Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Шабданбай кызы Бытыкан

Шабданбай кызы Бытыкан (1912-93) Чырмакчы. Жети-Өгүз районундагы Тосор айылында төрөлгөн.
 
Апасы Зыяданын үндөктөөсү аркасында ал абалы чий чырмакчылыкты, анан саймачылыкты, кийин кийизчиликти колго алган.

Бытыкан тор чачык түйүп, анын учун төкмө чачылоонун чыгаан чебери. Кийин тебетей, калпак, топу өңдүү элдик баш кийимдерди бычып-тигип «иштүү» аталган. Мында ал козуулактын көрпөсүн, суур, түлкү, коён өңдүү аң терилерин баш кийимдерине негизги жердик кылып алат. Аларды колдо иштетип (ашатып, ийлеп, өңдөп), адамдын жаш өзгөчөлүктөрүнө карата «карыялардын тебетейи», «орто жаштагылардын тебетейи», «күлгүн курактагылардын тебетейи», «беш көкүлдүн тебетейи» сыяктуу түргө бөлүп, өзүнчө алардан үлгү чыгарып узданат. Мында баш кийимдин жердигинин түгүнүн узун-кыскасы, адими-жөнөкөйү, арзан-кымбаты, анын табылышы, иштетилиши сыяктуу бөтөнчөлүктөрдү узданууда эске алат. Уздун чий буюмдарыңда эски салттуу көркөм көчөттөрдү кайталоо, табакча-табакча аркылуу берип, төрт табакчаны буюмга борбордук көчөт, алардын жарымын колтук көчөтү үчүн түшүрүү уздун уздук негизги ыкмасы. Ал «омуртка оюмун», «мүйүз оюмдарын» үлгүнүн негизги каражаты катары карайт. Уздун андай касиети анын кийизчилигине да таандык. Бытыкан мурун энелеринен көргөңдөрүн анча-мынча өзгөртүп жасаса, кийин кызы Шакен Мамбетаипованын (ал жөнүндө өзүнчө макала бар) кагазга түшүргөн үлгүлөрү аркылуу такай өкмөттүк ири тапшырмаларды аткарган. Аларга «Тынчтык», «Ашкана чий», «Мейман күтүү», «Кыргызстандын мамлекеттик герби», «Өзбекстандын мамлекеттик герби», «Казакстандын мамлекеттик герби», «Тажикстандын мамлекеттик герби», «Молдавия ССРинин мамлекеттик герби», «В. И. Ленин» өңдүү башка уздар менен биргелешип бүтүргөн саймачылык, чырмакчылык аркылуу чебер аткарган иштери кирет. Б. Шабданбаева - узчулуктун мектебин түзүүчүлөрдүн бири. Анын неберелери Дамира, Жибек, Шайгүл, Жыргалдар өз бетинче узданышууда.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Чыныбек кызы Телегей

Чыныбек кызы Телегей (Туулган, өлгөн жылдары белгисиз) Оймочу жана саймачы. Тоң районунун Ак-Терек айылында төрөлгөн.
 
Айтылуу Тилекмат уулу Чыныбайдын байбиче аялы болгон. Сөөгү Жети-Өгүз районундагы Сүттүү-Булакка коюлган. Телегейдин уздугу ак өргөөлөргө тартылган жабык баш, туш кийиз, күзгү кап, текче, чыгдан, канат чий, эшик чий өңдүү көркөм оюм менен көчөт түшкөн үлгүлөрүнөн билинип, айрым буюм-тайымдары айыл ичинде сакталган, мамлекеттик, этнографиялык музейлерге экспонатталган. Уз кийизге «куш оюмун», «куш канат оюмун» кыялдата ичкерээк алып, ага өңдөш милте баскан. Ал эми жабык башынын ортолук оюмунун ичинен «кочкор мүйүз» чыгарып, анын ак этегине кара баркуттан «бадам оюмун» берип, кадимкидей чыраш аркылуу бекиткен. Шырдак оюмуна кочкул кызылды кочкул көк менен беттештирип алган, ал коңурдуулукту баамдаткан. Анын чебер колунан жаралган боз үйлөрү (ак өргөөлөрү) кийин жайлоо кеңештерине тигилген.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Чөлөкө уулу Момунбай

Чөлөкө уулу Момунбай (1909-1979) Уста. Ак-Талаа районундагы Ак-Шыйрак тоосунун Кең-Кырчын жайлоосунда төрөлгөн.
 
Төрөлгөнү он беш күн бою бала үн чыгарып ыйлабагандыктан асан чакыргандагы аты өчүп Момунбай аталган. Момунбай устакерчиликтин уусун аталарынан алган. Абалы таш чегип, тегирмен чуркаткан. Устакана уюштурган. Мергенчилик кылган. Улуу Ата Мекендик согуш учурунда тегирменчилиги, мергенчилиги, устачылыгы аркылуу бир айыл элди багат. Атасы Чөлөкө камчы өрүмүн мыкты билген, Саяк ичинен чыккан Коңур уругун бириктирип, өзүнчө эл кылган адам болгон. Момунбайдын устакерчилигинде куйма калып менен узануу шарттуу көрүнгөн. Түстүү металлдарды (күмүш, жез, мис, калай) эритүүдө алаа көөрүгү болгон. Анын топчу калыбын, оюм калыбын, мүйүз калыбын, ат жабдыктарынын шөкөттөрүнүн калыбын азыр устанын уулу Сүйүнаалы ата мурасы катары тутууда. Ал түгүл чоң атасы Чөлөкөнүн бүлөөсүн да сактоодо. Момунбайдын аталары Эмилден калган мисти бастырып, оозунан оңой атылуучу алма баш мылтыгы болгон. Ителги жемсөөлөгөн дөшүсү, түрдүү түспөл берүүчү чапкылары бар. Таракты өзүнүн калыбына ысытып басын, түспөл берип, анан кезек, майда тиш чыгарган. Уулу Сүйүнаалынын уста чыкканына жетине албай: «Алып бычак курчутар, Атасынын бүлөөсү. Кулагында шамы бар, Ак калтар, суусар сүлөөсү»,-деп ырдаган. Өзү шайыр, кең пейил адам болгон. Ал көптөгөн чеберлерге нускасын берген. Кош-Дөбөдөн Нурбай уста, Дөрбөлжүндөн Бешкүрөң ээрчи, Илияс уста, уулу Сүйүнаалы усталыкка таандык өнөрдүн бүтүндөй түрүн кармай билишет.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Чолпонбаев Эргеш

Чолпонбаев Эргеш Уста. 1923-ж. Бакай-Ата районундагы КеңАрал айылында төрөлгөн.
 
Улу Ата Мекендик согушка катышкан. Кызыл жылдыз ордени, ондогон медалдар менен сыйланган. Жыгаччылыкта кырма идиштерин кармайт. Ээр чабат. Ээри абдан бышык келет. Анын жекече ыкмасындагы бөтөнчөлүк - ээрди тамеки тизе турган жибек жип менен желимдеп, уйдун чийки териси менен каптайт. Булгаары менен сынпостойт. Желдикти ээрге кынапталгандай тигет. Темир комуз, жыгач комуз да кармайт.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Чокоева Бурул

Чокоева Бурул Чырмакчы, өрмөкчү. 1940-ж. Кара-Кулжа районундагы Кан-Коргон айылында төрөлгөн.
 
Билими толук эмес орто. Уздук таалимди абысыны Үмөтаалы келини Аныйпадан алган. Бурул ак өргөөнүн ички-сырткы жасалгаларына байланыштуу кара терме, катары терме, беш кеште терме өңдүүлөргө арбын узданат. Анын чыгармачылык жүзү чий чырмакта бөтөнчө көрүнөт. Анын чыгданынын (ашкана) боёктору ток көк менен ток кызыл ортолук кө чегтүн эги табакчасын түзүп, анда мүйүз оюмдарынын («кочкор мүйүз оюму», «кош мүйүз оюму», «сыңар мүйүз оюму») ичинен кайрадан «мүйүз оюмдары» бетме-бет өзөк катары көчөт болуп берилет. Ошондо ток сары - ток кара, ток сары - ток көк түстөр да бири бирине айкалыша берет. Актан «аламончогу» бар табакчалардын колтук көчөттөрүн ал «жарым кыял оюмдарынан» алат. Жээк оюмунун ак жердигине уз ток карадан, ток кызылдан, ток көктөн «кыял оюмун» берет. Чыгдан башына кездемеден жээк алып, «илме дос саймасы» аркылуу балышка, жаздыкка түшүрүлүүчү көркөм көчөттөрү өз-өзүнчө үй (табакча) болуп түшүрүлөт. Уз сайма көчөттөрүн чий чырмак көчөттөрүнө үндөштүрө алат. Эмгеги баттамада.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Боз үйү үчүн ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компарткясынык 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык II кароо сынагы». Чыгдан чийи, беш кеште таары үчүн Кыргызстан КП БКнын Ардак грамотасы. Чыгданы мамлекеттик музейге экспонатталган.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Чекирова Гүлбайрам

Чекирова Гүлбайрам Оймочу жана бычмачы. 1917-ж. Жумгал районундагы Таш-Дөбө айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Улуу Ата Мекендик согуш учурунда колхоздо уй фермасынын башчысы, кийин бала бакчада тарбиячы болуп иштеген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Гүлбайрам элдик кийим-кечектерди бычып тигүү жагынан бөтөнчө айырмаланат. Атайын өтүнүчтөрдү аткарат. Сайма да саят. Ал кумарлануу менен көркөм элементтерди кыйыштырып, бири бирине ойдогудай улаштырып, оюмдан оюм чыгарат. Мында кыргыз жеринин жаратылышын, элинин наркын даана берет. Анда кийиз буюмдарына көркөм оюмду кыябына келтирип кынаптоодо өзүнчө жаңычылык бар. Андагы кооздук «кыял оюмдан» турат. Ал оюм өзүнчөлүктү баамдатып, жалпы окшоштукка карабай, жекече чыгармачылык туюмун түшүндүрөт. Узда оюмдан оюм чыгаруу, ойдон ой жаратуу кудурети зор. Негизги оюмдан туунду оюм жаратуу өзгөчөлүгү бар. Шырдактарьгада четтик оюм жекече кыялдан жаралса, ортолук оюмдары табакча-табакча болуп түшүп, «кочкор мүйүз оюмдардан»турат. Кара-актан берилген «чагармак» шырдактын «аламычы» болот. Уздун ортолук менен четтик оюмунун ич ара көркөмдүк катышында так ыргак, ачык ыраң, оюм-чийимдеги тең салмак өзүнчө жупташуу касиетине эгедер. Демек, «чагармак оюм» «кочкор мүйүз оюмдун» бир түрү катары сезилип, ала кийиз, шырдактарында «аламыч» катары ак-кара, сары-кара, сары-ак түстү түзөт. Ушундай шартта гана кызыл-көк, кызыл-жашыл өңдөргө жупташкан кийиз оюмдарынын буюмдук жүзү ачылат. Уз ала кийиз уютууда ак, жашыл, кызыл, сары өңдөрдү ич ара жупташтырат. Четине «чагармак», «ит куйрук оюму», ак-кызылдан «аламыч» түшүп, буюм ортосунда төрт табакча үзүл кесилсиз берилет. Жердиги кызыл өңдүн ичинде «кош мүйүздүн» үстүнөн «кайкалак оюму» орун алат. Ал «карга тырмак оюму» менен да айырмаланат. «Кош мүйүз оюму», «карга тырмак оюму» бир табакчаны түзсө, экинчисинде тик берилген «ит тырмак оюму», «кош мүйүз оюму» аркылуу биригет. Ошентип, буюмдун ортолук табакчалары ирээти менен келет. Ал эми төрт бурч берилген бул табакчалардын эки четинде үч бурч (тумарча) «жарым табакча оюмун» элестетет да, ал жашыл жана ак түстө беттеп берилгенде жарашат. Уз шырдак менен ала кийиз оюмдарынын негизги элементтерин бири бирине алмак-салмак колдонот. «Салбай оюмун» шырдактын ортолугуна берсе, четки оюму үчүн «бадам оюмун» пайдаланат. Аны «кыял оюму» менен алмаштырса да болот. Ошондо ортолук жана четтик оюмдун чекелерин аттын кашкасындай айырмалоо үчүн «аламычты» «бычак учу» (араа тиш), «чагармак» өңдүүлөрдөн түшүрүүсү буюмду жарашыктуу көрсөтөт. Эгер ортолук оюм менен четтик оюму «кыял оюму» менен «мүйүз оюмдарынан» турса, алардын араларына «аламыч» катары «бадам оюмун» пайдаланат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү. Кийиз буюмдары, баш кийимдери менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Чалбаева Батина Жамалбек кызы

Чалбаева Батина Жамалбек кызы Саймачы. 1969-ж. Кочкор районундагы КараСуу айылында төрөлгөн.
 
Бишкектеги № 92 «Мураскер» элдик көркөм кол өнөрчүлүк окуу жайынын саймачылык бөлүмүн бүтүп, «Кыял» Бирикмесинде узданат. Кыргыз педагогикалык институттун маданият факультетинин узчулук бөлүмүндө окуйт. Ага энеси Айнагүлдүн кармаган чий, сайма, кийиз буюмдары зор багыт берген. 1992-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Батина буюмдарына композиция түзүп, бир туюнтманы берүүгө оңтойлошкон мазмунду көчөт табакчалары аркылуу элестүү берет. Анын туштуктарында илме сайма, илме дос саймасы эриш-аркак түшөт да, негизи кара жердикке кызыл-көк түстү алып, бир табакчада жалпылап, төрт оюм көчөттү бере алат. Көгүчкөн канаттанып, тынчтыкты даана элестеткен жээк көчөттөрүнөн ачык айырмалоо үчүн ак түстө «суу» жүргүзөт. Батина элдик кийимдердин ичинен чыптама, чепкен, кемсел, белдемчинин жердигине көбүнчө баркутту, чийбаркутту кочкул көк өңдө алып, мулина жип менен «кыял оюмунун» негизинде өзүнүн жарым көчөтүн кыйыштырат. Уз кызыл-көктү алдыга чыгарып, сарыны аларга жагызып, жээк көчөтүнө жашылдан «суу» түшүрөт. Аны ачыгыраак көрсөтүү үчүн «араа тиш» (саймада муну «ийрек» деп да коёт) жүртүзүп, ортолорун илме дос саймасы аркылуу көк-кызыл түстө толтурат. Ал чий буюмдары үчүн күңүрт, мала күрөң, боз, көгүш өңдөрдү тандап, бири бирине табыгый өткөрүп турат. Чырмак көчөттөрү күз маалын баамдатат.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзун уюштуруу курултайынын көргөзмөсү». Сайма үлгүлөрү үчүн ЭЧЖРКнүн диплому, медалы; 1992-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун сатуу көргөзмөсү». Сайма, чий туштуктары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Чаланов Ишен

Чаланов Ишен Көнчү уста. 1958-ж. Кочкор районундагы Тендик айылында төрөлгөн.
 
Бишкектеги көркөм окуу жайын бүтүргөн. № 92 көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык, кийин Чуйков атындагы сүрөтчүлөр окуу жайында мугалим-чебер болуп иштейт. Ишен териге басма кылып көркөмдүк түшүрөт. Мында элдик ыкманын аздыр-көптүр бөтөкчөлүктөрүн сактайт. Басма ыкмасы - чийим шибегени колдонуу. Анын экинчи узануусу - бир сызык аркылуу чийим түшүрүүсү. Бул түр да элдик мүнөзгө эгедер көрүнөт. Чеберде «чаптама ыкмасы» бар. Ал - басмырлап түшүрүү (бастыруу). Ал бетине боёк жабуу ыкмасын да билет. «Кайып тигүү» ыкмасын кол учунан аткарат. Ал кадимки «көктөө жолу» болуп көрүнөт да, чырашталып тигилет. Теричиликти кармаган чебер жарым-жартылай зергер да аталат. Ал тери бетине күмүш, нейзильбер, мельхиор, датчалбас, жез, мис, коло сыяктуу металлдарды чабуу чеберчиликтерин да үйрөнгөн. Анын «тогуз төбөлөө» (айнек, акак таш, пластмасса чөгөрүү) сыяктуу салттуу нускаларды кармай билиши - узануунун кан жолун нарктуу тутушу. Ишен териге көркөмдүк түшүрүүдө анын бетин жылтыратуу үчүн момду (аары балынын шакели, чөбөгөсү) пайдаланат. Ал суу өткөрбөйт. Теринин касиетин узакка сактайт. Мом менен таза теринин бетин сүртөт. Булгаары бетине кооз оюм-чийим түшүрүүдө ныктоочко басуу менен чебер клише жасайт. Аны кармоодо цинк темирдин бетине басмаканалык боёктор аркылуу оюм-чийим түшүрөт. Анан азот кислотасына салып, темирди жедирүү жолу менен жүзөгө ашырат. Мында темирдин боёгу бар жери өйдө чыгып, боёк тийбеген жери азот кислотасына сүртүлүп жоюлат. Натыйжада, рельефтик (бетине түшкөн кооздук) оюм-чийимдер пайда болот. Андан кийин ныктооч белгилүү өлчөмдө ысытылып, алдына жумшак резина төшөлөт. Буюмга ченеп бычылган тери коюлат да, үстүнө клише катуу кысуу жолу менен бастырылат. Ысыктыкта бир нече секунда турган тери бетиндеги оюмдар кашкаят. Чебер аппликация ыкмаларын да колдонот. Аппликация - курандылоо, кол өнөрчүлүктө «курак». Түрдүү түстөгү терилерди кесип, ирээти менен чаптап чыгат. Бул - булгаарынын өөн-бучкактарын кайра иштетүүнүн сыйда жолу.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Үсөнова Заары

Үсөнова Заары Куракчы, саймачы, килемчи, өрмөкчү. 1956-ж. Кадамжай районундагы Тамаша айылында төрөлгөн.
 
Оштогу технологиялык техникумду бүтүргөн. «Мурас» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн уздануучу чебери. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Уздук нусканы апасы Турдубай кызы Турдудан, таенеси Ырысбүбүдөн алган. Заарынын балышындагы беш үйлүү кунаба курагынын тегереги «чымын канат көчөтүнөн» берилип, анда жети элемент бир «үзүлдү» (оюм көчөт) түзүп, алардын араларын (көз) төрт бурчтук бөлүп турат. Анын татаал курактарында төрт үйдүн (табакча) ар биринде дагы төрт үй пайда болуп, ар бири өзүнчө табакчаны түзөт. Төрт кара-актан ал каттама курактын өзөгү кызылдан берилет. «Кош чымыя канат көчөтү» же «каркыра көчөтүнөн» турган анын жээктери актан алынышы салттуулукту билгизет. Заарынын балыш (жаздык) саймалары төрт табакчадан берилет. Анын ар биринин короологон сегиз кайкалагы (кочкор мүйүз) ичинен «кош кайкалак көчөттөрү», «карга тырмак көчөтү» аркылуу биригип, алар ак түстүү кызыл жээк менен курчалып, төрт ошондой көчөттөр биригип, аралары аламончоктолуп бир табакчаны түзөт. Кийиз жердикке сайманын «илме дос сайма», «басма сайма», «илме сайма» өңдүү түрлөрүн такай кармаган уз килем токуйт, өрмөк согуп, шалча жасайт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Балыш жаздыктары жана сайма текчеси үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Сайма үлгүлөрү менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Үрүстөм уулу Саит

Үрүстөм уулу Саит Зергер. 1925-ж. Чоң-Алай районундагы Жар-Башы айылында төрөлгөн.
 
Азыр Дароот-Коргон айылында жашайт. Кыйла жылдары райондук камсыздоо бөлүмүндө эмгектенген. Жети атасы Дүңкөдөн баштап, чоң атасы Элчи, анын атасы Кал, өз атасы Үрүстөм айтылуу усталардан болгон. Атасы Үрүстөм күмүшкө узанган, кийин шартка жараша темир кармаган, кара уста аталган. Ортолук чарбада узанган. Бүлүнгөн-сынган айыл чарба шаймандарың ондоп, аларга тетик жасаган. Жыгач көмүр ордуна көбүнчө таш көмүр үйлөткөн. Саит атасынын устачылык нускасын алган. Саит сынган темирлерди карматууга өзүнчө кепшер кылуу үчүн ак калай (олобо) менен букары күмүштү белгилүү өлчөмдө кошуп, данакер сээп эритет. Ошондо өзүнчө катуу бир ак зат пайда болот. Аны майдалап туруп, ага дагы данакер кошуп, кичине нымдап, сынган же жарака кеткен жерге данакер сүртүп, үйлөмө көрүк менен аны кармаганда жылт-жылт эрийт. Эригенде суу себет. Ошондо данакер бекем кармайт. Тез кепшерде сары жез данакер менен бирге жасалат. Саит Алай, Чоң-Алай тараптагы оозго алар зергер катары кыз-келиндердин жасалгаларынын теңинен көбүнө узанат. Анын жекече ыкмасында темирге күмүштү жалатуу, күмүштү согуу-сомдоо, күмүштүн бетин чегүү (чапкылоо) аркылуу оюм-сай түшүрүү өңдүүлөрү башка зергерлерден айырмаланат.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Үрүстөм уулу Адыш

Үрүстөм уулу Адыш Жыгаччы. 1922-ж. Нарын районундагы Жерге-Тал өрөөнүндө төрөлгөн.
 
Башталгыч мектепти бүткөн. Адыштын нускоочусу Мусаалы деген уста кашыктай кылып ээр чапкан. Үй жыгачын ойдогудай кармаган. Мындан сырткары Ысрайыл устанын (Ысык-Көл району, Көк Мойнок айылы) чеберчилиги аны узанууга бөтөнчө шыктандырган. Адыш жапайы талды кыйып, аны дароо аарчып, ошол бойдон кургатып, анан кыкты кордоо аркылуу матоого алат. Боз үйгө жыгачтык жердикти күзүндө сентябрдан баштап кыят. Ошол мезгилде тал бышып, өсүүсүн токтотот (талды андан мурун кыйса, ичи көндөйлөп калат. Анда тал көөп турган мезгил болот да, тезге койгондо бортулдак болот). Боз үйдүн сөөгү үчүн суу жээгиндеги талдар бышык келет. Адыш уста отуз жылдан ашык буюм кармап узанууда. Ага аталары Орозаалы Олжобай уулунун да таасири тийген. Ал ашкана буюмдарына узанып, кайыш ийлеп, өтүк ултарган, капкан салган адам болгон. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Үрүстөмова Лахия

Үрүстөмова Лахия Өрмөкчү, саймачы жана куракчы. 1928-ж. Баткен районундагы Рават айылында төрөлгөн.
 
Билими 5-класс. Узчулук нусканы кайын энесинен алган.
Лахия узчулуктун бардык түрлөрүн кармайт, айрыкча кара терме таарын арбын согот. Андан көбүнчө шалча кылат. Буюму терменин бир нече көркөм көчөттөрүнөн турат да, алар тегирич энинде согулган муну бири-бири менен бириктирет. Лахия «омуртка көчөтүн», «чымын канат көчөтүн», «жарым кыят көчөтүн», «ийрек көчөтүн», «ит куйрук көчөтүн», «кайкалак көчөтүн» ж. б. жасалуучу үлгүнүн көркөм каражаты катары алат. Ал акты - кара, кызылды - көк менен үндөштүрөт. Ошондо буюмдун түрдөнүп турушу үчүн жээк көчөттөрү, «чычкан издери» түшпөйт. Кийиз тердик уютат. Анын жердиги көбүнчө карадан, боздон алынат да, жээктерине кыркалай сайма түшөт. Ага айрыкча жээктери ичке берилген, четине суу түшкөн «кыял оюмунун», «жарым кыял оюмунун» бир ирээти алынып, секиртме саймалар жарашык ыйгарат.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Үмөтаалы кызы Аныйпа

Үмөтаалы кызы Аныйпа (1912-1984) Өрмөкчү. Кара-Кулжа районундагы Кызыл-жар айылында төрөлгөн.
 
Атасы Жусуй чоң мечиттеги атактуу казылардан болгон. Аныйпадан өрмөкчүлүктүн бир түрү болгон - беш кеште термеси жазылып калгаң. Ал бул ыкманы жүзөгө ашырууда ак жүндөн жипти ичке ийирип, чыйрак чыйратат. Өэү каалагандай эндүүлүктө өрмөктү куруп, анын эришин актай согуп баратканда кызыл-көк жиптин бирөөсүн үстүңкү жипке илип тыкан байлаганда, «көптүрмө саймадай» түр түшүрүлөт. Мында адыргыны көтөрүп, кылычты согуп, аркакты кайра өткөрүп, берки түр жипти үстүңкү жипке байлап отурат. Чакан куржунду беш кеште ыкмасы аркылуу согууда чебер буюм бетинин ортосун «тандай саймасындай» көрсөтө алган. Куржундун эки четине «бака баш», ортосуна «айырмач» келип, бурчуна башы топ чачыланган «чаян түйүштү» берген. Ал эми анын килитин төрт кырдуу чалып, анын жээгине «имергич» менен «суу» (чычкан из) түшүргөн куржуну, жапсар баштыгы республикалык кароо-сынактарга катышып, байге алып турган. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Усупова Алыйман

Усупова Алыйман Бычмачы-тикмечи-технолог. 1933-ж. Кемин районундагы Кичи-Кемин айылында төрөлгөн.
 
Москва текстиль институтун, КМУнун экономика факультетин бүтүргөн. 42 жыл Октябрдын 40 жылдыгы атындагы фабрикада тигүүчү, мастер, цехтин начальниги, профкомдун төрагасы болуп иштеген. Эки Ленин, Эмгек Кызыл Туу, Эл достугу ордендери жана медалдар менен сыйланган. Кыргыз ССР Жогорку Советинин, СССР Жогорку Советинин, бир нече жолу Бишкек шаардык советинин депутаты болуп шайланган. Аялдардын эл аралык конгрессине катышкан. Алыймандын узчулугу белек-бечкектерди жана кийим-кечектерди ар бир адамдын жаш өзгөчөлүгүнө жараша кылып эптүү, жарашыктуу элдик үлгү тигүүдөн билинет. Алыйман менен уз Эрке Жапарова эриш-аркак узданат. Бирөө үлгүнү бычып-тигет, экинчиси ага көркөм оюм-көчөт түшүрөт. Алыйман «Бакай калпак», «Кошой калпагы», «Семетей калпагы», «Жаштар калпагы», «Карыялар калпагы», «Сейтек калпагы», «Кан калпагы» өңдүүлөрдүн өзүнчө серияларынын үлгүлөрүн жаратты. «Манас-1000» мааракесине карата ал жүздөгөн кийиз, кездеме, таар буюм-тайымдарын, белек бечкектерин жасап, сатууга чыгарды. Анын өзүнчө узчулук ыкмалары аркылуу жараткан ичик, чепкен, кемсел, бешмант, кементай, шым, чыптама, кош этек сыяктуу кийимдеринин үлгүлөрү «Манас 1000» мааракесине кийип чыгууга шартташкан. Катышкан кароо-сынактары, көркөм көргөзмөлөрү жана алган сыйлыктары. 1993-ж. Көркөм кол өнөрчүлөрдүн Бишкектеги (Военно-Антоновка) кароо-сынагы. Кийим үлгүлөрү үчүн 1-орун, диплом. 1993-ж. Көркөм кол өнөрчүлөрдүн жана сүрөттү сүйүүчүлөрдүн Бишкекте өткөн республикалык кароо-сынагы. Белек-бечкектери үчүн 1-орун.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар