Уралдагы Березовск кенинин атынан) -составы кварцтан (25- 50%), альбиттен (5-25%), серициттен (10-15%), карбонаттан (0-10%) түзүлүп, кварцтын, кээде руданын жука тарамдары менен тилкеленген жана пиритке байып, өзгөрулгөн тоо тек.
 
Березит интрузия тоо тектерине (гранит, гранит порфир ж. б. ) рудага бай гидротермалык эриндилердин тийгизген таасиринен пайда болот. Березит жана березиттүү тоо тектер - алтын ж. б. металлдардын кендерин издеп табуунун бир белгиси.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Петер Беренс

Беренс Петер (14. 4. 1868-27. 2. 1940) - немис архитектору, сүрөтчү-конструктор. Карлсруэ, Дюссельдор факультетинде окуган (1886-89).
 
Живописчи, график жана жасалга өнөрүнүн устаты катары таанылган. 1891-99-ж. Мюн-хенде, 1900-03-ж. Дармштадтта иштеген. 1903-07-ж. Дюссельдорфтогу көркөм өнөр мектебине жетекчилик кылган. Берлиндеги (1909-12), Оберхаузендеги (1921-25), Хехстеги (1925-26) заводдор менен өнөр жай курулуштарын тургузган. Беренстин акыркы иштери функционализмдин духунда ишке ашырылган (Линцедеги тамеки фабрикасы, 1932-36).

Беренс - европалык жаңы архитектуранын негиз салуучуларынын бири, анын өнөрканасында Ле Корбюзье, В. Гропиус, Л. Мис ван дер Роэ сыяктуу дүйнөгө белгилүү архитекторлор иштеген.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Березина

Березина - Белоруссиядагы дарыя, Днепрдин оң куймасы.
 
Уз. 613 км, алабынын аянты 24 500 км2. Минск дөңсөөсүнүн түндүк -чыгыш тарабынан башталып, Борбордук Березина түздүгү аркылуу агат.

Башкы куймалары: Борбордук Клева, Ольса, Ола (сол), Гайиа, Свис-лочь (оң). Жылдык орточо чыгымы (чатында) 145 м3/сек. Булактардан жана кардан куралат. Декабрдан апрелге чейин тоңот. Чатынан Сергуч дарыясына чейин (505 км) кеме жүрөт. Жээгинен Борисов, Бобруйск шаарлары орун алган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Дарыялар
Березина коругу

Березина коругу - Белоруссиядагы мамлекеттик корук. Березина дарыясынын баш жагында жайгашкан.
 
Негизинен кем-четти сактап калуу жана көбөйтүү үчүн уюштурулган. Аянты 76, 5 миң га. Корукта кызыл карагай, кайын, эмен, карагай ж. б. өсөт. Жери саздак. Мында сүт эмүүчүлөрдүн 48, куштардын 200дөн ашык түрү мекендейт. Сүт эмүүчүлөрдөн багыш, бугу, каман, куну, күрөң аюу, суу күсөн, токой суусары, түлкү, кундуз, койон, тыйын чычкан ж. б. жашайт. Баалуу куштардын ичинен каракур, чил, кекилик көп. Березина коругунда кундуздун, кемчеттин жана туяктуу жаныбарлардын эколо-гиясыи изилдөө боюнча илимий изилдөө иштери жүргүзүлүп жатат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Коруктар
Берилл

Берилл (гр. beryllos) - силикаттар тобундагы минерал.
 
Хим. формуласы Be3A)2(Si60i8). Гексаеон системасында кристаллданат. Катуулугу Моас шка-ласы боюнча 7, 5-8. Салышт. салы. 2, 6- 2, 8. Айнектей жалтырак. Өңү ар түрдүү: көгүлтүр түстөгүсү - аквамарин, жашылы - изумруд, саргычы - гелиодор, кызгылты - воробьевит, мала кызгылт же түссүзү ростерит деп аталат. Берилл негизинен пегматитте, грейзенде, скарнда кезигет. Берилл - бериллий алынуучу негизги руда. Кээ бир кооз түрү кымбат баалуу асыл таш катары колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Минералдар
Бериллий кычкылы

Бериллий кычкылы, В°О - бериллийдин кычкылтек менен бирикмеси, 2570Ү30°Сде эрүүчү ак күкүм.
 
Сууда эрибейт, кислоталар жана жегичтер менен туздарды пайда кылат. Бериллий кычкылы бериллийдин суу кычкылын же туздарын ажыратуудан алынат. Ал отко чыдамдуу тигелдерди, керамикаларды даярдоо үчүн, ядролук реакторлордо, рентген техникасында, органикалык синтезде катализатор катары колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Химия
Бериллий рудалары

Бериллий рудалары - техника менен экономиканын өнүгүшүнүн учурдагы деңгээлине ылайык, составында казып алууга жарамдуу өлчөмдө бериллий металлы бар тоо тектер же минералдардын чогундусу.
 
Бериллий металлы рудада, көбүнчө минералдар түрүндө, кээде тоо тектердин составында изоморфтук аралашма катарында болот. Бериллий рудаларын түзүүчү бериллийдин негизги минералдары: берилл (составында ВеО 10-12%), фенакит (42-45 %), бертрандит (40-42 %), гельбертрандит (32-35%), хризоберилл (10-20%), гельвин жана гент-гельвин (10-12%). Бериллий рудаларынын кендери гранит жана субщЕлочтуу гранитоид интрузиялары менен байланышып, негизинен постмагмалык процесстерден пайда болот. Алар бериллийлүү гранит пегматиттер (0, 05-0, 09% ВеО), гельвиндүү жана хризобериллдүү скарндар (0, 1-0, 15%), бериллийлүү грейзендер менен кварц тарамдары (0, 1-0, 15%) ж. б. сыяктуу өнөр жайлык маанидеги бир нече типке бөлүнөт. Кендери СССРде (Орто Азия, Казакстан ж. б. ), чет өлкөлөрдө АКШда, Колумбияда, Бразилияда, Түштүк Африка Республикасында ж. б. жерлерде бар.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Минералдар
Беринг Витус Ионассен

Беринг Витус Ионассен (1681-8. 12. 1741) - деңиз саякатчысы, орус флотунун офицери, капитан-командор. Даниялык.
 
1703-ж. орус флотуна кызматка чакырылган. 1724-жылга чейин Балтика жана Азов флотторунда кызмат кылган. 1725-ж. Азия жана Американын аралыгында мойнок же кысык бар экенин далилдөө максатында уюшулган 1-Камчатка экспедициясынын башчылыгына дайындалган. Экспедиция Камчатка жана Чукотканы жээктей сүзүп, кысыктан өтөт да (кийин Беринг ысымы менен аталган), бирок тумандан жер көрүнбөгөндүктөн, кысыктын бар же жок экенин аныктай алган эмес. 

1733-ж. Беринг 2-Камчатка экспедициясьш башкарып, Камчаткадан Түндүк Америка жэрине жеткен (1741-ж. 17-июль). Алеут аралдарынын кээ бирлерин ачкан. Кайта келе жатып кыштаган аралда (кийин анын ысымы менен аталган) каза болгон. Берингдин аты менен Тынч океанындагы деңиз, Түштүк Аляскадагы мөңгү ж. б. аталган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Беринг деңизи

thumb|Беринг деңизи.
thumb|Беринг деңизи.
Беринг деңизи - Тынч океандын түндүк бөлүгүндөгү деңиз.
 
Батышынан Азия (Орусия), чыгышынан Түндүк Америка (АКШ), түштүгүнөн Алеут (АКШ) жана Командор (Орусия) аралдары курчап жатат. Түндүктө Беринг кысыгы аркылуу Чукот деңизи менен туташат. Аянты 2304 миң км2, орточо тереңдиги 1598 мт терең жери 4191 м). Суусунун орточо көлөмү 3683 миң км3. Түндүктөн түштүккө 1632 км, батыштан чыгышка 2608 км созулуп жатат. 

Жээктери бийик, аскалуу келип, өтө тилмеленген. Эң чоң булуңдары: Анадырь, Олютор, Нортон жана Бристоль; ири аралдары: Ыйык Лаврентий, Ка-рагинск, Нунивак ж. б. 

Деңизге куюучу дарыялардын эң ирилери: Анадырь, Юкон, Кускоквим, Апука. Климаты түндүгүндө субарктикалык, түштүгүндө мелүүн, февралдын орточо температурасы түндүк жээктеринде -23°С, түштүгүндө 0°, -4°С, августта түндүгүндө 5°, түштүгүндө 10°С. 

Кышында суунун үстүңкү бетинин температурасы түштүгүндө 2 С, калган бөлүктөрүндө - 1°Сден төмөн, жайында түндүктө 5°-6СС, түштүктө 9С-10°Сгө көтөрүлөт. Тузд. түштүгүндө 33% о, түндүгүндө 32°/оо- Беринг деңизинин түндүк бөлүгү сентябрдан тоңо баштайт, февраль - мартта муз каптайт, деңиздин түштүгүндө балыктын 240 (камбала, пантус, горбушка, кета ж. б. ), түндүгүндө 60 түрү бар. Беринг деңизинде деңиз мышыгы, кадан, түлөн, лахтак, ларга, сивуч, боз кит, горбач, кашалот ж. б. жаныбарлар бар. Беринг деңизинин трансп. мааниси чоң. Порттору: Провидения (Орусия), Ном (АКШ).

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Деңиздер
Беринг кысыгы

Беринг кысыгы — Түндүк Муз океанын (Чукча деңизи) Тынч океаны (Беринг деңизи аркылуу) менен туташтырып, Азия менен Түндүк Америка материктерин бөлүп турган кысык.
 
Туурасы 35-86 км, тереңдиги 42 м. Октябрь - августта жылып жүрүүчү муздар каптап калат. Кысыктын ортосунан Диомид аралдары аркылуу Орусия менен АКШнын мамлекеттик чек арасы өтөт. Кысыкты изилдеген жана биринчилерден болуп өткөн саякатчы Витус Берингдин ысымынан коюлган.

 Булактар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Кысыктар арип боюнча
Бериташвили Иван Соломонович

Бериташвили Иван Соломонович (10. 1. 1885-29. 12. 1974) - советтик физиолог, СССР ИАнын (1939), СССР медицина ИАнын (1944), ГССР ИАнын акад. (1941) Социалисттик Эмгектин Баатыры (1964).
 
Петербург университетин бүтүргөн (1910). Одесса университетинде 1915-19-ж. приват-доцент. 1919-жылдан Тбилисидеги университеттин профессор 1985-жылдан Тбилиси университетинин алдындагы Физиол. институтунун директору, 1951-жылдан ГССР ИАнын Физиол. институтунда илимий жетекчи. 

Бериташвилинин негизги эмгектери булчуң жана нерв системасынын физиологиясына арналган. Ал мээнин түзүлүшүнүн өзгөчөлүгүн жана жогорку нерв иш-аракетинин татаал мыйзам ченемин изилдеген. Акыл-эстин жана анын түзүлүшүнүн, физиологиялык, психол. жана физикалык -химиялык негизин үйрөнүү боюнча чоң иштерди жүргүзгөн. СССР Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1941), Ленин ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бериш кутусу

Бериш кутусу - металл кесүүчү станоктордо иштетүүдө тетиктин же аспаптын беришин (жылдырылып берилишин) өзгөртүү үчүн арналган механизм.
 
Бериштер өтө так жана белгилүү бир мыйзам ченем боюнча (мис, сай чыгаруучу станокто бурама сайдын кадамынын чоңдугуна карата) аныкталат. Бериш кутусу станоктун шпиндели, электр кыймылдаткычы же ылдамдык кутусунун жетелөөчү валы менен кыймылга келтирилет. Кинематикасы, конструкциясы жана арналышы боюнча Бериш кутусу көп түргө бөлүнөт. Конструкциясы жагынан Бериш кутусу Нортон, жылма шпонкалуу, жылма блок-туу, муфталуу (фрикциондук, муштумчалуу, электр-магниттик) же "меандр" түрүндөгү кыймыл өткөргүчтөрдөн турат. Кээде (2В440 станогу) Бериш кутусу вариатор түрүндө да болот. Бериш кутусу - универсалдуу токардык, фрезер жана жылмалоочу станоктордун негизги түйүндөрүнүн бири.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Механика
Берке

Берке (1209-1266) - Алтын Ордонун ханы (1255-66). Жучинин үчүнчү уулу. Батыйдын бир тууганы.
 
 thumb | 220x124px | right
Беркенин тушунда Алтын Ордо Монгол империясына баш ийбей, өз алдынча болуп калган. Берке Актөбөгө Берке-Сарайын курат. Ал 14-кылымдын 1-жарымында Алтын Ордого борбор болот. Берке сурап турган чакта алым салуу үчүн Руста эл каттоо жүргүзүлүп (1257), аны жыйнай турган баскактар уюму түзүлөт. Баскактардын зомбулугу нечен жолу көтөрүлүш (Новгороддо 1259, Суздалда 1262) чыгышына себеп болгон. Берке 13-кылымдын 50-жылдарынын аягында Литвага жортуул уюштурган. Беркенин тушунда Алтын Ордонун элине ислам дини тарай баштаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Гектор Берлиоз

Берлиоз Гектор Луи (11. 12. 1803- 8. 3. 1869) - француз композитору, белгилүү дирижер жана музыка изилдөөчү, жазуучу.
 
Париж консерваториясын бүтүргөн (1830). "Сардана-нал" кантатасы үчүн Рим сыйлыгын алган (1830). Симфониялык музыканы театрлаштырууга умтулган. Көрүнүктүү чыгармалары: "Фантастикалык симфония" (1830), "Реквием" (1837), "Ромео жана Жульетта" (1839), "Фаустту айыптоо" ораториясы (1846), "Трояндыктар Карфагенда" (1855-59) ж. б. Берлиоз дирижёрлук кылуу боюнча Р. Вагнер менен бирге жаңы мектепке негиз салган. Берлиоз музыкадагы романтизмдин ашкере маалым өкүлдөрүнөн. 

Ал новатор катары музыкага форма, гармония, инструментовкалоо боюнча көп жаңылыктар киргизген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Берма

Берма – 

1) топурак плотинанын, темир жолго төгүлүүчү шагылдын, канал-дын жантаймасындагы тектирче.
 
Ал жантайманын бекем болушу жана аны жамгыр, кар суулары жууп кетпесин үчүн жасалат. Карьерлерде туурасы 8-15 м болгон трансп. Берма жана карьердин капталдарынын урашын сактай турган коргогуч Берма (З-5 м) курулат. 

2) Окоп казганда сыртка ыргытылган топурак кайра ичине түшпөсүн үчүн окоп менен топурактын ортосунда калтырылуучу тилкече (туурасы 10 см).

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Терминдер
Берметчендер

thumb|Pinna nobilis.
Берметчендер - деңизде жана тузсуз сууда жашоочу кош капкалуулар классымдагы үлүлдөрдүн жалпы аты.
 
Деңизде жашоочу Берметчендердин кош капкалуу, симметриялуу кабыктары бар, алды жагы жумуру, арт жагы бир аз сүйрүрөөк. Мис, Margaritifera ypyyсуна кирген Берметчендердин кабыгынын диаметри 30 см жана- салм. 10 кг га жетет. 

Жылуу деңиздерде 100 жылга чейин жашайт. Тузсуз сууда жашоочу Берметчендер Европадагы, Чыгыш Азиядагы жана Түндүк Америкадагы; Орусиянын Европа бөлүгүндөгү, Камчатка жана Сахалиндеги дарыяларда кездешет. Берметчендердин седеп кабаты түрдүү кооз буюмдарды (топчу, мончок) жасоодо пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Моллюскалар‎
Бермуд аралдары

Бермуд аралдары – Атлантика океанындагы коралл аралдарынын (300гө жакын) тобу.
 
Түндүк Америка материгинен 900 км чыгыш тарапта. Улуу Британиянын колониясы. Аянты 53, 3 км2. Калкы 52 миң (1970), бермуддар.

Административдик борбору - Гамильтон. Климаты тропиктик, нымдуу. Эң суук мезгилинин (март) орточо температурасы 16, 7°С, эң жылуу учурда (август) 26, 7°С, жылдык жаан-чачыны 1350 мм ге чейин. Балык уулоо, туризм өнүккөн. Курорттор бар.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Аралдар
Клод Бернар

Бернар Клод (12. 7. 1813-10. 2. 1878) - француз физиолог жана патолог, азыркы физиологиялык жана эксперименттик патологияга негиз салуучулардын бири.
 
Париж ИАнын мүчөсү (1854). Париж университетин (1839) бүтүп, Ф. Машандйнин лабораториясында иштеген. 1854-жылдан Париж университетинин жалпы физиологиялык, 1868-жылдан Табигый тарых музейиндеги салыштырма физиологиялык кафедрасынын жетекчиси. 1843-ж. 1-жолу шилекей безинин секрециялык нервинин анатомиясы жана физиологиясы жөнүндөгү эмгегин жарыялаган. Уйку безинин жана боордун иштери боюнча изилдөөлөр жүргүзгөн. Бернар углеводдук алмашууну изилдеп, аны жөнгө салууда боор жана борбордук нерв системасы катышаарын аныктаган. 1853-ж. Бернар бүткүл кан айлануу системасын жана дененин бөлүктөрүн кан менен камсыздандырууну жөнгө салууга катышуучу симпатикалык нерв системасынын кан тамырды кыймылда-туучу функциясын ачкан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бернс Роберт

Бернс Роберт (25. 1. 1759-21. 7. 1796) - Шотландия акыны. Кедей-дыйкан үй-бүлөсүнөн чыккан.
 
Жаштайынан жакырчылык турмуштун каарын көргөн. Өз алдынча окуп билим алган. Шотландиянын элдик ырларына шыктанып, 15 жашынан ыр жаза баштаган. Жерг. чиркөөнүн төбөлдөрүн келекелеген "Эки койчу" (1784), "Сопусунган Виллинин намазы" (1785) деген сатиралык поэмалар жазган. "Көбүн эсе шотландия диалектисинде жазылган ырлар" (1786) деген биринчи китеби аны атак-даңкка бөлөгөн. 

Шотландиянын музыкалык жана поэтикалык фольклорун чогултуп чыгарган. Революциялык доордун алдыңкы адамы Бернс фольклорду агартуучулук гуманизм менен реализмдин духунда кайра иштеп чыккан. Анын лирикасындагы негизги жанр - ыр (песня). Анын ырлары элдик поэзиянын духу жана жамалы, азатчыл идеялар, лиризм жана юмор менен каныккан. Акындын ырлары 19-кылымдын башынан орус-чага которула баштаган. Алардын ичинен С Я. Маршактын котормолору мыкты деп бааланат. Бернстин ырлары кыргызча да бирин-серин которулган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бернштейн Эдуард

thumb

Бернштейн Эдуард (6. 1. 1850-18. . 1932) - немис социал-демократтар партиясы менен -Интернационалдын оппортун. тарабынын лидери, ревизионизмдин идеологу.
 
1872-ж. социал-демократтарга кошулган. Ал Е. Дюрингдин жолуна түшүп, лассалчылар менен идеялык компромиссте болууну жактаган. 70-жылдардын аягында К. ХЕхбергге, К. Шраммга кошулуп революциячыл күрөштөн баш тартууга, Бисмарктын режими менен келишүүгө чакырган. К. Маркс менен Ф. Энгельс сынга алгандан кийин оппортун. позициядан убактылуу четтей баштаган. Бирок 90-жылдардын ортосунда марксизмден биротоло кол үзүп, Маркстын илиминин негиздери эскирди деп, аны ревизиялоону сунуш кылган. К. Маркстын жумушчу табы, Социалисттик революция, пролетариат диктатурасы жөнүндөгү теориясына каршы чыгып, буржуазиянын идеологиясын жактаган. 

Бернштейндин идеяларын В. И. Ленин, Ф. Меринг, Р. Люксембург, П. Ла-фарг катуу сынга алышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бертельс Евгений Эдуардович

Бертельс Евгений Эдуардович (13 (25). 12. 1890-7. 10. 1957) - чыгыш таануу боюнча советтик илимпоз, СССР ИА-нын мучө-корр. (1939), Иран ИАнын (1944), Дамаскидеги Араб ИАнын (1955) мүчө-корр.
 
1920-ж. Петроград университетинин чыгыш тилдер факультететин бүтүрүп, СССР ИАнын Азиялык музейине (азыр СССР ИАнын Чыгыш таануу институту) кирип, өмүрүнүн акырына чейин иштеген. Фарс, тажик, бир катар түрк тилдеринин тарыхы боюнча эмгектердин автору. Суфизмди жана суфизм адабиятын, Фирдоуси, Низами, Жами жана Навоинин чыгармачылыгын изилдеген. Бертельс ирандын текстология боюнча советтик мектепти түзүп, ага жетекчилик кылган. "Низами" монографиясы үчүн СССР Мамлекеттик сыйлыгын алган (1948). Б. Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар