Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бийликтин легитимдүүлүгү жана эффективдүүлүгү

Бийликтин легитимдүүлүгү жана эффективдүүлүгү - алардын өз ара катнашы жана бири-биринен көз карандылыгы. 

«Легитимдүүлүк» терминин французчадан «мыйзамдуулук» же «мыйзамдашкан»
деп которуп жүрүшөт. Мындайча котормо бул илимий терминдин так маанисин бербейт. Легитимсиз бийлик деле мыйзамдын чегинде жүргүзүлүшү мүмкүн. Эгер бийлик жалаң эле мыйзам чегиндеги мажбурлоого (экономикалык же психологиялык күчкө салуу ж.б.) таянса, анда анын мүмкүнчүлүгү чектелүү болот. Бийлик мамилелери табиятынан субъект менен объекттин өз ара катнашы болгондуктан, мажбурлоо менен макулдуктун өз ара байланыштарына таянат. Бийлик бул кимдир бирөөнүн үстүнөн болгон мажбурлоосунун натыйжасы гана эмес, ошондой эле калктын ыктыярдуу түрдө, өз ниетинен бийликке баш ийишинин да натыйжасы болууга тийиш. Бийликтин бедели,
калктын ага болгон ишеним даражасы, адилеттүүлүгү, ачыктыгы - «легитимдүүлүк» термини менен белгиленет.

Бийликтин легитимдүүлүгүнүн үч түрү бар: 

1) Традициялык легитимдүүлүк - салтка, илгертеден бери баш ийип келе жаткан бийликке ишенүүгө негизделген. Бул падышалардын, хандардын, монархтардын, б.а. бийлиги атадан балага мураска өткөн саясий режимдин бийлиги. Традициялык
легитимдүүлүк өзүнүн бекемдиги жана узактыгы менен айырмаланат. Япония, Улуу Британия, Швеция, Сауд Аравиясы ж.б. өлкөлөр буга мисал боло алышат. 

2) Харизматикалык легитимдүүлүк - бийлик ээсинин өзгөчө бир сапатына, укмуштай жөндөмүнө б.а. харизмага ишенүүгө негизделген. Жетекчини пайгамбарга теңеп, анын жеке керт башына сыйынуучулукту пайда кылат. «Харизма» термини грекчеден которгондо «теңир берген жөндөм» дегенди билдирет. Адатта, харизматикалык легитимдүүлүк өткөөл мезгилдерде, революциячыл кайра курууларда же стабилдүү эмес коомдордо пайда болот. 

3) Рационалдык -укуктук (демократтык) легитимдүүлүк - кабыл алынган эрежелердин,
мыйзамдардын тууралыгына болгон ишенимге негизделген. Мындай эрежелерге эркин шайлоолор, мыйзам жолунун улуктугу, мыйзам алдында бийликтер менен жарандардын бирдей жоопкерчилиги, саясаттын адептүүлүгү ж.б. кирет. Легитимдүүлүктүн бул үчөөнөн башка да көптөгөн түрлөрү бар: идеологиялык, таптык, структуралык ж.б. 

Бийликтин легитимдүүлүгү калктын саясий маданиятына негизделет жана ал легитимдүүлүктүн түзүлүшүнүн жарандардын баалуулук түшүнүктөрүнө дал
келүүсүн билдирет. Ошентсе да жарандардын бийликке карата мамилеси жалаң эле баалуулук (адептүүлүк нормасында) түрүндө эмес, ошондой эле, баа берүү мамилеси, эффективдүүлүк түшүнүгү менен мүнөздөлөт. 

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Бийликтин эффективдүүлүгү

Бийликтин эффективдүүлүгү - бул анын натыйжалуулугу, коомдогу өзүнүн функцияларын аткаруу деңгээли, жарандардын, биринчи кезекте, алардын өтө таасирдүү катмары - элитанын күтүү-тилектерин ишке ашыруу.

Бүгүнкү күндө Бийликтин легитимдүүлүгү менен эффективдүүлүгү - бийликтин туруктуулугунун эки эң негизги факторлору, элдин бийликке болгон ишеними жана колдоосу. Бийликтин легитимдүүлүгү менен ээффективдүүлүгү өздөрүнүн мотивдери боюнча айырмаланып турганы менен, өз ара байланышта болушат. Барып келип Бийликтин легитимдүүлүгүнүн жогоруда биз сөз кылган түрлөрүнүн кайсынысы болбосун элдин Бийлик эффективдүүлүгүнө болгон үмүтү, б.а. өз талаптарын канааттандырууга карата болгон үмүтү менен аныкталат. Мис., көптөгөн авторитардык режимдер, башында легитимдүүлүгү жетишпеген өлкөлөр (Чили, Түштүк Корея, Бразилия ж.б.) ийгиликтүү экономикалык саясат, коомдук тартипти бекемдөө жана калктын жашоо деңгээлин жогорулатуу аркылуу легитимдүүлүккө жетишишкен. Бирок, легитимдүулүгү жетишсиз, б.а. жарандардын ишеними жана колдоосу жетишсиз болсо, анда эффективдүүлүккө жетишүү өтө татаал. Бүгүнкү күндө көптөгөн мамлекеттер легитимдүлүк кризисинин азабын тартууда, алардын катарына бүгүнкү Кыргызстан да кирет десек туура болот.

Бийликтин легитимдүүлүгүнүн түшүшүнүн төмөнкүдөй белгилери бар: 

 1) мажбурлоо даражасынын өсүшү;
 2) адамдардын эркиндиктеринин жана укуктарынын чектелиши; 
 3) саясий партиялардын саясий турмушка катышууга укуктук негиздеринин тардыгы; 
 4) эркин басма сөздүн укуксуздугу; 
 5) бийликтин коррупцияга батышы жана анын криминалдык курумдар менен жалгашып
калышы; 
 6) бийликтин экономикалык эффективдүүлүгүнүн төмөндүгү. 
 7) бийликтин легитимсиздигинин эң негизги көрсөткүчү. Революция, мамлекеттик көңтөрүш - Бийликтин легитимдүүлүгүнүн түшүшүнүн эң жеткен чеги болуп эсептелет.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Бийлик коридорлору

Бийлик коридорлору - XIX к. Дизраэли: «Чоң ийгилик менен ардактуу орунга жетишүүнүн жолу Бийлик коридорлору аркылуу гана өтөт» - деп ырастаса дагы салыштырмалуу кечээ жакында чыккан аныктама. 

Ал аркылуу өкмөткө, ошондой эле чечимдерди кабыл алууга активдүү таасир эткен кеңешчилер менен серепчилерге катар эле көшөгө артындагы саясатчылар, лоббисттер (Лобби), басым кылуу топтору аркылуу жүзөгө ашырылган мыйзам чыгаруу жана сот бийликтерине таасир этүү феномени белгиленет. 60-ж. чейин ал пресса беттеринде «саясий турмуштун кулуарлары» аныктамасынын аналогу катары чыккан, бирок Ч.Сноунун «Бийлик коридорлору» (1964) деп аталган белгилүү романынан кийин жалпы кабыл алынган аныктама болуп калды. Күнөөлөө иретинде колдонулат, анткени массалык саясий аң-сезимде Бийлик коридорлору - ыплас иштердин, политиканствонун, алдоо стратегияларды иштеп чыгуунун орду.

Азыркы саясат таануучулар кайсы бир демилге, программа, мыйзам чыгаруу акциясы көшөгө артындагы саясий күчтөр, басым көрсөтүү Топтору, ал эми көп учурда өз бийлик-укуктарынын чегинен чыгып, мамлекеттик тармактар тарабынан коррупцияланган ж.б. чиновниктердин макиавеллдик ыкмаларынын жардамы менен кармалып жатса, «бийлик коридорлорунун синдрому» жөнүндө жазышат.
Саясаттын тилинде жолуккан синонимдик аныктама - саясий турмуштун кулуарлары
(франц. couloir-коридор жана көшөгө), көшөгө артындагы саясий турмушту (XIX к. 60-ж. ортосунда колдонууга киргизилген «театр кулуарлары» аныктамасы андан мурда колдонулган); саясий ишмерлер менен кызыкчылык топторунун сүйлөшө турган жерин; мыйзам чыгаруу жыйындарынын мүчөлөрүнө (туз жана кыйыр) басым жасоо тажрыйбасын көргөзөт. «Бийлик коридорлору » аныктамасы «бийликтин географиясын», өлкөнүн жетектөөчү саясий мекемелеринин жайгашкан жерин же локалдуу аймакты, ошондой эле кайсы бир ишкана, мекеме же ведомство тарабынан ээленген имараттын жетекчилигинин жайгашкан ордун дагы көргөзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Атуулдук баш ийбөөчүлүк

Атуулдук баш ийбөөчүлүк - алып жүрүүчүлөр тарабынан акыйкатсыз
жана четтетүү керек деп каралган, өкүм сүргөн тартипке, айрым мыйзамдарга, бул же тигил саясий лидерлерге же бийликтер тарабынан жүргүзүлгөн расмий саясий акцияларга карата ыраазычылыкты чагылдыруу менен байланышкан жеке же массалык аракеттер.

Эреже катары Атуулдук баш ийбөөчүлүктүн жактоочуларынын аракеттери бийликтегилерге баш ийбөө жана саясий, диний же адеп-ахлактык ой-жүгүртүүлөрдөн улам мыйзамдарды аткарбоого чакыруулар менен байланышкан. Алгач Атуулдук баш ийбөөчүлүк термини америкалык ойчул жана жазуучу Г.Торо (1817-1862) тарабынан «Атуулдук баш ийбөөчүлүк» (1849) аттуу программалык эссесинде пайдаланылган. Анда ички адеп-ахлактык өңкөрүштүн тышкы көрсөтүүсү (бир адамдын революциясы) катары түшүрүлгөн зордук-зомбулуксуз революциянын моралдык негиздөөсү берилген. 

XX к. Атуулдук баш ийбөөчүлүк концепциясынын жана практикасынын андан аркы өнүгүүсү англиялык колониализмге каршы күрөштүн жүрүшүндө М.К. Ганди (1869-1948) тарабынан ашырылган. Ганди тарабынан иштеп чыгарылган жана анын улантуучулары тарабынан кабыл алынган баш ийбөөчүлүк саясаты өзүнө бийликтегилер менен кызматташтыкка барбоо, өкмөттүк окуу жайларын бойкоттоо, тынчтык демонстрацияларын уюштурууну камтыган. Батышта Атуулдук баш ийбөөчүлүк акциялары Франциянын Алжирдеги колониалдык согушуна, Въетнамдагы АКШнын согушуна, ТАРдагы расалык дикриминация фактыларына каршы күрөштөрдө кеңири колдонулган. СССРде Атуулдук баш ийбөөчүлүк идеялары иш жүзүндө диссиденттик кыймылдардын көптөгөн активисттери тарабынан колдонулган. 

Атуулдук баш ийбөөчүлүктүн негизинде - күч колдонбостон каршылык көрсөтүү жатат. Формасы боюнча Атуулдук баш ийбөөчүлүк төмөндөгүдөй акцияларды жүзөгө ашырууну өзүнө камтыйт: ачыкка чыгуу, демонстрацияларды, нааразычылык марштарын, пикеттерди, ачкачылык жарыялоолорду уюштуруу, аскердик кызматка чакырууга макул болбоо, мыйзам чыгаруу актыларын, шайлоолорду бойкоттоо.

Бул кыймыл-аракеттери менен Атуулдук баш ийбөөчүлүктүн демилгечилери белгиленген саясий максаттарга жетүүгө алып келе турган кыймылдын массалык социалдык базасын кеңейтүү үмүттөрү менен байланышкан. Ошондуктан саясат таануу илиминде Атуулдук баш ийбөөчүлүк өзүнүн мүнөзү боюнча легалдуу оппозициянын укуктук ишмердүүлүгү менен коомдун саясий дестабилдештирилишине алып келген; укукка каршы аракеттердин ортосундагы аралыктык абалды ээлеген саясий нааразычылыктын аракети катары каралат

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Аскердик күч

Аскердик күч, мамлекеттин (мамлекеттердин коалициясы) -эл аралык аренада, ошондой эле өзүнчө өлкө ичинде: согушту даярдоо жана аны баштоо үчүн, агрессия же анын чагылдырылышы максатында, согушту токтотуу кызыкчылыгында, глобалдык, аймактык, улуттук ж.б. коопсуздукту камсыз кылууда белгилүү бир согуштук-саясий максаттарга жетүү үчүн колдонулган коомдун материалдык жана акыл-ой мүмкүнчүлүктөрүнүн жыйындысы. 

Аскердик күч- өлкөнүн биргелешкен күчү (коалиция). Мамлекеттин саясатынын мазмунуна жана багытына, согуштук-саясий максатка жараша Аскердик күчтү коргонуучу же чабуулдуу деп мүнөздөөгө болот. Тынчтыктты сүйгөн мамлекеттердин Аскердик күчү коргонуу мүнөзүнө ээ, ал эми агрессивдүүлөр - чабуулдук. Аскердик күч ар дайым саясаттын куралы, белгилүү бир согуштук-саясий кырдаалда анын каражаты болуп эсептелет.

Аскердик күч өзүнүн абалы боюнча потенциалдык же колдонулуп жаткан болуп мүнөздөлөт. Потенциалдык Аскердик күч мамлекеттин максималдык мүмкүнчүлүктөрүн көрсөтөт, алар өлкөнүн, коомдун, алардын аскердик уюмдарынын бардык күчтөрүн күчөткөн учурда согуштун жүрүп жаткан факторлору боло алат. Мис., совет элинин фашисттик Германияга карты Улуу Ата Мекендик согуштун башталышы менен СССРдин материалдык жана акыл-ой мүмкүнчүлүктөрү согуштун факторлоруна которулуп, агрессиянын чагылдырылышын, фашизм үстүнөн жеңишти камсыз кылган. Аскердик күчтүн курамы мамлекеттин материалдык жана акыл-ойлук күчүнүн жыйындысынын курамы, ага тиешелүү потенциалдардан болуп - саясий, экономикалык, социалдык, руханий эсептелинет.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Америка мамлекеттер уюму

Америка мамлекеттер уюму (ОАГ, OAS) (Organization de los estados americanos, англ. Organization of American states, фр. Organisation des Etatsamericains, порт. Organizasao dos Estados Americanos) - 1948-ж. 30-апрелде Панамерикалык союздун базасында Боготадагы (Колумбия) 9-Америка аралык конференцияда түзүлгөн эл аралык уюм.

Штаб-квартирасы Вашингтондо жайгашкан. 

Иштөө тили - испан, англ., фран. жана Португалия тилдери. Жогорку органы - Генералдык ассамблея, Туруктуу кеңеш, тышкы иштер министрлеринин Консультативдик жыйыны, Башкы катчылык. Уюм андагы мүчө-өлкөлөрүнүн
ортосундагы тынчтыкка жетишүү максатында түзүлгөн. Уставдын 1-беренесинде каралгандай: тынчтыкты жана адилеттүүлүктү колдоо, тилектештикке түрткү берүү, кызматташтыкты бекемдөө жана өзүнүн эгемендигин, территориялык бүтүндүгүн жана көз карандысыздыгын коргоо. Бүгүнкү күндө АМУ Түндүк жана Түштүк Американын бардык 35 көз карандысыз мамлекетин бириктирет жана жарым шардагы негизги саясий, юридикалык жана социалдык күч болуп саналат. Уюм өзүнүн максаттарынын эффективдүү ишке ашышы үчүн 4 багытты колдонот: демократия, адам укугу, коопсуздук жана өнүгүү. Мүчө-өлкөлөрү - Антигуа жана Барбуда, Аргентина, Багам аралдары, Барбадос, Белиз, Боливия, [[Бразилия], Венесуэла, Гаити, Гайана, Гватемала, Гондурас, Гренада, Доминика, Доминикана Республикасы, Канада, Колумбия, Коста-Рика, Куба, Мексика, Никарагуа,Панама, Парагвай, Перу, Сальвадор, Сент-Вин-сент жана Гренадина, Сент-Китс жана Невис, Сент-Люсия, АКШ, Суринам, Тринидад жана Тобаго, Уругвай, Чили, Эквадор, Ямайка.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
«Ак-Жол» саясий партиясы

«Ак-Жол» саясий партиясы - 2007-ж. 15-октябрда президент К.Бакиевдин колдоосу менен түзүлүп, ушул эле жылдын 16-декабрында өткөн кезексиз парламенттик шайлоодо жалпы 90 депутаттык орундун 71ине ээ болгон. «Ак-Жол.» партия менен принципсиз жана кылмыштуу «соодалашууга» барышкан КСДП - 11 орунга, ал эми ККП - 8 депутаттык орундарды алышкан. 

«Ак-Жол» саясий партиясы К.Бакиевден толук көз каранды болгон сыяктуу эле, ал партия абсолюттук көпчүлүккө ээ болгон төртүнчү чакырылыштагы Жогорку Кеңеш да президенттин «чөнтөк парламенти» болуп калган. 

2010-ж. 7-апрелдеги мамлекеттик төңкөрүштөн кийин «Ак-Жол» саясий партиясы өзүнөн-өзү жоюлуп, ал ээлик кылган кыргыз парламенти Убактылуу өкмөт тарабынан мөөнөтүнөн мурда таркатышкан. Бийлик тарабынан түзүлгөн «жел партиялардын» тагдыры дайыма ушундай болоорун дүйнөлүк тарых жетиштүү эле тастыктаган.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Кыргызстандын саясий партиялары
Аалы (Адам ата)

Аалы (Адам ата) – кыргыздар көбүнчө Азирет-Аалы деп атайт. Мухаммед пайгамбардын чоң атасы менен бир туугандын баласы.

Мухаммед пайгамбардын күйөө баласы. Фатима деген кызын алган. Төрт чахар йардын бири. Төртүнчү калыйпа. Аалынын калыйпалык кезинде араб башкаруучуларынын ынтымагы кетти. Мухаммед пайгамбардан кийин биринчи калыйпалык Аалы га тийиш болчу деп, экиге бөлүндү. Аалы тарабы «шиа» деп аталды «Өзүнчө топ» деген мааниде. Экинчи тарабы «сүнни» деп аталды. Ал Мухаммеддин айтканын эки кылбагандар. Ошентип, айыгышкан катуу күрөш
башталды. Магавиянын уулу - Иезит (Жезит) деген Аалынын уулу Хусаинди Кербаланын чөлүндө (Иракта) үй-бүлөсү менен суусатып өлтүрдү. Аалы тараптагылар аны өтө жогору даражага көтөрдү. Аны олуя, пир катарына кошту. Толгон китептер чыкты. Аалыны жигиттин пири «шахимардан» деп атады. Айрыкча анын уулу Хусаинди катуу даңазалап, имам катарына кошту. Анын өлүмүнө байланыштуу «шахси-вахси» деген уюм пайда болду. Мына ошол Хусаиндин өлгөн күнүнө арнап, ага сыйынган адамдар топтолуп алып, жүрүш жасап, өздөрүн кылычтап, денелеринен кан чыгара турган адат пайда болду. «Шахси-вахси» деген сез - «шах Хусаин, ой Хусаин» деген кыйкырыктан пайда болгон дешет. Аалынын аялы Фатиманы ургаачылар жынысынын пири деп аташат. 

Мына ушундан таралгандарды «сеид» деп, аларга чоң урмат көрсөтүү жөрөлгөсү пайда болду. Кыргыз эли да Аалыны «шайимерден» («Шахимардан») деп, баатырлардын сыйынган адамына, колдоочусуна да айландырды. Кыргыздын эпостук чыгармаларында каармандардын бардыгы Аалыга гана сыйына турган адат туулду. «Шаймерден колдогон» деген сөздөр кыскарып, «шай колдогон» болуп калды.

 Манастын уулу эр Семен,
 Шай колдогон эр немең. (Семетей)
 Искендер изин салбаган.
 Азирет Аалы барбаган
 Касиеттүү чоң Бээжин. (Манас)
 Йа-а, жигит пири шаймерден, өзүң колдоо!
 Ур - деп, өзү баштап алдыга чаап, кылыч булгалап, чабуулга өттү

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б.
ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Эркин соода боюнча Түндүк Америка келишими (НАФТА)

Эркин соода боюнча Түндүк Америка келишими (НАФТА) (англ. North American Free Trade Agreement, NAFTA; фр. Accord de libre-echangenord-americain, ALENA; исп. Tratado de Libre Comercio de Americadel Norte, TLC AN) - Канада, АКШ жана Мексиканын ортосундагы эркин соода тууралуу келишими. 

НАФТА келишимине 1992-ж. 17-декабрда кол коюлган жана 1994-ж. 1-январда күчүнө кирген. Алгачкы кадамы - 1947-ж. кабыл алынган «Эббота» планы болгон. Максаты - Канаданын экономикасындагы алдыңкы тармактарына АКШнын инвестицияларын стимулдаштыруу болуп саналган. 1959-ж. АКШ жана Канада биргелешкен согуштук өндүрүш тууралуу келишимин түзүшкөн, натыйжада канадалык согуш техникаларын өндүрүүдө америкалык стандарттарды киргизүүгө шарт түзүлгөн. Кийинки кадамы - 1965-ж. түзүлгөн машина куруу материалдарын сатууну либерализациялоо жөнүндөгү келишими саналат. Бул башка көптөгөн тармактардын интеграциясына шарт түзгөн. НАФТАнын негизги максаты АКШ, Канада жана Мексиканын ортосундагы соода жана инвестиция тармагындагы тоскоолдуктарды жок кылуу.

 Бажы жана паспорттук тоскоолдуктарды жок кылуу жана келишимдеги өлкө катышуучуларынын ортосундагы товардын кыймылын жана кызматтарды стимулдаштыруу;
 эркин соода зонасында акыйкат конкуренцияны түзүү жана колдоо;
 келишимдеги өлкө-мүчөлөрүнө инвестицияларды тартуу;
 келишимди киргизүүнүн жана колдонуунун кыймылдаткыч механизмин түзүү, талаш-тартыштарды жана башкарууну биргелешип чечүү;
 келишимди кеңейтүү жана жакшыртуу максатында үч тараптуу, аймактык жана эл аралык кооперация үчүн базаны түзүү.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Эркин гезиттер

Эркин гезиттер - Кыргызстанда коммунисттик режим учурунда басылып чыккан официалдуу гезиттер мамлекеттик бийликтин тигил же бул структурасынын органы катары чыккан. 

Кайра куруу мезгилинин башталышы менен Кыргызстанда Эркин гезиттердин пайда болушуна шарт түзүлө баштаган. Алгачкы Эркин гезиттердин бири болуп Фрунзедеги шайлоочулардын шаардык клубу чыгарган «Независимый вестник» эсептелет. Биринчи саны 1989-ж. ноябрда эки бет көлөмүндө, беш нуска менен чыккан. 

Кандайдыр белгисиз себептерден улам, бул гезиттин нускасы көбөйтүлбөй, кийинки сандары чыкпай калган. Ушул эле жьиты декабрда университеттин студенттери (журналисттер, тарыхчылар, филологдор) негиздеген «Молодёжная информационная газета» - МИГ гезити чыга баштаган. Беш саны чыккан. Көлөмү 22-36 бетти түзүп, нускасы 200-500гө жеткен. Москва элдик фронтунун маалымат борборунун атайын чыгарылышы «Киргизия» (Независимая Республика) деп аталып, 1300 нусканын 500дөн ашыгы 1989-ж. сентябрда Кыргызстанда таркатылган. 1990-ж. февралда шайлоочулардын Фрунзе шаардык клубунун «Улан» Эркин гезиттер Литвадан чыгарган. Көлөмү төрт беттен туруп, нускасы 1500дон ашкан. Экинчи саны даярдалганы менен жарыкка чыкпай калган. 

Кыргызстан Демократиялык кыймылынын багытына үндөш Эркин гезит «Майдан» болгон (башкы редактору А.Токтогулов). Биринчи саны кыргыз тилинде 1991-ж. февралда чыгып, көлөмү сегиз беттен, жалпы нускасы 5 миң даанадан ашкан. Андан мурдараак, 1990-ж. июнда даярдалган «КДК кабарлары» гезити бийликтин кийли-
гишүүсү менен басмаканадан чыкпай калган. Бирок ушул эле 1990-ж. 21-августта Ошто
«Вестник ДДК» Эркин гезити орус тилинде чыккан. Анын нускаларын эл арасында таратуу бир топ кыйынчылыкка турган. 

Ушул мезгилде Москва шаарында Нарын Айып Идиновдун башкы редакторлугу астында, айына бир жолу, кыргыз жана орус тилдеринде көз каранды эмес гезит
«Мүрөк» чыгып турган. Анын биринчи саны 1990- ж. 7-ноябрда 600 нуска менен чыккан. Кийинки сандарынын нускасы 950го жетип, көлөмү төрт бетти түзгөн. Жалпысынан алганда, Кыргызстандагы демократтык саясий режимоин орношуна, кыргыздардын улуттук аң-сезиминин өсүшүнө, улуттук-патриоттук, коомдук-саясий кыймылдардын жандануусуна көз каранды эмес прессанын, Эркин гезиттердин тийгизген таасирлери чоң болгон.

Бүгүнкү күндө мамлекеттик официалдуу каттоодон өткөн, көз каранды эмес, Эркин гезиттердин саны көп, алган саясий багыттары да ар түрдүү. Алардын катарында «Алиби», «Аалам», «Асаба», «Жацы агым» ж.б. кирет. Булардан тышкары «Пирамида», «Алмаз», «Азаттык», «Санжыра», «Марал» сыяктуу эркин радио берүүлөр да бар.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
«Эмгек» саясий партиясы

«Эмгек» саясий партиясы - Кыргызстандагы саясий партиялардын бири.
 
Партиянын уюштуруу съезди 2011-ж. 11-апрелде болгон, мамлекеттик каттоодон 2011-ж. 20-майда өткөн. 2013-ж. 29-октябрда «Эмгек» саясий партиясынын II курултайы болуп, партиянын төрагалыгына Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин З-М-чакырылыштарынын депутаты, мамлекеттик жана коомдук ишмер, белгилүү меценат Салымбеков А.М. шайланган. Съездде партиянын Саясий Кеңеши түзүлүп, анын курамына А.К. Абдраев, К.Т. Айдаров, А.А. Акунов, А.А. Акматалиев, Д.Т. Долоталиева, Б.А. Досалиева, И.К. Жунусов, А.А. Исаев, Кадыр уулу Султанбек, К.К. Кускаков, Д.А. Муладжанов, А.М. Мураталиев, И.М., С.В. Пономарев, А.М. Салымбеков, Э.К. Сатылганов, Р.Б. Тагаев, М. Тиллебаев, А.А. Турсункулов, В.Н. Хан бекитилген. 

Съезд партиянын саясатын коомго жеткирүү жана ишмердигин ырааттуу жүргүзүү максатында Саясий Кеңештин алдында аксакалдардын «Акыл Ордо», аялдардын
«Айым Ордо» жана жаштардын «Акыл Тирек» кеңештерин түзгөн. Партиянын «Улут намысы» аттуу кеңири программасы кабыл алынган. 

«Эмгек» саясий партиясынын негизги максаты катары - өнүккөн жана коопсуз Кыргызстанды түзүү, базар мамилелерине негизделген эффективдүү, социалдык
багытталган экономиканы өнүктүрүү, саясий стабилдүүлүктү чындоо, укуктук тартипти бекемдөө, социалдык адилеттүүлүктү камсыздоо жана саясий элитанын билимдүү жана маданияттуу жаңы муунун даярдоо сыяктуу коомдук турмуштун бардык чөйрөлөрү боюнча приоритеттер көрсөтүлгөн. 

2014-ж. ноябрына карата «Эмгек» партиясынын республиканын бардык облустарында, райондору менен шаарларында уюмдары түзүлүп, кеңселер ачылып, аларда атайын кызмат орундары уюштурулуп, партиянын идеяларын элдин кеңири катмарына тартуу багытында ийгиликтүү иштерди жүргүзүүдө. Партиянын баштапкы уюмдары айылдардын 80%га жакынын камтып, партиянын мүчөлүгүнө 45 минден ашык адамдар
кабыл алынып, аларга бирдей үлгүдөгү катар номерлери коюлуп, мөөр басылган мүчөлүк билеттер берилген. Түзүлгөнүнө аз убакыт болгонуна карабастан бул партия 2015-ж. боло турган парламенттик шайлоодо жеңишке жетет деген серепчилердин божомолдору маалымат каражаттарында байма-бай айтыла баштаганын байкоого болот.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Кыргызстандын саясий партиялары
Эвакуация

Эвакуация ( - бошотуу, алып таштоо) - согуш учурунда, табигый кырсыктарда коркунуч туудурган райондордон аскерлерди, аскер каражаттарын же
калкты чыгарып кетүү.
 
Тынчтык мезгилинде калкты пландык эвакуациялоо эреже катары эвакуацияланып жаткан жактардын жоготууларын жана чыгымдарын төлөп берүүнү карайт.

Колдонулган адабияттар

 Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
«Ыйык күндөр»

«Ыйык күндөр» — православиеде жетинчи январдан тартып эки жума бою өткөрүлүүчү дин майрамы.
 
Бул майрамдын башы байыркы славяндардын жаратылышка болгон табынууларына барып такалат. Ал мезгилде бул майрам оюн, күлкү, бий-тамаша, ырлар менен коштолгон. Христиан дини аны сүрүп чыга албагандан кийин, өзүнө сиңирип алып, христиандык багыт берген. 

Орозо айы мусулмандарда «ыйык күндөр» катары каралат.

 Колдонулган адабияттар 
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Ыйык китептер

«Ыйык китептер» - христиандардын Инжили, иудейлердин Тоораты жана мусулмандардын Кураны ж.б. сыяктуу «ыйык» деп эсептелинген китептер.

Колдонулган адабияттар
Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8
Категория:Ислам