Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Колорадо дарыясы

thumb|Колорадо.
thumb|Колорадо.
Колорадо дарыясы — АКШ менен Мексикадагы дарыя. узундугу 2334 км (оң салаасы Грин-Ривер менен 3200 км), алабынын аянты 635 миң км2. Аскалуу тоолордон башталат да, жарым чөл жана чөлдүү аймактар аркылуу агып, Калифорния булуңуна куят. Дельтасынын аянты 8000 км2. Дарыя Колорадо платосунда жалпы узундугу 800 кмге жеткен терең (1800 мге чейин) шаңшаарларды (Чоң Каньон жана башкалар) пайда кылат. Куймалары: Сан-Хуан, Литл-Колорадо, Хила (сол), Грин-Ривер, Дерти-Девил, Эскаланте, Пария, Канаб-Крик, Вержин (оң). Кар жана жамгыр суусунан куралат. Суусу апрелден июлга чейин ташкындап, күзүндө жана кышында азаят. Орточо чыгымы ортонку агымында 677 м3/сек, сугат каналдарына жана шаарларды суу менен камсыз кылуу үчүн таралгандыктан, чатында чыгымы 5 м3/сек гана болуп калат. Калифорния булуңунда суу киргенде анын ташкыны (бийиктиги 10 мге чейин) дарыя өрөөнү боюнча 56 кмден ашык аралыкка чейин жетет. Дарыянын суу ресурстары энергетикада, ирригацияда жана суу менен камсыз кылууда пайдаланылат. Колорадого ири суу сактагычтар жана ГЭСтер курулган. Колорадо — АКШдагы агымы жөнгө салынган бирден бир дарыя; анын суусу өлкөнүн башка дарыяларына караганда сугатка жана башкалар чарбалык муктаждыктарга арбын пайдаланылат. Натыйжада Колорадонун суусу Мексикага дээрлик жетпейт. Төмөнкү агымында деңиз кемелери жана биржалар каттайт, бирок дарыянын транспорттук мааниси чектелүү гана. Колорадонун алабында улуттук парктар (мисалы, Гранд-Каньон, Каньонлендс, Арчес) жана эс алуу зоналары бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Дарыялар‎
Категория:АКШ географиясы‎
Категория:Мексика
Колорадо платосу

thumb|Колорадо платосу.
thumb|Колорадо платосу.
Колорадо платосу — Түндүк Америка Кордильерасынын ички тилкесиндеги плато, АКШнын түштүк-батышында. Түндүк-батышынан Чоң Бассейн, чыгыш жана түндүк-чыгышынан Аскалуу тоолор, түштүгүнөн Мексика тайпак тоосунун ички аймактары менен чектешет. Аянты Э0о миң км2. Басымдуу бийиктиги 1800-2500 м, эң бийик жери — Хамфрис-Пик тоосу (3861 м). Колорадо кембрийге чейинки кристаллдык тектерден түзүлүп, үстүн палеозойдон палеогенге чейинки калың чөкмө тектер каптап жатат. Дарыя каньондору (шаңшаарлар) менен тилмеленген (Колорадо дарыясындагы Чоң Каньон жана башкалар). Кайнозойдогу көтөрүлүүдөн вулканизм процесси жүрүп, дарыялар тоолорду жемире баштаган (Колорадо дарыясындагы Чоң Каньондун пайда болушу). Колорадонун айрым жерлери супа сымал түзүлүштө, капталдары тик. Климаты субтропиктик, континенттик, кургак; жылдык жаан-чачыны 200-500 мм. Талаа жана чөл өсүмдүктөрү (суккуленттер кошо) басымдуу. Колорадонун түштүгүндө «түрдүү түстөгү» чөлдүү аймак жайгашкан; андагы үбөлөнүүдөн пайда болгон өтө ачык түстөгү (ак, кызыл, сары, кызгыл сары) тоо тектер жана эол процесстери рельефтин өзгөчө (көпүрө, үңкүр, дарбаза сымал) формаларын пайда кылат. Уран-ванадий кендүү ири аймак; ошондой эле полиметалл кенташтары жана алтын кендери бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:АКШ географиясы‎
Колумбит

thumb|Колумбит.
Колумбит — кычкылдар классына кирүүчү минерал. Колумбит-танталит тобуна кирет. Бул топтун минералдары FeNB2O6 (таза колумбит) жана FeTa2O6—MnTa2O6 (таза танталит) сыяктуу изоморф катмарын түзөт. Курамында кошумча стронций, вольфрам, титан, цинк, сейрек жер элементтери жана чачыранды элементтер кездешет. Ромб системасында кристаллданат. Өңү-түсү кара, кара-күрөң кээде кызгылтым-күрөң. Металлдай жалтырайт. Көбү күңүрт келет. Катуулугу моостун шкаласы боюнча 6,0. С. Салмагы 5,2-7,9. Кварцтуу сиенитте, аляскитте, биотиттүү гранитте, пегматитте кездешет. Ниобий кенташы болуп саналат. 

 Дагы караңыз 
 Тантал

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Минералдар
Колумбия дарыясы

thumb|Колумбия дарыясы.
Колумбия дарыясы — Канада менен АКШдагы дарыя. узундугу 2000 км, алабынын аянты 669 миң км2. Аскалуу тоолордогу Колумбия көлүнөн башталып, Тынч океанга куят. Бул жерде узундугу 75 км, аянты 412 км2 болгон эстуарий пайда болгон. Ири куймасы — Снейк (сол). Колумбия платосунан кууш өрөөн аркылуу агып, Каскад тоолорун кесип өтөт. Суусу жаз, жай мезгилдеринде тоодогу кар, мөңгүлөрдүн эришинен ташкындап, кышында тартылат. орточо чыгымы төмөнкү агымында (Те-Далс ш. тушта) 5200 м3/сек, жылдык агымынын көлөмү 164 км3. Колумбия гидроэнергетикалык ресурстарга бай; анда суу сактагычтар жана ири ГЭСтер курулган; АКШда гидроэнергетиканын 50%и Колумбия дарыясындагы ГЭСтерден өндүрүлөт. Ири ГЭСтери: Чиф-Жозеф, Гранд-Кули, Те-Далс, Мак-Нэри жана башкалар 749 км аралыкка чейин кеме каттайт; деңиз кемелери Портленд, биржалар Ричленд шаарына чейин жетет. Боюнан Уэнатчи, Ричленд, Ванкувер, Астория ш. (АКШ) орун алган. Колумбия жана анын жээктери аңчылыкта, балык уулоодо, суу спорту менен машыгууда кеңири пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Канада
Категория:АКШ географиясы‎
Категория:Дарыялар‎
Колумбия платосу

thumb|Колумбия платосу.
Колумбия платосу — Түндүк Америка Кордильерасындагы плато, АКШнын түндүк-батышында. Каскад жана Аскалуу тоолорунун аралыгында жайгашкан. Аянты 500 миң км2. Бийиктиги 700-1000 м. Плато миоцен жана плиоцендин базальты менен капталып, палеозой менен мезозойдун кристаллдык жана чөкмө тектеринен турат. Платонун үстү лёсс менен капталган, күдүрлүү жана тегиз, түндүгү Колумбия, Снейк жана башкалар дарыялардын терең (900-1500 м) каньондору (шаңшаарлар) менен тилмеленгенетикалык Антропоген мезгилинде пайда болгон кургак каньондор (ГрантКули) да бар. Дарыяларда шаркыратма жана босоголор көп, ГЭС курулган. Талаа өсүмдүктөрү ээлеген платонун басымдуу бөлүгү айдоо (буудай). 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:АКШ географиясы‎
Колыма дарясы

thumb|Колыма дарясы.
Колыма дарясы – Азиянын түндүк-чыгышындагы дарыя. Магадан облусу менен Якутиянын аймагында. Узундугу 2600 км, алабынын аянты 647 миң км2. Халкан кырка тоосунан башталган Кулу жана Аян-Юрях дарыясынын кошулушунан пайда болот. Жогорку бөлүгүндө босоголорду, сайроондорду пайда кылат, төмөн жагында Колыма ойдуңу (1150 км) аркылуу өтүп, Чыгыш Сибирь деңизиндеги Колыма булуңуна куярда аянты 3250 км2, узундугу 130 кмге жеткен дельтаны түзөт. Негизги куймалары: Детрин, Бахапча, Буюнда, Балыгычан, Сугой, Корколон, Берёзовка, Омолон, Анюй (оң); Сеймчан, Поповка, Ясачная, Ожогина, Седедема (сол). Суусунун деңгээли 14 мге чейин өзгөрөт. Орточо чыгымы 3900 м3/сек, эң көбү 25100 м3/сек (июнь), эң азы 23,5 м3/сек (апрель). Кар (47%), жамгыр (42%) жана булак сууларынан (11%) куралат. Майдын ортосунан октябрга чейин суусу кирет. Сентябрдын аягы – октябрдан майдын 2-жарымы – июнга чейин муз каптайт. Кышында үйөр пайда болот. Бахапчинин чатынан (Усть-Среднекандан туруктуу) кеме жүрөт. Дебиндин чатынан жогорураак Колыма ГЭСи курулган (1984); Усть-Среднекан ГЭСи курулууда (2008). Төмөнкү агымында балык кармалат. Боюнда Среднеколымск шаары жайгашкан; негизги порттору: Усть-Среднекан, Зырянка, чатында – Черский, Зелёный Мыс, Край Лесов. Колыманын алабында алтын кендери бар. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Сибирь
Категория:РФ дарыялары‎
Колыма тайпак тоосу

thumb|Колыма тайпак тоосу.
Колыма тайпак тоосу, Гыдан – негизинен Магадан облусунун аймагында, Түндүк-Чыгыш Сибирде жайгашкан. Сунтар-Хаята кырка тоосунан чыгышты, Кичи-Анюй дарыясынын өрөөнүнөн түндүк-чыгышты карай Анадырь дарыясынын башатына чейин 1300 кмге созулуп, Колыма дарыясынын алабын Тынч океандын алабынан бөлүп турат. Түштүк-батыш бөлүгүнүн рельефинде платолор, орто бийиктеги (1500–1800 м) кыска кырка тоолор жана граниттүү массивдер басымдуу. Түндүк-чыгышында өтө тилмеленген орто бийик кырка тоолор жана массивдер жайгашып, тектоникалык ойдуңдар менен бөлүнгөн. Эң бийик жери 1903 м (Омсукчан кырка тоосунда). Коркодон жана Олой дарыясынын аралыгында плато сымал зор Омолой массиви өзгөчөлөнүп турат. Негизги кен байлыктары: алтын, калай, сейрек металл кендери, таш жана күрөң көмүр, ысык суу булактары. Өрөөндөрүн жана тоо этектерин кара карагайлуу сейрек токой ээлеп, 500–800 м бийикте бадалдуу жана мамык чөп-эңилчектүү тоо тундрасы менен алмашат (Колыма тайпак тоосунун 2/3 аянтын ээлейт). Өрөөндүн таманына жайылма токою мүнөздүү. Лыжа туризми өнүккөн. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Тоолор‎
Категория:Сибирь‎
Гельмут Коль

thumb|Helmut Kohl (1996)

Гельмут Коль (немецче Helmut Josef Michael Kohl; 3. 4. 1930-жылы туулган, Германия, Людвигсхафен на-Рейне шаары) – мамлекеттик жана саясий ишмер, Германиянын федералдык канцлери (1982–98). Христиандык-демократиялык партиянын төрагасы (1973–98). Франкфурт жана Гейдельберг универнситеттерин бүткөн. 1969–76-жылдары Рейнланд-Пфальц жери боюнча өкмөт башчысы болуп иштеген. 1990-ж. анын демилгеси менен Батыш жана Чыгыш Германия бириктирилген, бирдиктүү Германиянын биринчи канцлери.
Категория:Инсандар
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Командор аралдары

thumb|Командор аралдары.
thumb|Беринг арал.
Командор аралдары – Тынч океан менен Беринг деңизинин чегинде. Камчатка крайында. Аянты 1,8 миң км2. Бийиктиги 755 мге чейин. Төрт аралдан турат: Беринг, Медный, Топорков жана Арий Камень аскасы. Кристаллдык тоо тектерден түзүлгөн. Рельефине жапыз кырка тоолор жана массивдер мүнөздүү; алардын капталдары тик келип, дарыя, агын суулардын капчыгайлары менен өтө тилмеленген. Жер титирөө болуп турат. Климаты субарктикалык океандык. Кышы жылуу, нымдуу, кар арбын түшөт, жайы салкын, бүркөк, катуу шамал болот. Августтун орточо температурасы 10°С, февралдыкы –4°С. Жылдык жаан-чачыны 1500 ммдей. Океан шалбаасы жана тоо тундрасы басымдуу; айрым өрөөндөрүндө жапалак тал, четин, таш кайың өсөт. Тыбыттуу ит балыктын, ышкырыктуу суу жолборстун жатагы; жээктери канаттуулардын түнөгү. Деңиз промысели, аңчылык чарбасы бар. Калктуу пункту – Никольский (Беринг аралында). 1741-ж. Командор аралында алгачкы жолу болгон капитан-командор В. Берингдин экспедициясынын урматына аталган. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Орусия
Категория:Аралдар‎
Комбайн

thumb|Комбайн
thumb|Комбайндын дрон видеосу 2022
Комбайн (англисче combine, сөзмө сөз – бириктирүү, туташтыруу) – бир эле мезгилде ар кандай операцияларды аткаруучу татаал агрегат. Комбайндын төмөнкүдөй түрлөрү бар: дан Комбайны, жүгөрү Комбайны, силос Комбайны, кен казуучу тоо-кен комбайны ж. б. Дан Комбайны – дан эгиндерин чаап, бастырып, саман, топонун чөмөлөп кетүүчү машина. Комбайнды атайын кошумча шайман менен жабдып, чанактуу, техникалык ж. б. өсүмдүктөрдү чаап, бастырууга болот. Комбайндын чиркелме, асма жана өзү жүрүүчү түрлөрү бар. Чиркелме Комбайндын иштөөчү тетиктери Комбайнга орнотулган кыймылдаткычтын же трактордун кубат берүүчү валынын жардамы менен иштейт. Өзү жүрүүчү Комбайн өз кыймылдаткычы менен иштейт. Асма Комбайн өзү жүрүүчү шассиге орнотулат. Комбайн жантайма камералуу хедер, дан чапкыч, бастыргыч, тазалагыч, кызылдагыч, транспортёр, бункер, чөмөлөгүч, жүрүү системасы (жетелөөчү алдынкы дөңгөлөк жана арткы башкаруучу дөңгөлөк), кыймылдаткыч кабина, электр жана гидрожабдуулар, башкаруу жана сигнал берүү тетиктеринен турат. Алгачкы Комбайн АКШда 19-кылымдын аягында жасалган. Ал жыгачтан жасалган, эпсиз, оор болуп, 20–30 ат чегилген. Комбайн 20-кылымдын башында өркүндөтүлүп, жыгач – металл менен, ат – локомобиль, трактор мн алмаштырылып, кыймылдаткыч орнотулган. СССРде С-6, өзү жүрүүчү С4 Комбайны СК-4, СКД-5, «Сибиряк», СК-5, «Нива», СК -6, «Колос», «Дон-1200», «Дон-1500» ж. б. Комбайндар чыгарылган. Бул Комбайндардын базасында чанактуу дан өсүмдүктөрүн жыйноочу жалпак тамандуу СКП-4, шалы оруп-жыюучу СКП-6Р, СКД-5Р, СК-5Р, ошондой эле НК-4 ж. б. асма Комбайн жасалган. 
Категория:Техника 
Категория:Айыл чарба
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Коми-Пермяк автономия округу

Коми-Пермяк автономия округу – Россия Федерациясынын курамындагы административдик-аймактык бирдик. 1925-ж. 26-февралда Урал, 1935-ж. Свердлов, 1938-жылдан Пермь облусунун курамына кирген. Кама дарыясынын жогору жагында, Урал алдында жайгашкан. Аянты 32,9 миң км2. Калкы 146,5 миң (2003).
Коми-Перм Өзэркин Ооданы thumb | 220x124px | right thumb | 220x124px | right 
 Негизги маалымат 
Административдик-аймактык жактан 6 районго, 1 шаарга, 3 шаарчага бөлүнөт. Борбору – Кудымкар шаары Приволжье федерация округуна кирет. Автономия округдун шайлоочулары Пермь облусунун шайлоосуна катышууга акылуу. 2007-жылдан Коми-пермяк округу болуп кайрадан түзүлүп, Пермь облусунун курамына өзгөчө административдик-аймактык бирдик болуп кирген.
 thumb | 220x124px | right | Жайгашуун картасы.
Калкынын негизин коми-пермяктар (60,2%) түзөт, ошондой эле орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Динге ишенгендери православныйлар, эски каада-салтты туткандар жана протестанттар да бар. Орточо жыштыгы 1 км2 жерге 4,4 киши. Шаар калкы 26,5%.

thumb|Театр (Кудымкар).
Табияты калктын жашоосуна орточо жагымдуу. Экологиялык абалы канааттандырарлык. Январдын орточо температурасы –15°Сден –17°Сге чейин, июлдуку 17–18°С. Жылдык жаан-чачыны 500 ммге жакын. Башкы дарыясы – Кама (кеме жүрөт). Аймагынын 4/5бөлүгүн тайга ээлейт. 
Региондун дүң продукциясынын көлөмү 2443,3 млн рубль. Андагы өнөр жайдын үлүшү 19%, айыл чарбаныкы 39,4%. Токой (өнөр-жай өндүрүшүнүн 51,4%и);өнөр-жай комплекси өнүккөн. Ошондой эле жыгаччылык, тамак-аш (30,3%), электр энергетика (5,8%) өнөр-жай ишканалары иштейт. Айыл чарбага жарактуу жери 132 миң га, анын ичинде 115 миң гасы айдоо аянты. Эт-сүт багытындагы мал чарбачылыгы өнүккөн. Дан эгиндери (кара буудай, буудай, арпа) айдалат. Округдун түндүгүндө териси баалуу айбанаттар асыралат.
Темир жол жок. Автомобиль жолунун узундугу 1690 км (анын ичинде асфальтталганы 335 км). Пожва жана Майкоп шаарчаларында дарыя порту, Кудымкарда аэропорт бар. Округда жалпы билим берүүчү 154 мекеме, 9 башталгыч жана атайын окуу жайы, 2 Жогорку окуу жайы (анын ичинде Удмурт университетинин филиалы), театр, улуттук маданий борбор, 3 музей (анын ичинде край таануу) иштейт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Орусия
Коми тили

Коми тили, коми-зырян тили – Коми Республикасында жашаган комилердин тили. Финн-угор тил уясынын пермь топчосуна кирет. Коми тилинин жазмасы 14-кылымда түзүлгөн. Онго жакын говору бар. Адабий тили Улуу Октябрь революциясынан кийин сыктывкар-вычегда говорлорунун базасында калыптанган. Комилер эки тамга (о, i) кошумчаланган орус алфавитин колдонот.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Категория:Тилдер
Коммунисттик интернационал

