Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Касаболотов Жыргалбек

Касаболотов Жыргалбек

Жыргалбек Касаболотов (1971-жылы 9-июлда) Бишкек шаарында туулган. Кыргыз акыны, журналисти, котормочу жана коомдук ишмер. Кыргыз маданиятына жана басма сөзүнө кошкон салымы менен белгилүү. Ал поэзия, публицистика жана котормо тармактарында иш алып барып келет.

Өмүр баяны 

1971-жылы Бишкек шаарында туулган. 1988-жылы Бишкектеги № 5 орто мектепти бүтүргөн. 1996-жылы КМУнун кыргыз филологиясы факультетинин журналистика бөлүмүн аяктаган.

Эмгек жолу 

1991-жылдан тартып «Асаба», «Заман Кыргызстан» гезиттеринде кабарчы, «Ата журт» гезитинде башкыредактор, «Де-факто» гезитинде башкы редактордун орун басары, ТИМдин басма сөз кызматтарында жооптуу кызматкер, КТРде, «Кыргыз жер» телекомпанияларында редактор, 2012-жылдын 13 февралынан 2014-жылдын 8-апрелине чейин «Кабар» маалымат агенттигинде маалымат -аналитикалык бөлүмүнүн башчысы, 2012-2014-жылдары маалымат агенттигинин директорунун биринчи орун  басары болгон. 2017-2020 «Азаттык» радиосунда интернет -редактор, «Журналисттер» коомдук бирикме долбоорунда жооптуу редактор болуп иштеген. Ошондой эле  «Журналист» коомдук бирикмесинин башкармалыгынын мүчөсү.

Чыгармачылыгы  

2007-жылы “Самурай кылыч – жүрөгүм” ыр китеби жарык көргөн.

Касаболотов поэзия, проза, публицистика жана сын жанрларында жазат. Анын «Сын китеп» аттуу жыйнагында поэзия, макалалар жана адабий анализдер камтылган.Ал ЛиБо, Ду Фу, Бо Цзюйи , Сергей Есенин , Булат Окуджава , Расул Гамзатов жана Михаил Лермантов сыяктуу дүйнөлүк акындардын чыгармаларын кыргыз тилине которгон.

Кыргыз жана орус тилдеринде эркин сүйлөйт. Анын чыгармачылыгы улуттук иденттүлүк, тил жана коомдукаң-сезим темаларына арналган.

Жеке жашоосу

Акыркы жылдары Түркияда жашап, чыгармачылык менен алектенүүдө.

Коомдук ишмердүүлүгү  

Кыргыз тилинин жана маданиятын активдүү жактоочусу. Жергиликтүү медиа, тил саясаты жана коомдук маселелер боюнча ачык пикирин билдирип келет.

1999-жылы КР Президентинин «Алтын калем» сыйлыгынын жана «Ардак баракчасынын» ээси болгон.

Жаш акындардын Табылды Муканов атындагы сынактын жеңүүчүсү. 

Ж.Касаболтовдун макалалары 

Айтыштан чыккан тартыш https://ky.kloop.asia/2017/09/04/ajtyshtan-chykkan-tartysh/

Чыладан чыгарбаган чыгармачылык ж.б. макалалары 

Жаңы дипломатиянын зарылдыгыhttps://pk.kg/news/inner/21887/

YouTube — Касаболотовдун маеги (видео) 

Башта-Дүйнөнү кыргызча таанышыбыз керек 

CA-News — Ким бул адам?https://who.ca-news.org/people%3A13561

Centrasia.org — Персона: Жыргалбек Касаболотовhttps://centrasia.org/person2.php?st=1329127290

Интерньюс Кыргызстан — Кыргызские журналистикасынын өткөнү, бүгүнү, келечеги

Кыргыз маданияты борбору ( kmborboru.su ) — «Эстетикалык табити жок адамдын сын жазганы зыян»

kmborboru.wordpress.com — «Өзгөрүш керек болуп туратбүгүн» (маек)

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
«Интернационал»

«Интернационал» (фр. L’Internationale, лат. inter - аралык, natio - эл) - эл аралык пролетариаттын, КПСС ж. б. ком партиялардын тарбиялык гимни болгон.
 
Текстин француз акын Э. Потье 1871-жылы жазган. Музыкасы француз композитор П. Дегейгердики. «Интернационал» алгач ирет 1888-жылы 23-июлда Франциядагы Лилле шаарындагы жумушчулар майрамында ырдалган. Россияга 20-кылымдын башыңда падышалык өкмөт тыюу салганга карабай тарала баштаган. Орусчага революционер акын А. Я. Коц 1902-жылы которгон. Улуу Октябрь социалисттик революциясы жеңгенден кийин, «Интернационал» Совет мамлекетинин гимни болот. 1944-жылы Советтер Союзунун мамлекеттик жандуу гимни бекитилгендигине байланыштуу БКП(б) БКнын пленуму «Интернационалды» Бүткүл союздук коммунисттик (большевиктер) партиясынын гимни катары сактоо...» жөнүндө токтом чыгарган («КПСС резолюцияларда...», 8-бас, 6-т., 1971, 105-6.). «Интернационалдын» кыргыз тилиндеги туңгуч котормосу 1925-жылы жарыяланган, кийин акындар тобу (А. Токомбаев, У.Абдукаимов ж. б.) тарабынан кайрадан которулган.

ИНТЕРНАЦИОНАЛ

Typ, кapгыш менен тамгаланган
Бүтүн дүйнөдө aч кyлдар!
Kaйнап биздин aкыл aчынган
Maйданга кандyy дабдайаp.
Ecки дүйнөнү кыйpaтабыз
Tүбүнөн түpө биз бyзyп;
Eзилген eлди жыpгатабыз
Жaңыдан дүйнө тypгyзyп.

Бyл биздин ең aкыpгы!
Жeңишep чoң майдан,
Интеpнационал менен –
Көгөpөp баp адам!
Бyл биздин ең aкыpгы!
Жeңишep чoң майдан,
Интеpнационал менен –
Көгөpөp баp адам!

Epкиндик бизге eч ким кыйбаc,
Пaдышa да, бaaтыp, найгамбаp,
Epкиндик, теңдик көктөн жaaбac,
Кopкпогон биздин кол aлаp.
Ooдаpмак oйлоcoң кyлдyктy
Жaшaмак болсоң кеңири.
Илдамдат, үйлөт, баc көөpүктү,
Myздатпай ypгyн темирди.

Бyл биздин ең aкыpгы!
Жeңишep чoң майдан,
Интеpнационал менен –
Көгөpөp баp адам!
Бyл биздин ең aкыpгы!
Жeңишep чoң майдан,
Интеpнационал менен –
Көгөpөp баp адам!

Бүткүл дүйнөнүн кызматкери,
Жepге жaлгиз биз гана ee,
Eceпсиз eмгек биз acкepи,
Mитеге калбаc eчтеме.
Eгерде чагылган чартылдап,
Mыкаачы көгүн бacca дa,
Биз үчүн жаpик күн жаркылдап,
Tүшүpөp жакшы нyp-шooла.

Бyл биздин ең aкыpгы!
Жeңишep чoң майдан,
Интеpнационал менен –
Көгөpөp баp адам!
Бyл биздин эң aкыpгы!
Жeңишep чoң майдан,
Интеpнационал менен –
Көгөpөp баp адам!

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
Рихард Зорге

Зорге Рихард (22. 9(4.10) 1895, Баку - 7. 11. 1944, Токио) - сов. аскер чалгынчысы, журналист, Советтер Союзунун Баатыры (1964, өлгөндөн кийин).
 
Атасы немис, энеси орус болгон. 1898-жылы Зоргенин үй-бүлөсү Россиядан Германияга кайткан. 1-дүйнөлүк согушка катышкан (1914-16). Үч жолу жарадар болуп, Темир крест менен сыйланган. 1916-жылы жарадар болуп, госпиталда жаткан кезинде солчул социалисттер менен жакындашкан. 1917-19-ж. Көз карандысыз социал-демокр. партиянын, 1919-жылдан Германия компартиясынын мүчөсү. Берлин университетин бүтүрүп (1919), ал жерде окутуучу жана журналист болуп иштеген, мамлекеттик-укук илимдеринин доктору. 

Вупперталь жада Франкфурт-на Майнеде пропагандист, Золинген шаарында партиялык газетаны редакторлогон. 1924-жылы СССРге келип, сов. жарандыкты алган, мамлекеттик мекемелерде иштеген 1929-жылдан Жумушчу дыйкан Кызыл Армиясынын чалгындоо башкармалыгына кызматка өткөн. 

1930-32-ж. Кытайда иштеген. 30-40-ж. Германия, Япония ж. б. өлкөлөрдө немис журналисти катары жүрүп, СССР үчүн эң баалуу маалыматтарды билдирип тургаа 1941-жылы май айыңда фашисттик Германия СССРге каршы канча дивизия даярдаганын жана кайсы күнү кол саларын, планынын схемасын билдирген. 1941-жылы 18-октябрда япония полициясы кармап, 1943-жылы сентябрда өлүм жазасына өкүм кылынган, 1944-жылы Токионун «Сугамо» түрмөсүндө асып өлтүрүлгөн. Сөөгү Токиодогу Тама мүрзөсүда коюлган. 

Колдонулган адабияттар
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
Категория:Советтер Союзунун баатырлары
«Жетиген»

«Жетиген» ― журналы Кыргызстандагы нускасы 15 миңге жеткен Республиканын жана Орусиянын аймагына тараган сыйма кагаздуу, түстүү журнал.
 
Эгемендүүлүк жылдарынан бери 5 жылда 60 ай болсо, 60 жолу жарык көргөн туруктуу басылма. 2011-жылы май айыңда негизделген. Башкы редактору жана негиздөөчүсү Абдиламит Жумашев.

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4

Категория:Журналистика
«Жаңы маданият жолунда»

«Жаңы маданият жолунда» - Кыргыз АССР эл агартуу комиссариатынын 1928-жылы 5-майдан 1932-жылга чейин чыгып турган илимий-педагогикалык жана адабий журналы.
 
«Жаңы маданият жолунда» Кыргызстанда эл агартуу ишин жолго коюуда жана жакшыртууда зор роль ойногон Илимий-педагогикалык колдонмолор, эрежелер, эл агартуу системасынын жол-жоболору, мектепте сабак берүүнүн методикасы, алдыңкы мугалимдердин тажрыйбасы жарыяланган. 

Журналда элибиздин сабатсыздыгын тез арада жоюуга карата партия менен өкмөттүн маанилүү чечимдери, көрсөтмөлөрү да басылган 1932-жылдан «Маданий майдан», 1938-жылы «Окутуучуларга жардам» болуп өзгөргөн. Согуш учурунда убактылуу чыкпай калган 1945-1959-жылдары «Мугалимдерге жардам», 1972-жылдан «Эл агартуу» деген наам менен чыккан. 

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
Жазуу кеби

Жазуу кеби - жазма адабияттардын: иш кагаздарынын, көркөм чыгармалардын, коомдук-саясий адабияттардын, илимий-техникалык чыгармалардын, окуу куралдарынын, басма сөздүн (газета, журнал, бюллетень, колдонмо ж. б.) тили.
 

Жазуу кеби адамдын ой-пикирин сөз аркылуу кагаз бетине түшүрүү жолу менен ишке ашырылат. Ал сүрөт жазуусу, муун жазуусу, тыбыш жазуусу аркылуу турмушка ашып келген. Азыркы күндө тыбышка негизделген тамга жазуусу колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
Дубал газета

Дубал газета, кереге газета - кол менен жазылып же машинкага басылып, атайын стендге же үй дубалына (керегесине) илинип коюлуучу газета.
 
Дубал газетаны мекемелер, ишканалар, цехтер, жогорку окуу жайлар, андагы факультеттер ж. б. чыгарган. СССРде Совет бийлигинин алгачкы жылдарыңда пайда болуп, жумушчу жана айылдык кабарчылар кыймылынын күчөшү менен кеңири жайылган. Дубал газета мамлекеттик станды аткаруу, эмгек тартибин чыңдоо, социалисттик мелдешти күчөтүү өңдүү маанилүү маселелерди чечүүдө зор роль ойноп келген. 

Дубал газетанын редактор жетектеген редколлегиясы болгон, аны көпчүлүк чогулуш шайлаган. Газета адегенде он күндө, жарым аңда же айына бир чыгарылчу. Зарыл учурларда редколлегия газетаны кезектеги санынан тышкары да чыгара берет.

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
«Дружба народов»

«Дружба народов» - көркөм-адабий жана коомдук-саясий журнал.
 
СССР жазуучулар союзунун органы, СССР элдер адабиятынын ийгиликтерин жаю дүйнө элдеринин достугун даңазалоо максаты менен М. Горький негиздеген. 1939-жылдан Москвада орус тилинде чыккан (1955-жылга чейин альманах катары). «Дружба народов» журналына бардык союздаш республикалардын адабий, маданий ишмерлери, котормочулары катышкан. Көркөм проза, поэзия, сын, публистикалар, республикалык журналдарга обзорлор, адабият, маданият жана искусство жөнүндө макалалар жарыяланат. 

«Дружба народов» журналында улут адабияттарынын (анын ичинде кыргыз акын-жазуучуларынын да) чыгармалары жана эл достугун, интернационализм идеясын чагылдырган чет элдик көркөм сөз чеберлеринин прогрессчил чыгармалары да басылып турган.

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
Демократиялык эркиндик

Демократиялык эркиндик - граждандардын сөз, басма сөз эркиндиги, чогулуш, митинг өткөрүү, демонстрацияга чыгуу, союздарга биригүү, динге ишенүү же ишенбөө эркиндиги.
 
Демократиялык эркиндикке адамдын керт башына, турак-жайына эч кимдин тийбестиги ж. б. Демократиялык укуктар таандык.

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
Демократиялык блок

Демократиялык блок (Румыниядагы) - румын эмгекчилеринин массалык антифашисттик уюму (1935-жылы май - 1937-жылдын күзү).
 
Подпольедеги Румыния компартиясынын жетекчилиги менен иштеген. Демократиялык блоктун программасында демократиялык эркиндикти сактоо жана кеңейтүү, антифашисттик Элдик фронтту түзүү белгиленген. 1936-жылдын башында демократиялык блок өз ишин массалык демократиялык башка уюмдар менен бирге жүргүзгөн. Алардан түзүлгөн демократиялык фронт шайлоолордо (1936, 1937) жеңип чыккан. 

1936-жылдын башында демократиялык блоктун жетекчилери камакка алынып, 1937-жылы күзүңдө демократиялык блок таркатылып, ишин демократиялык союз уланткан (1937-38).

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
Гран-При

Гран-При (фр. Grand Prix - чоң сыйлык, баш байге) - фестиваль, конкурс ж. б-дагы жогорку сыйлык.
 
«Ак кеме» фильми (реж. СССР эл арт. Б. Шамшиев) 9-бүткүл союздук китофестивалдын гран-присин жеңип алган. 2006-жылы Бишкекте өткөрүлгөн «Нооруз» театр фестивалынын гран-при сыйлыгын «Учур» телетеатрынын «Жаабарс» спектаклине (реж. КРдин эл артисти А. Сарлыкбеков) ыйгарылган. «Кыргызстан» улуттук энциклопедиясынын 1-тому республикалык китеп конкурсунда (2007) гран-приге татыктуу болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
Библиографиялык журналдар

Библиографиялык журналдар - басма сөз ж.б. материалдарды сындоочу, библиографиянын тажрыйбаларына берүүчү мезгилдүү басма сөз.
 
1. Жаңы чыккан китептерге баа берүүчү сын библиографиялык журналдар: «В мире книг» (1961) ж.б.
 
2. Маалыматтык библиографиялык, б.а. басма сөздү ж. б. материалдарды мамлекеттик каттоого алуучу библиографиялык журналдар Бүткүл союздук китеп палатасы чыгаруучу журнал - «Книжная летопись» (1907) ж. б. Кыргыз ССР мамлекеттик китеп палатасы кыргыз жана орус тилинде чыгаруучу бюллетендер - «Китеп летописи» (1949), «Газета макалаларынын летописи», «Журнал макалаларынын летописи (1956) ж. б. Библиографиянын теориясын, тарыхын, методикасын чагылдыруучу журналдар: «Советская библиография» (1933) ж.б.

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
«АКИпресс»

«АКИпресс» (AKIpress) - маалымат таркатуу иштерин жүргүзүүчү компания.
 
1993-жылы уюштурулган. Ал: «АКИресс» маалымат агенгчилити, «АКИпресс» - Фергана (Тажикстан, Өзбекстан), «АКИпресс»-Казакстан, «АЬСИпресс» талдоо (аналинжалык) журналы, АКИ - «Жёлтые страницы» («Сары барактар»), «АКИпресс» басма сөз борборлору жана жаштардын «Лимон» гезити деп аталып беш тармактан түзүлгөн. «АКИпресс» маалымат агенгчилити 2000-жылы негизделген. 

Бүгүнкү күндө КРдагы глобалдык Интернет системасыңда иштеген көз каранды эмес биринчи массалык-маалымат каражаты болуп саналат. Анын кызматынан азыркы учурда Кыргызстандын басма сөз жана электрондук маалымдоо каражаттарынын көпчүлүгү, мындан сырткары, Борбордук Азия, КМШ, Европа жана Америка өлкөлөрү (Ассотшэйтед Пресс, Рейгер, Франс Пресс, Ингерфакс, ИТАР TAGC, РИА «Новости», маалымдоо агентчиликтери, «Азаттык», «Би-биси» радиосу ж. б.) кеңири пайдаланат.

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
Автордук таблицалар

Автордук таблицалар - китептерди китепкана текчелерине алфавиттик тартипте жайгаштырууну жеңилдетүү максатында түзүлгөн өзгөчө таблицалар.
 
Автордук таблицалар 1-жолу 19-кылымдын аягында америкалык китепкана ипимпозу Ч. Кеттер тарабынан түзүлгөн. Автордук таблицалар авторлордун ~ фамилияларынын башкы муундарынан (эгерде автору көрсөтүлбөсө, китептин атынын К-тамгасынан) турат. Мис., Абаев деген фамилияга автордук белги болуп автордук эсептелет. 

Дүйнө элдеринин ар түрдүү тилдериндеги жазылган китептерди жайгаштырууда ошол тилдердин алфавитине ылайык автордук таблицалар иштелип чыккан.

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
Автордук сөз (речь)

Автордук сөз (речь) - каармандын мүнөзүн, жекече абалын, кыймыл-аракетин, айлана-чөйрөгө карата мамилесин, табият буюмдардын кубулуштарын жазуучунун өз сөзү менен сүрөттөөсү.
 
Көркөм чыгармада тил айрыкча мааниге ээ. Анткени көркөм образдар, мүнөздөр, окуялар жана башкалардын бардыгы сөздүн жардамы менен берилет. Чыгармаларда катышуучу каармандардын социалдык-психологиялык абалына, кесибине, жеке өзгөчөлүгүнө, жашына ылайык ар биринин ар башкача сөзү (речь) болуу менен бирге өз сөзү (речь) да болушу керек. Мис., Т. Сыдыкбеков «Биздин замандын кишилери» романыңда Любанын «Б» колхозуна келип, Касейиндин үйүндө болушун, анын Украинадагы турмушун өзүнүн сөзү менен сүрөттөйт. Кээде лирикалык чегинүү, чыгармалардагы окуялар менен каармандардын иштери түздөн-түз байланышпай, автордун окуяга карата болгон мамилесин көрсөтүп, белгилүү окуя жөнүңдөгү мурунку баяңдоону толуктаган учуру да автордук сөз (речь) болот.

 Колдонулган адабияттар 
Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4
Категория:Журналистика
Полициялык мамлекет

Полициялык мамлекет - коомдук түзүлүш үчүн колдонулган образдуу түшүндүрүү. 

Мында бийлик жарандардын социалдык, экономикалык жана саясий жашоосун катуу көзөмөлгө алууга (репрессиянын жардамы менен дагы) умтулат. Полициялык мамлекетте мыйзам чыгаруучу жана аткаруучу бийлик начар бөлүнгөн;
мындай мамлекет көбүнчө тоталитардык же авторитардык белгилерге ээ. 

Полициялык мамлекеттин белгилери талашта болуп келет; ал эми мамлекеттер
өзүлөрүн мындай аташпайт. Негизи Полициялык мамлекет термини жүрүп жаткан режимдин ички жана тышкы каршылаштарынын ортосунда колдонулат. Полициялык мамлекетке мисал катары - апартеид доорундагы ТАР же Үчүнчү рейх мезгилиндеги Германия, ошондой эле согуштук хунта жүрүп жаткан кайсы мамлекет болбосун кирет. Идеалдуу Полициялык мамлекет сталиндик СССР болгон деген ойлор да бар, ал эми азыркы учурда Түндүк Корея Полициялык мамлекет болуп саналат. 

Полициялык мамлекет жарандардын жеке жана коомдук жашоосун катуу регламентациялоо (жарандардын турган жерин, кыймылын, жүрүм-турумун көзөмөлдөө), жашыруун кат жазышууну массалык бузуу, телефондон сүйлөшүүлөрдү,
жолугушууларды, маектешүүлөрдү тыңшоо, оппозициялык кыймылдардын даана жана потенциалдуу катышуучуларына, ишмерлерге тутумдук досье киргизүү менен айырмаланат.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Париж коммунасы (1871)

thumb|Париж коммунасы.
Париж коммунасы (1871) - Пролетарийлердин биринчи революциясы жана жумушчу табынын биринчи өкмөтү. 

18-марттан 24-майга чейин Парижде өкүм сүргөн. Бонапарттык режимдин 1870-71-жж. франко-прусс согушунда жеңилиши, үчүнчү республиканын өкмөтүнүн элге, улутка карты саясаты 18-мартта буржуазияны кулаткан Париж пролетариатынын көтөрүлүшүнө алып келген.

15-28-мартка чейин Улуттук гвардиянын борбордук комитети убактылуу революциялык
өкмөт болгон. 28-мартта Париж коммунасысы жарыяланган. Париж коммунасы буржуазиялык мамлекеттик аппаратын жоюп, жаңы типтеги мамлекетти - пролетариат диктатурасын орноткон. Париж коммунасы мыйзам чыгаруу да, аткаруучу да орган болгон. Туруктуу аскерлердин ордуна элдин куралданышы киргизилген (Улуттук гвардия). Дин мамлекеттен ажыратылган. Калктын кеңири катмарын материалдык чыңдоо, эмгекти коргоо боюнча бир катар иш-чаралар жүргүзүлгөн Француз банкын улутташтыруудан коркуу, Париждеги контрреволюциячыл күчтөрдү жоюуда чечкинсиз аракет кылуу, дыйкандар менен биригүүнү баалабоо Париж коммунасынын кулашын тездеткен.

21-майда Версалдагы контрреволюциячыл күчтөр Парижде 28-майга чейин коммунарлар баррикадаларда салгылашкан. Париж коммунасы талкалоо контрреволюциялык террордун күчөшү менен уланган.

Колдонулган адабияттар
 Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8

Категория:Адам укуктары
Категория:Франция
Категория:1871-жыл
Өнүгүп келе жаткан өлкөлөр

Өнүгүп келе жаткан өлкөлөр - өнөр жайы өнүккөн өлкөлөрдүн алдында колониялык же жарым колониялык абалда болуп келген, бүгүнкү күндө өз алдынчалыкка жана көз карандысыздыкка жетишкен Азия, Африка, Латын Америкасы жана Океаниядагы өлкөлөрдүн тобу. 

