Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Жеткир-бий

Жеткир-бий — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Агыштын атасы катары гана эскерилет (Сагымбай Орозбаков, 1. 90, 134, 177).

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Жолборс

thumb|Жолборс.
Жолборс (L. 1758) - мышыктар тукумундагы сүт эмүүчү ири жаныбар. Дене узундугу 160-190 см, чанда 3 м, салм. 300 кгдай, куйругу 1,4 мге жетип, кулагы кыска, буттары күчтүү, таманы жазы, тырмагы курч. Жүнү кыска, тыгыз, жумшак. Түсү кызгылт сары. Капталында кара тилкерлери бар. Кытай, Индия, Инди-Кытай, Малай архипелагы жана Иранда; Россиянын Приморье крайында (амур жолборсу) кездешет. Ал бадалдуу жана калың камыштуу жерлерди, дарыя жээктерин, токойлорду мекендейт. Көбүнчө эчки-теке, аркар-кулжа, бугу-марал жана башка жаныбарларды кармап жейт. 2-3 жылда 1 жолу 2-6 күчүк тууйт. 15-17 жыл жашайт. Аярлап басат, сууда жакшы сүзөт. ТКЭСтин Кызыл китебине катталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Жолборсаалы Турдаалы уулу

Жолборсаалы Турдаалы уулу (Токтогул району, Токтогул айылы) — "Манас" айтуучу. "Манасты" 1947-жылдан китептен үйрөнүп айта баштаган. Ата-бабаларынан, туугандарынан "Манас" айткандары болгон эмес. Андан " Алмамбет менен Чубактын жол талашканы" эпизодунан үзүндү (367 сап) гана жазып алынган.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жол Талаш

"Жол Талаш" - " Алмамбет менен Чубак" — Алмамбет менен Чубактын чатагына байланыштуу элдик күү. Күүнүн чыгышына эпостогу төмөнкү окуя себепчи болгон. Чоң казатка баратканда Алмамбет жанына Сыргакты алып, чалгынга жөнөйт. Бир кытайдан кем болдуң деген көкүткөн сөздөрдөн улам ачууланып, куру намыска алдырган Чубак Алмамбеттин аркасынан жөнөйт. Эрегиште бири-бирин мерт кылып койбосун деп артынан барган Манас тирешип калган экөөнү ажыратат. Алмамбет менен Чубак элдешип, төртөө андан нары жүрүп, Тал-Чокуну таянышат. Бул күүнү Ыбырай Туман уулу "Ж. т.", Асанаалы Кыштообай уулу " Алмамбет менен Чубак" деген ат менен кыргыз үналгысынын музыкалык фондусуна жаздырышкан.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Категория: Комуз күүлөрү
Жомок башы

Жомок башы — элдик оозеки чыгармалардын башталышында айтылуучу кириш бөлүм. Жана башкалар көбүнчө жөө жомоктордо, эпостук чыгармаларда колдонулат. Жомокто: "Бар экен, жок экен, ач экен, ток экен", же "Илгери-илгери өткөн заманда" өңдүү туруктуу сүйлөмдөр болот. Жана башкалар "Манас" эпосунда өзүнчө кайырма түрдө айтылат:

Ээ-эй, байыркынын жомогу,

Баштаса келер оролу.

Эзелкинин жомогу

Эстесе келер оролу.

Жарымы төгүн, жарымы чын,

Жарандардын көөнү үчүн.

Көбү жалган, көбү чын

Көпчүлүктүн көөнү үчүн.

Күпүлдөтүп айтабыз

Көк жал Манас көөнү үчүн (Курама варианты, 1. 3).

Жана башкалар манасчы тарабынан эл алдында эпосту айта баштаганда окуяга, чыгармага, угуучулардын көңүлүн бурдуруучу киришүүнүн милдетин аткарган. Эпосто ал ушундай озуйпасы менен толук турпатында зор манасчы лардын гана репертуарларында айтылат. Бирок айрым элге кеңири тараган "Көкөтөйдүн ашы", "Чоң казат" өңдүү окуяларда жана башкалар өзүнчө кайырма сыңары чакан-чакан көлөмдө көпчүлүк манасчылардын репертуарына мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Жомокчу

Жомокчу — "Манас" айтуучу. Бул наам, адатта эпостун үч бөлүмүн толук же бирөөнү айткан адамдарга карата колдонулган. 20-кылымдын 30-жылдарына чейин "Манас" айткан адамдар эл ичинде "ырчы", "жомокчу" деген термин менен аталып келген. Мисалы, 1925-ж. араб ариби менен кыргыз тилинде Москвадан чыккан "Манас" эпосунун титулдук бетинде ал вариант Тыныбек жомокчуга таандык экендиги белгиленет жана китепченин кириш сөзүндө да Тыныбек "жомокчу" деген наам менен эле аталат. Эпостун өзүнүн текстинде да:

Жомокчулар койбосо, 

Уйкаштырып ырды айтып, 

Келиштирип койбосо 

Жомокчулар калп айтып (Сагымбай Орозбаков, "Манас", Кол жазмалар фондусу, 537-инв., 380-б.),— деп "Манас" айткан адамдар "жомокчу" деп айтылат. Бирок жазма адабияттарда Ж-га караганда " манасчы " деген термин кеңири колдонулуп жүрөт. " манасчы " термин катары биринчи жолу профессор X. Карасаевдин "Кызыл Кыргызстан" (азыркы "Кыргызстан туусу") газетасына 1930-ж. 27-майда жарыяланган "Манас" аттуу макаласында пайдаланылган. манасчы кийин атайын адабий термин катары терминологиялык жана энциклопедиялык адабияттарга кирген, к. манасчы. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жообузар

Жообузар — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Каныкейдин кызматчы кара күңүнүн баласы. Семетей менен тең төрөлөт, экөө жолдош болуп жүрсүн деп, Манас атын Ж. коёт. Көбөш баш болгон "алты арам", аларга кошулган кырк чоро Манастын бүлөсүн чапканы келатканда уулунун коопсуздугунан чочулаган Каныкей Семетей менен Чыйырдыны качырып жиберип, Семетейдин ордуна Ж-ды бөлөп коёт да, Букарга Семетейге кошуп ала кетмекчи болот. Кундактагы Ж-ды Семетей деп кылыч менен бөлө чапкан Көбөштүн канкордугу эпосто:

Наркескенди аркырап, 

Алып сууруп колуна 

Дүмөктү иттер баштады, 

Кундактагы баланы

Алтыга гана бөлүп таштады ( Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 19—21),— деп сүрөттөлөт. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жоодары

Жоодары — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Чегиштин атасы экендиги гана айтылат (Сагымбай Орозбаков, 3. 186). Жоодур — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, эпосто аты гана аталат. Өзүн кармап алган Семетейди Карагул сенин кытайдын колуна түшүп кеткен тууганың Байболоттун уулу Ж. баатырмын деп алдайт ( Саякбай Каралаев, "Семетей", 2. 172). 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жооке

Жооке, Жөкө — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Алыбектин уулу. Жакып Манаска ылайык кыз издегенде жанына алган жолдошу (Сагымбай Орозбаков, 2. 394, 373).

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жоон Алп

Жоон Алп — мифтик кейипкер. Алптардын катарында аты гана аталат. "Жору куйрук Жоон алп" (Сагымбай Орозбаков, 3. 99, 107; Саякбай Каралаев, 1. 80, 94) дөөлөрдүн келбет-сөөлөтүнө бап элестүү салыштыруудан улам кадимки эле "жоон" деген сөздүн эпонимдик мааниге өтүүсүнөн келип чыккан дешке болот, к. Китен алп. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жоон-Арык

Жоон-Арык — топоним, эпосто кытай-калмактар башта басып алган ата-журтун бошото баштаган кыргыздар жоону кубалап басып өткөн жерлердин бири (Кол жазмалар фондусу, 576-инв.). Географиялык реалияда Ж.-А. Кочкор өрөөнүнүн түштүгүндө Үкөк жана Баба-Ата тоолорунун ортосундагы капчыгай жана өзөн. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жоргонун Бели

Жоргонун Бели — топоним. Эпосто Таластагы ашуу катары көп эскерилет. Манасты үйлөндүрүү үчүн Жакыпка кабарга жөнөгөндө Ажыбай ашкан бел ( Саякбай Каралаев, 1. 236). "Семетейде" Каныкей Букарга качкан учурда: "Жоргонун белин аша албай, Энекең жобоп бир ыйлап басалбай" ( Саякбай Каралаев, "Семетей", 1. 32) турганы эскерилет. Географиялык реалияда Кыргыз Ала-Тоосуна жанаша жайгашкан Кара-Жылга тоосундагы ашуу.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Жоргонун суусу

Жоргонун суусу — топоним. Валиханов, Чокан жазып алган эпизод боюнча Бокмурун атасы Көкөтөйдүн ашын өткөрүү үчүн жер тандаганда "Беш-Терек менен ашамын, Жоргонун суусун кечемин", — деп башка жер аттары менен катар айтып өтөт. Географиялык реалияда Эртиштын (Чыгыш Казакстан) сол куймасы Жорго суусу менен тике байланышат .

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жоро

Жоро - эпосто үч мааниде колдонулат: 1) жолдош, теңтуш; 2) кезектешип өткөрүлүүчү бозо ичүү жыйыны, тамаша кылуу үлпөтү; 3) буйрук, өкүм. Биринчи маанисинде көп учурайт. Кырк чоро жөнүндө: "Кылымды бузар кырк жоро Кыялын тапсаң кырк кашка, Кыркынын жөнү бир башка" ( Саякбай Каралаев, 1. 183). Жакып түшүн жорутканда: " Жакып бай айтып токтолду, Жар жоронун баарынан Жалгыз жооп жок болду" (Сагымбай Орозбаков, 1. 47); Манасты кагылып, катыксын деп койчулукка Ошпурга бергенде: "Чеге бала чором деп, Жеке менин жором деп" (Сагымбай Орозбаков, 1. 93), Алмамбет Көкчөгө тарынып келе жатканда: "Жол сурарга жоро жок, Калк сурарга кара жок" (Сагымбай Орозбаков, 2. 293),— деп айтып арман кылат.

Ж. бозо ичүү үлпөтү маанисинде "Семетей" бөлүгүндө чыккынчылык кылып качкан кырк чорону артынан кууп барган Семетей алардын кайра кайтышын суранып турган жерден көрүнөт:

Жылтыркандуу Таласка 

Жыргай турган кезиңде 

Жыйылып жоро ичишип, 

Ырдай турган кезиңде (Курама варианты, "Семетей", 136-б.). Эпосто ошондой эле "Алымын артып жороду, Кайра айтып койгонду Кызыл канга боёду" ( Саякбай Каралаев, 1. 27.) — деген саптар да жолугат. Мындан ЭК нун (жоронун) буйруу, өкүм кылуу, тапшыруу деген маанисин баамдоого болот. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Жортуулчу

Жортуулчу — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Манастын Алтайда жүргөндөгү жолдошторунун бири. Торучаарды окко учуруп, курчоодо жөө калган Манаска Кошой келип Айбанбозду бергенден кийинки урушта "Жоорукер минген" Ж. Нескаранын найзасынан өлгөнү айтылат ( Саякбай Каралаев, 1. 161).

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Жөлөк

Жөлөк — топоним, кыргыз уруулары жердеген жерлердин бири. Көкөтөй өлгөндө Бокмурун Ж-төгү элге да кабар жиберет (Сагымбай Орозбаков, 3. 43, 54, 70). Эпостун башка эпизоддорунда да эскерилет.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жөө желдет

Жөө желдет — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, кытай жоокери. Алооке менен Молто кан элден талап алган байлыктарды токсон беш төөгө жүктөп Бээжинге алып кетип бараткан кытай балбандарын Акбалта баштаган кыргыздар жолдон кармап алат. Балбандарын өлтүрүп, алтын-күмүш, көп дүйнөнү ажыратып алганда жалгыз Ж. ж. качып кутулуп кетет да Алоокеге кабар жеткизет ( Саякбай Каралаев, 1. 32). 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Алдашев Абдулхай Алдашевич

Алдашев Абдулхай Алдашевич (1918, Жети-Өгүз району, Ак-Кочкор айылы — 2003, Бишкек) көрүнүктүү кыргыз фармакологу, токсикологу жана котормочу, сөздүкчү, ветеринария илимдеринин доктору, профессор. 

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Абдулхай Алдашев 1918-жылы Жети-Өгүздүн Ак-Кочкор айылында туулган. Атасы - айтылуу санжырачы жана агартуучу Алдаш молдо. 
Кыргыз Айыл Чарба Институтун бүтүргөн (1939). 
Улуу Ата мекендик согуштун катышуучусу. 

Ветеринария илимдеринин доктору (1965) даражасын, профессор (1966) наамын алган. 

 Илимий мурасы 
500-дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 20 монография, 11 ойлоп табуунун, 2 окуу куралынын автору. Анын жетекчилиги менен илимдин 10 доктору, 20 кандидатты диссертацияларын жактаган. 

 Манас эпосу 
70-жылдардын башында Б. М. Юнусалиевдин жетекчилиги астында түзүлгөн «Манас» эпосунун канондук текстин орус тилине сапма-сап которуу үчүн котормочулардын конкурсун өткөрүүгө (К. К. Юдахин) менен бирге жетекчилик кылган. Редакциялык кеңеш тандап алган 120 000 сап котормонун 115 000 сабын (5000 сапты К. К. Юдахин менен бирге) Абдулкай Алдашевич илимий талапка ылайык иретке салып терминдерди орусча так берүүгө жетишкен. 

Абдулкай Алдашевич катышкан жана редакциялаган сапма-сап котормонун негизинде «Манас» эпосунун илимий басылышы "СССР элдеринин эпостору" деген серияда Москвадан ишке ашырылган. Орус тилине көркөм которулган "Манас" үчилтигинин "Семетей" жана "Сейтек" бөлүмдөрүнүн сапма-сап котормосунун 30 000 сабы да Абдулкай Алдашевичке таандык.

 Башка котормолору 
В.Катаевдин “Мен эмгекчи элдин уулумун” повестин, М.Горькийдин “Балалык” повестин, чыгармалар жыйнагынын 6-томун, Н.Рыбактын “Преяслов радасы” романын, Г.Флобердин “Айым Бовари” романын кыргыз тилине которгон.

 Наамдары. Сыйлыктары 
Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген ветеринардык врачы (1974). 
Кыргыз Республикасынын жазуучулар союзунун мүчөсү. 
Абдулкай Алдашевич эки 2-даражадагы Ата Мекендик Согуш, «Кызыл Жылдыз», эки «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган. 

 Үй-бүлөсү 
Уулу - белгилүү илимпоз, академик Алмаз Алдашев. 

 Жарыяланган эмгектери 
 Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгү, 1998
 Этапы развития ветеринарии в Киргизии/ А. А. Алдашев ; АН КиргССР, Ин-т орган. химии, Фрунзе, Илим, 1989
 Русско-киргизский терминологический словарь по животноводству и ветеринарии/ А. А. Алдашев.-335 с. 2-е изд. испр., Фрунзе, Кыргызстан, 1989
 Русско-киргизский терминологический словарь по животноводству и ветеринарии/ А. Алдашев, 522 с. 21 см., Фрунзе, Илим, 1980

 Колдонулган адабияттар 
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
 Абдышев К."Кылым инсандары" Бишкек-2003-ж.

 Интернеттеги шилтемелер 
 Агромир порталы. Абдулхай Алдашевич Алдашев 
 https://www.azattyk.org/a/kyrgyz_term_study_forum_soz_taanuu_sherinesi/2303052.html

Категория:Инсандар
Категория:Манас эпосу
Категория:Илимпоз
Категория:Медицина
Категория:Биология
Категория:Зоология
Категория:XX кылым
Категория:1918-жыл
Категория:2003-жыл
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тили
Арак

Арак — ачыган сүттөн же кымыздан тартылган алкогол ичимдиги. 

Бул түрдөгү ичимдиктерди түрк-моңгол элдери байыртан кеңири колдонуп келген. Ошондуктан, «Манас» эпосунда да арак жөнүндө маалыматтар бар. Мисалы, Радлов жазып алган вариантта «аракыга бал кошуп алтындан кылган аякка ага куюп сунуңар» (Радлов жазып алган вариант, 90-б.). Эпосто арак көпчүлүк учурда зыяндуу ичимдик катары баа берилет. Арак душман тараптагы терс каармандардын сүйүктүү тамагы катары сүрөттөлөт. Оң каармандар аны ичкенде: «Арак деген аш ичтим балдар, акылымы кошо ичтим балдар», — деп өзүн күнөөлөйт. Ырасында, арак ичүү менен оң каарман туура эмес жолго барат, адашат. Мисалы, Көкчө өзүнүн айланасындагы арам ойлуу бийлердин амал менен берген арагына мас болуп, Алмамбет менен чатакташып айлынан кетирет, Көзкамандар Манаска арак берип мас кылып, ууландырып өлтүрө албай калышат. Кырк чоро Жакып берген аракка кызып, Каныкейге каршы аттанышат. 

 Колдонулган адабияттар 
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жөө кунан чабыш

Жөө кунан чабыш — кыргыз элинин байыркы оюндарынын бири; балдардын ат (кунан) болуп алып жарышуу оюну. "Манас"эпосунда: Этке тойгон кырк бала Жөө кунан чаап бакырат, Астыга келген ал балдар Манастап ураан чакырат (Сагымбай Орозбаков, 1. 68),— деп жолугат.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Жөө күлүк

Жөө күлүк — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Каңгайдын аяры. Алмамбет кытай кандары менен касташып, жеринен кетериндеги согушта Алмамбеттен найза жеген Коңурбайды чуркап жеткен Ж. к атына мингизип аман алып калат (Курама варианты, 1. 204).

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жумабаев Белек

Жумабаев Белек (1939, Жети-Өгүз району, Жети-Өгүз айылы —1977, Фрунзе шаары) — графикачы, живописчи. Ж. цинкография техникасында Саякбай Карала уулунун “Тулпарлар” (1965), “Баатырлар, айымдар” (1969) китептерин көркөмдөгөн. Эпикалык баатырлардын Аккула , Сарала, Тайтору, Алгара жана башкалар тулпарларынын сын-сыпат, образдары жогорку көркөмдүктө иштелген жана эпостун Манас, Каныкей, Бакай , Сейтек , Айчүрөк , Сайкал жана башкалар негизги каармандарынын портреттеринин галереясын түзгөн. Ж-дин чыгармачылыгы жогорку көркөм табити, чыгармачылык фантазиясынын байлыгы менен айырмаланат.

Ал эпостук образдар аркылуу улуттук мүнөздү ачууга аракеттенген. Ж. “Тулпарлар” аттуу китептин жасалгасы үчүн 1965-ж. Орто Азия жана Казакстан республикаларынын конкурсунда 1-чи даражадагы, Бүткүл Союздук конкурста 2-чи даражадагы диплом менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жумабек

Жумабек — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Көкөтөйдүн ашында кытайлар Аккуланын байгесин талап алып качканда Жолой Коңурбайды тосконго даярданып турсун деп аялы Кыяшка Аскардын уулу Ж-ти жиберет (Сагымбай Орозбаков, 3. 280— 281).

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Жүгөрү (кейипкер)

Жүгөрү (кейипкер) — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Каныкейге күйөөлөп келаткан Манастын кошунун көргөн Ж. Кейип шаарын чапканы келаткан кол деп ойлоп, Атемирге кабарлайт (Сагымбай Орозбаков, 2. 392). ЖҮГӨРҮ — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери, Котон шаарынын балбаны. Бокмурун ашка чакыртып (Саякбай Каралаев, 2. 14), биринчилерден болуп ашка келгени айтылат (Саякбай Каралаев, 2. 19).

2. Жүгөрү — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Тейиш кандын тоюнан кийин Кер-Көлдөгү Орго канды көздөй жөнөгөн Манастын колунун ичинде аты аталат (Сагымбай Орозбаков, 2.69), кийин Көкөтөйдүн ашына келгени айтылат (Сагымбай Орозбаков, 3. 105). 

3. Жүгөрү — "Манас" эпосунун эпизоддук кейипкери. Каракан өлүп эл чабылганда Кошой менен бирге жүрүп, Алптын уулу Ж-нүн кытайлар менен согушта өлгөнүн Кошой Манаска айтат (Саякбай Каралаев, 1. 114). 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жүгүрүктүн Жүгөн-Таш

Жүгүрүктүн Жүгөн-Таш — топоним. Эпос боюнча кыргыз уруулары мекендеген жер. Чоң казатка даярданганда айтылып (Сагымбай Орозбаков, 4. 63), Бээжинге жөнөгөн кол Ж. Ж.-Т. аркылуу өткөнү белгилүү (Сагымбай Орозбаков, 4. 130). 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жүйүрмөнүн Кара-Саз

Жүйүрмөнүн Кара-Саз — топоним, "Манас" эпосу боюнча кыргыз уруулары мекендеген жер. Чоң казатка көрүлгөн даярдыкта айтылып (Сагымбай Орозбаков, 4. 63), Манастын колу Бээжинге аттанганда Ж. К.-С-ын басып өтөт (Сагымбай Орозбаков, 4. 130). 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жызак

Жызак — топоним. Эпос боюнча кыргыз уруулары жашаган жер. Манас төрөлгөндөгү тойго (Сагымбай Орозбаков, 1. 75), Көкөтөйдүн ашына (Сагымбай Орозбаков, 3. 43, 78) Ж-тын эли чакырылып, Жакып кыз издеп Каныкейге жуучу түшөрүндө Ж-ты да аралап өтөт (Сагымбай Орозбаков, 2. 350). Географиялык реалияда Өзбекстандагы Ж. облустук, шаары жайгашкан аймак.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жылгынды

Жылгынды — топоним. Манас ата мекени Ала-Тоону душмандан бошото баштаганда Чүйдү бийлеп турган Акунбешим “Он беш жүз миң кол жыйнап, Жылгындуунун талаага” (Сагымбай Орозбаков, 2. 129) ага каршы даярданат. Ж.— азыркы Токмок шаары турган жер жана анын тегереги.

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосу
Жылдыз (топоним)

Жылдыз — топоним, көп варианттарда кезигет. Кыргыздардын Алтайдан Ала-Тоого көчкөнүндө “Баштап кыпчак кыргызды, Басып өтүп Жылдызды” (Сагымбай Орозбаков, 2. 160), Үрбүнүн колу андан өткөнү айтылат. Географиялык реалия катары Ж. (Юлдус, йулдуз) Синьцзяндагы суу, ойдуң (Чоң жана Кичи Ж.) Чыгыш Тянь-Шань тоо түркүмүндө жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4

Категория:Манас эпосундагы топонимдер‎
Жылкы тийүү

Жылкы тийүү — мал чарбачылык менен тиричилик өткөрүп келген көчмөн түрк, моңгол элдеринин баатырдык эпосторунун сюжеттик курулушунда туруктуу колдонулган типтүү учурлардын бири. Ж. т. эпостун согуштук эпизоддорунун өнүгүшү үчүн олуттуу роль ойнойт.

Душман тараптын жылкысын тийип айдап жөнөшү — негизги согуштук окуянын башталышына шарт түзүп, эки тараптын колунун (аскеринин) беттешүүсүнө себеп болот. Мисалы, “Чоң казат” эпизодундагы Алмамбет менен Сыргактын чалгынга барып, Ажыбайдын Карткүрөңүн калмак-кытайлардын жылкысына кошуп жиберип, айдап жөнөшү бардык вариантта салттык түрдө айтылат. Жылкынын артынан душмандар кууп келип согуш болот, эки тараптын колдору беттешип кытайлар жеңилет.

Ушундай эле Алмамбет Көкчөгө келгенден кийин ар кайсы элдерден жылкы тийип келип, Көкчөнү байытат. Айрым варианттарда (Радлов, Түштүк Кыргызстан) Алмамбет тарынып Көкчөдөн кеткен соң, Манасты ээрчитип барып анын жылкысын тиет жана башкалар Жамаатташ жашаган элдер, уруулар бир-биринин жылкысын тийип алуу — аталык-феодалдык көчмөн коомдун шартында учуроочу салттык кадыресе көрүнүш болгон. 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу
Жың

Жың (кыт.) — чен бирдиги. Бир Ж. 560 гектарга барабар. Эпостун кийин жазылган негизги варианттарында айтылат: “Кырк жың алтын бул алып, Алты атанга жамбы алып, Амбалды тосуп камданып” (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 1790-инв., 244-б.). 

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
Категория:Манас эпосу