Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Индукциялуулук

Индукциялуулук — электр тизмегинин магниттик касиетин мүнөздөөчү физикалык чоңдук. Контур аркылуу өткөн ток анын айланасында магнит талаасын пайда кылат. Контурду кесип өтүүчү магниттик агым Ф электр тогуна I түз пропорциялаш:Ф=LI. Пропорциялаштык коэффициенти L индукциялуулук же контурдун өздүк индукциясынын коэффициенти деп аталат. Индукциялуулук контурдун чоңдугуна жана анын геометриялык формасына, ошондой эле чөйрөнүн магниттик өткөрүмдүүлүгүнө көз каранды. Индукциялуулук бирдиктердин эл аралык системасында (СИ) генри (Гн) менен ченелет, ал эми СГС системасында индукциялуулук узундук ченине ээ. Ошондуктан индукциялуулук бирдиги сантиметр менен өлчөнөт (1 Гн=109 см). Индукциялуулук аркылуу контурдагы ток өзгөргөндө андагы пайда болуучу өздүк индукциянын ЭКК төмөнкүчө, LI М туюнтулат: e = L , мында ток күчүнүн өзгөрүү ылдамдыгы. Индукциялуулук токтун магнит талаасынын энергиясын аныктайт: W=LI2/2/2. Бул формуланы механикадагы нерсенин кинетикалык энергиясы менен салыштыруудан, массанын электр-динамикалык окшоштугу индукциялуулук экени көрүнүп турат. Демек, индукциялуулук – токтун инерциялык касиетин аныктоочу чоңдук. Индукциялуулук ту көбөйтүү үчүн темир өзөкчөлүү чыгырыктар колдонулат.
Категория:Электротехника 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Инк падышачылыгы

Инктер, инка – 11-16-кылымда азыркы Перу аймагында жашап, Түштүк Американын батышындагы Тауантинсуйу мамлекетин түзгөн индейлердин этностук тобу. «Инка» (Сапа Инка Жалгыз Инка) алгач кечуа урууларынын биринин уруу башчысынын титулу болгон, кийин бул аталыш менен бүт уруу аталган деп божомолдонот. Инктер Түштүк Америкада эң байыркы цивилизациялардын бирин түзгөн. 14-кылымдын аягы 15-кылымдын башында Куско өрөөнүндө Инктердин калкы 20-30 миң кишиден турган алгачкы мамлекети Тауантинсуйу (1438) түзүлгөн. 1438-63-ж. Пачакути чанкаларды талкалап, башкы бийликке ээ болгон жана коңшу аймактарды (Колья, Лупака мамлекеттик бирикмелерди), уулу Тупак Юпанки (Топа Инка Юпанки) Чимор мамлекетин, Перунун борбордук жана түштүк жээктериндеги майда мамлекеттерди жана мамлекеттик бирикмелерди, Боливиянын батыш жана түштүкбатышын, Аргентинанын түндүк-батышын жана азыркы Эквадор, Чилинин түндүк аймактарын басып алган. Элдин саны 9 млнго жетип, мамлекеттин аймагы түндүктөн түштүккө 4000 кмге жеткен. Дыйканчылык жана балык уулоочулук менен кесиптенип, кол өнөрчүлүк (кездемени көркөмдөп токуу, чоподон оймо-чиймелүү карапа идиштерин, металл буюмдарын, аялдардын алтын сөлөкөттөрүн жасоо жана башкалар) жана соода өнүккөн. 11-кылымда Куско өрөөнүндө эрте инк Кильке маданияты пайда болуп, 14-кылымдан кошуна өрөөндөргө тараган. 15-16-кылымда архитектуралык курулуштар (Инктердин архитектурасынын шедеври болгон Мачу-Пикчу резиденциясы, Кускодогу (мамлекеттин борбору) күн храмы, Саксауаман, Писак сепилдери, ак сарайлар, обсерваториялар, амфитеатрлар жана башкалар) курулган. Инктердин салттуу оозеки мадты болгон. Поэзия, музыка жана бий жогору бааланган. Акындар жана музыканттар өзүнчө касталарды (аравикуна) түзүп, Кускодо музыкалык мектептер ачылган. 1532-ж. Инктер мекендеген аймакты испандар басып ала баштап, колониялаштырууда мамлекетин талкалап, цивилизацияны жок кылышкан. 
 
Категория:Улут

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Инкубатор

thumb|upright|Инкуватор (1952).
Инкуватор (лат. incubatio жөжө чыгаруу) – куш жумурткасынан жөжө чыгаруучу аппарат. Секциялуу, бөлмөлүү жана шкафтуу инкуваторлорго бөлүнөт. Тропик өлкөлөрүндө жылууланган идиш, меш жана башкалар түрүндөгү жөнөкөй инкуваторлор илгертен эле белгилүү болгон. Алгачкы инкуватор 19-кылымда Европада жана АКШда чыгарылган. СССРде инкуватор 1928-жылдан жасала баштаган. Инкуватордо туруктуу режим сакталып, жумуртканын 95%тейинен жөжө чыгат. Анда температура, нымдуулук, жумуртканы которуштуруу жана башкалар процесстер автоматтык түрдө башкарылат. Инкуватордун негизги бөлүктөрү: корпус-термостат; ал айрым үч же алты инкубациялык камерадан турат, ар бир камера автономдуу электр аппараттары менен жабдылган, ал камераны автоматтык түрдө жылытып, желдетип, нымдуулукту текшерет; камераны жылдырып туруучу механизмдер; жылытуу системасы; ным жана аба алмаштыргыч; муздаткыч; башкаруу жана электр менен жабдуу механизмдери. КМШ өлкөлөрүндө үй куштарынын бардык түрүнүн жумурткасын инкубациялоочу «Универсал», «Кавказ», «Рекорд» сериясындагы инкуваторлор чыгарылат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Категория:Зоология‎ 
Категория:Техника
Инсбурк

thumb|upright=1.5|Инсбурк.
Инсбурк – Австриянын түндүк-батышындагы шаар. Тироль жеринин (административдик-аймктык бирдик) административдик борбору. Альп тоолорундагы Бреннер ашуусуна жакын, Инн дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 111,7 миң (2007); шаар айланасы менен 250 миң; калкынын саны боюнча өлкөдөгү 5-шаар. Ири жол тоому. Австриянын батыш «көпүрөсү». Автобандар жана темир жол магистралдары аркылуу Мюнхен, Цюрих, Вена (Зальцбург Линц аркылуу), Венеция (Больцано Тренто) менен байланышат. Эл аралык аэропорту бар.

1234-жылдан белгилүү. Текстиль, электр-техникалык, химиялык-фармацевтика, металл иштетүү, тамак-аш өнөр жай ишканалары иштейт. Көркөм промысели (мозаика, айнек, металл буюмдар), кол өнөрчүлүк (белек буюм) өнүккөн. Туризмдин жана спорттун кышкы түрлөрүнүн борбору. 1964-ж. IX, 1976-ж. XII Олимпия оюндары өткөрүлгөн. Университет (1669), музейлер [Тироль край таануу «Фердинандеум» музейи, эл чыгармачылыгы] бар. Габсбургдардын Хофбург ак сарайы (14-18-к.), Хофкирхе чиркөөсү (1553-63), Ыйык Анна колоннасы (1706), Ландхауз (1725-28) монастыры жана башкалар сакталган. Европа музыка маданиятынын борборлорунун бири. Жыл сайын музыка фестивалдары, П. Хофхаймер атындагы органчылардын эл аралык конкурсу өткөрүлүп турат. 
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Австрия
Категория:Шаарлар‎
Инсоляция

thumb|Инсоляция (Апрель 2013).
Инсоляция ( - күнгө чыгарам), күн нуру – жер бетинин күн радиациясы менен нурланышы. Ал кандайдыр бир убакыт бирдигинде белгилүү аянтка тийген күн нурунун кубат өлчөмү (вт/м?) менен туюнтулат. Инсоляция Күндүн тик тийишине, нур түшкөн жердин бетине, деңиз деңгээлинин бийиктигине, атмененын тазалыгына жана булуттуулугуна байланыштуу. Ошондуктан ал жыл мезгилине, атмененын абалына жана Күндөгү тактарга жараша өзгөрүп турат. Инсоляция жер бетинин жана атмененын жылуулук абалы менен Жердин жарык болушун камсыз кылат. Атмосфералык циркуляциясы, суунун жер бетинде айланышы, башкача айтканда жердин климат шарттары жана өсүмдүк менен жаныбар дүйнөсүнүн биофизикалык, биохимиялык процесстери Инсоляцияга тыгыз байланышкан. Инсоляция актинометр менен өлчөнөт. Инсоляция шарттарын изилдөө айыл чарбасында, күн нуру менен дарыланууда, арх. долбоорлордо, шаар-кыштак курууда жана башкаларда керек. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Метеорология
Интеграл

Интеграл (лат. integer – бүтүн) – математикалык анализдин жана математиканын негизги түшүнүктөрүнүн бири. Ал туундусу боюнча функциянын өзүн табуу жана f(x) функциясынын кесиндисиндеги графиги менен абсцисса огунун ортосундагы аянтты эсептөө маселелерине байланыштуу келип чыккан. Бул эки маселеге ылайык аныкталбаган интеграл жана аныкталган интеграл болуп айырмаланат. Өз ара байланышкан интегралдардын бул эки түрү жана башка түрдөгү интегралды чыгарууну изилдөө интеграл эсептөөлөрү маселесин түзөт. «Интеграл» терминин биринчи жолу швейцариялык математик Я. Бернулли колдонгон (1690). Үзгүлтүксүз функциядан алынган интегралды интегралдык сумманын предели катары аныктоо О. Кошиге (1823) таандык, кыскасы Коши интегралы.
Категория:Математика 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Интегралдык-дифференциалдык теңдеме

Интегралдык-дифференциалдык теңдеме – белгисиз функциясы дифференциал же интеграл белгилеринин астында турган теңдеме. Интегралдык-дифференциалдык теңдемеге дифференциал жана интеграл теңдемелер кирет. Интегралдык-дифференциалдык теңдеме сызыктуу жана сызыктуу эмес болуп бөлүнөт. Сызыктуу Интегралдык-дифференциалдык теңдеме төмөнкү түрдө болот:, мында – параметр, K (x, y) белгилүү функция. Буга жөнөкөй мисал Вольтерра теңдемеси. Жөнөкөй сызыктуу эмес Интегралдык-дифференциалдык теңдеме төмөнкүдөй жазылат: . Бул теңдемени изилдөө үчүн Банах жана Шаудер принциптери, ошондой эле сызыктуу эмес анализдин башка эрежелери колдонулат. Сызыктуу эмес Интегралдык-дифференциалдык теңдеме жалпы учурда жакындаштырып эсептөө жолдору менен чыгарылат. Кыргызстанда Интегралдык-дифференциалдык теңдемени изилдөөгө көп көңүл бурулуп, Интегралдык-дифференциалдык теңдеме теориясынын төмөнкү маселелери боюнча изилдөөлөр жүргүзүлүп келет: 1) Интегралдык-дифференциалдык теңдеме үчүн Коши маселеси; 2) Интегралдык-дифференциалдык теңдеме үчүн чет маселе; 3) Интегралдык-дифференциалдык теңдеменин чыгарылышы; 4) Интегралдык-дифференциалдык теңдеменин чыгарылыштарынын асимптотасы жана туруктуулугу; 5) Интегралдык-дифференциалдык теңдемени чыгаруунун жакындатылган ыкмасы; 6) Интегралдык-дифференциалдык теңдемени чыгаруунун символдук ыкмасы; 7) Интегралдык-дифференциалдык теңдеменин анализдик теориясы, өзгөчө чыгарылыш; 8) кечигүүчү аргументтүү интегралдык-дифференциалдык теңдеме; 9) Интегралдык-дифференциалдык теңдеме үчүн тескери маселе; 10) Интегралдык-дифференциалдык теңдемени практикада колдонуу маселеси. Кыргызстанда интегралдык-дифференциалдык теңдеме боюнча изилдөөлөрдүн алгачкы баштоочусу жана илимий жетекчиси Я. В. Быков болгон. Андан кийинки изилдөөлөргө М. Иманалиев жетекчилик кылган.
Категория:Математика 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Интегралдык теңдеме

Интегралдык теңдеме – изделүүчү белгисиз функциясы интеграл белгисинин астында турган теңдеме. «Интегралдык теңдеме» термини 19-кылымдын 1-жарымында пайда болгон. Сызыктуу интегралдык теңдеменин жалпы теориясын түзүү 19-кылымдын аягында башталган. Бул теорияны негиздөөчүлөр италтялык математик В. Вольтерра (1896), швед математиги Э. Фредгольм (1903), немис математиктери Д. Гильберт (1912), Э. Шмидт (1907). Интегралдык теңдеме сызыктуу жана сызыксыз болуп бөлүнөт. Сызыктуу Интегралдык теңдеменин жалпы түрү: A(x)u(x)+K(x, s)u(s)ds= f(x), xD (1), мында A, K, f берилген функциялар (A – интегралдык теңдеменин коэффициенти, K-интегралдык теңдеменин ядросу, f – интегралдык теңдеменин бош мүчөсү деп аталат), D – бир же көп өлчөмдүү евклид мейкиндигинин чектелген же чектелбеген облусу, х, s – ушул облустун чекиттери, ds – көлөм элементи, u – изделүүчү функция. Эгер (1) теңдемеде A, K – матрицалар, f, u – вектор-функциялар болсо, анда (1) теңдеме сызыктуу Интегралдык теңдеменин системасы деп аталат. Эгер f =0 болсо, анда бир тектүү интегралдык теңдеме, ал эми тескери учурда бир тектүү эмес Интегралдык теңдеме деп аталат. A коэффициентине байланыштуу сызыктуу интегралдык теңдеменин үч түрү бар: 1-тектеги (эгер бардык xD үчүн А(х)=0 болсо), 2-тектеги (эгер бардык xD үчүн А(х)^0 болсо) жана 3-тектеги интегралдык теңдеме (эгер D аймагынын кандайдыр бир ички көптүгүндө А(х) нөлгө айланса) болуп үч түргө бөлүнөт. Сызыктуу эмес интегралдык теңдеменин издөөчү функция n даражалуу (n>1) болот. Мындай теңдемелердин бир түрү B төмөнкүдөй берилет: u(x), a x[a ; b] (2), мында – комплекстүү сан жана интегралдык теңдеменин параметри. Көп учурда кадимки жана айрым туундулуу дифференциал теңдемелер үчүн четки маселелер, механика менен физиканын айрым маселелери да интегралдык теңдеме менен чыгарылат.
Категория:Математика 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Интервалдар методу

Интервалдар методу – барабарсыздыкты чыгаруу ыкмаларынын бири. y = f (x) функциясы сан огунда аныкталсын жана үзгүлтүксүз болсун деп кабыл алынат. f (x) = 0 теңдемесинин тамырларын таап, алар сан огунда белгиленет. Бул чекиттер сан огун бир нече аралыктарга бөлөт. Аралыктарда функция белгисин сактайт. Белгисин аныктоо үчүн аралыктын бир чекиттеги белгисин аныктоо жетиштүү. Мисалы, барабарсыздыгын чыгарууда f(x)= функциясы x =-3, x =-2, x =0, x =1 чекиттеринде үзгүлтүккө ээ же нөлгө барабар болот. Бул чекиттер сан огун бир нече аралыктарга бөлөт (к. чийме), ар бир аралыктын ичинде f(x) функциясы белгисин сактайт. [1;] аралыгында алымдын жана бөлүмдүн бардык көбөйтүндүлөрү оң, ошондуктан f(x) > 0; ]0; 1[ аралыгында x -1 көбөйтүүчүсү гана терс, калган көбөйтүүчүлөр оң, башкача айтканда f(x) 0 ; ] -3; -2 [инде f(x) 0. Жыйынтыгында f(x) функциясы [2;0l; [ аралыктарында оң, башкача айтканда берилген барабарсыздык ушул аралыктарда гана чыгарылышка ээ болот. 
Категория:Математика 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Интернационал (Ысык-Ата району)

Интернационал —Чүй облусунун Ысык-Ата районундагы кыштак. Интернационал айыл округуна караштуу. Ысык-Ата суусунун сол өйүзүндө, деңиз деңгээлинен 1600 м бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол бекети Кант шаарынан 15 км түштүк-чыгыш тарапта. Кыштактын түндүгүнөн Чыгыш Чүй каналы өтөт. 1984-ж. Боз-Бармак жана Фриденфельд кыш. кошулуп, Интернационал аталган. Кыштак 1927-ж. негизделген. Калкы 3833 (2020); негизинен дыйкан чарбасында эмгектенет. Орто жана башталгыч мектеп, клуб, китепкана, бала бакча бар. Үй-бүлөлүк врачтар тобу, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, соода түйүндөрү, тамактануучу жайлар иштейт. 
 Калкы 
 жылы 2009 2014 2020 2021 2023 адам. 2808 3478Численность постоянного сельского населения Кыргызской Республики по айылным аймакам и айылам (селам) в 2014г. (на 1 января 2014г., по данным айыл окмоту) 3833Численность населения областей, районов, городов,поселков городского типа, айылных аймаков и айылов (сел) Кыргызской Республики (по данным айыл окмоту на начало 2020г.) 3839Численность населения областей, районов, городов,поселков городского типа, айылных аймаков и айылов (сел) Кыргызской Республики (по данным айыл окмоту на начало 2021г.) 4250 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Интернациональный айыл аймагы
Категория:Ысык-Ата району
Категория:Айылдар
Категория:Кыргызстандын кыштактары‎
Интернет-дүкөн

Интернет-дүкөн – ( же “e-shop”) – интернетте товарлар менен соода жүргүзүүчү сайт. Интернет аркылуу сатууну уюштурууда, сатылуучу буюмдарды көрсөтүүдө электрондук каталогду колдонуучу Web сайттын түрү. Кардар товарга атайын толтуруу жана башкалар аркылуу суроо-талап жиберет. Учурда көптөгөн дүкөндөрдүн соода тү­йүн­дөрүнөн тышкары интернетте түз бай­ла­ныштагы өкүлчүлүктөрү бар. Ошол өкүлчү­лүктөрү аркылуу дүкөнгө барбай эле товарга заказ берип, үйүңүзгө алдыртып алууга болот. Төлөө интерактивдүү төлөм системалары, банк же почта аркылуу жүргүзүлөтСЕО жылдыруу интернет-магазин өз алдынча: кадам нускама. 
 Тарыхы 
Интернет-дүкөн – 1990-жылы Тим Бернерс Ли биринчи дүйнөлүк интернет тармагынын серверин жана браузерин түзгөн. Ал ресурс коммерциялык колдонууга 1991-жылы берилген. 1994-жылы биринчи интернет-дүкөн “Пицца Хат” (“Pizza Hut”) онлайн пицца дүкөнү ачылган. Ошол эле жылы Германиядагы “Интершоп” (“Intershop”) компаниясы элди өзүнүн биринчи онлайн соода системи менен тааныштырган. 1995-жылы америкалык “Амазон” (“Amazon”) компаниясы интернет-дүкөнүнүн сайтын ишке салып, 1 жылдан кийин эң популярдуу “иБэй” (“eBay”) интернет-дүкөнү пайда болгон. 2011-жылдын статистикасына таянсак, дүйнөдө интернет ресурстарын колдонуучулар 2 миллиарддан ашкан. Бул сандар эмнеден кабар берет? Албетте, учурдагы интернеттин жана ошо менен бирге электрондук дүкөндөрдүн күч алуусун. Мисал катары айта кетсек, “иБэй” интернет-дүкөнүнүн бир жылдык таза кирешеси – 3,2 миллиард доллар.
 Кантип сатып алууга Болот? 
Интернет-дүкөндөн бир нерсе сатып алуу үчүн 3 нерсени аткаруу зарыл: тиешелүү сайтка кирип товарга заказ берүү, төлөө түрүн жана кантип жеткирип берүүсүн тандоо. Айрым сайттарда заказдар телефон, электрондук почта жана башка маалымат алмашуучу кызматтары аркылуу кабыл алынат. Ал эми төлөөнүн кеңири тараган түрлөрүнө төмөнкүлөр кирет:
 Банк картасы – накталай эмес төлөөнүн түрү.
 Банктык которуу – банктын төлөө табыштамасы аркылуу дүкөндүн эсептик счётуна товар үчүн акча которулат.
 Накталай – курьерге төлөнөт.
 Моменталдуу төлөм терминалдары – төлөм көчөдө же имараттардын ичинде орнотулган терминалдарда жүргүзүлөт.
 SMS-төлөмдөр – кардар системде көрсөтүлгөн реквизиттер жана төлөмдү тастыктоо менен sms жиберет.
 Коомго зыян берүүчү дүкөндөр 
Интернет-дүкөндөрдөн тамак-аш, чарба буюмдары, техника, кеңсе товарлары, косметика жана башкалардын баарын сатып алса болот. Тилекке каршы, дүйнөлүк интернет желесинде интернет-дүкөндөрдүн мыйзамсыз сайттары да жок эмес. Ал жактан тыюу салынган ок атуучу куралдарды, жасалма документтерди, уурдалган банктык карталарды, баңгизаттарды тапса болот. Бул коомго тийгизген терс жагы.

 Эскертүүлөр 
 
 Шилтемелер 
Категория: Интернет

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Интерполяция

Интерполяция - (лат. interpolatio өзгөрүү, кайра жасоо), математикада жана статистикада чоңдуктун белгилүү маанилери боюнча анын аралык маанилерин табуу. Мисалы, эгер yi = f (xi) (мында i=0, 1, 2, ..., n ) y функциясынын маанилери x0 < x1< ... xn чекиттеринде гана белгилүү болсо, анда xi чекитинин арасында жатуучу х чекитиндеги f(x) функциясынын маанилерин табуу. Эгерде х чекити (x0, xn) интервалынын сыртында жатса, анда ал функциянын экстрополяция маселеси деп аталат. Эң жөнөкөй сызыктуу интерполяцияда f(x) тин х чекитиндеги x0<x<x1 барабарсыздыгын канааттандыруучу мааниси үчүн x = х 0 жана x = x1 чекиттеринде f(x) менен дал келүүчү у=[f(xi) f(x0)] +f(x0) (1) сызыктуу функциясынын мааниси кабыл алынат. Эгерде f(x) функциясынын x0, x1,…xn чекиттериндеги гана маанилери белгилүү болсо, анда бул чекиттерден айырмаланган x1 чекитиндеги анын мааниси тууралуу анык эч нерсе айтууга болбойт. f(x) функциясы жана анын туундусу кандайдыр бир барабарсыздыктарга баш ийгенде, интерполяция маселеси белгилүү мааниге ээ болот. Мисалы, функциянын f(x0) жана f(x1) маанилери берилсе жана x0< x<x1 болуп, экендиги белгилүү болсо, анда (1) формуланын каталыгы барабарсыздыгы менен бааланат. Интерполяция функциялардын маанилерин эсептөөдө гана эмес, математиканын колдонмолорунда (мисалы, жакындаштырып интегралдоодо, теңдемелерди жакындаштырып чыгарууда, статистикада кокусунан болгон өзгөрүүлөрдү жоготуу максатында бөлүштүрүүнүн каталарын түзөтүүдө) да колдонулат. «Интерполяция» терминин биринчи жолу англиялык математик Ж. Валлис (1656) астрономиялык жана математикалык таблицаны түзүүдө колдонгон. 
Категория:Математика 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Интерполяция формуласы

Интерполяция формуласы – y = f (x) функциясынын маанисин жакындатып эсептөөчү, башкача айтканда берилген x0, x1, ..., хn чекиттердеги маанилери ошол чекиттердеги функциянын y0, y1, ..., yn маанилерине дал келүүчү n-даражадагы интерполяциялык Pn(х) көп мүчөсү аркылуу жакындатып туюнтуучу формула. Pn(х) көп мүчөсү бир гана түрдүү аныкталат, бирок ал маселенин мазмунуна карата түрдүү формулалар менен жазылат. 1. Лагранж И. ф.: f(x) функциясын P (x) көп мүчөсү менен алмаштыруудагы каталык абсолюттук чоңдугу боюнча ден ашпайт, мында М чоңдугу f(x) функциясынын [x0, xn] кесиндидеги (n +1) туундусу fn+1(x) тин абсолюттук чоңдугунун максимуму. 2. Ньютон И. ф. Эгер чекиттери бирдей аралыктарда жайгашса, xk = x0 + kh анда Pn (x) төмөнкүчө жазылат: мында (x0) + th = x ал эми k болсо, k тартиптеги айырма: kyi = k-1yi+1-k-1yi. Бул Ньютондун алга карай интерполяция формуласы деп аталат. Ар бир мүчөсү интерполяциянын бардык мүчөлөрүнө көз каранды болгон Лагранж формуласынан айырмаланып, Ньютон формуласынын ар кандай k мүчөсү эсептөөнүн башталышынан санагандагы биринчи түйүндөргө гана көз каранды жана жаңы түйүндөрдү кошумчалоодо формулага да жаңы мүчөлөрдү кошумчалоого туура келет. Ньютон формуласынын артыкчылыгы мына ушундандан ичкери формуласына Стирлинг интерполяция формуласы да кирет.
Категория:Математика 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Инчхон

thumb|Инчхон.
thumb|Инчхон (2015).
Инчхон, Чемульпо – Корей Республикасындагы шаар. 1981-жылдан борборго баш иет. Статусу б-ч провинцияга теңдеш. Корей жарым аралдарынын батыш жээгинде жайгашкан. Калкы 2,5 млн (2008); калкынын саны боюнча өлкөдөгү Сеул менен Пусандан кийинки 3-шаар. Түштүк Кореядагы маанилүү жол тоому. Сеулдун деңиз аванпорту. Өлкөдөгү Пусандан кийинки 2-порт (2003-ж. 131,0 млн т жүк ташылган), автомобилдер (жылына 300 миңден ашык) экспорттолот. Деңиз парому аркылуу кытай, корей порттору жана жакын жайгашкан аралдар менен байланышат. Өлкөнүн эң ири эл аралык аэропорту. Метрополитен иштейт. Инчхон 5-кылымдан Мичухол деген ат менен белгилүү. 1413жылдан азыркы атында. 1904-ж. Инчхон гаванында орус крейсери «Варяг» жана «Кореец» канонера кайыгы менен япон эскадрасынын ортосунда салгылашуу болгон. Неоготика стилиндеги Дап-Дон католик чиркөөсү (1894-97), Ыйык Павел православие храмы, эстеликтер, кытай кварталы (Чайна-таун, 19-к.), аскер чептеринин калдыктары (13жана 17-кылымдын ортосу) жана башкалар сакталган. Университеттер, музейлер [андан ичкери шаар (4 миңден ашык искусство буюмдары), карапа жана башкалар] бар. Машина куруу (андан ичкери кеме), кара металлургия, нефть ажыратуу, химиялык, электр-техникалык, электроника, текстиль, жыгаччылык, тамак-аш (балык беленделет) өнөр жай, такта айнек жана карапа өндүрүшү иштейт. Эл аралык соода жана туризм өнүгүүдө. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Шаарлар‎ 
Категория:Корея‎