Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Гиповитаминоз

Гиповитаминоз – организмде витаминдин жетишсиздиги. Мисалы, витамин Снын Г-унда организм ар кандай инфекцияга туруксуз болуп, баш ооруйт, аппетит начарлайт. Бул Г. жазда өзгөчө, тамак заттарда С витамини азайганда байкалат.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4 

Категория:Медицина
Витамин А

Витамин А (ретинол), антиксерофтальмдык таасир берет.
В. А организмде түрлүү функцияларды аткарат (өсүү процесси, көрүү активдүүлүгү ж. б.).
Балык майы, балыктын боору, уй сүтү, сөөктө жана балык-унунда ж. б. В. А көп. Бул витаминдин гиповитаминозунун белгилери: малдын өсүү процесси, продуктуулугу, сүт, жумуртка берүүсү, төмөндөйт жана көрүү начарлап “тоок сокурлугу” (кеч күүгүмдө көздүн көрбөй калуусу) оорусун пайда кылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4
 
Категория:Витаминдер‎
Витамин Е

Витамин Е, т о к о ф е р о л д о р (грек тилинен tokos-тукум, fero-алып жүрөм) - t-токоферолдун активдүүлүгүнө ээ кошулмалар тобу. Токоферолдор орг. зат хромандын туундусу.

В. Е клетканын дем алуусун жакшыртат, биологиялык кычкылдануу процессине катышат.
Дан, жашыл тоют, буурчак ж. б. өсүмдүктөр, ит мурундун мөмөсү, алманын данеги, малдын булчуң эти, сары май, жумуртканын сарысында В. Е көп. Бул витаминдин гиповитаминозунда жаныбарлардын жатын кан тамырлары бузулуп абортко алып келет, тукумсуздук пайда болот. Дистрофия өнүгөт, жаныбарлардын басуу кыймылы өзгөрүп, тери астында, карында, ичегиде шишиктер пайда болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4 

Категория:Витаминдер
К витамини

Витамин К, филлохинондор – майда эрүүчү бирикмелердин тобу, нафтохинондун туундусу, антигеморрагиялык таасир берет.

В. К боордо кандын уюшун тездетүүчү кээ бир белок заттарды (протромбин, проконвертин) синтездөөгө катышат.
Жашыл тоюттар, балыктан жана сөөктөн алынган ун, чочконун боору ж. б. көп. В. К жетишпегенде кандын уюшу төмөндөйт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4 

Категория:Витаминдер‎
Витамин F

Витамин F - каныкпаган май кислоталары (линол, линолен, арахидон). Бул май кислоталарынын биологиялык активдүүлүгү өтө жогору. В. F жүгөрү, күн карама ж. б. майларда көп.
Бул витаминдин жетишсиздигинде малдын жүнү түшөт, теринин экзема оорусу пайда болот, өсүү процесси токтойт, инфекция ооруларына болгон туруктуулугу төмөндөйт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4 

Категория:Витаминдер‎
Тромбофлебит

left|thumb|Тромбофлебит
Тромбофлебит — уюган кан (тромб) менен веналардын бүтөлүп калышы жана анын сезгениши. 
 Буттун тромбофлебити 
Буттун тромбофлебити көп кезигет. Бул оору орто жана улгайган аялдардын арасында көп учурайт. Тромбофлебит жугуштуу оорулардын (келте) кабылдоосунан же жарааттан инфекция кан, лимфа менен венага келгенде жана төрөттүн кабылдоосу катары өөрчүүсү мүмкүн. Вена капталынын тукум куума кемтиги, семирүү, суукка урунуу жана башкалар бул ооруга түрткү берүүчү фактор болуп эсептелет. Тромбофлебиттин пайда болушунда кандын тез уюшу жана жай жүрүшү чоң мааниге ээ. Тромбофлебит өтө оор кабылдоого алып келиши мүмкүн. 
 Беттин тромбофлебити 
Беттин тромбофлебити өтө коркунучтуу, себеби сезгенүү процесси мээ венасына өтүп кетиши ыктымал-. Ошондой эле жамбаш венасынын тромбофлебити боорду жабыркатышы менен коркунучтуу. Тромбофлебит көбүнчө катуу кармаган жана өнөкөт болуп айырмаланат. Сырткы веналардын тромбофлебити көп кезигет. Буттун терең веналарынын катуу кармаган тромбофлебити көбүнчө күтүлбөгөн жерден байкалат. Көбүнчө ошол кан тамыр жак катуу ооруп тегерегиндеги лимфа тамырлары, бут абдан шишийт.
thumb|400px|center|Тромбофлебит менен жабыркаган бут венасы: солдо — баштапкы, оңдо — вена коңдойүн тромб бүтөп калган стадиясы; 1— вена клапандары; 2- сезгенген жана калыңданган вена капталы; 3- тромб.
Буттун териси кубарып жалтырап, чымырап, кээде көгөрүп чыгат. Бут муздайт, кан тамырлардын кагуусун табуу кыйындайт. Оорулуунун абалы начарлайт. Биринчи күнү оорулуунун эти ысыйт (39—40°). Кээде оорунун бүт белгилери жоголуп, өнөкөт түрүнө өтөт. Оору эки жумадан 2—3 айга созулат. Узакка чейин бут ооруйт жана шишиги тарабайт; айрыкча веналарды жабыркатып, сырткы веналардын варикоздук кеңейишине алып келет. Сырткы веналардын катуу кармаган тромбофлебити көбүнчө бутта пайда болот. Оору башталганда вена кан тамырлары өткөн жер катуу ооруйт, кызарат. Чурай лимфа бездери чоңоёт. Оорулуу бут шишип чыгат. Кээде сезгенген веналардын үстүндөгү тери көгөрөт.
Сырткы жана терең веналардын өнөкөт тромбофлебити бир нече жылдарга чейин созулуп, кээде оору күчөп турат. Айрыкча көпкө туруп турганда, басканда шишиги күчөп, жатканда азайып же жок болуп калат.
 Дарылоо 
Тромбофлебитти дарылоо оорулуунун абалына жараша ооруканада же поликлиникада комплекстүү жүргүзүлөт. Катуу кармаган тромбофлебитте бутту бир аз бийигирээк жөлөп жатуу керек. Өз алдынча дарыланууга болбойт, ал коркунучтуу кабылдоолорго алып келет. Бардык учурда врачка кайрылган оң. Массаж жасоого жана дары май сыйпоого тыюу салынат, себеби уюган кан бөлүнүп, микробдор менен бирге ички органдарга келиши мүмкүн. Терең веналардын катуу кармаган тромбофлебити менен ооругандар оорукананын хирургия бөлүмүнө жиберилет. Кээде, айрыкча тромбофлебит ириңдеп кеткенде хирургиялык операция жасалат. Терең веналардын өнөкөт тромбофлебитде атайын эластик байпак кийип же бинт менен таңып жүрүү, айыктыруучу гимнастика, физиотерапиялык дарылоо сунуш кылынат.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Витамин В1

thumb|тиамин.
Витамин В1, тиамин - сууда эрүүчү гетероциклдик бирикме: пиримидин менен тиазомдун туундусу. Антиневриттик таасир берет. В. В1 организмде углеводдун кычкылдануусун катализдөөгө катышат.

Ачыткы, боор, бөйрөк, мээ, жүрөк булчуңу, түрлүү тоюттар (дан өсүмдүктөрү, ири тартылган ун, улпак, буурчак, сүт, балык уну ж. б.) бул витаминдин булагы. В. В1 жетишпегенде шал оорусу (полиневриттер), тарамыштын карышуусу байкалат, ошондой эле куштардын жүнү үрпөйүп, алы кетет, баш чалкалатып, ичи өтөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4 

Категория:Витаминдер‎
Витамин В6

Витамин В6, а д е р м и н, п и р и д о к с о л - 2-метилпридиндин туундусу, сууда эрийт. В. В6 организмде белоктор менен амин к-талардын алмашуусуна катышуучу ферменттерди пайда кылууга катышат.

Өсүмдүктөрдөн алынган белок тоюттары (шрот, жмых), ачыткылары (дрожжи), улпак ж. б-да көп. Бул витаминдин гиповитаминозунда аппетит жоголот, мал арыктайт, жумуртка берүүсү төмөндөйт, кандын кызыл кан денечелери (эритроциттер ) азаят, кандын уюшу начарлайт, куштардын өзүнүн жүнүн жеши байкалат, тери оорулары пайда болот, алсырап, тарамыштары тырышып калат, кыймылы өзгөрөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4

Категория:Витаминдер
Витамин В12

thumb|Кобаламин
Витамин В12 (К о б а л а м и н) – цианкобаламин, аквокобаламин, оксикобаламин, интрокобаламин деген заттардын кошундусу.
 
Антианемиялык таасир берет. В. В12 курамында 4,2 % кобальт болот, түсү кара кызыл. В. В12 биологиялык жактан өтө активдүү зат, малдын тоютундагы негизги белок компоненти.
Алынуу булактары: гетеротрофтук микроорганизмдер, туруп калган кир суулардан алынган активдүү балчык (10 г балчыкта 22 мг В12 бар). Практикада көбүнчө микроорганизмдерден, кургатылган карындан алынат. Бул витаминдин гиповитаминозунда малдын ичи өтөт, кусат, бөйрөгү жакшы иштебейт, буттары тырышып калат, организмдин өсүүсү төмөндөйт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4 

Категория:Витаминдер
Импотенция

Импотенция (жыныс алсыздыгы) негизинен эркектин жыныстык катнашууга жөндөмсүз абалы. 

Импотенцияга айрыкча ички жана сырткы жыныс органдарынын (простата бези, тукум ыйлаакчалары, эн бези, жыныс мүчөсү) тубаса кемтиги, функциясынын бузулушу себеп болот. Жыныстык катнашууда өзүн өзү кемсинтүү, ооруну сезүү, бири бирин жактырбоо же түгөйлөрдүн уялышы жыныстык катнашуунун начарлашына алып келет. Мындай псевдоимпотенциянын түрү эркектерде да, аялдарда да жолугушу ыктымал. Импотенциянын нейрогумордук түрү борбордук нерв системасынын (психоз, олигофрения, неврастения, невроз) жана ички секреция бездеринин ооруларында (кант оорулары, богок) келип чыгат. Өтө чарчоо, уйкунун бузулушу, кайгы капага чөгүү, баш оору, болор-болбоско ачуулануу, ошондой эле омуртка же жүлүн оорулары (омуртканын сынышы, жүлүндүн басылышы, жүлүндүн сезгениши жана башка) Импотенцияга дуушарлантышы мүмкүн. Импотнциянын негизги белгилери: эркектин жыныс мүчөсүнүн чыңалышынын начарлашы, ошондой эле уруктук суюктугунун (эрендик) түшүүсүнүн бузулушу. Урук суюктугу (сперма) жыныстык катнашууга чейин эле куюлуп, эркек алаптануу, дүүлүгүү менен чектелип, жыныс мүчөсүнүн чыңалышы начарлайт, жыныстык катнашууга жарабай калат. Урук суюктугунун бөлүнүшүнүн (эякуляциянын) бузулушу оорунун себебине жараша болот. Эякуляциянын өзгөрүшүндө аялдын кылган мамилеси зор мааниге ээ. Ошондой эле такай ичкилик ичүү, тамеки тартуу борбордук жана четки нерв системасына терс таасир берип, Импотенцияга түрткү бериши ыктымал. Жыныс мүчөсүнүн чыңалышы (эрекция) — эякуляцияга байланыштуу болот. Эрекциянын начарлашы көбүнчө омуртка, жүлүн ооруларында жана жыныс мүчөсү кырсыкка учураганда байкалат.

Эркек балдардын эн безинин сезгениши же чандыр (чурай) каналында кармалып калышы, өспөй калышы, ички секреция бездеринин (уйку бези, калкан сымал без, бөйрөк үстүндөгү без, гипофиз) аткарган кызматынын начарлашы Импотенцияга түрткү бериши мүмкүн. Узак убакытка жыныстык катнашуудан баш тарткан, тескерисинче жыныстык катнашууну эрте баштаган, түрдүү жол менен жыныс мүчөсүн чыңалтууга аракеттенген эркектерде И. эрте болот. Жыныстык катнашууну туура пайдалана албаган түгөйлөрдө күнөөнү бири бирине оодара салуу менен үй-бүлөлүк турмушу бузулуп, ажырашууга түрткү болот. Дарылануу үчүн сексопатолог, гинеколог, уролог, невропатологго кайрылуу керек. Ал оорулуу адамды текшерүү менен себебин таап, дарылайт. Дарыгерге өз убагында көрүнүү дарыланууга шарт түзөт. Өз алдынча чаржайыт дарылануу же уялып дарылануудан баш тартуу оорунун создугуп, өнөкөт түрүнө өтүп кетишине алып келет. 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Инвалиддик

Инвалиддик — оорунун, кырсыкка чалдыгуунун, майып болуунун, өөрчүү кемтигинин натыйжасында узак убакытка, биротоло же жарым-жартылай эмгекке жөндөмдүүлүктү жоготуу. 
thumb|200px|Инвалиддиктин белгиси

Эмгекке жарамсыздыгына жараша Инвалиддик 3 топко бөлүнөт. 
 топтогу Инвалиддик такай же узак убакытка такыр иштей албай, башка кишинин багуусуна муктаж болгондор, ошондой эле өзгөчө шартта уюштурулган эмгекке ыңгайланган кишилерге белгиленет (атайын цехтер, үйдөн иштөөчү жумуш жана башка). 
 топтогу Инвалиддик такай же узак убакытка эмгекке жарамсыздыгы жоголуп, башка адамдын багуусуна муктаж болбогондорго, ошондой эле оорусунун күчөшүнөн узак убакытка ишке жарабай калган адамдарга берилет. 
 топтогу Инвалиддик ден соолугуна байланыштуу өзүнүн мурдагы ишин уланта албагандыктан жеңилирээк жумушка которулгандарга берилет. 

СССР мыйзамдарында пенсиянын өлчөмү ж.б. социалдык жардамдын мүнөзү жана көлөмү Инвалиддиктин тобуна жана анын себебине жараша чектелген. Эмгекке жарамдуулукту жоготуунун деңгээлин, Инвалиддиктин себебин социалдык камсыздоо органдарынын дарыгердик эмгек эксперт комиссиясы аныктайт, ошондой эле алардын ден соолугуна байланыштуу эмгектин түрүн жана шартын, ылайыктуу кызматты, адистикти белгилейт. Комиссия өзүнүн чечимине ылайык инвалиддердин жумушка туура орношуусун текшерет жана инвалиддердин эмгекке жарамдуулугун калыбына келтирүүгө жардам көрсөтөт. 

Дене түзүлүш жагынан майыптыгы барларга, өнөкөт оору менен жабыркаган түрдүү курактагыларга, ошондой эле 60 жаштан өткөн эркектерге жана 55 жаштан ашкан аялдарга Инвалиддик мөөнөтсүз белгиленет. Дарылоо жана башка чаралардын натыйжасында инвалиддердин басымдуу көпчүлүгүнүн коомдук иштерге кайтып келүүсү улам көбөйүүдө. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Туберкулин

thumb|Туберкулинди саюуу
thumb|left|48-72 сааттан кийин папула ченелет
Туберкулин — кургак учук микобактериясы жуккан организмдин аллергиялык реакциясын аныктоочу препарат. 
Аны 1-жолу 1890—91-ж. Р. Кох иштеп чыккан. Кургак учукту эрте табуу жана ал процесске баа берүү үчүн (Пирке, Манту реакциясында) колдонулат. Манту реакциясы Пирке реакциясына салыштырганда сезгич келет. Ал үчүн туберкулин ийин же билектин терисине сайылат. Оң реакция организм кургак учуктун козгогучуна аллергия болгондугун көрсөтөт. Кыргызстанда массалык түрдө текшерүү жүргүзгөндө Манту реакциясы жасалат.

be-x-old:Рэакцыя Манту
bg:Реакция бласттрансформация с туберкулин
de:Tuberkulin-Test
en:Mantoux test
es:Test de Mantoux
fr:Test Mantoux
id:Tes Mantoux
it:Mantoux test
nl:Mantouxtest
no:Mantoux-metoden
pl:Test Mantoux
ru:Туберкулиновая проба
sl:Tuberkulinski kožni test
sv:PPD
ta:மாண்டோ சோதனை
zh:结核菌素试验
Жатындан тышкары бойго бүтүү

thumb|400px|Жатындан сырткары бойго бүтуүнүн ар кандай варианттарынын схемалык көрсөтүлүшү: 1 — энелик безде; 2— жатын түтүгүндө; 3— ич көңдөйүндө; 4— жатын көңдөйүндө туура бойго бүтүү (салыштыруу үчүн).
left|thumb|
Жатындан тышкары бойго бүтүү — түйүлдүктүн даатындын сыртында өөрчүшү. 
 Себеби 
Ага аялдардын жыныс мүчөлөрүнүн, көбүнчө жатын түтүгүнүн сезгенүү оорулары себеп болот.
Сезгенүүнүн натыйжасында жатын түтүгүнүн өзгөрүүлөрү (жабышып, ийилип калышы жана башка) уруктанган энелик клетканын жатынга түшүшүнө тоскоолдук кылат, ал жатын түтүгүндө, энелик безде, ич көңдөйдө өөрчүй баштайт. Жатын түтүгүндө бойго бүтүү көп кездешет. Кээде жыныс органдардын өөрчүп жетилбей калышынан (инфантилизм), ошондой эле бойго бүтүүдөн сактанууда зыяндуу ыкмаларды колдонуудан, мисалы, жатын былжырын йод эритмеси менен сүртүү, баланы бир жаштан ашканга чейин эмизүү (жатын түтүгүнүн кыймыл активдүүлүгүн начарлатат) жана башка себеп болот.

 Белгилери 
Бул учурда этек кир кечигип, кийинчерээк жыныс кынынан киргилденген кан келет. Кандын иретсиз келүүсү көпкө созулат. Ичтин төмөн жагы катуу ооруп, ал кетип, баш айланып, эстен танат, кан басымы төмөндөйт, канда эритроцит, гемоглобин азаят. Мындай белгилер байкалары менен врачка кайрылуу керек. 
 Дарылануу 
Өз алдынча дарыланууга болбойт. Аны дарылоонун жалгыз жолу — өз убагында жасалган операция. Операциядан кийин жатындан тышкары бойго бүтүүнү болтурбоо үчүн врачтын көзөмөлүндө болуп, дарылануу зарыл. Дарылануу учурунда бойго бүтүүдөн сактанып, операциядан 1 — 2 жылдан кийин гана врач менен кеңешип бойго болтурууга болот. Жатындан тышкары бойго бүтүүнү алдын алууда аялдар өздүк (Өздүк гигиена аялдардын) жана жыныстык гигиенаны сактоосу, ошондой эле дайыма текшерилип, жыныс органдарынын оорусун өз убагында аныктап, дарылануу чоң мааниге ээ болот. 
 Колдонулган адабият 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Портал:Кытай/Кытайдын провинциялары

Провинциялар : Аньхой, Ганьсу, Гуандун, Гуйчжоу, Ляонин, Сычуань, Фуцзянь, Хайнань, Хэбэй, Хыйлоңжыяң, Хэнань, Хубэй, Хунань, Цзянсу, Цзянси, Цзилинь, Цинхай, Чжэцзян, Шаньси, Шаньдун, Шэньси, Юньнань, Тайвань;

Автоном райондор : Гуанси-Чжуан автоном району, Ички Монголия автоном району, Нинся-Хуэй автоном району, Шинжаң-Уйгур автоном району, Тибет автоном району;

Борбордук карамактагы шаарлар : Пекин, Тяньцзинь, Чунцин, Шанхай;

Атайын административдик райондор : Гонконг, Макао.
Портал:Кытай/Викисклад

link=commons:Category:Architecture of China|100pxlink=commons:Category:Economy of China|100pxlink=commons:Category:Nature of China|100pxlink=commons:Category:History of China|100pxАрхитектураЭкономикаЖаратылышТарыхlink=commons:Category:People of China|100pxlink=commons:Category:Culture of China|100pxlink=commons:Category:Art of China|100pxlink=commons:Category:Cuisine of China|100pxИнсаниятМаданиятИскусствоКухня
Туляремия

thumb|250px|Туляремия
Туляремия — катуу кармама жугуштуу оору. 
 Себеби 
Табигый очоктуу ооруларга кирет. Туляремияны козгогуч бактериялар чөйрөнүн таасирине туруктуу келет. Аны менен негизинен кемирүүчүлөр (чычкандар, келемиш, ондатра, жапайы коён) жана үй жаныбарлары оорушат. Кишиге ооруган жаныбардын терисин сыйрыганда, чычкандардын заңы менен булганган сууну ичкенде, тамак-ашты жегенде же чаң аркылуу (мисалы, кырмандагы эгинди сапырганда, эски самандын, чөптүн үймөгүн бузганда) жугат. Кийинки жылдары бул оорунун трансмиссивдик жол менен, айрыкча кенелер аркылуу таралуусу белгилүү болду. Козгогучтар ооз, мурун, көз, тери аркылуу организмге кирип, лимфа жолдору менен колтук, чурай бездерине барып көбөйүшөт. Сезгенген бездер чоңоёт, андагы топтолгон бактериялар лимфа менен канга кошулуп бүт организмге таралат. Инкубация мезгили 3—7 күнгө созулат. Оору капысынан башталат. Дененин температурасы тез эле 38—З9° ка чейин көтөрүлөт.

 Белгилери 
Оорулуу чыйрыгып, башы ооруйт, алы кетет, кээде кусуп, окшуйт, көздөрү кызарып, бети тамылжыйт. Күчөгөндө бүт дене салмактанып ооруйт, айрыкча балтыр булчуңдары чыдатпай сыздайт. Кээде сезгенген бездер жарылып, андан коюу ириң чыгат. Көпчүлүк учурда оору ангинага, тонзиллитке окшоп өтөт. Көз бездери сезгенсе, шишип, кызарып ачылбай калат (көбүнчө бир эле көз жабыркайт). Өпкө сезгенгенде көкүрөк ооруп, кургак жөтөл болуп, бронхитке окшошот. Ал кээде кабылдап пневмонияга айланат. Бул учурда температура көтөрүлүп, чыйрыгат, алы кетет, жөтөл күчөп, өпкөнүн сезгенүүсүнө окшогон башка белгилери байкалат. 
 Дарылоо 
Туляремияны врач дарылайт.
Алдын алууда вакцина менен эмдөө, кемирүүчүлөрдү жок кылуу, суу, чөп-чар, тамак-ашты чычкандан коргоо, тазалыкты сактоо зарыл. Ошол оорунун табигый очоктору бар жерде жашаган адамдарга туляремияга каршы эмдөө жүргүзүлөт.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
[[Категория:Оорулар]

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Фуйү ооданы

Фуйү ооданы  — КЭРдин Хыйлоңжыяң провинциясындагы Чычыхар шаар округуна кирген оодан. Оодандын аталышы тууралуу божомолдордун бири; бул жерден агып өтүүчү Уюй дарыясынын наамынан аталган делет. Фуйүдө кытайлык кыргыздардын бир бөлүгү жашайт.

 Тарыхы 
1931-жылы Манжурия жапон аскерлери тарабынан оккупацияланган. 1932-жылы Маньчжоу-го марионет мамлекети түзүлгөн. 1933-жылдын октябрь айында Маньчжоу-го бийлиги тарабынан Фуйи ооданы негизделген.

1958-жылдын августунан баштап Нэньцзян атайын районунун (嫩江专区, акырында — Нэньцзян округунун (嫩江地区)) курамында болуп, 1960—1961-жылдары түздөн-түз Чычыхарга карап калгандыктан, убактылуу жоюлган. 1985-жылы Нэньцзян округу бөлүнүп-таратылганда, Фуйи Чычыхар шаар округунун ооданы болуп калган.

 Административдик бөлүнүшү 
Фуйи ооданы 5 посёлокко, 3 болуштукка жана 2 улуттук болуштукка бөлүнөт.

 Коңшу административдик бирдиктер 
Фуйи ооданы чыгыш жагынан Йыан ооданы менен, түндүгүнөн Нахи шаар ооданы, түндүк-батышында Ганьань ооданы, батыштан Мэйлисы-Даур улуттуу району менен, түштүк-батышынан Цзяньхуа жана Тефэн райондору менен чектешсе, ал эми түштүк тарабынан дацин шаар округу менен чектешет.

 Экономика 
Негизинен айыл чарбачылык менен алектенишет. Өсүмдүк өстөрүү жана мал багуу, ошондой эле, кагаз, ликёр жана сүт өндүрүлөт.

 Транспорт 
Оодандан Годао 111 улуттук шоссеси өтөт.

 Фуйүлүк кыргыздар 

 Шилтеме 
Хыйлоңжаңдагы кыргыздар 

http://www.fuyu.gov.cn/main/viewDetail.jsp?newsid=95849&subjectid=3365 

 Эскертүү 

Категория:Кытай
Категория:Кыргыздар
Категория:Хыйлоңжыяң
Категория:Азия
Топоним

Топоним ( (topos) — «жер, орун», жана (onoma) — «ат, аталыш») — сөздөрүнөн келип чыккан жана геграфиялык бирдиктердин аталышын түшүндүрөт.

Топонимдерди топонимика илими изилдейт.

 Топонимдердин түрлөрү 
Топонимдер бир нече класстарга бөлүнөт:
 хоронимдер — бардык аймактардын, дубандардын аталыштар;
 астионимдер — шаарлардын аталышытары;
 урбонимдер — шаар ичиндеги объектилердин аталыштары;
 годонимдер — көчөлөрдүн аталыштары;
 агоронимдер — аянттардын (архитектуралык) аталышы;
 дромонимдер — байланыш жолдорунун аталыштары;
 гидронимдер — суу объектилеринин географиялык аталыштары, анын ичинде:
 пелагонимдер — деңиздерин;
 лимнонимдер — көлдөрдүн;
 потамонимдер — дарыялардын;
 гелонимдер — саз жана сазга айланган жерлердин;
 оронимдер — көтөрүлгөн жерлердин (тоо, тоо кыркасы, чоку, адыр);
 ойконимдер — калк турган жерлердин аталыштары;
 микротопонимдер — адатта жергиликтүү калкка гана белгилүү болгон майда объектилердин (капчыгай, жайыт,булак, жайлоо);
 геонимдер — жолдордун,, өткөөлдөрдүн аталышы
 Булактар 
 GeoNames — географиялык аталыштарды көп тилдерде издөө
Туташтырма ткань

thumb|300px|Тутумдаштыргыч ткандын электроннограммасы
Туташтырма ткань түзүлүшү жана аткарган милдети боюнча эң ар түрдүү. Туташтырма ткань ныкталган, чоюлгуч жана көпшөк талчалардын арасында жайгашкан клеткалар жана клетка аралык заттардан турат. 

 Бөлүнүшү 
Туташтырма ткань накта туташтырма, кемирчек жана сөөк ткандарына бөлүнөт. Ал органдардын негизин түзөт, зат алмашуу иштерине катышат жана коргоо милдетин аткарат. Накта туташтырма ткань көпшөк жана ныкталган чың ткандан турат. Көпшөк ткандын ар багытты карай кеткен талчалары торчолорду түзөт. Ал торчолордун арасында клеткалар чачылып жайгашат. Мисалы, сөөктүн кемик торчолорунун ичинде кызыл кан денечелери, көк боор жана лимфа түйүндөрүнүн торчолорунда алардын клеткалары жатат. Чың ткандардын клеткалары бири-бирине тыгыз жайгашып, аларга чоюлуу жана жыйрылуу касиетин берет. Буларга тарамыш жана каргыштар кирет. Кемирчек жана сөөк ткандарында абдан катуу жана бышык клетка аралык зат бар.
 Кемирчек 
Кемирчек ткандары нык, жаркырак жана талча ткандардан турат. Жаркырак кемирчек ткандары жиликтердин ашташуучу башында жолугат. Ал эми ныкталган талча ткандар омурткалардын ортосундагы жана кээ бир муундардын арасындагы кемирчектерди түзөт. Сөөк тканы сөөк клеткасынан жана органикалык эмес заттардан туруучу клетка аралык заттардан түзүлөт. Кемирчек тканын сыртынан хондроцит клеткасы каптап турат. 
Кемирчек тканы учко болунот.
1. Гиалин 
2. Ийилгичтуу 
3. Серпилгичтуу

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Анатомия
Категория:Ден соолук