Абдурахим Өткүр

Абдурахим Өткүр — белгилүү уйгур жазуучусу жана акыны болгон, ал заманбап уйгур ырларынын атасы деп эсептелет.
 Эрте жашоосу 
Өткүр Кумул шаарында соодагердин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Апасы ал бир жашка чыкканда, атасы төрт жашка чыкканда каза болгон. Анын атасы Тилеш Бегим каза болгонго чейин Өткүрдү досу Осман Ажы кабыл алуу үчүн берген. Осман Ажы, баласы жок болгондуктан, Өткүргө жакшы билим берүү үчүн кам көргөн Кумулдун көрүнүктүү тургуну болгон.

Өткүр билим алып, Гансу, Үч-Турпан, жана Үрүмчү шаарларында окуусун аяктаган, Кумул көтөрүлүшүнөн улам көчүүгө аргасыз болгон. Ал диний мектепте билим ала баштаган, асырап алган атасынын кайненеси Марихан Айымдан сабак алган жана Үрүмчүдөгү гимназияда Советтер Союзунда билим алган интеллектуалдардан окуган. Марихан Айым ага элдик жомокторду, макалдарды жана табышмактарды айтып берген, бул анын адабий жашоосуна чоң таасирин тийгизген. Гимназияда ал Пушкин жана Толстой сыяктуу орус жазуучуларын, ошондой эле Габдулла Тукай сыяктуу түрк жазуучуларын окуган. Ал биринчи жолу мектеп газетасында ырынын жарыялаган. Ал 1942-жылы Шинжаң университетинин педагогикалык факультетин аяктаган.

 Эмгек жолу 
Окууну бүтүргөндөн кийин, Өткүр мугалим, мектеп жетекчиси, журналист жана гезит редактору болуп иштеген. Ал 1940-жылдардын аягында Алтай журналынын башкы редакторунун жардамчысы болуп иштеген. Ал жаңы жана эски түрк тилдерин үйрөнүп, коңшу түрк тилдүү өлкөлөрдө жарыяланган журналдар аркылуу байырык түрк адабиятын жана ыр жазуу эрежелерин окуган. Ошондой эле орус жана араб тилинде чыгармаларды окуган жана кытай тилин үйрөнгөн. Анын көп тилдүүлүгү ага өкмөттүк кеңселерде жана Шинжаң гезити сыяктуу басылмаларда котормочу болуп иштөөгө мүмкүндүк берген.

Өткүр 1944-жылы камакка алынып, Үч аймак көтөрүлүшү колдогону үчүн бир жылга кармалган. 1949-жылы Шинжаң Кытай Эл Республикасына кошулгандан кийин, акындар менен жазуучулардын эркиндиги чектелген. Kысымдуу чөйрө аны 1949-1968-жылдар аралыгында эч кандай ыр китебин чыгарууга тоскоолдук кылышы мүмкүн. Бирок башка булактарда ал ошол аралыкта түрмөдө көп убакыт отурган болушу мүмкүн деп айтылат.

1979-жылдан тартып, Өткүр Шинжаңдагы Санаа илими жана коомдук илимдер академиясынын Адабиятты изилдөө институтунда окумуштуу жана администратор болуп иштеген. 1988-жылы, Кутадгу билиг изилдөөлөр коомунун төрага орун басары болуп дайындалган.

 Жарык көргөн китептери 
Йурек муңлири (Жүрөк муңдары) (ырлар жыйнагы), Ланжу: Сейлан этирлер басма, 1946 (чагатай жазуусунда)
Тарим бойлары (Тарим жээктери) (ырлар жыйнагы), Үрүмчү: 1948
Кешкер кечиси (Кашгар түнү) (дастан), Үрүмчү: Шынжаң эл басмасы, 1980.
Из (тарыхый роман), Үрүмчү: Шынжаң эл басмасы, 1985.
Өмүр мензиллири (Жашоо көздөгөн жерлери) (ырлар жыйнагы), Үрүмчү: Шынжаң жаштар-өспүрүмдөр басмасы, 1985.
Ойганган зимин (Ойгонгон жер) (тарыхый роман) (1-китеп), Үрүмчү: Шинжаң эл басмасы, 1988-ж.
Ойганган зимин (Ойгонгон жер) (тарыхый роман) (2-китеп), Үрүмчү: Шинжаң эл басмасы, 1994-ж.
Хезинилер босугисида (Байлыктар босогодо) (Илимий макалалар жыйнагы), Үрүмчү: Шинжаң эл басмасы, 1996-ж. ISBN 7228029569

 Котормолор 
Жусуп Баласагын, Кутадгу билик, Бээжиң: Улуттар басмасы, 1984-ж.

 Булактар 
Категория:Инсандар
Категория:Уйгур адабияты
Категория:Уйгур жазуучулары
Категория:Кытай жазуучулары
Категория:ШУАР
Категория:Уйгур акындары
Категория:Арип боюнча акындар