Бул өлкөлөр эмгектин эл аралык бөлүнүшүндө өнөр жайы өнүккөн мамлекеттер үчүн агрардык-чийки заттарды жана эң арзан жумушчу күчүн берип турушкан. Өндүргүч күчтөрдүн өнүгүшүнүн салыштырмалуу төмөнкү деңгээли, чарбанын бир жактуулугу, экономиканын көп укладдуулугу, аягына жеткирилбеген социалдык-экономикалык кайра түзүүлөр эреже катары, Өнүгүп келе жаткан өлкөлөргө мүнөздүү. Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн бардыгына жалпы тиешелүү проблемалар төмөнкүлөр: экономикалык өсүүнүн темпин тездетүү; улуттук экономиканы бекемдөө; айыл-чарба өндүрүшүн механизациялаштыруу; маданий артта калуучулукту жоюу ж.б. Акыркы жылдары кедей өлкөлөрдөн «акылдын оошу» күч алууда (Брейн-Дрейн). «Отчёт по человеческому развитию 1994» билдиргендей, 1985-1990-жж. Африкадан 60 миң ортоңку жана жогорку деңгээлдеги менеджерлер чыгып кетишкен. Гана мамлекетинде 80-ж. башында даярдалган врачтардын 60% өлкөнү таштап кетишкен. Латын Америкасындагы өлкөлөрдүн университеттерин бүтүрүүчүлөрдүн 20%дан ашыгы эмиграцияда болушкан. СССР жоюлгандан кийин өз алдынчалыкка жана көз карандысыздыкка жетишкен мурунку союздук республикалардын көпчүлүгү Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн катарына кошулушту. Алардын арасында Кыргыз Республикасы да бар. Кыргыз Республикасы жалпы коомдук өнүгүүнүн көптөгөн көрсөткүчтөрү боюнча Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн көпчүлүгүнөн алдыда турат. Бирок, Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн бул көпчүлүгүнүн көрсөткүчтөрү күн санап өсүп, жакшырып, өнүгүү жолунда болсо, ошол эле учурда бул көрсөткүчтөр Кыргыз Республикасында уламдан-улам начарлап, төмөндөө жолунда. Эгер бул төмөндөөнү тез арада токтотпосо, анда Кыргыз Республикасындагы абал начарлап, бүгүнкү күндөгү өзүнүн жетишкендиктерин жана артыкчылыктарын жоготуп алышы мүмкүн. Өз алдынча өнүгүүдө, өз тагдырын чет өлкөлөрдүн кийлигишүүсүз чечүүгө жетишүү - Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн элдерин бириктирүүчү негизги тилек болуп калды

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Өкүлчүлүктүн пропорциялаш системасы

Өкүлчүлүктүн пропорциялаш системасы - шайлоо системасы. Анын негизи катары партия үчүн берилген шайлоочулардын добушу менен добуш алган мандаттардын ортосундагы пропорциялаш принциби алынган.

 Бул системада чоң-чоң шайлоо округдары түзүлөт. Алардын ар биринен бир нече депутат шайланат (округдун чоңдугуна жараша өкүлчүлүктүн мажоритардык системасына Караганда Өкүлчүлүктүн пропорциялаш системасынын артыкчылыктары даана белгиленет). Өкүлчүлүктүн пропорциялаш системасы боюнча жүргүзүлгөн шайлоолордо өкүлчүлүк органдарына талапкерлер жалаң гана саясий партиялар
тарабынан көрсөтүлөт (партиялардын ар бири талапкерлердин тизмесин көрсөтүшөт). Ал эми шайлоочу бул же тигил партиянын тизмеси үчүн добуш берет. Кээде эркин тизменин жардамы менен шайлоочуларга талапкерлерге карата мамилесин аныктоого мүмкүнчүлүк берилет (б.а. шайлоочулар партиялык тизмеде өзүлөрү каалаган талапкерлердин фамилиясынын тушуна белги коюшат). Бул же тигил партиянын мандатынын көлөмүн аныктоо үчүн квота белгиленет. Квота - бул депутатты шайлоо үчүн зарыл добуштардын эң аз саны. Ал ар бир шайлоо округуна өзүнчө же ошондой эле, бүт өлкө үчүн жалпы болушу да мүмкүн. Өкүлчүлүктүн пропорциялаш системасы кеңири жайылган. Аны Финляндияда, Швейцарияда, Швецияда, Норвегияда, Австрияда, Бельгияда, Австралияда ж.б. өлкөлөрдө колдонушат. 

Айрым өлкөлөрдө (ФРГ, Орусия) бул система өкүлчүлүктүн мажоритардык системасы менен катар аралаш пайдаланылат. Мажоритардык системага салыштырганда Өкүлчүлүктүн пропорциялаш системасы өлкөдөгү партиялык күчтөрдүн накта катышына ылайык түзүлгөн курамдагы борбордук жана жергиликтүү мекемелерин түзгөнгө мүмкүнчүлүк берет. 

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика