Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кудайлар тууралуу мифтер

Б.з.ч. V-IV кылымдарда гректердин мадияты байыркы дуйнодогу эн онуккон маданияттардын бирине айланган. Ал кезде грек маданиятынын ажырагыз болугу болгон жана ага кыйла таасир эткен. Эзелки заманда эле калыптанган грек мифтери, кудайлардын,баатырлардын оз ара жана адамдар менен мамилелери тууралуу уламыш-баяндар арбын эле 
 Байыркы грек академиясы-маданияттын очогу болчу.Андан Платон,Сократ,Аристотелдер окуп билим алышкан. Грекияда улуу окумуштуу Архимеддин окуусу кенири тараган.
 Гректер кудайлар менен баатырларды келбеттуу, сулуу адамдардын кейипкери сыяктуу элестетишчу. Андыктан алар баатырсымал жарандардын скульптуралык айкелин келиштире коркомдоп жасашчу.Гректердин тушунугу боюнча,кудайга жакан жарандар зангыраган, эн кооз турак жайларда жашамак.Ошондуктан грек архитекторлору ото кооз храмдарды, уйлорду курууга аракеттенишкен.
 Байыркы гректер табияттан тышкары аркандай сыйкырдуу кучтордун аларга жанаша жашаарына ишенишчу. Атыгул, ар бир суунун оз периси (нимфа) бар деп эсептешкен Жада калса , ар бир токойдун,тоонун жана булактын да колдоочусу бар деген чон ишеним болгон.Гректердин ою боюнча , башкы кудайлар Олимп тоосунда жашашчу.Ошол себептен аларды олимпиялык кудайлар деп аташкан.Туболук олбос кудайлар Олимптеги аземдуу аксарайларында той-тамашалар менен жыргап-куунап жашашчу. Ал жактан алар жерге тушуп келишип, адамдардын жашоо-турмуштарына кийлигишчу, аларга буйруктарды беришчу.
 Гректер олимпиялыктардан мурда да болок кудайлардын болгонуна ишенишкен. Адегенде дуйнону Гея (Жер) менен Уран (Асман) башкарган.Алардын титандар деп аталган балдары кийин аталарынын ордун ээлешкен.Алардын арасынан эн башкысы Крон эле. Крондун Зевс Баштаган балдары титандарды женип, бийликти болуп алышат. Зевс жер бетинде бийлик жургузо баштайт, анын бир тууганы Посейдонго дениздер тийет.Башка бир тууганы – Аид – козу откон маркумдардын жер астындагы падышалыгына окумдар болот. 
 колдонулган адабият 
1.Дуйно тарыхы
Египеттиктердин кесипчиликтери

Дыйканчылык,[малчылык]],колонорчулук,соoда. Нил боюндагы калктын байыркы башкы кесиби дыйканчылык болгон. Калк озунун башкы азыгын буудай ,сыяктуу дан эгиндеринен тапкан . Ташкын чегинип , жер анча-мынча тоборсуп,бирок ката элек кезинде кетмен менен жумшартылып, урон себилген. Кээ бир жерде урукту чымчыктар чукуп жеп кетпеши учун,урон себилген талаага кой эчкини жыйнашкан , алардын туягы басылган кыртыштан чымчыктар эч кандай урукту чокуп жей албай калышкан.Суу жеегинен кыйла алысыраак ,жери катуурак талааларда огузду же малай кишини чегип,жерди буурсун менен айдашкан.
 колдонулган адабият 

1.Дуйно тарыхы
Билге каган жазма эстелиги

Могилян канга (Билге каганга) коюлган эстелик (683-735) Н. М. Ядринцев тарабынан 1889-жылы Орхон дарыясынын боюнда Эрдени Цзу деген будда монастрынын 60 чакырым түндүк жагынан табылган . Эстеликте Могилян ( Билге ) кагандын кандыкка келгендиги айтылат: “ Мен бар, бай элге кан болбодум. Мен сыртында тону, ичинде ашы жок элге кандыкка келдим”. Эстелик жазмада Билге кандын ички жана тышкы саясаты, анын жортуулдары жөнүндө толук кабар берилет. Эстеликтин акырында Билге канга анын тууганы Йоллыг тегин бир ай төрт күн ичинде ташка жазуу чегип, эстелик тургузгандыгы, оймо- чийме салдыргандыгы айтылат. Ушул жерде белгилөөчү жагдай – бул үч жазма эстелик тең мазмундук жагынан үндөшүп, айрым сап-түрмөктөр барында кайталанат ( “ эл үчүн түн уктабадым, күндүз олтурбадым”, “Баштуусун жүгүнткөн, тизелүүсүн бүгүлткөн “) , Билге каганга коюлган эстеликте дааскердик жортуул саналат: Билге каган да!? жашынан жоого аттанып , таңгут,табгыч, түргөш, кыргыз, карлук сыяктуу уруулар менен согушуп, түрк элине эркиндик алып берет, элдүүлүгүн сактап, мамлекетин калыбына келтирет. Билге кагандын акылман өкүмү жүргүзгөн бийлиги түрк элин бейпил жашоо, өзүн-өзү башкаруу абалына жеткирет. Бул идея тексттин башынан аягына чейин улам тереңдеп, чыйралып отурат. Дал ошол эрдик, адилет өкүм үчүн Билге каганга эстелик тургузулуп, күмбөз курулат. Жазмадан Билге кагандын элдин биримдигин түзүп, чачылганын кураштыргандыгы, муң-зардан кутулгандыгы, оңолгон турмушка жеткиргендиги идеялык өзөк болуп өтүп олтурат. Мына ушунусу менен эстелик биз үчүн баалуу, кайталангыс көркөм казына.

 Колдонулган адабият 
Ж.. Шериев Байыркы адабият тарыхы Бишкек – Ош 2000
Диндин аныктамасы

Дин. Сөздүктөрдө дин адат, өкүм, жаза жана итаат маанилеринде берилет. Ислам илимпоздору динге: “Дин – акылга эгедер кишилерди өз ыктыяры менен эң туура жана жакшылыкка алып барчу Кудайдын буйругунан бүткөн мыйзам”,- деп аныктама беришет. Бул аныктамадан төмөнкү маанилерди түшүнүүгө болот:
1. Динди жараткан – Алла таала. Адамдар динди жарата албайт.
2. Дин акылдын ээсимин дегендерге тийиштүү. Акылы жайында болбогондор диний өкүмдөрдү аткарууга милдеттүү эмес.
3. Динге байланыштуу өкүмдөрдү Алла таала периштелери аркылуу пайгамбарларга билдирген. Пайгамбарлар Алла тааланын буйруктарын жана тыюуларын пенделерге жеткиришкен. 
4. Диндин негизги максаты – адамдын эмне максатта жаратылганын жана аткара турган милдеттерин билдирип, инсандарды бул дүйнөдө жана о дүйнөдө бактылуу кылуу.
5. Адамдар эң туура жана мыкты нерселерге жетүү үчүн динди өз ыктыяры менен эч кандай зордук – зомбулуксуз кабылдашы керек. Анткени, “динде зордук болбойт”(Бакара сүрөсү, 256 – аят).
Маалымат булагы: Шоокум журналы.2009-ж.
Молдокулова, Эсенбүбү

250px|thumb|Молдокулова Эсенбүбү
Молдокулова Эсенбүбү (1941-ж. т., Талас району, Кең-Арал айылы) — опера ырчысы (драмалык сопрано). Кыргыз Республикасынын эл артисти (1986; эмгек сиңирген артист, 1974). 
1958-ж. Фрунзе медициналык окуу жайын, 1962-ж. Москвадагы П. И. Чайковский атындагы консерваториянын алдындагы музыкалык окуу жайын, 1972-ж. Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтун бүтүргөн. 
1962-жылдан Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрында солист. 
Аткарган ролдору: Айчүрөк, Калыйман, Зулайка, Ажар, Тотуя (В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере, «Айчүрөк», «Ажал ордуна», «Алтын кыз», «Токтогул» опералары), Гүлсара (В. Власов, «Михаил Фрунзе»), Кишимжан (М. Абдраев, «Олжобай менен Кишимжан»), Каныкей (В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере, «Манас»), Тоту (А. Аманбаев, «Бойдоктор»), Гүлмира (Н. Давлесов, «Аста секин колукту»), Ханша (С. Осмонов, «Сепил»), Лиза, Оксана, Наталья, Татьяна, Иоланта (П. И. Чайковский «Карганын маткеси», «Черевички», «Опричник», «Евгений Онегин», «Иоланта»), Наташа (А. Даргомышский, «Русалка»), Ярославна (А. Бородин, «Князь Игорь»), Чепрано, Анина, Дездемона, Аида (Ж. Верди, «Риголетто», «Травиата», «Отелло», «Аида»), Маргарита (А. Бойто, «Мефистофель»), Мерседес (Ж. Бизе, «Кармен»), Кирьянова, Анна, Эстер (К. Молчанов, «Бул жердин таңы бейкут», «Бресть Чеби», «Ромео, Жульетта и тьма»), Софья (Петров, Петр I), Эльвира (В. Моцарт, «Дон Жуан»), Микаэла (Ж. Бизе, «Кармен»), Канышай (Н. Давлесов, «Курманбек»). 
Анын аткарган партиялары өтө чеберлик менен жеңил, таасирдүү жана элестүү, ошондой эле профессионалдык деңгээлде аткарууга жетишкен. Үнүнүн угумдуулугу сезимге жагымдуулугу менен айырмаланат. Молдокулованын репертуарында кыргыз, орус композиторлорунун ырлары да бар. Элдик ырларды да аткарат. 
 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.
 Айрым шилтемелер 
Э.МОЛДОКУЛОВА: АСАНКАН АГАЙ ЭҢ ЧОҢ САЯПКЕР ЭЛЕ

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Нарбеков, Оморбай

250px|thumb|Нарбеков Оморбай
Нарбеков Оморбай [1941-ж. т., Кара-Буура району, Грозный (азыркы Аманбаев) айылы] — терапевт, медицина илимдеринин кандидаты (1970). Коомдук илимдер академиясынын академиги (1992), Эл аралык Ч. Айтматов атындагы коомдук илимдер академиясынын академиги (1994). Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери (1995). 
1965-ж. КММИнин дарылоо факультетин бүтүргөн. 
1967-ж. КММИнин ординатору. 1970—75-ж. факультеттик № 1 терапия кафедрасында ассистент, андан кийин N 2 госпиталдык терапия кафедрасында доцент. 
1983-жылдан КММИнин дарылоо иштери боюнча проректору. 1985-жылдан калыбына келтирип дарылоо жана курортология илимий изилдөө институтунун директору. 
1991-жылдан Кыргызстан «Бейиш» илимий изилдөө институтунун жана элдик медицина борборунун башкы директору. «Ыйман» элдик медицина ассоциациясынын президенти (1991-жылдан), «Экобиоконверция» ассоциациясынын президенти (1993-жылдан). Анын илимий эмгектери бийик тоо шартында өпкө гипертензиясы жана жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларын диагноздоо, дарылоо жана алдын алууга, Кыргызстандын минерал сууларын, дары баткактарын дарылык максатка колдонуунун жолдорун изилдөөгө, ошондой эле элдик медидинанын айрым ыкмаларын изилдеп, иштеп чыгууга жана башкага арналган. 150дөн ашык илимий эмгектин (анын ичинде 14 монография, 8 ойлоп чыгаруунун) автору. 
Нарбековдун жетекчилиги астында ийне менен дарылоочу кыргыз-кытай илимий изилдөө борбору ачылган (1991). Илимий-популярдуу документ фильмдердин сценарийин («Кыргыз минерал суулары», «Жашоо — бул дем алуу» жана башка) жазган. 
Европалык рынокту изилдөө боюнча борбордун (Брюссель ш.) «Евро-рынок-1994» аттуу Ардак диплому жана байгеси менен сыйланган (1994). 
 Айрым шилтемелер 
Оморбай Нарбеков: “Кыргыз элинин ынтымагы ыдыраган жок”
Оморбай Нарбеков :"Кыргыздар өз менталитетинен, нукуралыгынан адашып калгандыгын түшүндү" 
ДАРЫГЕР ОМОРБАЙ НАРБЕКОВ КУШ ТУМООСУН АЙЫКТЫРУУНУН ЖОЛУН ТАПТЫ
 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

