Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Токтонаалы Шабданбай уулу

Токтонаалы Шабданбай уулу (1896, азыркы Кант району - 1978,Фрунзе ш.) - төкмө акын, Кыргыз Республикасынын эл артисти (1958).
 
 1936-65-ж. Кыргыз мамлекеттик Т. Сатылганов атындагы филармонияда ырчы. Чыгармачылыгы 20-жылдары башталган.
 Токтонаалынын ырчылык өнөрүнүн өркүндөшүнө филармонияда Алымкул, Осмонкул, Калык көп таасир берген. Токтонаалы эл алдында кыргыздардын Октябрь революциясына чейинки оор турмушун айтып, совет бийлиги орногондон кийинки жагымдуу өзгөрүүлөрдү, эмгекти, достукту даңазалап ырдаган.
 Элдик ырларды аткаруу менен «Ой, алтын» ж. б. секетпайдын үлгүсүндө чыгарган обондордун да автору болгон.
 Элдик, өзүнүн ырларын, айтыштарын өзүнө гана мүнөздүү обондордо аткарган.
Айрым дастандардан үзүндүлөрдү да келтире ырдаган.
 Туңгуч жыйнагы«Жеңиш ыры» деген ат менен 1949-ж. жарык көргөн.
Кийин «Өчпөс нур»(1954), «Көргөнүм» (1958), «Айтыштар» (1962), «Алтын дарбаза» (1965),«Мекенимди даңктайм» (1973) ж. б. ыр китептери чыккан.
Токтонаалы бул китептеринде кыргыз элинин турмушун,эмгегин ырга салган.
Токтонаалынын «Kapaжетим» (1964-75) аттуу дастаны, «Өмүр белестери» аттуу эскермеси да бар.

Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
«Токтогул»

«Токтогул» - кыргыз операсы.
 
Музыкасы В. Власов, А. Малдыбаев, В. Ференики, либреттосу Ж.Бөкөкбаев, К. Маликовдуку. «Токтогул» операсын алгач А. Веприк (1940),экинчи вариантын А. Малдыбаев, М.Абдраев (1956) жазган.
 
Башкы ролдорду аткаргандар:
 К. Чодронов,А. Мырзабаев (Токтогул);
 С. Бекмуратова, И. Деркембаева (Тотуя);
 М.Махмутова, К. Иманкулова (Бурма);
 С. Токтоналиев, А. Малдыбаев (Керимбай);
 А. Жумабаев (Арзымат) ж.б.
 
Режиссёру - А. Куттубаева, хормейстери - С. Юсупов, балетмейстери - Н. Холфин, сүрөтчүсү - А. Арефьев, дирижёру - А. Жумакматов.
 
Алгач 1958-ж. А. Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрында коюлган. Карапайым эл менен Токтогул жана аларды эзген бай манаптардын, падышалык чиновниктердин ортосундагы карама-каршылыктар операнын негизги өзөгүн түзөт. Операда акындын кээбир ыр, обондору пайдаланылган. Орус революционерлери Семён менен Валентинанын мүнөздөмөлөрү үчүн орустун элдик ырларынын интонациясы алынган.

Опера 1958-ж. Кыргыз адабияты менен искусствосунун Москвада өткөн он күндүгүндө көрсөтүлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Самарбүбү Токтакунова

Токтакунова Самарбүбү (1945-ж.т., Кемин району) - комузчу-аткаруучу. Кыргыз ССР эл артисти (1981), СССРэл артисти (1989).
 
 Мамлекеттик Токгогул атындагы сыйлыгынын лауреаты (1984).
 1964-ж. М.Күрөңкеев атындагы Кыргыз мамлекеттик музыкалык-хореографиялык окуу жайынын кыргыз эл аспаптар бөлүмүн А. Асакеевден, К. Үкүбаевден окуган.
 1988-ж. Кыргыз мамлекеттик искусство институтунун оркестр-дирижёрлук бөлүмүн бүткөн.
 1963 -88-ж. Кыргыз мамлекеттик филармониясынын эл аспаптар оркестринде (1970-жылдан комузчу),
 1988-90-ж. «Камбаркан» этнографиялык-фольклордук тобунда,
 1990-жылдан кайрадан К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде иштеген.
 Токтакунова элдик классикалык күүлөрдү жана Токтогул, Карамолдо, Шекербек, Ыбырай, Ныязаалы ж. б-дын күүлөрүн устаттыкта аткарат.
 
Жаштардын бүткүл дүйнөлүк 11-фестивалынын (1978),
Орто Азия республикаларынын, Казакстан зона аралык конкурсунун (1975) лауреаты.
 
Франция, Канада, АКШ, Япония, Түркия, Финляндия, Швейцария, Корея, Кытай, Пакистан ж. б. өлкөлөрдө гастролдо болгон.
Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты(1975).
Вьетнам Республикасынын «Достук», Түркиянын «Даңк» медалы(1997), «Манас» ордени (2003), Монголия, Молдавия Республикасынын Ардак грамоталары менен сыйланган.

Түндүк Каролинанын ардактуу айымы (1986).

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Токомбаева Гүлмира Асанбековна

Токомбаева Гүлмира Асанбековна (1952-ж. т., Фрунзе ш.) - пианист. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1985).
 
 1971-ж. Москвадагы П. Чайковский атындагы консерваториянын алдындагы борбордук музыкалык мектебин бүтүргөн.
 Ошол эле жылы консерваторияга кабыл алынат. 1976-78-ж. консерваториянын аспирантурасын бүтүргөн.
 1978-жылдан Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунда фортепьяно боюнча мугалим, кафедра башчысы, факультеттин деканы, доценти.
 Педагогдук кесип менен бирге концерттик ишмердигин да улантууда.
Борбордук музыкалык мектепте окуп жүргөндөн баштап ар кандай юбилейлик концерттерге катышат.
 Кыргыз ССРинин 40, 50 жылдык салтанаттарында, кийин Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын симфониялык оркестринде, Казакстандын мамлекеттик симфониялык оркестринде ж. б. Коллективдерде жеке аткаруучу катары фортепьянодо ойнойт.
 
КМШ өлкөлөрүндө жана Тунисте, Швецияда, Швейцарияда, Польшада, Германияда, Түркияда гастролдо болгон.

Дүйнөлүк, орус, кыргыз композиторлорунун ар кандай жанрдагы чыгармаларын аткарат.

1998-жылдан тартып Түркиянын Анкара консерваториясында педагог болуп иштейт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Токката

Токката (итал. toccare – тийер тийбес, колду учкай тийгизүү) - көбүнчө клавишалуу музыкалык аспаптарга ылайыкталып жазылган- марш мүнөздөгү музыкалык чыгарма.
 
16-кылымда калыптанган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Тетрахорд

Тетрахорд (грек. tetrachordon -төрт кылдуу) - кварта көлөмүндөгү төрт баскычтуу добуш катары.
 
Тетрахорд байыркы гректердин лад түзүлүшүнүн негизин түзгөн. Добуш катарынын четки баскычтарын гректер гестот(турукгуу), эң бийик баскычты гегомон (жетекчи) ж. б. деп аташкан.
 
Мажордук, минордук түзүлүштө Тетрахорд октавалык ладдын өздүк бөлүгү болуп эсептелет.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Темперация

Темперация (лат. temperatio -туура катыш) - музыкалык добуш катарынын түзүлүшүн шарттаган добуш аралыктарын тегиздеп түзүү.
 
Добуштун бийиктик байланыштарынын татаалданышы, музыкалык көркөм каражаттардын түрлөнүшү, музыкалык аспаптардын өркүндөшү менен Темперацияга муктаждык пайда болгон. Темперация, 17-18-кылымдарда А. Векмейстер, И. Нейхардт, М. Мерсентарабынан такталып, иштелип чыккан. Ал эми тажрыйбада колдонулушуна жана кеңири жайылышына И. С.Бах чоң үлүш кошкон. Анын клавесин үчүн жазылган эки томдук «Жакшы темперацияланган клавир» деп аталган эмгеги бул добуш катардын бай мүмкүнчүлүктөрүн ачып көрсөткөн. Бүгүнкү күндө да 12 баскычтуу Темперация музыкадагы башка добуш катарларынын карама-каршылыктарын (мис., Пифагордук, таза, зоналык ж. б.) жана бөтөнчөлүктөрүн өтө ийкемдүү чечүүчү ыкма болуп эсептелет.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Театр музыкасы

Театр музыкасы – көркөм өнөрдүн башка түрлөрү менен бирдикте драмалык чыгарманын мазмунун ачып берүүдө колдонулуучу музыкалык чыгарма.
 
Ал көп кылымдык салтка ээ. Театр музыкасы Байыркы Грециядагы театр оюнун коштогон хорлордон, Индияэлдик театрдагы катхакала, якшагана, кытай операсы - цзацзюй, япониялык гагаку, бугаку, Батыш Европадагы мистерия, литургия драмасынан келип чыккан.

20-кылымда сахналык чыгарма менен музыканын ымалашуусу Театр музыкасы өнөрүнүн өөрчүшүнө шарт түздү.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Танбур

Танбур, тамбур – өзбек, тажик, уйгурлардын 3 кылдуу чертме музыкалык аспабы.
 
Жалпы уз. 1100-1500 мм. Мойнунда 16-19 беренеси бар.Беренелер капкагында да кезигет. Танбурдун биринчи (төмөнкү) кылында обон ойнолот, ал эми жогорку эки кылы добуш күчөтүү милдетин аткарат. Добуш катары диатоникалык мүнөздө. Танбур такот аткаруучулар үчүн негизги аспап болуп эсептелет. Аны чертүүдө бармакка кийгизилген илгичтүү шакекче-нахун коддонулат. Танбурдун жаа менен тартуучу түрү сато деп аталат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Тамур

Тамур, пандур, дында - авар, лезгин, кумыктардын 2 кылдуу чертме музыкалык аспабы.
 
Мойнунда 5-6 беренеси бар. Капкагы адатта кайыңдан жасалат жана анда добуш күчөтүүчү көзөнөктөрү бар. Жалпы уз. 900 мм. Кылдары квартага күүлөнөт.
Ырды коштоо үчүн колдонулат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Тамтам

Тамтам - жалпак жез, коло ж.б.металлдан жасалып, алкакка илинген табак; симфониялык оркестр аспабы.
 
Тамтам диаметри 600-1500 мм., калыңдыгы 8-10 мм. Чон таякча менен ургулоо аркылуу добуш алынат. Третоло, глиссандо сыяктуу добуш түрлөрүн алуугаболот. Оркестрге биринчи жолу 1791-ж. Ф. Ж. Госсек тарабынан киргизилген.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Тактеке

Тактеке - комузчулардын, өзгөчө темир комузчулардын чыгармачылыгында кеңири тараган (театрлаштырылган көрүнүштү камтыган) элдик күү.
 
Күүдө жыгачтан кооздоп жасалып,тактайга бекитилген кайберендер (2же 4 эчки менен теке) ойнотулуп чертилет. Бир учу текеге байланган жиптин экинчи учу комузчунун оң колунун ортонуна, темир комузда сөөмөйүнө илинет да, аспапты черткенде же какканда кол кыймылына жана күү ыргагына жараша текелер секирип, оюн салат. «Тактеке» күүсү негизинен бий мүнөзүндө болуп, кыска кайрыктар да чертилет.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Такт өлчөмү

Такт өлчөмү - бир такт ичиндеги басымдуу жана басымсыз бөлүктөрдүн санын жана алардын катышын белгилөө бирдиги.
 
Такт өлчөмү чыгарманын баытталышындагы музыкалык ачкычтардын астына же Такт өлчөмү өзгөргөн, алмашылган учурдан тартып коюлат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Тайтеке Сатыбалды уулу

Тайтеке Сатыбалды уулу (1850,Жайыл району - 1925, ошол эле жер) -койузчу, кыл кыякчы, мүнүшкөр.
 
Ал «Шүдүңкүт менен Желмаян», «Жортуул күу», «Орусбайдын оюн күү»,«Ителгинин тою», «Сары барпы»,«Ашуудан ашуу», «Замана», «Кубулуш», «Кертолгоо», «Булбул» ж. б.күүлөрдү черткен жана чыгарган.
 
Совет доорунда комузчунун өмүрү жана чыгармачылык жолу изилденбей, көмүскөдө калган. Ошондой болсо да, Эркесары Бекбазаров баштаган комузчулар Тайтекенин «Сары барпы», «Тайтекенин арманы», «Тайтекенин күүсү» деген күүлөрүн чертишкен. Тайтеке Чүй өрөөнүнөн чыккан залкар комузчу, кыл кыякчы катары бааланат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Роза Таирова

Таирова Роза Абдулловна (1953-ж.т., Тажикстандын Дүйшөмбү ш.) - Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1992).
 
 1973-ж. Москвадагы академиялык хореографиялык окуу жайын бүтүргөн.
 1973-77-ж. Тажикстандын мамлекеттик Ленин ордендүү С. Айни атындагы опера жана балет театрында иштеген.
 1977-ж. Кыргыз улуттук А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрына иштөөгө чакыртылган.

23 жылдын ичинде классикалык «Ак куу көлүнөн» Одетта, Одиллиянын, «Жизелден» Жизелдин, «Уйкудагы сулуудан» принцесса Авроранын, «Дон Кихоттон» Китринин, «Щелкунчиктен» Машанын, «Баядеркадан» Гаизатинин, улуттук балеттерден: «Чол-пондон» Чолпондун, «Саманчы жолунан» Алимандын, «Спартактан» Фригия менен Гинанын, «Корсардан» Медоранын, «Сүйүү сүйүү үчүндөн»кызматчынын ж. б. спектаклдерденбашкы партияларды аткарган.
 
1983-жылдан Ч. Базарбаев атындагы хореография окуу жайында классикалык бий педагогу болуп иштейт. Анын окуучулары республикалык, эл аралык жаш таланттар конкурстарына такай катышат. Москвада өткөн Бүткүл союздук балетмейстерлердин жана балетартисттеринин конкурсуна Ч. Айтматовдун «Биринчи мугалим» повестинин негизинде коюлган номер менен катышкан.

Театрдын коллективи менен КМШ өлкөлөрүндө, Кытайда, Оман Султанатында гастролдо болгон.

«Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги» (2000-ж.).

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Табигый добуш катары

Табигый добуш катары, обертондук катар - негизги тондордон жана ага үндөш кошумча добуштардан турган добуш катары.
 
Негизги тон добуш булагынын (тартылган кылдын, үйлөмө аспаптын түтүгүнүн ичине камалган абанын ж. б.) термелүүсүнөн пайда болсо, ал эми кошумча үндөштүктөр алардын тең жарымга, үчкө, төрткө ж. б. Бөлүнүп кошо термелүүсүнөн жаралат.
Табигый добуш катары добуш булактарынын ички өзгөчөлүктөрүн чагылдырат.
Табигый добуш катары добуш аралыктарынын, добуш бийиктик катнаштарынын татаалдыгын, чыңалыш өзгөчөлүгүн (мис., унисон менен октава алардын бирдейлигин, квинта жана кварта алардын эң жакындыгын, терция менен секста алардын жумшак, угумдуулугун, секунда менен септима андагы чыңалышты, карама-каршылыкты ж. б.) мүнөздөйт.
 
Табигый добуш катары 1636-37-жылдарда М. Мерсен тарабынан ачылып, мүнөздөлүп жазылган

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Табакчалар

Табакчалар (итал. ) — идиофондор түркүмүндөгү байыркы музыкалык аспап.
 
Ортосу кесе сымал чуңкурайтылган эки табакча.
Адатта кошулма (куйма) металлдан жасалат. Бири-бирине кагыштыруудан добуш алынат. Алар калыңдыгы жана чоңдугу боюнча бири-биринен айырмаланат да, кичи, орто жана чоң болуп үчкө бөлүнөт. Азыркы аткаруучулук тажрыйбада түрк Табакчалар, кытай Табакчалар, антикалык Табакчалар жана чарльстон деп аталган түрлөрү колдонулат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Сюита

Сюита (франц. suite - катар, кезектеш) –
 
1. Бири-бири менен эркин байланыштагы өз алдынча бөлүмдөрдөн турган аспаптык чыгарма. Алар адатта жанрдык же мазмундук негизде бириктирилген.
 
«Сюита» термини 16-кылымда Францияда колдонула баштаган. Бүгүнкү күндө Сюита башка көп бөлүмдүү аспаптык чыгармалардан (мис., соната, концерт ж. б.) айрып таануучу жанрдык көрсөткүч катары колдонулат. Сюитанын бөлүктөрү аллеманда, куранта, сарабанда, жига. Сюита көлөмүн чоңойтуу максатында сара-банда менен жиганын ортосуна тенуэт, бурре, гаеот, полонез сыяктуу бий-лер киргизилген.
 
2. Балеттин бир нече мүнөздүү бийлерден турган бүтүн бирфрагменти же көрүнүшү. Кээде алдивертистент деп да аталат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Кубанычбек Сыдыков

Сыдыков Кубанычбек Камчыбекович (1960-ж. т., Москва району) - бийчи, балетмейстер. Кыргыз Республикасынын эмгек синирген артисти (1992). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2000).
 
 Кыргыз Республикасынын жаштар сыйлыгынын лауреаты (2000).
 1971-75-ж. Москвадагы академиялык хореографиялык окуу жайында окуган,
 1979-ж. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайын бүтүргөн.
 1979-ж. Кыргыз улуттук А. Малдыбаев атындагы опера жана балет театрында бийчи болул иштеген.
 Көрүүчүлөрдүн жүрөгүндө түбөлүккө жашай турган К. Молдобасановдун «Саманчы жолу» балет-ораториясынан Субанкулдун, «Маңкуртунан» Маңкурттун,В. Власовдун «Аселинен» Ильястын, М. Раухвергердин «Чолпонунаң»Нурдиадин, А. Адандын «Жизелинен»Альберттин, П. Чайковскийдин «Аккуу көлүнөн» Зигфриддин, «Щелкунчигинен» Принцтин, «Уйкудагы сулуусунан» Дезиренин, Ф. Шопендин «Шопенианасынан» Уландын, А. Ха-чатуряндын «Спартагынан» Спартактын, Ф. Амировдун «Миң биртүнүнөн» Шахриярдын ж. б. партияларды аткарат.
 
Андан тышкары Шниткенин «Скрипач», Бахтын«Кыймыл», А. Шаматовдун «Баскычтар», «Изденүу» аттуу авангард балеттерин, К. Медетбекованын «AETERVITAS», модерн-балеттин койгон. Москвада өткөн Дүйнөлүк жаштар менен студенттердин фестивалынын катышуучусу (1985), КМШ жана чет өлкөлөрдө гастролдо болгон.
 
«Эмгектеги артыкчылык» жана Астана шаарында өткөн Орто Азия өлкөлөрүнүн маданият күндөрүндө «Астана» медалдары менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Сыдыков Үсөн

Сыдыков Үсөн (1940-ж. т„ Кант району) - обончу, комузчу, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген арт,(1998).
 
 1959-ж. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайынан комуз классың К.Үкүбаевден бүтүргөн.
 Улуу комузчу К. Орозовдон окуган. К. Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде иштеп,
 1958-ж. Москвада өткөн кыргыз адабияты менен искусствосунун он күндүгүнө катышкан.
 1977-ж. Кыргыз мамлекеттик В. Маяковский атындагы педагогика кыз-келиндер институтунун музыка факультетин бүтүргөн.
 Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунун теория жана композиция классын проф. М.Абдраевден, кийин С. Осмоновдун классында окуган.
 1970-жылдан педагогдук кесипте.
 1958-жылдан обон жаза баштаган. 250дөй лирикалык,патриоттук, балдар ырларынын автору.
 «Кыз чабан», «Көл бетинде»,«Күн чыгышым», «Кыргыз күүсү»,«Жыргалым», «Сени ойлосом», «М-быгып жүрөм», «Өтүнүч», «Издейм сени» ж. б. ондогон ырлары элдик чыгармаларга айланды.
 
Ж. Садыковдун «Касиеттүү чоор», Т. Абдумомуновдун «Карагул ботом» аттуу спектаклине, «Ысык көлдүн кызгалдактары» көркөм фильмине, виолончель, флейта, бий үчүн музыкаларды жазган.

1977-ж. «Жаз обондору» деген алгачкы обондуу ырлар жыйнагы жарык көрдү.
 
Ырлары «Кыргыз обондору», «Алатоо жазы», «Жаштыкырлары», «Ырдайлы, достор, ырдайлы», «Алатоо таңшыйт», «Кербез»,«Сармерден» аттуу жыйнактарга чыгат.
 
2001-ж. С. Айдаров менен бирдикте «Мен качан өсүп жетилем» деген балдар ырларынын жыйнагы жарык көрдү.
 
Боогачы Жакыпбек уулунун туулган күнүнүн 125, Токгогул Сатылгановдун 125, «Ош-3000»ге арналган республикалык эл аралык фестивалдын жеңүүчүсү. Обон чыгаруу менен бирге Токтогулдун, Карамолдонун, Айдараалынын, Атайдын, Ыбырайдын ж. б.50дөн Шык күүлөрүн чертет.
 
Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин, Якут АССР Маданият министрлигинин, Кыргыз ЛКСМ БКнын Ардак грамоталары менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Сыбызгы

Сыбызгы –
 
1. Кыргыздын туурасынан кармап ойнолуучу үйлөмө музыкалык аспабы. Ал адатта өрүктөн, тыттан ж. б. жасалат. Уз. 480-510 мм. Добуш өзгөртүүчү көзөнөктөрүнүн саны 6, үн кооздочу көзөнөгү бар. Анда күүлөр, ырлардын обондору аткарылат. 

Сыбызгынын жезден жасалганы жезнай деп аталыл, көбүнчө керней, сурнай, доолдон турган чыгыш аскерий оркестринин курамына кирген. Анын аткаруусунда «Сарбоз», «Сарбозчо»,«Сыбызгынын кертолгоо» ж. б. сыяктуу күүлөр бар.
 
2. Казактардын эки башы ачык бойлото кармалып ойнолуучу чоору. Уз. 600-650 тм. Добуш өзгөртүүчү көзөнөктөрүнүн саны 3-6.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Борис Суслов

Суслов Борис Васильевич (1930-ж.т., Аламүдүн району) - балет бийчиси. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти 1939-ж. Кыргыз опера жана балет театрынын балет студиясында,1952-ж.
 
Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайында окуган.

1950-жылдан опера жана балет театрынын балеттик тобунда иштейт. «Бахчисарай фонтандан» Вацлов менен Нуралинин, «Ак куу көлүнөн» Принцтин, «Уйкудагы сулуудан» Принц менен Дезиренин,«Анардан» Багыштын, «Доктор Ай-болиттен» Бармалейдин, «Раймондадан» Жан де Бриен менен Абдерахмандын, «Сыйкырдуу флейтадан» Пьердин, «Ромео менен Джульеттадан» Ромео менен Тибальддын ж. б. Ролдорду аткарат.
 
1972-жылдан режиссёрдун жардамчысы, көркөм жетекчинин ассистенти.
1958-ж. Москвада өткөн кыргыз адабияты менен искусствосунун катышуучусу.
Театр коллективи менен КМШ өлкөлөрүнүн чоң шаарларында гастролдо болгон.
Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы, «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Суранчиева Сабира

Суранчиева Сабира (1940-ж. т.,Талас ш.) - ырчы-аткаруучу. Республикалык ырчы-аткаруучулардын бирнече жолку лауреаты.
 
 1956-ж. Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрынын алдындагы вокалдык жана хор студиясында окуган.
 1957-жылдан баштап Кыргыз мамлекеттик Т. Сатылганов атындагы филармонияның хорунда ырчы, алып баруучу болуп иштеген.
 1958-ж. мамлекеттик хор коллективи менен Москвада өткөн кыргыз адабият менен искусствосунун декадасына катышкан. Суранчиева эл аспаптар оркестринин коштоосунда А. Атабаевдин «Курбуларга», Р. Абдыкадыровдун «Алмашым», «Ботокөз», К, Досмамбетованын «Уңутпадым» ж. б. ондогон ырларды калкка тартуулады.
 1973-ж. Кыргыз телерадиокомитетинде диктор болуп иштеген.
 Кыргыз хору, К.орозов атындагы эл аспаптар оркестри менен КМШ өлкөлөрүндө, Монголияда гастролдо болгон.

«Эмгек ардагери» медалы, Ардак грамоталар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка