Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Жүрөк

thumb|Жүрөк.
Жүрөк – жаныбар жана адамдын жүрөк-кан тамыр системасынын борбордук органы. Жүрөктүн булчуңдуу капталынын ыргактуу жыйырлышы организмдеги кандын үзгүлтүксүз кыймылын камсыз кылат. Бардык омурткалуу жаныбарлардын (балык, бака, кескелдирик, канаттуулар менен адамга чейин) кан айлануу системасы негизинен окшош. Адамдын жүрөгү 4 камерага (оң жана сол дүлөйчө, оң жана сол карынча) бөлүнгөн көңдөй булчуң органы. Омурткалуулардын ар кандай классына кирген жаныбарларда жүрөк камераларынын саны бирдей эмес. Балыктын жүрөгү бир дүлөйчөдөн жана бир карынчадан, жерде-сууда жашоочулардыкы эки дүлөйчө, бир карынчадан турат. Канаттуулар менен сүт эмүүчүлөрдө эки дүлөйчө, эки карынча болот. Дүлөйчөнүн капталы карынчаныкына караганда жука. Оң дүлөйчөгө төмөнкү жана жогорку көңдөй веналар, сол дүлөйчөгө өпкө веналары куят. Карынчанын капталы булчуңдуу калың катмардан турат. Оң карынчадан өпкө артериясы, сол карынчадан толто чыгат. Ар бир дүлөйчө менен карынчанын ортосундагы кош жапкактуу жана үч жапкактуу сарпкапкактар(клапан) кандын дүлөйчөдөн карынчага агышын багыттайт. Дүлөйчөлөр жыйрылганда, кан агып, жүрөктүн карынчаларына толот. Карынчалардын керегесиндеги булчуң жыйрылып, канды толто менен өпкө артериясына сыгып чыгарат. Бул кан тамырлар майда артерияларга бөлүнүп, дененин бардык органдары менен ткандарына жеткенде, көп капилляр торчолорун түзөт. Капиллярдын капталындагы эң майда жылчыктар аркылуу кан менен ткандын ортосунда зат алмашуу жүрөт. Кан капиллярдан венага өтүп, веналар жүрөк. дүлөйчөлөрүнө куят. Адамдын жүрөгү 1 мүнөттө 55-70 жолу жыйрылып, 4,5-5 литр канды айдап турат.

 Байланыштуу макалалар 
 Кардиология

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Анатомия
Категория:Кардиология
Категория:Зоология
Кара карлыгач

thumb|Apus apus.

Кара карлыгач (лат. Apus apus) – карлыгачтар тукумуна кирген чоң эмес чымчык.

 Жалпы мүнөздөмөсү
Кара карлыгачтын узундугу 18 см, канаттарынын чабыты - 40 см, канатынын узундугу - 17 см, куйругунун узундугу - 8 см. Куйругу айры, өңү кара-күрөң болуп жашгылт тартып турат. Богогу менен моюну ак темгил; көздөрү кара-күрөң, тумшугу кара, буттары ачык-күрөң. Ургаачысы менен эркеги өңү боюнча айырмаланышпайт. Балапандарынын өңү ачыгыраак келет да, чалгындарынын учу киргилт-ак жээктүү болот.

 Таралышы 
Ортоңку Европада, Түндүк жана Орто Азияда таралган. Оруссияда батыш чекарасынан тартып чыгышында Байкалга чейин. Африкадажана түштүк Индияда кышташат.

 Чымчыктар арасындагы рекордтору 
Кара карлыгач эң ылдам сызып учкан канаттуу, анын ылдамдыгы - 120-180 км/с чейин жетет. The Common Swift: Records and Phenomena.

 Карлыгачты тамакка колдонуу 
XIX к. аягында эле Түштүк Европада кара карлыгачтын балапандарынын эти "абдан даамдуу" деп эсептелип, алардын уялары массалык түрдө бузулуучу. .

 Шилтемелер 

 Ссылки 
 База данных «Позвоночные животные России»: чёрный стриж 
 Чёрный стриж — Apus apus
 Чёрный стриж
 Выкармливание птенцов чёрных стрижей
Черный стриж выбран птицей года в Беларуси 

Категория:Канаттуулар
Информациялык маданият

Информациялык маданият - – дүйнөлүк гуманистикалык маданиятка кирген, компьютерлештирилген коомдогу, робот-машина системасындагы элдердин өзүн алып жүрүү эрежелер жыйыны.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Сары чай чөп

Сары чай чөп — көп жылдык чөп өсүмдүк. СССРдин Европа бөлүгүндө, Кавказда, Батыш Сибирде, Орто Азияда көп таралган. Шалбааларда, адырларда, суу жээктеринде, токой четинде өсөт. Медицинада дары катарында анын чөбү колдонулат. Чөбүн гүлдөп жаткан мезгилде чогултуп алуу керек. Бул чөптүн маңызын ич өткөктө антисептик(микроб жок кылуу), кан токтотуучу, нерв системасын тынчтандыруучу, сергитүүчү дары катары, ошондой эле стоматит жана башка ооруларда колдонулат. Чөптөрүнөн алынган дарылар түрдүү тышкы жарааттарды, өзгөчө күйүктү, ошондой эле өт, заара айдама зат катары жана сезгенүү ооруларын дарылоодо пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дарылар
Информациялык педагогика

Информациялык педагогика - теория катары педагогикалык кибернетикага жана информациялык педагогиканын технологиясынын методологиясына, теориясына, принциптерине, мыйзамдарына негизделген педагогика.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Исаков, Бектур Сыдыкович

Исаков, Бектур Сыдыкович (1941-жылы т, Талас району, Арал айылы) — кыргыз тили жана адабияты мугалими, 1964-ж. Кыргыз мамлекеттик университетин бүтүргөн. "Манас" эпосун окутуу” усулдук (методикалык) китебинин автору. Кыргыз ССРинин, СССРдин эл агартуу отличниги. Мектеп окуучулары үчүн окуу китептерин, усулдук бир нече китепти түзүүгө катышкан, көптөгөн илимий макалалар жазган. "Манас" тарыхый-этнографиялык комплексин уюштурууга көп салым кошууда.

КМУнун (1965) кыргыз тили жана адабияты адистигин бүтүргөн. 1965-жылдан бери Талас районундагы К. Нанаев атындагы Арал орто мектебинде мугалимдик кесипти аркалап келе жатат. 

1990-жылдан тартып . иштеген Арал орто мектебинин базасында алдыңкы тажрыйбаны үйрөнүүнүн жана жайылтуунун жумурияттык мектеби иштеп жатат.
 Сыйлыктары 
Талыкпаган чыгармачыл эмгектери үчүн көптөгөн мамлекеттик сыйлыктарга ээ болгон. Ал «Кыргыз ССРинин эл агартуунун отличниги» (1974), «Ардак белгиси» ордени (1978), СССРдин «Эл агартуу отличниги» наамы (1980), Крупская медалы (1982), СССР ВДНХ күмүш медалын (1982), Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак громатасы (1983), Кыргыз Республикасынын «Эмгек синирген мугалими» наамы (1993), Эл аралык коомдук Айтматов академиясынын академиги наамын (1994), «Манас-1000» медалын (1995), И. Арабаев атн. сыйлыктын лауреаты (1997), «Даңк» медалын (1999), Кыргыз Республикасынын «Эл мугалими» (2003) наамын алган.

 Эмгектери 
Исаков кыргыз тилинин вариативдүү окуу программасын (5-кл.), Манас сабагын окутуу чежиресин (3–11 кл.), «Ыйман сабагы» боюнча окуу программасын түзүүгө катышкан. Ошондой эле «Биздин адабияты» (5-кл.), «Кыргыз адабияты» (8-кл.), Кыргыз тили (7–9-кл.), Манас сабагы (3–11кл.) окуу китептерин жазган. Бектур Исаковдун педагогикалык ишмердүүлүгү жөнүндө 2 китеп, 4 очерк, 20 ашык макала жана методикалык колдонмолор жазган. «Б.Исаковдун алдынкы тажрыйба мектеби» деген ат менен республикада биринчи жолу республикалык алдыңкы тажрыйбалык мектеби уюшулган. Жана ошондой эле

 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория:Педагогика
Категория:Билим берүү
Категория:Инсандар
Категория:Манас эпосу
Дезинсекция

thumb|Дезинсекция
Дезинсекция — оору козгогучтарды таратуучу, азык-түлүк жана өсүмдүктөргө зыян келтирүүчү курт-кумурскаларды, кенелерди жок кылуу. Д. турмуш-тиричиликте чымын, таракан, кантала, бүргө, биттерди жок кылуу, ошондой эле чиркей, кене, желимчилердин чагуусунан сактануу үчүн жүргүзүлөт. Д-лык чаралар шарттуу түрдө алдын алуучу жана жок кылуучу болуп бөлүнөт.

Алдын алуучу Д-лык чаралар турак жайларды таза кармоо, эшик, терезелерди тордоо, тамак-ашты жана анын калдыктарын чымын, таракан жана кумурскалар кире албаган идиштерге салуу, өздүк гигиенаны сактоо. Ич кийим, шейшептерди өз убагында жууп, алмаштырып турса биттер пайда болбойт. Турак жайды, кброону таза кармап, такай желдетип турса ал жерге желимчи чиркейлер топтолбойт, майда көлмө, арыктарды тазалап, коо, аңды чөөттөрдү көөмп салса, чиркейлер азаят. Жок кылуучу чараларга физикалык, химиялык жана биологиялык жол колдонулат. Физ. жолдорго кийим, төшөнчү, килем, терезе жапкычтарды күбүп,' кагуу, чаң соргучтар менен чаңын сордуруу, чымын, таракан кармагычтар, ысык утюг, лампа, кайнак суу жана башка пайдалануу кирет. Хим.жол менен жоготууда химиялык каражат катары гексахлоран, ДДТ дихлорпинен, хлорофос, карбофос жана башка өсүмдүк инсектициддери — пиретрум жана башка колдонулат. Алар эритме, күкүм, аэрозол түрүндө болот. Биол. жолдо Д. үчүн курт-кумурска менен кенелердин оору козгогучтары же алардын табигый душмандары пайдаланылат. Анын аткарылышы татаал болгондуктан азырынча тиричиликте кеңири таралган эмес.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Дерматология

thumb|Тери оору.
Дерматология (дермато... ж-а ...логия) — медицинанын теринин түзүлүшүн, аткарган кызматын, ооруларынын пайда болуу себептерин, ооруну аныктоо, дарылоо жана анын алдын алуу жолдорун изилдөөчү тармагы. Дерматология венерология, жугуштуу оорулар, педиатрия, аллергология, эндокринология, хирургия, гинекология, неврапотология жана башка медициналык тармактар менен тыгыз байланыштуу.

 Тарых 
Тери оорулары биздин заманга чейин эле белгилүү болгон. Аны изилдөөдө араб дарыгерлери жана Ибн Сина чоң салым кошкон. 20-кылымда аллергология, иммунология, химия, биология, биохимия, микробиология илимдеринин жетишкендиктери дерматологиянын өсүшүнө шарт түздү.

 Кыргызстанда 
Кыргызстанда дерматологиялык кызмат 1923-жылы Пишпек шаарында уюшулуп, 1-венерологиялык амбулатория ачылган. 1929-жылы Пишпек шаардык тери-венерология диспансер уюшулуп, 1937-жылы ал республикалык тери-венерология диспансер болуп кайра түзүлгөн. 1938-39-жылдарда Ош, Ысык-Көл, Талас, Жалал-Абад облусунда тери-венерология диспансерлери ачылган. 1941-жылы КММИде теривенерология кафедрасы уюшулат. Тери-венерология б-ча алгачкы адистер респ-канын эмгек сиңирген врачтары А. Борончиев, Б. Атакеев жана башкалар болгон. 1997-жылдан «Манас» программасынын негизинде тери-венерол. кызмат реформаланып, республикалык жана Ош облустук диспансерлери, үй-бүлөлүк медицина борборлорундагы тери-венерология кабинеттери, серологиялык, бактериологиялык лабораториялар изилдөөлөрдү жүргүзөт. Кыргызстанда республикалык жана облустук тери-венерология диспансерлери иштейт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Чалкан

200px|
Чалкан — көп жылдык өсүмдүк. Бардык жерде кездешет. Анын жалбырагы дарылык касиетке ээ. Жалбырагы жайында гүлдөгөн убакта жыйналып көлөкөдө, үй чатырында кургатылат. Кургатылган жалбырагы медицинада кан токтоткуч, жараатта, витамин жетишпегенде пайда болуучу ооруларда колдонулат. Элдик медицинада чалкандын маңызы кызыл жүгүрүк, бөйрөк, табарсык жана боор оорусунда пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дарылар
Дисбактериоз

Дисбактериоз — организмдеги микрофлоранын түрдүк составы менен сандык катышынын өзгөрүшү. 
Кадимки микрофлораны түзүүчү микроорганизмдердин саны азайып же такыр жок болуп, ага мүнөздүү эмес микробдордун өөрчүшү менен мүнөздөлөт. Көбүнчө начар төрөлгөн балдарда түрдүү оорудан (анемия, гипотрофия, авитаминоз жана башка) кийин организмдин ооруга каршы туруктуулугу начарлаганда жана антибиотиктерди ашкере колдонуудан пайда болот. Ашкере колдонулган антибиотиктер оору чакыруучу микробдорду гана жок кылбастан, организмге пайдалуу микробдорго зыян келтирет. Көпкө дарыланууда организмдин ооруга туруштук берүүсү начарлайт, дарылардын таасирине туруктуу микробдун саны көбөйөт. Анын натыйжасында организмге пайдалуу микробдорго караганда оору микробдун саны көбөйөт да, ал адамдын эски оорусун күчөтүп, башка оорунун чыгышына себеп болот. 
 Алдын алуу 
Дисбактериоздун алдын алуу үчүн дарыны врачтын көрсөтмөсү боюнча гана пайдалануу керек.
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Оорулар
Чекенде

right|300 px
Чекенде — жапайы өсүмдүк. Өркүнү муунактуу. Чекенденин гүлдөгөн жана мөмө байлаган учурдагы жашыл бутактары дарылык касиетке ээ. жаш бутактары эрте жазда, жайында жыйналат. Чекенденин кургатылган жашыл бутакчаларынан эфедрин алкалоиди алынып, таблетка, порошок, суюктук түрүндө кан тамырды тарытуучу дары катары колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дарылар
Категория:Дары өсүмдүктөр
Категория:Өсүмдүктөр
Дене температурасы

Дене температурасы – организм жана айлана-чөйрөнүн жылуулук продукциясы менен жылуулук алмашуу балансын чагылдыруучу комплекстүү көрсөткүч. Муздак кандуу (пойхилотермдүү) жаныбарлардын дене температурасычөйрөнүн температурасына жараша өзгөрүп турат. Жылуу кандуу (гомойотермдүү) жаныбарларда жылуулук продукциясы жана жылуулук берүү ургаалдуулугун аныктоосу жылуулукту жөнгө салуучу механизми менен туруктуу (38–40–42ᵒС) кармалып турат. Дене температурасы тиричиликке жараша өзгөрүп (0,5–2ᵒС) турат (тынч абалда же уктаганда дене температурасы төмөндөйт, кара жумушта көтөрүлөт). Дене температурасы организмдин ички чөйрөсүнүн жана терисинин температурасы болуп айырмаланат. Ички органдардын температурасы аларда болуучу биохимиялык процесстердин ургаалдуулугуна жараша ар түрдүү болуп, териникинен жогору. Киши терисинин ар кайсы бөлүгүндө да ар кандай. Дене температурасы чөйрө температурасына, нымдуулугуна, кыймылга, кийимге, теринин тазалыгына жана башка жараша болот. Улгайган жана карыган кишилердин дене температурасы орто жаштагыларга салыштырганда бир аз төмөн. Кичине балдардыкы ар кандай абалда өзгөрүп турат. Ал түрдүү ооруларда жана жылуулукту жөнгө салуу бузулганда өзгөрүлөт. Көпчүлүк сезгенүү жана жугуштуу ооруларда жогорулайт. Дене температурасынын төмөндөшү уулануу, кома жана башкаларда байкалат. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

 Булактар
Чычырканак

Чычырканак — Сибирь, Кавказ, Казакстан жана Орто Азияда өскөн тикендүү өсүмдүк. Көлмөлөрдүн жээгинде, саздуу шалбааларда өсөт. Мөмөсү Е, С, В, В, витаминдерине, каротин, аскорбин кислотасы, органикалык кислоталарга бай. Чычырканак мөмөсүнөн чычырканак майы алынат. Майында А, Е витаминдери, олеин, линол кислотасы бар. Чычырканак мөмөсү кеч күздө, суук түшө баштаганда жыйналат. Чычырканак майы гастрит, карын, он эки эли ичегинин жарасында, кызыл өңгөч рагы, денедеги күйүктү, үшүктү дарылоодо, гинекологияда пайдаланылат.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дарылар
Дезоксирибонуклеин кислотасы

thumb|upright=1.5|ДНК
Дезоксирибонуклеин кислотасы (ДНК) — нуклеотиддерден турган биополимер; нуклеин кислоталарынын бири. Ал ар бир организмдин клеткасынын ядросунда бар. ДНК тирүү организмдин түзүлүшү, өөрчүшү жана жеке касиеттери жөнүндөгү генетикалык информацияны сактап, укумдан тукумга берет. ДНКнын молекуласы полинуклеотид тизмегинен түзүлгөн кош спиралдан турат. Ал тизмек 4 түрлүү көп сандаган нуклеотиддерден түзүлөт. Анын составына азот негиздери (аденин гуанин, цитозин, тимин), канттуу бөлүк (дезоксирибоза) жана фосфор кислотасы кирет.

ДНК молекуласынын бир бөлугүнүн түзүлүш схемасы. Азоттуу негиздер:
 А — аденин,Дезоксирибонуклеин кислотасы
 Т — тимин,
 Г — гуанин,
 Ц — цитозин. Атомдор: Ф — фосфат, ДЗ — дезоксирибоза.

ДНК чынжырчасында катар жайгашкан 3 нуклеотиддердин айкалышы (триплет же кодон) генетикалык кодду түзөт. ДНК чынжырчасындагы нуклеотиддердин ырааттуулугунун бузулушу организмдин тукум куума өзгөргүчтүгү — мутацияга алып келет. ДНК гендин өзгөчөлүгүн жана химиялык касиеттерин белгилейт.

ДНКнын молекуласы организмдин ар бир клеткасынын ядросунда туруктуу өлчөмдө болот. ДНКнын туруктуулугу генетикалык информацияны кийинки муундарга так берүүнү камсыз кылат. Клетка бөлүнгөндө ДНКнын молекуласынын кош чынжыры ажырап, ар бир чынжырынан баштапкы молекулага так окшош кош чынжырлуу молекула пайда болот. ДНКнын молекуласынын түзүлүшүн табуу жана аны өзгөртүү жаныбарлар, өсүмдүктөр, микроорганизмдерде тукум куума өзгөрүүлөрдү алууга, ошондой эле тукум куума кемтиктерди оңдоого жол берет.

 Булактар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Генетика
Дары формалары

Дары формалары — дары заттардын колдонууга ыңгайлуу формалары. Алар аптекада же химиялык— фармацевтикалык заводдордо жасалат. Дары формалары суюк, жумшак жана катуу болуп бөлүнөт. Бир эле дары заты түрдүү Д. ф-нда жасалышы мүмкүн. Суюк Д. ф-на эритме, маңыздар, тундурмалар, былжырлар, эмульсиялар, суспензиялар, микстуралар кирет. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дары формалары
Тундурмалар

Тундурмалар (настойкалар) — дары өсүмдүк сырьёсун спиртке, спирт менен сууга же спирт менен эфирге чылоодон алынган тунук суюктуктар. Алар химиялык-фармацевтикалык заводдордо белгилүү технол. норма боюнча жасалат. Тундурмалар тамчылатып ичилет, көпкө сакталат. Караңгы жерде бөлмө температурасында бек жабылган айнек идиште сактоо зарыл. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дарылар
Карчыгалар (алгыр куш)

Чыныгы карчыгалар же карчыгалар(лат. Accipiter) — карчыга сымалдуулар тукумуна кирген күндүзгү алгыр куштардын бир уруусу.
thumb|right|карчыгалар
Экстракттар

thumb|Экстракт алуу үчүн колдонулуучу Сокслет Францтын экстрактору
Экстракттар тундурмалардан даярдалып, коюу болот. Коюулугуна жараша суюк, коюу, кургак болуп бөлүнөт. Экстракттар ичкенге берилет; суюгун тамчылатып өлчөйт, коюу жана кургагы катуу түрүндө колдонулат. Экстракция ыкмалары: мацерация, буу менен дистилляция, эриткич менен экстракция, суперкритикалык CO₂ экстракциясы, энфлюражhttps://extraction-cosm.ru/. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Тундурмалар

et:Tõmmis (leotis)
Былжырлар

Былжырлар — коюу жана илээшкек суюктуктар. Алар сууга ар кайсы илээшкек заттарды (мисалы, өрүктүн чайыры, зыгырдын уругу жана башка) аралаштыруудан пайда болот. Былжырлар тери менен былжыр челдерди жука плёнка менен каптап, аларды түрдүү дүүлүктүргүчтөрдүн таасиринен сактайт, ошондуктан алар суюк. Дары формаларына кирет. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дары формалары
Күндүзгү алгыр куштар

thumb|Falco amurensis.
Күндүзгү алгыр куштар (лат. Falconiformes) - кадимки куштар (Neognathae байыркы грек. νέος — «жаңы», бай. грек. γνάθος — «тумшук») түркүмүнө кирген алгыр куштардын бир тукуму.

 Классификациясы 
Бул түркүмгө төрт тукум куштар кирет:

Бүркүттурналар тукуму (Sagittariidae) — 1 түр: кадимки бүркүттурна (Sagittarius serpentarius);
 Бакачылар тукуму (Pandionidae) — 1 түр: бакачы (Pandion haliaetus);
 Шумкар сымалдуулар тукуму (Falconidae) — шумкарлар (Falconinae), тарпчыл ителгилер (Daptriinae);
 Карчыга сымалдуулар (Accipitridae) — айрыкуйруктар, карчыгалар, накта сарылар, бүркүттөр, кулаалылар, Евразия тазгаралары, аарычылдар, жыланчылдар.

Мурун бул түркүмгө америкалык тазгаралар (Cathartidae) дагы киргизилчү, азыр алар куназ сымалдуулар тукумуна киргизилет же өз алдынча тукум катары көргөзүлүшөт. Күндүзгү алгыр куштардын баары эле тууган эмес, бирок алардын бир жалпы атасы болгон деген гипотеза бар. Алардын келип чыгыш түбү ар кандай болуп, бирок жалпы мүнөздүү белгилердин калыптанганы (конвергенция) божомолдонот. Бул гипотеза шумкар сымалдуулар тоту куштарга жана таранчы сымалдууларга башка куштарга караганда жакындыгын көргөзгөн ар кыл куштардын генетикалык изилдөөлөрүнүн маалыматтарына таянат. Ошол эле изилдөөлөргө ылайык карчыга сымалдуулар, бүркүттурналар жана бакачылар бир таксонду түзүшөт жана аларга америка тазгаралары жакын.(en) 

 Шилтемелер 

Категория:Канаттуулар‎
Эмульсиялар

Эмульсиялар — сууда эрибеген суюктуктардын (мисалы, майлар) эң майда бөлүкчөлөрү калкып жүргөн суюк. Дары формаларынын түрү. Табигый майлуу эмульсияга сүт кирет. Эмульсия суюк майды (касторка, бадам майы жана башка) сууга аралаштыруудан алынат. Майды эң майда бөлүкчөлөргө ажыратып, аралаштыруу үчүн эмульгаторлор колдонулат. Эмульсия ичкенге же сыйпоого, компресске жарайт. Алар туруксуз, 3—4 күнгө гана жасалат. Эмульсия салкын жерде сакталат жана ичерде чайкап аралаштыруу зарыл. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дары формалары
Суспензиялар

Суспензиялар — майдаланган дары заттардын бөлүкчөлөрү кандайдыр суюктукта эрибей калкып жүрүүчү суюк. Дары формаларына кирет. Аларды ичерде же териге сыйпарда чайкап аралаштыруу керек.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дары формалары
Микстуралар

Микстуралар — суюк жана катуу дары заттардын аралашмасы. Алардын составына маңыздар, тундурма, экстрактар, эмульсиялар, сууда эрүүчү же эрибөөчү күкүмдөр кирет. Эрибеген же оңой эрибеген заттардан турган микстураларды колдонордо чайкап аралаштыруу, ошондой эле салкын жерде сактоо керек. Жумшак дары формаларына дары майлар, линименттер, паста, шамчалар кирет. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дары формалары
Дары майлар

Дары майлар — бир өңчөй, бүртүксүз жумшак массалар. Алардын курамына дары заттар жана дары майдын негизи (формага келтирүүчү заттар) кирет. Дары майдын негизин вазелин, ланолин (койдун жүнүн жууганда чыгуучу зат), парафин, мом жана башка түзөт. Дары майлар (териге же көзгө, мурунга) сыйпоого колдонулат. Кээде тери аркылуу жеңил сиңүүчү дарыларды берүү үчүн да дары майлар жасалат. Алар ички органдардагы патологиялык процесске таасир этүүчү максатта сыйпалат. Дары майлар оозу бекитилген банка же сыкма идиште салкын жерде сакталат. 
 Булактар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дары майлар
Лиминиттер

Линименттер (суюк дары майлар) — коюу суюктук же дене температурасында эрүүчү килкилдек масса. Суюк дары майлардын составына түрдүү суюктуктар (хлороформ, өсүмдүк майлары жана башка) жана илээшкек заттар (мисалы, ак кайыңдын кара майы) кирет. Линименттер негизинен териге сыйпалат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дары майлар
Пасталар

Пасталар — дары майлардын түрү. Анда кургак заттар 25%тен 65%ке чейин болуп, абдан коюу келет. Пасталардын кургатуучу касиети болгондуктан сезгенүүгө каршы таасир берет. Ошондуктан пасталар жарадан ириң чыгып, операция болгон жердин орду сууланганда колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дары майлар