Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Ашимов Байкен

Ашимов Байкен (10. 8. 1917:ж. т.) - советтик мамлекеттик ишмер.
 
 Дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. 
 1940-жылдан КПССтин мүчөсү. Айыл чарба техникумун (1938), Ленинграддагы колдонмо зоол. жана фитопатология институтун (1957), КПСС БКнын алдындагы Жогорку партиялык мектепти бүтүргөн (1969). 
 1938-41 жана 1942-45-ж. Советтик Армияда болгон. 
 1945-55-ж. жана 1957-70-ж. советтик жана парт, жумушта. 
 1959-61-ж. Казакстан КП Көкчө тоо обкомунун 2-секретары, 
 1961-63-ж. жана 1964-68-ж. Караганда облаткомунун председатели, 
 1963-64-ж. Караганда обкомунун (селолук) 1-секретары, 1968-70-ж. Казакстан КП ТалдыКоргон обкомунун 1-секретары. 
 1970ж. марттан Казак ССР Мин. Советинин Председатели, 1970-жылдан Казакстан КП БКнын бюро мүчөсү. Ашимов -КПССтин 22-24-съезддеринин делегаты, КПСС БКнын мүчөсү (1971). 
 СССР Жогорку Советинин 8-9-шайл. депутаты, Каз. ССР Жогорку Советинин 6-8-шайл. депутаты. 
 Ленин ордени, 2 Эмгек Кызыл Туу, Кызыл Жылдыз, 1-дараж. Ата Мекен Согушу ордендери менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Ашкабактар тукуму

Ашкабактар тукуму (Cucurbitaceae) - бир же көп жылдык, эки үлүштүү, бир же эки үйлүү өсүмдүктөр.
 
Гүлдөрү айрым же эки жыныстуу; сары, ак кызгылт. Сабагы түктүү, төшөлүп, жармашып же чырмалып өсөт. Жалбырактары жөнөкөй. Мөмөсү ширелүү, көп уруктуу. Ашкабактар тукуму жылууда жакшы өсөт. Жер бетинде 90 уруусу, 800 түрү белгилүү, негизинен тропикте таралган. 

Кыргызстанда 15 түрү кездешет, көпчүлүгү - эгилме. Ашкабактар тукумундагы өсүмдүктөрдүн дээрлик баары чарбачылыкта мааниси чоң. Айрымдары дарылыкка, кооздукка жана тоют катары колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Өсүмдүктөр
Ашкал-Төпе

Ашкал-Төпе - коло доорундагы турак жай урандысы.
 
Анжиян облусундагы Кара-Дарыя суусунун сол жээгинде. Аянты 320x400 м. Ашкал-Төпеден турак жай калдыгы, очок, ар кандай оймо-чийме түшүрүлүп сырдалган чопо идиш аяктар табылган. Калкынын негизги чарбачылыгы дыйканчылык болгон. Ашкал-Төпе эстеликтери чуст маданиятына таандык.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тарых
Ашот

Ашот - Багратилер династиясынан чыккан армян падышалары.
 
Бул династияга Ашот I Багратуни (891-ж. ө.) негиз салган. Ашот II Темир (928-ж. ө.) 914-жылдан баштап падыша болгон. Ашот III Кайрымдуу 953-977-ж. бийлик жүргүзгөн. Ашот падышаларынын мезгилинде Армения борбордошкон күчтүү мамлекетке айланат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тарых
Аштарханилер

Аштарханилер - Бухара хандарынын династиясы (1599-1785); Астрахань хандарынын тарамынан чыккан.
 
Шейбанилер династиясы кулаган соң тактыны ээлеген. А-дин эң атактуулары: Имам-кули (1611-42), Надир-Мухаммед (1642-45), Абд-ал-Азиз (1645-80), Субхан-кули (1680-1702), Убайдулла II (1702-11), Абу-л-Файз (1711-47). Аштарханилер үстөмдүк кылган доордо ири өзбек уруулары Бухарадагы жана Хорезмдеги бийлик үчүн хандар менен тынымсыз катуу күрөш жүргүзүп турушкан. 

Каракалпактар, казактар жана калмактар да узак убакыт бою аларга каршы күрөшүп келген. Мына ошол күрөштөрдүн баары өзбектердин Мангыт уруусунун Бухарада жана Конграт (Коңурат) уруусунун Хорезмдө бийликке келүүсү менен бүткөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тарых
Аэроионотерапия

Аэроионотерапия (аэро..., ион жана терапия) - абадагы иондор менен дарылоо.
 
Атмосфералык абада белгилүү өлчөмдө электр заряддуу бөлүкчөлөр - иондор бар. Иондорду негизинен жердин радиоактивдүулүгү, космостук жана ультра кызгылт көк нурлар жаратат. Айрым жерлерде (тоодо, шар аккан суулардын боюнда, деңиз-көлдүн жээктеринде) иондор арбын болору илимде далилденген. Аэроиондор адамдардын организмине өпкө жана тери аркылуу оң таасирин тийгизет. 

Аэроиондордун дарылоо дозалары кан жүрүү системаларына, айрыкча гипертония ооруларына жакшы жардам бере турганы аныкталган. Бул ооруларга каршы терс заряддуу иондор кеңири колдонулат. Бронхиалдык астма жана нерв системасынын ооруларын дарылоодо Аэроионотерапия жакшы натыйжаларды берет. Өлкөбүздүн заводдорунан чыгарылган аэроионизаторлор дарылоо мекемелеринде кеңири колдонулуп жатат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Медицина
Аэрометоддор

Аэрометоддор (Жерди изилдөөдө) - жер бетин, андагы кубулуштарды, табигый жана өздөштүрүлгөн ландшафттарды атайын жабдылган самолеттун, вертолеттун, спутниктин же ракетанын жардамы менен изилдөө жана картага түшүрүү жолдору.
 
Жер бетинин жана андагы кубулуштардын физикалык касиеттери электрмагниттик толкундардын ар кандан спектр зоналары боюнча түрдүү приборлор менен абадан кабыл алынып капалат. Ошого байланыштуу Аэрометоддор аэрофотографиялык, фотоэлектрондук, аэрогеофизикалык жана аэровизуалдык болуп бөлүнөт. Аэрометоддордун 1-этабы - жер бетинин көрүнүшүн учуучу аппараттан сүрөт же регистрограмма түрүндө тартып алуудан, 2-этабы алардын мазмунун изилдөөдөн турат. Аэрометоддордун негизинде жер бети жана андагы кубулуштар жөнүндө көп маалымат качан бул эки этап өзгөчөлүгүнө жана коюлган максаттын маанисине жараша бирин бири толуктаганда гана алынат. Аэрометоддор түрдүү изилдөө процесстерин ылдамдатуу жана эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу менен алардын сапаттуулугун арттырып, изилдөөгө көмөк берет. Аэрометоддор өз алдынча же жер бетинде колдонулуучу башка методдор менен бирге эл чарбасынын көп тармагында (геологияда, геодезияда, токой чарбасында жана башкада) кеңири пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Физика
Аэрон

Аэрон - кустурбоочу дары, составында алкалоиддердин камфор кычкыл туздары бар таблетка. 

Чайкалуудан жүрөк айланганда (аба жана деңиз ооруларында), кош бойлуу аялдардын талгагында колдонулат.
 
Анын таасири ичкенден 1 с 30 мин өткөндөн кийин башталып, 6-12 с ка чейин созулат. Бир жолу 2ден, суткасына 4 таблеткадан ашык ичүүгө болбойт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Медицина
Аэронавигация

Аэронавигация - учуучу аппараттарды башкаруунун теориясы жана практикасы жөнүндөгү илим.
 
Белгилүү бийиктикте самолеттун учуу багытын өзгөртпөстөн, баруучу жерине өз убагында жеткирүү А-нын негизги милдеттерине кирет. Аэронавигация боюнча самолеттун экипажы анын кайсы жерде баратканын, учуу багытын, ылдамдыгын, бийиктигин аныктап турат. Аэронавигацияда самолет айдоонун түрлүү ыкмалары тех. каражаттардын (компас, ылдамдык жана бийиктик өлчөгүч, гиромагниттик компас, гировертикаль, автопилот, авиагоризонт, авиац. секстант, астрокомпас, радио жана инерциялык навигация) жардамы менен изилденет, К. Навигация.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Физика
Аэропоника

Аэропоника (аэро... жана гр. ponos- жумуш), аба өсүмдүгү - өсүмдүктөрдү топураксыз же аны алмаштыруучу нерселерди колдонбой өстүрүү.
 
Өсүмдүктөрдү азык заттар менен камсыз кылуу үчүн тамырына мезгил-мезгили менен (ар бир 10-20 мин) азык зат эритмелерин бүрктурүү жолу менен жүргүзүлөт. Аэропоника ыкмасын 1910-ж. орус окумуштуусу В. М. Арциховский илимий тажрыйба үчүн сунуш кылган. Кийинчерээк А. жашылча жана гүл өстүрүүдө кеңири пайдаланыла баштады. Аэропониканын космостук станцияларда, кораблдердө өсүмдүктөрдү өстүрүүдө өзгөчө мааниси бар.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Өсүмдүктөр
Аэроцистит

Аэроцистит (гр. аэро..., kystis - кабы) - өрдөктүн жөжөлөрүнун жана жылкынын аба капчыгынын былжырлуу челинин сезгениши.
 
Аэроцистит жылкыда тарсылдак безинин, таноонун, кеңилжээрдин сезгенишинен пайда болот. Жылкынын температурасы көтөрүлүп, таноосунан ириң аралаш суюктук агат.

Виборг же Чубарь методу менен операция жасалат. Өрдөк жөжөлөрү бул дартка суукка урунуудан чалдыгат. Жөжөлөрдү көлчүккө кое бербей, абанын нымдуулугу 60-70% болгон жөжөканада багып, жемге антибиотик кошулуп берилет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Оорулар
Аяктар

Аяктар –
1) жаныбарлардын таяныч жана басуу кызматын аткаруучу органы. Омурткасыздарда бир нече, омурткалууларда эки жуп, балыrгарда көкүрөк жана курсак сүзгүчторү, жерде-сууда жашоочуларда, сойлоочуларда, канаттууларда, сүт эмүүчүлөрдө алдыңкы жана арткы аяктары бар.
 
2) Аяктар адамда кол жана бут болуп бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Зоология
Аялдын оорулары

Аялдын оорулары (гинекологиялык оорулар) - аялдарга мүнөздүү оорулардын түрлөрү.
 
Аялдын оорулары аялдардын дене түзүлүшүнүн өзгөчөлүктөрүнө байланыштуу болот. Кээ бир окумуштуулар бул ооруларды аялдардын жалаң гана жыныстык органдарындагы патологиялык өзгөрүүлөрдүн негизинде пайда болот деп эсептешет. Бул албетте туура эмес. Анткени айлана-чөйрө бут жан-жаныбарга кандай таасир тийгизсе, аялдардын организмине да ошондой эле таасир көрсөтөт. Аялдардын жыныс органдары нерв жана ички бездер менен тыгыз байланыштуу болгондуктан, алардын ооруга чалдыгуусу айлана-чөйрөнүн адамдардын бүт денесине тийгизген таасиринин зыяндуулугуна жараша болот. Мис, аялдардын жыныс органдарынын кээ бир оорулары алардын нерв системаларынын, канышын жана жүрөгүнүн оорушуна же жугуштуу башка ооруларга байланыштуу болот. Ошондуктан аялдардын жыныс органынын сферасынын физиологиясы менен патологиясын, анын бүт организми менен бирдикте жана жашоо шартына байланыштырып изилдөө азыркы. Аялдын оорулары жөнүндөгү илимдердин негизи болуп калды.
 
Аялдын оорулары жана алардын патологиялык процесси аялдардын жыныстык турмуш өткөрүшүнө байланыштуу. Аялдардын жыныстык жашоосу үч мезгилге бөлүнөт: бойго жете элек мезгил, бойго жеткен мезгил жана этек кир токтогон мезгил (менопауза). Ден соолугу жакшы аялдардын жыныс органдарында үч мезгилде тең ар түрдүү микробдор (спорофиттер) жашайт. Бул микробдор белгилүү бир шарттарда (организм башка оорулардан начарлаганда, кескин түрдө муздаганда, травмага учураганда ж. б.), аялдардын жыныс органдарын сезгентип, ооруларды пайда кылат. Айрыкча аялдардын жыныс органдарынын оорушу көбүнчө патогендик микробдордун (гонококк, стрептококк жана стафилококктордун) тийгизген таасиринен болот.
 
Аялдын ооруларынан башка дагы өзгөчө сезгенүү процесстери болот (мис, туберкулёз, котон жара). Аялдардын жыныс мүчөлөрүндө, өзгөчө жатынында шишиктер да кездешет. Айрым учурларда операциялык жол менен шишикти алып ташташат. Көбүнчө аны дарылоо жолу менен айыктырышат. Айыгып кетүүчү шишик пайда болгондо, аялдардын жыныс мүчөлөрүнүн функциясы көпкө чейин бузулбастан, боюна бүтүп төрөй бериши мүмкүн.
 
Аялдын ооруларынын профилактикасында аялдарды жыныстык жагынан тарбиялоо, алардын физкультура менен спортко үзгүлтүксүз катышуусу жана жыныстык жагынан нормалдуу жашоосу чоң роль ойнойт. Катуу ооруга чалдыккан учурда атайын дарылар (антибиотиктер) пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Оорулар
Баатыр Срым

Баатыр Срым, Срым Датов (т. ж. белгисиз - 1802-ж. ченде ө. ) - казактын Байбакты уруусунан чыккан чоң бий. Жер маселесинин татаал-дашынан жана феод., колон, эзүү-дөн, султандардын зордук-зомбулугунан улам Кичи Жүздө чыккан көтөрүлүштү башкарган.
 
Көтөрүлүштүн негизги күчү дыйкандар болгон. Ага хан жана султандардан ыдык көргөн патриарх. -уруу ак сөөктөрү_да катышкан. Дыйкандар хан бийлигин жоюу үчүн күрөшүшсө, алар хандын бийлигин чектөөнү гана талап кылышкан. Падыша өкмөтү көтөрүлүшчүлөрдүн талабына көнүп, 1786-ж. хан Нуралыны бийликтен четтеткени менен, 1792-ж. Кичи Жүздө кайрадан хан бийлигин калыбына келтирген. Бул кыймылдын жаңыдан жогорулашын пайда кылган. Бирок бул учурда бийлердин көбү кыймылга катышпай калышат. Ушундан улам Баатыр Срым өз алдынча күрөшө баштайт. Көтөрүлүшчүлөр 1797-ж. Кичи Жүздүн ханы Есимди өлтүрүшөт. Падыша өкмөтү буга жооп кылып көтөрүлүшчүлөрдү жазалоону уюштурат, амал кылып, Кичи Жүздө ханы жок хан кеңешин түзөт. Бул султандардын, бийлердин, старчындардын кызыкчылыктарына туура келгендиктен, алар ич ара биригишти күрөшүп жаткан эл масса-сына каршы чыгышат. 

Мына ушул жагдайга байланыштуу Баатыр Срым күрөштү аягына чейин улантпай, 1797-ж. 29-августта хан кеңешинин жыйынына келип, күрөшүн токтоткондугун билдирген. Ал хан кеңешинин составына киргизилген. Бирок султандардын аңдуусунда калган Баатыр Срым 1797-жылдын аягында Хивага качып кетүүгө мажбур болгон. Баатыр Срымдын андан кийинки тагдыры белгисиз.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Баба-Ата кырка тоосу

Баба-Ата кырка тоосу - Тескей Ала-Тоосунун батышында, түндүгүнөн Кочкор, түштүгүнөн Базар-Турук жана Төлөк өрөөндөрү менен чектешет.
 
Уз. 45 км, орточо бийиктиги 4100-4300 м, эң бийик жери Баба-Ата чокусу (4400 м). Палеозойдун кристаллдык жана гранит тоо тектеринен турат. Рельефи татаал, 4000 м ден жогору нивалдык-гляциалдык формалар мүнөздүү. Капталдары тик (35-40°), батышы аскалуу. Чыгыш бөлүгү басаңдап, Карагатты-Сандык тоолоруна өтөт, борбордук бөлүгү мөңгүлүү. Тескей капталынан бир нече майда суу (Кош-Көл, Бөрүлүү-Булак ж. б. ) агып түшүп, Узун-Булак суусуна куят. Бөрүлүү-Булак жана Көл-Булак өзөндөрүндө бөгөлмө көлдөр бар. Батышы ичкерип, Кыз-Арт белине барып такалат. Неотектон. тиби боюнча - кыска мегантиклиналь-горулук Түндүк этегинен тектон. жарака өтөт. Муз доорунда тоонун үстү ири муз калканы менен капталган. Түштүк капталы каксоо, талаа чөптөрү (бетеге, шыбак ж. б. ) өсөт. Чыгышындагы коктулары майда бадалдуу. Түндүк беттеринде талаа (2600-3200 м), субальпы (3200- 3600 м), альпы (3600-3800 м), тоолуу тундра (3800-4200 м), нивалдык-гляциалдык (4200-4400 м) алкактар жатат. Тоо бети малга жайыттуу.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тоолор
Бабектин көтөрүлүшү

Бабектин көтөрүлүшү - Бабек-тин жетекчилиги менен 816-837-ж. чамасында Азербайжанда жана Батыш Иранда арабдар менен феодалдардын эзүүсунө каршы чыккан антифеод. элдик ири көтөрүлүш.
 
Бабектин көтөрүлүшүнүн негизги күчү дыйкандар менен кол өнөрчүлөр болгон. Аларга халифаттын эзүүсүнөн жапа чеккен майда жер ээлери да кошулган. Көтөрүлүшкө катышкандардын саны 300 миң кишиге жеткен. Көтөрүлүшчүлөр арабдарды гарнизондордон кубалап чыгышып, Азербайжанды жана Ирандын айрым жерлерин ээлешкен; көтөрүлүш Чыгыш Арменияда да болгон. Араб халифаты Византия менен согушуп, Египетте көтөрүлүш (830-833) чыгышынан алаксып, Бабектин көтөрүлүшүн убактылуу тим койгон. 833-ж. Византия менен тынчтык келишимин түзгөн соң, халиф Мутасим бардык күчүн Бабектин көтөрүлүшүн басууга жумшайт. Хамадан шаарынын жанында көтөрүлүшчүлөргө катуу сокку урулуп (833-ж. ), айыгышкан күрөш 837-ж. күзүндө басылган. Бабектин көтөрүлүшү араб халифатын начарлатып, анын кулатын тездеткен.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тарых
Бабид көтөрүлүштөрү

Бабид көтөрүлүштөрү - феодалдык түзүлүшкө жана өлкөнүн чет элдик капиталга жем болушуна каршы Иран-да чыккан элдик көтөрүлүштөр (1848-52).
 
Көтөрүлүш чыгаргандар негизинен дыйкандар, кол өнөрчүлөр, шаар кембагалдары, майда соодагерлер болсо да, башчылык кылгандар бабид сектасындагы молдолор жана соодагерлер болгон. Натыйжада Бабид көтөрүлүштөрү диний мүнөз алган. Биринчи көтөрүлүш 1848-жылдын сентябрынан 1849-жылдын майына чейин Мазендеранда болгон. Көтөрүлүшчүлөр адамдардын теңдигин жана мүлктүн ор-толугун киришебиз деп аракеттенишкен. 

Көтөрүлүштү шахтага аскерлери басып салган. Экинчи Зенджан көтөрүлүшү (1850-ж. июнь-декабрь ) алда канча уюмдашкан жана айыгышкан мүнөздө чыккан. Ага аялдар да активдүү катышкан. Көтөрүлүш ырайымсыздык менен басылган. Үчүнчү көтөрүлүш 1850-ж. июнда Нейризде башталып, бир нече күндүн ичинде эле жеңилип калган. Бара-бара террордук жолго түшкөн бабидчилер 1852-жылы бүтүндөй кырылууга кириптер болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тарых
Бабочкин Борис Андреевич

Бабочкин Борис Андреевич (5(18). (1. 1904, Саратов -1975, Москва) - орус совет актёру жана режиссёру, СССР Эл артисти (1963). Социалисттик Эмгектин Баатыры (1974). 

 1948-жылдан КПСС мүчөсү. 
 Москвадагы "Жаш чеберлер" студиясында окуган. 
 1921-жылдан театрда (1935-жылдан режиссёр катары) иштеп, киного тартылат (1927). 
 1931-35-ж. Пушкин атындагы Ленинград академиялык драма театрында актёр, 1937- 40-ж. Горький атындагы Чоң драма театрды жетектеген. Кийип Москвадагы Вахтангов атындагы театр (1940), Киноактёр театр-студиясы, 1948-51- жана 1955-жылдан Кичине театрга, 1952- 53-ж. Пушкин атындагы Москва театрына башкы режиссёр болуп иштеген.

Актёрдук ролдору: Чацкий (Грибоедов, "Акыл азабы"), жалган атакка умтулуучу (Пушкин, "Борис Годунов"), Огнев (Корнейчук, "Майдан"), Клаверов (Салтыков-Щедрин, "Көлөкөдө") ж. б. Чапаевдин образын аткарганы ("Чапаев" фильми) ага дүйнөлүк атак-даңк алып келген (1934). Элдик баатырдын индивидуалдуу мүнөзүн түзүү менен Б. социалисттик реализмге чоң салым кошту. Режиссер катары М. Горькийдин "Дачниктери" (Чоң театр, 1939), Чоховдун "Иванову" (Кичине театр, 1960) сыяктуу белгилүү чыгармаларды сахнага алып чыккан. 1944-жылдан ВГИКте сабак берет (1966-жылдан профессор ).
 
СССР Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1941, 1951). Үч Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени, медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Иван Бабушкин

Бабушкин Иван Васильевич (3. 1. 1873-18. 1. 1906) - профессионал революционер, большевик, социал-демократиялык партиянын көрүнүктүү ишмери.
 
Вологда губерниясында кедей дыйкан үй-бүлөсүндө туулган. 1887-91-ж. Кронштадт портунда, Петербургдагы Семянников заводунда слесарь. 1894-ж. В. И. Ленин баштаган маркстик жумушчу кружогуна, 1895-ж. Петербургдагы "Жумушчу табын эркиндикке чыгаруу үчүн күрөш союзунун" ишине, "Искра" (1900) газетасын уюштурууга активдүү катышкан. 1898-ж. РСДРПнин Екатеринослав комитетин, 1900-ж. жашырын чыгуучу "Южный рабочий" газетасын уюштурган. 1900-01-ж. ар түрдүү шаарларда революциячыл иштерди жүргүзгөн. Бир нече жолу камакка алынып, сүргүнгө айдалган. 

1905- 07-ж. революциянын активдүү катышуучусу болгон. РСДРПнин Иркутск жана Чита комитеттеринин мүчөсү. 1906-жылдын январында өзүнүн жолдоштору менен Читадан курал-жарак алып келе жатканда, Мысовая станциясында падыша өкмөтүнүн жазалоочу экспедициясынын колуна түшүп, сотсуз жана тергөөсүз эле атылган. В. И. Ленин аны элдик баатыр, большевиктик партиянын сыймыгы деп атаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бавария советтик республикасы

thumb|БСРдин картасы
Бавария советтик республикасы — Ноябрь революциянынын учурунда 1919-жылдын 6-апрелинен 3-майына чейин бар болгон мамлекет.

Германия империясында 1918-жылдын ноябрында башталган Ноябрь революциясынан кийин бийликке келген оңчул ("көз каранды эмес") социал-демократтар көтөрүлүп келаткан революциялык кыймылды басаңдатуу максатында гана Бавария советтик республикасын жарыялап коюшкан.

Чындыгында алар эмгекчилердин абалын жакшыртуу, контрреволюциячыл күчтөрдү басуу үчүн чара көрүшкөн эмес. Чыныгы советтик республика Мюнхенде 13-апрелде пайда болгон. Анын башында коммунисттер турган. Бул республиканын өкмөтү ишканаларда жумушчу контролун койгон, буржуазияны куралсыздандыруу, Кызыл Армия түзүү сыяктуу революциячыл чараларды көргөн. Бирок Бавария коммунисттеринин дыйкандар менен жумушчу табын союздаш кыла албаганы, ички контр-революцияга каршы чечкиндүү күрөшө албаганы контрреволюциячыл аскерлердин 1919-ж. 1-майда Мюнхенге басып киришине жана Бавария советтик республикасынын кулашына алып келген.

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тарых
Багауддар

Багауддар (лат. Bagaudae - мүмкүн, келмче Baga - күрөш) - 3-5-кылымда Римге каршы Галлия менен Түндүк Испанияда элди эркиндикке чыгаруучу кыймылга катышуучулар.
 
Булар негизинен жакырланган дыйкандар, көз каранды колондор жана качкын кулдар болушкан. Багауддар кыймылы күл ээлөөчү Рим коомунун жана мамлекет тинин кризисинин бир көрүнүшү болгон. Бул кыймыл 283-285 же 269- 270-жылы башталып, ири жер ээлеринин турак жайларына, начар коргонулган шаарларга бүлүк салган. 

Римдиктер тарабынан бул көтөрүлүш басылса да, 408-ж. кайрадан башталган. 435-447-ж. көтөрүлүш түндүк -батыш Галлияга таркаган, бирок 2 жолу басылган. 5-кылымдын орто ченинде көтөрүлүш Түндүк Испанияда чыккан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тарых
Багдаш Халед

Багдаш Халед (15. 11. 1912-ж. т. ) - Сириядагы жумушчу жана улуттук-боштондук кыймылынын ишмери.
 
Жумушчу кыймылына 18 жашынан катышты. 1930-жылдан Сирия коммунисттик партиясынын (СКП) мүчөсү, 1933-жылдан СКП БКнын секретары, 1937-жылдан ген. секретары. Коминтерндин 7-конгрессине (1935) катышкан. 

1954-58-ж. Сириянын парламентине депутат. КПССтин 19-20 -съезддерине жана коммунисттик жана жумушчу партиялардын Москвада өткөн кеңешмесине (1957), Сирия менен Ливан компартияларынын делегацияларына, КПССтин 21-22 -съезддерине, коммунисттик жана жумушчу партиялардын 1960, 1969-ж. Москвада өткөн эл аралык кеңешмесине Сирия компартиясынын делегациясына башчы болуп келген. Багдаш - бир катар теориялык жана публицистика эмгектердин автору.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Инсандар:Сирия
Багирова Басти Масим кызы

thumb
Багирова Басти Масим кызы (1906 - 27. 2. 1962) - Азерб. ССРинин, Касум-Исмаил районундагы "Бакчакурд" (азыркы Б. Багирова атындагы) колхозунун председатели (1953-62).
 
Эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1947, 1950). 1937-жылдан КПССтин мүчөсү. 1930-ж. колхозго мүчө болуп кирип, 1936-жылдан звено башчысы болуп иштейт. Б. башкарган звено 1946-ж. 5 га аянттан 105, ошондой эле аянттан 1947-ж. 111, 2, 1948-ж. 6, 5 га аянттан 90, 7, 1949-ж. 6 га аянттан 100 ц ден пахта жыйнаган. 

СССР Жогорку Советинин 1-3-шайл. жана Азерб. ССР Жогорку Советинин 4-5-шайл. депутаты. 

Үч Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары