Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Принтер

thumb|right|EPSON Colorio PM-700C чачма принтери

Принтер — документти кагазга басып чыгаруучу түзүлүш. Тамгаларды документке чыгаруу ыкмасы боюнча (1) контактуу (урма) жана (2) контаксыз болуп, эки түргө бөлүнөт. Контактуу принтерлерде сүрөт-төлүштөрдү документке ба-суучу механизм тамга менен тасманы бирге басат. Контактуу принтерлердин көпчүлүгү үзүлтүксүз барактуу документ-терди басып чыгарууда колдонулат. Контактуу принтерлердин айрымдары кагаз барактарын деле пайдаланышат. Матрицалуу басып чыгаруучу түзүлүштөр тасманы калемчелер (ийнелер) менен басуу аркылуу сүрөттөлүштөрдү чыгарат. Чоң машинелерде колдонулган матрица принтерлери бир учурда бүтүндөй бир сапты басып чыгарышат. Тасмалуу басып чыгаруучу түзүлүш-төр чоң компьютердик системдерде көлөмдүү басылмаларды чыгарууда колдонулат. Тасмалуу басып чыгаруучу түзүлүштөрдө сандарды, ариптерди жана атайын тамгаларды камтыган горизонталдуу айлануучу вал колдонулат. Алмаштырылуучу ариптүү валдар тасманы басып чыгаруучу түзүлүштөрдө колдонулат. Мындай басып чыгаруучу тү-зүлүштөр алтыга чейинки көчүрмөлөрдү басып чыгара алат, басылманын сапаты жакшы, жогорку даражада ишенимдүү болот жана принтердин моделине жараша минутуна 600дөн 2 000ге чейин сап басып чыгарат. Контаксыз басып чыгаруу деп, кагаз бетине механизмсиз басып чыгарууну уюштурууну айтабыз. Мында электрграфияны, жылуу температураны же басымды колдонуп, документке пастаны (сыяны) чачыратуу менен тамгалар чыгарылат. Контаксыз басып чыгаргыч түзүлүштөр кичине жана чоң компьютердик системдерде колдонулат. Контаксыз басып чыгаргыч тү-зүлүштөр катары агым (сыя), лазер принтерлери жана термо басып чыгаргыч түзүлүш-төр колдонулат. Орточо жана тез ылдамдыкта иштөөчү лазер принтерлери мини, универсал жана супер компьютерлерде колдонулат. Агым принтерлер суюлтулган пастаны (сыяны) документке бүркөт. Агым принтеринин бөркү 50дөн бир нече жүзгө чейинки көзөнөкчөлөрдөн турат. Матрица принтерлеринин ийнелеринин комбинациялары сыяктуу көзөнөкчөлөрдөн дагы тиешлүү түспөл түзүлүп жогорку температура же басым аркылуу паста өтүп тамгалардын сүрөттөлүштө-рүн документке чыгарат. Агым принтерлери жогорку сапаттагы графикти жана текстти үнсүз басып чыгарууну уюштурат. Агым принтерлери түстүү документтерди чыгара алгандыгы жана баасы арзан болушу менен кеңири таралууда. Лазер принтери контаксыз басып чыгаруучу түзүлүш болуп саналат, ал көчүргүч машине сыяктуу иштейт. Лазердик принтер компьютерден чыккан берилиштерге карата лазер нурун өзгөртөт. Ал нур оң заряддалып, автоматтык түрдө калыбына келген жана айланып турган күзгүлүү барабанга багытталат. Нур жанып өткөн барабандын ар бир абалы терс заряддалып калат жана порошокту өзүнө тартат. Порошоктолгон барабан жогорку температура жана басым менен текстти же сүрөттө-лүштү документке чыгарып берет. Бардык лазердик принтер менен текст жана график жогорку сапатта басып чыгарылат.

 Колдонулган адабият 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак. Бишкеке 2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Компьютердик технологиялар
Категория:Компьютердик жабдуулар
Категория:Технология
Категория:Информатика
Категория:Кыргызча компүтердик терминдер
Программаны иштеп чыгуу технологиясы

(Software engineering- Технология разработки про-грамм). Ишенимдүү про-грамдык каражаттарды тү-зүүгө алып келген өндүрүш процесси, ошондой эле бу-лардын бардыгынын доку-менттелген баяндоосу. Техно-ложиге програмдык кара-жатты түзүү боюнча ойдун жаралышынан баштап, про-грамдык документти иштеп чыгууга чейинки бардык процесстер кирет. Техноло-жинин ар процесси кандайдыр бир метод жана каражаттарды колдонууга негизделет. Про-грамдоо техноложиси тер-минине синоним катары «про-грам инженерлиги» термини кабыл алынган.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Програмдар пакети

(Program package- Пакет программ) деп програмдык жабдыктардын бир классына кирген програмдардын тобун аташат, мисалы, Microsoft Word програмдар пакети болуп эсептелет.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Програмды түзөтүү

(Debugging – Отладка) деп програмдын синтаксистик, логиктик каталарын табуу жана табылган каталарды оңдоо процесси аталат. Програм тилдери менен иштөөнү чеңилдетөө максатында, алардын көпчүлүгүнүн түзөткүч (отладчик) деп аталган атайын програмы болот. Түзөткүчтөр синтаксистик жана логиктик каталарды аныктоого мүмкүндүк берет.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Програмдык жабдыктар тобу

Програмдык жабдыктар тобу ( - )- айрым пакеттелген колдонмолорду камтыйт жана өзүнчө колдонмо ПЖны сатып алганга караганда баасы кыйла төмөн болот. Эң алгач програмдар тобун колдонууда нарктын стратеги маани ойногон, азыр болсо алар интегрлештирген пакеттерге окшош. Алар бирге иштейт, бирдей эле буйрук жана структураны сунуш кылышат. Башка артыкчылыгы – клиенттер бир колдонмону окуп үйрөнүп алса башкасын колдонуу жеңил болот, себеби иштөө принциптери окшош. ПЖнын програмдар тобунун програмдарынын кеңири таралгандарына Microsoft Office жана Lotus SmartSuite киришет. Обжекттерди киргизүү жана байланыштыруу көп учурда OLE (Object Linking and Embedding) деп аталып, колдонмолор арасында берилиштерди эки жол менен жиберүүнү жана бөлүш-түрүүнү уюштурат. OLE обжекттерин түшүнүү үчүн адегенде обжекттер эмне экендиги жө-нүндө билүү зарыл. Windows програмы менен түзүлгөн маалыматтын калагандай бөлүгү обжектке кирет . Обжект катары документтин, графиктин, аудио файлынын же видео клипптин бөлүгүн же баарын кабыл алса болот. Бир колдонмо обжеги экинчи колдонмодо жайгаша алат. Документтер менен иштөөдө эки документ катышат: (1) баштапкы документ – обжект түзүлө турган документ жана (2) максат документ-обжекттер жайгаша турган документ. Бирден көп колдонмолордун обжекттерин камтыган документ курама документ деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Програмдык жабдууларды бөлүштүрүү

Програмдык жабдууларды бөлүштүрүү(Software sharing-Разделение программного обеспечения) - деп дайыма колдонулуучу жана серверде сакталган програмдык жабдыкка колдонуучулардын жетүүсүн уюштуруу айтылат. Програмдык жабдыктарды ар бир компьютерге сатып алып жана алардын ар бирине орнотуунун ордуна, аларды бөлүштүрүп, пайдалануу кыйла рентабелдүү болот. Себеби, тармактык програмдык жабдыкты сатып алып, аны тармак компьютерлер арасында бөлүштүрүү, ар бир компьютер үчүн ар башка копия сатып алганга караганда кыйла арзанга түшөт.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Программалоо тили

Программалоо тили - маселени чечүү алгоритмин компьютерге кабарлай турган жана белгилүү бир эрежелердин негизинде жазылган буйруктардын, сөздөрдүн, символдордун же коддордун жыйындысы. 

Программалоо тилдери адам баласынын тилине жакындыгына карай төмөнкүчө бөлүнүшөт:
 жогорку муундагы (адам баласы түшүнгөн тилге жакын) тилдерге, мисалы, Java, C программалоо тилдери;
 төмөнкү муундагы (машине тилине жакын) тилдерге бөлүнөт, мисалы, Ассемблер тили.

Программалоо тилдери негизинен беш категорияга бөлүнөт алар: 
 машине; 
 ассемблер; 
 үчүнчү муундагы; 
 төртүнчү муундагы; 
 табигый тилдер.

Машине жана ассемблер тилдери төмөнкү муундагы, ал эми үчүнчү, төртүнчү жана табигый тилдер жогорку муундагы тилдерге кирет. Төмөнкү муундагы тилдер машинеге көз каранды, б.а. ал тилдерде жазылган программалар ошол тилди түшүнгөн компьютерлерде гана аткарылат. Жогорку муундагы тилдер машинеге көз каранды болбойт, анын коддору ар башка компьютерлерде аткарылууга жөндөмдүү.

Адамдар, ар башка тилдерди (англис, түрк, кыргыз ж.б.) түшүнгөн сымал, компьютерлер дагы ар башка програм тилдерин кабыл алат. Програмчы програм тилдеринин ичинен бирин тандап алат жана маселенин алгоритмин ошол тилде жазат.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Протокол

(Protocol- Протокол). Протокол деп компьютерлер арасында маалыматтарды алмашууда пайдаланылган эреже жана процедурлар тобу айтылат. Протоколдордо байланыш линияларды кантип орнотулаары, маалыматтар кантип жиберилери, каталар кандайча табылып жана кантип оңдолоору аныкталат. Протоколдорду колдонуп, ар башка маркадагы жана типтеги компьютерлер, сеттер(network) өз ара байланыша алышат. Акыркы жылдары көп протоколдор иштелип чыкты, айрымдары бирдикте колдонулат. Алардын ичинде эң кеңири таралганы ефернет (эфирдик тармак) жана эстафеттик шакекче деп аталган эки протоколТармактык протокол: аныктоо, түрлөрү жана алардын багыттары.

Протоколдун негизги элементтери:Айжана

 Синтаксис: "эмнени?". маалыматтын структурасы же туру, кантип коддолушу, канчалык чондугу (биттин колому) ж.б ушул сыяктуу кызматтарды озуно камтып, кандай ирээти менен кетээрин козомолдойт. Мисалы: маалыматтын биринчи 8бити жонотуучу адамдын адреси, экинчи 8бити алуучунун адреси, калган биттер маалыматтын мааниси(жонотулгон СМС, сурот, видео ж.б.) экендигин белгилейт.
 Семантика: "кандай". синтаксисте кылынган форманы кантип изилдешин жана ошого карап аракет жасалышын козомолдойт. Мисалы: адрести алып, маалымат кайсыл жака багыт алыш керек жана коздолгон жерге туура жетиш керек экенин билип, маалыматты туура багытка салат.
 Убакыт(timing): "качан". маалыматты канчалык ылдамдыкта(битрейт) жана качан жонотуш керектигин козомолдойт. Мисалы: жонотуучу 100Mbps ылдамдыкта жонотсо бирок алуучу 1Mbps гана ылдамдыкты ала ала турган болсо, анда алуучу алышынча эле алат да, калган маалыматтар жоголууга учурайт.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Data communication (데이터통신 . 이재광) 2019 китеби. 

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
FTP

(File Transfer Protocol- Протокол передачи файлов). Интернеттеги хост компьютерлер арасында файлдарды жиберүүдө колдонулган файлдарды жиберүүчү протокол. TCP/IP протоколунун бири болуп файлдарды бир компьютерден Интернет аркылуу башка компьютерге көчү-рүүдө колдонулат. Мында эки компьютер тең FTPны колдоосу керек жана бири FTP клиент экинчиси FTP-сервер болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
IP

(IP) — тармакаралык протокол. TCP/IP тобунун тармак деңгелиндеги маршрутталуучу протоколдоруна кирет. Ал IP даректөө, машруттоо, ошондой эле сегменттерди бөлүүгө жана IP пакетке кайра чогултууну аткарат.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Тармактык деңгээлдеги протоколдор
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
TCP/IP

TCP/IP (Trans-mission Control Protocol/Internet Protocol). Ташууну контролдоо протоколу/интернет протоколу.

TCP/IP моделинин колдонмо деңгээлине OSI моделинин тармактан көз карандысыз үч деңгээли (колдонмо, көрсөтүү жана сеанстык) менен дал келет. OSI модели жана TCP/IP моделинин транспорттук деңгээли, аталышы жана аткарган амалы окшош. OSI моделинин тармак деңгээли TCP/IP моделинин тармак арасы/интернет деңгээли (Internet) менен дал келет. Ал эми, төмөнкү эки деңгээл (каналдык жана физикалык) тармакка жетүү деңгээли (Network Access) катары көрсөтүлгөн. 

TCP/IP (Trans-mission Control Protocol/Internet Protocol). Ташууну контролдоо протолу/интернет протоколу төрт деңгээли

 Application layer -Колдонмо деңгээли;
 Transport Layer -Транспорттук деңгээл;
 Internet Layer -Тармак арасы/интернет деңгээли;
 Network Access Layer -Тармакка жетүү деңгээли
Интернетте кеңири колдонулган тармак протоколдору. Ал ар башка архитектурадагы компьютерлерден өз ара бириктирилген тармакты жана ар башка иштетүү системдерин колдонгон Интернетте кеңири колдонулган тармактык протоколдор тобу.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Процесс

Процесс — кандайдыр бир объекттин касиетин өзгөртүү (тутумдун башка элементтери же сырткы чөйрө менен өз ара аракеттен-енде) же тутумдун максаттарынын бирин ишке ашыруу сыяктуу аны мейкиндик – убакытта которуштуруу (биз-дин учурда-материалдык, маалыматтык же каржылык калыбындагы эмгек каражаттары). Мисалы, кампада сактоодо товардын экономикалык мүнөздөмөлөрүнүн өзгөрүшү.

 Булактар 

Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
ПРОЦЕССТИ МОДЕЛДӨӨ

(Process modeling- Модели-рование процесса). Меке-менин ишкердигин өз ара бай-ланышкан үзгүлтүксүз милдет-терин бизнес-процесс түрүндө баяндоо.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Псевдокод

(Pseudocode- Псевдокод). Айрым програмчылар чечим алгоритмдин логиктик тартибин англис тилине окшош тилде түшүндүрүүнү жогору баалашат. Псевдокод деп аталган долбоорлоонун аспабы програмдын логиктик тартибин түзүүдө англис тилинин кыскартылган түрүн колдонот. Негизги үч башкаруу структура абзац түрүндө жазылат, андагы модулдун башы менен аягы барактын сол четинде жайгаштырылат жана модулдун чегиндеги аракеттер жаңы саптан жазылат. Мындай жайгаштыруу модуль ичиндеги аракеттерди аныктоого мүм-күндүк берет. Башкаруу структуралар ичиндеги аракеттер дагы жаңы саптан жазылат.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
ПУЛ, МОДЕМДЕР ПУЛУ

(Pool- Пул, модемный пул). Жетүү сервери. Телефон аркылуу Интернетке кошулган колдонуучу провайдердин жетүү серверине туш болот. Жетүү сервери бир нече модем менен камсыздалган болот. Ошол модемдер тобу модемдер пулу деп аталат. Ар модем менен бир Интернет колдонуучу иштей алат. Ошондуктан модем пулу канча көп модем камтыса, ошончо колдонуучу бир мезгилде Интернет менен иштей алат.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Растр ариптери

(Bit-mapped font- Растровый шрифт). Чекиттик сүрөттөр түрүндө сакталган ариптер. Растр ариби конкреттүү прин-тер үчүн конкреттүү өлчөм жана чечилүүсү болот, мындай ариптердин тамгалары мас-штабдалбайт жана бурулбайт. Эгерде принтер растр арип-терин колдобосо, анда ал берилиштерди басып чыгара албайт. Courier, MS Sans Serif, MS Serif, Small, Symbol ариптери растр ариптери бо-лушат.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Растр сүрөтү

(Bitmap- Битовая картина). Компью-тердик растр сүрөтүнүн ар уячасы түстүү чекит менен тик бурчтуу матрица түрүндө көр-сөтүлөт. Сүрөт сандык калып-ка өткөрүлгөндө ал адамдын көзүнө көрүнбөгөн өтө майда уячаларга бөлүнүү менен сүрөт бир бүтүн катары кабыл алынат. Торчонун өз растр кар-ды (bitmap) деген атка ээ бо-луп калды, ал эми элемент бирдиги (квадрат уяча) пиксел (pixel- picture element) деп ата-лат. Эгерде сүрөттөлүш өтө чоңойтулса, анда пикселдер көрүнө баштайт. Растр карды үч сандын тобу (массиви) тү-рүндө көрсөтүлөт: эки саны пикселдин тегиздиктеги коор-динаты жана бири анын түсү. Растр сүрөттүлүшү фотограф сүрөтүнө окшош, себеби фотограф сүрөтүнүн негизги мүнөздөмөлөрү болгон жарык-тын берилишин, тазалыгын жана тактыгын так чагылды-рат. Вектордук сүрөттөлүштөн айырмасы растрдык сүрөт-төлүштү түзүүдө математи-калык формулалар колдо-нулбайт, ошондуктан растрдык сүрөттөлүштөрдү синтездөөдө сүрөттөлүштүн чечилүүсү жа-на өлчөмү берилет.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Резервдөө

Резервдөө (Камдоо) (англ. backup, орус. резервирование / резервное копирование) - Маанилүү програмдар жана берилиштердин көчүрмөсүн алуу процесси, б.а. файлдардын көчүрмөлөрүн алуу резервдөө деп аталат. Резервдөө бардык берилиштер жана маанилүү програмдар үчүн дайыма аткарылып туруш керек. Флоппи диск үчүн резервдөө аткарылганда бир диск экинчи дискке көчүрүлөт. Катуу дискти резервдөөдө демейде катриж дисктери, CD же кассет тасмалары колдонулат. 

Систем иштен чыгып калганда аткарылуучу иш-аракеттер тартиби маанилүү маалыматтарды жана програмдык файлдарды сактоо максатында көчүрүүнүн регулярдуу планын аныктайт. Систем иштен чыгып же файл бузулуп калса резервдик көчүрмөлөр файлдарды калыбына келтирүүдө пайдаланылат. Резервдик көчүрмөлөр демейде өрттөнбөгөн сейфтерде жана кампаларда же башка имаратта сакталат. Башка имаратта сактоо өрт сыяктуу кырсыктар берилиштердин негизги жана резерв көчүрмөлөрүнүн экөөнү тең жоготуп албоо максатында уюшулат. Резервдөө програмдык жабдыгын көчүрүү процессин текшерет жана кошумча кассеттик диск же тасма керек болгон учурда даярданууга мүмкүндүк берет.

 Максаты 

 Резервдөө системасына коюлган талаптар 

 Түрлөрү 

 Резервдик көчүрмөлөрдү сактоо 

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Категория:Маалымат технологиялары
Резиденттик бөлүк

(Re-sident part-Резидентная часть) деп иштетүү системинин компьютер иштеп жаткан учурда эсте дайыма жайгашкан програмдардын тобу аталат. Иштетүү системинин резиденттик бөлүгүнө кирген айрым буйруктар ички буйруктар деп аталат. Иштетүү системинин резиденттик эмес бөлүгү, анча тез колдонулбаган буйруктар сырткы буйруктар деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Резиденттик программа

(Resident program, resident routine- Резиденткая программа). Резинденттик програм аткарылбаса деле тез эсте жүк-төлүп турган програм, бул башка колдонмо аткарылып жаткан учурда аны аткартуу үчүн тез чакырууга мүмкүндүк берет.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
РЕИНЖИНЕРИНГ

(Reengi-neering- Перепроектирова-ние). Програмдын иштөө алго-ритмин баштапкы тексти боюн-ча калыбына келтирүү схеми. CASE-каражат жардамы ме-нен моделдөөдө кеңири колдо-нулат, мында програмдык сис-тем жана берилиштер базасын масштабтоо камсыз кылынат.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Рекламдык бизнес-модель

(Advertising business model- Рекламная бизнес-модель). Ачык сегменттелген же максималдуу кеңири аудиторияны калыптоо үчүн түзүлгөн сайт. Бул аудитория менен контакттоо реклам бергендер же демөөрчүлөргө сатылат.
 
 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Реластык берилиштер базасы

(Relational Database - Реляционная база данных). Берилиштер базасынын реластык структурасы иерарх-тык жана тармактык методдорго караганда артыкчылыгы- сактагыч түзүлүштөрүндөгү жазылаштарга түз жетүү мүм-күнчүлүгү. Реластык берилиштер базасында берилиштер жадыбал түрүндө уюшулат, жадыбалдар саптарга бөлүнөт. Жадыбалдар, андан ары кортеж деп аталган саптарга бөлүнөт жана талаа атрибут деп аталат. Ар жадыбалды файл, ар сапты жазылыш катары караса болот. Талаа же атрибут бир катар маанилерге ээ жана ал чөйрө (domain) деп аталат.
Берилиштер базасынын чечүүчү артыкчылыгы болуп көп сандагы файлдарды байланыштыруу мүмкүнчүлүгүн уюштуруу эсептелет. Жогоруда айтылып өткөндөй, көп сандагы файлдардын иерархдык же тармактык берилиштер базасы түзүлүп жатканда алдын ала алардын байланыштарын аныктоо керек болгон. Релас-тык берилиштер базасында жадыбалдар жалпы талаага ээ болсо, каалаган учурда жадыбалдар арасындагы байланыштар орнотулат.
Реляциялык берилиштер базасынын башка артыкчылыгы- ага жаңы саптарды кошуу мүм-күнчүлүгү. Саптарды кошуу үчүн, аны тиешелүү жадыбалга аныктап коет. Иерархдык жана тармактык базада бүтүн-дөй берилиштер базасы кайрадан аныкталууга тийиш жана мурдагы байланыштар жаңы жазылыштардын негизинде калыбына келтирилет. Реластык берилиштер базасынын кемчилиги- көп сандагы програмдык жабдыктарды жана аларды аткартууну камсыз кылууда кубаттуу компьютерди талап кылгандыгы.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Реляциялык берилиштер базасынын талаптары

(Relational database querys- Запросы реляционной базы данных). Бир же бир нече файлдагы берилиштер арасында аракеттерди аткарууда берилиштер базасына талаптар түзүлөт. Релястик операторлор бул аракеттерди аткаруу жана издөө критерийин аныктоодо колдонулат. Белгилөө, долбоорлоо жана бириктирүү үч релястик аракет релястик берилиштер базасына талаптарды түзүүдө колдонулат. Релястик тандоочу аракет киргизилген критерийдин негизинде тиешелүү жазылышты тандайт. Берилиштер базасынан тандоо критерийи бирден көп талаага колдонулат жана талаанын чоң, кичине же барабар экендигин аныктайт. Байланыштырууда AND жана OR сыяктуу операторлор колдонулат. Релястик долбоорлоо аракети чыгаруу суроосуна карата пайда болгон талааны так аныктайт. Релястик аракеттерди бириктирүү эки файлды (реластык же жадыбал) бириктирүүдө колдонулат. Мисалы, клиент номерин камтыган талаа ар бир файлда камтылган болсо,анда ушундай эки файл-ды бириктирүүдө колдонулат. Талап аткарылгандан кийин, бул талапка ысым берилип кийин пайдалануу үчүн сакталып коюулат.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим
Репликаттоо

Репликаттоо (Replica-tion- Репликация). Берилиштерди сактагычтан же файлдык системден бир нече компьютерге көчүрүү процесси.

 Колдонулган адабияттар 
 Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Ричмедиа

(Rich media- Насыщенный сайт). Ар кандай түрдөгү маалымат ташыгычтарды (үн, график, анимация, сүрөт жана видео) сайтта жайгаштыруу.

 Колдонулган адабияттар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3
Категория:Компьютер
Категория:Интернет
Категория:Программалоо
Категория:Илим