Доллар

thumbnail
Доллар (англ. dollar) — дүйнөнүн 36 өлкөсүнүн валюталарынын аталышы.

Доллар Австралия, Белиз, Канада, Жаңы Зеландия, Намибия, Сингапур, Синт-Эстатиус, Сабу, Чыгыш Тимор, Пуэрто-Рико, Панама, Палау, Бруней, Бонайре, Британиялык Виргин аралдары, Багама аралдары, Бермуд аралдары, Суринам , Маршалл аралдары, Соломон аралдары, Америка Кошмо Штаттары, Сальвадор, Эквадор, Тайвань, Гонконг, Зимбабве, Фиджи, Микронезия Федеративдик Штаттары, Теркс жана Кайкос аралдары, Ямайка өлкөлөрүндө жана башка бир катар бөлөк өлкөлөрдө жүгүртүлүчү расмий валюталарынын аталышы.

Бир доллар жалпысынан 100 центке барабар.

 Аталышы 
Бул аталыш «талер» (нем. Taler) деген сөздөн келип чыккан. Биринчи жолу «доллар» (dollar) сөзү шотландиянын 1567-1571The History of the Silver Dollar жылдары чыгарылган куну 30 шиллинг болгон, «кылычтуу доллар» (англ. Sword Dollar) каймана аттуу монеталардын бир түрүнүн аталышы катары колдонулган. Доллар деген сөз Уильям Шекспирдин «Макбет»«Макбет» пьесасындагы «доллар» деген сөзгө шилтеме (XVII кылымдын башы) пьесасында да кездешет:

 Доллар белгиси 
right|300px| Доллар белгисинин эволюциясы.

 Белгинин келип чыгышы 
Доллар белгисинин келип чыгуу тарыхында ар кандай теориялар, божомолдор жана уламыштар бар, бирок илимий жактан далилденген версиясы жок.
Азыркы учурда көп айтылган версияларынын бири — доллар белгиси испан песосунан келип чыккан деген версия. «ps» кол жазма аббревиатурасын 1770-жылдардагы британиялык, америкалык, канадалык, мексикалык жана башка испан-америкалык иш кат алышууларынан кезиктирсе болот. «P» тамгасынан тик сызык гана калган, ал эми «S» тамгасы фон катары колдонулуп, жазуу ылдамдыгын жогорулатууга мүмкүндүк берген деп божомолдонот.

Азыркы теориялар «US» жазуусунун өзгөртүлгөн вариантынан келип чыккан деп да карашат.

 «Доллар» аталыштагы валюталар 
 Сүрөт Валюта коду Аталышы Жүгүртүү мезгили Өлкө Жүгүртүүдөгү номиналы 100px AUD Австралия доллары 1966-ж. баштап Австралия Бирлиги банкноттор: 5, 10, 20, 50, 100 монеталар: 5, 10, 20, 50 цент, 1, 2 доллар 100px BSD Багама аралдарынын доллары 1966-ж. баштап Багама аралдары банкноттор: 1, 5, 10, 20, 50, 100 монеталар: 1, 5, 10, 15, 25 цент 100px BBD Барбадос доллары 1973-ж. баштап Барбадос банкноттор: 2, 5, 10, 20, 50, 100 монеталар: 5, 10, 25 цент, 1 доллар 100px BZD Белиз доллары 1973-жылдан (Британиялык Гондурастын 1885—1973 жж. сыяктуу) баштап Белиз банкноттор: 2, 5, 10, 20, 50, 100 монеталар: 1, 5, 10, 25, 50 цент, 1 доллар 100px BMD Бермуд доллары 1970-ж. баштап Бермуд аралдары банкноттор: 2, 5, 10, 20, 50, 100 монеталар: 1, 5, 10, 25, 50 цент, 1 доллар BND Бруней доллары 1967-ж. баштап Бруней банкноттор: 1, 5, 10, 50, 100 монеталар: 1, 5, 10, 20 жана 50 цент жок Вест-инд доллары 1935—1964 Барбадос, Британиялык Гвиана, Тринидад жана Тобаго, Британиялык Шамал тараптагы аралдар, Британиялык Шамал алдындагы аралдар, Вест-Индия Федерациясы, Ямайка 100px XCD Чыгыш Кариб доллары 1965-ж. баштап Антигуа жана Барбуда, Доминика, Гренада, Монтсеррат, Сент-Китс жана Невис, Сент-Люсия, Сент-Винсент жана Гренадиндер, Ангилья банкноттор: 5, 10, 20, 50, 100 монеталар: 1, 2, 5, 10, 25 цент, 1 доллар 100px жок Гавай доллары 1847—1903 Гавайи GYD Гайана доллары 1965 года-ж. баштап Гайана банкноттор: 20, 100, 500, 1000, 5000 монеталар: 1, 5, 10 доллар 100px HKD Гонконг доллары 1845 года-ж. баштап Гонконг банкноттор: 10, 20, 50, 100, 500 жана 1000 монеталар: 10, 20, 50 цент, 1, 2, 5, 10 доллар 100px ZWC Зимбабве доллары 1981—2009 Зимбабве 2009-жылдын 30-июнунда өтө жогорку инфляциядан улам Зимбабвенин резервдик банкынын чечими менен Зимбабве доллары жоюлган. KYD Кайман аралдарынын доллары 1972-ж. баштап Кайман аралдары банкноттор: 1, 5, 10, 25, 50, 100 монеталар: 1, 5, 10, 25 цент 100px CAD Канада доллары 1858-ж. баштап Канада банкноттор: 5, 10, 20, 50, 100 монеталар: 1, 5, 5, 10, 20, 50 цент, 1, 2, 5 доллар 100px жок Кирибати доллары 1979-ж. баштап Кирибати банкноттор: нет монеталар: 1, 5, 10, 25 цент, 1, 2 доллар 100px LRD Либерия доллары 1944-ж. баштап Либерия банкноттор: 1, 5, 10, 20, 50 жана 100 монеталар: 5, 10, 25, 50 цент, 1 доллар жок Малай жана Британиялык Борнео доллары 1953—1969 Малай Федерациясы, Сингапур, Саравак, Түндүк Борнео, Бруней жок Малай доллары 1939—1953 Бруней, Джохор, Кедах, Келантан, Перлис, Сингапур, Стрейтс Сетлментс, Тренгану, Федерацияланган малай мамлекеттери, Малай Бирлиги, Малай Федерациясы Эл аралык доллар 100px жок Монгол доллары 1921—1925 Монголия (1911—1924) банкноттор: 10, 25, 50, 100 100px NAD Намибия доллары 1993-ж. баштап Намибия банкноттор: 10, 20, 50, 100 жана 200 монеталар: 1, 2, 5, 10, 20 жана 50 цент, 1, 2 жана 5 доллар. 100px жок Ниуэ доллары 2009-ж. баштап Ниуэ банкноттор: жок монеталар: 5, 10, 20, 50 цент, 1 доллар 100px NZD Жаңы Зеландия доллары 1967-ж. баштап Жаңы Зеландия, Ниуэ, Кук аралдары, Токелау, Питкэрн. банкноттор: 5, 10, 20, 50, 100 монеталар: 10, 20, 50 цент, 1, 2 доллар 100px жок Ньюфаундленд доллары 1858—1949 Ньюфаундленд. жок Кук аралдарынын доллары 1972-ж. баштап Кук аралдары банкноттор: 3, 10, 20, 50 монеталар: 10, 20, 50 цент, 1, 2, 5 доллар жок Питкэрн аралынын доллары 1988-ж. баштап Питкэрн аралы банкноттор: нет монеталар: 5, 10, 20, 50 цент, 1, 2, 5, 10, 25, 50, 250 доллар 100px жок Кысыктыр доллары 1904—1939 Стрейтс-Сетлментс, Бириккен Малай Султанаттары, Бирикпеген Малай Султанаттары, Саравак, Бруней жана Түндүк Борнео колониялары. жок Родезия доллары 1970—1981 Зимбабве 100px жок Саравак доллары 1858—1953 Саравак 100px жок Түндүк Борнео доллары 1882—1953 Түндүк Борнео SGD Сингапур доллары C 1967 Сингапур банкноттор: 2, 5, 10, 50, 100, 1000, 10000 монеталар: 1, 5, 10, 20, 50 цент, 1 доллар 100px SBD Соломон аралдарынын доллары 1977-ж. баштап Соломон аралдары банкноттор: 2, 5, 10, 20, 50, 100 монеталар: 1, 2, 5, 10, 20, 50 цент, 1 доллар 100px USD АКШ доллары 1792-ж. баштап АКШ, Бермуд аралдары, Бонайре, Британиялык Виргин аралдары, Чыгыш Тимор, Зимбабве, Маршалл Аралдары, Палау, Панама, Пуэрто-Рико, Саба, Сальвадор, Синт-Эстатиус, Теркс жана Кайкос аралдары, Микронезия Федеративдик Штаттары, Эквадор банкноттор: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100(ограничено 500, 1000, 5000, 10 000, 100 000)монеталар: 1, 5, 10, 25, 50 цент, 1 доллар 100px жок КАШ доллары 1861—1865 КАШ банкноттор: 5, 10, 50 цент, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000 доллар4 пробные монеталар номиналом 50 цент; 12 пробных монет номиналом 1 цент 100px SRD Суринам доллары 2004-ж. баштап Суринам банкноттор: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 доллармонеталар: 1, 5, 10, 25, 100, 250 цент 100px жок Тайвань доллары 1946—1949 Тайвань TWD Жаңы тайвань доллары 1949-ж. баштап Тайвань банкноттор: 100, 200, 500, 1000, 2000монеталар: ½, 1, 5, 10, 50 TTD Тринидада жана Тобаго доллары 1964-ж. баштап Тринидад жана Тобаго банкноттор: 1, 5, 10, 20, 100монеталар: 1, 5, 10, 25 жана 50 цент TVD Тувалу доллары 1976-ж. баштап Тувалу банкноттор: жокмонеталар: 5, 10, 20, 50 цент, 1 доллар 100px FJD Фижи доллары 1969-ж. баштап Фиджи банкноттор: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100монеталар: 1, 2, 5, 10, 20, 50 цент, 1 доллар 100px жок Цзяо-Чжоу доллары 1907—1914 Цзяо-Чжоу 100px жок Эфиопия доллары 1945—1976 Эфиопия 100px JMD Ямайка доллары 1969-ж. баштап Ямайка банкноттор: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000монеталар: 1, 5, 10, 20 100px жок Жапон оккупациялык доллары 1942—1945 Сингапур, Британиялык Малайя, Түндүк Борнео, Саравак, Бруней, Бирма

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 3-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. ISBN 978–9967–14–074–5

 Булактар 
Категория:экономика
Категория:каржы
Категория:банк
Категория:кагаз