Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Рихард Штраус

thumb|300px

Рихард Штраус (1864, Мюнхен -1949, Гармиш-Партенкирхен) - He-Men композитору жана дирижёр.
 
 Музыкант үй-бүлөдөн. Композиция жана теория боюнча Ф. В. Мейерден сабак алган.
Дирижёр катары (негизинен өз чыгармалары менен ) көп өлкөлөрдө гастролдо болгон (Россияга 1-жолу 1896-ж. келген).
 1898-1918-ж. Берлин операсынын башкы дирижёру, фашисттик төңкөрүштөн кийин Империя музыкалык палатасына президент (1935-жылга чейин).
 Штраустун музыкалык мурасында программалуу симфония, симфониялык поэма жана опера басымдуу.
 Классикалык адабияттын мазмунуна «Мак-бет» (1886), «Дон Жуан» (1888), «ДонКихот» (1897), «Өлүм жана шоола»(1889), «Заратустра ушундай деген»(1896) ж. б. симфониялык поэмаларды жазган.
 Вагнердин таасиринде туңгуч «Гунтрам» (1894), «Огсуз» (1901) опералары жаралган.
«Саломея»(1905), «Наксостогу Ариадна» (1912)операларында мифтик опера-серианын салттарын колдонгон.
 Тарыхый-окуянын негизинде «Елена Египетская» (1928), «Данаянын сүйүүсү»(1952) ж. б. операларын жазган.
 Штраус чыгармачылыгы 20-кылымдагы европалык музыка өнөрүнүн өнүгүшүнө зор таасир тийгизген.
 Гейдельберг жана Мюнхен университеттеринин (1902) ардактуу доктору, Берлиндеги искусство академиясынын мүчөсү (1909).

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Штраус Иоганн

Штраус Иоганн (1825, Вена - 1899,ошол эле жер) - австрия композитору, дирижёр жана скрипач.
 
 Композитор И. Штраустун уулу.
 1844-ж. оркестр уюштурган, кийин анын оркестрин кошуп алып, Европа өлкөлөрүндө жана Америкада бир нече ирет гастролдо болгон.
 1856-65,1869, 1872-ж. Павловскиде (Петебургдун жаны) концерт сезонун жетектеген.
 1886-ж. Петербургда жана Москвада концерт берген.
 Анын «Петербург менен коштошуу» (1858), «Павловский токоюнда» (1869), «Орускыштагы» (1873) ж. б. Чыгармалары орус тематикасы менен байланыштуу.
 
Штраус - бий музыкасын байыткан (500дөй вальс, галоп, полька, кадрильж. б.). Вена вальсынын классикалы күлгүлөрүн жаратып («Көгүлтүр Дунай», «Вена токоюунун жомогу»,«Жаз үндөрү» ж. б.), «вальс королу»деген наамга ээ болгон «Жарганат» (1874), «Венеция түнү» (1883), «Цыган барону» (1885) сыяктуу классикалык оперетталарды жазган.

Инилери Йозеф (1827-70) жана Эдуард(1835-1916) да композитор, дирижёр болушкан.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Дмитрий Шостакович

thumb|212px|Дмитрий Дмитриевич Шостакович (1950)

Дмитрий Дмитриевич Шостакович (1906, Петербург - 1975, Москва) - орус композитору. СССР эл артисти (1954), Социалисттик Эмгек Баатыры(1966).
 
 Искусство таануу илимдеринин доктору (1965).
 Ленинград консерваториясын (1923, фортепьяно; 1925,композиция классы боюнча) бүткөн.
 Шостакович - 20-кылымдагы ири композиторлордун бири.
 19 жашында жараткан тунгуч симфониясы (1925) аны дүйнөгө тааныткан.
 Улуу Ата Мекендик согуш учурунда совет элинин майтарылбас эрки, баатырдыгы «Жетинчи симфониясында» (Ленинград) чагылдырылган.
Ал «Мурун» (Н. Гоголь боюнча, 1928; 1930-ж. коюлган), «Катерина Измайлова» (Н. Лесков боюнча, 1932;1934-ж. коюлган) операларын, «Алтын кылым» (1930), «Жарык булак»(1934) балеттерин, «Москва, Черёмушки» (1959) опереттасын, «Мекен жөнүндө поэма» (солист, хор жана оркестр үчүн, 1947), «Токой жөнүндө ыр» (оратория, 1949); 15 симфония(1925-69), «Майрамдык увертюра»(1954), симфониялык чыгармалар, оркестр менен фортепьяно үчүн концерттер (1933, 1957), романстар, кинофильмдер үчүн музыка ж. б. жазган.
 
1963-ж. «Орус совет музыкасы Кыргызстанда» деген он күндүккө РСФСР композиторлорун жетектеп келип, «Кыргыз жана орус темаларына увертюра» жазган. Тынчтыкты коргоонун бүткүл дүйнөлүк комитетинин (1968) мүчөсү.

Ленинград(1937-39, проф.), Москва (1943-48)консерваторияларында педагог.
Тынчтыктын эл аралык сыйл. (1954),Лениндик сыйл. (1958), СССР мамлекеттик сыйл. (1941, 1942, 1946, 1950, 1952,1968), Я. Сибелиус атындагы сыйл. (1958)лауреаты.

Чет элдик музыкалык , көркөм өнөр, искусство академияларынын мүчөсү, корр. мүчөсү жана проф. СССР Жогорку Советине (6-9-шайл.) депутат.

Үч Ленин ордени, Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Шлягер

Шлягер (нем. schlager - элге жаккан, эл сураган буюм) –
 
1. Адатта сүйүү тамасына жазылган бийди коштоочу ыр. Поп-музыканын негизги түрүнүн бири.

2. Оңой эске тутулуучу обондуу, кеңири тараган ыр. Бийдин жаңы түрүнүн жаралышын шарттайт.

3. Каймана маанисинде өтө кеңири белгилүү, бирок жеңил ойлуу чыгарманы билдирет.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Шашмаком

Шашмаком (перс. шош - алты) –
 
1. Өзбек, тажиктердин рос, бузрук, навр, дугох, сегох, ирок деп аталган алты кейиптик-эмоциялык жана ладдык-интонациялык музыка системасы.

2. 18-кылымдын аягында калыптанып,19-20-кылымдарда колдонулуп келе жаткан макотдор түрү. Шашмаком бухаралык жана хорезмдик болуп бөлүнөт. Азыркы учурда Шашмаком көп бөлүмдүү, түрдүү түзүлүштөгү циклди түзөт (мис., арбир маком 40 ашык бөлүмдөн туруп, аспаптык кайрыктарга (чалгу) жана вокалдык (шобе) чыгармаларга бөлүнөт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Владимир Шахрай

Шахрай Владимир Матвеевич (1898,Одесса ш. - 1978, Фрунзе ш.) - режиссер, опера артисти (баритон), БССР эмгек сиңирген ишмери, 1920-ж.Одесса консерваториясын бүткөн.
 
 1920-32-ж. Одесса, Москва, Саратов, Баку жана Новосибирск опера жана балет театрларынын солисти,
 1932-ж., Минск, Горький ж. б. опера театрларынын режиссёру. 1952-64-ж.Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрынын башкы режис-сёру. Аткарган партиялары Онегин(«Евгений Онегин»), Жермон («Травиата»), Мизгирь («Аяз кыз»), Зурга(«Бермет издегендер»), койгон спектаклдери: «Черевички», «Демон» «Опричник», «Аида», «Князь Игорь», «Сатылган колукту», «Борис Годунов», «Жамыйла», «Жаш жүрөктөр», «Акшумкар» ж. б.
 
Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институту ачылган (1967) күндөн опера классын жетектейт, жеке ырдоо кафедрасынын доценти.

Эмгек Кызыл туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Шатенов Бактыбек Касымбекович

(1962-ж. т., Ысыккөл району) - ырчы, комузчу, кыл кыякчы, темир, жыгач ооз комузчу, чоорчу.
 
 1970-78-ж. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайынын кыл кыяк классында окуган.
 Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтун 1989-ж. бүтүрөт да, Кыргыз улуттук академиялык Т. Сатылганов атындагы «Камбаркан» этнографиялык-фольклордук ансамблинде ырчы, кылкыякчы, комузчу, темир, жыгач ооз комузчу, чоорчу болуп иштейт.
 Комузда Карамолдонун, Ыбырайдын, Атайдын ж. б. күүлөрүн чертет, кылкыякта Муратаалынын, Саиддин жана элдик күүлөрдү тартат.
 Темир, жыгач ооз комуздарда элдик «Селкин-чек», «Турумтай», «Күкүк», А. Байбатыровдун «Тагылдыр тоо» аттуу ж.б. күүлөрдү кагат.
 Чоордо Асанбай Каримовдун «Ак куунун учушу»,«Даткайым», «Арман» ж. б. Күүлөрүн тартат.
 Комуздун, кыл кыяктын кош-тоосунда Атайдын «Ой, булбул»,«Күйдүм чок», «Гүл», «Эсимде», Му-санын «Кыздар ай», «Арпанын Ала-тоосунан», «Даанышман» аттуу ж. б. ырларды түпкү нускаларынан алыстабай, авторлордун өзүндөй чоң чыгармачылык эргүү менен аткарат.
 
Эки жолу жылдын мыкты ырчысы (1998-2002)деген ардактуу наамды, 2001-ж. А.Огонбаевдин туулган күнүнүн 100 жылдыгына арналган эл аралык «Талас таңшыйт» фестивалында Гран-прини утуп алган.
 «Камбаркан» тобу менен Түркияда, Германияда, Японияда, АКШда, Англияда, Малайзияда, Италияда, ж. б. гастролдо болду.

Эл аралык сыйлыктын лауреаты.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Шарманка

Шарманка («Scharmante Kathari-na» - «Суйкайган сулуу Катарина»деген немец ырынын баштапкы салтарынан) - механикалык орган түрүндөгү музыкалык аспап.
 
Андабир же бир нече обон-күүлөр гана аткарылган. 19-кылымдын аягында,20-кылымдын башында элибиз «Apгen сандык», «Арген» (орган) деп атаган. Ал орган (аспап) деген лексиманын кыргыз тилине ылайыкташуусунан келип чыккан.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Шаляпин Фёдор Иванович

Шаляпин Фёдор Иванович (1873,Казань - 1938, Париж) - орус ырчысы (бас). Республиканын эл артисти (1918).
 
Бала кезинде архиерей хорунда ырдаган.
 1890-жылдан Уфадагы опера труппасында хорго катышкан.
 1892-жылдан Тбилиси театрында иштеп, опера ырчысы катары таанылган.
 1895-ж. Мария театрында, 1896-99-ж. Москвадагы орус менчик операсында,
 1899-1916-ж. Чоң театрда солист. 1918-ж. Мария театрына көркөм жетекчи,
 1919-ж. анын директору болгон. Октябрь революциясынан кийин Шаляпин жаңы музыкалык-театр маданиятын курууга катышкан.
 1922-жылдан чет өлкөдө жашаган. Орус вокалдык мектебинин көрүнүктүү өкүлү Шаляпин орустун реалисттик музыкалык-драма өнөрүн болуп көрбөгөндөй бийиктикке көтөргөн. Жумшак, жагымдуу үнү аткаруучулук таланты менен шайкеш келип, каармандын ички дүйнөсүн таасын чагылдырган.
 
Опералык көрүнүктүү партиялары: Сусанин (Глин-ка, «Иван Сусанин»), Борис Годунов, Варлаам жана Досифей (М. Мусоргский, «Борис Годунов», «Хованщина»), Мефистофель (А. Бойто, «Мефистофель») ж. б. Шаляпин – эң көрүнүктүү камералык ырчы. М.Глинканын, Н Римский-Корсаковдун„ Ф. Шуберттин романстарын, орус эл ырларын мыкты пианисттердин, айрыкча С; Рахманиновдун коштоосунда. чебер аткарган.
Режиссёр катары да белгилүү.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Шалмей

Шалмей (нем. schalmei; грек.cshalamos - камыш) –
 
1. Чымылдактуу үйлөмө музыкалык аспаптардын жалпы аталышы.

2. Кош чымылдактуу музыкалык аспаптар тобунун аталышы.

3. Органдын добуш бийиктик чеги.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Шабданов Саадабай

Шабданов Саадабай (1940-ж. Аксы району) – комузчу - аткаруучу, күүчү.
 
 Токмок шаарындагы маданий агартуу окуу жайын (1960),
 Ош педагогика институтун (1967) бүтүргөн.
 1967-жылдан ошол эле институтта (азыркы университетте) мугалим, учурда искусство факультетинин доценти.
 Ар улуттун кыздарынан «Достук» аттуу комузчулар ансамблин уюштурган.
 1985- жана 1987-ж. өткөн Бүткүл союздук өздүк көркөм чыгармачылыгынын жана эл чыгармачылыгы фестивалдарынын лауреаты.
 Шабдановдун өздүк репертуарынын өзөгүн Ныязаалынын«Kapa өзгөй», «Арсар күү», Токтогулдун «Чайкама», «Чоң кербез», «Тогуз кайрык», «Миң кыял» ж. б.күүлөр түзөт.
 Аларды аткаруучу колун кубулта ойнотуп, татаал ыкмаларды, штрихтерди алып чертет.

Ал элдик жана атактуу шайырлардын күүлөрүнүн үлгүсүндө «Бийчи кыз», «Айыл көркү», «Жашчылык», «Отузкылым» деген жаңы кайрыктардагы арноо күүлөрүн да чыгарган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Шаакеева Зейнеп

Шаакеева Зейнеп (1949-ж. т.,Ысык-Ата району) - ырчы. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1976). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2017).
 
 Б. Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик искусство институтун бүтүргөн(1981).
 1966-88-ж. Т. Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармонияда солист.
 Шакеева кыргыз эстрадалык ырларын аткарууну баштоочулардын бири, обончулар Б. Жандаровдун, А.Атабаевдин, Ү. Сыдыковдун, Р. Абдыкадыровдун ж. б. ырларынын чебер аткаруучусу болгон.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Шааке уулу Датка

Шааке уулу Датка (1890, Совет району - 1972, ошол эле жер) - кылкыякчы.
 
 
15-16-жашынан Чалыр аттуу кыл кыякчыдан кыяк тартканды үйрөнгөн.

1966-ж. Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын алтын фондуна 30 күүнү тасмага жаздыргандан тартып белгилүү боло баштаган.0. эле Кыргызстан композиторлор союзунун фольклордук кабинети тарабынан 20дан ашык күүсү жазып алынып, нотага түшүрүлгөн.

Алардын арасында кыл кыякчылардын өздүк репертуарында сейрек кезиккен жана угармандарга белгисиз «Караланайман ак козу», «Сары кабак жалгызым», «Маруктун керээзи», «Кейшиттин уулу Ак кочкор каңкы», «Атаке» ж. б. ондогон татаал кайрыктардагы күүлөр бар.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Чоңмурун кызы Мария

Чоңмурун кызы Мария (Mapжангүл) (1922, Токтогул району -1997, Токтогул шаарчасы) - кошокчу, дастанчы, комузчу. Токтогулдун шакирти. 1948-50-ж.
 
Жалал Абад обл. драма театрында, 1950-жылданТоктогул райондук маданият үйүндө иштеген.

Ар кандай ролдорду аткаруу менен бирге комуз чертип «Курманбек», «Олжобай менен Кишим-жан», «Кедейкан» ж. б. дастандарды айткан. Ошондой эле Токтогулдун, Ныязаалынын, Атайдын күүлөрүн чебер аткарган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Сайрагүл Чоткараева

Чоткараева Сайрагүл (1954-ж. т.,Сокулук району) - ырчы (лирикалык сопрано). Кыргыз Республикасынын эл артисти (1992).
 
 М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайын (1973), Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтун (1978) бүтүргөн.
 Чыгармачылыгын 1978-ж. Кыргыз мамлекеттик опера жана балет театрында солист болуп иштөөдөн баштаган.
 Аткарган көрүнүктүү ролдору: Гүлчахра (У. Гаджибеков, «Аршин мал алан»), Тотуя,Валентина (В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере, «Токтогул»), Гүлмира (Н. Давлесов, «Аста-секин, колукту»), Елена, Маргарита (А. Бойто,«Мефистофель»), Татьяна (П. Чайковский, «Евгений Онегин»), Иоланта (П. Чайковский, «Иоланта»), Елизавета (Ж. Верди, «Дон Карлос»),Ак-Бийке (С. Осмонов, «Сепил»), Донна-Анна (Моцарт, «Дон Жуан»),Айчүрөк (В. Власов, А. Малдыбаев,В. Фере, «Айчүрөк»), Канайым (В.Власов, А. Малдыбаев, В. Фере,«Манас»), Канышай (Н. Давлесов,«Курманбек»), Чио-Чио-сан (Ж.Пуччини, «Чио-Чио-сан»), Саффи(Штраус, «Цыган барону»), Микаэла (Ж. Бизе, «Кармен»), Чоткараева дүйнөлүк классикалык жана улуттук опералардагы негизги партияларды, кыргыз, чет элдик композиторлордун ырларын, романстарын чебер аткарат.

1992-жылдан Улуттук консерваториянын жеке ырдоо кафедрасында педагог болуп иштейт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Чопо чоор

thumb|Chopo choor 1|Чопо чоор
thumb|Kyrgyz chopo choor|сүйрү чопо чоор
Чопо чоор - чоподон жасалган идиш сымал байыркы музыкалык аспап.
 
Жалпы диаметри 30 мм, эки үн өзгөртүүчү көзөнөгүнүн диаметри 2-3 мм. Адаттагы Чопо чоордон добуш алуу сыбызгыдай. Чопо чоордо эркин түзүлүштөгү лирикалык күүлөр ойнолот.

Колдонулган адабияттар
 Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.

Категория:Музыкалык аспаптар
Чонгури

Чонгури - грузиндердин 4 кылдуу чертме музыкалык аспабы.
 
Кылы көбүнчө жибектен жасалат. Байланган беренелери бар. Чонгурини аялдар ойношот.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
«Чолпон»

«Чолпон» - М. Раухвергердин O. Сарбагышев менен Л. Крамаревскийдин либреттосуна жазган балети. 1944-ж. коюлган.
 
Балетмейстери - Л. Крамаревский, дирижёру - В. Чернов, сүрөтчүсу - Л. Штоффер. Эл жомогунун негизинде жазылган булл чыгармада кедейдин кызы Чолпон менен Темир кандын уулу Нурдиндин сүйүүсү баяндалат.
 
Балет 1953-ж. экинчи жолу редакцияланып, бир катар орчундуу оңдоолордон кийин 1957-ж.коюлган (балетмейстери - Н. Түгөлов).

1958-ж. кыргыз адабияты менен искусствосунун Москвада өткөн он күндүгүндө көрсөтүлгөн (Чолпон - P.Чокоева, Нурдин - У. Сарбагышев, Айдай - Б. Бейшеналиева).

1958- ж. «Ленфильм» студиясы тарабынан ушул эле ат менен фильм болуп тартылган.

 Колдонулган адабияттар 
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Чогойно чоор

Чогойно чоор - кыргыз чоору.
 
Узунунан бойлото кармалып ойнолот,эки башы ачык. Чогойно чоор адатта чатыр гүлдүүлөр түркүмүнө кирген өсүмдүктөрдүн сабагынан жасалат. Добуш өзгөртүүчү көзөнөктөрү жок болгондуктан, Чогойно чоор добуш катары табигый добуштардан гана турат. Чогойно чоордо элдик кыска кайрыктар аткарылат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Чиркөө музыкасы

Чиркөө музыкасы – христиан чиркөөсүндөгү музыка.
 
17-кылымга чейин чиркөө музыка өнөрүнүн негизги борбору болгон.
Чиркөө музыкасында бүгүнкү күндө да өз маанисин жогото элек терең мазмундуу, таасирдүү чыгармалар жаралган жанрлар калыптанган. Адистик музыка өнөрүнүн негизи, анын теориясы, тарыхы, нотага түшүрүү ыкмасы, окутуу, тарбия берүү усулдары Чиркөө музыкасында калыптанган.

1054-жылы чыгыш жана батыш христиан чиркөөлөрүнүн бөлүнүшүнө байланыштуу Чиркөө музыкасы негизги эки түргө бөлүнгөн.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Чечейбаева Сагыйпа

Чечейбаева Сагыйпа (1932, Нарын району -- 1985, Нарын ш.) - ырчы, актриса. Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1973).
 
 Мектепке киргенден баштап өздүк көркөм чыгармачылыгына катышып, элдик обончулардын ырларын ырдаган.
 1947-ж. обл. олимпиадага катышып, Ж. Шералиевдин «Кыздар ай», «Сулуу кыз» деген ырларын аткарып, биринчиликти жеңип алган.
 1956-жылдан райондук маданият үйүндө,
 1958-жылдан өмүрүнүн акырына чейин М. Рыскулов атындагы Нарын музыкалык драма театрында артист. «Акинайда» Батманын, «Сүйбөгөнгө сүйкөнбөдө» Гүлсенин, «Жапалак Жатпасовдо» Седептин, «Сулууларда» Каракыздын, «Жүрөгү күчтүүлөрдө» Токтокожонун энесий,«Алтын кызда» Ажардын, «Күч күйөөдө» Бекайшанын ж. б. ролдо-рун көрүүчүлөрдүн купулуна толгондой көркөмдүүлүктө сахнага алып чыккан.

Чечейбаеванын тубаса ырчылыгы обончулардын ырларын аткарууда көрүнөт. Өзгөчө А. Абдыласовдун «Жай түнү», «Сыр жашырган сулууга», Ж. Шералиевдин «Түн болбос көлдүн түнүндөй», «Геологдун ыры», К. Тагаевдин «Жаныбарым, Гүлсарым», «Долон» аттуу ырларын өзгөчө берилүү менен аткарган.
 
«Ардак Белгиси» ордени жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Категория:Маданият
Категория:Кыргызстан
Категория:СССР
Категория:Тарых
Категория:Нарын облусу
Категория:Кыргыз театры
Категория:Театр
Категория:Инсандар
Категория:Ырчылар
Челеста

(итал. celesta - асмандагыдай) - клавишалуу урма музыкалык аспап.
 
Сырткы түзүлүшү фортепьяного окшош. Добуш булагы болуп болот табакчалар же түтүкчөлөр кызмат кылат. Алар добуш күчөткүчтүн үстүнө бекитилет. Диапазону 5 октаваны түзөт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Чардаш

thumb|right|255px|

Чардаш (венгр. csardas) – венгр эл бийи.
 
Жай, созулуңку жана ылдам аткарылган бөлүктөрдөн турат. Чардаш обонуна көбүнчө төкмөлүк табият жана синкопалык ыргак мүнөздүү.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Чанг

Чанг – өзбек, тажик, уйгур элдеринде кеңири тараган урма кылдуу музыкалык аспап.
 
Кылдары зымдан жасалып, бийик жана төмөнкү болуп эки топко бөлүнөт.
Добуш катары көбүнчө диатоникалык. Эки таякча менен ойнолот. Эл аспаптар тобунда ырларды, бийлерди коштойт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Чалапинов Токтомуш

Чалапинов Токтомуш (1941-ж. т.,Кемин району) - композитор. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгеги сиңирген ишмер (1990).
 
1964-ж. М. Күрөңкеев атындагы музыкалык-хореографиялык окуу жайынын контрабас жана композиция бөлүмдөрүн бүтүргөн, 1971-76-ж.Ашрафи атындагы Ташкен мамлекеттик консерваториясынын композитордук факультетинде (проф. Г. Мушелдин классында) окуган.

1977-жылдан Ныязаалы атындагы Ош мамлекеттик музыкалык окуу жайынын директору. Чалапиновдун симфониялык чыгармалары: симфониялык оркестр үчүн 12 пьеса, кыргыз эл аспаптар оркестри үчүн «Шаттык күү» увертюрасы; фортепьяно үчүн 10 вариация, скрипка жана фортепьяно үчүн импровизация. Вокалдык чыгармалары жана ырлары: «Бир кызга», «Кошболгун» (сөзү М. Буларкиеваныкы),«Махабатка жалынам» (романс, сөзүэлдики), «Жаштар ыры» (сөзү Ж.Бөкөнбаевдики). Жукеев - Пудовкиндин эстелигине арнап жазган симфониясы эң көлөмдүү чыгармаларынан.
 
Чалапинов вокалдык, аспаптык, драмалык жанрдагы музыка да жазат. Медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка