Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Томас Эдисон

thumb|(en) A Day with Thomas Edison (1922).
Томас Алва Эдисон (англисче Thomas Alva Edison) (1847-жылы 11-февралда АКШнын Огайо штатында туулган – 1931-жылы 18-октябрда Нью-Жерси штатында дүйнөдөн кайткан) – америкалык даңазалуу ойлоп тапкыч жана ишкер. 

Кыскача өмүр таржымакалы

Томас Эдисон 1847-жылы 11-февралда АКШнын Огайо штатында туулган.

Ал АКШда 1093 ачылышы үчүн патент алган. Улуу Британия, Франция жана Германия сыяктуу башка өлкөлөрдө да ар кыл ачылыштары үчүн 3 миңдей патент каттаткан. Анын ойлоп тапкыч аракеттеринин натыйжасында телеграф, телефон жана кино жабдуулары жакшыртылган.
 
Электр шамдарынын эң алгачкы ийгиликтүү үлгүлөрүнүн бирин сунуштаган. Нью-Йоркто электр кубатын өндүрүүчү алгачкы ишкананы негиздеген. Электр кубатына негизделген туңгуч темир жол унаасын – электр арабасын ойлоп тапкан, электроника тармагын негиздеген, үн жазгыч аспап – фонографты ойлоп тапкан. Эдисондун сунушу менен телефон сүйлөшүү алдында “алло” деп айтуу салты киргизилген.

Томас Едисон 1931-жылы 18-октябрда АКШда Нью-Жерси штатында дүйнөдөн кайткан.

Сыйлыктары. Наамдары

1928-жылы АКШнын жогорку сыйлыгы – АКШ Конгрессинин Алтын медалы менен сыйланган.

Эдисон тууралуу кыргыздар качан кабардар боло баштаган?

Кыргыздар Эдисон тууралуу ХХ кылымдын башында кабардар болушкан.

Маселен, 1913-15-жылдары кыргыз тарыхчысы Осмонаалы Сыдык уулу Эдисон тууралуу кабардар болгон. Өзүнүн бир айылдашынын өтө зиректигин жазып, атаганат, эгерде ал тийешелүү билим алса, Эдисон сыяктуу ойлоп тапкыч болбойт беле деп бул тарыхчы терең өкүнгөн.

Эмгектери 
thumb|Ойлоп табуучу Томас Эдисон алгачкы үн жазгыч (фонограф) менен.

Эдисон АКШда 1093 патент алган, мынчалык көп ойлоп тапкан киши ага чейин болгон эмес.

Ал тууралуу эмгектер, макалалар
...

Интернеттеги шилтемелер 

 http://tomasedison.ru/ 
 Биография Томаса Эдисона
 Сайт посвященный Томасу Эдисону 
 А. В. Каменский «Эдисон и Морзе: их жизнь и научно-практическая деятельность», СПб., тип. Ю. Н. Эрлих, 1891.
 Томас Эдисон в кинохронике начала XX века 
 Краткая биография Томаса Эдисона 
 Биография Томаса Эдисона
 «Томас Альва Эдисон и кино: Краткая история невзаимной любви» — очерк Сергея Бережного

Категория:Физиктер
Категория:АКШ окумуштуулары‎
Категория:Ойлоп табуучулар
Категория:Туулгандар 1847-жылы
Категория:Өлгөндөр 1931-жылы
Дуглас Энгельбарт

thumb|Дуглас Энгельбарт (2008).
thumb|Чычкан (1968).
Дуглас Карл Энгельбарт (англ. Douglas Carl Engelbart; 1925-жылы 30-январь – 2013-жылы 2-июль) – америкалык инженер, ойлоп табуучу жана алгачкы компүтерлердин жана интернеттин пионери. Окумуштуу адам менен компүтердин байланыш тармагын иштеп чыгуусу менен таанымал, өзгөчө SRI International компаниянын Augmentation Research Center лабораториясында окумуштуу компүтер чычканын, ошондой эле гипертексттин, бир тармактык компүтерлердин жана баштапкы графикалык колдонуучу интерфейстерди иштеп чыгарган. Окумуштуунун ойлоп чыгаруулары 1968-жылы, "Шайтандардын башаты" (англ. The Mother of All Demos) аттуу бетачарына көрсөтүлгөн. Адам аракетинин ички ылдамдыгы экспоненттик болгондугун далилдеген мыйзам Энгельбарт атынан коюлган.

1950-жылдардын башталышында, NASA Ames изилдөө борборундагы кызмат сыяктуу бир "туруктуу ишке ээ болуу" ордуна окумуштуу дүйнөнү жакшыртуу идеясына ыкылас койгон. Дүйнөлүк маселелер көбөйүп, дүйнөнү жакшыртуу боюнча бир топ адамдын көзөмөлү керек болгонун билдирген, маселе чечүүнүн эң эффетивдүү ыкмасы болуп адамдын акыл-эсинин өсүүсү жана бириктешкен чалгын ыкмалардын иштеп чыгаруу болгондугун айткан. Энгельбарт боюнча, мурун автоматташтыруунун аспабы болгон компүтер, ушул сыяктуу маселелерди чечүүчү келечектеги эстүү адамдардын негизги куралы болгон. Окумуштуу дүйнөдө болгон орчундуу жана татаал маселелер менен күрөшүүгө жардам берүүчү компүтер жана компүтердик тармактардын колдонуу жана иштеп чыгаруунун жолун жолдогон үнү бар жактоочусу болгон. Энгельбарт өзүнүн лабораториясында бир канча ишти уюштуруу мыйзамдарын киргизген, аларды окумуштуу "баштапкы жүктөлүү" деп атаган. Окумуштуунун ишеними боюнча, жумушчулар өз убакыттарын "improving their tools for improving their tools" (кырг. өз аспапарын жакшыртышса өз аспаптары жакшырат) ынанымы боюнча колдонсо бул прогресстин өсүүшүнүн ылдамдуу темптерине алып келет.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:МТ инсандары‎
Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1925-жылы
Категория:Өлгөндөр 2013-жылы
Роберт Тейлор

thumb|Боб Тейлор (2008).
Роберт Уильям Тейлор (англ. Robert William Taylor; 1932-жылы 10-февраль – 2017-жылы 13-апрель) – Боб Тейлор (англ. Bob Taylor) катары таанымал болгон америкалык интернет пионери, Тейлор жеке компүтер жана ага тиешелүү болгон башка технологияларга салым кошкон топтун жетекчиси. Тейлор 1965-1969-жылдар арасы ARPA маалыматтарды иштеп чыгаруу техникалык кеңсенин башчысы болгон, кийин, 1970-1983-жылдар арасы ал Xerox PARC информатика илиминин лабораториясынын негиздөөчүсү жана менеджери болгон, ошондой эле, Тейлор 1996-жылга чейин Digital Equipment Corporation компаниянын Системдик изилдөөөр борборунун негиздөөчүсү жана менеджери болгон.

Тейлордун сыйлыктарына Технология жана жаңычылдар жаатындагы улуттук медалы (англ. National Medal of Technology) жана Draper Prize сыйлыгы кирет. Тейлор жеткис бийиктиктеги көз карштары менен таанымал: "Интернет жөн гана технология эмес, интернет – байланыш. Интернет, географияга карабастан, баалуулуктары, ой-пикирлери жана зарылчылыктары бирдей болгон адамдарды бириктирет".

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:МТ инсандары‎
Категория:Туулгандар 1932-жылы
Категория:Өлгөндөр 2017-жылы
Деннис Ритчи

thumb|Деннис Ритчи (2011).
Деннис Макалистэр Ритчи (англ. Dennis MacAlistair Ritchie; 1941-жылы 9-сентябрь – 2011-жылы 12-октябрь) - америкалык информатика илиминин окумуштуусу. Ритчи Си программалоо тилин, жана кесиптеши Кен Томпсон менен бирге Unix операциондук системин ойлоп тапкан. ACM (кырг. Эсеп чыгаруучу техникалардын ассоциациясы) Ритчи менен Томпсонго 1983-жылы Түриң сыйлыгын ыйгарган, 1990-жылы IEEE институту аларга "Хэммиң" медалын ыйгарган жана 1999-жылы окумуштуулар президент Билл Клинтон тарабынан технология жаатындагы Улуттук медалына ээ болушкан. 2007-жылы бааракы алып жашагандан соң Ритчи Lucent Technologies компаниясынын системдик программалык камсыздоо изилдөөлөрүнүн бөлүмүнүн жетекчиси болгон. Ал K&R C (кырг. Керниган жана Ритчи, Си программалоо) китеп аталышынын "R" тамгасы фамилиясынын биринчи тамгасын алган, жалпысынан Ритчи dmr колдонуучу аты менен таанымал.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

1983-жылы "жалпы операциондук системинин теориясын иштеп чыгаруу жана өзгөчө UNIX операциондук системин киргизүүсү" үчүн Ритчи менен Томпсон "Түриң" сыйлыгына ээ болгон. Ритчинин "Түриң" сыйлыгына ээ болгон дарсы "Reflections on Software Research" (кырг. "Программалык камсыздоо изилдөөлөрү боюнча ой жүгүртүүлөр") деп аталган. Электр-техника жана электроника инженерлердин институту 1990-жылы Ритчи менен Томпсонго IEEE институтунун Ричард У. Хэммиңтин медалын "UNIX операциондук системин жана Си программалоо тилин ойлоп тапканы" үчүн ыйгарган.
1997-жылы Ритчи менен Томпсон "UNIX операциондук системин жана Си программалоо тилин чогу ойлоп тапканы үчүн" Информатика илиминин тарых музейинин мүчөсү болгон.
1999-жылдын 21-апрелинде Томпсон менен Ритчи бирге UNIX операциондук системин жана Си программалоо тилин чогу ойлоп тапканы үчүн жана "информатика доорунда АКШнын биринчилигин күчөткөн жана баардык маалыматтык тармактардын өсүшүнө өбөлгө түзүп берип компүтердик жабдууларды, программалык камсыздоону жана маалыматтык желе системин жакшыртканы үчүн" президент Билл Клинтон 1998-жылдын технология жаатындагы Улуттук медалын ыйгарган.
2005-жылы Өнөр жайлык изилдөө институту Ритчинин илим жана технологияга, жалпыснан коомчулукка салым кошконуна жана UNIX операциондук системин ойлоп чыгарганы үчүн "Жетишкендик" сыйлыгын ыйгырган.
2011-жылыы Ритчи Томпсон менен бирге UNIX операциондук системин иштеп чыгарганы үчүн Жапониянын маалымат жана коммуникация сыйлыгына ыйгарылган.

 Шилтемелер 
Категория:Түриң сыйлыгынын лауреаттары
Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:МТ инсандары‎
Категория:Туулгандар 1941-жылы
Категория:Өлгөндөр 2011-жылы
Кен Томпсон

thumb|Кен Томпсон менен Деннис Ритчи.
Кеннет Лейн "Кен" Томпсон (англ. Kenneth Lane "Ken" Thompson; 1943-жылы 4-февраль) – хакерлер чөйрөсүндө ken катары таанымал информатика илиминин америкалык пионери. Bell Labs корпорациясында иштеп жатканында, Томпсон Unix атуу алгачкы операциондук системин иштетип чыгарган. Томпсон ошондой эле С программалоо тилинен мурда келген В программалоо тилин ойлоп тапкан. Plan 9 системинин тунгуч ойлоп табуучусу. 2006-жылдан баштап окмуштуу Google корпорациясында иштеп баштап Go программалоо тилинин кош-ойлоп табуучусу болгон.

Башка көрүнүктүү эмгектерине регулярдык туюнтма жана QED менен ed компүтердик тексттик редакторлор боюнча иштери, UTF-8 кодировкасынын аныктамасы жана шахматтык аяктоосунун маалыматтык базасын жана Belle шахматтык машинесин камтыган компүтердик шахматтар боюнча иштери кирет.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Улуттук инженердик академиясы
 1980-жылы Томпсон "натыйжалуулугу, кеңдиги, күчү жана стили кичи компүтерлерди колдонуу муунуна алып келген UNIX операциондук системин ойлоп тапканы үчүн" Улуттук инженердик академиясынын мүчөлүгүнө тандалган.
 Түриң сыйлыгы
 1983-жылы Томпсон Ритчи менен бирге "негизги иштетүү системинин теориясын иштетип жыгарганы жана өзгөчө UNIX иштетүү системин ишке ашыруусу үчүн" Түриң сыйлыгына ээ болгон. Томпсондун "Ишеним кылган ишеним боюнча ой жүгүртүүлөр" (англ. "Reflections on Trusting Trust") алкыш айткан сөзүндө окумуштуу Thompson hack катары таанымал болгон көз карандысыз компүтердик коопсуздугу катары каралган бэкдор чабуулун тартуулаган.
 IEEE институтунун Ричард У. Хэммингтин медалы
 1990-жылы Электр-техника жана электроника инженерлердин институту "UNIX иштетүү системин жана Си программалоо тилин ойлоп тапканы үчүн" Томпсон менен Деннис Ритчиге IEEE институтунун Ричард У. Хэммингтин медалын ыйгарган.
 Информатика илиминин тарых музейинин илимий коомчулугунун мүчөсү.
 1997-жылы Томпсон менен Ритчи "UNIX иштетүү системин жана Си программалоо тилин биргелешип ойлоп тапкандары үчүн" Информатика илиминин тарых музейинин илимий коомчулугунун мүчөлүгүнө кошулган.
 Технология жаатындагы Улуттук медалы
 Tsutomu Kanai сыйлыгы
 Жапониянын сыйлыгы

 Шилтемелер 

Категория:Түриң сыйлыгынын лауреаттары
Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:МТ инсандары‎
Категория:Туулгандар 1943-жылы
Ирвин Жейкобс

thumb|Ирвин Жейкобс.
Ирвин Марк Жейкобс (англ. Irwin Mark Jacobs; 1933-жылы 18-октябрь) – инженер-электрик, Qualcomm компанянын кош-негиздөөчүсү жана тунгуч төрагасы, Жейкобс ошондой эле Salk институтунун көзөмөл кеңешинин төрагасы болгон.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 1980-жылы Жейкобс Эндрү Витерби менен кошо жылына эки жолу ыйгарылуучу Американын аэронавтика жана астронавтика институтунун сыйлыгына ээ болгон. 1992-жылы Жейкобс Америкалык ишкерлер институтунун "Жылдын эң мыкты жогорку технологиялардын жаатындагы ишкери" сыйлыгына ээ болгон, 1993-жылдын майында Америкалык электроника ассоциациясындан "Американын келечегин түзүүдө" сыйлыгына ээ болгон.
 CDMA байланыш технологиясын изилдегени үчүн Жейкобс 1994-жылы технология жана жаңычылдык жаатындагы Улуттук медалына ыйгарылган. Ошол эле жылы окумуштуу Корнелл университетинин "Жылдын эң мыкты ишкери" сыйлыгына ээ болгон. 1995-жылы Жейкобс телекоммуникация (баштоочулук, теория, практика жана өндүрүш) тармагына кошкон ири салымы үчүн IEEE институтунун Александр Грейам Белл медалына ыйгарылган.
 2009-жылы окумуштуу Илим жайылуусунун америкалык ассоциациянын илимий коомдун мүчөлүгүн алган.
 Жейкобс Маркони сыйлыгынын сыйээси болуп 2011-жылы Маркони атындагы илимий коомдун мүчөсү болгон. Окумуштуу 2001-жылы ишкерлик биринчилиги үчүн Bower Award сыйлыгына ээ болгон. 
 Жейкобс жубайы Жоан менен бирге Сан-Диегонун мамлекеттик искусство жана билим берүү системине жардам беришет. Бул соопчулук иши үчүн окумуштууга 2004-жылы Дүйнөлүк жараны болгону үчүн Вудро Вильсон атындагы сыйлыгы сыйланган.
 Жейкобс 2005-жылы Массачусетс техникалык институтунун бүтүрүчүүлөрүнө насыят сөзүн айткан, 2008-жылы Жейкобс атындагы инженердик мектебинин бүтүрүчүүлөрү дагы Жейкобстун насыят сөзүн уккан.

 Шилтемелер 

Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:МТ инсандары‎
Категория:Туулгандар 1933-жылы
Орхан Памук

Ферит Орхан Памук (1952-жылы 7-июнь) – түрк элинин жазуучу-романисти, сценарист, академик, адабият жаатындагы "Нобель" сыйлыгынын ээси (2006). Түрк элинин эң беделдүү жазуучусуhttps://www.nytimes.com/1998/12/15/books/arts-abroad-a-novelist-sees-dishonor-in-an-honor-from-the-state.html Орхан Памук, 63 тилде жазылган 13 миллиондон ашык китеп сатыпhttp://www.hurriyet.com.tr/kultur-sanat/haber/18672862.asp ал Түркиянын эң көп сатуулары болгон жазуучусу болгон.

Орхан Памуктун эң белгилүү романдары: Ак сепил , Кара китеп , Жаңы жашоо , Менин атым Кызыл , Каар , Күнөөсүздүк музейи жана Башымдагы таң калтырган нерселер . Орхан Памук Колумбия университетинин гуманитардык илимдер бөлүмүнүн профессору, жазуучу жазуу жана салыштырмалуу адабият сабактарын берет.

Черкеш теги менен Стамбулда туулган Памук "Нобель" сыйлыгына ээ болгон биринчи түркиялык жазуучу. Бул сыйлыктан тышкары Орхан Памук башка адабий сылыктарга да ээ болгон. 2002-жылы "Менин атым Кызыл" романы Prix du Meilleur Livre Étranger, Premio Grinzane Cavour (2002) жана Дублин эл аралык адабият сыйлыгына ээ болгон.

Орхан Памук менен Жозе Сарамагонун биргелешкен сунушунун натыйжасында Европалык жазуучулардын парламенти түзүлгөн. 2005-жылы ультра улутчул юрист Кемаль Керинчсиз Осмон империясы учурундагы армяндардын тукумкуруту жөнүндөгү билдирүүсү үчүн Памукту сотко берген. Памуктун ою боюнча ал туулган жеринде сөз эркиндигине байланышкан маселелерге жарык төгөөрүнө ниет кылган. Сот өтүнүчтү кабыл алган жок бирок 2011-жылы Орхан Памук доочулардын намысына акарат кылганы үчүн жалпысынан 6000 лираны компенсация катары төлөгөн.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Туулгандар 1952-жылы
Категория:Арип боюнча жазуучулар
Категория:Түркия жазуучулары
Категория:Түрк жазуучулары
Категория:Инсандар:Түркия
Жон Винсент Атанасов

thumb|Жон Винсент Атанасов.
Жон Винсент Атанасов (англ. John Vincent Atanasoff; 1903-жылы 4-октябрь – 1995-жылы 15-июнь) – америкалык физик жана ойлоп табуучу, эң биринчи электрондук санариптик компүтерди Атанасов ойлоп тапкан деп эсептелет.

Окумуштуу эң биринчи электрондук санариптик компүтерди 1930-жылдары Айова штатынын университетинде ойлоп чыгарган. Анын эмгеги боюнча тартышуулар 1973-жылы Honeywell v. Sperry Rand сот ишинде жоюлуп Атанасовдун компүтер ойлоп чыгарганы далилденген. Окумуштуунун атайын адистешкен машинеси Атанасов-Берринин компүтери (англ. Atanasoff–Berry Computer) деп аталган.

 Өмүр таржымалы 

 Компүтердик иштелмелер 
Атанасов доктордук илимий ишин жазып жатканда, колунда бар эң мыкты аспап Monroe механикалык эсептөөчү болгон, бирок анын колдонуусу менен окумуштуу бир канча кыйынчылыктарга дуушар болгону менен соң эсептөөлөрдү ылдамыраак чыгаруучу жолдорун издеп баштаган. Айова штатынын университетинде Атанасов илимий эсептерде жетектөөчү түзмөк болгон Monroe эсептөөчтүн жана IBM табуляторлордун колдонуусун изилдеген. 1936-жылы окумуштуу үстүнкү түз катмардын геометриясын анализ кыла турган окшош эсептөө эсептөөчтү ойлоп чыгарган. Туура тактык үчүн керек болгон так механикалык толеранттуулук окумуштууну санарип чыгарууларды текшерип чыгууга түрттү.

1939-жылдын сентябрында алган 650 АКШ доллардык колкабыш менен Клиффорд Берри аспирантынын жардамы менен бирге Атанасов-Берринин компүтердин прототипи ошол эле жылы чыккан. Атанасовго караганда, Атанасов-Берринин компүтердин кээ бир оперативдик принциптери 1938-жылы, кышында, Иллинойс штатынын Рок адалына барып келгенден соң пайда болгон.

29дай сызык теңдемени чыгаруу үчүн компүтерде колдонгон негизги идеялар, бинардык математика жана айтылыштар алгебрасын камтыган. Атанасов-Берринин компүтеринде башкы процессор жок болсо дагы, ал санарип эсептөөлөр үчүн вакуумдук түтүкчөлөрдү колдонгон электрондук түзмөк катары түзүлгөн. Ошондой эле ал учурда DRAM эсинде колдонулган процессор менен башкарылган регенеративдүү конденсатордук эске ээ болгон.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:МТ инсандары‎
Категория:Математиктер‎
Категория:Физиктер‎
Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1903-жылы
Категория:Өлгөндөр 1995-жылы
Ральф Ландау

thumb|Ральф Ландау (1997).
Ральф Ландау (англ. Ralph Landau; 1916-жылы 19-май – 2004-жылы 5-апрель) – химик-инженер жана химикалык жана химикалык эмес өнөр жайда иштеген ишкер адамы. Ландау 20-кылымдын биринчи жарым жылдыгынын негиз болуучу элүү химия инженерлердин бири жана химиялык өнөр жайынын 75 эң мыкты мүчөсүнөн бири болуп эсептелет. Ландаунун эмгектери химиялык инженерия тармагында тез-тез жарыяланат, ошондой эле, окумуштуунун бир кыйла патенттери бар.

60-жылдары Ландау экономика адистиги боюнча өзүнүн экинчи мансабын, Стэнфорд жана Гарвард университеттеринде, экономиканын теориясын, тарыхын жана технологиялардын химиялык өнөр жайда колдонуусун үйрөнүп баштаган. Ландаунун экономика боюнча эмгектерине саясий жана экономикалык чөйрөлөрдү түшүнүү жана технологиялык жаңылыктарды колдоо сыяктуу маселелерге басым коюлган. Окумуштуу 143-ашык макала жана тогуз китеп жазып чыгарган.

Ральф Ландау бир топ маанилүү сыйлыктарга ээ болгон, алардын ичинде Lester Center for Entrepreneurship & Innovation колледжинин "Маанилүү жетишкендик" сыйлыгы (2003), биринчи Othmer Gold Medal алтын медалы (1997) жана биринчи жолу президент Рональд Рейган 1985-жылы "финансылык жактан ийгиликтүү болгон мунай-техникалык жараяндардын техникалык, жетекчилик жана ишкерликтик ролдору үчүн" ыйгарган АКШ өкмөтүнүн Технология жана жаңычылдар жаатындагы улуттук медалы (англ. National Medal of Technology) жана "Перкин" медалы (1981).

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:Химия‎
Категория:Туулгандар 1916-жылы
Категория:Өлгөндөр 2004-жылы
Стив Возняк

thumb|Стив Возняк (2005).
Стивен Гэри "Стив" Возняк (англ. Stephen Gary "Steve" Wozniak; 1950-жылы 11-август) - "The Woz" ылакап аты менен таанымал америкалык ойлоп чыгаруучу, инженер-электроник, программчы, филантроп жана Apple Inc корпорациянын кош-негиздөөчүсү болгон технология тармагынын ишкер адамы. Возняк Apple корпорациянын Стив Жобс кош-негиздөөчүсүндөй эле 1970 жана 1980-жылдардын жеке компүтерлердин ыңкылабынын пионери катары белгилүү.

1976-жылы Возняк Apple корпорациянын түзүлүшүнө себеп болгон Apple I компүтерин өз алдынча иштеп чыккан. Возняк баарынан мурун эң ийгиликтүү сериялык өндүрүштөгү кичи-компүтери катары белгилүү болгон 1977-жылы Apple II компүтерин иштеп чыгарган, ошол эле учурда Стив Жобс, адаттан тышкары болгон иштин өнгүүсүн байкап турган, ал эми Род Холт уникалдуу азыктандыруу булагын иштеп чыгарган.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:МТ инсандары‎
Категория:Туулгандар 1950-жылы
Категория:Apple
Рон Ривест

thumb|Рон Ривест (2015).
Рональд Линн Ривест (англ. Ronald Linn Rivest, айтылышы: /rɪˈvɛst/; 1947-жылы 6-май) – криптограф, Массачусетс технологиялык институтунун профессору. Ривест Массачусетс технологиялык институтунун электротехника жана информатика (англ. Department of Electrical Engineering and Computer Science) бөлүмүнүн ошондой эле Информатика илими жана жасалма интеллект лабораториянын (англ. Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory) мүчөсү. Ривест Евразиялык далкелүү белгисине ыктыярдуу шайлоо системинин башкаруу принциптерин чыгарганга жардам берген Техникалык көрсөтмөлөрдүн башкаруучу комитетинин Шайлоо учурундагы жардам берүү комиссиясынын мүчөсү болгон.

Ривест RSA алгоритминин ойлоп табуучуларынын бири (Ади Шамир жана Лен Адлеман менен бирге). Ошондой эле ал RC2, RC4, RC5 симметриялык ачкычтардын шифрлөө алгоритмин ойлоп тапкан жана RC6 ачкычтын кош-ойлоп табуучусу болгон. "RC" "Rivest Cipher" же "Ron's Code" түшүнүктү билдирет. (RC3 иштеп чыгаруу учурунда RSA Security компаниясында кыйратылган, ошондой эле RC1 жарыкка чыккан эмес). Окумуштуу MD2, MD4, MD5 жана MD6 криптографиялык хэш-иштемдерин ойлоп чыгарган. 2006-жылы окумуштуу, шайлоочунун добушун жашырын түрдө эсептелгенин көрсөткөн Three Ballot аталышындагы шайлоо системин ойлоп чыгарган. Эң негизгиси, бул систем криптографияга эч бир тиешеси жок. "Биздин демократия аябай маанилүү" деп, ал Three Ballot системин мамлекеттик тармакка чыгарган.

Ривест комбинаторика тармакта иштеген окумуштуулар менен кызматташат, мисалы, Дэвид А. Кларнер менен ал берилген тартиптеги полиамин сандардын үстүнкү чегин издеген, Жан Вильман менен бирге Aanderaa–Rosenberg жоромолдун детерминисттик түзүлүшүн далилдеген.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:МТ инсандары‎
Категория:Туулгандар 1947-жылы
Ади Шамир

Ади Шамир (англ. Adi Shamir, иврит тилинде: עדי שמיר‎‎; 1952-жылы 6-июль) – израильдик шифрлөөчү. RSA алгоритминин кош-ойлоп табуучусу (Рон Ривест жана Леонард Адлеман менен бирге), Feige–Fiat–Shamir таану схемасынын кош-ойлоп табуучусу (Уриэль Фейге жана Амос Фиат менен бирге), окумуштуу дифференциалдуу криптоанализдин ойлоп табуучуларынын бири, ошондой эле Шамир криптография менен информатика илимдерине чоң салым кошкон.

 Өмүр таржымалы 

Тель-Авивде туулган Шамир 1973-жылы Тель-Авивдин университетинде математика адистигинин бакалавр даражасын алган, ал эми 1975-жылы Вейцман институтунун информатика илими боюнча магистр даражасын алган, 1977-жылы доктордук илимий даражасын алган. Окумуштуунун диссертациясынын темасы: "Fixed Points of Recursive Programs and their Relation in Differential Agard Calculus" болгон. Бир жылдан кийин Шамир Уорик университетинде постдок катары иштегенден соң Массачусетс техникалык институтунда 1977-1980-жылдар арасы илимий изилдөөлөр менен алек болгон. Кийин окумуштуу Вейцмар институтуна кайрадан кайтат. 2006-жылдан тартып Шамир Париждеги Жогорку ченемдүү мектебинде атайын чакырылган профессор катары иштеген.

 Сыйлыктары 

Шамир көптөгөн сыйлыктарга ээ болгон, алардын ичинде:
 Ривест менен Адлеман менен бирге, криптографияга кошкон салымы үчүн 2002-жылкы Түриң сыйлыгы
 Каннелакис сыйлыгы;
 Израильдин математикалык коомчулугунун Эрдёш сыйлыгы,
 1986-жыл, IEEE институтунун Ричард У. Хэммингтин медалы
 UAP Scientific Prize сыйлыгы;
 Пия XI алтын медалы;
 2000-жылы, IEEE институтунун Кодзи Кобаяси атындагы компүтер жана коммуникация сыйлыгы
 2008-жылы, информатика илиминин жаатындагы Израильдин сыйлыгы.
 (Математика адистигинин доктордук илимий даражасы), Ватерлоо университети
 2017-жылы, (33чү) криптография илиминин баштапкы изилдөөлөрү менен маалыматтык коопсуздугуна кошкон салымы үчүн Электроника, информатика жана коммуникация жаатындагы Жапониянын сыйлыгы.

 Илимий ишмердиги 
 
 Шилтемелер 
Категория:МТ инсандары‎
Категория:Түриң сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Израиль окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1952-жылы