Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Пластырлар

Пластырлар — териге жабыштыруу үчүн колдонулуучу дары формасы. Пластырларды канифоль, мом, цинк кычкылы, ланолин, каучук аралашмаларынан алынган массаны кездемеге жука сыйпап даярдайт. Алар таңгакты бекемдөө, жарааттарды чаптоо, сыныктарды эпке келтирүү, айрым жерлерди дарылоо үчүн колдонулат. 
Пластырлар лейкопластырь, бактерициддүү, чорго каршы, калемпирлүү, коргошундуу, чачты түшүрүүчү болуп бөлүнөт. 

Лейкопластырь негизинен бинтсиз таңууда, бактерициддүү Пластырлар кичине жарааттарда, тери айрылып, сыйрылганда жабыштырылат.
 
Чорду жоготуш үчүн чорго каршы Пластырлар колдонулат.
 
Калемпирлүү Пластырлар врачтын сунушу боюнча бел, көкүрөк жана башка ооруган жерге жабыштырылат. Ал 2 сутка таасир этет.
 
Коргошундуу Пластырлар теринин кээ бир ириңдүү сезгенүүлөрүндө врачтын сунушу менен колдонулат.
 
Баштын чачтуу бөлүгүнүн ооруларында чачты түшүрүүчү Пластырлар жабыштырылат.
 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Плеврит

Плеврит — плевранын сезгениши. Ал негизинен өпкөнүн сезгенишинин, кээде өпкөнүн туберкулёзунун, аллергиялык оорулардын, ошондой эле көкүрөк жараатынын кабылдоосу катары кездешет.

Плеврит кургак жана суулуу (экссудаттык) болуп бөлүнөт.
 
Кургак Плевритте плевра көөп калынданат, үстү жылма болбой калат. Ал өпкө туберкулёзунда, пневмонияда кездешет. 
Суулуу Плевритте плевра көңдөйүнө тунук, ириңдүү же кандуу суюктук толот. Плеврит, көп учурда бир өпкөдө, кээде эки өпкөдө тен болот.

Кургак Плевритте дем алганда, жөтөлгөндө, кыймылдаганда көкүрөк ооруйт, оорулуунун алы кетет, эти ысыйт. Оорулуу ооруган жагына жатат, себеби анда ооруганы азаят. Плевра көңдөйүнө суюктук толгондо оорулуу жөтөлөт, эти ысыйт. Суюктук көбөйгөн сайын көкүрөгүнөн ооруганы басаңдайт. Суюктук абдан көп толуп калганда оорулуу демигип, өңү бозорот, оозу көгөрүп, жүрөктүн иштеши начарлайт, бат-бат дем алат.

Плевриттин диагностикасын врач рентгендик изилдөө жана пункциянын жардамы менен жүргүзөт.

Кургак Плеврит бир нече күндөн кийин айыгат. 
Суулуу Плеврит 2—3 жумага созулат. 
Плевритти врач гана дарылайт. 

Катуу кармаган учурда төшөккө жаткырып, деми кыстыкса башына бийик жаздык коюу керек. Оорулуунун тамагы күчтүү, витаминге бай болууга тийиш. Плевра көөдөйүнө суюктук толсо ооруканага жаткыруу зарыл; ириң болсо көп учурда операция жасалат. Айыгып келе жаткан мезгилде айыктыруучу гимнастика сунуш кылынат. 
Туберкулёздук Плевриттин дарылоосу атайын адистештирилген санаторийлерде жүргүзүлөт. Мындай оорулуулар диспансердик каттоодо 2 жылга чейин турат.

Плевритти алдын алууда организмди чыңдоо максатында санитария-гигиеналык чараларды жүргүзүү зарыл.

 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Плексит

Плексит — жүлүн нерв түйүндөрүнүн оорусу (к. Четки нерв системасы).

Оору кырсыкка чалдыгуудан, жугуштуу оорулардан кийин, омуртка ооруларынан жана башкалар болушу мүмкүн. Ошондой эле кан тамырларынын аневризмасы, ар кандай шишик оорулар, лимфа түйүндөрүнүн сезгениши жана башка процесстердин натыйжасында ийин нерв түйүндөрүнүн кысылып калуусунан болушу мүмкүн.
 
Плексит көбүнчө дененин бир капталын, кээде эки капталын тең жабыркатат. Плекситте акырек, далы, колдун нерви катуу ооруйт. Оору кээде басаңдап, кайта күчөйт. Колду кыймылдатканда, өзгөчө колду артка сунганда, ийин нерв түйүндөрү бар жерди басканда оору күчөйт. Кол ишке жара- бай, булчуң эттер жукарат, сезүү функциясы жана зат алмашуу процесстери бузулат. Айрыкча каруу жана кол чеңгелинин күчү кетет, тери өзгөрөт. 
Бел- куймулчакта Плексит болгондо сан, шыйрак ооруп, булчуңдар атрофия болуп, сезүүсү начарлайт, жамбаш, тизе муундарынын кыймылы азаят. 
Плекситти дарылоо аны пайда кылган себептерди жоюуга багытталат. 
Оору күчөй электе врачка кайрылуу оң. өз алдынча дарылануу (жылуулоо, дары ичүү жана башкалар) убактылуу жардам бериши ыктымал, бирок ооруну айыктырбайт.
 
Оору өнөкөт учурда курортто дарылануу жакшы натыйжа берет.
 
Аялдар бел-куймулчагы ооруса врач-гинекологго кайрылуусу керек.

 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Пневмоторакс

Пневмоторакс — плевра көңдөйүнө абанын чогулушу.
 
Чогулган аба өпкөнү кысат. Пневмоторакс түрдүү кырсыктар, хирургиялык, оору процесстерден жана дарылоо максатында жасалма болот. 
Травмалык Пневмоторакс көөдөн жабыркаганда, б. а. кабырганын сынык учу өпкөнү тешип, ал аркылуу плевра көндөйүнө аба толгондо пайда болот. 
Ошондой эле көкүрөк клеткасы кокустаганда да өпкө айрылышы мүмкүн. 
Патологиялык Пневмоторакс (мисалы, өпкө эмфиземасы) капысынан пайда болот.

Жүрөккө, өпкөгө операция жасоодо хирургиялык Пневмоторакс болуп калышы да мүмкүн.

Жарааттын мүнөзүнө жараша ачык, жабык клапандуу жана башка Пневмоторакс болуп айырмаланат. 
Ачык Пневмоторакста плеврадагы аба сырткы аба менен байланышып турат, жабык Пневмоторакста атмосфера абасы менен байланышпайт. 
өпкөнүн тешигин айрылган ткань жаап калып, дем алганда кирген аба кайра бронхко чыкпай плеврага толо берип клапандуу Пневмоторакс пайда болот. Ар бир дем алган сайын аба көбөйө берет. Эгерде плеврага аба бир аз чогулса, ал сиңип кетет. Ал эми көп чогулган аба (айрыкча клапандуу Пневмоторакста) өпкөнү кысып, дем алуу жана жүрөк иши бузулат.

Пневмоторакста дем кыстыгат, көгөрөт, тамыр тез кагат, журөктүн ошол капталы ооруйт, кыймылдоо кыйындайт. 
Ачык Пневмоторакста биринчи жардам көрсөтүү үчүн жел киргизбей дароо таңыш керек. Мындай Пневмотораксты хирургиялык жол менен дарылайт. 
Клапандуу Пневмоторакста толгон желди чыгаруу үчүн пункция жасалат, тийиштүү дарылоо жүргүзүлөт.

Жасалма Пневмоторакс өпкө туберкулёзунун кээ бир түрүн дарылоодо пайдаланылат. 
Алдын алуу үчүн ар кандай кырсыктан сак болуп, өпкө ооруларын өз убагында дарылоо керек.
 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Бухгалтерия

thumb| Бухгалтерия (1914).
Бухгалтерия (-бухгалтер, Buch-китеп жана halten-кармоо) - 1) эсеп-кысап жүргүзүү; 2) ишкананын, уюмдун жана мекеменин бухгалтериялык эсеп жүргүзүүчү бөлүмү.

Бухгалтерия ишкананын ондүруш каражаттарын сарптоону, кредитти, ишкананын сырьё, материал, техника менен жабдылышын, эмгек чыгымын, даяр продукция сатуудан тушкөн каражатты, аласа-бересени жана башкаларды эсептейт, ишкананын бухгалтериялык балансын, бухгалтериялык отчеттуулукту түзөт. Ар бир ишкананын Бухгалтериясы болот, ал эми цехтеринде, бөлүмдөрүндө бухгалтериялык эсептөө топтору иштейт.Өндүрүш планынын аткарылышына баа берүү жана өндүрүш резервин табуу, каражаттын туура пайдаланылышын, мекеме, ишкананын менчигинин түгөлдүгүн, финансы жана смета тартибинин сакталышын камсыз кылуу Бухгалтериянын негизги милдетине кирет.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Жаратылышты коргоого арналган жер

Жаратылышты коргоого арналган жер – КР жер укугу боюнча, ага коруктар, улуттук сейил бактар, мамлекеттик ботбактар, жаратылыш эстеликтери кирет. Ж. к. а. ж-лер өзгөчө корголгон табигый аймак болуп саналат. Ж. к. а. ж. өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жерлеринин курамына кирет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Өнөр-жайдын, транспорттун, байланыштын жерлери жана башка багыттагы жерлер

Өнөр-жайдын, транспорттун, байланыштын жерлери жана башка багыттагы жерлер – жеке жана юридикалык жактарга тийешелүү максаттык багыттар үчүн мыйзамда белгиленген тартипте берилген жерлер. Ө. т. б. ж. ж. б. б. ж. пайдалануу өзгөчөлүктөрү атайын мыйзамдар менен белгиленет.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эс алууга арналган жер

Эс алууга арналган жер – КР жер укугу боюнча, денсоолукту чыңдоо жерлерине жатпаган, калктын уюшулган түрдө жалпы эс алуусуна жана туризмге арналып, белгиленген тартипте бөлүнүп берилген жер (жер участоктору, санаторий менен өргүү үйлөрү жайгашкан жерлер, денсоолук чыңдоого арналган жерлерден тышкары). Ошондой эле, Э. а. а. ж-ге шаар четиндеги жашыл аймагындагы жерлер, б. а. санитардык-тазалык жактан коргоо тилкеси катары тургундардын эс алуу жайы болуп саналган шаар чегиндеги токойчо, бакча ж. б. бак-дарактар отургузулган жерлер да кирет. Э. а. а. ж-де анын түп максатына шайкеш келбеген иштерди жасоого тыюу салынат. Э. а. а. ж. өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын жерлеринин курамына кирет.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Жарандык укуктан кыянат пайдалануу

Жарандык укуктан кыянат пайдалануу – жарандык укук бузуунун бир түрү; укук менен башка жактын кызыкчылыгын бузуу менен, ал өзүнүн укугун мыйзамга кайчы максатта же мыйзамсыз каражаттар аркылуу жүргүзөт (м.: өзүнүн укугун атаандаштарынын аракетин чектөө же базардагы үстөмдүк абалынан пайдалануу максатында колдонушу).
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Баалуу кагаз чыгарууну кыянат пайдалануу

Баалуу кагаз чыгарууну кыянат пайдалануу – баалуу кагаздардын эмиссия проспектисине атайылап туура эмес маалыматтарды киргизген, демек туура эмес маалыматтар киргизилген эмиссия пропектисин бекиткен же атайылап туура эмес жасалган эмиссия натыйжасын бекиткен жана ал жосун ири зыян тартууга алып келүү менен белгиленүүчү КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган экономикалык ишкерчилик чөйрөсүндөгү кылмыш.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тейлөө белгиси

Тейлөө белгиси — белгилүү бир жеке же юридикалык жактын башка бир жеке же юридикалык жакка карата бир түрдүү товардык тейлөө боюнча кызмат көрсөтүүсүн башкалардан айырмалай турган белгиЮридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 .

 Булактар 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шайкештик (далдаштыруу) белгиси

Шайкештик (далдаштыруу) белгиси – белгиленген тартипте ошол тармактагы күбөлөштүрүү боюнча каттоодон өтүп, маркаланган товардын талапка шайкеш келерин бекемдей турган белги.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Абразивдүү материалдар

Абразивдүү материалдар (абразивдер) – металл үстүңкү бетин, минералдар, тоо-тектер, айнек ж.б. механикалык иштетүү үчүн колдонулуучу майда күкүм (бүртүкчө) түрүндөгү катуу зат. Абразивдүү материалдардын эң негизги мүнөздөмөсү – абразивдик бүртүкчө (күкүм) формасынын түрдүүлүгү. Абразивдик бүртүкчө өлчөмү ж-а анын бирдейлиги Абразивдүү материалдардардын абразивдик жөндөмдүүлүгүн аныктайт. Абразивдүү материалдар табигый (алмаз, корунд, чарыкташ, гранит, талаа шпаты, пемза) ж-а жасалма (электрокорунд, карборунд, бор карбиди, жасалма алмаз,[[ монокорунд) болуп бөлүнөт. Алар катуулугу, бекемдиги, кыруу, жышуу иштерине чыдамдуулугу, бөлүкчөлөрүнүн формасы, өлчөмү ж-а саны м-н мүнөздөлөт. Абразивдүү материалдардардын катуулугу анын бетине алмаз пирамидасынын калтырган изинин саны м-н аныкталат. Жасалма абразивдүү материалдар колдонулган аспаптар миздери жука келип, катмарлап кырып жонууга мүмкүндүк берет. Алардын өтө катуулугунун негизинде кыруу-жонуу иштери ылдамдап, эмгек өндүрүмдүүлүгү жогорулайт. Абразивдүү материалдар паста, күкүм ж-а суспензия же картондорунун бетине байланыштыруучу зат аркылуу бекитилген материалдар түрдө болот.

 Колдонулган адабияттар 
Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш С. Адылов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6

Категория: Химия
Абсорбция

Абсорбция – суюктуктар газ аралашмасынан газды же бууну бүткүл көлөмү м-н сиңирип алышы. Сиңирүүчү суюктук (зат) абсорбент деп аталат. Суюктук газды сиңирип алса, эритме пайда болот. Сиңирүүнүн тескери процесси десорбция деп аталат. Десорбция процесси эритмелерден газдарды бөлүп алууда ж-а абсорбентти мурунку таза суюктук абалына келтирүүдө колдонулат. Ар бир абсорбент (мис., суу, метанол, суюк азот, этаноламин, кислоталар ж-а щелочтор суудагы эритмелери) белгилүү гана заттарды сиңире алат. Ошондуктан Абсорбция газ аралашмаларын бөлүүдө ж-а тазалоодо (мис., синтезделген газды көмүр кычкыл газынан тазалоо) же даяр продукт алууда (мис., НNO3 ж-а H2SO4 суу м-н NO2 ж-а SO3 сиңирип алышы) процесси пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш С. Адылов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6

Категория: Химия
Абсорбциялык спектроскопия

Абсорбциялык спектроскопия – ар түрдүү агрегаттык абалдагы заттар атомунун ж-а молекулаларынын электоромагниттик нурду сиңирүү спектрлерин изилдейт. Жарык булагынын интенсивдүүлүгү изилденүүчү чөйрөдөн өткөндө, заттардын ички энергиясынын ар түрдүү формасына өтүүсүнүн натыйжасында азаят. Зат жарык сиңирүү жөндөмдүүлүгү негизинен атомдун ж-а молекуланын электрондук түзүлүшүнө, ошондой эле түшкөн жарыктын толкун узундугуна, уюлдануусуна, чөйрөнүн калыңдыгына, заттар концентрациясына, темппературасына, электрдик ж-а магниттик талааларга көзкаранды. Заттар сиңирүү жөндөмдүүлүгүн ченөө үчүн спектрофотометрди колдонушат. Сиңирүү жөндөмдүүлүгүн мүнөздөөдө экстинкциянын коэффициентин же жарык сиңирүү ж-а оптикалык тыгыздык А=IgJo/J, о. эле өткөрүүнүн чоңдугу T=J/Jo колдонулат. А. с-ы колдонуу Бугер-Ламберт-Бээр бириктирилген законуна негизделген: J=Jo exp(-l), J ж-а Jo өткөн ж-а түшкөн жарыктын интенсивдүүлүгү, l-катмардын калындыгы; с-заттын концентрациясы, -сиңирүүнүн молярдык коэффициенти (эгерде моль/л м-н көрсөтүлсө). Сиңирүүнүн спектри, түрдүү заттын атомдорунун ж-а молекулаларынын жаратылышы ж-а агрегаттык абалы м-н аныкталат. Сиңирүүнүн спектрлери б-ча заттарга сапаттык ж-а сандык анализ жүргүзүлөт (к. фотометрдик анализ, атом-абсорбциялык спектрдик анализ). Абсорбциялык спектроскопия зат түзүлүшүн изилдөөдө да колдонулат. Процессти суюк чөйрөдө изилдөөдө анын эффективдүүлүгү, интенсивдүүлүгү өзгөрүшү ж-а сиңүү тилкесинин түрү б-ча, сиңген жарыктын бөлүкчөлөрүнүн курамынын ж-а түзүлүшүнүн өзгөрүлүшүнө баа берүүгө болот.

Колдонулган адабияттар
 Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6
Категория: Химия

Категория: Химия
Категория: Физика
Авогадро саны

Авогадро саны – 1 моль зат структуралык элементтеринин (атом, мол., ион ж.б.) саны. А. с. Авогадро ысымынан аталган; белгилениши –NА А.с.- физ. турактуу сан ж.б. физ. турактуу сандарды (Больцман турактуулугу ж.б.) аныктоодо пайдаланылат. Авогадро санын аныктоонун эң жакшы методу, белгилүү моль сандагы татаал заттын электролиттик ажыроосуна кеткен электр зарядын ж-а электрондук зарядын аныктоого негизделген. Авогадро санынын эң туура мааниси (1980) NA – 6,022045 (31)• 1023 моль-1.

 Колдонулган адабияттар 
Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш С. Адылов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6

Категория: Химия
Категория:Таажы-2012
Автоматтык болот

Автоматтык болот – курамында күкүрт м-н фосфору көбүрөөк, кесүүчү станок, автоматтар, тетиктер даярдоого арналган болот. Автоматтык болот курамында 0,08 - 0,45 % көмүртек, 0,15 - 0,35 % кремний, 0,6 - 1,55 % марганец, 0,08 - 0,30 % күкүрт, 0,05 - 0,16 % фосфор болгон түрү чыгарылат. Курамында күкүрт көбүрөөк болгондо, андан жасалган тетикти жонуп, кыруу жеңил болот. Автоматтык болот ийилгичтиги ж-а чоюлгучтугу кадимки көмүртектүү болотторго салыштырганда начарыраак, б.а. морт келет. Автоматтык болот даярдалган тетиктер термикалык иштетүүсүз пайдалангандыктан, алардан бөрктүү ж-а сайлуу бурамалар, автомобиль м-н приборлордун кээ бир тетиктери жасалат.

