Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Орто бийик тоолор

thumb|Ай-Петри чокусу (1233 м, Крым тоолору).
Орто бийик тоолор – салыштырма бийиктиги 600–2000 м, абсолюттук бийиктиги 3000 мден ашпаган (башкача айтканда кар чегинен жогору көтөрүлбөгөн) тоолор (мисалы, Карпат тоолору, Аппалачи, Түштүк Урал, Крым тоолору). Чокулары жана кырлары тайпак, капталдары тик эмес, өрөөндөрү тайыз, көп учурда кенен келет. Рельефин негизинен эрозиялык процесстер пайда кылат. Кыргызстанда орто бийик тоолор көбүнчө бийик тоолорго жарыш созулуп жатат. 
 
Бул рельефке кырка тоолордун чокулары жылмаланьш, элювий жана үбөлөнүү процессинин кеңири таралышы мүнөздүү. Мындай тоолор негизинен кар чегинен өйдө кетөрүлбөйт, ошондуктан тоо-мөңгү рельефи байкалбайт. 

Орто бийик тоо рельефи Түштүк Уралда, Крым тоолорунда ж. б. жерлерде кездешет. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Ортоклаз

thumb|Ортоклаз.
Ортоклаз (гр. orthos – түз жана klasis – сынуу, талкануу) – талаа шпаттар тобундагы тоо тек пайда кылуучу минерал. Химиялык формуласы K [AlSi3O8]. Моноклин системасында кристаллданат. Өңү ачык-кызгылт, саргыч-бозомук, кызыл, көгүш ж. б. Сингониясы моноклиндүү, жаркырактыгы айнек сымал. Катуулугу 6–6,5. С. салмагы 2,55–2,63. Ортоклаз – магма тоо тектеринин тек пайда кылуучу минералдарынын негизгилеринин бири. Көбүнчө региондук жана контакттык метаморфизм процессинде пайда болот. Карапа жана айнек өндүрүшүндө сырьё катары колдонулат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Минералдар‎
Ортонку Дунай түздүгү

thumb|Ортонку Дунай түздүгү.
thumb|Ортонку Дунай түздүгү.
Ортонку Дунай түздүгү, Венгр ойдуңу Дунай дарыясынын ортонку агымынын алабында, Венгрия жана ага чектеш Словакия, Румыния, Хорватия, Австрия, түндүк-чыгышы Украина өлкөлөрүнүн аймагында. Аянты 200 миң км2. Альп, Карпат, Динар жана Серб тоолору менен курчалып, лёсс, аллювий чөкмөлөрүнөн турган тоо аралык тектоникалык ойдуң. Деңиз деңгээлинен бийиктиги 100–2000 м. Венгр тоолору аны Альфельд, Дунантуль, Кишальфельд деп аталган бөлүктөргө бөлөт. Жеринин бети жайпак, бир аз күдүрлүү; жетим тоолор кездешет. Климаты мелүүн континенттик, чыгышы – кургак, батышы – нымдуу. Жылдык жаан-чачыны 500–600 мм, тоолордо – 900 мм. Балатон көлү жайгашкан. Боксит (Венгриядагы Гант, Искасентдьердь кендери), нефть, газ, күрөң көмүр кендери бар. Аянтынын 70–80%ин түзгөн жерлерде дан эгиндери, жүгөрү, жашылча-жемиш айдалат. Токойлуу талаалары тоо этектеринде гана сакталып калган.

Ортонку Дунай түздүгүндө Будапешт (Венгрия), Загреб (Хорватия), Братислава (Словакия), Тимишоара (Румыния) ж. б. ири шаарлар жайгашып, калк жыш отурукташкан. 
 
Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Венгрия
Категория:Румыния
Категория:Австрия
Категория:Хорватия
Категория:Словакия
Орто Орус дөңсөөсү

thumb|Орто Орус дөңсөөсү
Орто Орус дөңсөөсү – РФтин чыгыш бөлүгүндө жайгашкан. Чыгыш Европа түздүгүндө Ока дарыясынын кеңдик боюнча аккан бөлүгүнөн (түн.) чейин. Түштүк-чыгышында Калач дөңсөөсү жайгашкан. Аки таш, бор жана мергель тектеринен туруп, кум, чопо менен капталган. Жар, коктууколоттуу рельеф басымдуу; карст үңкүрлөрү көп. Ири дарыялары: Ока, Десна, Сейм, Псел, Дон. Жазы жалбырактуу токой өсөт. Талаа зоналарында жайгашкан. Орто Орус дөңсөөсүнүн аймагында Борбордук кара топурактуу жана Галич коруктары уюштурулган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Орусия
Орто Сибирь бөксө тоосу

Орто Сибирь бөксө тоосу - Чыгыш Сибирде, Якутияда, Краснояр крайында жана Иркутск облусунун аймагында. Түштүгүнөн Чыгыш Саян, Байкал бою, Забайкалье кырка тоолору, батышынан Батыш Сибирь түздүгү, түндүгү менен чыгышынан Түндүк Сибирь ойдуңу жана Борбордук Якут түздүгү менен чектешет. Сибирь платформасынын аймагында жатат. Рельефине үстү тегиз платолор жана токол тоолор мүнөздүү (Енисей токол тоосу, Вилюй платосу; эң бийик жери –1701 м, Путорана платосу). Көп жылдык тоң кыртышы кеңири аймакты ээлейт. Климаты кескин континенттик, кышы узак жана суук, жайы жылуу. Жылдык жаан-чачындын саны 350–500 мм. Кен байлыктары: никель, жез, темир, таш көмүр, графит, таш туз, табигый газ. Дарыялары Түндүк Муз океанынын алабына кирет; ирилери Төмөнкү Тунгуска, Таштуу Тунгуска, Ангара, Лена. Кызыл карагайлуу токой басымдуу; түштүгүндө мырза кызыл карагай жана мырза карагай өсөт. Бөксө тоонун түн. бөлүгүндө тоо тундрасы, өрөөндөрүнө токойлуу талаа жана талаа ландшафттары мүнөздүү.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Сибирь
Орто-Токой көрүстөнү

Орто-Токой көрүстөнү — биздин заманга чейин 3-кылым-биздин замандын 8-кылымына таандык археологиялык эстелик. Бишкек-Нарын автомобиль жолунун 205кмнде, Орто-Токой капчыгайынын тоо этектеринде, Чүй суусунун эки тарабында жайгашкан. Көрүстөндөр тегерек формада, этектери чоң таштар менен көрчалган. Дөбөлөрүнүн бийиктиги 30-35 смден 3мге чейин жеткен. Чоң көрүстөндөр өрөөндүн батыш тарабында жайгашкан. Маркөмдардын көрлөрү таш, жыгач капкактары менен жабылган. Айрым көрлөрдүн дөбалдары таштан кынап тизилип, табып формасында . Колго жана чарыкка жасалган алмөрөт сымал түзүлүштөгү түбү тегерек карапа идиштер, оймо-чиймелер, жыгач аяк, колодон жасалган сөйкө, көр тоосөнөн сыныгы, ийиктин башы, таш бүлөо табылган. Ошондой эле 707-709-жылга таандык Кытай тыйындары кездешкен.

Орто-Токой көрүстөнүн табият таануучу А. Н. Фетисов жана археолог А. К. Кибиров изилдеген. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Кыргыз археологиясы‎
Категория:Тарыхый эстеликтер‎
Орус Америкасы

Орус Америкасы – 18–19-кылымдагы Түндүк Америкадагы орус ээликтеринин (Аляска, Түндүк Калифорниянын бир бөлүгү, Алеут аралы) расмий эмес аталышы. 
Орусиялык Америка (Аляска) thumb | 220x124px | right thumb | 220x124px | right

 Негизги маалымат 
Орус саякатчылары ачып, изилдешкен. 1784-жылдан орустар жашаган. Административдик борбору – Новоархангельск [учурда – Ситка; Баранов (Орус Америкасынын алгачкы башкаруучусу) аралында]. 1799–1861-ж. Россия – Америка компаниясы ижаралап турган. 1867-ж. АКШга сатылган. Орус топонимикасы сакталган. 
 thumb | 220x124px | right | 19 кылымдагы Орусиялык Америка.

 Тарыхы 
Орусия империясы чыгышка бара жатканда Алясканы колонизациялаган ээлиги.
 thumb | 220x124px | right

 Колдонулган адабияттар 
Категория:Орусия империясы
Категория:Орусия

 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Орустар

Орустар — чыгыш славян эли; РФтин жергиликтүү калкы. Латвия, Литва, Эстония, Украина, Беларуссия, Молдавия, Азербайжан, Грузия, Армения, Казакстан, Өзбекстан, Кыргызстан, Тажикстан, Түркмөнстан, ошондой эле АКШ, Канада, Бразилия, Германия, Улуу Британия, Кытай, Франция ж. б. мамлекеттерде диаспоралары бар.

Жалпы саны дүйнөдө 133 млн, анын ичинде 111016896 киши Россияда жашайт (2010). Динге ишенгендеринин көбү – православныйлар. Орус тилинде сүйлөшөт. Орустар чыгыш славян урууларында уруулук мамилелер ыдырап, Киев айланасында Байыркы орус мамлекети түзүлгөн мезгилде пайда болгон байыркы орус элинен (9-к.) келип чыккан. Этностук негизин чыгыш славян элдери (кривичтер, словендер, вятичтер, северяндар), ошондой эле финн-угор уруулары түзгөн. Орустар мал чарбачылык, дыйканчылык жана кол өнөрчүлүк менен кесиптенишет. Салттык кийимдери түн. жана Түштүк аймактарында бири-биринен айырмаланат. Эркектери тик жакалуу ак көйнөк, кендир ыштан, сыртынан таардан тигилген жакасыз узун кемсел, бутуна жөкө чокой же өтүк кийип, белине кур курчанат. Аялдары – түн. аймактары сарафан, түштүгү юбка, көйнөк, кофта кийип, алжапкыч тагынган. Тамак-ашы негизинен ботко, щи, пельмен, суусундук катары квасты көбүрөөк колдонушат.

Манас эпосунда
Орус — «Манас» эпосундагы этноним. Эпосто Көкөтөйдүн ашында чакырылган эл катары эскерилет: «Орус да бар, немис бар, Ойроттун баары тегиз бар» (Сагымбай Орозбаков, 3. 147). Сагымбай Орозбаковдун вариантында гана кездешүүчү «Түндүккө чабуул» аттуу окуяда Манас орус элинин эпосторунун башкы каарманы Айламор (Илья Муромец) менен согушуп, аны жеңгени айтылат, к Айламор. В. В. Радлов жазып алган вариантта да Манастын О. эли жана анын падышасы «Ак падыша» (Николай) менен сый мамилеси көрсөтүлөт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN 5-89750-013-4

Категория:Дүйнө элдери
Категория:Манас эпосундагы этнонимдер
Категория:Славян элдери
Категория:Арктика элдери
Орус-жапон согушу

thumb
alt=В.Косов. Varangian. Акыркы парад.|thumb|252x252px|В.Косов. Varangian. Акыркы парад.
Орус-жапон согушу ― Ыраакы Чыгыш үчүн Орусия менен Жапония империяларынын ортосунда чыккан согуш. Анда империалисттик державалардын 
Корея менен Кытайды бөлүп алуу максатын көздөгөн.

Жапония 1894–95-жылдагы согушта Кытайды жеңип, Тайвань (Формоза) аралын, Пэнхулэдао (Пескадор жарым аралы) жана Ляодун жарым аралын каратып, Кореяга да өз таасирин күчөткөн. Бирок Франция менен Германия колдогон Орусиянын кысымы менен Ляодун жарым аралынан баш тартууга мажбур болгондуктан, орус-жапон мамилелери начарлаган. Манжурияны каратуу максатын көздөгөн падышалык Орусия 1896-жылы Жапонияга каршы Кытай менен союздук келишим түзүп, Манжурияны басып алган. 1898-ж. аскер-деңиз базасын куруу максатында Кытайдан Порт-Артур (Люйшунь) жана Квантун жарым аралын ижарага алган. Улуу Британия менен АКШнын колдоосуна таянган Жапония 1902-ж. Улуу Британия менен союздук келишим түзгөн. 1904-ж. 27-январга караган түнү жапон флоту Порт-Артурдагы орус эскадрасына капыстан кол салып, орустардын «Варяг» крейсери жана «Кореец» кемеси чөктүргөн. 28-январда Жапония Орусияга согуш жарыялап, Манжурияга чыгууга жана Порт-Артурду курчоого мүмкүндүк алган. Порт-Артурду курчоо 157 күнгө созулган. Натыйжада согуш орус аскеринин жеңилиши менен аяктаган. 1905-ж. 23-августта Портсмут тынчтык келишими түзүлүп, Корея Жапониянын көзөмөлүнө өткөн жана Порт-Артур менен Квантун обл-на болгон Орусиянын ижаралык укуктары, Кытай темир жолунун Түштүк бутагы, Сахалиндин Түштүк аймактары Жапонияга өткөн.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Согуштар‎
Категория:Орусия
Категория:Жапония
Осака

thumb|Осака.
Осака, Нанива – Япониядагы шаар. Өлкөдө чоңдугу жана экономикалык мааниси боюнча 3-шаар. Йодо дарыясынын (Ички Япон деңизинин алабы) дельтасындагы ири порт (жылына 80 млн тга чейин жүк ташылат; Япониянын экспортунун 2/ бөлүгү). Хонсю аралынын түштүк бөлүгүндө жайгашкан. Осака-фу префектурасынын административдик, Япониянын тарыхый соода борбору. Калкы 2,7 млн (2011). Жолдор тоому. Эки эл аралык аэропорту бар. Метрополитен иштейт. Япониянын соода-финансы борбору. АКлар, шалы фондусу, пахта биржасы, дүйнөдөгү ири банктардын филиалдары бар. Оор өнөр жай (өлкөдө өндүрүлгөн болоттун 1/6 и, прокаттын 2/6 си, түстүү металлдын 1/3бөлүгүнөн көбүрөөгү) өнүккөн. Так машиналар, станок, прибор жана кеме куруу, радио-техникалык жабдуулары, текстиль (Япония текстилинин 40%и), химиялык-фармацевтика, жыгаччылык, полиграфия, цемент, айнек, карапа өнөр жай ишканалары иштейт. Университет, музейлер (шаар, асем өнөр ж.б.) бар. Каналдары көп. 7-10-жана 16-кылымдагы храм (будда, синтоист) сепилдер сакталган. Шаар 7-кылымдан эскерилет. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Жапония
Категория:Шаарлар‎
Осетиндер

thumb|right|250px
Осетиндер (осет. ир, ирæттæ; дигорæ, дигорæнттæ) — Кавказда жашаган иран тилдүү эл. Түндүк Осетия менен Түштүк Осетиянын негизги калкы. Алар ирон жана дигорон жана башка субэтностук топторго бөлүнөт. Осетин тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендеринин көбү православныйлар. Осетиндер – байыркы Кавказ элдеринин бири. 

Осетиндердин этностук негизи Түндүк Кавказдын жергиликтүү калкы жана ал жерге келген скиф, сармат, алан (б. з. 1-к-нан) уруулары менен тектеш. Осетиндер 15–18-кылымда эл болуп калыптанган. 18-кылымдын 40-жылдарынан орус-осетин мамилелери түзүлө баштаган. 1774-ж. Осетия Россиянын курамына кошулган. 18–19-кылымдын аягында осетиндердин бир бөлүгү тоолуу аймактардан түздүктөргө көчө баштаган. 1922-ж. Грузин ССРинин курамында Түштүк Осетия АО, 1924-ж. Түндүк Осетия АО түзүлүп, 1936-ж. РСФСРдин курамындагы Түндүк Осетия АССРи болуп өзгөрүлгөн. 1990-ж. Түн. Осетия Республиканын мамлекеттик көз карандысыздыгы жөнүндө декларация кабыл алынган. Негизги кесиби – дыйканчылык жана мал чарбачылык. Эркектери бели тар, жакасыз, узун чапан (черкеска), бешмант, көйнөк, чалбар, кышкысын тон, бурка, башына каракүл папах, кийиз калпак, башлык, бутуна такасыз, булгаары туфли (чувяки), өтүк кийип, белине канжар тагынган. Аялдары алды тилик бычылып, көркөмдөлгөн көйнөк, ичинен жибек юбка жана узун жең кап, кыска алжапкыч тагынып, жазы кур курчанган. Башына саймалуу жоолук жабылган баркыт топу кийишет. Улуттук тамак-ашы башка Кавказ элдериникине окшошаары Негизинен эт, сүт, ун азыктары. Суусундук катары пиво ичишет. 
Категория:Дүйнө элдери

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Иран тилдүү элдер
Осипов Юрий Сергеевич

thumb|2024
Осипов Юрий Сергеевич (7. 7. 1936-ж. туулган, Тюмен облусу, Тобольск шаары) – орус математиги, механиги жана педагогу, физика-математика илимдеринин доктору (1971), профессор (1975). СССР ИАнын (1987) жана РИАнын академиги (1991). А. М. Горький атындагы Урал мамлекеттик университетин (УрМУ) аяктаган (1959). 1961–69-ж. УрМУда аспирант, ассистент, доцент, 1969–93-ж. СССР ИАнын Урал бөлүмүнүн математика жана механика институтунда лаборатория башчысы, дифференциялык теңдемелер бөлүмүнүн башчысы, институттун директору болгон. 1991–2013-ж. РИАнын президенти. Колдонмо математика жана механика боюнча адис. Негизги илимий изилдөөлөрү дифференциалдык теңдемелерге арналган. 170дөн ашык илимий эмгектин автору. Ленин (1976) жана РФтин мамлекеттик (1993) сыйлыктарынын лауреаты. Эмгектери: Основы метода динамической регуляризации: учебное пособие (в соавторстве). М., 1999; Математические события XX века (в соавторстве). М., 2003. 
Категория:Инсандар
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Осмонов Абдрай

Осмонов Абдрай [27. 12. 1939-ж. туулган, Ысык-Көл облусу, Жети-Өгүз району Тилекмат айылы Шалба айылы] — сүрөтчү-живописчи. Кыргыз ССРинин искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1982), Кыргыз Республикасынын искусствого эмгек сиңирген ишмери (1984), Кыргыз Республикасынын эл сүрөтчүсү (1991), КРдин Улуттук көркөм сүрөт академиясынын анык мүчөсү (2005). Бишкек сүрөтчүлөр окуу жайын (1959), Ленинграддагы Репин атындагы Живопись атындагы сүрөтчүлөр академиясын бүткөн, скульптура жана архитектура институтун (1965) бүтүргөн. 1965 жылдан С. Чуйков атындагы Көркөм сүрөт окуу жайында окутуучу. 1965-жылдан республикалык, бүткүл союздук жана эл аралык көргөзмөлөрдүн катышуучусу. 1968 жылдан ССРС сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү. 1970– 85-ж. Кыргызстан сүрөтчүлөр союзунун живопись секциясынын төрагасы. Осмонов негизинен сюжеттик-тематикалык жанрда эмгектенет. Алгачкы эмгегинин бири – көп жактуу, колориттик чечилиш боюнча татаал «Майрам күнү» (1972) картинасы. Живопистик сапаттарга ээ «Булочнаяда» (1969), «Чолпонка» (1973), «Үй-бүлө» (1968) жана «Күрөш» (1971) картиналарын жараткан. Осмоновдун «Долон» (1974), «Ысык-Көлдүн балыкчылары» (1975), «Түшүм» (1977), «Жүзүм үзүү» (1978), «Жеңиш» (1979) аттуу полотнолору кыргыз элинин жашоо-турмушун чагылдырат.
Ал тематикалык Эртең мененки убакыт. 1987. жанрдагы картиналар менен портрет тартат. Көп картиналары айыл турмушуна арналган. 
Көргөзмөлөргө коюлган негизги картиналары: «Жаш эне», «Колхоз тою», «Мейманга», «Түшүм жыйноо», «Кырманда», «Түшүм» жана башка, М. Рыскуловдун, Сүймөнкул Чокморовдун жана башка ар кандай кесиптеги кишилердин портреттери да анын калемине таандык. 
Кубада, Монголияда, Скандинавия өлкөлөрүндө, КМШ мамлекеттеринде жана республикада өткөрүлгөн көргөзмөлөргө катышкан. 
КМШ көргөзмөсүндө коло медалга татыктуу болгон. Медалдар менен сыйланган. 

Колдонулган адабияттар
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Арип боюнча инсандар
Категория:Арип боюнча сүрөтчүлөр
Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Останкино мунарасы

thumb|280px|
Останкино мунарасы – Москва шаарында жайгашкан телекөрсөтүү жана радио берүү мунарасы. Бийиктиги – 540 м, дүйнөдө бийиктиги боюнча бешинчи орунда турат. Башкы конструктору – Н. В. Никитин, башкы архитектору – Л. И. Баталов. 1960–67-ж. курулуп, ошол учурда дүйнөдөгү эң бийик имарат болгон. Мунарадан телеканалдардын жана радиостанциялардын программалары берилет. Кароо аянтчалары, концерт жана конференция залдары, «Жетинчи асман» рестораны бар. Метеорологиялык обсерватория да жайгашкан.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Курулуш
Остготтор

Остготтор, остроготтор, грейтунгдар – герман уруусу, готтордун чыгыш бутагы. 3-кылымда Кара деңиздин түндүгүндөгү талааларда, айрымдары Крымда жашаган. 4-кылымдын 2-жарымында Эрманарихтин башчылыгы менен уруу союзун түзүшкөн. Бул союзга остготтордон тышкары башка герман уруулары жана ошондой эле скиф-сармат, славян уруулары да кирген. Аны 375-ж. гунндар талкалаган соң, остготтордун көбү Паннонияга оогон. Теодорихтин башчылыгы менен Одоакрдын аскерлерин талкалап, борбору Равеннада жайгашкан. 493-ж. остготтор өз королдугун түзгөн. Гүлдөп турган мезгилинде анын курамына Италия, Сицилия, Альп тоолорунун этегиндеги аймактар, Далмация, Прованс кирген. Остготтордун көпчүлүгү Түндүк жана Чыгыш Италияга отурукташкан. Остготтордун коомдук түзүлүшүнө римдиктердин социалдык жана мамлекеттик-укуктук институттары чоң таасир тийгизген. Рим ак сөөктөрүнө союздаш болгон Теодорихтин кызы Амаласунта (526–534-ж. башкарган) өлтүрүлгөндөн кийин, Византия императору Юстиниан I 535-ж. Остготторго каршы согуш жарыялаган. Согуштун биринчи баскычында византиялыктардын кол башчысы Велисарий остготторду талкалаган. Остготтордун жаңы королу Тотила (541–552-ж. башкарган) Византияга каршы бардык күчтөрдү топтоп, византиялык аскерлерди бир нече жолу талкалаган. Бирок 554-ж. Тагинанын алдында византиялык кол башчы Нарсес остготтордун аскерлерин талкалап, остготтор королдугу биротоло жоюлган.
Категория:Этнография

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Байыркы германдар
Ост-Индия

thumb|Ост-Индия карта (1606).
Ост-Индия (англ. East Indies, сөзмө-сөз – Чыгыш Индия) – Индиянын, ошондой эле Түштүк-Чыгыш Азиядагы айрым өлкөлөрдүн мурдагы аталышы. 15-кылымдын аягында Х. Колумб ачкан Кариб деңизиндеги аралдарды «Индия» деп жаңылыш эсептешкен европалыктар 16-кылымдын башында Индстандын жээгине жеткенден кийин бул аймакты Вест-Индиядан айырмалаш үчүн Ост-Индия деп атаган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Азия
Осьминогдор

thumb|Octopus vulgaris
Осьминогдор (Octopoda) – баш буттуу моллюскалар түркүмү. Дене узундугу 1–60 смге, тинтүүрү же «колдору» менен 3–5 мге жетип, салмагы 50 кгга чейин. Денеси сүйрү баштык сымал, башы денесинен даана бөлүнгөн; 8 «колу» бири бири менен чоюлчаак жаргакча аркылуу биригип турат. 11 тукуму, 200гө жакын түрү бар. Бардыгы деңизде, океанда жашайт. Жумурткасын деңиз түбүнө таштайт, кээде жашаган ийининин төбөсүнө илип коёт, айрымдары колуна көтөрүп жүрөт. Аргонавттар жумурткасын раковинасында алып жүрөт. Ургаачысы жумурткаларын тазалап, кайтарып жатып арыктайт жана көбүнчө өлүп да калат. Инкубациясы бир нече суткадан бир жылга чейин. Эки түрү тирүү тууйт. Зоопланктондор, крабдар, креветкалар, моллюскалар, балыктар, кээде курттар, ийне терилүүлөр менен азыктанат. Айрымдары дайыма ийинде жашайт. Кээси чакса коркунучтуу, өлүмгө да дуушар кылышы мүмкүн. Промысел объектиси. Көп кармалгандыктан, кээ бир жерлерде саны азайып барат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:моллюскалар
От алдыргыч шам

От алдыргыч шам – ичинен күйүүчү кыймылдаткычта күйүүчү аралашманы учкундун жардамы менен тутандыруучу прибор. Ал цилиндрдин баш жагында орнотулуп, борбордук жана каптал электроддору күйүүчү камеранын ичинде жайгашкан. Кыймылдаткычтын кысуу тактысынын аягында от алдыргыч шамына жогорку чыңалуудагы электр импульсу берилет, бул электроддордун ортосунда учкунду пайда кылат. Борбордук электроддогу электр чыңалуусу кыймылдаткычтын түрүнө жараша – поршендүүдө 4–12 кВ, ал эми реактивдүүдө 16 кВко чейин болот.
Категория:Техника
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7