Категория:Медицина
Категория:Инсандар
Нусупов, Эркин

180px|thumb|Нусупов Эркин
Нусупов Эркин (1940-ж. т, Кара-Буура району, Чымкент айылы) — инженер, техника илимдеринин доктору (1992), профессор (1991), Жогорку мектептердин эл аралык илимдер академиясынын академиги (1994). 
1962-ж. К. И. Скрябин атындагы Кыргыз мамлекеттик айыл чарба институтунун механизация факультетин бүтүргөн. Институтту бүткөндөн кийин Талас районундагы «Жерге-Тал» асыл тукум мал асыроо заводунда иштеген. 
1964-жылдан Фрунзе политехника институтунда (азыр Бишкек техникалык университети) ассистент, улук окутуучу, доцент. 
1970—83-ж. автомобиль жана автомобиль кыймылдаткычтары кафедрасынын башчысы. 1983-жылдан улук илимий кызматкер. 
1989—91-ж. докторантурада, 1991-жылдан профессор (1992-жылдан автомобиль транспорту кафедрасында). Анын эмгектери тоолуу региондордо автомобиль транспортторун иштетүүнүн эффективдүүлүгүн жогорулатуу проблемаларына арналган. 70тен ашык илимий эмгектери (анын ичинде 2 монография) бар. Кыргыз Республикасынын элге билим берүүсүнүн отличниги (1993). 
 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

Категория:Техника
Категория:Инсандар
Владимир Ольховский

upright|thumb|Ольховский Владимир Сергеевич.
Ольховский Владимир Сергеевич (1925, Казакстан, Жамбыл облусу, Жамбыл району, Гродеков айылы —1969, Манас району, Покровка айылы) — Даңк орденинин толук кавалери.

1942-жылдан Советтик Армияда. Улуу Ата Мекендик согушта 1-Белорусь фронтунун 216-аткычтар полкунун аткычтар бөлүгүнүн командири. Клуч айылындагы салгылашта душмандын 6 солдатын туткунга алганы үчүн 3-даражадагы (3. 02. 1945), Шнайдемюль шаарынын жанында душмандын көп күчүн жок кылганы үчүн 2-даражадагы (11. 03. 1945), Швахов, Ланхенхаген жана Баринг таяныч пункттарын алууда жалгыз өзү 18 фашистти жана кең калибрдүү пулеметту (тейлеген адамдары менен) жок кылганы үчүн 1-даражадагы (31. 5. 1945) Даңк ордендерине татыктуу болгон. Медалдар менен сыйланган.

1945-ж. июлдан Киров (азыркы Кара-Буура) районунун «Талас» колхозунда иштеген.

 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Туулгандар 1925-жылы
Категория:Казакстан
Петрищев, Василий Петрович

150px|thumb|Петрищев Василий Петрович
Петрищев Василий Петрович (1923-ж. т., азыркы Талас ш.) — Советтер Союзунун Баатыры (1943), 1941-ж. Советтик Армияга чакырылып, Фрунзе жөө аскерлер окуу жайын бүтүргөн (1942, июль). 1942-ж. августтан согушка кирген. Улуу Ата Мекендик согушта 960-аткычтар полкунда (Талаа фронту, 53-армия, 229-аткычтар дивизиясы) ротанын командири. Ага лейтенант П. 1943-ж. 15-августта Полевой айлында (Харьков обл., Дергачёв району) бир топ жоокерлер менен бирдикте душмандын таяныч пунктун ээлеп, жеке өзү душмандын 2 танкысын гранат менен талкалаган. Душмандын 3 жолку чабуулунун мизин кайтарып эрдик көрсөткөн. Согуштан кийин армияда кызмат өтөгөн.

М. В Фрунзе атындагы аскер академиясын бүткөн. 1974-жылдан запастагы полковник, Москвада жашайт. Ленин, 1-даражадагы Ата Мекендик согуш ордендери жана медалдары менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

Категория:Советтер Союзунун Баатыры
Категория:Инсандар
Константин Роденко

150px|thumb|Роденко Константин Герасимович
Роденко Константин Герасимович (1923-ж. т., Ташкен ш.) — Советтер Союзунун Баатыры (1945). 
Согушка 1944-ж. Бакай-Ата районунан чакырылган. Улуу Ата Мекендик согушта 1-Балтика бою фронтундагы 43-армиянын 70-дивизиясынын 227-полкунда курал атуу командири. Кёнигсбергге кирүүчү жолдогу бекем корголгон Гроссфридрихсберг району жана Модиттен таяныч пункту үчүн согушта душмандын коргонуусун бузуп, төрт станковый пулемётун, № 75 байкоочу жайын, бир «Фердинандын» талкалап, 50 фашистти жок кылган жана 7 фашистти туткундап, жөө аскерлердин Модиттенди ээлөөсүнө жол ачкан. 
Роденко «Эрдиги үчүн» медалы менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

Категория:Советтер Союзунун Баатыры
Категория:Инсандар
Садыкова Сыйнат

Садыкова Сыйнат (1917, Кара-Буура району, Чымкент айылы —1976, Бишкек ш.) – Социалистик Эмгектин Баатыры (1957). 1944-жылдан КПСС мүчөсү. 

1943-ж. Мугалимдер институтун бүтүп, Чоң-Коргон жети жылдык мектебинде мугалим. Партиянын Киров (Кара-Буура) райкомунун жана Талас обкомунун аялдар арасында иштөө бөлүмүнүн башчысы, партиянын Будённый райкомунун катчысы, Талас облустук эл депутаттар кеңешинин аткомунун төрагасынын орун басары, Талас облусунун соода бөлүмүнүн башчысы. 

1954-жылдан Киров (азыр Кара-Буура) райондук эл депутаттарынын кеңешинин аткомунун төрагасы. СССР Жогорку Советинин (1958—62) депутатыСписок депутатов Верховного Совета СССР V созыва. Ленин, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган. (Чымкент айлындагы орто мектепке анын ысмы берилген. 

 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

Категория:Кара-Буура району
Категория:Туулгандар 1917-жылы
Категория:Өлгөндөр 1976-жылы
Сапаралиев Алтынбек

180px|thumb|Сапаралиев Алтынбек
Сапаралиев Алтынбек (1947-ж. т., Талас облусу , Бакай-Ата району, Бакай-Ата айылы) — эстрада ырчысы, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1976). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2017)

1965-ж. Бишкек айыл чарба техникумун (Кант ш.) бүтүргөн. 
1965—68-ж. айылында зоотехник-селекционер. 
1968—70-ж. Т. Сатылганов атындагы филармониянын алдындагы эки жылдык эстрадалык студияда окуган. 

1970-жылдан Ч. Кожомжаров жетектеген алгачкы кыргыз эстрадасынын ырчысы. 
1989-жылдан кыргыз филармониясынын кыргыз концерт бөлүмүнүн жетекчиси. 1990-жылдан «Кыргызконцерт» фирмасынын көркөм жетекчиси. 

1970-жылдан профессионалдык сахнага чыгып ырдай баштаган. 
Алгачкы аткарган эстрадалык ыры Д. Жакшыбаевдин «Күтө, күтө зарыгам» аттуу ыры (1970). Андан кийин «Кантың бар» жана башка көптөгөн эстрадалык ырларды аткарган. 
Кыргыз эстрадасынын түптөлүшүнө зор салым кошкон. 

1974—83-ж. Сирия, Түркия, Алжир, Тунис, Йемен, Вьетнам, Лаос, Монголия, Конго жана башка чет өлкөлөрдө гастролдо болгон. КМШ өлкөлөрү боюнча өткөрүлгөн көптөгөн конкурстарга катышкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.
 Айрым шилтемелер 
ЭЛДИК ЭСТРАДА ЫРЧЫ 
Алтынбек Сапаралиев - ТОО ГYЛY

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Дастан Сарыгулов

thumb|Сарыгулов Дастан.
Сарыгулов Дастан [1947-ж. т., Ивано-Алексеевка (азыркы Көк-Ой) айылы] — мамлекеттик ишмер.

1970-ж. Ленинград инженер-курулуш институтун бүтүргөн. 
1963—65-ж. Таластагы «Чолпон» бут кийим фирмасынын филиалында иштеген. Институтту бүткөндөн кийин 1970—72-ж. өндүрүш ишканалар комбинатынын (темир-бетон жасалгалар заводу) Таластагы филиалында смена мастери, цехтин начальниги, 1972—75-ж. өндүрүш-ишканалар комбинатынын Караколдогу филиалында башкы инженер, 1975—77-ж. Каракол механикалаштырылган көчмө колоннасынын начальниги, 1977—81-ж. Ысык-Көл облустук турак-жай коммуналык чарбасынын башчысы, 1981—86-ж. Кыргызстан КП Ысык-Көл обкомунун финансы-чарба бөлүмунүн башчысы, 1986—88-ж. Каракол шаардык аткаруу комитетинии төрагасы. 
1988—90-ж. партиянын Ысык-Көл облустук комитетинин социалдык-экономика бөлүмүнүн башчысы, 1990— 91-ж. —катчысы. 
1991—92-ж. адегенде Талас облустук Кеңешинин төрагасы, андан кийин Талас облустук мамлекеттик администрациясынын башчысы болуп иштеген. 1992-жылдан «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин президенти. 

 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

 Айрым шилтемелер 
 Дастан Сарыгулов: «Эч ким талаша албаган бир улуу чындык бар»
 Дастан Сарыгулов: "Кыргыздын улуу касиеттери - канында" 
 Дастан Сарыгулов: Кыргызстандын азыркы абалын бир дагы президент оӊдоп кете албайт

Категория:Инсандар
Категория:1947-жыл
Чубак Сатаев

Чубак Сатаев — 1960-жылы 13-январда Талас облусуна караштуу Бакай-Ата районунун Боо-Терек айылында туулган.Советтик жана Кыргызстандык ырчы, аткаруучу, обончусу

 Өмүр баяны 
Чубак Сатаев 1960-жылы 13-январда Талас облусуна караштуу Бакай-Ата районунун Боо-Терек айылында туулган. Андагы талант апасынан, тай жагынан өткөн дешет. Кийин музыкага дилгирлиги артып, кошунасы Мараттын аккордеонуна көзү түшүп калат. Кошунасынын үй жумуштарына жардам берип жүрүп, ал аспапта ойногонду үйрөнөт.
Айылынын, районунун жылдызына айланган Чубак Сатаев аскерден келип, Таластагы Тургуналы Нурматов жетектеген клубга ишке орношот. Алгач ал пародиялары менен белгилүү болуп, "сен олуттуураак ырларга өт" деген Нурматовдун сөзү менен ырларын чыгара баштайт. "Арман, ай", "Кайгырбачы, кан досум", "Кең дүйнө", "Ак бата" ырлары хит болуп, күнү бүгүнкүгө чейин өз баасынан түшпөй келет. Ал 33 жылдык өмүрүндө 33 обондуу ыр жаратканга жетишкен.
Чубак Сатаев 1993-жылы капысынан дүйнө менен кош айтышкан. Ал күнү концерттен соң сахнанын аркасына өтүп, башын мыкчып, "кежигем тырышып жатат" деп жыгылып калган. Жандандыруу бөлүмүндө 2 күн жатып көз жумат. Дарыгерлердин айтуусунда, анын мээсине кан куюлуп кеткен.
 Чыгармачылык жолу 
 1991—93-ж. Б. Бейшеналиева атындагы көркөм өнөр институтунда окуган. 
 1977—78-ж. Боо-Теректе тракторист болуп эмгек жолун баштаган, ошол эле учурда айылдык бала бакчада музыкант болуп иштеген.
 1980—86-ж. Боо-Теректеги айылдык клубдун көркөм жетекчиси. 
 1987-жылдан өзүнчө топ уюштуруп (Каныбек Мамбетов менен бирге), эл аралап концерт берген. 
 1989— 91-ж. «Кыргызконцертте» иштеген. 1991- жылдан өздөрүнчө концерттик топ түзүшкөн (К. Мамбетов, К. Сатаев, Р. жана К. Кызалаков жана башка менен) Чубак Сатаев алгач элдик ыр «Шырылдаңга» обон жараткан. Ал ыры менен 1981-ж. өткөн «Беш ыргай» телеконкурсунун лауреаттык наамын жеңип алган. Андан кийин «Арман», «Сыйлай жүр», «Эмнеге сени сүйдүм ай?», «Жаз жамгыры», «Тутам кайгы», «Жазгы сүтүү, «сары көз», «Ак кушум», «Даты эле жүрөм түңүлбөй» өңдүү сүйүү ырларын, «Ак бата», «Жан досум», «Эне тилим», «Сен дүйнө», «Жарамазан» өңдүү терең мазмундуу, философиялык ойлорду камтыган обондорду жаратып, элдин сүймөнчүлүгүнө татыган. Обондорунун көпчүлүгүнүн сөзүн өзү жазып, өзү аткарган. КМШ өлкөлөрүндө гастролдо болгон.
Бюджет

thumb|Бюджет.
Бюджет (эски норманд тилинен bougette – капчык, баштык, булгаары кап) – белгилүү бир тараптын (үй-бүлө, бизнес, уюм, мамлекет ж.б.) белгилүү бир убакытка, көбүнчө бир жылга орнотулган чыгашалардын жана кирешелеринин схемасы. Бюджет – макроэкономика жана микроэкономикадагы эң маанилүү концепция (мамлекеттик бюджет). Бюджетти финансы илими изилдейт.

Бюджеттөө — пландоо жана иштеп чыгуу, бюджеттерди иш этабынын алкагында бюджеттик пландоо процессин түзүү жол-жобосу жана кабыл алуу бюджеттердин бири түзүүчү системасынын финансылык башкаруу үчүн арналган оптималдуу бөлүштүрүү ресурстарды чарба жүргүзүүчү субъекттик убакытҮнөмдөө: максаттары, негиздери жана ыкмалары.

 Мамлекеттик бюджет 
- өлкөнүн эң негизги финансылык документи. Ал мамлекеттин бүткүл кызматтарынын, өкмөт программаларынын финансылык эсеп-кысыптарынын жыйындысын камтыйт. Анда мамлекеттик казынадан канааттандырыла турган керектөөлөр жана казынага түшүүчү каражаттардын булактары жана саны аныкталат.

Мамлекеттин бюджетти калыптоо, кароо, бекитүү, аткаруу жана аны аткаруу боюнча отчет берүү ишмердиги бюджеттик процесс деп аталат.

Кыргыз Республикасынын бюджеттик системасы 2 деңгээлден турат

 Республикалык бюджет
 Жергиликтүү бюджет

Республикалык бюджет Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан, ал эми жергиликтүү бюджеттер – жергиликтүү өзүн өзү башкаруу органдары тарабынан түзүлөт жана аткарылат. Республикалык бюджет Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши тарабынан, ал эми жергиликтүү бюджеттер айылдык, шаардык кеңештер тарабынан каралат жана бекитилет.

Эгерде пландаштырылган кирешелер чыгымдардан көп болгон учурда, ал бюджеттик профицит деп аталат. Эгерде пландаштырылган чыгымдар кирешеден көп болгон учурда, ал бюджеттик дефицит деп аталат. Пландаштырылган чыгымдардын жана кирешелердин барабардыгы – суфицит деп аталат.

 Адабият 
 "Кыргыз Республикасынын бюджеттик укуктун негизги принциптери жөнүндө мыйзамы"

Категория:Финансы‎
Омар Хайям

Омар Хайям (Омар Хаййам), Гиясаддин Абул-Фатх ибн Ибрахим (1048-ж. чен, Нишапур — 1131) — фарсы акыны, математик, философ, ойчул.

 Кыскача өмүр таржымалы 
Омар Хайямдын өмүрүнүн көбү Борбордук Азия жана Иран аймактарындагы Балх, Самарканд, Исфахан ж. б. шаарларда өткөн.

Философияда Аристотель менен Ибн Синанын жолун жолдогон. Математика боюнча Омар Хайямдын бизге жеткен эмгектери аны улуу окумуштуу катары мүнөздөйт.

Математикалык трактатында теңдемелердин чыгарылышын 3-даражасына чейинки геом. формада системага салган. «Евклид китебинин татаал жоболоруна түшүндүрмө» аттуу трактатынын мазмунун параллелдер жөнүндөгү оригиналдуу теория түзөт.

Омар Хайям акын катары дүйнөгө рубаилери (төрт саптар) менен таанылган. Ал төрт саптардын канчасы Омар Хайямга тиешелүү экени алигиче тактала элек. Омар Хайямдын лирикасы фарси-тажик поэзиясынын жалпы агымынан кескин бөлүнүп турат.

Анын поэзиясында өлгөндөрдүн чөпкө айланышы жана чөп менен жандуулардын тамактанышы түбөлүк кыймылдагы материя жөнүндө каңкуулап, дүйнө менен жеке адамдын байланышы айкындалат; шарап даңазаланып, тиги дүйнөдө жашоо жок дегендей тыянак чыгарылат.

Рубаилердин негизги идеясы – сопусунгандарды ашкерелөө, эки жүздүүлүктү жек көрүү, пенденин эркиндигин жактоо. Омар Хайям көп учурда ырларынын лирикалык каарманын эркин пенде катары көрсөткөн. Анын каарманы – бунтчул жана зордук-зомбулукка келишпес, кудайсыз. Бирок Омар Хайямдын чыгармаларында татаал жана карама-каршы маселелер бир кыйла.

Изилдөөчүлөр тарабынан анын рубаилери карама-каршылыктуу талданып жүргөндүгү ушуну менен түшүндүрүлөт.

Чыгармалары дүйнөнүн көп тилдерине, анын ичинде кыргыз тилине да которулган.

 Рубаилеринен 
Ак жүрүп, арам ишке баспай кадам,

Вино ичсем Дилбар менен неси жаман?

Кудайга жалын дешет “ичирбе” деп, 

Жалынбайм. Ичпегендин өзү жаман.

 ****

Катылган аалам сырын кимдер билет? 

Дүйнөдөн бири кетсе бири келет. 

Ачыгы: дүйнө идиш, а биз шарап, 

Идишке куюштурат бизди ченеп (Которгон Амирбек Аззам уулу). https://www.azattyk.org/a/poetry_rubaiyat_omar_khayyam_wine_paradise/27624699.html

 Булактар 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

 Browne, E. (1899). Yet More Light on 'Umar-i-Khayyām. Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 409-420.
 Turner, Howard R. (1997). Science in Medieval Islam: An Illustrated Introduction. University of Texas Press. ISBN 0-292-78149-0.
 Jos Biegstraaten (2008). "Omar Khayyam (Impact On Literature And Society In The West)". Encyclopaedia Iranica. vol. 15. Encyclopaedia Iranica Foundation.

 Тышкы шилтемелер 
 https://www.azattyk.org/a/poetry_rubaiyat_omar_khayyam_wine_paradise/27624699.html
 "Кабуснаме"
 "Рубаилер" 

Категория:чыгыш таануу
Категория:Философтор
Категория:Ортоңку Чыгыш