Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Текче

(Секичек, текичек, нишап) — кыз-келиндердин тебетей, элечек, көйнөк, чыптама өңдүү өздүк кийим-кечектерин коюучу буюм (баштыкча). Текче күзгү каптын үстүнө тагылат. Ар бир буюмдун өзүнчө өзгөчөлөнгөн жүз ачаар көркөмдүгүн уздар сары саптай алышат. Мунун жердиги үчүн көбүнчө кара же күрөң баркут тандайт. Буюмдун (75X40 см) четине «бычак учун» берип, анан сары өң менен кош жарыш сызык айланта «суу» жүргүзүп алат. Эми «Кыял оюмун» кызыл жиптен берип, анын четине көк жипти курчай саят да, кайрадан толкун өңдөнтүп, кызыл, сары кара жип аркылуу «ала мончок» (суу) жүргүзөт. Ушундан кийин төрт чарчыланган бадырайган сайма көчөттөрү бутактанып, «кочкор мүйүз оюму» өңдөнүп, булардын аралары «күн карама» же «байчечек», тынчтыктын символу — ак кептер кейиптенген көчөттөр сайылат.

thumb|Текче.
Саймачылар сары өңдү кызыл өңдөн айырмалоодо жашыл жаңыш өңдү айланта алуу менен буюмду көркүнө чыгарат. Демек, төрт ири, төрт майда көчөттөрдүн арасына эми «тогуз төбөлөнгөн» «сууну» актан толкундата жүгүртүү керек. Ал кара жердикти көркөм көчөттөрдөн өзүнчө бөлүп көрсөтөт. Мунун ичинен бутактанып окшошкон майда көчөттөрдүн элементтери чыгат да, алардын араларын жашыл өң бөлөт. Буюмдун чок ортосуна «күн карама көчөтүн» ак жип менен берип, ал кызыл, жашыл өң аркылуу бөлүнөт. Анын ортосун кылдат сайып, кызыл, сары өңдө түр берүү ыкмаларын саймачылар өтө көрөгөчтүктө жүзөгө ашырышат.

Текче териден да, кийизден да, баркыттан да, шайы өңдүү таза кездемеден да тигилген. Тегереги чачыланып, бети кооз саймаланат. Анын төрт бурчуна боо тагылып, экөө керегенин башына, экөө уукка байланат. Мындай текченин эки жагы ачык болуп, буюм ошол көңдөйчөгө салынган. Мунун жээгин да бир элидей кундуздайт. Ага түшкөн сайма көчөттөрүнүн чекеси ак жип аркылуу күзгү каптай «ала мончоктолот».

Түштүк Кыргызстанда күзгү кап менен текче курак менен айкалыша жасалат. Туштук төрт «кочкор мүйүздүн» башында төрт «карга тырмак» чыгып, бурч-бурчунда — «карга тырмак» өзүнчө берилсе, кара жердикке кызыл өң жарашып, чакан туштукка бир эле табакча көрүнөт. Мунун четине «жагалмай канаттан» «жээги» чыгып, аралары «карга тырмак» көрүнөт. Топ чачылары, тор чачыктары анын көркөмдүгүн арттырып турат.

 Маалыматтын булагы 
Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9
Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Легенда

Легенда ( — окууга сунуш кылынуучу деген мааниде) — белгилүү тарыхый окуя же тарыхый адамдар жөнүндө кыскача баян. Легендаларда окуя апыртмалуу болот, бирок анда чындыктын үлүшү бар, анткени алар белгилүү тарыхый фактынын негизинде жаралат. Легендалар элдин өткөн замандагы турмушун, тарыхый окуяларын иликтөөдө бай маалымат берет. Кыргыздарда сараңдыгынан жер жуткан Карымбай, сынчы Толубай, ырчы Токтогул, уруу чабыштары, элдик баатырлар жөнүндө легендалар айтылат. Элдик уламыштардын негизинде жазылган А. Осмоновдун «Ысык-Көл», «Жыл талашуу» сыяктуу легендалары бар. Легендалар көркөм адабиятта кеңири пайдаланылат. Буга Ч. Айтматовдун «Гүлсарат» повестиндеги мергенчи жөнүндөгү, «Кылым карытар бир күндөгү» Маңкурт, Раймалы ырчы женүндөгү легендаларды көрсөтүүгө болот. Уламыштар тематикасына карай тарыхый, топонимикалык, диний, этникалык, антропонимикалык ж. б. мүнөздөрдө болот.

Мисалы, сентябрдын башында болсо, кышында кар күзүндө бир топ менен күн күркүрөп бар, ал эми күзүндө жылуу болот.

 Жазуулар 

 Шилтеме 
http://kyrgyzinfo.ru 

Категория:Тил
Топчу

thumb|200px

Топчу — зер буюму. Улуттук кийим-кечектерге жакшы жарашкан кыз-келиндерибиз үчүн зергерлер колодон, жезден, күмүштөн, мүйүздөн асемдеп үлгү жасашкан. Салттуу буюмдун катарына кирет мунун бетине зергерчилик менен кооздук түшүрүшкөн. Адатта, топчуну темирден жана мүйүздөн арбын кармашат. Темир болсо ич жагынан кийим-кечеге кадалуучу илгичин жасап, аны кепшер аркылуу бекитет. Топчунун оң бетине ат жабдыктарын шөкөттөгөндөй калтыркан күмүш жалатып, каалагандай оюм-чийим түшүрүшкөн.
Топчу тегерек, томпок келет. Эгер муну «чапкылоо» ыкмасы аркылуу из түшүрүп жасаса, «кочкор мүйүз», «кулжа мүйүз», «ит куйрук», «кыял», «жарым кыял», «ийрек» балатынын бутактары сыяктанат. «Жарым мүйүз», «бармак боочу» оюмдары кейиптенип, же айбанаттардын элесин берген кооздуктар да көз алдыга тартылат.
Элибиз үчүн күмүш бетине түшкөн «мүйүз», «кыял» оюмундагы «мөөр топчу» (себет сүртүлгөн) салттуу болуп саналган.

 Маалыматтын булагы 
 Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. Кыргыздын кол өнөрчүлүгү. Бишкек 1996: ISBN — 5-655-00960-9
Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Мактоо ырлары

Мактоо ырлары — элдик ырчылардын чыгармаларындагы тематикалардын бири болуп, конкреттүү бир адамга же топко карата мактоо, жакшы сапаттарды даңазалоо мүнөзүндо ырдалган лирикалык түрдөгү чыгармалар. Реакциячыл багыттагы акындар мындай ырларды бай-манаптардын мартабасын ашыруу максатында пайдаланышып, анын байлыгын, бийлигин, а түгүл, айрым терс жактарын да жакшы сапат катары көкөлөтө ырдашып, өздөрүнүн «эшик ырчылык» парзын аткарышкан. Ал эми прогрессивдүү көз караштагы элдик акындар карапайым адамдардын өнөрүн, баатырдыгын, адамдык сапаттарын элге жайылтышкан. Ар кандай мактоо ырларында максатына жараша гипербола, салыштыруу көп пайдаланылып, макталып жаткан адамдын жакшы жактарын көтөрү идеясы биринчи планга коюлган. 
Мисалы:
Сымбаты сулуу чүрөктөй,
 
Суюлуп чачың жибектей,
 
Созула чыктың жарыштан,

Суулугуң жанга сүрөтпөй.
 
Эрдиги жандын билинбей,
 
Эмгекке катуу киришпей.

Каркырадай көрүнгөн,
 
Салабаттуу нускасы,
 
Элге дайын угулган

Эпкиндеп кылган кызматы,
 
Кыргызга даңктуу Зууракан
 
Кызылчанын устаты.
 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Кыргыз адабияты
Категория:филология
Категория:Адабият таануу
Категория:Адабиятчылар
Макал

Макал — адамдардын көп жылдан бери келе жаткан философиялык ой корутундуларын жыйынтыктап, алардын турмуш тажрыйбаларынын негизинен алынган, бир же бир нече рифмалашкан жана ритмдешкен сүйлөмдө ойду бүтүрө айткан, тарбиялоо максатында колдонулган фольклордук чыгармалар. «Адам оюнун, акыл-эсинин энциклопедиясы» болгон макалдар дээрлик дүйнөнүн бардык элине таандык болуп саналат, а түгүл айрым макалдардын мааниси окшош келет. Мисалы: «Темир устанын чайыр кесе турган бычагы жок» (вьетнам), «Желпигич сатчу колу менен желпинет» (кытай), «Боёкчунун шымы боёлбойт» (япон), «Карапачынын үйүндө бүтүн идиш жок»(афган), «Кайышчынын камчысы жок» (адыгей). Макалдар элдин турмуш тажрыйбасынан улам чыкканын, алардын жалпы нравалык функциясы бирдей экенин мына ушундан да байкоого болот. Макалдар таптык коомдо таптык мунөзгө ээ болот, башкача айтканда, эзүүчү тап бул же тигил элдик макалдарды өз максатына ылайык бурмалап пайдаланышат. Макалдар фольклордук тексттерде жана бардык эле акын-жазуучулардын чыгармаларында кеңири учурайт жана адам турмушунун бүткүл көрүнүштөрүн өзүнө тема кылып алат.
 Колдонулган адабияттар 
 http://kyrgyzinfo.ru 
Категория:Фольклор
Метафоралык эпитет

Метафоралык эпитет — кандайдыр бир нерсени, кубулушту өтмө мааниде башка бир нерсе, кубулуш менен туюнтуу.
Мисалы:
Бул Карабек кыргызымдын эң туну, 

Мыкты иштейт деп кадырлуу угам мен муну. 

Заводумдун ууз сүтүн кана ичкен, 

Заводумдун дулдул канат кулуну.
 
 (А. Осмонов) 
Мындагы “дулдул канат кулуну” деген сөз айкашы өтмө мааниде, эпитеттин белгилерине ээ болуп турат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Илим
Категория:Кыргыз адабияты
Категория:филология
Зачин

Зачин,башталма-жомоктордогу салттуу башталыш.Кыргыз эл жомокторунда көбүнчө мындай(башталма)орун алып келатат: Бар экен,жок экен, илгери өткөн заманда бир кемпир-чал,...,же бир ырайымсыз кан...,же бир жетим бала...же үч бир тууган болуптур д.у.с. Андан ары окуя ошол башталманын айланасындагы адамдардын тегерегинде өнүктүрүлөт.Эл эпосторунун башталмалары көбүнчө каармандын түпку тегин,ата-бабасынын ким болгонун,уруусун баяндоо менен ачылат. Бул "жомок башы"деп да аталат.

Пайдаланылган адабият

Ж.Шериев,А.Муратов Кыргыз адабияты терминдердин түшүндүрмө сөздүгү.
Сценарий

thumb|Сценарий (Өкүл ата: 2-бөлүк).
Сценарий ( деген сөздөн) — радиоберүүдөгү, телекөрсотүүдөгү же башка ар кандай эле театрлашкан оюндардагы, кинодогу көрүнүштөр үчүн алдын ала жазылган адабий көркөм текст.

 Байланыштуу макалалар 
 Сценарист

 Пайдаланылган адабияттар 
 Ж. Шериев, А. Муратов. Кыргыз адабияты. Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү.

Категория:Радио
Категория:Театр
Категория:Кинематограф
Караколдогу №1 орто мектеби

Каракол шаарындагы №1 орто мектеп 1961 - жылдан бери англис тилин терендетип окушат. Ал эми 2000чи жылдан баштап немец тилин терендетип окутуу биринчи класстан тартып киргизилген. 2008 жылы мектеп партнёр катары Германия Федеративдик Республикасынын проектини кабыл алынган. Бул «Келечектеги Партнерлор Мектеби» проектинде дүйнө жүзүндө чет окуучулардын немец тили өздөштүрүү боюнча миң мектеп бар ошонун берине №1 мектеп да кирет. Мектептин имараты 1989-ж. курулган. Үч кабаттуу жаны мектеп 1176 окуучуга ылайыкталган. Окуу кабинеттеринен сырткары мектепки спортзал, 180 орунду актовый зал, ашкана бар. Мектеп 2 сменада окуйт. Азыркы учурда мектепте 1710 окуучу окуйт, окуу 2 тилде; орус жана кыргыз тилинде жүргүзүлөт. Мектепте 99 мугалим эмгектенет. 2008-2009 окуу жылынын жыйынтыгы боюнча мектеп эң жакшы ийгиликтерге жетишкен. Мектеп окуучулары шаардык, областык, республикалык олимпиадарга баардык предметтерден катышышат. Окуучулар да жана мугалимдер да шаардык, областык республикалык масштабта өткөрүлгөн иш чараларга активдүү катышат. 2008-2009 окуу жылында өткөрүлгөн республикалык олимпиадаларын жыйытыктыгы боюнча мыкты жетишкендиктери үчүн Кыргыз Республикасынын президентинин атынан диплом жана оргтехника менен сыйланган. Көп жылдардын жыйынтыгы боюнча областагы «Эн мыкты мектеп» деген намга ээ болгон.2008-2009 окуу жылынын жыйынтыгы боюнча «Эн мыкты шаардык мектеп-2009» деген наамга ээ болгон, диплом жана гранпри, 100000 сомдук сертификат жана видео проектор менен сыйланган. Бул ийгиликтер мугалимдердин жана окуучулардын биргелишип талыкпай эмгектешкенин натыйжасында келип чыккан. 1996-ж. баштап мектептин 11 мугалими, 62 окуучусу ар кандай программалар менен бир жылдык окууга АКШга жана Германияга барып келишкен. Мектеп материалдык жана техникалык базасын өнүктүрүү боюнча проектинин үстүндө тынымсыз иштеп ар кандай эл аралык уюмдардан; Фонддордон гранттарды алып турат.
2006-2008 окуу жылында мектептин мугалимдери «Айылдык билим берүү» проектисинде активдүү катышкан. «Айылдык билим берүү» проектисинде 79 мугалим катышып анын ичинен 58 мугалим аттестациядан өтүшкөн, азыркы учурда проектин иштеши уланып жатышат. Мектептин бүтүрүүчүлөрү республикабыздын жана ар кайсы чет өлкөлөрдүн: Россия, Казахстан, Германия, Түркия, Кытай, АКШ, Малазиянын жогорку окуу жайларынан билим алышат. Мектептин жана педагогикалык коллективдин максаты: «Жакшы билимге ээ болгон, заманбап коомдо натыйжалуу эмгектенүүгө шыктуу, Кыргызстан Республикасынын маданиятын жана каада- салтын терен урматтаган бутуруучулорду тарбиялоо».

Категория:Билим берүү
Измир

thumb
Измир байыркы Смирна - Түркиянын үчүнчү чоң шаары (2019-жылдагы эсеп боюнча 3 миллионго жакын адам) жана өлкөнүн Ыстанбулдан кийинки экинчи чоң порту. Измир провинциясынын административдик борбору. 

Байыркы убакта грек Смирнасы Измирдин аймагында жайгашкан, бул шаарды Ак деңизинин бассейниндеги эң байыркы шаарлардын бири кылат. 1922-жылдагы кыргынга чейин анын калкы негизинен гректер жана христиандар болгон. Түркия Республикасы негизделгенден кийин шаар Анадолудан көп сандагы иммигранттарды өзүнө тартып, анын маанилүү өнөр жай жана маданий борбору болуп калды. 

Салт боюнча эң либералдуу түрк шаары деп эсептелген. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Түркия
Категория:Шаарлар‎
Категория:Түркия шаарлары
Бурса

thumb|Бурса.
Бурса (мурда Бруса, Brusa, байыркы Пруса) – Түркиянын Түндүк-батышындагы шаар. Бурса илинин администрациялык бирдиги. Калкы 1,5 млн (2006). Мрамор деңизиндеги Гемлик булуңунун жээгинде жайгашкан. Жолдор тоому. Аэропорту бар.

Биздин заманга чейинки 2-кылымда негизделип, Рим империясынын, андан соң Византиянын курамына кирген. 1326-ж. Орхан басып алып, Осмон мамлекетинин борбору болгон. 15–17-кылымда жибек токуп сатуунун, 1960-жылдан Эл аралык туризмдин ири борбору. 14–16-кылымдарга таандык мончонун ысык булактардагы калдыктары, ислам зодчийлигинин эстеликтери (Орхан-бей, Баязид I, Улуу-Жами, Ешиль-Жами мечиттери жана башка), мечиттер да бар. Университет, музейлер, машина куруу, текстиль, тамак-аш, жыгаччылык өнөр жайлары иштейт. Цитрус өсүмдүктөрүн өстүрүүнүн борбору. 

 Байланыштуу макалалар 
 Изник

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар
Категория:Түркия
Адана

thumb|Адана
Адана шаары, Сейхан - Түркиянын түштүгүндөгү шаар; Адана илинин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Сейхан дарыясынын боюнда жайгашкан. Биздин заманга чейин 63-ж. Рим колбашчысы Гней Помпей негиздеген. Өлкөнүн чыгыш бөлүгүн Рим менен байланыштырган аскер жолундагы таяныч пункту. Калкы 1,2 млндон ашык (2003). Пахтачылык өнүккөн маанилүү райондун соода жана өнөр жай борбору. Машина куруу, текстиль, химия, кагаз, полиграфия, тамак-аш, жыгаччылык, мебель, цемент өнөр жайы, университет бар. Чоң таш көпүрө (6-к.), капка калдыгы (782-ж.) сакталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Шаарлар‎
Категория:Түркия
Категория:Түркия шаарлары
Монография

Монография — бир гана жазуучунун, же бир гана көйгөйдүн урунттуу учуруларын изилдөөгө алган илимий макалалар, китептер. Мисалы, К. Бобуловдун «Кыргыз прозасындагы реализмдин өнүгүү жолдору», К. Артыкбаевдин «Изденүүлөр жана табылгалар» (А. Токомбаевдин чыгармачылыгы тууралуу), Ш. Үмөталиевдин «Аалы Токомбаев», Б. Керимжанованын «Акындын чыгармачылык жолу»https://sci-conf.com.ua/ (Ж. Бөкөнбаев жөнүндө) деген китептери монографияга кирет.

Монография – илимий эмгектин, изилдөөнүн бир түрү. Монографияда белгилүү бир тема же көйгөй (көптөгөн темалар, көйгөй эмес) ар тарабынан каралып толук изилдөөгө алынат. Монографияда объектиге алынган тема боюнча буга чейин жазылган адабияттар талдоого алынат жана жалпыланат, жаңы илимий гипотезалар жана корутундулар жасалат. Монография кеңири библиографиялык тизме жана эскертүүлөр менен коштолот.
Кыргызстанда илимий монография биринчи жолу 1930-жылдарда жаралган. Тил илими боюнча кыргыз тилиндеги «Кыргыз тилинин морфологиясы» деп аталган туңгуч "Монографиянын" автору – Касым Тыныстанов.

 

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004
Булак: http://kyrgyzinfo.ru 

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият 
Категория: Монография
Монтаж

thumb|Монтаж (1940).
Монтаж (кинодо)– фильм жаратуудагы чыгармачылык жана техникалыкпроцесс; тартылган кино кадрларын тандоо жолу менен композициялык иретке салуу. Монтажда кадрлардын ортосундагы маанилик, көркөмдүк, масштабдык-мейкиндик, кыймыл жана үн катыштары кылдат айкалыштырылып, бүтүн кино чыгарманы түзөт. М. формаларын өнүктүрүүгө А. Смит (Улуу Британия), Э. Портер, Т. Инс, Д. У. Гриффит (АКШ), А. Ганс (Франция), З. М. Эйзенштейн, Л. В. Кулешов, В. И. Пудовкин, Д. Вертовдор (СССР) зор салым кошкон. Кыргызстанда Р. Шершенова баштаган монтажчылар үзүрлүү эмгектенүүдө.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Кинематограф
Натурализм

Натурализм (лат. natura – жаратылыш) – Коомдун өнүгүшүн жаратылыш мыйзамдары (климаттык шарттар, географиялык чөйрө, космостук телолордун нурлары аракеттери, адамдардын биологиялык-генетикалык жана расалык ж. б.) өзгөчөлүктөрү менен түшүндүрүүгө аракет жасаган философиялык методологиялык принцип. Натурализм коомдун өнүгүшүнүн өзүнө гана таандык объективдүү мыйзам ченемдерин көрө билбеген антропологизмге жакын. Философиялык натурализм 17–18-кылымда спиритуализм менен күрөшүүдө чоң роль ойногон, соңунда өзү реакциячыл-идеалисттик багытка ыктап кеткен. 

19-кылымдын экинчи жарымында калыптанган эстетикалык көз караштардын, ага ылайык келген көркөм медоддун системасы. Натурализмдин философиялык негизи позитивизм (Конт, Спенсер И. Тэн ж. б.). Натрализм көркөм чыгармачылыкты дүйнө процесстеринин тереңине, манызына сүңгүп отурбай эле кокустук, жеке предметтерди жана кубулуштарды түздөн-түз көчүрмөлөөгө алып барат. Эстетикалык натурализм концепциясынын карама-каршылыктуулугу көбүнчө Э. Золянын чыгармачылыгы («Эксперименталдык роман» 1880, «Театрдагы натурализм» 1881 ж. б.) менен биологиялык жана социалдык кубулуштардын теңдештиги, искусствонун мораль менен саясаттан көз карандысыздыгы туурасында теориялык айткандарына карама-каршы келгенинен көрүнөт. Натурализмге физиологизм, жөнөкөй алаксуу, мелодрамизм, сырты жылтырактык, ж. б. мүнөздүү. Натурализмдин жайылтуучулары түз же кыйыр түрдө жактаган социалдык пассивдүүлүктү, социалдык күрөштөн баш тартууну, адамдардын кайгы-кубанычына кайдыгерлик, адам турмушуна өзгөчө кызыгуусу искусствонун формалистик багытына жакындаштырат. 

Этикада натурализм 20-кылымдын моралы негизделген методологиялык принциптер үчүн моралдык түшүнүктөр, айрым алганда жакшылык адам болмушунун коомдук мыйзамдарынан келип чыкпайт, анын кээ бир табигый башаттан (космостун, органикалык дүйнөнүн, биологиясынын жана адам психологиясынын мыйзамдарынан келип чыгат). Этикадагы натурализмге гедонизм, эвдомонизм, утилитаризм, эволюционизм ж. б. кирет. Азыркы күндө да көпчүлүк мектептер моралдын түшүнүктөрүн табигый билимдердин түшүнүктөрүнөн жана антропология менен психологиядан алып чыгарышат. 

Мисалы: космикалык теологиянын этикасы, адеп-ахлак сезимдеринин, кызыгуунун теориялары. Натурализм биринчи жолу Мур тарабынан сынга алынган. Ал жана аны жактоочулар моралдык түшүнүктөрдү «табигыйдан» алып чыгарууга болбойт дешкен. Алар табигый дегени өтө кеңири түшүнүк, ага бүт моралдан сырттагы анын ичинде социалдык кубулуштарды да киргизет. Натыйжада мораль менен этика коом менен адам жөнүндөгү илимдерден ажырап калат. Бул бүткүл формалисттик багытка таандык. 20-кыдымдын 40–50-жылдарында формализм жана неопозитивизм менен талаш тартышка чыккан бир катар эмгектер пайда болду. Бул сын теориясында прогрессивдүү материализмдин элементтери бар болгон. 

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8

Категория:Философия
Категория: Байыркы латын философиясы
Категория: Батыш философиясы
Ногоева мектеби

Жалал Абад облусуна караштуу Ноокен районунун №2 Саадат Ногоева мектеби

№ 2 С.Ногоева атындагы орто мектеби 1975 жылы Майлысуудагы механизациялаштырылган көчмө бирикменин усталары тарабынан Сорокин П.А. жетектеген колхоздун каражаттарына 640 орунга ылайыкталып курулган. Ошол мезгилде мектеп № 8 «Москва» орто мектеби деп аталган. 
Мектепке директор болуп Артыкбаева Зулайка дайындалган. 1979-жылы Абдуразаков Р., 1980- жылы Сирожидинов, 1981-жылы Рыскулова В. К. дайындалып директорлор алмашып турушту. 1982-жылы Цой Р.А. директор болуп дайындалды. Рудольф Андреевич аракетчил, акылдуу, уюштургуч болгондуктан мектепте көп өзгөрүүлөр болду. 
 
1990-жылы мектеп директору болуп Эгембердиев К. Т. дайындалды. Андан соң көп өтпөй 1993-жылы Турдумбетова Р. С. дайындалды. Рымтай Сейтахметовнанын иш билги, мээнеткечтигинен 1995-жылы биздин мектеп «Кыргызстан-Сорос» фондуна пилоттук мектеп катарында кошулду.

«Кыргызстан-Сорос» фонду тарабынан компьютерлер, магнитафондор, телевизор жана ар түркүн китептер берилди. Мугалимдер семинарларга барып, өз билимдерин өркүндөтүштү. Окуучулар үчүн шайлоо системасы киргизилип, депутаттарды, президентти өздөрү шайлашты.Окуучулар өз мамлекетин СУВИН деп аташкан. Биздин мектепте англис тили, орус тили, өзбек тили, математика тереңдетип окутулган.

2002-жылы 1-сентябрда мектепке Саадат Ногоеванын ысмы ыйгарылды. 
2001-2002 окуу жылынын билим берүү жана башка көрсөткүчтөрүнүн жыйынтыгы боюнча мектеп областта III орунга, райондо I орунга ээ болду. «Кыргызстан-Сорос» фонду жана «Тынчтык» корпусунун жардамы менен Шамаматова Г. Д. Шотландияга, Жумалиева А. К. Венгрияга, Турдумбетова Р. С., Арзиева Г. К. Америка Кошмо Штаттарына барып, өз билимдерин өркүндөтүүгө мүмкүнчүлүк алышты. Азыркы мезгилде Айрекс администрациялык кылган Америка Мамлекттик Департаменти каржылаган “Билим беруудогу заманбап технологиялар” программасы менен иштеп , мугалимдер жана окуучулар учун акысыз интернет менен иштоо мукунчулугу тузулгон. Мугалимдер менен окуучулар компьютердик билимдерин оркундотушуудо. Окуучулар болсо Аменрикалык балдар менен кат алышып, оз олколору тууралуу пикр алмашышууда.

Быйылкы 2011-2012 жаны окуу жылында Калмаматова Махбуба Маматалиевна мектепке жетекчилик кыла баштады.

Категория:Билим берүү
Категория:Педагогика
Гитара

thumb|upright|Гитара.
Гитара (испанча guitarra – кифара) – кылдуу чертме музыкалык аспап. Гитаранын негизги бөлүктөрү: алмурут сымал алды-үстү капкакталган чара, үстүңкү капкагына добуш жаңыртуучу тешик, беренелүү моюн, моюндун башында кыл толгоочу бир нече кулак жайгаштырылган. Адегенде ичеги кыл тагышкан, кийин металл жана нейлон кыл тагып калышкан. Гитара жөнүндөгү алгачкы маалыматтар 14–15-кылымдардагы булактарда кездешет. Испанияда 4 жуп кылдуусу пайда болгон. 17-кылымда испан гитарасы деген ат менен Америкага тараган. 18-кылымдан бир жуп кылы алынып, 6 кылдуу гитара кеңири тарайт. 7 кылдуусу орус гитарасы деген ат менен 18-кылымдын 2-жарымынан тарта белгилүү. Гитаранын тизеге коюп электр (медиатор) менен ойноочу гавайя түрү (20-кылым), оркестр жана жаз гитарасы бар. Өркүндөтүлгөн электр гитаралары азыр кеңири колдонулат. Гитара Кыргызстанда да тараган. Кыргыз гитарачысы Д. Назарматов элдик бир нече обон-күүнү гитарага ылайыкташтырып иштеп чыккан, «Гитара күүлөрү», «Гитарада ойноо» аттуу китептерди жазган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Музыкалык аспаптар
Канберра

thumb|Канберра.
Канберра — Австралиянын борбору (1927-жылдан) шаар.

Австралиянын түштүк-чыгышында, дөңсөөлүү түздүктө, деңиз деңгээлинен 600 м бийикте, Берли-Гриффин жасалма көлүнүн жээгинде жайгашкан. Калкы 329,2 миң (2008). Канберра шаар айланасы мн өз алдынча административдик бирдикти түзөт. Өлкөнүн илимий, ишкер жана маданий борбору. Темир жол аркылуу Сидней шаары менен туташат. Шаар америкалык архитектор У. Б. жана М. М. Гриффиндердин долбоору боюнча (эл аралык конкурста жеңген) 1913-жылдан курула баштаган. Эл аралык аэропорту бар. Шаардын экономикасынын негизин тейлөө чөйрөсү түзөт. Коомдук, мамлекеттик жана саясий уюмдардын штаб-квартиралары, улуттук ири банктардын өкүлчүлүктөрү жайгашкан. Тамак-аш, жеңил, полиграфия өнөр жай ишканалары иштейт. ИА, Улуттук CSIRO агентчилигинин штаб-квартирасы, Австралия аборигендерин жана Торрес кысыгындагы аралдардын жашоочуларын изилдөөчү институт, университеттер, китепканалар, улуттук галерея, илим жана техника улуттук борбору, музейлер (анын ичинен динозаврлар), театрлар (анын ичинен опера), Австралия аскер мемориалы жана башка бар. Бардык курулуштары неоклассика стилинде салынып, 11—12 кабаттуу үйлөрдү курууга тыюу салынган. Ботаникалык бак, зоопарк жана аквариум уюштурулган. Жыл сайын улуттук фольклор жана гүлдөр фестивалдары өткөрүлүп турат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Отурукташкан жайлар арип боюнча
Категория:Океания мамлекеттеринин борборлору
Категория:Австралиянын шаарлары
Категория:Канберра