Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бычалгы

Бычалгы - жылкынын, уйдун шыйрак терисинин дарты.
 
Ал механикалык - шагыл, ташка урунуудап, чөңөр тилүүдөн, чалчык, шүүдүрүм аңыьга жаюудан; химиялык - аки таш чаңына, нефть чалчыгына күй-гүзүүдөн, жугуштуу ылайдын ылаңдаткычтарынан, ар түрдүү уугуудан жана башкадан пайда болот. Дарт патологиялык процесстин өнүгүшүнө жараша бир нече түргө бөлүнөт; эритемалуу Бычалгыда малдын териси кызарып, шуудурап - курган, жүнү кырчылат; экзем алуу Бычалгыда териге майда ыйлаакчалар чыгып, жарылып, карттанат, асты ириңдейт; гангреналуу Бычалгыда теринин жана аның жанындагы катмарлары бузулуп, чирийт; чор Бычалгыда тери калыңдап, жүнү түшөт, ар кайсы жери жарылат, андан сасык, сары кочкул суюктук жө ириң агат. 

Дарылоо: адегенде дарттын себебин таап, жараны тазалоо керек; эритедалуу, жана экземалуу Бычалгыда - йод, глицерин, циоктаниндин спирттеги 1% аралашмасына кебез чылап, ооруган жерге басат, висмут же цинк майын сыйпайт. Гангреналуу Бычалгы га операция жасалат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Оорулар
Бьеф

Бьеф - бири бирине удаалаш курулган плотиналардын же шлюздардын ортосундагы дарыя же каналдын бөлүгү.
 
Плотинадан жогору жаткан бөлүгү - жогорку Бьеф, төмөн жаткан бөлүгү төмөнкү Бьеф болот. Эки дарыянын нугун бириктирип, кеме өткөрүү максатында шлюздалып салынган каналдарда тепкич-тепкич түрүндөгү Бьеф түзүлөт. Эгерде канал эки нуктун арасындагы дөңсөө жерден кесип өтсө, ал дөңсөөнүн эң бийик жериндеги каналдын бөлүгү суу бөлгүч Бьеф деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Суу сактагычтар
Ричард Бэрд

Бэрд, Ричард (25. 10. 1888- 12. 3. 1957) - америкалык полярдык изилдөөчү, учкуч, адмирал. Америкалык антарктикалык ири төрт экспедицияга жетекчилик кылган.
 
Биринчи жолу (1928-30) Бэрд Антарктиканын ички, алыскы райондоруна чейин жеткен. 1929-ж. ноябрда Түштүк уюлдун үстүнөн учуп өткөн. Экинчи экспедиция (1933-35) убагында, сейсмикалык изилдөөлөр жүргүзүлүп, Батыш Антарктидада таш көмүрдүн ири кени бар экендиги ырасталган. Үчүнчү экспедиция (1939-41) негизинен Антарктиданын айрым бөлүктөрүнө АКШнын суверенитетин бекитүүгө багытталган. Төртүнчү экспедиция (1946- 47) АКШнын аскер-деңиз башкармасы тарабынан уюшулуп, Батыш Антарктиданын жээк бөлүктөрүнө жана ички райондорунда аэрофотосъемка жасалган. 

Экспедициялардын учурунда географиялык, метеорол., геологиялык ж. б. байкоолор жүргүзүлгөн; Рокфеллер платосу, Амундсен муздугу, Уолгрин жээги, Флетчер аралы, Мэри Бэрд жери ж. б. ачылган. Америкалык антарктика илимий станциясы Бэрд ысымы менен аталган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Сатылган Осмонов

Осмонов Сатылган (1938-ж. т., Чүй району) - композитор. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1990). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2019).
 
 1962-ж. Фрунзедеги М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайынын теория-композитордук бөлүмүн бүтүргөн. Композитор М. Абдраевдин жана В. Янковскийдин жардамы аркасында туңгуч фортепъяно, скрипка үчүн пьесаларды жазган.
 1970-ж. Ташкен мамлекеттик консерваториясынын композитордук факультетин бүтүргөн.
 Осмонов музыкалык искусствонун көптөгөн жанрларында эмгектенген.
 «Кычан», «Сепил», «Жусуп Баласагын» операларынын, «Куудул Шаршен» музыкалык комедиясынын, «Ак Мөөр» симфониясынын, симфониялык поэмалардын, скрипка жана оркестр үчүн № 1 (1970), № 2 (1984) концерттердин, виолончель жана оркестр үчүн концерт-рапсодиянын (1973), үн жана оркестр үчүн концерттердин автору.

Көптөгөн камералык-аспаптык чыгармаларды да жазган. Алар: фортепьяно үчүн сонатина (1966), баллада (1980), вариация (1993), скрипка жана фортепьяно үчүн
соната (1968), балдар үчүн пьесалар.

40тай романстардын, 100дөй ырлардын, хорлордун автору.
 
А. Малдыбаев атындагы сыйлыктын туңгуч лауреаты (1989, «Сепил» операсы үчүн). «Романстар» (1977), «Ильич элеси» (1987) аттуу ырлар, романстар жыйнактары
жарык көргөн. «Ардак Белгиси» ордени, республиканын Жогорку Кеңешинин Ардак грамотасы менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
 Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.

Категория:Композиторлор‎
Осмонов Мариф

Осмонов Мариф (1949, Өзгөн району, Кызылсеңир айылы - 1993, Бишкек ш.) - композитор.
 
 1969-ж. Токмоктогу маданий-агартуу окуу жайын, Кыргыз мамлекеттик Б. Бейшеналиева атындагы искусство институтунун композиция классын бүткөн.
 1979-81-ж. Ош музыкалык Окуу жайында мугалим, 1981 -ж. Кыргыз ССР мамлекеттик радиоберүү жана телекөрсөтүү комитетинин музыкалык редакциясында, Кыргызстан композиторлор союзунун кеңешчиси болуп эмгектенген.
 «Акын А. Осмоновдун эстелигиңе» аттуу симфониялык поэмасында, «Аталар жаңырыгы» деген вокалдык-симфониялык поэмасында, фортепьяно менен виолончель үчүн сонатасында, фортепьяно үчүн «Уламнш» сонатасында, «Түбөлүк от», «Белгисиз жоокер жөнүндө баллада» аттуу хорлорунда, ырларында абалкы
элдик обондор менен күүлөрдү изденүүчүлүктө, чеберчиликте бере билүүгө аракеттенгени байкалат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Осмонов Бектур

Осмонов Бектур (1896, Тоң району -1976, ошол эле жер) - комузчу.
 
Абактын, Серкёбайдын, Муратаалынын күүлөрүн черткен. Ошону менен бирге өзү жашаган доорго, турмушуна, табыйгат көрүнүшүнө арналган «Акыйкат», «Жайлоо кербези», «Кичи кербез», «Чоң кербез», «Жакшы адамдын мүнөзү», «Боз балдар кыялы», «Назик шыңгырама», «Салганат шынгырама» ж. б. күүлөрдү чыгарган.
1962-ж. Кыргыз улуттук телерадиосунун алтын фондуна 40тан ашык күүлөрдү жаздырган.

Колдонулган адабияттар
 Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. ISBN 9967-14-016-X.

Категория:Музыка
Осмонкулов Ырыскелди Каниметович

Осмонкулов Ырыскелди Каниметович (1968-ж. т., Фрунзе ш.) - эстрада ырчысы. 

Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (2004). "Даңк" орденинин ээси (2017). Кыргыз Республикасынын эл артисти (2024). 
 
 1975- ж. республикалык адистештирилген М. Абдраев атындагы музыкалык мектеп-интернатта окуган.
 1992-ж. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайынын кылдуу аспаптар бөлүмүнөн виолончель классын,
 2004-ж. Кыргыз улуттук консерваториясынын эстрада-вокалдык бөлүмүн бүтүргөн.
Музыкалык мектеп-интернатта окуп жүргөндө хордо, «Аракет» эстрадалык ансамблде,
 1991- ж. «Инсан» тобунда ырдаган;
 1996-жылдан кыргыз обончуларынын, композиторлорунун ж. б. ырларын жеке
аткарат.
 Обончу Н. Турсунбаевдин «Ай баратат», К Осмоновдун «Энекебай», М. Бегалиевдин «Ардагым», Б. Алишеровдун «Балама», «Ыр майрамы» ж. б. ырларды орус, англис
тилдеринде да ырдайт.
 2001-ж. эл аралык «Ысык-Көл-2001» фестивалынын Гран-присинин ээси болгон, ошол
эле жылы «Айкөл Манас - жылдын мыкты адамы» деген наамды алган.
 
 Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жаштар сыйлыгынын лауреаты.
 2002-ж. Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясы уюштурган жылдын мыкты ырчысы конкурсунун, «Ялта-2003» эл аралык конкурстун биринчи сыйлыгынын ээси.
 2001-ж. Австриянын Сони Ди Си компаниясынан 1000 нускада «Ай баратат» альбому, * 2004-ж. «Ай баратат» аттуу ырлар жыйнагы жарык көргөн.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Осмонкул Бөлөбала уулу

Осмонкул Бөлөбала уулу (1888, Кант району - 1967, Фрунзе ш.) - төкмө акын, айтыш өнөрүнүн эң ири устаты, Кыргыз Республикасынын эл артисти (1942).
 
Адегенде айыл молдосунан, андан кийин диний мусулман мектебинен 6 жыл таалим алган. Кат сабаттуу болгондуктан, Октябрь революциясына чейин эле эски жана жаңы өзбекче, казакча чыккан адабий чыгармалар менен кабардар болгон.
 
«Кыз Жибек», «Козукөрпөч-Баянсулуу» өңдүү дастандарды окуп, алардан айрым
үзүндүлөрдү домбранын коштоосунда аткара билген. Төкмө ырчы катары Октябрь революциясынан кийинки жылдары жетилген.

 Анын ырчылык өнөрүнүн өөрчүшүндө К. Акиевдин ролу зор.
 1926-ж. Кыргыз театр студиясына (кийин театрга айланган) кирген, айрым спектаклдерде ролдорду аткарган.
 1936-54-ж. Т. Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониянын ырчысы болгон.
 Элдик ырларды аткаруу менен «Солтолордун солкулдак обону», «Таалайлуу элдин бир кызы», «Колхоздогу курбума», «Кызыл-гүл» сыяктуу ырларга обон да чыгарган.
 
Алымсабак, учурашуу, терме, санат ж. б. ырларды өзүнө мүнөздүү мукамдуу обондордо аткарган. Казак акындар менен айтышкан. 1936-ж. туңгуч ыр жыйнагы («Осмонкулдун ырлары») жарык көргөн.
 
Негизги китептери: «Ырлар» (1947), «Ашымжан» (1949), «Мекен» (1950), «Тандалган чыгармалар» (1960) ж. б. жыйнактары; «Өлбөс адамдар» (1965), «Менин өмүрүм» (1968) аттуу мемуардык чыгармалар. Анын «Ашымжан», «Сапарбек», «Баатырдын баяны», «Чыныбай мерген» өңдүү поэмалары бар.
 
Кийин «Тандалган чыгармалар» (1974), «Тандалмалар» (1978), «Ь1рлар» (1981) деген китептери чыккан.
Кыргыз элинин эпикалык чыгармаларын да жакшы билген.
Ленин, эки Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Осмогласие

Осмогласие (грек. okhtoik - сегиз үндүүлүк) - Киев орустары тарабынан байыркы Византиядан кабыл алынып, колдонулган обондук-ладдык система.
 
Осмогласие бири-бири менен белгилүү бир ыкмада катнашкан 8 кайрыкты түзөт.
Адатта Осмогласиенин бир кайрыгы бир жумалык чиркөөлүк кызматта аткарылган.
Кийинки жумада Осмогласиенин экинчиси аткарылган.
Ошентип 1-8 кайрыктардын бир кайталанышы (айланышы) столы деп аталган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Орферион

Орферион (англ. orpharion - гректердин байыркы легендарлуу ырчылары Орфей менен Ариондун ысымынан) - кылдуу чертме музыкалык аспап.
 
Сүйрүсүнөн келип, 7-9 кош кылы бар.
16-17-кылымдарда Англияда, Италияда жана Францияда кеңири колдонулган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Оровели

Оровели – Арменияда, Чыгыш Грузияда байыртан жер айдоо, эгин бастыруу учурунда аткарылган ыр жанры.
 
Оровели сөзү, кайрыктары боюнча төкмөлүк мүнөзгө ээ. Декламациялык ыкмада сүрдүү, ойлуу аткарылат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Орган пункту

Орган пункту - тынбай үн салып турган төмөнкү (бас) добуштун алкагында башка дагы жогорку үндөрдүн обон салышы.
 
Орган пунктунун тоникалык түрү обондун жыйынтыктоочу бөлүмдөрүндө колдонулса, ал эми доминанталык Орган пункту башка бөлүмдөрдө пайдаланылат. Орган пунктунун көбүнчө ойнолгон обон менен гармоникалык-функционалдык байланышы жок болот.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Опус

Опус (лат. opus - эмгек, чыгарма) -
 
1. Катар номер менен белгиленген музыкалык чыгарма же бир жанрдагы чыгармалар жыйнагы. Алгач Опус номерин басмакана ээлери гана билишкен. 19-кылымдын биринчи жарымынан тартып Опус номерин композиторлор өздөрү коё баштаган.

2. Кеңири музыкалык-эстетикалык мааниде Опус композитордук ишмердикти ишке ашыруу, конкреттүү чыгарма жаратуу.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Опера-семисериа

Опера-семисериа (итал. Opera semiseria - жарым олугтуу опера) - Игалияда калыптанган жана ал жерде кеңири тараган опера-сери (opera seria) менен опера-буффанын (opera buffa) ортосунан чыккан опера жанры.
 
Опера-семисериа атайын бир чыгармачыл изденүүнүн натыйжасында эмес, жөн гана жогоруда аталган опера жанрларындагы эки чыгармачыл багыттын мүнөздүү белгилеринин бири-бирине өтүшү, пайдаланышы натыйжасында. жаралган.
 
Опера-семисерианын эң мыкты үлгүсү - Дж. Россининин «Сааттуу сагызганы».

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Опера-балет

Опера-балет - 17-18-кылымдарда Францияда калыптанган музыкалык Театр жанры.
 
Опера-балеттин бий сценалары операнын речитатив, ария, ансамблдер ж. б. формалары менен кезектешүүсү анын негизги өзгөчөлүгү болуп саналат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Ооштурма музыкалык аспаптар

Ооштурма музыкалык аспаптар (лат. transpono - которуштурам, ооштурам) - ноталуу музыкалык текстке добуш биййктиги төп келбеген музыкалык аспаптар.
 
Аларга валторна, труба, корнет, кларнет, саксофон, гобой ж. б. кирет. Ооштурма музыкалык аспаптарга шарттуу түрдө октавага жогору (мис., флейта пикколо) же төмөн (мис., контрабас) добуш салган аспаптар да кирет.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Олым-шувыр

Олым-шувыр - марийлердин ичке камыштан, буудайдын, арпанын, кара буудайдын сабагынан жасалган жалгыз чымылдактуу үйлөмө музыкалык аспабы.
 

Олым-шувырдын 2-3 үн өзгөртүүчү көзөнөгү чакан кайрыктарды ойноого мүмкүнчүлүк берет.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Обондук тоналдуулуктар

Обондук тоналдуулуктар - туруктуу баскыч катары үндөштүккө эмес, жеке бир добушка таянган добуш бийиктиги катнаштарынын системасы.
 
Обондук тоналдуулуктар биринчи кезекте добуш катарынын түзүлүшү болгондуктан, аны модалдык система деп атоо жөндүү.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Облигато

Облигато (лат. obligatus - туруктуу, сөзсүз) -
 
1. Музыкалык Чыгармадагы тигил же бул аспаптык партияны сөзсүз аткаруу керектигин билдирүүчү аныктама.
 
2. Облигато «аспаптык коштоо» сөзү менен жазылса, анын баш-аягына чейин композитор тарабынан жазылып, такталып коюлганын билдирет.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Обиход ладдары

Обиход ладдары - обиход добуш катарларынын негизинде калыптанган табигый ладдар.
 
Обиход ладдары башкалардан айырмаланып октава өлчөмүндө эмес жана ага мүнөздүү касиеттерден четте. Алар чоң (ионий ладына түспөлдөш), кичи (эолий ладына түспөлдөш) жана кесилген (фригий ладына окшош) деп аталат. Обиход ладдары Орус чиркөөсүнүн ырчылык тажрыйбасында гана кезигет.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Обертондор

Обертондор (нем. oberton - бийик тон, бийик добуш) - белгилүү бир үндүн негизги бийиктигинен жогору чыккан музыкалык кошумча добуш тилкелери, тыбыштар.
 
Үйлөмө музыкалык аспаптардын ичине камалган аба, тартылган кыл термелген кезде табигый же гармоникалык деп аталган кошумча добуш тилкелери, тыбыштар пайда болот. Алар негизги тон менен кошулуп табигый добуш катарын түзүшөт. Бул катардагы термелүү бирдиги табигый 1: 2: 3: 5: ж. б. Гармоникалык Обертондорду угуу татаал. Себеби алар негизги тон, добуш менен кошулуп кетет. Обертондор добуш кооздугун, мүнөздүү өзгөчөлүгүн жаратууда негизги роль ойнойт. Аларды түрдүү ыкмалар (мис., пиццикато, флажолет ж. б.) менен күчөтүп угууга мүмкүндүк алуу муз, чыгарманын көркөмдүк каражатын арттырып, таасир берүү касиетин күчөтөт.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Нъуба

Нъуба (араб. нъуба - кезектеш, катарлаш) - араб музыкалык маданиятындагы оозеки салттагы адистик музыкасынын «Андалусия салты» деп аталган багыты.
 
Нъуба өзөгүн 9-кылымдарда Багдадда калып дан тартып Магриб өлкөлөрүнө тарала баштаган. Бүгүнкү ар бир Нъуба (алардын жалпы саны 9-15 чейин) истифтах, мчалия, тушейя, мссаддар сыяктуу аспаптык жана мувашшах сыяктуу вокалдык бөлүктөрдөн турат. Азыр Нъубанын тунистик (малуф), алжирдик (сана), марокколук (гирнати) сыяктуу стилдери бөлүнүп чыккан. Алар Нъубанын Севильяда (малуф), Кордовада (сана), Гренадада (гирнати) жаралган салттарын өнүктүрүүдө. Нъубаны хор, ырчы жана уд, канун, най, ребаб, дарабуккадан турган аспаптык ансамбль аткарат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Нотация

Нотация (лат. notatio - жазуу, белгилөө) - обонду, күүнү, жалпы эле музыкалык чыгармаларды кагазга түшүрүү, жазуу.
 
Байыркы Египетте, Грецияда ж-. б. кадимки эле обонду, күүнү, музыкалык чыгарманы нотага түшүрүү аракети жүргүзүлгөн. Анда биринчи.кезекте добуш бийиктигин белгилоо, ыргакты жазуу аракети да болгон. Алгач Нотация тамгалары (мис., музыкалык алфавит), муундардын жардамы менен ишке ашырылган. Нотация невмалар, тибет Нотация, хаздар, кондакар, крюк ж. б. болуп азыркы түргө келгенге чейин узак жолду басып өткөн.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Нота жазуусу

Нота жазуусу — 17-кылымда калыптанган нота жазуу системасы.
 
Нота жазуусу негизин нота сызыктары - бири-бирине жанаша жайгашкан беш түз горионталдык сызык түзөт. Алардын өзүнө, астына жана үстүнө нота белгилери жазылат. Алар негизинен төгөрөк жана боёлгон же боёлбогон түрдө белгиленет. Боёлбогондору сызыкчалуу жана сызыкчасыз болот. Боёлбогон сызыкчасыз бүтүн нота деп аталат да, ал жарым, чейрек, сегиздик, он алтылык ж. б. болуп бөлүнөт. Такт сызыктары аларды бири биринен ажыратып турат. Нота жазуусуда добуш бийиктиктерин аныктоо үчүн музыкалык ачкычтар пайдаланылат. Нота жазуусунун бул түрү музыканы кагазга түшүрүү жагдайындагы көп түрдүү талаптарга жооп бергендиги менен баалуу.

Ошого карабастан Нота жазуусу бүгүнкү күндө өркүндөө жолунда.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Насыйкат камералык оркестри

Насыйкат камералык оркестри - 1984-жылдан бери Кыргыз улуттук филармониянын алдында иштейт.
 
Коллективдин алгачкы көркөм жетекчиси жана башкы дирижёру И. Машкевич болгон. Оркестрдин өздүк репертуарында кыргыз жана дүйнөлүк композиторлордун көптөгөн чыгармалары бар. Кийинки жетектеген А. Жумакматов менен Ж.Каныметов да оркестрди көп ийгиликтерге жетиштирген.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Най

Най (перс. най - түтүкчө, камыштын сабагы) -
 
1. Орто жана Жакынкы Чыгыш элдеринде, Борбордук Азияда, Кавказда кеңири тараган аэрофондор түркүмүндөгү музыкалык аспап. Туурасынан кармалып ойнолот. Адатта 6 үн өзгөртүүчү жана 2-3 кошумча көзөнөктөрү бар. Алар аспаптын негизги добуш катарын тактоо жана күүгө келтирүү үчүн пайдаланылат. Жасалган затына жараша Най жыгач най, гаров (бамбук) най, мис (жез) най ж. б. болот.
 
2. Молдован, румындардын ар түрдүү узундуктагы түтүктөрдөн турган үйлөмө музыкалык аспабы. Ал орустардын кувиклы, грузиндердин соинари сыяктуу аспаптарына түспөлдөш. Добуш катары диатоникалык мүнөздө.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Назарматов Даниал Мукашович

Назарматов Даниал Мукашович (1940-ж. т., Нарын ш.) - гитарачы, гитара өнөрүнүн мектебин негиздөөчү, музыка изилдөөчү, педагог, проф. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1991).
 
 1968-ж. Москвадагы П. И. Чайковскйй атындагы консерваториянын алдындагы музыкалык окуу жайында гитара классын,
 1976-ж. Б. Бейшеналиева атындагы Искусство институтунун музыка таануу адистигин бүтүргөн.
 1968-79-ж. Кыргыз мамлекеттик М. Күрөңкеев атындагы окуу жайында мугалим,
 1969-71-ж. Фрунзеден балдардын П. Ф. Шубин атындагы музыкалык мектебинин директорунун орун басары,
 1976-82-ж. Т. Сатылганов атындагы Кыргыз мамлекеттик филармониясынын көркөм жетекчиси,
 1982-90-ж. даректору, ошол эле учурда 1987-жылдан Бүткүл союздук музыкалык коомдун кыргыз бөлүмүнүн төрагасынын орун басары,
 1991-93-ж. Кыргыз Республикасынын Маданият министри,1993-жылдан А. Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрынын директору.
 
Кыргыздын элдик, профессионалдык музыкасынын тарыхына, аны элге жайылтууга арналган «Кыргызстандын театры, музыкасы, цирки» аттуу китептин, «Гитара күүлөрү» (1986) деген жыйнактын автору.
 
Ондогон элдик обондорду, Муратаалы, Карамолдо, Атайдын ж. б. классикалык
күүлөрүн гитара үчүн иштеп чыккан.

 2002-ж. «Гитарада ойноо» аттуу окуу китеби жарык көргөн.
 Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1990-95).
 Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Ардак грамотасы менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка
Нагара

Нагара, нагора, накара (араб. накаратун - добулбас кагуу) -
 
1. Жакынкы жана Орто Чыгыш элдеринде кеңири тараган мсмбраңофондор түркүмүндөгү музыкалык аспап. Kapana сымал тулкусу бири-биринен коломү менен айырмаланат.

Түрлөрү: өзбектердин кош-нагорасы, азербайжандардын гош-нагарасы, грузиндердин диплипитосу ж. б.
 
2. Азербайжандардын эки жагына жаргак тартылган цилиндр сымал урма музыкалык аспабы.

Ансамблдерде колдонулат.

Колдонулган адабияттар
Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
Категория:Музыка