Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Маданий-агартуу иштери

Маданий-агартуу иштери — эмгекчилердин коммунисттик тарбиясына, саясий жактан агартылышына, жалпы маданий деңгээлинин көтөрүлүшүнө, чыглык жөндөмүнүн өркүндөшүнө, эс алышьшын уюштурулушуна көмөк көрсөтүүчү чаралар системасы. 

Бул иштер — Компартиянын, Совет өкмөтүнүн, профсоюздун. комсомолдун идеол. ишинин составдык бөлүгү. Маданий-агартуу иштерине клубдук мекемелердин, массалык китепканалардын, маданият жанa эс алуу парктары менен бактарынын иштери кирет. Музей, кинотеатр, театр ж.б. маданият уюмдары, о. эле радио, теле-көрсөтүү Маданий-агартуу иштеринде чоң орун ээлейт. Кец маанпде алганда, адамдын маданият жактан өсүп-өөрчүшүнө көмөк берүүчү иштердин окуу жайлардан тышкары уюшкандарынын баары Маданий- агартуу иштерннин түшүнүгүнө кире берет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Маданият
Маданий ландшафт

Маданий ландшафт — адам коомунун чарб. аракетинен өзгөргөн географиялык ландшафт. 

 Маданий ландшафт, чөлдөгү сугат жерлүү оазистер, токойлуу талаа зонасындагы айдоо аянттар, кургатылган жанa иштетилген жер ж.б. 
 Табигый ландшафт менен Маданий ландшафттын ортосунда кескин чек жок: Маданий ландшафтта геол. түзүлүшү, рельефтин морфо-структуралык өзгөчөлүгү жанa климаттын негизги касиеттери өзгөрбөй сакталат; 
 Маданий ландшафт геогр. маанилүү закон ченемдердин — зоналуулук жанa азоналуулуктун таасирине баш ийет.
 
Эгер адам баласы ландшафтка стихиялуу таасир жасаса, анда анын табигый структурасы көпчүлүк убакта кескин бузулуп, жагымсыз процесстер (топурак эрозиясы, аба жанa суулардын булганышы ж. б.) пайда болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Маданият
Маданий-тарых мектеп

Маданий-тарых мектеп — 19-кылымдын ортосунда искусство таануу менен адилет илиминде пайда болуп, исккусство менен адабияттын тарыхын, генезисин изилдөө принциптерия иштеп чыккан багыт. 

 Анын өзөк принциптери И. Гердер (Германия) тарабынан сунуш кылынып, И. Тэндин (Франция) эмгектеринде негизделген. И. Тан көркөм чыгарманы эл турмушунун бнр этабындагы коомдук психологиянын көрүнүшү деп эсептеген. Маданий-тарых мектептин негизги идеялары Ж. Бедье, Ф. Брюнетьеп. Г. Лансон (Франция), Г. Брандес (Дания), В. Шерер, Г. Гетнер (Германия). А. Н. Пыпин, Н. С. Тихонравов (Россия) ж. б-лардын эмгектеринде улантылган. 
 Маданий-тарых мектеп улут­тук жанa европ. ад-ттардын тарыхын түзүүгө, салыштырма-тарыхый адабият таануунун пайда болушуна, ил. адабият таануунун калыптанышына түз таасир тийгизген; искусство — коомдук өнүгүштун продуктусу, ал коомдук ойдун башка формалары менен байланышта өөрчуй турган нерсе деген. 
 Маданий-тарых мектеп иск-вонун идеяларынын жал­пы адамзаттыгы, художниктин индивидуалдуулугу сыяктуу өзгөчө бел- гнлерине көңүл бурган эмес.
 Позитивизм философиясыиын методологиясы менен эле чектелгендиктен. 
 Маданий-тарых мектепке кирген көп окумуштуулар корком чыгарманын генезисин аныктаган факторлордун омоктууларын издоөгө маани беришпей, алардын баары эле бир даражада деп эсептешкен; толук концепцияларды иштеп чьтгуупуп ордуна фактыларты гаиа жьтйнашкан; корком чьггарма — тарыхый документ, элдин маданияты у-н психологиясын изилдоөгө негнз болчу материал катары карагакан.
 Маданий-тарых мектеп өкүлдөрүнун илимге кошкон салымы — эбегейсиз маданий-тарыхый материал жыйнап, текстологиялык анализдин прпнциптерин иштеп чыкканында, илгертеден таанууга негиз салганында.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Маданият
Маданият статистикасы

Маданият статистикасы - соц. статистиканын бир тармагы. 

 Калк турмушунун маданий деңгээлин мүнөздөйт. 
 Маданият статистикасы бир нече тармакка ажырайт: мектеп; мектеп жашына чейинки балдар мекемелери жана мектептен тышкары тарбиялоо боюнча мекемелер; 
 ил. кадр даярдоо; 
 ил. мекемелер жана ил. кызматкерлер; 
 маданий-агартуу мекемелер; искусство; 
 бас­ма сөз; сабаттуулук жана билимдүүлүк деңгээли; 
 адис кадр даярдоо статистикасы.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Маданият
Мадлен маданияты

Мадлен маданияты — соңку па­леолит доорунун аягындагы европа калк маданияты. 

19-кылымдын 60-жылдары француз археологу Г. Мортилье таап, изилдеген. 
Франциядагы Ла-Мадлен үңкүрүнүн атынан аталган. Мадлен маданиятынын адамдары үңкүрлөрдө, жер кепелерде жашаган. Алар негизинен аң уулоо, мөмө, жер-жемиш терүү, ба­лык кармоо менен кесип кылган. Чакмак таштан тешкич, кескич, кыргыч жанa бугунун, мамонттун мүйүзү менен сеөгүнөп кыма, ийне ж. б. эмгек куралдарын жасап, үңкүрлөрдүн капталдарын, төбөлөрүн ар түрдүүчө оймо-чиймелеген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Маданият
Переяслав радасы

Переяслав радасы (1654)— Переяславда (азыркы Переяслав-Хмельницкий ш.) 

8(18)-январда украин элинин өкүлдөрүнүн Украинанын Россияга кошулгандыгы тууралуу чечим кабыл алган чогулушу.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Саясат
Мадригал

Мадригал - классикалык поэзиядагы көлөмү чакан ыр түрүндөгү чыгарма. Көлөмү, композициясы боюнча эпиграммага жакын, бирок мазмуну боюнча андан кескин айырмаланып, негизинен мактоо, даңазалоо басымдуулук кылат. 

Кайра жаралуу доорунда Мадригал муз.-поэтикалык жанр болгон. Мадригал орустун 18-кылымдын акырындагы жана 20-кылымдын башындагы поэзиясында арбын учурайт. Ашкере көркөм жанa чебер жазылган Мадригалдар А. Пушкиндин, М. Лермонтовдун поэзиясында арбын.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Мадхья-Прадеш

Мадхья-Прадеш - Индиянын борб. бөлүгүндөгү штат. 

Аянты 308 000 миң км, калкы 72 597 565 млн (2011). Админ, бор­бору — Бхопал ш.
Башк ири борборлору — Гвалиор, Индаур, Джабалпур. Негизги тили — хинди 

Декан бөксө тоосунун түн. бөлүгүн ээлейт. Климаты тропиктик, муссондук. Жылдык жаан-чачын 700—1000 мм. Жеринин 1/3 бөлүгүн жалбырагын күбүүчү токой каптап жатат, баалуу тик, сал ж. б. жыгачтар кездешет. 
Мадхья-Прадеш - өнөр жайы тез өнүгүп бараткан агрардык штат. Негизги а. ч. өсүмдүктөрү — шалы, жовар (таруу), буудай, тех. өсүмдүктөрдөн — пахта жанa май алынуучу өсүмдүктөр. Жибекчилпк өнүккөн. Марганец жанa темир рудаларын, боксит, көмүр, отко чыдамдуу чопо казып алуу боюнча Индияда алдыңкы орундардын бирин ээлейт. Өлкөдө жалгыз ушул штатта алмаз казып алынат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Индиянын административдик-аймактык түзүлүшү
Перидерма

Перидерма (пери... жанa гр. derma—тери) — көп жылдык (кээде бир жылдык) өсүмдүктөрдүн сабагында, тамырында пайда болуучу экинчи жабуу тканы. 

Ал пробка тканынан (феллема), феллогенден (пробка камбийи) жанa феллодермадан турат. Феллоген эпидермисте, эпидермистин алдындагы катмарда, биринчи кабыктын ич жаккы катмарында, перициклде жанa флоэмада пайда болот. Феллогендин клеткалары бөлүнуп, сырт жана ич жакка утур жаңы клеткаларды түзөт. Сырткы клеткалардын кабыгы суберинденин пробкага айланат, клеткалар болсо өлөт. Проб­ка клеткалардын көп катмарынан ту­рат да, өсүмдүктү тышкы жагымсыз таасирлерден сактайт. Кабык -

 Колдонулган адабияттара 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Иван Мазепа

Иван Мазепа (1644—28. 8(8. 9). 1709, Бендеры) — Сол жээк Украинанын гетманы (1687—1708). 

 Украин дворянь үй-бүлөсүнөн, поляк королунун колунда тарбияланган. 
 Он жээк Украина гетманы П. Д. Дорошенкого (1669—73) жанa Сол жээк Украина гетманы И. Самойловичке (1674—81) кызмат өтөгөн. 
 1682—86-ж. багакы есаул. 1687-жылдан Сол жээк Украинанын гетманы, при жер ээси. 
 Мазепа Украинаны Россиядан бөлүп алып, өзүнчө мамлекет түзуүтө аракеттенген. 
 Поляк королу Станислав Лещин­ский, кийин швед королу Карл XII менен жашырын сүйлөшкөн. 
 Түн. согушу (1700—21) мезгилинде 1708-ж. ачык эле Карл XII тарапка өткөн. 
 Полтава салгылашында (1709) шведдер жеңилген соң Мазепа түрктөрдун Бендеры чебине качып барып, ошо жакта өлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. - Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. - 656 б.
Категория:Инсандар
Категория:Украина
Мазуренко, Алексей Ефимович

thumb|right
Мазуренко, Алексей Ефимович [7 (20). 6. 1917-ж. т., азыркы Кирово­град обл., Устинов району, Ленинка кыш.] — авияциянын генерал-майору (1962), эки жолу Советтер Союзунун Баатыры (1942, 1944). 

 1942-жылдан КПСС мүчөсү. 
 1938-жылдан Сов. Армияда. Аскер-Деңиз авиация окуу жайын (1940), Жог. офнцерлердин учуу-тактикалык курсун (1949), Аскер-Деңиз академиясын (1952) бүткөн. 
 Улуу Ата Мекендик согушта Балтика флотунун авиациясында кызмат өтөгөн. 
 1944—45-ж. 7-штурмалоочу авиаполктун командири. 
 300гө жакып согуштук учуш жасап, жеке өзү душмандын 8, башка учкучтар менен бирге 22 кемесин чектүргөн. 
 Согуштан кийин АДФтин аскерлерннин жана жог. аскер окуу жайларынын коман­дири. 
 Ленин ордени, 3 Кызыл Туу, 2-дараж. Ушаков, Кызыл Жылдыз, 1-дараж. 
 Ата Мекендик Согуш ордендери жанa медалдар менен сыйлаиган. 
 Украинаны Кировоград областынын Устиновка айылында Мазуренко бюст тургузулган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Украина
Категория:Инсандар
Перикард

Перикард (пери... жанa гр. kardia — жүрөк), жүрөк кабы —киши жанa омурткалуу айбанаттардын жүрөк сыртындагы туюк кабы. 

Ал 2 кабыкчадан (сырткы жанa ички) туруп, алардын ортосундагы көңдөйдө аз өлчөмдө суюктук болот. Перикардды көпшөк тутумдаштыргыч ткандуу клетчатка каптап, анда лимфа, кан тамырлар, көп нерв учтары бар. Перикардда рецепторлор көп, аларды дүүлүктүргөндө кан жүрүүдө жанa дем алууда өзгөрүүлөр байкалат. Перикарддын сезгениши жөнүндо - Перикардит.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Анатомия
Мазут очогу

Мазут очогу - мазут күйгүзүлө турган очок. 

Ал тик параллелопипед формасында болуп, капталдарына диаметри 32—72 мм түтүктөр орнотулат. Күйүү камерасынын бурчтарына орнотулган форсункадан бүркүлгөн мазут анын тегерегиндеги тешиктен берилген ысык (200—400°С) аба менен кошулганда күйөт. Күйүү учурунда экран түтүктөрүндө жана буу ысыткычта ыш турун, алардын ааиуулук берүү коэффицентин азайтат. Казан агрегатынынн. а. к-ин төмөндөтпөсүн үчүн мазутка атайын кошулмалар кошулат. 
Мазут очогу казан агрезатында жана суу ысыткыч казандарда пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Техника
Май алмашуу

Май алмашуу — адамдын жана айбанаттардын организминдеги нейтралдуу майлардын айланышы жана биосинтезделиши. 

Май алмашуу төмөнкү этаптар менен жүрөт: организмге тамак-аш менен кирген майдын ажырашы жана ичеги-карынга сиңиши; синген майдын ткандарда айланышы; бол. керектүү энергияны берүүчү май кислоталарынын кычкылданышы; 
Май алмашуу продуктуларынын организмден бөлүнүп чыгышы. Тамак-аштагы майдын көпчүлүгү ичегинин жогорку бөлүгүн - ажырайт жана сиңет. 
Уйку жана он эки безинин иштеп чыгарган (липаза) таасиринен майхар моноглицериддерге, аз санда болсо аз глицерин менен май кислоталарына чейин ажырайт. 
Ичегидеги майдын ажы­рашы ага келген от жана от кислотала­рынын өлчөмүнө байланыштуу. 
От кислотасы липазанын активдүүлүгүн күчөтөт, майдын эришине, ошондой эле эркин май кислотала­рынын сиңишине жардам берет.
Өсүмдүктөрдө май углеводдордон пайда болот. Бул процесс бышып келаткан майлуу урук менен мөмөдө күчтүү жүрөт. Урук өскөндө майлар глицерин жана май кислотасына ажырап, алардан углеводдор пайда болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Медицина
Май баш

Май баш — Борбордук Тянь-Шаньдагы тоо. 

 Боз-Кыр тоосунун ортоңку бөлүгүнөн Сары-Жаз тоосуна чейин 27 кмге созулат. 
 Туурасы чыгышында 3—4 км, батышында 14 км. Орт. бийикт. 4360 м, эң бийик чокусу 5361 м (батышында). 
 Палеозойдун башталышында пайда болгон мрамор, аки таш теги, сланец, кумдук жана гранитоид тоо тектери чыгып жатат. 
 Байыркы мөңгүлөрдүн изи сакталган. Түш. капталы тик, кургак, түндүгү жантайыңкы. нымдуу. 
 Мөңгү 13,11 км2 аянтты ээлейт (батыш бөлүгү мөңгү менен текши капталган). Түн. капталында Айран-Суу, Сары-Тер, Караганды. Жамая-Суу деген өрөөн мөңгүлөрү түштүгүндө асылма мөңгүлөр бар. 
 Май башка токойлуу бийик тоо ташы (2800—3000 м), шалбаалуу бийик тоо талаасы жана субальп (3200—3400 м), альп шалбаасы (3400—3700 м) жана гляциалдык-ниваждык (3700 лгден жогору) ландшафт ахкактары мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Герография
Майборода, Георгий Илларионович

Майборода, Георгий Илларионович (1913—1992) - Пелеховщина хутору, азыркы Полтава обл., Глобинский району] — сов. компози­тор, СССР эл арт. (1960). 

 1941-ж. Киев консерваториясын (Л. Н. Ревуцкийдин композиция классы боюнча), 1949-ж. аспирантурасын бүтүргөн. 
 1952—58-ж. ошол эле окуу жайында муз. теориядан сабак берген. Чыныгында баатырдык-патриоттук темага коп кайрылат. 
 «Милана» (1957), «Арсенал» (1960, УССР Шевченко атн. мамл. сыйл., 1964), «Тарас Шев­ченко» (1964) операларын, симф. чыгармаларды, хор, романстарды жазган. 
 УССР Жог. Советинин (7, 8-шайл.) депутаты. Ленин ордени, Эмгек Кы­зыл Туу ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Перлит

Перлит (фр. perle — бермет) — айнек сымал, кычкыл составдуу жанар тоо теги. 

Бөлөк-бөлөк чокмороктошкон, тегерек майда, кабыкчалар сыяк­туу түзүлүштө болуп, сындырганда алар ез алдынча бермет сымал жалтырак майда тоголокчо-шарчаларга ажырайт. Составынын басымдуу көпчүлүгүн Si02 (65—75%) ж-a А1г03 (10—15%) түзөт. Кошунду түрүндө Fe203, CaO, MgO, S03, R20 кездешет. Перлиттин кристалл торчолорунда 3—6% ке чейин байланышкан (конститу­ция) суу кездешкендиктен 850— 1200°Сге бат ысытканда көөп, көлөмүн 10—20 эсе чоңойтот. Перлит жеңил бетонду жанa жылуулук өткөрбөс буюмдарды жасоодо, айнек, нефть өнөр жайында колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Химия
Майда буржуазиялык саясий экономия

Майда буржуазиялык саясий экономия — майда буржуазия идео­логиясын чагылдырган бурж. саясий экономия агымы. 

 19-кылымдын башында пайда болгон. Негиздөөчүлөрү — Ж. Ш. Л. С. Сисмонди менен П. Ж. Пру­дон. 
 Бул агымдын өкүлдөрү бир жагынан капитализмдин майда буржуазиянын мүдөөсүнө карты келген жактарын сынга алат да, экинчи жактан капит. экономпканын негизин колдоп, майда жеке менчикти, майда товар өндүрүшүн сактоого жанталашат. 
 Майда буржуазиялык саясий экономиянын идеалы азыркы кездеги өндүргүч күчтөрдүн өнүгүшү менен сыйышпас майда бурж. мамилелерди калыбына келтирүү бо­луп эсептелет. К. Маркс менен Ф. Эн­гельс анын эки башкы багытын белгилеген. Биринчиси мурунку өндүрүш жана товар алмашуу каражаттарын, менчик (өндүрүш) мамилелерди жана эски коомду калыбына келтирүүге умтулат. 
 Бул агымга 19-кылымда Россиядагы либерал народниктердин экон. теориясы жана азыркы африкалык, азиялык «социализм» жөнүндөгү теориялар кирет. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Саясат
Майдалагыч машина

Майдалагыч машина - катуу материалды (көбүнчө минералды) майдалоого арналган машина. 

 Ал кесек (100—300 мм), орточо (25—100 мм) жана майда (5—25 мм) материал­ды майдалагыч болуп айырмаланат. 
 Майдалагыч механизмине жараша 5 класска болүнөт. 
 Жаактуу Майдалагыч машина машинада материал эки тик бурчтуу плиталардын-жаактардын арасында сүрүү аркылуу майдаланат. 
 Бир жаагы кыймылсыз, экинчиси жүргүзүүчү механизмдин жардамы менен кыймылдап турат. Конустуу Майдалагыч машинада материал кыймылсыз конустун ичинде тегеренип, урунуп май­даланат. 
 Валдуу Майдалагыч машинада материал сүрүлүү күчү менен жана бири бирин коздей бирдей ылдамдыкта айлануучу параллель эки цилиндр валынын арасынан өтөрдө жанчылат. Барскандуу Майдалагыч машинада материалбарскан менен урулуп талкаланат. Стержендүү Майдалагыч машинада морт абразивдүү материалдар майда бөлүктөргө бөлүнөт. Майдалагыч машинанын биринчи үч классы катуу материалдарды (руда, курулуш таштары ж. б.), калганы морт жана жумшак материалдарды (көмүр, аки таш, боксит ж. б.) майдалоодо колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Техника
Майдана Антонио

Майдана Антонио (25. 10. 1916- ж. т., Энкарнасьон) — Парагвай коммунисттик кыймылынын ишмери.

 Жашынан саясий күрөшкө активдүү катышкан. 
 1936-жылдан Парагвай компартиясынын (ПКП) мүчөсү. 
 1939-ж. студенттер менен окутуучулардын демокр. кыймылынын жетекчиси. 
 1957—67-ж. ПКП БКнын экинчи секретары. М. 1958-ж. августта камалып, 1971-ж. апрелде ПКПнин председателдигине сырттан шайланган. 
 Дүйнөлүк прогрессчил коомчулуктун талабы боюнча 1977-ж. камактан бошотулган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Парагвай
Категория:Инсандар
Пермаллой

Пермаллой [англ, perm(eability) — өткөргүчтүк жана alloy — куйма деген­ден] — никель менен темир куймалар тобунун жалпы аты. 

Ал жогорку магнит өткөрүмдүүлүгү, коэрцит күчүнүн жана магнит гистерезисинин аздыгы менен мүнөздөлөт. Пермаллой аз никелдүү (ни­кели 40—50%) жана көп никелдүү (никели 70—83%) болуп айырмаланат. Радиотехникада, байланыш техникасында ж. б. тармакта кичине токту алууда колдонулат, Пермаллой магниттүү-жумшак материалдарга кирет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Химия
Майданек

Майданек - Люблин шаарыннын (Поль­ша) чет жакасындагы жер. 

1941-ж. күзүндө Майданекте фашист немецтер кишилерди массалап кыруу үчүн ла­герь курган. Борб. лагерь деп эсептелип, Түш.-Чыгыш Польшада бир нече «филиалы» болгон. Нюрнберг процессинин маалыматы боюнча Майданекте ар кандай улуттан 1500 миңдей адам өлтүрүлгөн. Майданек лагерин 1944-ж. Советтик Армия жок кылган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Герография
Майер теңдемеси

Майер теңдемеси — туруктуу басым Ср жанa туруктуу көлөмдөгү Су идеалдуу газдын моль жылуулук сыйымдуулуктарынын байланышын керсөтүүчү теңдеме: Ср—Сv = R; мында Я —газ универсаль туруктуулугу. 
Ал теңдемени ачкан немец илимпозу Ю. Р. Майердин (1814—78) ысмынан аталган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Германия
Категория:Инсандар
Майканова Сабира

Майканова Сабира (1. 1. 1914- ж. т., Кызыл-Ордо) — казак совет ар­тисти, СССР эл арт. (1970). 
 
 1941-жылдан КПСС мүчөсү. 1932-жылдан М. Ауэзов атн. Казак драма театрынын труппасында (Алматы). 
 Көрүнүктүү ролдору: Коклан (М. Ауэзов, «Кабланды»), Зейнеп (С. Муканов, «Чокан Валиханов»), Толгонай (Ч. Айтматов, «Саманчынын жолу»), Ка­баниха (А Островский, «Добул»), Любовь Яровая (К. Тренёв, «Любовь Яровая») ж. б. 
 Майканова күчтүү жанa эрктүү мүнөздөгү аялдардын образын түзүү менен ийгиликтерге жетишкен. 
 Казак ССР мамл. сыйл. лауреаты (1967). Эмгек Кызыл Туу ордени жанa медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Казакстан
Категория:Инсандар
Май караган

thumb|Calophaca wolgarica.
Май караган (Calophaca) — өсүмдүктөрдүн чанактуулар тукумундагы уруусу. 

Татаал жалбырактуу бадалча. Гүлү сары, ири, чачыдай топ гүлгө чогулган. Мөмөсү — чанак, 1—2 уруктуу.Май карагандын 10 түрү Кытай жана Россиянын Түш.-Чыгыш Европа бөлүгүндө, Түн. Кавказ, Орто Азияда таралган. 

Кыргызстанда ьир түрү кездешет. Май караган дын кээ бир түрүн мал жейт, айрымдарынан аркан эшилет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр‎
Майкельсон эшелону

Майкельсон эшелону — көп нурлуу интерференциялык оптикалык прибор. 

Ал калыңдыгы бирдей, узундугу белгилүү бир чоңдукка (мезгил d) айырмаланган жалпак параллель айнек же кварц пластинкалары бири бирине оптикалык контакт түрундө бириктирилип жасалат. Бул приборду 1898-ж. амер. физик А. Майкельсон түзгөн. 

Когерент нурларды түзүүнүн жолу, аракетинин принциби, натыйжалоочу интерференциялык сүрөттөө интенсивдүулүктүн бөлүнүшү диффракциялык торчодогудай, бирок эшелон Майкельсонанда d толкун узундугунан чоң, «тепкичтердин» (штрихтердин) саны аз (га = 30) болот. эшелон Майкельсона тунук жана чагылдырма болуп экиге бөлүнөт. Ал спектроскоп катары колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Техника
Перманенттик революция

Перманенттик революция — үзгүлтүксүз, тынымсыз революция теориясы. 

Перманенттик революция идеясын К. Маркс менен Ф. Энгельс «Коммунисттик партиянын манифестинде» (1848), «Коммунисттер Союзуна Борбордук Комитеттин кайрылуусунда» (1850) киргизишкен. Марксизмге негиз салуучулар пролетариаттын жетишерлик күчү, уюмдашкандыгы, таасири жана өз алдынча саясий багыты болгондуктан ал бурж.- демокр. революцияданядан социалисттик революцияга өтүп, өз бийлигин орното алат деп белгилеген. Тынымсыз дегенди К. Маркс жана Ф. Энгельс революциячыл процесстин этаптарынын ырааттуу алмашып турушу деп түшүнүшкөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Тарых
Персей

Персей — асмандын Түндүк жарым шарындагы топ жылдыз. 

Анын а (Мирфак) менен р (Алголь) жылдыздары 1,8 жана 2,2—3,5 жылдыз чоддугунда көрүнөт. Персей Жираф, Керилген саба, Андромеда, Үч бурчтук, Овен (кой), Торпок, Арабакеч топ жылдыздарынын арасында жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Жылдыздар