 Колдонулган адабияттар 
Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш С. Адылов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6

Категория: Химия
Автоматтык латунь

Автоматтык латунь (коргошундуу латунь) - коргошунду кошуу м-н сапаты жогорулатылган латунь курамы 57-75 % жез, 0,8-3,0 % коргошун, калганы цинктен турат. Автоматтык латунь курамындагы коргошун, механикалык иштетүүдө металлдардын кыска ж-а сапырылган күкүмдөрү пайда болушуна кескич куралдардын тез арада иштен чыгып калбоосуна, о. эле тетик жасоочу автоматтык станоктордун иштөөсүн ылдамдатууга шарт түзөт. Анын механикалык касиети курамына, абалына чыдамдуулук чегине 300-600 мн/м2 (30-60 кг см/мм2); салыштырмалуу узарышына (2-5 %) жараша болот.

 Колдонулган адабияттар 
Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш С. Адылов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6

Категория: Химия
Агартуучу акиташ

Агартуучу акиташ - Кальций гипохлоритинен Сa(CIO)2 кальций хлоридинен CaCI2, өчүрүлгөн акиташ Ca(OН)2 кристаллдашкан суудан турган, хлор жыттанган, ак түстөгү татаал комплекс. Анын көлөмдүк массасы 500 кг/м3га жакын. Товардык агартуучу акиташ курамы 1,5 Ca(CIO)2•1,5СaСI2•3Ca(OH)2•nH2O турат. Ал 28 % 30 % чейин активдүү хлордуу (акиташ м-н туз кислотасынын ортосундагы аракеттенүүдөн пайда болгон хлор). 10 % жакын сууну камтыйт. Агартуучу акиташты газ түрүндөгү хлор м-н өчүрүлгөн акиташтан алууга болот. Узак убакыт сактоодо агартуучу акиташ акырындык м-н ажырайт. Бир жылда ал 10 % активдүү хлорду курамынан бөлүп чыгарат. Ажыроо процесси абада көмүр кычкыл газын ж-а сууну сиңирүү м-н ылдамыраак жүрөт. Орг. бирикмелер катышуусунда, кээ бир металлдар (Fe, Ni, Ca) катализатордук таасиринен, ысытууда агартуучу акиташ тез ажырайт. Агартуучу акиташ күчтүү окистендиргич. Турактуу агартуучу акиташтын курамында 2 % суу болот. Ал курамынан 7-8 % активдүү хлорду 8 жылда бөлүп чыгарат. Ал жогорку температурада кайнап, өчүрүлгөн акиташты хлорлоо м-н алынат. Ал медицинада антисептик катары бөлмөлөрдү, идиш аяктарды дезинфекциялоодо, сууну хлорлоодо, таштандыларды зыянсыздандырууда, ченемдүү өлчөмдө целлюлоза ж-а кездемелерди агартууда, химиялык хлорлоо реацияларында колдонулат.
 Колдонулган адабияттар 
Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш С. Адылов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6

Категория: Химия
Стоматолог

Стоматолог — жаак беттин, тиш, ооз көңдөйүнүн ооруларын жана жабыркоолорун диагноздоо, дарылоо жана алдын алуу боюнча атайын даярдыктан өткөн адис-дарыгер. 

 Врач-стоматолог 
Бул эксперттик жалпы дарылоо жүзөгө ашырат. Ал алгачкы кабыл алууну жүргүзөт, зарыл болсо пациенттерди рентгенге жөнөтөт, аларды протездөөгө даярдайт, белгилүү бир ооруларды дарылайт. Бул Союзник аты келип чыгышы.кичирейтүүчү Алистер.Негизги стоматологиялык адистиктер.

 Жазуулар 

 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Сульфаниламид дарылары

Сульфаниламид дарылары — микробдорго каршы таасир этүүчү химия терапия дарыларынын тобу; сульфанил кислотасынын бирикмелери. Бул дарыларды стрептококк, стафилококк, пневмококк, гонококк, менингококк, ошондой эле ичеги, дизентерия таякчалары, чоң вирустар, холера вибриону жана башкалар сезгич келет. Сульфаниламид дарыларынын химиялык түзүлүшү парааминобензой кислотасына окшош болуп микроб клеткасына киргенде аны сүрүп чыгат. Натыйжада микробдордун өөрчүшү үчүн зарыл болгон фоли кислотасынын синтези токтолот, башкача айтканда бул дарылар бактериостаттык таасир берет. Сульфаниламид дарылары ириңдетүүчү инфекцияларда, менингитте, өпкө сезгенүүдө, күйдүргү, кептөөр, дизентерия жана башка ооруларды дарылоодо колдонулат. Дарылоо натыйжалуу болушу үчүн сульфаниламид дарылары чоң өлчөмдө берилет, себеби алар жетишсиз дозада болсо же дарылоо эрте токтотулса, микробдордун сульфаниламиддерге туруктуу түрлөрү пайда болот. Сульфаниламиддердин ичеги-карында сиңиши ар кандай. Кээ бири (стрептоцид, этазол, сульфадимезин) жакшы, кээси начар (фталазол) сиңет. Жакшы сиңүүчү сульфаниламиддер организмдин ткань менен клеткаларына бат чогулат жана алар сууда жакшы эригендиктен организмден тез чыгып кетет. Айрым сульфаниламид дарылары (сульфадиметоксин, сульфапиридазин) узак убакыт (24— 48 саат) таасир этет. Сууда жакшы эрүүчү сульфаниламид дарыларынын бири — сульфацил-натрий. Ал конъюнктивит, трахоманы дарылоодо, көзгө тамчылатканга же дары майы түрүндө сыйпоого колдонулат. Сульфаниламид дарылары врачтын көрсөтмөсү жок узак убакыт кабыл алуудан кан пайда болуунун бузулушу, жүрөк айлануу, аллергиялык реакциялар (кычышуу, бөрү жатыш жана башкалар) болушу мүмкүн. Мындай учурда тезинен врачка кайрылып, кийин ал дарыны сунуш кылбас үчүн врачты эскертүү зарыл. Айрым С. д. бөйрөктө таштын пайда болуусуна түрткү болот. Анын алдын алуу үчүн сульфаниламид дарыларын ичкенде суюктукту (минералдуу суу, чай, сүт жана башкалар) көп ичүү зарыл. Аны кош бойлуулар абайлап ичиши керек, себеби алар баланын тону аркылуу өтүп, түйүлдүккө терс таасир бериши ыктымал. Ошондуктан сульфаниламид дарылары врачтын сунушу боюнча гана колдонулат. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; 
 Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 Категория:Медицина
Суспензорий

Суспензорий — эркектин калтасын жогору тартып кармап туруучу атайын таңгыч. Ал эн бези менен кошумчаларынын сезгенүүсүндө, урук түтүгүнүн веналарынын кеңейишинде, калтага операция жасалган учурда дарыгердин көрсөтүүсү менен колдонулат. Аны айрым спорт оюндарында калтанын травмага учурашынан сактоо үчүн да сунуш кылынат. Суспензорий болотнай же тор кездемеден атайын калта салынуучу баштыкча түрүндө жасалып, . жыныс мүчөсү үчүн тешик калтырылат. Белге, санга байлоо (топчулоо) үчүн боолору болот. Ал калтаны кыспагандай чак болушу керек. Суспензорий жок болсо аны катталган дакиден тигип алса болот. Белге байлануучу куру жазы бинттен, боолору ичке бинттен жасалат. Адатта аны эртең менен турарда кийип, кечкисин жатарда чечип коёт. Аны жумасына бир жолу жууп туруу талапка ылайык. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/ Башкы ред. Борбугулов М. Б.; Кырг. ССР ИА ж. б.— Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.— 456 б. ISBN 5-89750-008-8 
Категория:Медицина