thumb|3-Интернационал.
Коммунисттик интернационал, Коминтерн, 3-Интернационал – эл аралык уюм (1919—43). 1-, 2-Интернационалдардын мураскору катары пролетардык кыймылдын идеялык саясатын улантуучу болуп саналат. Аны В. И. Ленин уюштурган. Коммунисттик Интернационалдын 7 конгресси (март 1919; июль–август 1920; июнь–июль 1921; ноябрь–декабрь 1922; июнь–июль 1924; июль–сентябрь 1928; июль–август 1935) өткөрүлгөн. 2-дүйнөлүк согуш мезгилинде фашизмге каршы күрөш жүргүзүүнүн башкы демилгечиси катары белгилүү. Ошону менен бирге коммунисттик партиялардын жаңы, татаал шартта иштеши биригүүнүн жаңы уюмдашуу формаларын талап кылган. Ушуга байланыштуу 1943-ж. 15-майда Коммунисттик Интернационалдын Аткаруу Комитетинин Президиуму Коммунисттик Интернационалды таратуу жөнүндө чечим кабыл алган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Тарых 
Категория:Саясат таануу
Комор Аралдары

thumb|Комор аралдары.
Комор аралдары, Комор Аралдар Союзу – Инди океанындагы мамлекет. Мозамбик кысыгынын түндүгүндө, Африканын чыгыш жээгине жакын жайгашкан. Аянты 1862 км2. Калкы 627,0 миң (2008). Административдик-аймактык жактан 3 аралга [Нгазижа (Гранд-Комор), Нжуани (Анжуан), Мвали (Мохели)] бөлүнөт. Акча бирдиги – комор франкы.

thumb
Комор аралдары – союздук мамлекет. Башкаруу формасы – президенттик республика. Мамлекет башчысы жана аткаруу бийлигин президент аткарат (Комор Аралдар Союзуна караган аралдардын биринен ротациялык негизде 4 жылга шайланат). Мыйзам чыгаруучу жогорку органы – бир палаталуу парламент (33 депутаттан турат). Көп партиялуу. Башкы партиялары – Автономия аралдар партиясы, Комордун кайра жаралышы үчүн конвенция партиясы.

Калкынын негизин анталоатра (95%; жергиликтүү африкалыктар менен арабдардын, малагасилер менен европалыктардын никелешүүсүнөн пайда болгон) түзөт; ошондой эле арабдар, индейлер, кытайлар, француздар да жашайт. Расмий тили – комор (аралдын диалекти менен), француз жана араб тилдери. Ислам динин тутат. Орточо жыштыгы 1 км2 жерге 300 киши. Ири шаарлары: Морони (22 миң), Муцамуду (14 миң).

thumb|Eulemur fulvus (Лемурлар).
Аралдары тоолуу; Аракеттеги бир нече жанар тоо бар. Эң бийик жери – Картала тоосу (бийиктиги 2360 м). Климаты тропиктик [нымдуу жана ысык (ноябрь–май)] жана пассаттык (кургак, салыштырмалуу салкын). Эң суук айынын орточо температурасы 23–24°С, эң ысык мезгилде –27... –28°С, тоолорунда 14–15°Сге чейин төмөндөйт. Жылдык жаан-чачыны 1100 ммден 3000 ммге чейин (жанар тоо массивинин айдарым беттеринде). Нгазижа аралында туруктуу аккан суусу жок, башка аралдарында кыска жана тез-тез соолуп калуучу агын суулары бар. Кратерлерде көлдөр кездешет (суусу таза). Флора менен фаунасы эндемиктер. Айдарым капталдарында бийик өскөн тропиктик токойлорунда лианалар менен жыгач сымал папоротниктер жана орхидеялар, токойлорунда жылаңач уруктуулардын байыркы өкүлдөрү, тоолордун этегинде жана түздүктөрүндө сейрек токой, саванна, жаш платолорунда чөп жана суу жээктеринде мангр өсүмдүктөрү өсөт. Сүт эмүүчүлөрдүн 20дан ашык (анын ичинде мангуст лемуру, тенрек), канаттуулардын 100гө жакын (анын 40%тейи эндемик; комор ача куйруктуулары, комор ак көзү ж. б.), сойлоп жүрүүчүлөрдүн 20дан ашык түрү (хамелеондор, жашырын көздүүлөр, фельмузалар) жана Нгазижа аралынын жээктеринде жоголуп бараткан латимерия (чеңгел канаттуу балык) кездешет. Мохели деңиз паркы уюштурулган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Аралдар‎ 
Категория:Коморлор
Категория:Франция‎
Компания

Компания (французча compagnie; англисче company) — коммерциялык же өндүрүштүк ишмердик үчүн түзүлгөн жактардын ассоциациясы. Компания өнөктөштүктүн – корпорациянын принциптеринде аракеттенет – ошондой эле ишкердиктин башка түрлөрүнө ээ боло алат. Мындай өнөктөштүк Компаниянын карыздары үчүн толук жоопкерчиликтүү эки же бир нече жеке адамдардын ортосундагы келишимдин негизинде түзүлгөн ишкер уюмдун бир түрү болуп эсептелет. Жоопкерчилиги чектелген Компания өз пайынын (салган капиталынын) чегинде карыздары үчүн чектелген жоопкерчиликке ээ. Инвестициялык компания (трест) менчик баалуу кагаздарын корпорациянын баалуу кагаздарына сатуу аркылуу мобилизациялануучу капиталды алат. Компаниянын инвестициясынан алынган киреше оперативдүү чыгымдарга жана Компания мүчөлөрүнө дивиденддерди төлөөгө жумшалат. Коммерциялык кредит Компаниясы адистештирилген кредиттөөнү ишке ашырат. Холдинг Компаниясы оперативдүү Компаниянын ишмердигине контролдук кылуучу көлөмдөгү башка Компаниянын (көбүнчө оперативдүү) акцияларына ээлик кылат. Оперативдүү Компания бизнести уюштуруучунун милдетин аткарат. Бир эле мезгилде оперативдүү жана холдинг болгон Компания да кездешет.

Булактар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

 
Категория:Экономика
Композитор

thumb|Йозеф Гайдн (1732-1809).
Композитор (латынча compositor – түзүүчү– жаратуучу) – музыкалык чыгарма жаратуучу адам. Композиторлук кесип табигый музыкалык жөндөмдү жана атайын билим алууну талап кылат Кыргызстанда Композиторлор Кыргыз улуттук консерваториясында даярдалат 1939-жылдан Кыргызстан композиторлор союзу иштейт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Компост

thumb|Компост.
Компост (латынча compositus – үлүштүү) – түрдүү органикалык заттардын аралашмасынын микроорганизмдердин таасири менен чиришинен алынган жер семирткич. Компосттоо үчүн шакел, чым көң, кык, чыла, таштандылар пайдаланылат Компост семирткичте сиңимдүү азык заттар (азот, фосфор, калий ж. б.) көбөйүп, илдет пайда кылуучу микрофлора менен гельминттен зыянсыздандырылат, целлюлоза, гемицеллюлоза жана пектин заттары азайып, жер семирткичтин физикалык касиети жакшырат. Компосттун чым көңкык, чым көң-чыла, кык-фосфорит, кык-суперфосфат сыяктуу бир нече түрү бар. Шаар таштандыларынан да Компост даярдоого болот. Компост бардык эгилме өсүмдүк үчүн түрдүү топуракта (гектарына 15–40 т) колдонулат.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Айыл чарба
Комптон толкун узундугу

Комптон толкун узундугу – узундук ченине ээ жана релятивдик квант эффектисинин пайда болуу облусун билдирүүчү чоңдук. Бөлүкчөнүн массасы m жана универсалдык турактуулар h, е аркылуу туюнтулат: λк=h/тc, мында h – Планк турактуулугу, с –вакуумдагы электр-магниттик толкундун ылдамдыгы, m – бөлүкчөнүн массасы. λк Комптон эффектисиндеги электр-магниттик толкундун электрондон (протондон) чачырагандагы толкун узундугунун өзгөрүшүн мүнөздөйт. Электрон үчүн A –3,9.10–11 см, протон үчүн A –2,1.10–14 см. 
Категория:Физика
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9