Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Монокристалл

Монокристалл - туташ кристалл торчодон түзүлгөн жанa анизотропия касиетине ээ болгон бир тектүү кри­сталл. 

Монокристаллдын сырткы формасы анын атом-кристалл структурасына жанa кристаллдашуу шартына жараша болот. Монокристалл көп учурда табпгый формасын ээлеп турат; мис., кварц, таш, туз, алмаз ж. б. Ар кандай багытталган, майда көп Монокристалл поликристаллды түзөт.
Монокристалл өзгөчө физ. касиетке ээ болуучу материал катары баалуу. Мис., алмаз жанa боразон өтө катуу; флюорит кең диапазондогу толкун узундугун өткөрөт; кварц — пьезоэлектрик. Жарык, мех. чыцалуу, электр жанa маг­нит талаалары, радиация, температура жанa басым сыяктуу сырткы аракеттин таасиринен Монокристалл касиеттерин өзгөртөт. Ошондуктан Монокристаллдан жасалган түзүлүш прпборлор радпоэлектроникада, квант электроникада, акустикада, электрондук эсептегич машинада ж. б. ар кандай өзгөрткүч катары колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Монометаллизм

Монометаллизм (моно... жана ме­талл) — белгилүү бир металл жалпы эквивалент катары колдонулуучу жана акча жүгүртүүнүн негизин түзүүчү акча системасы. 

Монометаллизмде эквиваленттин милдетин жез, күмүш жана алтын аткарышы мүмкүн. Жез Монометаллизм (б. з. ч. 3— 2-к-да) Римде; күмүш Монометаллизм Россияда (1843—52), Голландияда (1847—75), Индияда (1892—93), Кытайда 1935- жылга чейин колдонулуп келген. Ал­тын Монометаллизм 18-кылымдын аягында Улуу Британияда, 19-кылымдын акырында Европа өлкөлөрүндө (Германияда 1871—73, Франция менен Бельгияда 1873—74), Россияда 1897, Японияда 1897, AKШда 1900-ж. пайдаланыла баштаган.

Монометаллизм системасы учурунда алтын жана күмүш тыйын гана колдонулбастан, башка металл тыйын урунулат. Мис., алтын Монометаллизминде алтын тыйын менен ка­тар жез жанa күмүш тыйын, о. эле кредит акча (банкнот) жанa кагаз акча да колдонулат. Булардын бардыгы алтынга алмаштырыла берет. Күмүш жанa жез тыйын белгилүү (чекте) суммада гана кабыл алынат. Капитализмдин өнүгүшүнүн натыйжасында анын талабына ылайык келүүчү акча системасы алтын Монометаллизм болуп калды. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Экономика
Моноплан

Моноплан (моно... жанa лат. planum — жалпак тегиздик) — бир канаттуу самолёт. 

Моноплан 20-к-дын башында жал­пак канаттуу деп аталган, анткени анын канаты жука жанa жалпак болгон. Моноплан канатынын фюзеляжга (корпуска) жайгаштырылышына жараша бийик, орто жанa жапыс канаттуу; канатынын фюзеляжга бекитилишине жараша таянычсыз жанa таянычтуу канаттуу болуп айырмаланат. Канаттары таянычсыз бекитилген самолёттор азыркы кезде кеңири колдонулууда.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Монополия баасы

Монополия баасы— монополияга үстөк пайданы камсыз кылуучу өндүрүш наркынан же баасынан кыйла кымбат товар баасы. 

Эркин конкурен­ция өкүм сүргөн монополиясыз мезгилде айыл чарбанынын кээ бир азык-түлүгүнө, аздап ө. ж. продукциясына Монополия баасы колдонулган. Монополия баасы — империализм шартында монополисттик капитализмден келип чыгуучу закон ченемдуү көрүнүш, анын өтө көбөйүшү империализмге гана тиешелүү. Анткени монополия өндүрүшкө, жүгүртүүгө үстөмдүк кылуу аркылуу узак мезгилге чейин рынок баасын өндүрүш баасынан кыйла өлчөмдө жогорулата жанa төмөндөтө да алат. Монополия баасынын кымбат жанa арзан түрү бар. 

Кымбат баа менен монополиялар өз ара продуктысын сатат, арзаны менен сырьё са­тып алат. Монополия баасы товардын баа закону катары нарк законунун таасирин жок кылбайт. Монополия баасынын жардамы менен монополисттер арбын пайда алып, көз карранды жанa начар өнүккөн өлкөлөргүн эмгекчи калкынын турмушун жазгырлантат. Ошентип, Монополия баасынын тегерегинде капит. коомдун түрдүү табынын кызыкчылыгы чийелешет. Монолиялар товар сатууда дайыма байкалуучу Монополия баасынын кымбатташы алар сатып алуучу жанa сатып алган продуктулардын, сырьёнун, азык-түлүктун баасынын арзандашы империализмдин таптык карама-каршылыктарын күчөтүп, анын ойрондолушун тездетет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Экономика
Монополиялык пайда

Монополиялык пайда - киреше формасы; монополисттик соода жанa өнөр жайда капиталынын иш максаты жанa натыйжасы. 

Монополиялык пайда жумушчуларды гана эмес, дыйкандарды, кол өнөрчүлөрдү, майда жанa орто буржуазияны, ошондой эле жаңыдан өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн эмгекчилерин эзүүнүн эсебинен көбөйөт. Соода Монополиялык пайдасы дыйкандардын жанa кол өнөрчүлөрдүн азык-түлүгүн, буюмун кем баа менен сатып алып, үстөк баа менен сатуудан түшөт. Бул дүйнөлүк рынокто соода монополиясы үстөмдүк кылган мезгилге (17—18-к.) мүнөздүү болгон. 

Өнөр жай Монополиялык пайдасы империализм дооруна мүнөздүү. Анын негизги булагы — кошумча нарк. Капитализмдин мамл. монополисттик капитализмге өсүп чыгышы менен Монополиялык пайданын капыс Монополиялык пайдасы мунун ордуна туруктуу үстөк пайда, анан анын жалпы үстөм кылуучу формалары өнүгөт. Монополиялык пайда экономиканы милитаризациялоо жанa согуш ар­кылуу да камсыз кылынат. 

Монопо­лия орто жанa майда капит. ишканалардын кошумча наркынын бир бөлүгүн да ээлейт. Монополиялык пайда конкуренция күрөшүн күчөтүп, капитализмдин карама-каршылыктарын курчутуп, империализмдин ойрон болушун жакындатат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Экономика
Монофилия

Монофилия (моно... жана гр. phylon — уруу, түр) — азыркы организмдер тобунун бир тектен пайда болушу; орг. дүйнөнүн негизги эволюциялык принциби. 

Органикалык дүйнөнүн түпкү теги бир экеидигин Монофилия бир тамырдан өсүп чыккап дарак сыяктуу суроттөп көрсөтөт. Ал тамырдан эки сөңгөк (айбанаттар жана өсүмдүктөр дүйнөсү) бөлүнүп чыгат. Анын ар биринен эң чоң бутактар — тип, андан ары бутактанып, майда систематикалык топтор - класс, түркүм, тукум, уруу жанa түргө бөлүнөт. Ч. Дарвин үй көгүчкөндөрүнүн түпкү теги жапайы көгүчкөн экендигин фактылар менен аныктаган. Ч. Дарвинден кийин морфология, генетика, систематика ж. б. илимдердеги жетишкендиктер өсүмдүк жана айбанат дүйнөсүнүн келип чыгышы Монофилиялык экендигин ырастады. Монофилия идеясы азыркы систематикага негиз түзүп, өсүмдүк жана айбанат дүйнөсүнүн тарыхый өөрчүшүн окуп үйрөнүүгө жардам берет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Биология
Монофиситтер

Монофиситтер (моно... жана гр. physis — жаратылыш, табият) Византияда (Чыгыш Рим империясы) Кон­стантинополь архимандрити Евтихий несторийчиликке жооп катары 5-кылымда түзгөн христиан-филос. окуусун жактоочулар. 

«Монофиситтер» термини 7-кылымдын аягынан гана белгилүү. Официалдуу дог­мата карты болуп, Христостун табияты бирөө эле, ал - кудай деп ырасташкан. 

Монофиситтер окуусу Египетте, Арменияда кецири тарап, сепаратизм туусуна айланган. 
Монофиситтер 449-ж. Эфес соборунда жеңишке жетсе, 451-ж. Халкидон соборунда ересь катары айыпталган. Бул курч диний-саясий күрөш чыгарган. 5-кылымдын аягында Монофиситтер Алек­сандрия, Антиохия жана Иерусалимде патриарх тактысын ээлеп, 6-кылымда окуусун Нубияга жана Аравияга тараткан. Византия императорлорунун Монофиситтер менен ыкташууга умтулушу 7-кылымда монофелиттер диний окуусунун калыптанышына көмөктөшкөн. Империянын чыгыш провинцияларын арабдар басып алгандан кийин Монофиситтер Византиядагы базасынан ажырап, Армения, Сирия, Египет жана Эфиопияда гана ишин уланткан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Монохром жарыгы

Монохром жарыгы (моно..., гр. chromatos — түс) — көзгө көрүнүүчү белгилүү чоңдуктагы жанa туруктуу термелүү жыштыктагы электр-магнит толкуну (Жарык). 

«Монохром жарыгы» термининин пайда болушу термелүү жыштыгы түрдүү чоңдуктагы жарык толкундар адамдын көзүнө түрдүү түстө көрүнушү менен байланышкан. Монохром жарыгы идеалдык түшүнүк. Реалдык булак жарык чыгарганда анын ар кандай энергетикалык абалдарынын ортосундагы бир канча өтүштөр болот. Ошондуктан мындай жарыктын составында түрдүү термелүү жыштыктагы толкундар болот. Кадимки жарыктан Монохром жарыгына жакын кууш спектр аралыгы (интервалы) монохроматтар деп аталган прибордун жардамы менен бөлүп алынат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Монохромия

Монохромия (моно... жанa гр. chro­ma — түс) — бир түстүүлүк. 

«Монохромия» тер­мини сүрөт өнөрүнүн бир түстүн бир тону менен же ал түстүн тондук градациялары менен тартылган чыгармаларына карата айтылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Моноциттер

thumb|Моноцит
Моноциттер (моно..., гр. kytos — клетка) — тунук лейкоциттердин бир турү. 
Моноциттер сөөк кемигинде жана чучугунда пайда болот. Булар ири, ядролору жумуртка, така же маш буурчак сыяктуу, цитоплазмасы негизги боёкторду жакшы сиңирет. Моноциттер соо кишинин канында лейкоциттердин 4— 8%ин түзөт, чоңдугу 12—20 мкм. Диагностикалык мааниси бар. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Биология
Монреаль

thumb|Монреальдын желеги.
Монреаль - Канаданын Квебек провинциясындагы шаар. Ыйык Лаврен­тий дарыянын жээгинде. 

Өлкөнүн эң ири шаары. 
Монреаль — ири порт жана т. ж. тоому. Маанилүү соода-финансы жана о. ж. борбору. Машина куруу, нефть жана металл иштетүү, дизель, вагон, самолёт жана кеме куруу, түстүү металлургия, химия, мебель, тамак-аш о. ж. ишканалары иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Шаарлар
Категория:Канада
Монреаль банкы

Монреаль банкы - Канаданын ири банктарынын бири. 

1817-ж. уюштурулган. 1935-жылга чейин коммер­ция жана эмиссиялоо милдетин аткарган. Көп банктарды өзүнө кошулууга мажбур кылган. 1958-ж. англ. «Банк оф Лондон энд Саут Америка» менен биригип, «Банк оф Лондон Энд Монреал» банкына айланган. Мунун Латын Америкасындагы өлкөлөрдө 40тан ашык бөлүмү бар. 
Монреаль банкы англ, жана амер. капитал менен тыгыз байланышта. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Экономика
Монтаждоо аспаптары

Монтаждоо аспаптары - курама конструкцияларды кураштырып иликтирүүдө аларды көтөрүу, орно­туу жанa убактылуу бекитүү, тийишкен жерлерин текшерүү жанa бүтөө үчүн колдонулуучу аспаптар. 

Монтаждоо аспаптарынын туура конструкциясын талдап алуу жанa аны билгичтик менен пайдалануу монтаж иштерин бардык жактан жакшыртат.
 
Монтаждоо аспаптары төрт топко бөлүнөт: 
 1) кураштырылма элементтерди көтөрүү жанa аны ордуна орнотуу үчун колдонулган аспаптар; 
 2) конструкцияны (колонна, ферма, тийишуүчу панелдер) убактылуу бекитүүчү жана тууралагыч аспаптар; 
 3) курама конструкциянын тийишкен жерлерин бүтөп жылмалоочу аспаптар; 
 4) кон­струкцияларды кураштырууда жана монтаж жүргүзүүчүлөрдү коопсуз жана кураштыруу ишинде иштегендердин коопсуздугун камсыз кылууда пайдаланыла турган аспаптар. 

Бул топко көпүрө түркүк, асма жана жөлөмө тепкичтер, тосмо ж. б. кирет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Монтана (штат)

Монтана — АКШнын түн.батышындагы штат. Канада менен чектеш. Аянты 381,1 миң км2 (1970). 
thumb|Монтана.
Акимий борбору — Хелина ш. Түстүү (күмүш, жез ж. б.) жана асыл металлдар (алтын ж. б.), көмүр, нефть, газ, гидро­энергия ресурстарына бай.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977.
 Jones, Daniel. (1997) English Pronouncing Dictionary, 15th ed. Cambridge University Press. ISBN 0-521-45272-4

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Штаттын расмий сайты.

Категория:АКШ
Категория:АКШ штаттары
Категория:АКШ административдик-аймактык түзүлүшү
Монте-Карло методу

Монте-Карло методу - конус процесстерди жана окуяларды моделдөө аркылуу математикалык маселелердин чыгаруунун сандык методу. 

«Монте-Карло методу» термини 1949-ж. Монте-Карло штатынын атынан коюлган. Тез эсептөөчу машиналардын панда болушу менен бул метод кеңири белгилүү болду-. ЭЭМде Монте-Карло методу менен эсептөө көп операцияларды талап кылбашы жана чыгарылышы жөнөкөйлөнөт. 

Монте-Карло методу азыркы учурда математиканын ар кандай маселелерин жакындаштырьш чыгарууда, ошондой эле интеграл жана алгебр, теңдемелерди чечмелөөдө колдонулат. Бул методу алгач амер. математик Ж. Нейман менен С. Улам түзгөн. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Категория:Математика
Монтмориллонит

thumb|Монтмориллонит.
Монтмориллонит (Франциядагы Монморийон шаарынын атынан) — катмарлуу силикаттар классчасындагы чополуу минерал. 

Өзгөрүлмө химиялык составдуу (Ca, Na) (Mg, Al, Fe)2[(Si, Al)40ю] (OH)2-nH2O. Өңү ак, кызыл, жашыл, күрөң. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 1. Салышт. салм. 1,8. Суулаганда кабаттарына суу тез сиңгендиктен көлөмү чоңоюп кетет. Монтмориллонит жегичтер чөйрөсүнүн шартында алюмо-силикаттардын үбөлөнүүсүнөн пайда болот. Адсорбция жанa нефть промыселинде, текстиль өнөр жайында, самын кайнатууда колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Минералдар
Монумент өнөрү

Монумент өнөрү - архитектуралык курулуштарды идеялык-көркөмдүк жагынан толуктап турган пластикалык өнөрдүн түрү. 

Монумент өнөрүнө эстеликтер, монументтер жанa имараттардын живопистик, мозаикалык, ошондой эле скульп­туралык жактан көркөмдөлүшү кирет. Көтөрүңкү пафостуу идеяларды туюнтуу Монумент өнөрү мүнөздүү болгондуктан анын сүрөттөмө каражаттарындагы ашкере масштабдуулук да дал ушул өзгөчөлүк менен шартталган, мис., Ватикан сарайындагы Рафаэлдин фрескалары же Микеланжелонун Сикстин капелласынын чамгарагындагы сүрөттөрү. 

Соц. коомдо Монумент өнөрү өзүнө чейинки бардык алдыцкы саамалыктарды чыгармачылык менен өздөштүрүп, ошондой эле соц. гуманизмдин идеяларын өз каражаттары аркылуу көркөм чагылдырууга багытталган. 1918-ж. В. И. Ленин чоң маани берген мону­мент пропагандасы күн тартибине коюлуп, сов. скульпторлор: Н. А. Анд­реев, В. И. Мухина, И. Д. Шадр, М. Г. Манизер; живописчилер: E. Е. Лансе­ре, В. А. Фаворский, А. А. Дейнека жана башкалар жемиштүү эмгектеништи.

Кыргызстан да Монумент өнөрү боюнча 60-жылдардан Т. Садыков (3. Кайназарованын бюс­ту, гранит, арх. В. Курбатов), 3. А. Хабибулин (М. В. Фрунзенин мемо­риал музейпнин редьефи, А. Ф. Воро­нин, А. Н. Каменский, С. Бакашев менен бирге), А. Мухитдинов (Д. Шопоковдун бюсту, 3. А. Хабибулин менен бирге) сыяктуу жөндөмдүү скульптор-монументчилер эмгектенүүдө.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Маданият
Монумент пропагандасы

Монумент пропагандасы -Улуу Окт. соц. рев-ясы жеңгенден кийин В. И Леннндин колдоосу менен мо­нумент өнөрүн өнүктүрүү боюнча Совет өкмөтүнүн иш чаралары.
 
1918-ж. 12- апрелде ЭКС падыша жанa анын жан-жөкөрлөрүнө тургузулган эстеликтерди алып таштоо, алардын ордуна каарман революционерлерге, илим, маданияттын ири ишмерлерине эстелик тургузуу жөнүндө декрет кабыл алган. Декретте тарыхый жанa көркөмдүк маанпси болбогон эстеликтерди алып таштоо, алардын ордуна революциянын гуманисттик маңызына тете чыгармаларды жаратуу көрсөтүлгөн. 1918-ж. 1-майда бир катар монархиялык эстеликтер алынып, шаарлар революциянын шаанисин берген майрамдык жасалгалар менен кооздолгон. 

Пензада К. Маркска (скульптор Е. В. Ревдель), 1918-ж. 22- сентябрда Петроградда А. Н. Радищевге (скульптор Л. В. Шервуд), 7- ноябрда Революция аянтында К. Маркс менен Ф. Энгельске (скульптор С. А. Мезенцев) ж. б. эстеликтер тургузул­ган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Эстеликтер
Монцонит

Монцонит (Италиядагы Монцони тоосунун атынан) — составы калий жанa аки таш-натрийлүү талаа шпаттары (ортоклаз жанa лабрадор) менен пироксенден турган кристаллдуу маг­ма тоо теги. 

Кычкыл Монцонитте аз санда кварц, ал эми негиздүү түрүндө оли­вин кездешет. Хим. составы жанa касиети боюнча сиенит менен габбронун ортосунда. Ошондуктан аны габбро-сие­нит деп да атайт. Монцонит курулуш мате­риалы катары колдонулат (жылмалаганда — кооз). 

Монцонит кени (Уралда, Байкалдын батыш жээгинде), Италияда, Норвегияда бар.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Морицсала

thumb|Морицсала.
Морицсала - Латвиядагы (Вентспилс району) түн.-батыш бөлүгүндөгү корук. 

Ал Морица аймагынан (83 га) жана Усмас-Лузикерте көлүнүн батыш бөлүгүн ээлейт. 

Жалпы аянты 835 га 1912-ж. түзүлгөн. Жеринде ар кыл өсүмдүк: көбүнчө жазы жалбырактуу эмен, ак кайың, байтерек, ольха, карагай жана Кызыл карагай; республикада сейрек кездешүүчү чоптор; липа токою, эцилчек, козу карын, балыр ж. б. өсөт. Корукту коён, түлкү, түркүн куш мекендейт. Көлүндө келгин сонолор токтойт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Латвия
Категория:Коруктар
Морозов иш таштоосу

Морозов иш таштоосу - 1885-ж. 7(17) - январда азыркы Орехово-Зуево текстиль фабрикасындагы жумушчулардын ири кыр көрсөтүүлөрү. 

Эмгек акы төмөндөшүнөн жанa штрафтын көбөйүшүнөн чыккан. Ага жумушчу И. А. Моисеенконун жанa В. С. Волковдун жетекчилиги менен 8 миңдей жумушчу катышып, эмгек акыны көбөйтүү, штрафты азайтуу талабын койгон. Иш таштоо куралдуу күч менен басылып, 600дөн ашык жумушчу камалган, 33 жумушчу сотко берилген. 

И. Моисеенко 5 жылга, В. Волков 3 жылга түн. губернияга айдалган. Морозов иш таштоосу жанa андан кийинки ири иш таштоолор падыша өкмөтүн 1886-ж. 3-июнда штрафтар жөнүндө закон чыгарууга аргасыз кылган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Москаленко, Кирилл Семёнович

Москаленко, Кирилл Семёнович (28. 4(11. 5). 1902-ж. т., Донецкий обл., Красноармейский району, Гришин кыш.) — сов. аскер начальниги, Советтер Союзунун Маршалы (1955), эки жолу Советтер Союзунун Баатыры (1943, 1978),ЧССР Баатыры (1969). 1926-жылдан КПСС мүчөсү. 

1918—20-ж. Гражд. согушка катышкан. Украинанын бириккен Кызыл командирлер окуу жайын (1922), Жумушчу-Дыйкан Кы­зыл Армиясынын курсун (1928), Ф. Э. Дзержинский атн. Артилл. академиянын жог. комсостав факультетин (1939) бүткөн. Совет-финн согушунда (1939—40) аткычтар дивизиясынын, 1940-ж. корпус артиллериясынын на­чальниги, танкага каршы бригаданын командири. 

Улуу Ата Мек. со­гушта (1941—45) аткычтар жанa кава­лерия корпустарынын, аскерлердин армия тобунун, 38-, 1-танкалык, 1- гвард., 40-армиянын (1942—43), 1943- жылдан согуш бүткүчө Түш.-Батыш, Сталинград, Воронеж, 1- жанa 4-Украин фронтторунда 38-арнпянын командачысы. Согуштан кийин аскердик жооптуу кызматтарда. 

1962-жылдан СССР Коргоо Министерствосунун башкы инспектору жанa СССР коргоо министринин орун басары. 1956-жылдан КПСС БКнын мүчөсү. СССР Жогорку Советиннн (2—9-шайланган) депутаты. Алты Ленин орденн, Октябрь Революциясы орден, 5 Кызыл Туу, эки 1-дараж. Суворов, эки 1-дараж. Кутузов, 1-да­раж. Богдан Хмельницкий ордендери, медалдар жанa чет элдик бир нече ор­ден, медаль менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Аскер
Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Москва кеңешмелери

Москва кеңешмелери (1941, 1943, 1945) СССР, АКШ жанa Улуу Британия өкүлдөрүнүн Экинчи дүйнөлүк согушту жүргүзүүнүн, согуштан соңку тынчтыкты жөнгө салуунун кээ бир маселелери боюнча өткөрүлгөн. 

Биринчи кеңешмеде (1941, 29-сент.— 1-окт.) АКШ менен Улуу Британия 1941-ж. 1-окт.— 1942-ж. 30-июнь аралыгында СССРге ай сайын 400 само­лёт, 500 танк ж. б. курал-жарак, ма­териал жиберүүгө, ал эми СССР болсо берки эки өлкөнүн согуш өндүрүшү үчүн сырьё берип турууга милдеттенген. 
Экинчи кеңешмеде (1943, 19—30-окт.) согуш мөөнөтүн кыскартуу чаралары жөнүндөгү маселе каралып, эң маанилүү үч документ («Жалпы коопсуздук жөнүндөгү ма­селе боюнча төрт мамлекеттин декларациясы», «Италия жөнүндөгү декла­рация» жанa «Австрия жөнүндөгү дек­ларация») кабыл алынган. Үчүнчү кеңешмеде (1945, 16—26-дек.).

Европа жанa Ыраакы Чыгышта согуштан кийин тынчтык орнотуу маселелери каралган. Италия. Румыния, Болга­рия, Венгрия жанa Финляндия менен тынчтык келишимин түзүү шарты макулдатылган. Ыраакы Чыгыш комиссиясынын жанa Япония үчүн Союздук советин жанa Убактылуу корей демократиялык өкмөтүн түзүү чечилген. Совет өкмөтү менен дипломатиялык мамиле түзгөн Ру­мыния жанa Болгария мамлекеттерин АКШ, Улуу Британия тааныган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Москва көтөрүлүшү

Москва көтөрүлүшү (1547) - Русь мамлекетиндеги феодалдарга карты шаардык көтөрүлүш. 

Боярлар башкарып турган кезде күчөгөн феод, эзүү туудурган таптык карама-каршылыктын курчушунан улам чыккан. 1547-ж. 21-июнда Москвадагы чоң өрт салыктан айрыкча жапа чеккендердин толкундоосун күчөткөн. Падыша Иван IV Воробьёв айылына жашынып аман калган. 

Козголоңчулар эзүүнү күчөткөн князь Ю. В. Глинскийди өлтүрүп, боярлардын үй- мүлкүн талаган. 29-июнда куралданган козголоцчулар Воробьёв кышына барып, Глинскийлердин тирүү калгандарын берүү, өлтүрүү жагын падышадан талап кылып, сүйлөшүүлөрдөн кийин Москвага кайтышкан. Өкмөт козголоңчулардын бир даарын кырган, калган козголоңчулар Москвадан качып кутулган. Москва көтөрүлүшү басылганы менен башка шаар, райондорго да таасир тийгизген. Көтөрүлүштүн натыйжасында Глинскийлердин өкмөтү кулаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Категория:Тарых