Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бермуд доллары

Бермуд доллары (ISO 4217: BMD) — Улуу Британиянын деңиздик аймагы болгон Бермуд аралдарынын 1970-жылдын 6-февралынан тартып расмий акча бирдиги. 1 бермуд доллары 100 центке барабар.

Бул валюта бермуд фунтунун ордуна жүгүртүүгө киргизилген. Эмитенти болуп Бермуд аралдарынын акча жүгүртүү боюнча башкармалыгы саналатБольшая российская энциклопедия. Бермудский доллар. 

Бермуд доллары жүгүртүүгө чыгарылгандан кийин, анын курсу фунт стерлинге 1:1 катнашында бекитилгенИстория бермудского доллара на рынках Форекс. 1972-жылы Бермуд аралынын аймагында катталган валюта курсу орнотулган жана бермуд долларынын курсу АКШ долларына 1:1 катнашында бекитилген. 

 Монеталар 
Бермуд аралдарынын монеталарыСүрөтНоминалТехникалык параметрлериСүрөттөөмөсүЧыгарылган жылдарыАлдыңкы бети
(аверс)Арткы бети
(реверс)Диаметр
(мм)Калыңдыгы
(мм)Салмагы
(г)МатериалКыры
(гурт)Алдыңкы бети
(аверс)Арткы бети
(реверс)Биринчи жолу жүгүртүүгө чыгарылганЖүгүртүүдөн алынган 1 цент19 мм3,11 гжылмакайЕлизавета II19702,8 гЕлизавета II2,5 гЕлизавета II5 цент21,2 мм5 гжез никел эритмелерижылмакайЕлизавета II197010 цент17,9 мм2,45 гжез никел эритмелерикесикчеЕлизавета II197025 цент25 мм5,92 гжез никел эритмелерикесикчеЕлизавета II197050 цент30,5 мм12,6 гжез никел эритмелерикесикчеЕлизавета II19701990-жылдын 1-майы1 доллар22,5 мм9,5 гникель латунь эритмелерикесикчеЕлизавета II198326 мм7,56 гкесикчеЕлизавета II19885 доллар25,5 мм12,5 гникель латунь эритмелерикесикчеЕлизавета II19831990-жылдын 1-январы

 Банкноттор 
Бермуд долларынын банкноттору. 2000-жылСүрөтНоминал
(доллар)Өлчөмү
(мм)ТүсүСүрөттөөмөсүБасып чыгарылган жылдарыАлдыңкы бети
(аверс)Арткы бети
(реверс)Алдыңкы бети
(аверс)Арткы бети
(реверс)frameless|142x142px 2140×68ачык көкчыгыш сиалия кушуКеме куруучу жайдын саат мунарасы жана Нептундун айкели2009frameless|142x142pxframeless|142x142px5күлгүн кызылкөк марлин балыгыHorseshoe Bay жээги жана Сомерсет көпүрөсү200910кызгылт көкHolacanthus bermudensis балыгы200920жашылEleutherodactylus johnstonei бакасыГиббс Хилл маягы жана Ыйык Марк чиркөөсү200950сарыАк куйруктуу фаэтон кушуЫйык Петер чиркөөсү2009100кызылКызыл кардинал кушуАссамблея үйү жана Pterodroma cahow кушу2009

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Бермуд аралдарынын каржы башкармалыгы
Азербайжан шаарлары

right|500px|thumb|Азербайжандын административдик картасы, анын ичинде шаарлар

Бул Азербайжан Республикасынын 69 расмий шаарларынын тизмеси. Мындан тышкары, Азербайжан Республикасында 48 шаарча бар.

 Тизмеси 
 Баку — Борбор шаар
 Агдам
 Агдаш
 Агджабеди
 Акстафа
 Астара
 Ахсу
 Бабек (Нахчыван Өзеркин Республикасынын)
 Барда
 Бейлаган
 Белоканы
 Билясувар
 Габеля
 Геранбой
 Геокчай
 Гёйгёль
 Гобустан
 Гәнжә
 Дашкесан
 Джалилабад
 Джебраил
 Джульфа (Нахчыван Өзеркин Республикасынын)
 Дивичи
 Евлах
 Закаталы
 Зангелан
 Зардоб
 Имишли
 Исмаиллы
 Қазақ
 Кази-Магомед
 Кахи
 Кедабек
 Кельбаджар
 Куба
 Кубатлы
 Кусары
 Кюрдамир
 Лачин
 Ленкорань
 Масаллы
 Мингечуар
 Нафталан
 Нахичеван (Нахчыван Өзеркин Республикасынын)
 Нефтечала
 Огуз
 Ордубад (Нахчыван Өзеркин Республикасынын)
 Саатлы
 Сабирабад
 Сальяны
 Сиазань
 Сумгаит
 Тауз
 Тертер
 Уджары
 Физули
 Ханкенди
 Хачмас
 Хырдалан
 Ходжавенд
 Ходжалы
 Худат
 Хызы
 Шамкир
 Шарур (Нахчыван Өзеркин Республикасынын)
 Шахбуз (Нахчыван Өзеркин Республикасынын)
 Шеки
 Шемаха
 Ширван
 Шуша

 Шаар тибиндеги поселоктор 
 Артём
 Аврора
 Алят
 Аджикенд
 Алиабад
 Алтыагач
 Аран
 Ашагы-Агджакенд
 Баскал
 Бегимли
 Борадигях
 Бузовна
 Варгун
 Гильгильчай
 Гаджи-Зейналабдин
 Гасанабад
 Гафтони
 Гейдарабад (Нахчыван Өзеркин Республикасынын)
 Герматюк
 Далляр
 Заям
 Казанбулак
 Караери
 Кивраг (Нахчыван Өзеркин Республикасынын)
 Кижоба
 Кировск
 Килязи
 Гобустан
 Конагкенд
 Красная Слобода
 Кюр
 Лагич
 Ляки
 Матраса
 Мухтадир
 Набиагалы
 Парагачай (Нахчыван Өзеркин Республикасынын)
 Порт-Ильич
 Сабир
 Самур
 Сахиль
 Чеильдаг
 Чинарлы
 Чирагдере
 Шоллар
 Шураабад
 Юхары-Агджакенд
 Ярдымлы

 Дагы караңыз 
Азербайжандын административдик-аймактык түзүлүшү

 Булактарга шилтемелер 

*
Ин (тарыхый өлкө)

Ин, Шань — б.з.ч 14-жана 11-кылымдардагы байыркы Кытай мамлекети. Аньянанын (Хенань провинциясынын) айланасынан археологдор соңку 1-кылымга таандык таш баканын чөйчөктөрүнө жана жаныбарлардын сөөктөрүнө жазылган төлгө жазууларды, коло куралдар (кылыч, жаа жебенин учу, балка, бычак, бычак, найза, күрөк) табышкан. Ин өлкөсүндө дыйканчылык, малчылык, аңчылык, балык уулоо менен алектенишкен. Мамлекеттин башында хан — ван турган. Ин хандыгы көптөгөн уруулар (туфан, мафан, сянь, чжоу ж. б.) менен көп согушкан. Б.з.ч 11-кылымда чжоу уруусу Индеги ички талаш-тартыштардан пайдаланып, аны басып алганӨзбекстан улуттук энциклопедиясы — Биринчи том. Ташкент, 2000.

 Булактар 

Категория:Кытай
Категория:Азия тарыхы
Байыркы университеттер

thumb|upright=1|Оксфорд университети (Оксфорд, Англия, Улуу Британия)
Байыркы университеттер — салттуу түрдө Улуу Британиядагы алты университетке жана Ирландиядагы бир университетке карата айтылган термин орто кылымдарда же Кайра жаралуу доорунда пайда болгон жана азыр да бар. Бул университеттер азыркы учурдагы эң эски университеттердин бири.

