Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Штейнер Рудольф

ШТЕЙНЕР Рудольф (1861–1925) – немис философмистиги, жазуучу. Алдын-ала окуп үйрөнүп чыккандан кийин, Гегелдин табият таануу боюнча эмгектерин басып чыгарган (1883–1897); 1902-жылы теософиялык коомду немис бөлүмүнүн генералдык катчысы; 1912-ж. Антропософиялык коомду түзгөн.
thumb|ШТЕЙНЕР Рудольф
 Колдонулган адабияттар 
 Штейнер Р. Мой жизненный путь. — М: Evidentis, 2002. — ISBN 5-94610-012-2.
 Штейнер Р. Философия свободы. Основные черты одного современного мировоззрения. — Ереван: Ной, 1993. — ISBN 5-8079-0263-7.

Категория:Германия философиясы
Категория:Теософия
Категория:Оккультисттер
Сократка чейинкилер

thumb|upright=0.6|Анаксимен.
Сократка чейинкилер – байыркы грек философиясынын (б. з. ч. 7–4-к. башы) алгачкы мезгилдеги өкүлдөрүнүн шарттуу аталышы. Философиялык ой жүгүртүүнүн негизги предмети досократиктерге – космос – кадимки эле сезимге таасир берүүчү, коюлтуунун жана суюлтуунун натыйжасында бири-бирине өз ара өтүп кетүүчү стихия катары ойлонулган: жер, суу, аба, от жана эфир. Досократиктерге: Фалес, Анексимандр, Анаксимен, Гераклит, Диоген Аполлонийский, Ксенофан, Пифагор, Парменид жана Элейлик анын окуучулары, Эмпедокл, Анаксагор, Левкипи жана Демокрит киришет.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8

Категория:Философтор‎
Категория:Чыгыш философиясы
Категория:Байыркы грек философиясы
Шуппе Вильгельм

Шуппе Вильгельм (1836–1913) – немец философу, Грейфсвальдда профессор; ашынган имманенттик философиянын өкүлү. Бреслау, Бонна жана Берлина окуу жайларында билим алган. Озунун доктордук диссертациясын 1860-жылы Берлин шаарында жактаган(Немес шаары).Шуппенин пикири боюнча турмуш чындыгы аң-сезим аркылуу таанылгандыктан гана жашап турат. Аң-сезимде жаратылган инсан. Мендин аң-сезими катары да дененин аң-сезими катары да бөтөнчө туруктуулукка ээ болуп саналат. Башка (бөтөн) инсан (аң-сезим) тууралуу тыянак чыгарууга гана болот. Жалпылай алганда, Шуппенин көз карашы боюнча, турмуш чындыгы бул аң-сезим, объект-элестетүү болуп саналат.

 Колдонулган адабияттар
 Философский энциклопедический словарь. Москва: Советская энциклопедия, 1983. С. 49.
 К. С. Бакрадзе. Очерки по истории новейшей и современной буржуазной философии. — Тбилиси, 1960. — С. 124—77.
 Богомолов А. С. Философия имманентной школы (В. Шуппе, Леклер и др.) // Современная буржуазная философия / Под редакцией проф. А. С. Богомолова, проф. Ю. К. Мельвиля, проф. И. С. Нарского. — М.: Издательство МГУ, 1972. — С. 103-111. — 654 с. — 29 400 экз. 
Категория:Германия Философиясы
Категория:XIX-кылымдын философтору
Категория:XX-кылымдын философтору
Баа

Баа моралдык – коомдук чындыктын ар кандай көрүнүштөрүн жана адамдардын жүрүм-турумдарын алардын адеп-ахлактык мүнөзүнө карай кубаттоо же сындоо. Адамдарга белгилүү бир адеп-ахлактык жорук-жосундарды жасоону алдын ала аныктаган моралдык нормалардан айырмаланып, моралдык баа жорук-жосундардын адеп-ахлак талаптарына жооп берүүсүн же бербөөсүн тактайт. Жалпы моралдык баа жамандык жана жакшылык категорияларынын туундусу болуп саналат. Ал тарыхый мүнөзгө ээ жана коомдук түзүлүшкө, таптык күрөшкө ж. б. карай өзгөргөн адеп-ахлактуулуктун объективдүү критерийи болуп саналат. Моралдык баанын негизинде жорук-жосундардын социалдык маани-маңызын таанып билүү жатат. Ушул негизде моралдык баанын жардамы аркасында адамдардын жүрүм-турумун жөнгө салууга болот. Моралдык баалоодо адамдардын жорук-жосунунун мотивдерин гана эмес, алардын социалдык кесепеттерин да эске алуу зор мааниге ээ. 

Баа экономикалык — товар наркынын акчалай туюнтмасы. Товар баасынын өлчөмү төмөнкүчө белгиленет: 1) товардын өздүк наркы; 2) акча материалынын (алтын) наркы; 3) суроо-талап менен сунуштун өз ара катышы; 

Алтындын баасы канчалык жогору болсо, товарлардын баасы ошончолук төмөн болот. Талап сунуштан көп болсо, баа өлчөмү нарктан жогору болот, ал эми сунуш көбөйсө, баа нарктан төмөндөйт. Талап менен сунуш барабар болгон учурда тең салмактуу баа коюлат. 

Баа базасында аймактар, тармактар жана ишканалар ортосунда товар алмашуу жүрөт. Баа өлчөмү экономикалык мыйзамдардын, биринчи кезекте нарк мыйзамынын таасири астында аныкталат. Баа макроэкономикалык пропорцияларды, өндүрүштүн натыйжалуулугун, продукциянын өндүрүүчүлөрү менен кардарларынын экономикалык кызыкчылыгынын баланстуулугун контролдоодо, пландоодо жана талдоодо пайдаланылат. Баа калктын жашоо деңгээлинин абалын жана динамикасын мүнөздөөчү маанилүү көрсөткүчтөрдүн бири болуп саналат.    

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Категория:Философия
Категория:Экономика
Дхьяна

Дхьяна (санскрипт – ой, ой жүгүртүү) – индия философиясында эркиндикке чыгаруучу жолдогу этап катары көрүнгөн аңдап түшүнүү, медитация. Акыл-эстин (читта) тазаланып, сергишине алып келүүчү йоганын сегиз каражатынын жыйындысы. Дхьяна сезимдин (нратьяхара) мокогон жана көңүл чордонунун топтоштурулган абалынан кийин келип, ой-пикирдин объектке токтоо, сабырдуу жана үзгүлтүксүз бурулганына байланышат; Дхьяна буддизмде маанилүү роль ойнойт да, айрым учурда будда йогасы деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
 
Категория:Философия
Дэ

Дэ («жакшылык тартуулоочу», «бакубатчылык») – кытай философиясындагы Даонун негизги категорияларынын бири. Айрым көрүнүштөрдүн же заттардын орун алышынын эң мыкты ыкмасын шарттаган негизги сапат белгисин туюндурган рухий же денелик артыкчылык ички Дэ органикалык жана табигый сапат болуп эсептелинет да, сырткы кара күчкө, кысым ЛИге, жаза СИНге жана мыйзам ФАга каршылык көрсөтүп турат. Конфуцийдин окуусун жолдоочу ойчулдар Дэни милдетти (И) жана этикетти (ЛИ) кармай билүү жөндөмдүүлүгү катары түшүндүрүшкөн. Дэ сөз байлыгын арттырып, ишеничтүүлүктү (ЧЖУН) жана мээримдүүлүктү (СИНЬ) билдирип, «сырты жалтырак, ичи калтыракка (СЭ) каршы турат. Башкаруучунун Дэ менен баш ийүүчүлөрдүн Дэнин ортосундагы гармония (шайкештик) идеалдуу. Мындай шайкештиктин жаралышына инсандын руханий дүйнөсү менен сырткы турпатын жакшыртуусу өбөлгө түзөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
 
Категория:Философия
Популизм

thumb|left|Нолан диаграммасында аныкталгандай, популизм (жана тоталитаризм) төмөнкү сол жакта жайгашкан.
thumb|Эл аралык оккупация кыймылы популисттик коомдук кыймылдын мисалы болгон "1%" га (элитага) каршы "99%" (эл) риторикасы менен.
thumb|1896-жылдагы популизмдин туруктуу жактоочусу Уильям Дженнингс Брайан Американын Демократиялык партиясынын символун жутуп алган мультфильм.
Популизм (латынча populus – эл) – кризис учурунда коомдо пайда болуучу саясий-идеялык кыймылдар. Коомдо социалдык маселелер курчуп, тирешүү күчөп турган шартта калктын айрым катмарларынын (ири фермерлер, майда дыйкан чарба ээлери, мугалимдер, интеллигенция, калктын жумушсуз жакыр чөйрөсү ж. б.) көйгөйүн чагылдырат. Популисттерге көбүнчө саясий же идеялык багыты жок, жеке кызыкчылыктары үчүн өкмөттөн өз кызыкчылыктарына ылайык чечимдерди чыгартуу мүмкүнчүлүгүн (жетүүнүн жолун) издеген адамдар кирет. Буга көбүнчө харизмалуу лидерлер тартылат. Алар көбүнчө калк ичиндеги күнүмдүк майда көйгөйлөрдү көтөрүү аркылуу жетишкен «элдик добушка» таянат. Биринчи популисттик партия АКШда 1891-жылы айрым фермердик союздар менен жумушчу уюмдардын бирикмеси катары түзүлгөн. Алардын негизги программалык талаптары: корпорациялардан ашык жерлерди алуу, телефон жана телеграфты мамлекеттик менчикке өткөрүү, салыкты азайтып, салыктын прогрессивдүү түрлөрүн киргизүү ж. б. болгон. Популисттердин көтөргөн идеясы «бардык адамдар бирдей төрөлөт, бирдей укукка ээ», ошондуктан «бирдей мүмкүнчүлүк» принциптерин кайра жаңыртуу зарыл деп эсептейт. Популизмге негизинен саясий аракеттерди (нааразылык акцияларын, митингдерди), бийликтин ички жана тышкы саясатына каршы жүрүштөрдү өткөрүү мүнөздүү. Азыркы учурда популизм саясаты СССРдин кулашы менен эгемендүүлүккө жеткен өлкөлөрдө кеңири жайылган.

 Караңыз 
 Argumentum ad populum
 Автократия
 Вэлфер
 Демагогия
 Люмпен-пролетариат
 Оппортунизм
 Патернализм
 Прагматизм

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
Категория: Терминдер жана түшүнүктөр
Баден мектеби

Баден мектеби – 20-кылымдын неокантианчылык тармагындагы субъективдүү-идеалисттик багыттарынын бири. Баден мектебинин идеяларын Вендельбанд жана Риккерт Баден жергесиндеги Гейдельберг жана Фербург шаарларындагы университеттерге таратышкан. Баден мектебинин негизги идеясы тарыхый методду табият таануу илимине каршы коюу. Баден мектеби боюнча – тарых индивидуалдуу өнүгүүнүн акыйкаттары жөнүндөгү илим жана маданий байлык болуп эсептелет. Ал эми табият жөнүндөгү илим- жаратылыштын жалпы мыйзамдарынын кайталануусу жөнүндөгү окуу. Баден мектеби Канттын болмушту сөзсүз түрдө акыйкаттуулукка карама-каршы салыштыруу идеясына таянат. Бул идеяларды Г. Мюнстенберг (1863–1916), Э. Ласк (1875–1915), эстетикага караштуу – И. Кон (1869–1947), социологияда М. Вебер сыяктуу философтор өнүктүрүшкөн. 

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1
Категория:Философия
Категория:Батыш философиясы
Категория:Билим берүү
Профессионалдык уюмдар

Профессионалдык уюмдар (профсоюздар) – өндүрүш, тейлөө чөйрөсү ж. б. маданият тармагында иштеген ишмердүүлүгүнө жараша өз эрки менен баш кошкон эмгекчилердин коомдук уюмдары. Ал жумушчулардын өз өкүлчүлүгүн түзүү, жашоо-тиричилигин жакшыртуу, укугун коргоо үчүн түзүлгөн. Профессионалдык уюмдардардын түзүлүшү капиталисттик доорго тиешелүү болуп, алгачкы жумушчулар уюму (англ. Trade-Unions, нем. Gewerkvereine, фр. Syndicats ouvriers) 18-кылымдын аягында Батыш Европа өлкөлөрү жана АКШда уюшула баштаган. 1868-ж. тред-юниондордун Конгресси (Trades Union Congress) түзүлүп, ал азыркыга чейин профсоюз кыймылынын негизги координациялык органы болуп эсептелет. Профсоюз кыймылынын күчөшүнө байланыштуу 1906-ж. Амьен хартиясы кабыл алынып, анда Профессионалдык уюмдар жумушчуларды бириктирүүнүн жападан-жалгыз алгылыктуу формасы экени жана саясий (парламенттик) күрөштөн баш тартуу, пролетариаттын буржуазияга каршы күрөшүн тынымсыз улантууну колдоп, капиталисттик түзүлүштү кулатуунун бирден-бир жолу жалпы иш таштоо экенин белгиленген. 19-кылымдын аягы, 20-кылымдын башында марксизмдин (социал-демократтар, анархисттер) таасири менен профсоюз кыймылында саясатташуу процесси башталып, 1886-ж. 4-майдагы каршылык көрсөтүү демострациясында бир нече кишинин курман болушуна байланыштуу, 1889-ж. Экинчи Интернационалдын Париждеги конгрессинде 1-май эмгекчилердин эл аралык тилектештиги деп жарыяланган. 20-кылымдын башында профсоюз кыймылын эл аралык деңгээлде бириктирүү башталган. СССРдин түзүлүшү менен Россиядагы Профессионалдык уюмдар жалпы союздук профсоюздардын (ВЦСПС) структурасына биригип(анын ичинде Кыргызстан профсоюздарынын федерациясы), 1990-жга чейин чогуу болгон. 

Категория:Саясат таануу
Категория:Саясий режим
Радикалдуулук

Радикалдуулук (лат. radix–негиз, себеп, тамыр) – кандайдыр бир көз караш, концепсияны өтө катуу, компромиссиздик түрдө жактоо. Негизинен саясий-социалдык чөйрөгө байланышкан коомдук институттарды түп-тамырынан өзгөртүүгө багытталган чечкиндүү идея же аракетти көрсөтүүдө пайдаланылат. Кээде сейрек түрүндө диний, чиркөөлүк, философиялык багытты белгилөөдө колдонулуп, көнүмүш коомдук түзүлүш, каада-салтка коркунуч туудурган тарыхый кризис, өтмө мезгилдерде кеңири жайылат. 

Категория:Саясат таануу
Категория:Саясий режим
Реалдуулук

Реалдуулук (лат. realis–анык, материалдык) – учурдагы чыныгы абал, кырдаал, кандайдыр бир күчтөрдүн өз ара салмагын баамдап чечим кабыл алуу үчүн саясат же күнүмдүк турмушта колдонулгон линия, саясий-социалдык процесс, жана башка көрүнүштөргө карата мамиле. Реалдуулук тигил же бул саясий багытты аныктоодо позитивизм жана прагматизмге таянып, объективдүү, субъективдүү шарттарды эске алуу менен негизги массанын суроо-талабын биринчи орунга коёт.

Категория:Саясат таануу
Категория:Саясий режим
Эдилова

Эдилова Мариям Миталиповна [1951-жылы туулган, Ленинполь району, Ленинполь (азыркы Бакайата) айылы] – философия илимдеринин доктору (2002). Жалал-Абад педагогикалык окуу жайын (1969), КМУнун(Кыргыз Мамлекеттик Университети) тарых факультетин (1974) бүтүргөн. 1975–1982-жылдары Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясында илимий, улук илимий редактор, редакция башчысы, 1982–1985-жылдары. КМУУнун философия кафедрасынын социология лабораториясында инженер, улук инженер, 1985–2000-жылдары Кыргыз Агрардык Академиясында окутуучу, доцент, кафедра башчысы, тарбия иштери боюнча проректор, 2001-жылдан Жусуп Баласагын атындагы КУУнун философия кафедрасында профессордун милдетин аткаруучу. Социалдык философия тармагында адис. 100гө жакын илимий макалалардын, 4 монография, бир нече брошюралардын автору. Негизги эмгектери: Жакырчылык-социалдык көрүнүш (өткөөл мезгилдеги Кыргызстандын мисалында). Бишкек, 2000; Транзиттик коомдогу элет жакырчылыгы жана өспүрүм балдар. Бишкек, 1998; Демократия, гендер жана аялдар укугу (авторлош). Бишкек, 2001 ж. б.

Категория:Инсандар
Байкоо

Жаратылышта көп болуп жаткан өзгөрүштөрдүн жүрүшүн түшүнүүгө мүмкүндүк бере турган кабыл алуу процесси;
 Илимий изилдөөгө баштапкы материалды берүүчү сырткы дүйнөнү атайылап жана максатталган багытта карап үйрөнүү. 

Байкоо жөнөкөй жана татаал, түздөн-түз жана эксперимент менен улашып, кайсы бир каражаттар аркылуу болушу мүмкүн. Бирок эксперименттен айырмаланып, Байкоо процессинде субъект объектиге өктөм таасир этпейт. Мунун өзү айрым учурда (психологиялык, социалдык, ж. б.). Байкоонун кемчилиги эмес артыкчылыгы катары бааланат. 

Байкоодо адамдын сезип туюу органдарынын табигый мүмкүндүгү чабалдык кылган учурларда аспаптар менен приборлорду пайдалануу мүмкүнчүлүгү бар. Бирок мындай болгондо айрым учурларда (Мисалы: микродүйнөнүн кубулуштарын кароодо) байкалуучу объектиге прибордун «козгогуч» таасирин эске алуу зарылчылыгы келип чыгат.

 Колдонулган адабияттар 
Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
Категория:Философия
Регионалдык коопсуздук

Регионалдык коопсуздук айрым бир аймакты согуштук жана экономикалык коркунучка кабылуудан сактап турган эл аралык коопсуздуктун (куралдуу күчтөрдү көзөмөлдөө, граждандык укукту коргоо, эркин сүйлөө жана таза шайлоо жүргүзүү ж. б.) составдык бөлүгү. Регионалдык коопсуздук өлкөнүн бир аймагындагы күчтөрдүн салмагын теңөө; тарыхый, маданий, диний өзгөчөлүгүнө карап, тыштан кол салуу, кийлигишүү, зыян келтирүүгө каршы, суверендүүлүк, көз карандысыздыкка коркунуч туудурбоо үчүн колдонулат. Мисалы, СССРдин жоюлушу менен Орто Азиядагы геосаясий абалдын өзгөргөнүнө байланыштуу 1993-ж. январда Борбордук Азия мамлекеттеринин кызматташтыгы уюштурулган. 2002-ж. февралда анын базасында Казакстан, Өзбекстан жана Кыргызстан биригип, Борбордук Азия шериктештиги түзүлгөн. Кийин ал Борбордук Азия экономикалык Шериктештиктин (БАЭШ), Борбордук Азия кызматташтык уюму (БАКУ), 2006-жылдан Евроазия экономикалык Шериктештик (ЕАЭШ) катары кызмат кылат. Мындан тышкары Кыргызстандагы регионалдык коопсуздукту 2001-ж. Кытай, Россия, Казахстан, Тажикстан, Өзбекстан (кийин баш тарткан) менен бирдикте түзүлгөн Шанхай кызматташтык уюму (ШКУ) коргоп турат.

 Колдонулган адабияттар 
Смирнов С.Л. Центральная Азия: проблемы безопасности. Лекции в Академии ОБСЕ (Бишкек, Кыргызстан): http://www.osce-academy.net.kg/ru/publications/#3 ; Звягельская И.Д. К вопросу об угрозах в Центральной Азии / Материалы научно-практического семинара «10 лет СНГ: некоторые итоги» / СЕРИЯ: Научные доклады № 5. Июль 2001 г. http://www.niiss.ru/newdesign/01.shtml .

Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Рим клубу

Рим клубу – эл аралык коомдук уюм. «Рим клубу» италиялык коомдук ишмер А. Печчеи менен Эл аралык кызматташтык жана өнүгүү уюмунун [ЭАКӨ (англ. OECD – Organization for Economic Coperation and Development)] илимий маселе боюнча генералдык секретары А. Кингдин демилгеси аркылуу 1968-ж. апрелде уюшулган. Ага дүйнөгө белгилүү саясат, финансы, маданият ж. б. өкүлдөрү кирип, уюм жер шарынын биосферасынын келечеги, адам менен жаратылыштын өз ара мамилесин гармониялаштыруу тууралуу идеяны жайылтууга салым кошот. Ар кайсы мезгилде белгилүү жазуучу Ч. Айтматов, академиктер Д. М. Гвишиани, Е. К. Фёдоров, Е. М. Примаков, А. А. Логунов, С. П. Капица, В. А. Садовничий клубдун анык мүчөсү, ал эми М. С. Горбачёв менен Б. Е. Патон ардактуу мүчөсү болгон.
Филон Александрийский

250px|thumb|right|Филон Александрийский 
Александрийский Филон (б.з.ч. 20-ж. жакын — 50) — еврей ойчулу, ал өзүнүн философиясында еврейлик жана эллиндик багытты, иудаизм менен грек философиясын бириктирген.
 Эски осуят туралуу 
Өзүнүн көз караштарын негиздөө үчүн Филон байыркы еврейлердин Ыйык жазуусун — Эски Осуятты пайдаланат. Филондун пикири боюнча Эски Осуятта дүйнө жүзүнүн бүткүл акылмандыгы камтылып турат. Бирок Филон Эски Осуятты өз көз караштарын негиздөө үчүн жөн гана пайдаланбастан, аны ал аллегориялык түрдө талкуулап-түшүндүрөт. Ал дүйнөнү Кудай жараткан дегенге таянат, бул — иудаизмдин негизги догматы. Калган бардык нерселер — мейкиндик, убакыт — дүйнө менен кошо жаралган. Филондо Кудай бирбүтүн жөнөкөй, өзгөрүлбөс бытие катарында чыгат. Анын өзү менен өзүнүн байланышынан башка эч нерсе менен эч кандай байланышы жок.
 Болмуш 
Болмуш — недир бир сапатка ээ болбогон субстанция, ал дүйнөдө да жок, мейкиндикте да жок, ал дүйнөдө болгондордун баардыгын кучагына камтып турат. Кудай менен дүйнөнүн ортосунда Логос бар, аларды байланыштырган ошол. Мындан башка да Логос Филон үчүн — бул ички мыйзам, дүйнөнүн «жаны». космостун кыймылын багыттап турган дүйнөлүк акыл-эс. Аллегорияларды пайдалануу менен, Филон ар бир сөздөн, образдан, карама-каршылыктан, а түгүл Библиядагы каталардан (котормонун грекче текстеринде жана еврейче текстерде) түпкүрдө камтылып турган терең маанилерди көрөт. Ал, мисалы, Адам — акылды, Евадан — жашоону жана сезимди, Каинден — жат мүдөөнү жана эссиздикти көрөт. Филон библиялык текстерге акылга салып, ойлонбой ишенет жана Библиянын ар бир тамгасын эркин талдап түшүндүрөт, бул көп учурда сандырактыкка алып келет.
Филон Александрскийдин этикасы элиминациялык ышкы-кумардыктар жөнүндөгү стоикалык идеяларды бириктирүү жана адамды сезимдик да, ошондой эле сезимсиз да дүйнөгө таандык эң жогорку жаратылган нерсе деп тааныгандык болуп саналат.

 Колдонулган адабияттар 
Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8 

Категория:Философия
Категория:Инсандар
Категория:Жөөттөр философиясы
Категория:Чыгыш философиясы
Категория:Таажы-2012
Фичино, Марсилио

250px|thumb|right|Фичино, Марсилио
Фичино, Марсилио (1433—1499) — италиялык гуманизмдин көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири, Кайра жаралуу доорундагы платонизмдин жолун жолдоочу.
 Эмгектери тууралуу 
thumb|upright|Delle divine lettere del gran Marsilio Ficino, 1563

Анын сиңирген эмгеги — Платондун диалогдорун жана антик неоплатончулардын — Плотиндин, Ямвлихтин, Проклдун, Порфирийдин чыгармаларын латын тилине которгондугунда.
Өзүнүн «Христиан дини жөнүндө» жана «Платондук теология жандын өлбөстүгү жөнүндө» деген чыгармаларында дин менен философиянын өз ара катышы жөнүндөгү маселени антисхоластикалык позициядан чечет.
 Бүткүл жалпы дин концепциясы 
thumb|left|Андреа Феруччи, Марсилио Фичино бюсту, Санта Мария дель Фьоре, Флоренция
Фичино авторитардык схоластикадай эле дин менен философияны жакын деп тапкан, бирок, алар тең укуктуу эже-сиңдилер деп эсептеп, «бүткүлжалпы дин» деген концепцияны көтөрүп чыгат. Динди ал элдердин руханий турмушу чагылып көрүнө турган зарыл форма катарында караган.
Бүткүл жалпы дин концепциясы — бөлөк динге жол коюунун алгачкы формаларынын бири.
 Кудай тууралуу 
Фичино Кудайды түпкү бир бүтүндүк катарында карап жана аны дүйнөдөн тышкары турат деп эсептеп, пантеизм позициясында турган. Анын пантеизми жаратылыш менен Кудайды толук окшоштурган натуралисттик пантеизм эмес, анын Кудайды, ал жаратылыштан тышкары турса да, жаратылышсыз жана адамсыз жашай албайт.
Фичино үчүн дүйнөлүк жан дүйнөлүк иерархиянын бардык звенолорун бириктирип, бардыгын кыймылга келтирип турат.
Фичинонун гуманчыл көз карашы анын адам жөнүндөгү окуусунда өзгөчө көрүнөт, ал адамды космостун борбордук звеносу катарында карайт. Адам дайыма өзүн өзү өркүндөтүп отуруп, Кудайга көтөрүлө алат деп эсептейт ал. Фичино адамдын эркиндикке умтулуусунун маанилүүлүгүн баса белгилеген.
Фичино Платондун духунда мамлекетти башкаруучулар философ болууга тийиш деп айткан.

 Колдонулган адабияттар 
thumb|upright|De triplici vita, 1560
Л. В. Блинников.Философтордун кыскача сөздүгү. - Б.: 1997, ISBN 5-900162-16-8 

Категория:Философия
Категория:Инсандар
Категория:Орто кылымдар философиясы
Категория:Батыш философиясы
Байыркы Египет маданияты

thumb|Хефрен пирамидасы жана Чоң Сфинкс.
Байыркы Египет маданияты б. з. ч. 4-мин жылдыктын аягында, 3-мин жылдыктын башында байыркы Египет мамлекетинин түзүлүшү менен жаралып, б. з. ч. 1-миң жылдыктын орто ченине чейин созулат.

Кээде анын акыркы мезгили катары эллинисттик жана рим – византиялык доорлор (б. з. ч. 332 – б. з. 642) да эсептелген. 

 Курулуштар 

Байыркы Египет Маданиятынын өзгөчөлүгү анын географиялык абалына – Нил дарыясынын түшүмдүү өрөөнүнөн орун алгандыгына байланыштуу. Кулдардын күчү ири сугат системалары менен храмдарды курууга жумшалган; көптөгөн каражаттар пирамидаларды курууга сарпталган. Алардын эң чоңу – Гизадагы Хеопстун пирамидасынын (бийиктиги 146,6 м) курулушуна 30 жыл бою бир эле мезгилде 200 миң кул иштеген. 

Коомдогу жетектөөчү роль бийлик төбөлдөрү менен жрецтерге таандык болгон. 

 Диний көз караштары 

Диндеги негизги салт өлгөндөрдүн денесин мумия менен катыруу, ошондой эле жаныбарларга сыйынуу эсептелген.

 Жазуу тамгалары 

Байыркы Египет маданиятындагы бир өзгөчөлүгү – анын татаал иероглиф жазмасы.
thumb|center|Мисирдик жазмалар

 Илимий иштери 

Египетте зор колдонмо мааниге ээ болгон илимдерге (геометрия, арифметика, жөнөкөй алгебра) негиз салынган. 

Адабий булактар бизге көпчүлүк учурда байыркы грек белгисиз авторлорунун чыгармалары катары жетти. Негизги адабий жанрлар: тамсилдер, насыяттар, баяндар, мифтер,жомоктор, гимндер, сыйынуулар, эпистолярдык тексттер. Диний – мифтик тексттер биздин мезгилге «Саркофагдардын тексттери», «Пирамидалардын тексттери», «Маркумдар китептери» деген жыйнактарда топтоштурулуп жетти.

 Байыркы Египет маданияты жөнүндөгү маалыматтар 

Байыркы Египеттин маданияты жөнүндөгү көптөгөн маалыматтарды байыркы гректер сактап жеткиришти. Алар Байыркы Мисирди акылмандуулуктун өлкөсү деп, ал эми мисирдиктерди өздөрүнүн мугалимдери деп эсептешкен.

 Булактар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
Категория:Байыркы Египет