Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Котвич Владислав Людвигович

Котвич Владислав Людвигович (20. 3. 1872, Россия империясы, Вилен губерниясы, Оссовье кыштагы – 3. 10. 1944, Литва ССРи, Чарный Боже кыштагы) — тилчи, орус жана поляк чыгыш таануучусу, СССР Илимдер академиясынын корреспондент мүчөсү (1923), Польша Илимдер Академиясынын анык мүчөсү (1925), Польша чыгыш таануучулар коомунун төрагасы. СанктПетербург университетинин Чыгыш тилдер факультетин бүтүргөн (1895). Ошол эле университетте моңгол, калмак жана манжур тилдери боюнча окутуучу бир эле убакта Россия империясынын финансы министрлигинде кызмат өтөгөн (1903–23). 1920-ж. А. С. Енукидзе атындагы чыгыш тилдери институтун уюштуруучусу, биринчи ректору (1920–22), 1923-ж. Польшадагы, Львов университетинин Ыраакы Чыгыш филологиясы кафедрасынын профессор болгон 1923-ж. Ал калмак тилинин диалектилерин жана говорлорун изилдеген. 1931-жылдан алтай тилдерин салыштырма-тарыхый жактан изилдөөнүн жалпы маселелерине көңүл бурган. Анын «Алтай тилдери боюнча изилдөөлөр» деген китеби 193б-ж. Краковдо, орусча котормосу (1962) Москвада басылып чыккан. Алтай тилдеринин ичиндеги өзара жакындык, типологиялык окшоштуктар сырткы тарыхый байланыштардын натыйжасында пайда болгон деген пикирди айткан. 
Категория:Инсандар
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Кочабамба

thumb|Кочабамба.
Кочабамба – Боливиядагы шаар. Кочабамба департаментинин административдик борбору. Калкы 616,9 миң, шаар айланасы менен 900 миң (2009); калкынын саны боюнча Боливиядагы 3 шаар. Нефть ажыратуу, нефть-химиялык, текстиль, булгаары, тамак-аш өнөр-жай ишканалары иштейт. Университет бар. 1574-ж. негизделген. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Боливия
Категория:Шаарлар‎
Кочкор

Кочкор – бычылбаган эркек кой. Ал 4–5 айлыгында жетилет. Жетилгенде өзүнчө короого бөлүнүп, 7–8 жашка чейин куутка кошулат. Кочкор болуучу козуга кочкорок кезинен көз салып, анын породасына, кунардуулугуна, дене түзүлүшүнө ж. б. көңүл бурулат. Калтырылган Кочкор козу кочкор кезинде (1,5 жашында) 50–100 кой куудурулуп, төл боюнча ага баа берилет. Колдон уруктандырууда бир Кочкордун уругу 200–500 койго жетет. Кочкордун рационунда протеин, витамин, минерал зат мол болууга тийиш.

Кочкор (Кочкор) - Кыргыз Республикасынын Нарын облусунун бир чакан шаар [1] 2000-м, бийик тоолуу көл-Көл 100 км бийиктикте жайгашкан. Кочкор - кербендери Торугарт ашуусу аркылуу Кашкарга Кытай шаарына жиберилген турган Жибек Жолу боюнча мурдагы оюн билдирүү.

Кочкор өрөөнү (же, тескерисинче, - плато) баштапкы абалына жана кыргыз элинин кооз түп салтында сакталып тоо көрккө-жылдын орто ченине туура, анткени бул жерде бир аз мурда, туристтер менен абдан популярдуу болуп калды.

Бул аймак "долбоору койчуhttps://www.youtube.com/watch?v=9ovY-fY6msM" бар Helvetas Кыргызстан Swiss программа иштеп чыгуу, туристтер жергиликтүү үй-бүлөлөргө (АКСЕЛС) менен турак сунуш кылынган, же чарбалык (farmstay) боюнча, жергиликтүү калктын жашоо жана маданияты менен таанышууга мүмкүндүк берет. Жакшы эмерек сатып алгысы келсе, анда бул жакта жакшы Бишкек эмерек алсаныз болот. Бул жерде боз орнотуу жана иштеп чыгууга катыша алышат, мастер-классты кийизден өз замбил (шырдагы) үчүн, элдик шоу жана улуттук оюндар [3], баштапкы сүрөтчүлөр тарабынан жүзөгө ашырылуучу Кыргыз музыка угуп, ошондой эле ат мингенди катышат көрүп жана мергенчилик Голден бүркүттөр. 
Категория:Үй жаныбарлары
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Маарак сымалдар

thumb|Tringa totanus.
Маарак сымалдар (лат. Charadriiformes) – куштар түркүмү. Көбүнчө сууда жана суу жээгинде жашайт. Сырткы кебетеси өтө ар түрдүү. Асмандан ылдый кудуганда куйругу жазылып, желге желбирегенде эчкинин маараганындай үн чыгат (аты ошондон улам). 3 түркүмчөсү (тартак тартарлар, чулдуктар жана чардак-чулдуктар) бар. Чардак чулдуктар 8 тукумга (ача куйруктар, чулдуктар, жөө күлүк чулдуктар, ак маарактар, каракчы чулдуктар, чардактар, чистиктер ж. б.) бөлүнөт. Маарак сымалдардын 300дөн ашык, КМШ өлкөлөрүндө 134 түрү кездешет. Арктикадан Антарктиканын жээктерине чейин таралган. Өтө суук жерлерде келгин куштар, уясын ачык жерге, аскага, чанда ийин­дерге же таш арасына салат. Көбү моногамдар, 2–4 жумуртка тууйт. Балапандары көбүнчө жу­мурткадан чыгары менен эле уяны таштайт. Көпчүлүк маарак сымалдар колония түзүп уялашат. Негизинен майда жандыктар менен азыктанат. ТКЭСтин Кызыл китебине 14 түрү, 3 түрчөсү катталган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Канаттуулар
Маас

thumb|upright|Маас.
thumb|Маас.
Маас, Мёз (фламандча Мааs, фр. Meuse; жалпы европалык уңгусу mus – ным, зак) – Франция, Бельгия жана Нидерланддагы дарыя. Узундугу 925 км, алабынын аянты 36 миң км2. Арденна тоолорунан башталып, Ортонку Европа түздүгү аркылуу агат да Рейндин дельтасынын түштүк салаасына куят. Дарыя суусунун деңгээли төмөнкү агымында кыйла аралыкта чектеш жаткан түздүктөрдөн жогору болгондуктан Маастын нугуна дамба (тосмо) курулган. Негизинен жамгыр, ошондой эле кар сууларынан куралат; суу кышында жана жазында кирет; деңгээли 5–8 мге чейин көтөрүлөт. Орточо чыгымы 300–400 м3/сек, эң көбү 3 миң м3/секга чейин. Жогорку агымына чейин кеме жүрөт. Каналдар аркылуу Шельда, Сена, Рейн ж. б. дарыялар менен туташат. Боюнда Верден (Франция), Намюр, Льеж (Бельгия), Маастрихт (Нидерланд) шаары бар. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Дарыялар‎
Категория:Франция
Категория:Бельгия
Категория:Нидерланд
Магадан

thumb|Магадан.
Магадан – Россиядагы шаар (1939-жылдан). Магадан областынын административдик борбору. Охота деңизинин Нагаев бухтасында жайгашкан порт. Колыма трактынын баштапкы пункту. Калкы 89,2 миң (2024). Россиянын Түндүк-Чыгышындагы жыл бою иштеген ири порт (2010-жылы 1,1 млн тонна жүк ташылган). «Колыма» федерация автотрассасынын (Магадан – Сусуман – Якутск) баштапкы пункту. Эл аралык аэропорту бар. Машина куруу жана металл иштетүү (автомобиль, трактор ж. б.), химиялык, тамак-аш (негизинен балык беленделет), өнөр жай ишканалары механика заводу иштейт. Россия Илимдер академиясынын Ыраакы Чыгыш илимий борборунун Түндүктүн проблемасы биологиялык институту, педагогикалык институту, ИИИлер, 2 театр, край таануу музейи бар. Кафедралуу собор (2001–08), байланыш маданият үйлөрү ж. б. имараттар курулган. Шаар 20-кылымдын 30-жылдарынын башында Россиянын түндүк-чыгышынын табигый ресурстарын өздөштүрүүгө байланыштуу пайда болгон. 1953-жылдан Магадан областынын административдик борбору. 1957–65-жылдары СССРдин ИИМтин Түндүк-Чыгыш эмгек-түзөтүү лагерлеринин башкармалыгы жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Орусия шаарлары‎
Категория:Сибирь‎
Магдалена

thumb|upright|Магдалена.
Магдалена – Колумбиядагы дарыя. Узундугу 1612 км, алабынын аянты 260 миң км2. Борбордук Кордильерадан башталып, Наре шаарына чейин Борбордук жана Чыгыш Кордильера тоо аралык ойдуңу, андан ары Кариб бою ойдуңу аркылуу агып, Кариб деңизине дельтаны пайда кылып (аянты 2300 км2) куят. Ортонку агымы босоголуу. Башкы куймалары: Каука, Сан-Хорхе. Орточо чыгымы 8–10 миң м3/сек. Барранкилья шаарынан Ла-Дорада шаарына (880 кмге жакын) чейин үзгүлтүксүз, Онда шаарынан Нейвыга (370 км) чейин суу киргенде чакан кемелер жүрөт. Төмөнкү агымында Картахена порту менен байланыштырган кеме жүрүүчү канал курулган.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Колумбия
Категория:Дарыялар‎
Фернан Магеллан

thumb|Фернан Магеллан.
thumb
Фернан Магеллан [(португалча Magalhnвres, испанча Magallanes), болжолдуу 1480-жыл чен Cаброза, Траз-уж-Монтиш областы, Португалия – 27. 4. 1521, Филиппин, Мантан аралы] – португалиялык деңиз саякатчы. Анын экспедициясы Жер шарын биринчилерден болуп айланып чыккан. Малакка жарым аралына 2 жолу (1509, 1511) жеткен. Испаниялык экспедицияны (1519–21) жетектеген. Экспедициянын жүрүшүндө ал алгачкылардан болуп Түштүк Американы Оттуу Жер архипелагы менен материктин ортосундагы кысык аркылуу (Магеллан кысыгы) айланып, Тынч океанды кесип өтүп, Филиппин аралына жеткен. Ал жерде жергиликтүү калк менен кагылышууда курман болгон. 1522-жылы Магелландын экспедициясынан калган бир кеме (Х. С. Элькано башкарган «Виктория» кемеси) Африканын түштүгүн айланып өтүп, Испанияга кайткан. Бул саякатта Жердин шар формасында экендиги жана бирдиктүү Дүйнөлүк океандын бар экендиги биротоло далилденген. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Инсандар
Категория:Географиянын тарыхы‎
Магеллан булуттары

thumb|Магеллан булуттары.
Магеллан булуттары – туура эмес формадагы анча чоң эмес эки Галактика, биздин Галактиканын жандоочулары. 16-кылымда магеллан булуттарын биринчи сүрөттөп жазган португалиялык деңиз саякатчысы Фернан Магелландын ысмында аталган. Түштүк жарым шарда жайгашкандыктан КМШ өлкөлөрүнүн аймагынан көрүнбөйт. Куралсыз көз менен караганда эки жаркыраган тумандуулук сыяктуу көрүнөт. Чоң магеллан булуттары 50 миң пк (160 миң жарык жылы) аралыкта жана массасы 10 млрд Күн системасына барабар. Ал эми Кичи магеллан булуттары алысыраак жайгашкан, башкача айтканда 56 миң пк (185 миң жарык жылы) жана массасы млрд Күн системасына барабар. Магеллан булуттары галактикалардын жергиликтүү тобуна кирет. Чоң магеллан булуттарында саны жана жашы боюнча ар түрдүү көптөгөн жылдыздар чогулмасы, ошондой эле биздин Галактикада болбогон эски жана жаш жылдыздардын шар сымал чогулмалары бар. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Астрономия
Магеллан кысыгы

thumb|Магеллан кысыгы.
thumb|
Магеллан кысыгы - Түштүк Америка материги менен Оттуу Жер аралынын аралыгында. Чилиге карайт. Атлантика жана Тынч океандарын туташтырат. Узундугу 575 км, эң кууш жери 2,2 км, эң тайыз жери фарватеринде 19,8 м. Көптөгөн суу астындагы аскалар жана тайыз жерлер кеме жү­рүүгө тоскоолдук кылат. Оттуу Жер архитектурасындагы мөңгүнүн этеги кысыктын деңгээлине чейин түшөт. Кууш жериндеги суу ташкынынын ылдамдыгы 25 км/саат. Порту – Пунта-Аренас (Чили). 1520-жылы кысыкка 1-жеткен испан деңиз саякатчысы Ф. Магелландын ысмынан аталган. 

 Магеллан

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Түштүк Америка
Категория:Кысыктар арип боюнча
Магма

thumb|Магма.
Магма (грекче magma – коюу май) – Жердин терең бөлүгүндө пайда болуп, балкып турган масса; ар кандай химиялык элементтерден турган татаал эринди. Курамында көбүнчө силикаттар, суу буулары, күкүрттүү суутек, метан сыяктуу газдар, фосфор, хлор, фтор ж. б. болот. Кээде силикатсыз жегич-карбонаттуу же сульфиддүү түрлөрү кездешет (мисалы, Чыгыш Африкадагы жанар тоолор). Жер кыртышын жиреп чыгып, сууганда магма тектери пайда болот. Эгерде жер бетине көтөрүлүп чыкса, лава түрүндө агат. Өтө чоң тереңдиктеги боштуктарды толтуруп интрузияга айланат. Жер кыртышындагы терең жаракалар менен жогору көтөрүлүп, жер бетине жетпей сууса, экструзивдүү тектер, майда талкаланган тектер менен газдардын, лаванын аралашмасынан туфтар пайда болот. 

Магма жалпысынан негиздүү (базальт) жана кычкылдуу (гранит) болуп бөлүнөт. Базальттын курамында 40–55% SiO2, магний, темир, кальций кездешет. Гранитте SiO2 65–78%ке жетет. Жегич металлдар көп санда жолугат. Физикалык касиеттери курамына көз каранды. Температурасы 900–1200°С. Ар кандай тереңдикте, түрдүү геологиялык мезгилдерде пайда болгондуктан, орун алуу тартиби, формасы да түрдүүчө. Магма жер түпкүрүнүн кийин бир бөлүгүндө тектоникалык кыймылдардын тийгизген таасиринен, радиоактивдүү элементтердин ажырап бөлүнүшүнөн, ар кандай химиялык реакциялардан, тереңдикте температуранын көтөрүлүшүнөн, басымдын төмөндөшүнөн, физикалык-химиялык тең салмактуулуктун өзгөрүшүнөн, заттардын эриши менен суюлушунан пайда болот. Курамындагы суу буулары, газдар кыймылдуу кылып таштайт. Тереңдиктеги боштуктарды, терең жаракаларды толтурат. Акырындык менен сууп, муздап катуу түргө өтөт. Буга чейин бир топ өзгөрүүлөргө дуушар болуп, дифференциация процесси жүрөт. Суюк абалда оор элементтер терең атырылып, жеңилдери жогору көтөрүлөт. Сууганда түрдүү курамдагы кристаллдуу массага айланат. Үстүнкү бөлүгүндө жегич металлдар менен кремнийден турган кычкыл тектер, асты жагында кальций, магний, темир элементтерине бай негиздүү тектер кристаллдашат. Магманын кристаллдашуу мезгилинде хромит, платина, титан, никель, апатит ж. б. кендер пайда болот. Вольфрам, калай, молибден, сейрек жана чачыранды кендер гранит интрузиясы менен, ал эми халькофилдик элементтер базальт, хром, алмаз ультранегиздүү магма менен байланышкан. Магма тоо тектери (гранит, диорит, сиенит, базальт, туф ж. б.) эң негизги курулуш материалы болуп эсептелет. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Геология
Магнолия

thumb|Magnolia wieseneri.
Магнолия (L. 1753) – магнолиялар тукумундагы жалбырагы күбүлмө дайыма жашыл өсүмдүк уруусу. Жалбырагы жөнөкөй, чоң, сүйрү. Гүлү жалгыздан, кош жыныстуу, өңү ак, саргыч, кочкул кызыл, жыттуу. Мөмөсү – тобурчак сымал топ жалбыракча. Уругу сүйрү, кара. Магнолиянын 80дей түрү белгилүү. Чыгыш Азия, Америка, Вест-Индияда өсөт, Ошондой эле. Кара деңиздин жээги, Кавказ, Орто Азияда өстүрүлөт. Чоң гүлдүү магнолия (Magnolia grandiflora L.) – дайыма жашыл дарак. Бийиктиги 30 мге жетет, сөңгөгү түз, шактуу. Жалбырагы чоң (узундугу 25 см, жазылыгы 12 см), калың, жылмакай. Гүлү өтө чоң (диаметри 30 смдей), ак, жыттуу. Майдан сентябрга чейин гүлдөйт. Бышканда мөмөсү ачылып, узун кызыл жипчеде уругу илинип (салаңдап) турат. Магнолия кооздук үчүн жана коргоочу токой тилкесинде көп өстүрүлөт. Жалбырагы менен гүлүнөн эфир майы алынат. Айрым түрүнүн жалбырагында 2% алкалоид болот, дары препараттары жасалат. Уругу менен бүчүрүнөн кыйыштырылып көбөйтүлөт. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Өсүмдүктөр
Категория:Дары өсүмдүктөр
Магриб

Магриб (араб.الْمَغْرِب) – 1) Түндүк Африкада Египеттен батышта жайгашкан өлкөлөрдүн (Тунис, Алжир, Марокко) жалпы аты. Араб халифаттыгынан (орто кылым) бери географиялык жана тарыхый адабияттарда ушундайча аталган.
 Магриб Аянты 
 
 thumb | 220x124px | right 
 thumb | 220x124px | right
 
 thumb | 220x124px | right | Магрибдин картасы.

Чоң Магриб
2) Чоң Магриб же Араб Батышы (Араб чыгышынан айырмалаш үчүн – Машрик) – Ливия, Мавритания жана Батыш Сахаранын аймактары, Испания мусулмандар жашаган аймак (Андалусия), Жер Ортолук деңиздеги араб халифаттыгынын мурдагы ээликтери – Балеар аралы, Сардиния, Сицилия да кирет. Араб (Мавритания, Батыш Сахара) жана бербера диалектисинде жана мальта тилинде (жазуусу латын алфавитинде) сүйлөшөт. 1956-жылы Марокконун королу Мухаммед V жана Тунистин премьер-министри Х. Бургиба «Улуу Араб Магриби» деген региондук бирикмени уюштуруу идеясын сунушташкан. 1964-жылы Магриб өлкөлөрүнүн Туруктуу консультация комитети уюштурулган. Кийинчерээк тармактык комиссия түзүлүп, алар бир катар келишимдерге кол коюшкан. 1989-жылдын февралында Алжир, Марокко, Тунис, Ливия жана Мавритания өлкөлөрүнүн башчылары региондук Араб магриби союзун уюштуруу үчүн кол коюшкан. Анын негизги милдети – Батыш Африка өлкөлөрүнүн ортосунда экономикалык жана саясий биримдикти орнотуу.
 thumb | 220x124px | right | Магрибтин картасы.
Категория:Терминдер жана түшүнүктөр

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Мадагаскар аралы

thumb|upright|Мадагаскар аралы.
Мадагаскар аралы – Инди океанындагы арал. Африка материгинен 400 км чыгыш тарапта. Аянты 590 миң км2. Узундугу 1600 км, туурасы 600 кмден ашык. Негизги бөлүгүн Мадагаскар мамлекеттик ээлейт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Мадагаскар
Категория:Аралдар‎
Мадейра дарыясы

thumb|Мадейра.
Мадейра дарыясы – Боливия менен Бразилиядагы дарыя, Амазонканын ири оң куймасы. Анд тоолорунан башталган Маморе жана Бени дарыясынын кошулушунан пайда болот. Узундугу (Маморе дарыясынын башталышынан) 3352 км, алабынын аянты 1391 миң км2. Жогорку агымында Бразилия бөксө тоосун айланып агып, босоголорду жана шаркыратмаларды пайда кылат. Порту-Велью шаарынан тартып Амазонка ойдуңу аркылуу агат. Төмөнкү агымында Мадейрадан бөлүнгөн оң салаасы – Амазонкага куюп, Амазонка менен Мадейра биригет да Тупинамбаранас аралын түзөт. Жайында жаан-чачын көп жааганда суу кирет. орточо чыгымы 30,5 миң м3/сек. Деңгээлинин өзгөрүүсү 12 мден жогору. Чатынан Порту-Велью (Бразилия) шаарына чейин такай кеме жүрөт (1060 км).

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Дарыялар‎
Категория:Боливия
Категория:Бразилия
Мадзини Жузеппе

thumb|Мадзини Жузеппе
Мадзини Жузеппе (22. 6. 1805, Генуя – 10. 3. 1872, Пиза) – италиялык революционер, италиялык улуттук-боштондук кыймылынын жол башчыларынан, Рисоржиментонун катышуучусу, европалык жана италиялык радикал-демократиялык кыймылдын идеологу. Генуя университетинен укук боюнча билим алган. 1827-жылдан карбонарийлердин (Түштүк Италиядагы жашыруун саясий коом) мүчөсү. Италияны австриялык эзүүдөн куткарып, эркиндикке чыгарууга жана бириктирүүгө бүт өмүрүн арнаган. 1830-жылы камалып, андан соң Генуядан куулган жана чет өлкөдө (Франция, Швейцария, Улуу Британия) жашаган. 1831-жылы Марселде «Жаш Италия» патриоттук жашы­руун уюмун уюштуруп, бирдиктүү Италия мамлекетин түзүүнүн саясий программасын иштеп чыккан. 1849-жылы март–июлда Рим Республикасынын премьер-министри катары башкарып, бир катар реформа жүргүзгөн. 1850-жылдардын ортосунда «Аракет партиясын» түзгөн. Ал партия 1860-жылы Сицилияга Ж. Гарибальдинин экспедициясын уюштурган. 1860-жылдары Мадзини Жузеппе өлкөнү бириктирүү күрөшүнө жумушчуларды тартуу үчүн аракеттенип, утопиялык идеяларды тараткан. Мындай көз караштары Ж. Мадазининин Париж Коммунасы (1871) менен 1-Интернационалга терс мамиле кылышына себепкер болгон. 
Категория:Инсандар
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Мазурка

thumb|right|219px| (1845) 

Мазурка (пол. mazurek – мазовиялык) – поляк эл бийи, Польшанын Мазовия аймагында жаралган. Адегенде поляктардын этногр. бир тобу-мазурлардын бийи болгон, кийин жалпы поляк элинин улуттук мүнөзүн айкындаган, сүйүктүү символдук бийине айланган. 
Категория:Терминдер жана түшүнүктөр
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Майкоп

thumb|Майкоп.
Майкоп (адыгейче Мыекъуапэ – алма өрөөнү же жапайы алма өрөөнү) – Адыгэ Республикасынын административдик борбору. Орусыядагы шаар (1870-жылдан). Ак дарыясынын (Кубандын куймасы) оң өйүзүндө, Туапсе – Усть-Лабинск автомобиль жолунун боюнда, Москвадан 1669 км түштүктө жайгашкан. Калкы 154,7 миң (2010). Эл аралык аэропорту бар. Темир жол станциясы. машина куруу, тамак-аш (спирт, кант, кондитер азыктары, консерва), мүнөз эт (тоок, күрптүн ж. б.) даярдоочу фабрика, жеңил, жыгаччылык, целлюлоза-кагаз («Майкопмебель», «Картонтара») өнөр жай ишканалары иштейт. ГЭС, педагогикалык институт, ИИИлер (анын ичинде экономика, тил, адабият жана тарых), 2 театр, камералык музыкалык театр (1993), филармония, 2 музей (анын ичинде тарыхый-край таануу) бар. 2001-жылы Россия акад. искусство театрынын филиалы ачылган. Шаар 1857-жылы орус чеби катары негизделген. 1870-жылдан уезд шаары. 1871-жылы аскердик башкаруу жоюлган. 1942–43-жылдары немец аскерлери басып алган. Монумент (Вошад коргонунун казылганынын урматына) орнотулган. Майкопто жыл сайын фестивалдар жана казак-орус маданиятынын күндөрү өткөрүлүп турат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Орусия шаарлары‎
Майлуу-Суу суусу

Майлуу-Суу — Ноокен районундагы дарыя, Узундугу 87 км, алабынын аянты 748 км2. Бабашата кырка тоосунун батыш жана түндүк-батыш капталдарынан башталат. Башкы агымында Чон жана Кичи Керей сууларынын кошулушунан тузулуп, дениз денгээлинен 2875 м бийиктикте жайгашкан Кутманкол колуно куюп, колдон томон жагынан агып чыгып, Сере-Суу деп аталып батышты карай агат. Давансай суусу кошулгандан кийин Майлысуу деп аталып, капчыгайлар аркылуу өтүп, Майлуу-Суу шаарын жана Кызыл-Кыя, Избаскен кыштактарын аралап отуп, Караүңкүр суусу менен кошулуп Кара-Дарыяга куят. Ири куймалары: он - Даван-сай, Кыз-коргон, Когой-суу, Кайрагач, Бедре-сай, Сол - Чон-агач, Семендик, Сары-бээ.

Суунун башталышында 4000 метрден ашуун бийикте жалпы аянты 3,2 км2ге жеткен 9 мөңгү бар.Негизинен кар, мөңгү жана булак сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 9.7 м3/сек, эң көбү апрель – майда чыгымы 108 м3/сек, эн азы январь – февралда 6-7 м3/сек. Суусу апрелде кирип, сентябрьда тартыла баштайт. Алабында 4 көл бар. 
Кызыл-Кыя жана Избаскен кыштактарында жайгашкан плотина аркылуу каналдарына болунуп, сугатка кеңири пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын суулары
Категория:Ноокен району
Категория:Тумар-2011