 Университеттер 
Англияда, Шотландияда жана Ирландияда сакталып калган байыркы университеттер түзүлүшү боюнча:

 Негизделген жылы Келип чыккан өлкө Учурдагы жайгашкан жери Аты 1096 Эски Англия Оксфорд, Англия, Улуу Британия Оксфорд университети 1209 Эски Англия Кембридж, Англия, Улуу Британия Кембриджский университет 1410 Эски Шотландия Сент-Эндрюс, Шотландия, Улуу Британия Сент-Эндрюс университети 1451 Эски Шотландия Глазго, Шотландия, Улуу Британия Глазго университети 1495 Эски Шотландия Абердин, Шотландия, Улуу Британия Абердин университети 1582 Эски Шотландия Эдинбург, Шотландия, Улуу Британия Эдинбург университети 1592 20px Эски Ирландия border|22px Дублин, Ирландия. Дублин университети

Бул университеттердин структурасы жана башкаруу философиясы акыркылардан бир топ айырмаланат. Шотландиянын "байыркы университеттеринин" өзүнүн өзгөчөлүктөрү бар.

Бул мезгилде жогоруда саналып өткөн университеттерден тышкары дагы бир нече университеттер болгон, анын ичинде кыска мөөнөттүү Нортгемптон университети жана 1495 жана 1593-жылдары негизделген Абердин университетинин мурункулары, тиешелүүлүгүнө жараша.

Бул университеттер көбүнчө кийинчерээк негизделгенден такыр башкача иштейт. Шотландиянын байыркы университеттери да бир нече айырмалоочу өзгөчөлүктөргө ээ жана университеттердин (Шотландия) актылары тарабынан белгиленген чаралар менен жөнгө салынат. Бул университеттерден тышкары, бул мезгилде бир нече азыр иштебей калган институттар, анын ичинде Нортгемптон университети түзүлгөн.

 Булактар
Фернандино (эл)

Фернандино, фернандинос, фернанддар, Фернандо-По креолдору — Экваториалдык Гвинеянын эли. Биоко (Фернандо-По) аралында жашайт.
Саны 6 миң адам (2004ж.).

ТИЛ

Крио тилинде сүйлөшөт. Крио тили америкалык англис тилинин негизинде түзүлгөн. Крио тилинде француз жана португал тилдүү пиджиндердин, ошондой эле жергиликтүү африка тилдердин элементтери бар. 

ИШЕНИМДЕР

Ишенгендердин көбү католиктер. Протестанттар (евангелисттер, методисттер) азчылыкты түзөт.

КЕЛИП ЧЫГЫШЫ

19-кылымда Биоко аралында отурукташкан Ямайкадан бошотулган кулдардын, Либериядан жана Сьерра-Леонеден келген жумушчулардын,
ошондой эле испан эркектери менен жергиликтүү (Биоко аралынын) аялдарынын байланышынан келип чыккан мулаттардын тукумдары.
Колониялык башкаруу мезгилинде жана көзкарандысыздык үчүн күрөш башталганда, көптөгөн фернадино саясий жана социалдык көйгөйлөрдөн алыс болуу үчүн Аннобонго, Канар аралдарына жана Испанияга отурукташкан.

КООМ

Фернандино элинин өкүлдөрү калктын бай катмарын түзүшөт жана өлкөнүн административдик аппаратында маанилүү ролду ойношот.

 Булактар 

http://etnolog.ru/people.php?id=FERN

Мельников И.А., Корочанцев В.А. Экваториалдык Гвинея. М. 2001

Категория:Африка этностору

Категория:Индоевропа тилдеринде сүйлөгөн африкалык этностор
Жазу

Жергиликтүү калк арасында кыргыз маданиятын билүү улуттун абдан маанилүү жана ажырагыс бөлүгү, анткени өз маданиятын билбесе, ал эч кимге керексиз болуп калат. Маселе, кыргыз калкы өз маданиятынан канчалык кабардар экени тууралуу болжолдуу статистиканы да эч ким жүргүзбөйт. Ошондуктан, студенттер БААУ колледжи өздөрүнүн маданияты боюнча чыныгы билимин чагылдырган өздөрүнүн чакан статистикасын жүргүзүштү. 
 
 Түзүү процесси 
Кирүү статистикасы 30-апрелде башталган Google Forms. Сурамжылоо «ооздон оозго» ыкмасы менен жүргүзүлүп, 2024-жылдын 30-майына карата анкетаны 16 жаштан 40 жашка чейинки (Цифралар өзгөрүшү мүмкүн жана маалымат актуалдуу болбой калышы мүмкүн) 1292 адам толтурган. жыл, форма дагы эле ачык жана сиз анын катышуусун кабыл ала аласыз, электрондук почта аркылуу бизге кат аркылуу. Анкета 4 суроону камтыган, жооп варианттары бар: 
 
 
1. Сиз канча салтты билесиз? 
 Абдан көп. 20дан ашык 
 Көп. 15тен ашык 
 Жетишет. 10дон ашык 
 Анчалык эмес. 5тен ашык 
 Аз. 5тен аз 
 Мен дээрлик билбейм 
 
 
2.Сиз канча маданият ишмерин билесиз? (Ч. Айтматов, Т. Сатылганов ж.б.) 
 Абдан көп. 20дан ашык 
 Көп. 15тен ашык 
 Жетишет. 10дон ашык 
 Анчалык эмес. 5тен ашык 
 Аз. 5тен аз 
 Мен дээрлик билбейм 
 
 
3.Кыргызстандын канча кооз жерлерин билесиз? (Бурана мунарасы, Таш-Рабат ж.б.) 
 Абдан көп. 20дан ашык 
 Көп. 15тен ашык 
 Жетишет. 10дон ашык 
 Анчалык эмес. 5тен ашык 
 Аз. 5тен аз 
 Мен дээрлик билбейм 
 
 
 
4.Сиз сомдун банкнотторунда тартылган атактуу инсандарды билесизби? 
(1, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000) 
 Мен 11 инсандын баарын билем 
 Мен дээрлик бардык инсандарды билем, 8-11. 
 Мен инсандардын жарымын билем, 5-6. 
 Кээ бир инсандарды билем, 2-4. 
 Мен дээрлик эч кимди тааныбайм, 0-2. 
 
 Статистиканын натыйжалары 
2024-жылдын 27-майына карата сурамжылоого 1292 адам катышып, төмөнкү жыйынтыктар менен: 
 1. Канча каада-салтты билесиң? 
Файл:Artur20244.png 
 2. Канча маданият ишмерлерин билесиз? (Ч. Айтматов, Т. Сатылганов ж.б.) 
Файл:Artur20255.png 
 
 3. Кыргызстандын канча кооз жерлерин билесиз? (Бурана мунарасы, Таш-Рабат ж.б.) 
Файл:Artur20266.png 
 Сиз сом банкнотторунда тартылган атактуу инсандарды билесизби? (1, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000) 
Файл:Artur20277.png 
 
 Корутунду 
Сурамжылоонун жыйынтыгында Кыргызстандын түпкү калкынын кеминде 50%ы өз маданиятын билбестигин көрүүгө болот, бул ар түрдүү аспектилерде, мисалы, инсандар, кооздуктар, каада-салттар камтылган.
Аннобондуктар

Аннобондуктар (өз аталышы амбо) — Экваториалдык Гвинеянын креолдук этносу. Аннобон (Пагалау) аралынын негизги калкы.Саны 2 миң адам (2004-жыл). 

 Тил 
Аннобон тилинде сүйлөшөт. Ошондой эле испан жана португал тилдерин колдонушат.

 Ишенимдер 
Ишенгендердин басымдуу көпчүлүгү католиктер.

 Келип чыгышы 
XVII-XVIII кылымдарда португалдар плантацияларда иштөө үчүн аралга африкалык кулдарды алып келген. Кулдар банту элдеринен болгон. Алардын өз ара жана европалыктар (португалдар, ошондой эле француздар жана голланддар) менен аралашуусунун натыйжасында өзүнчө этнос пайда болгон.

 Чарбачылык иштер 
балык уулоочулук; 
багбанчылык;
малчылык (чочко, эчки, тоок).

 Коом 
Моногамдык чакан үй-бүлөлөр. Туугандык эсеп ата жактан маанилүү.

 Маданият 
Маданияты африкалык жана европалык элементтерди айкалыштырат. Европалык жашоо образын алып барышат. Элдик фольклор өнүккөн.

 Булактар 

https://travel-journal.ru/ethno/27/197/ 

https://xn--h1ajim.xn--p1ai/%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%86%D1%8B

Категория:Африка этностору

Категория:Индоевропа тилдеринде сүйлөгөн африкалык этностор
Вануатунун административдик-аймактык түзүлүшү

thumb|297x297px|Вануатунун провинцияларынын картасы
1994-жылдан тартып Вануату Республикасы 6 провинцияга бөлүнөт. Провинциялардын аталыштары провинцияны түзгөн негизги аралдардын аталыштарынын уңгусунан же биринчи тамгаларынан түзүлгөн:

 Малампа (аталышы Малакула, Амбрим жана Паама аралдарынын аталышынан алынган);
 Пенама (Пентекост, Аоба, Маэво);
 Санма (Санто, Мало);
 Тафеа (Танна, Анива, Футуна, Эрроманго, Анейтюм);
 Торба (Торрес аралдары, Банкс аралдары);
 Шефа (Шеперд, Эфате аралдары).

1906-жылы Жаңы Гебриддерде кондоминиум түзүү боюнча конвенцияга кол коюлгандан кийин төрт жыл бою административдик бөлүнүү болгон эмес жана меланезиялыктар катышкан ар кандай талаш-тартыш иштерди жалпы сот эмес, аскер-деңиз комиссиясы караган жана чечимдерди кабыл алганTufala Gavman (ред. Bresnihan, Brian J. and Keith Woodward). Reminisces from the Anglo-French Condominium of the New Hebrides. — Suva, Fiji: Institute of Pacific Studies, University of the South Pacific, 2002. — С. 26. — ISBN 982-02-0342-2. 1911-жылы административдик реформаны ишке ашыруу боюнча алгачкы кадамдар жасалган. Реформанын натыйжасында, 1912-жылы Жаңы Гебриддердин айрым аралдарына резидент-комиссарлардын өкүлдөрү дайындалган (Эфате аралын кошпогондо), алар калктын ар кандай даттанууларын карап, жумушка орношуу маселелерин көзөмөлдөшкөн. Британиянын өкүлдөрү Танна жана Эспириту-Санто аралдарында, Франция өкүлдөрү Малекула жана Пентекост аралдарында колониялык багыттагы иштерди жүргүзүшкөн.

1985-жылы кезектеги административдик реформа жүргүзүлүп, натыйжада төрт округ жоюлуп, он бир аралдар үчүн Арал Кеңеши түзүлгөнВануатунун провинциялары.

 Провинциялар 
№Провинция
(кырг.)Провинция
(англ.)Административдик
борборуАянты,
км²Калкы,
адам (2009)Жыштыгы,
адам/км²1МалампаMalampaЛакаторо277936 72713,222ПенамаPénamaСаратамата119830 81925,733СанмаSanmaЛюганвиль424845 85510,794ТафеаTafeaИсангел162832 54019,995ТорбаTorbaСола882935910,616ШефаShéfaПорт-Вила145578 72354,11Бардыгы12 190234 02319,20

 Тарых 
1985-жылдан 1994-жылга чейин өлкө 11 аралдык аймакка бөлүнгөн:

 Аоба жана Маэво (борбору Лонгана);
 Амбрим (борбору Эас);
 Банкс жана Торрес (борбору Сола);
 Эфате (борбору Порт-Вила);
 Эпи (борбору Рингдав);
 Малекула (борбору Лакаторо);
 Паама (борбору Лиро);
 Пентекост (борбору Лолтонг);
 Санто жана Мало (борбору Люганвиль);
 Шеперд (борбору Моруа);
 Тафеа (борбору Исангел).

Кондоминиум мезгилинде 4 административдик округ болгон:

 Түштүк округу;
 1-борбордук округ;
 2-борбордук округ;
 Түндүк округу.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Вануатунун Өкмөтүнүн расмий сайты

Категория:Вануатунун административдик-аймактык түзүлүшү
Тафеа

Тафеа — Вануату Республикасынын алты провинциясынын бириВануатунун провинциялары.

 Калк 
thumb|left|200px|Танна аралындагы Ясур жанар тоосу
thumb|left|200px|Танна элинин сепаратистеринин желеги
thumb|left|200px|Тафеа сепаратистеринин желеги
Провинциянын калкынын саны 32,540 адам2009-жылдагы калк жана турак жай боюнча улуттук каттоонун жыйынтыктары.. Танна аралында провинциянын калкынын 80% отурукташкан. Провинциянын борбору Исангел шаары.

 Географиялык абал 
Аянты 1,628 км2. Провинциянын борбору — Исангел шаары.

Үч чоң аралы Меланезияда, Анива, Футуна жана Эрронан аралдары Полинезияда жайгашкан.

Танна аралында бийиктиги 1084 метрге жеткен Ясур жанар тоосу жайгашкан жана провинциянын эң бийик чекити болуп саналат.

 Аралдары 
АталышыКалкыВануатунун Өкмөтү. Статистика бөлүмүАянты, км²Танна28,790565Анива3418Футуна51311Эроманго1,95975Анейтум915162Тафея32,5491,721

 Дагы окуңуз 
Вануатунун административдик-аймактык түзүлүшү

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Вануатунун Өкмөтүнүн расмий сайты

Категория:Вануатунун провинциялары
Торба

Торба — Вануату Республикасынын алты провинциясынын бириВануатунун провинциялары.

 Калк 
Провинциянын калкынын саны 9 875 адам2009-жылдагы калк жана турак жай боюнча улуттук каттоонун жыйынтыктары..

 Тил 
Торба провинциясында океания тилдиерине кирген он жети тил барМеланезия тили.: 

 Хив
 Ло-Тога
 Лехали
 Лөйөп
 Волоу
 Мвотлап
 Лемериг
 Вераа
 Вурөс
 Мвесен
 Мота
 Нуме
 Дориг
 Коро
 Олрат
 Лакон
 Мверлап

Ар бир тилде сүйлөгөн адамдардын орто саны 550 адамды түзөт. Торба Вануатунун эң көп тилдүү аймактарынын бири.

 Географиялык абал 
right|thumb|450x450px|Торба провинциясынын толук картасы
Аянты 882 км². Провинциянын административдик борбору — Сола шаары.

 Аралдары 

 Банкс аралдары 
АталышыКалкыАянты, км2Гауа2,491342Квакеа261.2Мерелава64718Мериг120.5Мота6839.5Мота лава1,45124Ра1890.5Урепарапара43739Вануа Лавасы2,597314

 Торрес аралдары 
АталышыКалкыАянты, км2Хиу26951Лингуа02.5Ло21011.9Метома133Тегуа5830.8Тога27618.8

 Округдары 
№АталышыНукура аталышыКалкы (2016)1ГауаGaua25332Мере-ЛаваMere Lava5883МотаMota6734Мота-ЛаваMota Lava15745ТорресTorres9816Вануа-ЛаваVanua Lava30727УрепарапараUreparapara454ТорбаTorba9875

 Дагы окуңуз 
Вануатунун административдик-аймактык түзүлүшү

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Вануатунун Өкмөтүнүн расмий сайты

Категория:Вануатунун провинциялары
Аялдардын тынчтык жана коопсуздук индекси

thumb|Аялдардын тынчтык жана коопсуздук индекси 2023. Алдыңкы өлкөлөр
Аялдардын тынчтык жана коопсуздук индекси — 170 өлкөдөгү аялдардын абалын камтыйт. Аялдардын абалын Жоржтаун аялдар, тынчтык жана коопсуздук үчүн институту 13 категория боюнча — аялдардын коомдогу, эмгек рыногундагы ордун, саясаттагы абалын, социалдык коопсуздугун изилдейт.

Аялдар, тынчтык жана коопсуздук индекси үч багытка бөлүнгөн аялдардын статусунун 13 көрсөткүчүн камтыйт: инклюзия (экономикалык, социалдык, саясий); адилеттүүлүк (формалдуу жана формалдуу эмес басмырлоо); жана коопсуздук (жеке, топтук жана жамааттык деңгээлде).

Маалыматтар БУУнун агенттиктеринин отчетторунан алынган, Дүйнөлүк банк, Гэллоп борборунн сурамжылоолор ж.бhttps://giwps.georgetown.edu/the-index/#:~:text=Get%20Involved-,Women%20Peace%20and%20Security%20Index,-The%202023%20edition Women Peace and Security Index].

 2023/2024 жылдын рейтинги 
Дүйнөлүк Аялдардын Тынчтык жана Коопсуздук Индекси (WPS Index) 2023-жылдагы чыгарылышында аялдардын катышуусу, адилеттүүлүгү жана коопсуздугу боюнча 177 өлкөнүн рейтинги коюлган.

WPS индекси боюнча Европадагы тогуз: Норвегия, Дания, Финляндия, Исландия, Швеция, Швейцария, Люксембург, Австрия, Нидерланды жана Жаңы Зеландия аялдар үчүн эң коопсуз, Түштүк Судан, Конго, Борбордук Африка Республикасы, Ооганстан, жана Йемен абдан кооптуу өлкө болду. Кыргызстан аялдардын коопсуздугу жана бакубаттыгы боюнча глобалдык индексте 95-орундаWomen Peace and Security Index 2023/24.https://giwps.georgetown.edu/wp-content/uploads/2023/10/WPS-Index-full-report.pdfWomen Peace and Security Index.https://giwps.georgetown.edu/the-index/

 Кыргызстандын рейтингдеги орду 
Борбор Азия чөлкөмүндө Кыргызстан аялдар үчүн эң кооптуу өлкө бойдон калууда. Дүйнөдөгү аялдардын коопсуздугу жана бакубаттыгы боюнча глобалдык индекстин (WPS) 2024 жылы жарыяланган баяндамасына ылайык, Кыргызстан аялдардын коопсуздугу жана бакубаттыгы боюнча глобалдык индексте 95-орунда.

Кыргызстан 2021-жылы да WPS индексинде 97-катарда болуп, Борбор Азиядагы аялдар үчүн эң кооптуу өлкө деп таанылган.

Баяндамада Кыргызстанда аялдардын бийликтеги орду 20% ашпай турганы, 13% аялдар жакын адамдары тарабынан зордук-зомбулукка кабылары жазылган.

Кыргызстандан бир тепкич өйдө Өзбекстан жайгашкан, Тажикстан 90-орунда. Казакстан 80-катарда. Ал эми Түркмөнстан Борбор Азиядагы аялдар үчүн коопсуз деп саналган өлкө катары 58-орунду ээлегенWPS индекси: Кыргызстан — аялдар үчүн Борбор Азиядагы эң кооптуу өлкө. 30-октябрь 2023, Бишкек - 24.kg. https://24.kg/kyrgyzcha/278605_WPS_indeksi_kyirgyizstan_ayaldar_uchun_borbor_aziyadagyi_enkooptuu_olko/

 Булактар 

Категория:Аял укуктары
Категория:Адам укуктары
Жоржтаун аялдар, тынчтык жана коопсуздук үчүн институту

Жоржтаун аялдар, тынчтык жана коопсуздук үчүн институту , кыскача ЖАТКИ — институтту АКШнын мурдагы мамлекеттик катчысы Хиллари Клинтон жана Жоржтаун университетинин президенти Жон Ж. ДеЖойя негиздеген. Институттун максаты - дүйнө жүзү боюнча тынчтыкты жана коопсуздукту жана өнүгүп келе жаткан экономиканы чыңдоодо аялдардын ролун изилдөө жана көрсөтүү. 

2013-жылдан бери Институт Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук Кеңешинин 1325-резолюциясында айтылган мандатты улантып келет, анда “жаңжалдардын алдын алууда жана жөнгө салууда жана тынчтыкты орнотууда аялдардын маанилүү ролу” ырасталган жана “алардын тең катышуусунун жана тынчтыкты жана коопсуздукту сактоо жана енуктуруу учун бардык куч-аракеттерге толук катышуу...».Georgetown Institute for Women, Peace and Security https://giwps.georgetown.edu/founding-story/

 Аялдардын тынчтык жана коопсуздук индекси 
Жоржтаун аялдар, тынчтык жана коопсуздук үчүн институту мониторинг жүргүзүп жана "Аялдардын тынчтык жана коопсуздук индекси" деген баяндама жарыялайт. Бул индекс 170 өлкөдөгү аялдардын абалын камтыйт. 13 категория боюнча - аялдардын коомдогу, эмгек рыногундагы ордун, саясаттагы абалын, социалдык коопсуздугун изилдейтWomen Peace and Security Index.https://giwps.georgetown.edu/the-index/https://giwps.georgetown.edu/wp-content/uploads/2023/10/WPS-Index-full-report.pdf. 

 Булактар 

 Cсылкалар 
 Catherine Putz. Why Do Central Asian Governments Keep Failing the Region’s Women? The Diplomat. December 14, 2023.https://thediplomat.com/2023/12/why-do-central-asian-governments-keep-failing-the-regions-women/

Категория:Аял укуктары
Категория:Адам укуктары
Категория:Гендер
Аннобон тили

Аннобон тили (Фа д’Амбо́; порт. Fá d'Ambô, annobonense, Fla d'Ambu, Falar de Ano Bom, исп. annobonés) — португал креол тили. Ал тилде 
Экваториалдык Гвинеянын Аннобон аралында сүйлөшөт. Аннобон тилинде сүйлөгөн 5600 кишинин 5000и Экваториалдык Гвинеяда жашайт.

Аннобон тили португал тилинин африкалык (банту) жана испан (1778-жылдан баштап) тилдери менен байланышынан келип чыккан.
Тил лексикалык жактан португалиялык креол — форру тили менен 82% дал келет. Ушул себептен аннобон тили көбүнчө форру тилинин диалектиси катары каралат.

Жазуусу латын алфавиттин негизинде:
A a, B b, Ch ch, D d, Dj dj, E e, Ë ë, F f, G g, I i, J j, K k, L l, M m, N n, Ñ ñ, O o, Ö ö, P p, S s, Sh sh, T t, U u, V v, Z z, Zh zh

 Булактар 

https://www.ethnologue.com/language/fab/

https://z-library.co/book/16645430

https://www.sil.org/resources/archives/91956

https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2267016 

https://dbpedia.org/page/Annobonese_Creole
Категория:Тилдер
Беллард формуласы

Белларддын формуласы 16-базадагы πнин n- санын эсептөө үчүн колдонулат.

Белларддын формуласын Фабрис Беллард 1997-жылы ачкан. Бул Бейли–Борвейн–Плуффе формуласынан (1995-жылы табылган) 43% ылдамыраак. Ал PiHex компаниясында колдонулган, азыр бүткөн бөлүштүрүлгөн эсептөө долбоору.

Бир маанилүү колдонмо-башка жолдор менен жүргүзүлгөн бардык Пи сандарынын эсептөөлөрүн текшерүү. Эсептөөнүн туура экендигин камсыз кылуу үчүн бардык сандарды эки жолу эки башка алгоритм менен эсептөөгө туура келбестен, өтө узун бардык сандарды эсептөөнүн акыркы сандарын белларддын формуласы менен тастыктоого болот.

Формула:

 

 Эскертүүлөр 

 Тышкы шилтемелер 

 Фабрис Белларддын PI баракчасы
 PiHex веб-сайты
 Дэвид Бэйли, Питер Борвейн жана Саймон Плоуфтун BBP формуласы ( Ар түрдүү полилогарифмдик константаларды тез эсептөө боюнча ) (PDF)