Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Сейдеев Бакай

Сейдеев Бакай (1929-1988) Ат жабдыктарынын чебери. Тоң районундагы Ак-Сай айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Чарбада чабан, жылкычы, кийин мектепте кол эмгек сабагынын мугалими болуп иштеген. Бакай мектепте кол эмгегине байланыштуу ар кандай ийримдерди уюштуруп, окуучуларды ракета, самолёт, пароход, катер өңдүү авто үлгүлөрдү жасоого машыктырган. Бакай өрмөчү катары жүгөн, көмөлдүрүк, куюшкан, басмайыл жана нокто өрүмдөрүн жүзөгө ашырат. Өрүмчүлүккө эски жабдыктардын өрүмдөрүн жандырып көрүп, кайра жиги менен өрүп машыккан. Айрыкча ал үч кыр өрүмдү ийине келтирген. Бул өмүрчүлүктө «жом өрүм» деп аталат. Кайыш 12, 14, 16 талга чейин тилинип, жупталып өрүлөт. «Жом өрүм» жүгөн, көмөлдүрүк, куюшканга жарашык берет. Бакай өргөндө көк астыңкы бетинен каз тандай болуп, бири-биринен өтүшөт. Мында өрүм үзүлүп же талы кесилип калса да жанбайт. Анткени, «жом өрүм» үч кыр келип, ар бир тал көк (кайыш) үч кырдан кезек-кезек өтүшүп, б. а. айланып турат. Ошол себептүү «жом өрүм» бышык жана кооз көрүнөт. Бакай «жырым өрүм» дегенди да өргөн. Ал тогуз талдан өрүлөт, буюмга карата жазы, ичке тилиниши мүмкүн. Өрүмү жеңил, жомго караганда жөнөкөй көрүнөт. Чынында өрмөчүлүк камчы өрүмдө сыналат. Бул чеберчиликтен чеберчиликке өтөт. Бакайдын колунан жаралган он алты талга чейинки жуп өрүм аркылуу жүзөгө ашкан «жылан боор өрүмү» жана «суйсалма өрүмү» биринин кооздугун бири толуктайт. «Жылан боор өрүм» шахмат түрүнө келип терилип, урунууга абдан бышык келет. Ал эми «суйсалма өрүмүнүн» экиден басылып, өрүмү кененирээк болот. Ноктону «түйүм өрүм» менен жасаган. Мындан өрүмдүн «калмак байлоо» деген түрү келип чыгат. Бул учурда тилинген көктү жумурулап, тоголок эшип алат. Аны өткөрүштүрүп байлап турат. Анын «өткөрүп түйүү» дегени да кездешкен. Мунун көгү эки бүктөлүп, бири бирине каршы өткөрүлүп түйүлөт. Өрмөкчүлүктө камчынын түшкүнүн бекитүү үчүн Бакайда өзүнчө ыкма болгон. Камчы түйүүдө ал түшкүндү чачынын алдына, ортосуна жана учуна түйгөн. Мындай камчы камчыланууга бышык болгон. Кайышты колго жасаган. Анын мал терисинен кайыш-көк жасашы башка усталардан түп тамырынан бери айырмаланган. Уйдун чылгый терисин бир күнгө тузга коюп, анан ички бетине керосин сыйпаган. Чоң уйдун терисине бир жарым литрге чейин суумай төккөн. Аны бүктөп таштап койсо, түгү өзү эле жыдып калган. Күнгө көргөзбөй, улам сызга талкууга сала берген. Качан өзүнүн нымы кургаганда эле ал даяр ак кайыш болгон. Ийленип бүткөндөн кийин автол майын сыйпап, нымга таштаса, кайыш иштөөгө жумшак болгон. Кайыш баш аягы эки-үч күндө эле даярдалган. Чебер күдөрү кайыш да ийлеген. Ал союлган теринин дароо эле түгүн алып чылгый боюнча ийлеген. Бакайдын өмүрлөшү Зина уз, бир уулу Нарынбек ата нускасын алган уста.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Сарыбаева Бейшекан

Сарыбаева Бейшекан Шырдакчы. 1925-ж. Жети-Өгүз районундагы Барскоон айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Колхоздо эмгектенген. Бейшекан узчулукка келвн кезинен кызыгып, айыл арасында шырдакчы аталган. Анын колунан эки жүздөй шырдак чыккан. Кайкач бармак уз кийиз буюмдарын жалпы оюм аркылуу берет да, анын борбордук оюм табакчалары колтук оюму же четтик оюму «аламычтары» менен жиксиз байланышат. Ал эми колтук, четтик оюндар шырдак четиндеги «аламычтары» (тоо кыркалары сымал) менен так ошондой төө өркөчтүү жасалат. Мында төрт табакча бир шырдакты пайда кылат. Анын ар биринде «төрт кочкор мүйүз оюмунун» алдынан төрт «карга тырмак оюму» чыккан төрт «кочкор мүйүз оюму» пайда болот. Негизинен Бейшекандын «колтук оюмдары» «жарым гүл» оюмун элестетет. Уздун түшүргөн «аламычтары» бармак башы болуп көрүнөт. Ал шырдактарына эки гана өңдү «аламычы» менен алганда (кара-ак, кызыл-көк, кара-сары) колдонот. Уздун өзүнчө үлгү дептерчеси бар. Жакшы чыккан шырдак оюмун ага түшүрөт. Аны кайрадан карап чыгып, аны ондоп-түздөп оюм жаратат. «Бейшекандын жарым кыялы» ушундайча пайда болгон. Ал башка оюмдарды да бири-бири менен салыштырып, жаккан оюм айкалыштарын кыйыштырат. Шырдакчы башаты элдик оюм болгон оюмдун айрым элементтерин өзүнүн жекече кыял чабыттары аркылуу өзгөртө алат. Ал шырдактарын шырык аркылуу ийине келтирет. Кийизди бышык уютуу үчүн күзгү жүндү арбын колдонот. Уздун кызы Роза эне өнөрүн улоодо. Өнөктөшү Тохон Сатыбалдиева да уз, алар бири бирине үлгү тандайт. Биринин уздугун бири толуктайт. Эмгеги баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1980-ж. Эл чыгармачылыгы боюнча республикалык телеконкурс. Уздун шырдактары тартылган; 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Көркөм коп өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Шырдагы үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Кийиз буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Сартов Жанузак

Сартов Жанузак Таш чеккич. 1954-ж. Тоң районуидагы ТогузБулак айылында төрөлгөн.
 
Бишкектеги сүрөтчүлөр окуу жайын бүтүргөн. 1979-90-жылдары Нарын педагогикалык окуу жайында, Пржевальск көркөм фондусунда, Бишкектеги № 92 кесипчилик-техникалык окуу жайында эмгектенген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Жанузак ташты көлөмүнө карата аныктайт. Жаргылчак, тегирмен чегет. Өтө жумуру эстелик, моло таш, майдараактарын ийик таш, бүлөө, таш жарык, кайрак таш ж. б. шартташтырат. Таман алдында тапталган эле таштарды иштетип жалтыратса, абдан кооз көрүнүп, табигый касиетинде кубула түшөт. Андан чебер буюм-тайым жасайт. Андан эч нерсе менен алмаштыра алгыс көркөмдүктү алып чыгат. Жергиликтүү гранит таштарынын өңү ар кандай. Баалуу таштардан алмаз таш, топаз таш, ялма таш, овике таш өңдүүлөрдү кармайт. Устанын дүкөнү - «таш кесүүчү дүкөн» деп аталат. Техника аркылуу да иштетет. Аларга кескич, тешкич, жылмалоочу дүкөндөрү кирет. Жанузак таш чегүү үчүн балка, кескич, чукулдукту гана керектейт. Кескичти жаруу-тилүүдө, чукулдукту жаргылчак менен тегирмендин жылмасын чегүүдө колдонот. Жаргылчакка көгүлтүр чаар, кайрак сымал таштарды чегет. Жанузактын Нурдин Арзыматов, Тарас Сулайманов, Абдулла Арзиев, Темирбек Итикеев өңдүү таш чеккич шакирттери бар. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1988 ж. Эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук III фестивалына карата «Кол өнөрчүлөрдүн республикалык көргөзмөсү». Жаргылчагы үчүн Ардак грамота; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Таш буюмдары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Сарногоев Сатар

Сарногоев Сатар Мүйүзчү, зергер. 1945-ж. Кемин районундагы Ак-Түз айылында төрөлгөн.
 
Ата-энесинен эрте ажыраган. Ал Ак-Түз шахтасында эмгектенген. Элдик көркөм кол өнөрчүлүктүн ичинен мүйүз, сөөк, зер буюмдарын жасоого дилгир. Мунун ичинен анын устакерчилик жүзүн мүйүз жана сөөк буюмдары айдан ачык көрсөтүп турат. Бул өткөн өнөрдү кайрадан калыбына келтирүүдө жасаган жышааны. Ал көркөмдүктөр белектик да, буюмдук да маанини берип турат. Чебер зер буюмдарын да кооздоп жасай алат. Бирок, мүйүзчүлүк өнөрү аны өзүнө тартып тургандай көрүнөт. Анткени, мүйүз аттуунун ички сырларын уста мыкты туят. Сатар азыр мүйүзчүлүк менен зергерчиликти айкалыштыра кармоодо. Мунун үлгүлөрүн өнөр жай негизинде көп нускалап, дүкөндөргө жана ларектерге чыгарууда. Уста кадимки элдик салттуу буюмдарга да бөтөнчө көңүл бөлүүдө. Аларга: кезек жана майда тиштүү тарак, чакча, кыз-келиндердин асем буюмдары (сөйкө, шакек, оймок, туткундап жасалган билерик, желбирөөч, учтук) кирет. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Мүйүз белектери үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Сариева Калыйча

Сариева Калыйча — шырдакчы. 1924-ж. Жайыл районундагы Сары-Булак айылында төрөлгөн.
 
Ата-энесинен эрте ажыраган. Узчулукта чоң энеси Батыйманын нускасын алган. Калыйча адегенде жүндөн, териден таар, тон, чокой өңдүүлөрдү жараткан. Анан көркөм оюм көчөттөрдү үйрөнүп, шырдак жасап, туш кийиз сая баштайт. Кийинки кезде анын кооз буюмдары сатууга көп түшүүдө. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Калыйча кызыл шырдактын мурунтан белгилүү үлгүлөрүн арбын кармайт. Мында «аламыч» түшпөйт. Буюм көбүнчө төрт чарчы келет да, «жалпы оюм» менен берилип, кызыл-көк түс буюмдун бүтүндөй танабын өзүнө алат. Кызыл боёк бери чыгат. «Жээк оюм» «жарым кыялданып», ичинен «ит куйрук оюмунан» «карга тырмак оюму» көрүнөт. Анын четтери төп көрүнүшү үчүн төрт бурчунан «куш оюмунун» алдынан «карга тырмак оюму» чабалекейдей катыш жасайт. Ал мындай көркөм оюмдарды кыйыштырып, элүүдөн ашык шырдак жасап, кардарлардын мүдөөсүнө татыган. Калыйча түр шырдактарында «жээк оюму» (четтик оюм) үчүн «кыял оюмун» такай колдонот. Мында төрт такта бир шырдактын жалпы негизин түзүп, эки «кочкор мүйүз оюмунун» башында «карга тырмак оюму» бир бүтүм ойду берет. Анын ичинен төрт «ит куйрук оюму» өзүнөн өзү пайда болот. Ар бир такта ак-кара «бычак учунан» турган «аламыч» аркылуу бөлүнөт. Ошондой эле уздун өнөр канатында төрт «куш оюму» «ачкыч оюму» менен да биригип, ошол бир табакчанын ичинен «кочкор мүйүз оюму» болуп да көрүнөт. Шырдактарынын «колтук оюмуна» бир тактанын жарымы алынат. Азыр уз сатууга өтүмдүү болушка шырдактарын бир, бир жарым табакчаларга чактап оюп бүтүрүүгө айрыкча маани берүүдө. Ал кийизди бышык уютууга бөтөнчө шартташат. Уздун кыздары Замира, Зинура, небереси Индра уздукту талаптагыдай үйрөнүшүүдө. Сүрөтү түстүү баттамада.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Кийиз буюмдары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Сардарова Айнагүл

Сардарова Айнагүл Уз. 1948-ж. Кочкор районундагы Көл-Төр айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Чарбада эмгектенген. 1984-жылдан «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Кочкордогу бөлүмүнүн үйдөн уздануучу чебери. Айнагүл оюм жаратууда эски кооздуктарды өзүндөй сарысаптап өздөштүрүп, анын мыйзам ченемдерин сактоо аркылуу билгичтикте өзгөртүп кете алат. Кадимки эле «мүйүз оюму», «карга тырмак оюму», «бадам оюму», «ит куйрук оюму» өңдүү негизги оюмдардын элементтерин ойдогудай айкалыштырат, төптөштүрөт. Кооздуктарды өз ара кыйыштырат. Бирөөлөргө окшошпогон көркөмдүктөрдү жаратуу менен буюм-тайым жасоосу анын уздук жүзүн ачкан. Айнагүл тердиктин элдик үлгүсүн кармаган. Мында буюм жөнөкөй көрүнөт. Анын ичин шырык ээлейт. Аны оюм чийимдейт. Ал кербенди, жайлоого көчкөн кадимки жүктүү төөлөрдү элестетет. Уз азыр кат кийизди жалпы сом аркылуу табак оюм (үзүл-кесилсиз) берүү менен салттуулукту сактоого дымактанат. Мында табак оюмду такта оюмдан ажыратат. Айрымдардай кийизди бырчылдатып майдалабай, аны «аламычтап», кийиз оюмдарынын салттуулугунан тайбай түр шырдак жасайт. Мында кийиз өөн-бучкакка айланбайт. Шырдактарына «милтени» пайдаланса, башка жука жердикке чыраш сайманы тандайт. Кызыл-көк, сары-кара, кызыл-кара борбордук оюмду түзөт. Ал эми ак-кара «аламыч» болот. Бул эки өң кийиз буюмдарына чабалекейдей катыш жасайт. Уз көбүнчө «ит куйрук оюмун», «бадам оюмун», «бычак учу оюмун» алат. Анын кийиз, нооту, баркут өңдүүлөргө түшкөн көркөм оюмдары менен көчөттөрү ич ара айкалышып, топ (табакча, үй) өзүнчө бир ойду түшүндүрөт, мазмун берет, ачык чачырап көрүнөт. Айнагүлдүн кызы Чалбаева Батыйна (Бишкектеги № 92 көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайын бүткөн) азыр боз үй көтөрүүдө. Ага эшик чий чырмашкан, өрмөк буюмдарын түгөлү менен жүзөгө ашырышкан. Мында түшкөн терме, чырмак көчөттөрүндө түстөр мыкты тандалып, көркөмдүктүн элдик салты сакталган. Уздун кармаган буюмдары колдонмолук да, жасалгалык да мааниге ээ.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдүн республикалык көргөзмөсү». Ат жабуусу жана тердиги үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1989 ж. «Кыял» Бирикмесинин 20 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Кийиз, нооту буюмдары үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы.

Колдонулган адабияттар

 Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар
Саманканова Сабырбүбү

Саманканова Сабырбүбү Өрмөкчү, оймочу жана саймачы. 1945-ж. Талас районундагы Талды-Булак айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. 1980-жылдан “Кыял” элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде (Талас филиалында) үйдөн узданат. Бир нече сайма жана кийиз үлгүлөрү көркөм советтен өтүп, көп нускаланып сатууга түшкөн. Анын көркөм буюмдарынын ичинен уушкан ала кийизинде төрт түстү өз ара сиңирүүсү аркылуу оюмдарды так, төп жаратуу касиети жогору бааланат. Мында боёктор сары түскө айланат да, кудум живописттик мүнөзгө эгедер болот. Мүйүз оюмдар шарттуу айкалышып, четтик оюм менен ортолук оюмдардын «аламычы» аккарадан «ала мончок» көрүнүшү уздук татымын даана далилдейт. Ал өрмөкчүлүктүн көркөм көчөттөрүн терип түшүрүүнү энеси айтылуу уз Токуштан үйрөнөт. Боз үйдүн бүтүндөй жасалгаларын бир колдон чыгарууга такай отурган уз тегиричтин, кылдыроочтун кара терме түрүн жүзөгө ашырууну мыкты өздөштүргөн.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Сайма туштугу жана ала кийизи үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Энеси Бөрүбаева Токуш менен биргелешип жасалгалап тиккен боз үйү үчүн ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Шырдагы жана туш кийизи үчүн «Кыял» Бирикмесинин I даражадагы диплому.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Салыбаева Жекенай

Салыбаева Жекенай Шырдакчы жана чырмакчы. 1923-ж. Нарын районундагы Ылайлуу-Суу айылында төрөлгөн.
 
Бүтпөгөн орто билимдүү. Энеси Шайдактын өрнөгүн алган. Анын жасаган шырдактарында «салбай оюм», «табак оюм» басымдуулук кылат. Четтик оюмдун көркөм кара-жаттары буюмга «колтук оюм» болуп түшөт. Кызыл-жашыл түстү беттей жараткан үлгүлөрүнүн «аламычы» адатта ак-карадан бычак учуланат. Уздун чырмакчылыгындагы «омуртка оюм» менен «килем көчөт» канат чийдин, чыгдан чийдин, эшик чийдин ажарын ачат. Жекенай көтөргөн ак өргөөдөгү жасалгаларда түстөр бир беткей келип, жашыл үйдү элестетет. Ал элдик кийим-кечектерди да кармап, ойдогудай бычып-тигет. Келини Ибраимова Акыл - уздун ишенимдүү шакирти.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Салбай Оймочу

Салбай Оймочу (туулган, өлгөн жылдары белгисиз) — Нарын өрөөнүнө кара аттын кашкасындай белгилүү көркөм оюмдардын ээси Салбай оймочу Ат-Башы районувдагы Ах-Муз айылында моңолдор элинен чыккан. Кылым толтура кыдырган, калк кадырлаган оюмдардын бири «Салбай оюм» алыс менен жакынга бирдей тараган. Аны Чүйдөн да, Көлдөн да, Жумгалдан да, Ак-Талаадан да, Нарындан да кезектирүүгө болот. Октябрь революциясына чсммн эле элге кеңири тараган анын көркөм оюндарын чеберлер кийиз менен чий буюмдарына бирдей пайдаланышкан. Салбай өнөр даарыган даана сүрөтчү болгон. Ал бар болгон талантын жалаң ушул оюм-чийимге оодарып таштаганы өзүнөн өзү көрүнөт. Бул оюмдун нукуралыгы бөтөн көзгө да даана билинет. Башка көркөм оюмдардан анын айдан ачык айырмасы буюмга түшкөн көркөмдүк такта-такта болуп, ал ич ара омурткаланат. Мунун мүнөздүү белгилери «кыяп оюму», «кочкор мүйүз оюму», «бадам оюму» сыяктуу элдик атактуу оюмдардан да өзүнчө окчун айырмаланат. Уздун аты менен айтылып калган оюмдардан бул нагыздыгы, алымча-кошумчасыз жашап, кылым бойлоп, көөнөрбөй келе жаткандыгы менен бөтөнчө бааланат. Мында чебердин ойлоп табуучулук касиети курч жана күчтүү экендиги көрүнөт. «Салбай оюмдун» ажарында кызыл жана көк өң эриш-аркак айкалышып турат. Азыр фабрикалардан, бирикмелерден чыгарылып жаткан азык-түлүк товарларынын кутучаларында ж. б. да «Салбай оюм» көп колдонулууда. Эмгеги баттамада.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар
Сабирдинов Айылчы

Сабирдинов Айылчы Жыгаччы. 1947-ж. Кочкор районувдагы Шамшы айылыңда төрөлгөн.
 
Бишкектеги № 19 элдик көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайын бүткөн. «Кыял> Бирикмесинин Ысык-Көл шаарындагы филиалында уста, орто мектептерде мугалим болуп иштеген. Айылчы жасаган төр алабакандын, бешиктин, чыгырыктын, телефон койгучтун үлгүлөрү жыгаччылыкка узануунун жаңычылы (новатору) катары жогору бааланып, көп нускаланууга мүмкүндүк алган. Ал жумуру жыгачты, чийди, фанераны бир мезгилде табында кургатып, үчөөнү бир буюмга эриш-аркак пайдаланат. Кооздуктун мыкты үлгүсүн таба билген. Алабаканынын жыгачын күрөң боёкко алат. Мында жыгач кир көтөрүмдүү болот, ага түшкөн көркөм оюмдардын ачык фонун берет. Ала бакандын муунак-муунактарына чебер ак чийден пилдин тишиндей кооздук ыйгарат. Илгичтерин (6-8) фанерадан жумуру жыгачка (тулкусуна) аштайт. Кара сыр аркылуу ага өздүк көркөмдүгүн «жарым кыял» кейпинде так, төп түшүрөт. Мындай үндөштүктөр, узануу стилдери автордун башка буюм-тайымдарында да даана билинет.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Салттуу жыгач буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССРинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык II кароо-сынагы». Бешиги, ала баканы, чыгырыгы (балдар басуучу) үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардас грамотасы; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 60 жылдыгына карата “Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы”. Жыгач үлгүлөрү, оюм түшкөн тешиги үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк бирикмесинин Ардак грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Рыспеков Сүйүндүк

Рыспеков Сүйүндүк (1950-92) Ат жабдыктарынын чебери. Тоң районундагы Бөкөнбаев айылында төрөлгөн.
 
Колхоздо жардамчы малчы болуп эмгектенген. Бишкектеги көркөм окуу жайын бүтүргөн. 1980-87-жылдары «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн узануучу чебери болгон. Алма-Ата шаарындагы ат жабдыктарын жасоо боюнча өнөрканада эки жылча узанып, «Казак ССРинин элдик чебери» деген наам алган. 1985-жылдагы жаштардын жана студенттердин Бүткүл дүйнөлүк II фестивалынын катышуучусу. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү.
Сүйүндүк ээр сынпостойт. Өздүк узануусунда айрым зергердик өзгөчөлүктөрү баамдалат. Мында булгаарынын үстүнө ээрди коюп, каптоодо анын кашын өзүнчө, чарасын өзүнчө, капталдарын өзүнчө алат да, кара булгаарыга «прессте» (атайын калыпка коюп ысытуу аркылуу) көркөм оюм-чийим түшүрөт. Түшкөн кооздуктардын негизги элементтерин «кыял оюму» түзөт. Ээр сынпосунун четтерине ак кайыштан «араа тиш» келтирет. Анын «кыюулары» машина менен жүргүзүлөт. Ат жабдыктарын шөкөттөөдө, мисалы, куюшкандын кошундусундагы «сүзмөсүнө» (жүзмө) кадимки «кыял оюмун» металлга түшүрөт. Демек, куюшкандын кошундусу эки бөлүктөн турат. Уста үстүнө томпок шөкөт (металл топчу) жаткырат. Анда өзүнчө сайланган кооздук болот. Кошундунун эки канатындагы түшүрүлгөн «кыял оюмунан» улам зергер «чегелөө», «чапкылоо» салтын-наркын сактоону мыкты өздөштүргөндүгү көрүнөт. Устанын негизги узануу ыкмасы - «чапкылоо». Металлды өгөөлөө, чабуу, чегелөө, өзүнчө калыпка уруу, эшүү, чыйратуу сыяктууларды кармайт. Сүйүндүктүн атасы Рыспек өз учурунда оозго алынган уста болгон. Сүйүндүк малчылардын суроо-талаптарын эске алып, ат жабдыктарынын бүтүндөй түрүн өз бетинче сатууга чыгарууда. Ал азыр күмүш кармоонун ички сырларын да таасын өздөштүргөн. Казак агайындардан шири жана жыгач идиштерин жасоонун ыкмаларын үйрөнгөн. Уста уйдун чылгый терисинен көөкөр жасоо үчүн абалы өзүнүн калыбына түспөлүн келтирип, ага мүнөздүү оюм-чийим берип, аарынын чөбөгөсү менен малдын майына аралаштыра кайнатканда өзгөчө суюктук пайда болот. Мына ошону майлаганда ыштагандай кызып өңдүү түс жаралат. Ошондон кийин ыштыкка коёт. Сүйүндүк иниси Турсунбек экөө өнөктөш узанган.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987 ж. «Казакстан элдик чеберлердин көргөзмөсү». Ат жабдыктары үчүн ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1988 ж. Эл чыгармачылыгынын «Венгрия - Казакстан» аттуу көргөзмөсү; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Ат жабдыктары жана зер буюмдары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Рыскулов Табел

Рыскулов Табел Жыгаччы. 1934-ж. Талас районунун Үч-Эмчек айылында төрөлгөн.
 
Айылдык башталгыч мектептен окуган. Атасы жыгаччы да, темирчи да, мергенчи да болгон. Чоң атасы Сарт уулу 36 тал менен камчы өргөн, таш чеккен, тегирмен жүргүзгөн, өтүк ултарган. Көркөм кол өнөрчүлүк укумдан-тукумга астектелип улаштырыла кармалып келе жаткан бул үй бүлөдө устакерчиликтин мектеби колдон колго өтүүдө. Табелдин уулу Кабай (1964-ж. туулган, атайын техникалык орто билимди Харьковдон алган) 1981-жылдан өзү менен бирге узанат. Табел 12 канат үй көтөрүүдө. Анын уугунун узундугу 5 метр. Жергиликтүү токойдо узундугу, жоондугу туура келген жыгач табылбагандыктан, уукту эмен менен ак чечек өсүмдүгүнөн жасоодо. Керегесине самби талды пайдаланууда. Ар бир канатка 12 башты так эсепке алган. Кереге жазылганда 1,8 метр, анын эриши 1,5 метр келет. Табелдин жекече узануу ыкмалары бар. Мисалы, самби талды иштетүүгө жеңил болсун үчүн кыйып келээри менен аарчып, анан көлөкө жайда табы менен кургатат. Тезге коюуда сууга таштап, жибитип алуусу илгертеден берки таластык чеберлердин жалпы буюм-тайым кармоолоруна окшошот. Уста жердик жыгачты качан кыюу, кандай кургатуу, кантип матоо өңдүү ыкмаларды мыкты билет. Жасап жаткан үйүнүн түндүгүнүн диаметри 2,2 метрге (алкагы 6,6 метрге), үйдүн айланасы болжолдо 32-36 метрге, бийиктиги 6 метрге барабар. Үй жыгачын сырдоодо Таластын Орто-Ата, Кең-Кол-Атасынын жошосун пайдаланат. Аны чылап, суюлтуп кайнатат. Анан ага эмендин боёгун кичине кошот. Чебер жердик жыгачка өтө этиет мамиле кылат, анткени жыгач нымды да, күндү да анча сүйбөйт.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар