Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Туугандар

Туугандар – өзара кандаш тууганчылыкка байланышкан же бири-биринен келип чыккан же жалпы укум-тукуму бир адамдар. Т. көпчүлүк үйбүлө мамилелеринин негизги белгилеринен болуп саналат. КР үйбүлө мыйзамдары ата-энеге, балдарга, асыроочуларга, асырандыларга толук жана толук эмес ага-ини, эже-сиңди, карындаш, чоңата-чоңэне, таята-таяне, неберелерге тийиштүү «жакын тууган» деген түшүнүктү бөлүп көрсөтөт. Туугандык мамилелерди жиктештирүүнүн юридикалык, бөтөнчө үйбүлө жана мурастоо укугундагы мааниси өтө чоң.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Туулган жерге укук

Туулган жерге укук – туулгандыгына байланыштуу жарандыкка ээ болуу принциптеринин бири; бул болсо бала өз ата-энелеринин жарандыктарына карабастан, өзү аймагында туулган мамлекеттин жараны болуп каларын билдирет. Т. ж. у-ка көбүнчө АКШнын жана Латынамерика мамлекеттеринин мыйзамдары негизденген. Ошентсе да, Т. ж. у. таптаза түрүндө учурабайт. Эреже катары, Т. ж. у-ту тутунган өлкөлөрдүн мыйзамдарында киндик кан укугуна негизделген жоболор бар. Жарандык жөнүндө КР мыйзамдарынын айрым ченемдери да Т. ж. у-ка негизделген (ошол эле учурда киндик кан укугуна дагы). Анткени, КР аймагындагы баланын ата-энелеринин экөө тең белгисиз болсо да, ал КР жараны болуп саналат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Туум

Туум – милдеттенмесин аткарбай койгон же тийиштүү деңгээлде аткара албай калган учурда, карызкордун кредиторго бере турган мыйзам же келишим аркылуу белгиленген акча өлчөмү же келишимде белгиленген мүлктүк баалуулугу Т. катары таанылат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Туунду чарба коому

Туунду чарба коому – КР жарандык мыйзамдары 
боюнча, эгерде башка (негизги) чарба коомунун же шериктештигинин (жамаатынын) 
уставдык капиталдагы үлүшү үстөмдүүлүк кылса, же алардын ортосунда түзүлгөн 
келишим боюнча, же дагы башка жолдор аркылуу, ал коом тарабынан кандайдыр бир 
чечим кабыл алынышына чечүүчү таасир эте алса, анда андай чарба коому туунду 
катары таанылат. Т. ч. к. юридикалык жак болуп саналат; негизги коомдун 
(шериктештиктин) карыздары боюнча жооп бербейт. Т. ч. к. менен түзүлгөн келишим 
боюнча ага милдеттүү көрсөтмөлөрдү берүүгө акылуу негизги коом (шериктештик), 
андай көрсөтмөлөрдү аткаруу боюнча түзүлгөн бүтүмдөр боюнча Т. ч. к. менен 
ортоктош жоопкерчилик тартат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Туунун мамлекети

Туунун мамлекети — желеги алдында ошол кеме мыйзамдуу сүзүп жүрүүчү мамлекет. Туунун мамлекети кемеге өз желегин берүү менен анын улуттук таандыктыгын аныктайт. Ар бир мамлекет кемелерге өз желеги алдында сүзүп жүрүү укугун берүү тартибин өзү аныктайт, ошондой эле аларга андай укукту күбөлөндүрүүчү документтерди берет. Туунун мамлекети өз желеги алдында сүзүп жүргөн кемелерге көзөмөл жүргүзүүнүн жана административдик, техникалык жана социалдык маселелерде өз юрисдикциясын натыйжалуу ишке ашырууга, ошондой эле деңиз коопсуздугун камсыз кылуунун жалпы кабылданган эл аралык эрежелерин камсыз кылуу чараларын көрүүгө тийиш.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Түшүнүк

Түшүнүк – өзүнүн же жактаган адамынын талаптарынын негизи катары иштин катышуучуларынын жана доочуларынын оозеки же жазуу жүзүндөгү түшүндүрмө жүйөлөрү.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Туюккап

Туюккап – радиоактивдүү, уулуу ж. б. тоо-кен өнөржайынын калдыктарын сактоо же көмүүгө арналган атайын курулуштар менен жабдуулардын топтому. Т. көмүлгөн (калдыктар топтолуп бүткөндөн кийин, анын эрозияга учуроосунан, эманирленүүсүнөн, узак мезгилдер бою жергиликтүү калкка жана айлана-чөйрө объекттерине тийгизүүчү терс таасиринен алдыналуу боюнча иш-чаралар жасалат) жана убактылуу жабылган (калдыктарды топтоо убактылуу токтотулган, бирок ал келечекте кайрадан жандандырылат же аны эрозияга учуратпоо багытында атайын иш-чаралар жүргүзүлүп жатат) болушу мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тыйындык

Тыйындык — тыйынды алмаштыруучу (мисалы, аргандай автоматты пайдаланууда колдонулуучу) же кандайдыр бир нерсени алууга укук берүүчү төлөм белгиси (темир же пластмасса төгөрөкчө ж.б.). Тыйындыкты өз алдынча жасагандар кылмыш жоопкерчилигине тартылат.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тынч калк

Тынч калк – согушуп жаткан мамлекеттердин аймагында турушкан, бирок комбатанттардын курамына кирбеген, б. а. согушуп жаткан тараптардын эч кимисинин туруктуу куралдуу күчтөрүндө кызмат кылбаган жана түздөнтүз согуштук аракеттерге катышпаган адамдар. Т. к-тын укуктары менен кызыкчылыктары эларалык укук ченемдеринде, айрым алганда, 1899 жана 1907-жылкы жөө согуш мыйзамдары жана салттары жөнүндөгү Гаага конвенциясында, 1949-жылкы согуш мезгилинде жарандык калкты коргоо жөнүндөгү Женева конвенциясында, 1949-жылкы Женева конвенциясына карата 1977-жылы кабыл алынган I жана II Кошумча протоколдордо камтылган ченемдер менен корголот. Алардын жалпы максаты – Т. к-тын расалык, улуттук таандыктыгына, диний же саясий ынанымдарына байланыштуу эч кандай басмырлоого жол бербөө, согуштан улам болгон азаптарды азайтуу.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тынчтык бүтүмү

Тынчтык бүтүмү – тараптардын ортодогу талаштарды өзара эпке келүүлөр менен токтотуу тууралуу чечими. Т. б. тынчтык макулдашуулар деп аталган соттук жана соттон сырткаркы болуп бөлүнөт. Биринчилери өзалдынча ишке ашырылат, экинчилери сот жыйынынын протоколунда катталат жана сот аныктоосу менен бекителет. Т. б. бейтарап соттордо да түзүлүүсү мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тынчтык келишими

Тынчтык келишими – согуш абалын юридикалык жактан токтотуучу жана согушуп жаткан мамлекеттердин тынчтык мамилелерин калыбына келтирүүчү эларалык келишимдин түрү. Эреже катары, Т. к. согуштук аракеттерди токтотууга, аймактык маселелерди жөнгө салууга, согуш келтирген зыяндарды калыбына келтирүүгө, согуш туткундарын кайтарып берүүгө, согуш кылмышкерлерин жоопко тартууга ж. б. токтом чыгарат. Т. к. прелиминардык (адепки) же биротоло бүткөн болуусу мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тынчтык макулдашуу

Тынчтык макулдашуу – соттук талаш-тартыштарды тараптардын өзара эпке келүүлөрүнүн негизинде токтоткон макулдашуу. Мында тараптар соттук чыгымдарды бөлүшүүнүн тартибин, ошондой эле адвокаттын кызматын төлөө боюнча чыгымдарды алдынала макулдашат. Т. м-ну соттук териштирүү учурунда эле эмес, иштин башка стадияларында – кассациялык инстанциядагы иштерди кароо, сот чечимин аткаруу деңгээлинде да түзүүгө болот. Талашты Т. м. жолу менен чечүүнүн мүмкүнчүлүгү сот тарабынан ишти соттук териштирүүгө даярдоодо да такталат. Т. м. мыйзамдуулугун көзөмөлдөө сотко таандык: Т. к. мыйзамга каршы келсе же кимдир-бирөөнүн укуктарын жана мыйзамда корголгон кызыкчылыктарын бузса ал аны бекитпейт. Т. м-сунун оозеки айтылган шарттары сот жыйынынын протоколдоруна түшүрүлөт жана эки тараптын тең колу коюлат. Жазуу жүзүндө берилген Т. м. ишке кошулуп тиркелет. Т. м-ну бекитүүдө сот Т. м-сунун шарттарын көрсөтүү менен иш боюнча өндүрүштү токтотуу тууралуу аныктама чыгарат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тынчтыкка жана адамзат коопсуздугуна каршы кылмыштар

Тынчтыкка жана адамзат коопсуздугуна каршы кылмыштар – мамлекеттердин жана элдердин ортосундагы ойдогудай мамилелерге, эларалык тынчтыкты жана коопсуздукту камсыз кылуунун негиздерине, ошондой эле адамзаттын талаптагыдай жашоо шарттарына кол салган кылмыштардын тобу. Геноцид ; экокыргын; жалдамачылык ж. б. ошондой кылмыштардан болуп саналат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тынчтыкты бузуу

Тынчтыкты бузуу – БУУнун Коопсуздук Кеңеши тарабынан аныкталуучу күч колдонуунун конкреттүү кырдаалы, ал тынчтыкка коркунуч келтирүү менен бирге эле ошол орган кабыл алган БУУнун Уставынын VII бөлүмүнүн негизинде эларалык тынчтыкты жана коопсуздукту калыбына келтирүү жана кармап туруу боюнча чараларды көрүүнү талап кылат. Т. б. агрессия (баскынчылык ) түшүнүгүнөн кеңири. Т. б-ну жиктештирүүгө жана болтурбоого байланыштуу Коопсуздук Кеңеши БУУнун мүчөлөрү үчүн милдеттүү жана сунуштама резолюцияларды кабыл алышы мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тынчтыкты сактоо боюнча буу аткарымдары

Тынчтыкты сактоо боюнча буу аткарымдары – эларалык тынчтыкты жана коопсуздукту сактоо же калыбына келтирүү үчүн БУУ Коопсуздук Кеңешинин куралдуу күчтөрдү же аскер байкоочуларын колдонуу менен ишке ашырган чаралары же аракеттери. БУУ Уставына ылайык, мындай аракеттер БУУга мүчө-мамлекеттердин аба, деңиз жана кургактагы күчтөрүн көрсөтүүнү, камалоого алууну ж. б. аткарымдарды өз ичине камтуусу мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тынчтыкты сактоо ишмердиги

Тынчтыкты сактоо ишмердиги – эларалык укукта мамлекеттердин БУУнун Коопсуздук Кеңеши, аймактык органдар (аймактык макулдашуулардын алкагында, же болбосо эки тараптуу же көп тараптуу эларалык келишимдердин негизинде) тарабынан көрүлүп жаткан эларалык тынчтыкты жана коопсуздукту сактоо жана калыбына келтирүү боюнча иштери жана мажбурлоого (БУУнун Уставына ылайык) жатпаган аракеттери.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тыңчы (аскер шпиону)

Тыңчы (аскер шпиону) – душманынын аскерлери жайгашкан жерде же алардын ооругунда жашыруун чалгындоо иштерин жүргүзгөн адам. Согуштан жапа чеккендерди коргоо жөнүндө 1949-жылдагы Женева конвенциясына 1-Кошумча протоколунун 46-статьясында «тыңчылык кылып жүргөн мезгилинде каршы тараптын колуна түшкөн куралдуу күчтөрдүн курамына кирген адам аскер туткунунун статусуна ээ болбойт, аларга шпион катары мамиле жасалат» деп белгиленген. IV Гаага конвенциясынын 30-статьясына ылайык «жеринде кармалган тыңчы алдынала сотсуз жазалоого жол берилбейт». Өз аскерине кайтып келатып туткунга алынган Т. өзүнүн мурда Т. катары жасаган иш-аракети үчүн эчкандай жоопкерчиликке тартылбайт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тышкы башкаруу

Тышкы башкаруу (соттук санация) – 1) карызкорго карата анын төлөөгө жарамдуулугун калыбына келтирүү максатында, карызкорду башкаруунун ыйгарым укуктарын тышкы башкаруучуга берүү менен ишке ашырылуучу банкроттоо (кудуретсиздендирүү) жолжобосу; 2) соттун чечими менен ыйгарым укуктуу орган тарабынан сотто аныкталган мөөнөттө карызкордун кредит берүүчүлөр менен эсептешүүсүн камсыз кылуу максатында, анын төлөөгө жарамдуулугун калыбына келтирүүгө багытталган каржылык ж. б. экономикалык же уюштуруучулук мүнөздөгү чаралардын комплексин жүзөгө ашыруусу. Карызкордун санациясын жүргүзүүнү өзүнө алууну каалаган жактар менен кепилдер ыйгарым укуктуу орган боло алат. Санация карызкорго – юридикалык жакка карата гана, юридикалык жакты сот аркылуу кудуретсиз деп таануу талабы коюлганда колдонулат. Эгер карызкорду кудуретсиз деп таануу талабы сот аркылуу коюлбаса, санация карызкордун макулдугу боюнча анын кредиторлору менен макулдашууда белгиленген шарттарда жүзөгө ашырылышы ыктымал; 3) КР жарандык мыйзамдарында Т. у-нун өзгөчө кырдаалы каралган. Ага ылайык юридикалык жактарды кайра уюмдашууга аргасыз кылуу (эгер мамлекеттик ыйгарым укуктуу органдын кайра уюмдаштыруу жөнүндөгү чечими аткарылбаса) үчүн сот тарабынан тышкы башкаруучу дайындалышы мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тышкы зайым

Тышкы зайым – эларалык кредиттин негизги түрү; чет өлкөлүк кредиторлордон алынганда же чет өлкөлүк зайым алуучуларга берилгенде, мамлекеттер, банктар, жекебасарлыктар, мекемелер, эларалык уюмдардын ортосунда кредиттик мамиле келип чыгуучу зайымдар.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тышкы иштер министрлиги (Кыргызстан)

Тышкы иштер министрлиги (тим) – аткаруу бийлигинин тышкы саясат чөйрөсүндө аткаруу-бөлүштүрүү милдеттерди ишке ашыруучу жана дипломаттык кызмат органдарынын бирдиктүү тармагын башкаруучу органы. КР ТИМ КР Конституциясында КР Президентине бекитилген маселелер боюнча, болбосо КРдин башка укуктук ченемдерине ылайык КР Президентине баш иет. КР тышкы саясий курсун ишке ашыруу жана миграция боюнча мамлекеттик башкаруу ишмердигин жүзөгө ашырат. КР министрлиги, чет өлкөлөрдөгү дипломаттык өкүлчүлүгү жана консулдук мекемелери, КР эларалык уюмдардын алдындагы өкүлчүлүктөрү, КР аймагындагы ТИМдин өкүлчүлүктөрү жана ага баш ийген уюмдар дипломаттык кызмат органдарынын тутумуна кирет.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тышкы кароо

Тышкы кароо – бажы көзөмөлүнүн бир түрү, унаа каражатынын сырткы көрүнүшүн, орунжайын же таңгагын ачпастан жүктү карап көрүү.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тышкы соода

Тышкы соода — өлкөлөрдүн ортосунда товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү экспорттоо жана импорттоо соодасы. Негизинен соода келишимдери аркылуу таризделүүчү коммерциялык бүтүмдөр менен ишке ашырылат.

Өлкөнүн тышкы соодасы мамлекет тарабынан жөнгө салынат. Ал үчүн бажы тарифтери, лицензиялоо, контингентирлөө ж.б. тарифтик эмес чектөөлөр, ошондой эле экспортту жана башка каражаттарды түз жана кыйыр каржылоо сыяктуу каражаттар колдонулат.

 Дагы караңыз 
Тышкы соода ишмердиги

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тышкы соода банкы

Тышкы соода банкы — экспортту насыялоо, экспорттук насыяны камсыздандыруу боюнча да иш жүргүзгөн банктардын бир түрү.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тышкы соода бүтүмдөрү

Тышкы соода бүтүмдөрү – катышуучуларынын бири чет элдик жеке же юридикалык жактар болгон, ал эми иштин маңызы товарларды, кызмат көрсөтүүлөрдү, чыгармачылык иштин жыйынтыктарын же аларга болгон укукту пайдаланууну экспорттоо же импорттоого байланышкан бүтүмдөр. Т. с. б-нүн арасында товарларды сатып алуу-сатуу, берүү боюнча келишимдер, ташып жеткирүү келишимдери, камсыздандыруу, лицензиялоо ж. б. өзгөчө орунду ээлейт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тышкы соода жүктөрү

Тышкы соода жүктөрү – тышкы соода келишиминин негизинде алынып келинүүчү же ташылып чыгуучу жүктөр.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тышкы соода ишмердиги

Тышкы соода ишмердиги — товарларды, кызмат көрсөтүүлөрдү, маалыматтарды, ошондой эле интеллектуалдык иштердин натыйжаларын, анын ичинде аларга болгон өзгөчө укуктарды (интеллектуалдык менчик) эл аралык соода жана алмашуу жаатындагы ишкердик.

 Булактар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тышкы экономикалык ишмердиктин товардык номенклатурасы (тэи тн)

Тышкы экономикалык ишмердиктин товардык номенклатурасы (тэи тн) – бажы салыктарын алууда колдонулуучу товарлардын коддорунун, баяндамаларынын жана аталыштарынын тизмеси. КРдин ТЭИ ТН КР Өкмөтү тарабынан аныкталат, ал эларалык тажрыйбада кабыл алынган товарларды жиктештирүү тутумунан келип чыгат. Тэи тн толугу менен ЕБнын өлкөлөрүндө колдонулуучу товарлардын баяндалышынын жана коддолушунун ылайыкташтырылган тутумуна корреспонденттелген.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Тыюу салуучу укук ченемдер

Тыюу салуучу укук ченемдер – жактардын кандайдыр бир аракетине жол берилбей тургандыгын көрсөтүүчү юридикалык укук ченемдер. Жарандык укук ченемдерине ылайык, милдеттенмелерди аткаруудан бир жактуу баштартууга жана келишим шартын бир жактуу өзгөртүүгө жол берилбейт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Убактылуу жашоочулар

Убактылуу жашоочулар – өзүнүн туруктуу жашаган жеринен туракжайдын жалдоочусуна убактылуу жашоого келген каалаган жарандар. Жалдоочу жана аны менен такай бирге жашаган жарандар (анын ичинде үйбүлө мүчөлөрү) өзара макулдашуу боюнча жана жалдоого берүүчүгө алдынала билдирүү менен жайды пайдалангандыгы үчүн алар менен жалдоо келишимин түзбөстөн жана акы албастан алардын пайдалануусундагы туракжайды У. ж-га (башка жарандарга) убактылуу жашоого улуксат бере алат. У. ж-ды 1,5 айдан ашык мөөнөткө киргизүүгө туракжай аянтынын ченемдерин сактаган шартта гана жол берилет. У. ж. ушул жайда жашаган жалдоочунун же анын үйбүлө мүчөлөрүнүн биринчи эле талабы боюнча бошотууга милдеттүү. Ал баш тарткан учурда жалдоочу же анын үйбүлө мүчөлөрү башка туракжай бербестен У. ж-ды соттук тартипте чыгарууну талап кылууга укуктуу.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Убактылуу жиндааруу

Убактылуу жиндааруу – башкаларга салыштырмалуу тез өтүп, акыры айыгуу менен бүтө турган жиноорулар: патологиялык мас абал (жээлигүү), жандүйнөсүнө катуу бүлүк түшүүдөн улам жинигүү, б.а. жандүйнөнүн катуу жабыркоосунан улам пайда болгон акыл-эстин тумандоосу.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Убактылуу ишке жарамсыздыктын экспертизасы

Убактылуу ишке жарамсыздыктын экспертизасы – медициналык экспертизанын бир түрү. Жарандардын У. и. ж. э. ооруга, майыптыкка, кошбойлуулукка, төрөткө, үйбүлөнүн оорулуу мүчөсүн багууга, протездөөгө, санатордук-курорттук дарыланууга жана башка жагдайларга байланыштуу, менчигинин түрүнө карабастан, КР саламаттыкты сактоо тармагындагы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган белгилеген тартипте саламаттыкты сактоо уюмдары тарабынан ишке ашырылат. Аскер кызматкерлеринин У. и. ж. э. аскер кызматын өтөөнүн тартиби жөнүндөгү жобого ылайык аныкталат. У. и. ж. э. жүргүзүүдө кызматкерди саламаттыгына байланыштуу убактылуу же биротоло башка ишке которуунун зарылдыгы жана мөөнөтү аныкталат, ошондой эле жаранды белгиленген тартипте, анын ичинде, бул жаранда майыптыктын белгилери болсо, медициналык-социалдык эксперттик комиссияга жөнөтүү жөнүндөгү чечим кабыл алынат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Убактылуу кармакжай

Убактылуу кармакжай – кылмыш жасагандыгынан шек саналган адамды камакта кармоочу жай. Ички иштер органдарынын У. к-ы милициянын бөлүгү болуп саналат. Улуттук коопсуздук кызматынын У. к-ы КР УККнын эсеп-чоту боюнча республикалык бюджеттин каражаттарынын эсебинен каржыланат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Убактылуу кызматкерлер

Убактылуу кызматкерлер – КР эмгек мыйзамдарына ылайык, жумушка 2 айлык мөөнөт менен же убактылуу жок болгон жумушчулардын ордуна алардын кызмат орду (кызматы) 4 айга чейин сакталуу менен кабыл алынган адамдар. У. к-ге КР эмгек мыйзамдары жайылтылат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр