Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Угуу органы

Угуу органы - жаныбарлар менен кишинин үн термелүүсүн кабыл алып, анализдөөчү өзгөчө мүчөсү.
 
Көп омурткасыздардын, жөнөкөй хордалуулардын Угуу органы үн термелүүсүнөн башка төмөнкү жыштыктагы механикалык термелүүнү да кабыл алат. Омурткасыздардын ичинен кадимки Угуу органы курт-кумурскада жакшы өөрчүгөн, көбүнчө тимпанал органы же кээде башка түзүлүштө кездешет. Тимпанал органы түз канаттууларда, көпөлөктөрдө жука кутикула тарсылдактарынан турат да, кекиртек же аба көңдөйү менен бириккен. Алар кээ бир жаныбарлардын (мисалы, жарганаттын) ультраүн термелүүлөрүн кабыл алат. Омурткалуулардын Угуу органы тең салмактуулук органдары менен бирге ички кулакта жайгашкан. Угуу органынын кабыл алуучу рецептор аппараты (к. Угуу анализатору) өзгөрүлгөн түрдөгү эпителий клеткаларынан турат, анда угуу нервинин жипчелери аяктайт; көпчүлүк балыктардын ички кулагында тегерек бултуйган баштык түрүндө жайгашкан. Сүт эмүүчүлөр менен кишинин ички кулагы - татаал түзүлүштөгү үлүл жана корти органынан турат, к. Кулак.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.

Категория:Зоология‎
Углевод алмашуу

Углевод алмашуу - организмде углеводдордун сиңүү процесси - аралык жана акыркы заттарга ажырашы, жөнөкөй углеводдордун татаал углеводдорго айланышы.
 
Тамак сицирүүчү (амилаза, глпколидаза) ферменттердин таасиринен поли жана олнгосахариддер моносахаряддерге ажырайт. Полисахарнддер фосфорилазанын таасири менен глюкоза 1-фосфатты пайда кылат. Ачуу жана гликолиз процессинде моносахариддер анаэробдук ажырап, этил спирти. жогорку спирттер, май, пропион жана сүт кислоталары пайда болот. Моноеахарнддерднн ай лануулары гексокнназа ферментнинин таасири менен өтүп, натыйжада фруктозанын дифосфор эфири пайда болуп, ал альдозанын таасиринен эки фосфотриозага ажырайт. Андан ары кычкылдануу-калыбына келүү реакциялары жүрөт. Углеводдордун кычкылдануу аркылуу өзгөрүүсү (пентоздук жол) глюкозомонофосфаттын пайда болушу менен башталат. Кычкылдануу реакциясынын натыйжасында никотин амидадениндинуклеотид фосфат коферменти түзүлөт. 

Пентоздук жолдун андан аркы реакциялары кычкылтексиз (анаэробдук) шартта өтөт. Углевод алмашууну реакцияга катышуучу ферменттердин активдүүлүгүн күчөтүүчү факторлор (температуpa, кычкылтек режими, субстраттын концентрациясы ж. б.), жаныбарларда нерв системасы жана гормондор жөнгө салат.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.

Категория:Медицина
Өндүрүш факторлору

Өндүрүш факторлору - Товарларды чыгарууга жана кызмат өтөөгө катышкан ресурстарды өндүрүш факторлору деп аташат.
 
Аларга жер, жаратылыш ресурстары, капитал, адам ресурстары (эмгек) жана ишкердик кирет. Системада ар бир фактордун өз орду жана өзүнүн конкреттүү функциясы (милдети) бар. Биздин Кыргыз экономикалык системабызда кызмат өтөөгө өндүрүш факторлорун киргизген же пайдаланган адамдар, эмгегинин акыбетин кайтарып алууга же сыйланууга акылуу. Бул төлөмдөр кайра дагы жумшалуучу киреше катары экономиканын кыймылдаткычына күйүүчү отун сыяктуу болуп калат. Ресурстун ээлери аларды пайдалангандыгы үчүн рента, эмгек акы, процент жана пайда алышат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Өкүлчүлүктүү уюм

Өкүлчүлүктүү уюм (орган) - бул термин Европа Союзуна кирген Европалык комиссиянын директивасында колдонулат.
 
Баалуу кагаздардын рыногуна байланыштуу белгилүү бир функцияны аткарат. Анын өкүлчүлүгүнүн ишине аты чыккан инвестициялык кызмат көрсөтүүгө уруксаты бар фирмалар, аты чыккан фондулук рыноктор жана аларга байкоо жүргүзүү кирет. ЕСтин мүчөлүгүнө кирген мамлекеттер ар кандай иштерди аткаруу үчүн ар кандай өкүлчүлүк уюмдарга уюштуруп ишти аларга тапшырат.
 
Караңыз: Investment Servieces Directive, Prospectus Directive.. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Өзүн өзү каржылоо

Өзүн өзү каржылоо фирма (ишкана, компания ж.б.) учурдагы өзүнө тиешелүү чыгымдарын гана жаппастан анын ээлигинде калган пайданын эсебинен негизги фондуларды кеңейтүүгө кеткен чыгымдарды жаба алган чарба жүргүзүүнүн системасы.
 
Өзүн өзү каржылоонун шартында фирманын техникалык жактан өнүгүүсү, материалдык кызыктыруу жана эмгек жамаатынын социалдык өнүгүүсү пайданын жана банктын насыясынын эсебинен жүргүзүлөт. Мындай шарттагы фирманын ишмердүүлүгүн баалоочу көрсөткүч жана өндүрүшкө, социалдык өнүктүрүүгө чыгымдардын жападан жалгыз булагы болуп пайда эсептелет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Отунга салык

Отунга салык - автомобилдик отунду (бензинди, дизотунду, кысылган жана суюлтулган газды) пайдалангандыгы үчүн каражаттарды бюджетке алуу жолу.
 
Салыкты төлөөчүлөргө күйүүчү отунду юридикалык тараптарга жана жарандарга сатууну ишке ашыруучу ишканалар, уюмдар жана ишкерлер кирет. Салык өлчөмү керектөөчүлөргө берилген күйүүчү отундун наркы боюнча пайыздар менен белгиленет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Оптималдуу пландаштыруу

Оптималдуу пландаштыруу - пландын жана программанын мүмкүн болгон (альтернативалуу) көптөгөн варианттарынын ичинен бир оптималдуу вариантын тандап алууга мүмкүн болуучу методдордун комплекси, б.а., оптималдуулуктун берилген критерийинин жана белгилүү чектөөлөрүнүн эң жакшы тандалган варианты.
 
Математикалык программалоонун маселелерин чыгарууга негизделген. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Облигациянын чыгарылыш курсу

Облигациянын чыгарылыш курсу - биринчи сатып алуучуларга эмитент аркылуу (аларды чыгарган мамлекет же акционердик коом) сатылган облигациянын баасы.
 
Бул көп учурда облигациянын номиналдык наркынан төмөн болуп калат. Экономикасы өнүккөн өлкөлөрдө облигациялык заемдор, адатта, эмитенттен чоң суммага сатып алуучуга жана аларды акча базарлары акырындап сатуучу ири банкттар жана банктык консорциумдар тарабынан жайгаштырылат. Эмитент заемдун жайгаштырылышына умтулуу аркылуу, облигацияларды банктарга өз баасынан арзаныраак сатат жана банктар облигациянын чыгарылышы менен базар курсунун айырмасынын өлчөмүндө утуш алып турат.

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
«Ноу-хау» баасы

«Ноу-хау» баасы - «ноу-хаунун» пайдалуулугунун жалпылоочу көрсөткүчү.
 
Өзүнүн төлөм негизи жана формасы боюнча лицензия баасына окшош болот. Ноу-хауну өндүрүштө пайдалануунун натыйжасында сатып алуучу алган кошумча пайданын бөлүгүн сатуучуга берүүнүн эсебинен калыптанат. Ноу-хаунун иш жүзүндөгү баасы паушалдык төлөм түрүндө же болбосо ноу-хауну берүү жөнүндөгү келишим иш-аракетте болуп тургандагы мезгил үчүн сатып алуучуга төлөнүүчү роялтинин суммасы түрүндө туюнтулат. 

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Нотариалдык жыйымдар

Нотариалдык жыйымдар - мамлекеттик төлөмдүн бир түрү.
 
Мекемелер, уюмдар жана айрым инсандар тарабынан нотариалдык тейлөөлөр үчүн төлөнөт.
 
 Буларга мүлктүн сатылгандыгы тууралуу келишимдердин күбөлүгү;
 келишимдердин долбоорлору;
 ишеним каттар; мурас кагаздар;
 арыздар, мурас күбөлүктөрү; 
 коюлган колдун аныктыгы ж.б. кирет.
 
Нотариалдык жыйымдар көбүнчө марка түрүндө төлөнөт да, нотариалдык ресстрге жабыштырылат же накта акчалай берилет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Норт, Дуглас

thumb|200px|right|Норт Дуглас (1997)
Норт Дуглас (АКШ) жана Роберт Фогель (АКШ) - (экономикалык теорияны тарыхый изилдөөлөргө колдонгондугу үчүн Нобель сыйлыгына татыган) 1993-ж.
 
Норт Дуглас 1920-ж. Кембриджде төрөлгөн.

Башка экономикалык тарыхты изилдөөчүлөрдүн (ошонун ичинде Фогельден) Норттун айырмасы конкреттүү тарыхый окуяларды аны мүнөздөгөн шарттары менен бирге изилдөөдө турат.
 
Ал өзүнүн негизги куралы катары трансакциондук чыгымдардын экономикалык теориясын пайдаланат жана «коомдогу оюндун турукташкан эрежелерин» көңүлүнүн борборунда тутат. Норт Испания менен Англия, АКШ өлкөлөрү мурунку тарыхый учурда бирдей экономикалык деңгээлде туруп, кийин чоң айырмаланып кеткендигин изилдейт. Мунун себебин ал, алардын экономикалык системасындагы «оюн эрежелеринин» жана бийликтин саясий «соодасынын» айырмаларынан көрөт. Англия менен АКШ жеке кызыкчылыкка жана эркиндикке шарт түзүп, негизги ресурстарды өндүрүмдүү пайдаланууга жетишкен. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Нэш Джон

Нэш Джон (АКШ), Джон Харшаньи (АКШ) - (оюндар теориясын экономикага байланышта иштеп чыгуудагы салымдары үчүн Нобель сыйлыгына татыган) 1994-ж.
 
Нэш Джон 1928-ж. АКШда төрөлгөн. Ал 22 жашында докторлук диссертациясын жактап, «кооперативдик эмес оюндар» аттуу ага атак-даңк алып келген докладын жарыялайт.
 
«Нэштин теңдемелери» же «Нэштин тең салмактуулугу» аттуу белгилүү теориясы, оюндар теориясынын математикалык принциптерин негиздеген. Ал Массачусетс технологиялык институтунда сабак берип жүрүп, 50жылдардын аягында психикалык оорусуна байланыштуу ишин калтырган. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Негизги экономикалык мыйзам

Негизги экономикалык мыйзам ― коомдук-экономикалык тутумдардын өсүп-өнүгүү мыйзамы.
 
Ал өндүргүч күчтөрдүн өнүгүшүнүн белгилүү баскычына туура келген негизги өндүрүш мамилелерди чагылдырат. Конвергенттик коомдо Негизги экономикалык мыйзам кошумча эмгектин социалдык формасы менен, б.а., эмгекчилердин күч-кубатын калыбына келтирүүгө жана өнүктүрүүгө зарыл эмгектин жана бош убакыттын формасы менен мүнөздөлөт. Негизги экономикалык мыйзам өндүрүш ыгынын жардылыкты жоюу боюнча мамлекеттиниш мүнөзүн аныктайт. 

Булактар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Негизги фонддордун активдүү бөлүгү

Негизги фонддордун активдүү бөлүгү - өндүрүштүк негизги фондулардын бөлүгү.
 
Ушулардын жардамы менен өндүрүш процессинде эмгек предметтерине түздөн-түз (активдүү) таасир тийгизип, алардын колдонулушун ишке ашыруу функциясын аткарат. Өндүрүштүк фондунун негизги бөлүгүн жумушчу машиналары жана курал шаймандар, жабдуулар, транспорттук каражаттар, аспаптар ж.б. түзөт.
 
Өнөр жайдын кээ бир тармактарында (мунай, таш көмүр, токой) курулуштарда дагы активдүү роль аткарат. Негизги фондулардын активдүү бөлүгүнүн өздүк салмагы алардын жалпы наркын да негизги фондулардын структурасынын прогрессивдүүлүгүн аныктайт. Ал техникалык, энергетикалык жактан жогорку деңгээлде камсыз болгон өндүрүш процесстерди бир кыйла механикалаштырган жана автоматташтырылган ишканаларда өтө маанилүү болуп эсептелет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Гуннар Мюрдаль

thumb|200px|right|Гуннар Мюрдальl (1964)
Мюрдаль Гуннар 1899-ж. Швецияда Даларна провинциясында төрөлгөн.
 
 Ал экономикалык теориянын моралдык, этикалык жана содиалдык маселелерине жогору көңүл бурган.
 Институциализм багытына таандык.
 Мюрдаль Швеция парламентине бир нече жолу шайланып, кийин Шведдик пландоо комиссиясынын төрагасы, соода жана коммерция министри болуп иштеген. 
 1947-ж. Европадагы Бириккен улуттар уюмунун экономикалык комиссиясынын аткаруучу катчысы кылып дайындалат.
 
Ал 1968-ж. «Азия драмасы» аттуу эмгегин жарыялаган. Бул эмгегинде «модернизмдин идеалдарын» түзгөн. Алардын тизмеси: рационалдуулук, келечекти пландоо, жашоо деңгээлин жогорулатуу, социалдык жана экономикалык теңчилик. Ал 1974-ж. Нобель сыйлыгына татыган. Мюрдаль 1987-ж. дүйнөдөн кайткан. 

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Мээ менен чабуул жасоо

Мээ менен чабуул жасоо - жаңы идеяларды жаратууда чыгармачыл топторду түзүүдөгү ыкма.
 
Илим-изилдөө мекемелеринде же тобокелчил ишканаларда көп колдонулат. Мындай топторго киргендер чогулуп алып башына кандай ойлор келсе айта беришет, буга эч кандай деле маани берилбейт, бирок ошентип отуруп абдан керектүү ойлор айтылып калат. Кээде ушундай идеялардан так ишке өтүп кетишет, бул компаниянын өнүгүшүнө өбөлгө түзөт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Мүнөздөмө кат

Мүнөздөмө кат - инвесторго негизделген чечим кабыл алуу үчүн, баалуу кагаздарды сатуу жөнүндө маалымат камтылган официалдуу сунуш.
 
Мүнөздөмө катта азыркы жана келерки же азыркы анан иштегени жөнүндө маалымат камтылат. Баалуу кагаздар мыйзамга карата анда ар кайсы материалдык тобокел жөнүндө маалымат болуш керек. Мүнөздөмө кат баалуу кагаздар жана биржалар комиссиясына берилип, андан кийин бардык инвесторлорго таратылыш керек.
 
Баалуу кагаздарды ж. б. инвестициялык компанияларды сунуш кылган компания мүнөздөмө каттарды чыгарышы керек, анда анын финансылык отчету, инвестициялык философиясы жана максаты, тобокел факторлору жөнүндө маалымат камтылат. Инвестирлөө алдында инвесторлор мүнөздөмө катты абдан кылдаттык менен карашы керек. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Мөөнөтү узартылган дивиденддүү акциялар

Мөөнөтү узартылган дивиденддүү акциялар - кайрадан түзүлгөн ишкананын уюмдаштыруучулары же менеджерлери ээлик кылган акциялардын түрү.
 
Жөнөкөй акциялар боюнча белгилүү бир өлчөмгө чейин төлөнмөйүн дивиденддер алар боюнча чегерилбейт. Эгерде бул шарттар аткарылса, анда пайданын калган бөлүгү толугу менен же анын олуттуу бөлүгү бул акция ээлерине бөлүнүп берилет. Ошондуктан алар уюмдаштыруучулук акциялар деп аталат, компания көбүрөөк пайда таап, иши ийгиликтүү болуп турган учурда бир топ натыйжалуу келет. Мындай акциялар салыштырмалуу кыйла аз таркатылат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Монополияга каршы жөнгө салуу

Монополияга каршы жөнгө салуу - 20-к. дүйнөнүн көп өлкөлөрүндө чарбанын түрдүү тармактарында атаандаштыкты колдоо максатында монополиялыкка каршы бир катар мыйзамдар кабыл алынган.
 
Монополияга каршы жөнгө салуу саясаттын негизги максаты монополиялык бааларды төмөндтүү жана алдын алуу менен өндүрүш тартыштыгын азайтуу жана алдын алуу монополиялык байлыкты кайрадан бөлүштүрүү менен коомдогу ресурстардын топтолушунун уңгусун борбордоштурбоо болуп саналат. Монополияга каршы жөнгө салуу көбүнчө мамлекет тарабынан, ал тургай базар мамилелеринин нугунда өнүгүп жаткан өлкөлөрдө да ишке ашырылат. Алсак, Кыргыз Республикасынын экономикасында буйрукчул-акимдик башкаруудан базар мамилелерине өтүү шарттарында монополиялыкка каршы бир катар мыйзамдарды кабыл алышы буга толук мисал боло алат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Модильяни Франко

thumb|200px|right|Модильяни Франко (2000)
Модильяни Франко (АКШ) - акча жыйноо процессин жана финансылык рынокторду талдоосу үчүн 1985-ж. Нобель сыйлыгына татыган.
 
Америкалык экономист Модильяни 1918-жылы Римде (Италия) төрөлгөн. Ал өзүнүн антифашисттик ишеним жана теги еврей болгондуктун айынан адегенде Францияга, андан кийин Кошмо Штаттарга качууга мажбур болгон. Анын илимий ийгиликтери өзгөчө Массачусетс технологиялык институтунун профессору катары иштегенде пайда боло баштаган.
 
Анын адам жыйнаган акчасынын өмүр жолу жөнүндөгү гипотезасы көптөгөн өлкөлөрдүн пенсия системасына негиз болгон. 1958-ж. «Модильяни-Миллер теоремасы» аныкталган. Алар баалуу кагаздардан алынуучу кирешени эсептөө методун беришкен. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Миррлиз Джеймс

Миррлиз Джеймс (Британия), УИЛЬЯМ Викри (АКШ) - (толук эмес маалыматтын шартында финансылык чечимдердин теориясын иштеп чыккандыктары үчүн Нобель сыйлыгына татыган) 1996-ж. Уильям Викри 1914-ж. Канадада төрөлгөн.
 
Өмүрүнүн көпчүлүгүн Колумбия университетинде иштеген. Ал 1940-жылдары капитал менен натыйжалуулукту тең салмактуулукка келтирүү максатында таза кирешеден салыкты кандай алуу мүмкүнчүлүгүнүн моделин иштеп чыккан. 25 жылдан кийин бул моделдин математикалык түзүлүшүнө Миррлиз кайрылган. Миррлиз Джеймс 1936-ж. Шотландияда төрөлгөн.
 
Кембридж университетинде профессор болуп иштейт. Ал маалыматтын жетишсиз (же карама-каршы) шартында чечим кабыл алуунун жалгыз шартын (жалгыз кесилишүүсүн) тапкан. Ал жеке менчиктин жеке кызыкчылыгына финансылык чечимдин туура жооп бериши же карама-каршы болбошу. Мындай принципте, оптималдуу келишимдерди, контракт же макулдашууларды ж.б. кызыктыруучу проблемаларды иштеп чыгуу көп эсе жөнөкөйлөштүрүлөт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Металл акча теориясы

Металл акча теориясы - экономикалык теория; мында толук балуу металл акча ул. байлык катары каралат. Капиталдын алгачкы жыйымы доорунда өнүккөн.
 
Металл акча теориясын жактоочулар (Улуу Британияда - Т. Мен, Д. Hope, Францияда - А. Монкретьен) жаңылыш түрдө акча менен товарды, акча жүгүртүү менен товар алмашууну бирдей карашкан. Металл акча теориясынын кээ бир өкүлдөрү (мис., К.Книс) ички акча жүгүртүүдө толук баалуу металл акчаны кагаз акчага алмаштыруу мүмкүндүгүн танышкан. Металл акча теориясын жактоочулардын негиздик жаңылыштыгы - алтын белгилүү тарыхый экономикалык мамилелер системасында жалпы эквивалент болорун түшүнбөгөндүгүндө. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Материалдык активдер

Материалдык активдер - юридикалык же жеке жактардын акчалай жана мүлк түрүндөгү нарктуу менчиги.
 
 Буларга менчигиндеги жер аянттары, имараттар, өндүрүшкө же өндүрүшкө тиешеси жок курулуштар; 
 ишкананын балансындагы турак жайлар, окуу жайларына, балдар бакчасына, 
 дарылоого, ден соолукту чыңоого, спортко ылайыкталган имараттар, жайлар; 
пайдаланууга берилген жана кампаларда сакталып турган өндүрүштүк жабдуулар, өндүрүш тармактарына кирбей турган кыймылдуу мүлктөр, чийки заттардын, отундун, жартылай даяр заттардын (кампалардагы, цехтердеги жана жол боюндагы) түрдүү бөлүктөрү, даяр продукциялар, мүлк, негизги каражаттар, ижарага берилген жерлер, ишканаларга тийиштүү филиалдары, компания туундулары кирет. 

Материалдык активдер ич ара кайрадан өндүрүлүүчү жана өндүрүштүк эмес (жер, кен байлыктары) болуп экиге бөлүнөт.

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Маркетинг дин буюм базарындагы абалы

Маркетинг дин буюм базарындагы абалы. Базардагы өнөр жай товарларына сунуштун жана суроо-талаптын индекстеринин, баалардын жана ишканалардын кампаларындагы даяр буюмдардын калдыктарынын динамикасы түрүндө көрсөтүлөт.
 
Кыргыз Республикасында 1991-жылга салыштырганда өнөр жай өндүрүшүнүн төмөндөшү жалпысынан уланууда. Демек, товарларга сунуш жана суроо-талап төмөндөп, өзүнө турган нарк көбөйүп, баалар өсүп, буюмдардын өтпөй жатышын көрсөтөт. Алсак, 2009-жылдын ичинде өнөр жай товарларынын көлөмүнүн индекси 2008-жылга салыштырганда 93,6%ти түздү, ал эми баалардын индекси 112,0%ке чейин өскөн. Демек, товар базарында кырдаал олуттуу өзгөрүлбөй эле келе жатат.
 
Маркетинг (базарды изилдөө) иши, жаңы технологиялар (инновациялар) болбосо, товардын, анын ичинде керектөө базары иштелбейт деп эсептөө керек.
 
Ушул кемчиликтерди жоюуда эң оболу төмөнкү иштер жүргүзүлүшү зарыл:
 * ээлик кылууну уюштуруунун жөнөкөйлөштүрүлгөн ыкма-түзүлүштөрдү (процедурасын) иштеп чыгуу, корголушунун натыйжалуу системасын камсыз кылуу менен, менчик ээлери, товар чыгаруучулар үчүн ыңгайлуу шарттарды түзүү;
 товар чыгаруучу ишканалар маркетинг, буюмдарын жакшыртуу, чыгаруу жана сатып өткөрүү боюнча билим алуу үчүн бардык мүмкүнчүлүктөрдү жасоолору тийиш.

Ал үчүн натыйжалуу чаралардын бири Түштүк-Чыгыш Азиянын Малазия, Сингапур, Таиланд жана Вьетнам сыяктуу өлкөлөрүнүн тажрыйбасын үйрөнүүнүн өбөлгөсү катары чет өлкөлүк капиталды жана технологияларды иштетүү болуп эсептелет;
 жаңы техника менен технологияларды ташып келүү жана өзүнүн керектөө товарларын чыгарууну жолго салуу;
 мамлекеттинкүч-аракеттери ата мекендик өндүрүүчүлөрдүн продукциясына ички жана тышкы суроо-талапты кеңейтүү үчүн шарт түзүүгө (сапатты жана атандаштыкка жөндөмдүүлүктү жогорулатууга) топтоштурулууга тийиш;
 сапатсыз жана ден соолукка коркунучтуу чет өлкөлүк товарлардын өлкөбүздүн базарларына өтүп кетишине жол бербөө;
 азыркы учурдун биржалык (дүң сатуу) механизмин түзүү, б. а., товардык биржалар институтун өнүктүрүү жана баалардын базар системасын түзүү;
 азык-түлүк менен өзүн өзү камсыз кылуунун жогорку даражасына жетишүүгө умтулуу. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика