Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Керзон линиясы

thumb|Керзон линиясы (1919 жана 1940).
Керзон линиясы – Польшанын чыгыш чек арасы катары 1919-ж. декабрда Антантанын Жогорку Совети тарабынан сунуш кылынган линиянын шарттуу аталышы. Чек ара жөнүндө Британиянын тышкы иштер министри Ж. Керзон Совет өкмөтүнө жиберген нотасында Кызыл Армиянын чабуулу белгиленген линияда (Гродно – Яловк – Немиров – Брест-Литовск – Дорогуск – Устилуг – Крылов – Г рубешовдун чыгыш жана Рава-Русскаянын батышынан, Перемышлдан Карпатка чейин) токтотулушун талап кылган. Совет өкмөтү ага макулдугун билдирген. Британиялык дипломат Ж. Керзондун ысмынан «Керзон линиясы» деп аталган. 1939-ж. сентябрда Германия Польшаны басып алгандан кийин, Украина жана Беларуссиянын батыш бөлүктөрү СССРге кошулуп, бул жер жөнүндөгү тарыхый чындык калыбына келтирилген. Совет өкмөтү 1944-ж. 11-январдагы билдирүүсүндө жана 1945жылдагы Крым конференциясында согуштан кийинки советтик-польшалык чек ара «Керзон линиясы» боюнча өтсө, аны тааный тургандыгын билдирген. 1945-ж. 16-августта СССР жана элдик демократиялык Польшанын ортосунда келишимге кол коюлуп, ал боюнча советтик-польшалык чек ара биротоло аныкталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Польша
Категория:СССР
Категория:Тарых
Кериктер

thumb|Diceros bicornis.
thumb|Кериктер
thumb|Кериктер 
Кериктер (Rhinocerotidae) – сыңар туяктуу сүт эмүүчүлөр тукуму. Дене узундугу 2–5, бийиктиги 1–2 м, салмагы 3,6 тга жетет. Дене түзүлүшү массивдүү, териси калың, жүнсүз. Башы сүйрү, көзү кичине, кулагы чоң, кыймылдуу, моюну кыска, жоон, тумшугунун үстүндө уз. 1,58 смге чейин жеткен 1 же 2 мүйүзү (кара кериктики 3, кээде 5) болот. Буттары кыска, үч манжалуу, манжасы туяктуу, күчтүү, денеси салмактуу болсо дагы жакшы жүгүрөт. Кериктердин 4 урууга кирген 5 түрү (суматра кериги, индия кериги, ява кериги, кара керик, ак керик) бар. Алар Африка жана Түндүк- Чыгыш Азиянын тропик токойлорунда, саванналарда, суу жээгиндеги өсүмдүк арасында, саздуу жерде жашайт. Көбүнчө экиден жүрөт, түнкүсүн активдүү, өсүмдүк бутагы, бүрү ж. б. жана азыктанат. Ургаачысы 2–3 жылда бир жолу 17–18 ай көтөрүп 1, чанда 2ни тууйт. 50–60 жыл жашайт. Эти жана майы тамак-ашка колдонулат, терисинен түрдүү буюмдар жасалат. Саны өтө азайып кеткендиктен, ТКЭСтин Кызыл китебине катталган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Керки-Дөң, Араван району

Керки-Дөң, Араван району – Ош облусунун Араван районундагы кыштак. Төө-Моюн айыл округуна караштуу. Деңиз деңгээлинен 645 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Араван кыштагынан 50 км түштүк-батыш тарапта. Кызыл-Кыя темир жол бекетинен 50 км. Кыштак 1900-ж. негизделген. Калкы 848 (1987), 1729 (2007); негизинен дыйкан чарбаларында эмгектенет. Орто мектеп, китепкана, бала бакча, клуб бар. 
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Араван району
Категория:Кыргызстандын кыштактары‎
Керкира

thumb|Керкира.
Керкира – Грекиядагы шаар. Керкира номунун (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Керкира (Корфу) аралында жайгашкан. Калкы 25,6 миң (2008). Иония деңизиндеги порт. Эл аралык аэропорту бар.

Б. з. ч. 4-кылымда негизделген. 19-кылымдын неоклассикалык архитектура комплекстери жана айырмаланат. Шаардын борбордук бөлүгүндөгү орто кылымдын курулуштары Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Шаар ландшафтынын эки доминантасына Эски (Пале-Фьорио) жана Жаңы (Нео-Фьорио) венециялык чептер кызмат кылат. Эски чепте (1550—59; учурда музей) Ыйык Георгий чиркөөсү ж. б. жайгашса, жаңысында туризм өнүгүп, Грекиянын Аскер-деңиз флоту жайгашкан. Керкиранын башкы аянтында Ыйык Михаил жана Георгий ак сарайлары (1819–24), муз. павильон, монумент, чиркөөлөр, Агиа-Керкира базиликасынын урандылары ж. б. бар. Шаардын экономикасынын негизин турист бизнеси түзөт. Тамак-аш (сүт, эт, майсыр; кинкандан ликёр даярдалат), текстиль өнөр-жай ишканалары жана самын кайнатуучу завод иштейт. Деңизден балык кармалат. Иония унти (1824, Иония академиясы; 1985-жылдан азыркыдай аталат), музейлер (анын ичинде археологиялык, карапа, банкнот ж. б.), искусство галереясы, театрлар бар. Фестивалдар жана жыл сайын карнавалдар (17-кылымдан) өткөрүлүп турат. Аквапарк курулган. Шаардан түштүктө Артемида дорий (б. з. ч. 6-кылымдын башы) жана Гера храмдарынын урандылары (б. з. ч. 4-кылым) ж. б. сакталган. Керкирадан батышта маанилүү курорт борбору Палеокастрица жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Грекия
Категория:Шаарлар‎
Керман

thumb|Керман.
Керман – Ирандын түштүк-чыгышындагы шаар. Керман останынын (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Кухбенан кырка тоосунун этегинде, деңиз деңгээлинен 1900 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 521,7 миң (2008). Жолдор тоому. Кум – Керман темир жолунун акыркы пункту. Аэропорту бар.

Алгач Геродоттун эмгектеринде эскерилет. 1298-ж. «Марко Поло китебинде» сүрөттөлгөн. 1720-ж. афгандардын убактылуу бийлиги үстөмдүк кылган. 1791–94-жылдары курддар династиясынын акыркы резиденциясы. 1842-ж. кажарлар бийлигине каршы Ага-хан I жетекчилик кылган исмаилиттер көтөрүлүшүнүн борбору болгон. Үч кумпалуу Шах (11–12-кылымдар), Соборлуу (14-кылым) жана Па-Менар (1390) мечиттери, Кожо-Атабек мавзолейи (12-кылым), Гомбеде-Жабалие мунарасы, Ибрагимхан медресеси (1816—17) жана Вакиль базары (19-кылымдын 2-жарымы) сакталган. Университет, музей (этнографиялык ж. б.) бар. Текстиль (жүн кездеме), тамак-аш, курулуш материалдар өнөр-жай жана хна өндүрүшү жана Керманга жакын жерде жез иштетүүчү комбинат (Серчешме) иштейт. Салттуу кустардык өндүрүшү жана кол өнөрчүлүк (килем токуу, көркөм карапа ж. б.) өнүккөн. Кермандын айланасынан таш көмүр, темир казылып алынат. Кермандан 35 км түштүктө Нуроддин Ниматолла мавзолейи (19-кылым; Махан шаар айланасында) жана Жебели-Санг кумпалуу мавзолейи (таштан курулган; 1213) жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Иран
Категория:Шаарлар‎
Керманшах

thumb|Керманшах.
Керманшах, мурдагы Бахтаран – Ирандын батышындагы шаар. Керманшах останынын административдик борбору. Загрос тоосунда, деңиз деңгээлинен 1600 м бийиктикте, Тегеран – Багдад (Ирак) автомагистралынын жээгинде жайгашкан. Калкы 800,4 миң (2008). Жолдор тоому. Аэропорту бар.

Шаарды 4-кылымда Сасаниддер династиясынын шахы Бахрам IV негиздеген. Алардын жайкы резиденциясы болгон. 11-кылымда селжуктардын бийлиги астында туруп, Күрдстандын өнөр-жайлуу башкы шаарына айланган. Керманшах 1980–88-жылдары Иран – Ирак согушунда жабыркаган. Университеттер (Рази, 1974; Медициналык илимдер, 1986), этнология музейи бар. Маанилүү соода-өнөр-жай борбору. Нефть ажыратуу, жеңил (текстиль, булгаары-бут-кийим ж. б.), тамак-аш (анын ичинде кант), айнек өнөр-жай жана курулуш материалдар (цемент) өндүрүшү иштейт. Килем токулат. Керманшахтан 5 км түндүк-чыгышта Таге-Бостан комплекси (аска бетиндеги 385 майда, 600гө жакын оюк үңкүрлөрдөн турат) жана 30 км аралыкта дүйнөдөгү эң көлөмдүү аска жыл баяны жайгашкан

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Иран
Категория:Шаарлар‎
Керчь жарым аралы

thumb|Керчь жарым аралы.
Керчь жарым аралы – Крым жарым аралынын чыгыш бөлүгү. Түндүгүнөн Азов, түштүгүнөн Кара деңиздери, чыгышынан Керчь кысыгы жана чулганат. Аянты 3 миң км2. Түндүк-чыгышы дөбө-дөңсөөлүү (бийикт. 190 мге чейин), түштүк-батышы түзөң. Баткак жанар тоолору, Керчь темир бассейни бар. Ири шаары жана порту – Керчь. Көп бөлүгү айдоо, анда дан, техникалык жана бакча өсүмдүктөрү, жүзүм өстүрүлөт. Жарым аралды б. з. ч. 5-кылымдан б. з. 4-кылымына чейин Боспор мамлекети ээлеген. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Орусия
Категория:Украина‎
Кесиптик лексика

Кесиптик лексика– белгилүү бир кесипке таандык болуп айтылган сөздөр. Мисалы, врач, хирург, дарыкана, операция ж. б. медицина кызматкерлерине; живопись, графика, скульптура, портрет ж. б. сүрөтчүлөргө; очерк, аңгеме, повесть, поэзия, роман ж. б. жазуучуларга таандык. 
Категория:Тил илими
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Кескелдирик

thumb|Geckolepis polylepis
Кескелдириктер (лат. Sauria) – түрпүлүү сойлоочулар түркүмчөсү.

 Жалпы мүнөздөмө 
Кескелдириктердин денеси капталынан кысыңкы же тоголок, түрдүү түстө. Териси түрпүлөр менен капталган. Узундугу 3,5 смден 4 мге (эчки эмер) жетет. Үстүңкү жаагы баш сөөгү жана биригип өскөн. Геккондор жана агамалардын тили жазы, эттүү, эчки эмерлердики узун, бир аз ачаланган, хамелеондордуку өтө узун, учу калың.

Айрымдарынын буттары жакшы, кээ бириники начар өөрчүгөн же такыр жок. Жуп копулатив органы бар. Көпчүлүк кескелдириктер өз куйругун кесип таштайт.

thumb|Сцинктин куйругу үзүлгөндөн кийин дагы эле жылып жатканы

Кескелдириктердин кыйла түрү жер бетинде, кумга көмүлүп, айрымдары даракта (жерге чанда түшөт) жашайт, кээ бири учууга жөндөмдүү. Кескелдириктердин 20 тукуму (геккондор, түрпү буттуулар, агамалар, эчки эмерлер, уу тиштер, хамелеондор, кадимки кескелдирик ж. б.), 4000 түрү бардык континентте (Антарктидадан башка) таралган. КМШ өлкөлөрүндө 6 тукуму, 18 уруусу, 80дей түрү бар.

Алар курт-кумурска, кээде майда омурткалуулар, чанда өсүмдүк жана азыктанат. Кескелдириктер негизинен жумуртка тууйт, жумуртка тирүү жана тирүү туучулары да бар. Жылына 3–4 жолу 35тей жумурткасын таштайт. Айрым кескелдириктердин эти желет, терисинен түрдүү буюмдар жасалат. 36 түрү жана түрчөсү ТКЭСтин Кызыл китебине катталган.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

 Интернеттеги шилтемелер 
 Баткен: эчки эмерди кармагандар айып төлөйт, Жеңиш Айдаров, 01-июль, 2017. 
 https://www.super.kg/mobile/kabar/news/193339/
Кесме

thumb|Колго чоюп жасалган кытай кесмеси
thumb|Кесме
thumb|Тез даярдалуучу кесме
Кесме – жука жайылган камырдан ичке кесилип, шорпого салына турган азык жана андан бышырылган ысык тамак. Буудай унуна туз, кээде жумуртка кошулуп, катуу жуурулган камырды жакшылап ийлеп, ийи жеткенде саамга тыныктырып коёт. Андан кийин чактап үзүп алып, аш тактанын бетине үбөлүк жана тегиз жукартып жаят. Жайылган камыр жабышпасын үчүн ун сээп, үбөлүккө ороп, кат-кат бүктөйт да, ичке кесет. Кесмени силкип, супаранын бетине жайып, тоборсугандан кийин унун күбүп, кайнап жаткан сорпого салат. Ошондой эле кой (уй) этин бөртүп туурап, майга кууруп, коруш-татымалдарды кошуп, үстүнө керегинче суу куюп, кайнаган шорпого Кесме салынып жасалган суюк тамак да Кесме деп аталат. Сүткө бышырылса сүт Кесме, нак шорпого бышканы шортек Кесме, кымыз, сүт, айран же сүзмө кошулганы катыкталган Кесме, куурулганы куурма Кесме делет. Кесмени бууга да бышырса болот. Учурда технологиялык жол жана чыгарылган Кесменин түрү көбөйүүдө.

 Кесменин түрлөрү 
 Буудай 
Кхальгуксу (칼국수): бычак менен кесилген корей кесмеси

Ламянь (拉麵): колго чоюлган кытай кесмеси

Паста: катуу буудайдан жасалган италян кесмеси

Реште: ооган жана перс кесмеси

Удон: жоон япон кесмеси

 Кара күрүч 
Мак-гуксу: Түштүк Кореядагы Канвондо провинциясынын жергиликтүү өзгөчөлүгү

Соба: япон кара күрүч кесмеси

Пиццокери: италян кара күрүч тальятеллеси, көбүнчө эритилген сыр менен берилет

 Дагы кара 
 Лагман

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Дан азыктары
Категория:Кыргыз ашканасы
Кесон-Сити

thumb|Кесон-Сити.
Кесон-Сити – Филиппиндеги шаар. Лусон аралынын борбордук бөлүгүндө, Түштүк-Кытай деңизиндеги Манила бухтасынан чыгышта жайгашкан. Калкы 2,3 млн (2008); калкынын саны жана ээлеген аянты жагынан Чоң Манила конурбациясынын (калкы 11,0 млн) курамына кирген шаарлардын эң ириси. Шаар 1939-ж. негизделген. 1948–76-жылдары өлкөнүн расмий борбору болгон. Жеңил, тамак-аш, химиялык жана металл иштетүү өнөр-жай ишканалары иштейт. Геология илимдери жана тоо иштери бюросу (1898), Вулканология жана сейсмология (1952), Ядро изилдөө институттары (1958), Инновация жана технология региондук билим берүү борбору (1970), 25 университет кампустары, сүрөт галереясы, музей комплекстери бар. Зоопарк жана жапайы табигый паркы уюштурулган. Өлкөнүн 1-президенти М. Л. Кесондун ысмынан аталган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Шаарлар
Категория:Филиппин
Кёнжу

thumb|Кёнжу.
Кёнжу, Кёнчжу – Корей Республикасынын түштүк-чыгышындагы шаар. Кёнсан-Пукто провинциясында. Хёнсанган дарыясынын боюнда. Калкы 300 миң [2008; шаар агломерациясынын башкаруусуна кирген аймагы (аянты 1323, 8 км2), анын ичинде Япон деңизинин 33 км жээги Кампхо порту менен]. Жол тоому.

7–10-кылымдардын ортосунда Силла мамлекетинин борбору болгон. Жыгач дубалдардын, Анабди ак сарайынын фундаменти (7-кылым, 16-кылымда талкаланган) сакталган. Пульгукса храм комплекси (528-ж.), Дзуньдэн башкы храмы, анын короосунда Таботхап таш пагодасы (538, төрт бурчтуу чатырчасы жана), Бондокса храмы (8-кылым; Эмилле коло коңгуроосу сакталып турат, 771; бийиктиги 3,78 м, диаметри 227 см), Чыгыш Азиядагы эң байыркы Чхомсондэ астронмиялык мунарасы Соккурам үңкүр храмынын жанындагы коңгуроолуу мунара («Жылдыздар мунарасы», 632–647; формасы чоң бөтөлкөдөй, бийикт 9 м) ж. б. бар. Кёнжудагы тарыхый курулуштар, Соккурам храмы жана Пульгукса храм ансамбли Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Өнөр-жайынын башкы тармагы автомобилдердин тетиктерин комплекттөө. Машина куруу (анын ичинде электроника), химиялык, текстиль, тамак-аш өнөр-жай иштейт. Жез, каолин жана флюорит казылып алынат. Шалы айдалып, козу карын өстүрүлөт. Эт багытындагы мал чарбачылыгы өнүккөн. Балык кармалат. Деңиз жээгинде АЭС курулган. Университеттер, Сораболь коллежи ж. б. улуттук музей жана парк бар. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Корея
Категория:Шаарлар‎
Киви сымалдар

thumb|Apteryx owenii.
Киви сымалдар, канатсыздар (Apterygiformes) – жалпак төштүү куштарга жакын түркүм. Узундугу 50–80 см, салмагы 1,5–4 кг. Денеси куш жүн жана тегиз жабылган. Канаты редукцияланган , куйругу жок, буттары кыска, жоон, курч тырмактуу. Тумшугу узун, ийилген, учунда таноолору жайгашкан. Бир тукумунун (кивилер) 1 уруусу, 3 түрү Жаңы Зеландияда жашайт. Тиричилигин түнкүсүн өткөрүшөт, жыш өскөн өсүмдүк арасында жашап, уясын ийинге же дарак тамырларынын астына салат. 1–2 чоң жумуртка тууйт, аларды эркеги басып чыгарат. Курттар, курт-кумурска жана жерге түшкөн мөмө-жемиш менен азыктанат. Саны өтө азайып кеткендиктен, коргоого алынган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Канаттуулар‎
Киев орус мамлекети

Киев орус мамлекети, Байыркы орус мамлекети – Чыгыш Европада жайгашкан орто кылымдагы феодалдык мамлекет (9–12-кылымдар). Киев орус мамлекетинин түзүлүшүнө негизинен чыгыш славян уруулары жана Скандинавиядан Чыгыш Европага келген варягдардын таасири тийип, түштүгүнөн Тамань жарым аралы, батышынан Днестр жана Висла дарыялары, түндүгүнөн Двинанын жогорку агымы жана чектешкен. 18-кылымдын 2-чейрегинде Г. 3. Байер, Г. Ф. Миллер ж. б. иштеп чыккан «норман теориясы» боюнча байыркы орус мамлекетинин түзүлүшүнө варягдар (норманндар) негизги роль ойногон. Ал эми Нестор жазган «Убактылуу жылдардын повести» боюнча варягдар алгачкы мезгилде славян (словен, кривич) жана финн (чуд, меря, весь) урууларынан салык гана чогултуп турган. Кийин бул уруулар көтөрүлүш чыгарып, салык төлөөдөн кутулган, бирок ички бытырандылыктын натыйжасында князь катары варяг Рюрик жана анын жакын туугандарын чакырууга аргасыз болгон. Аскольд менен Дир башында турган Рюриктин жарым кошууну түштүктү көздөй жылып, Киевге отурукташса, Рюрик Новгороддо калган. Түштүктөгү варягдар ылдамыраак, ал эми түндүктөгү скандинавия уруулары жайыраак ассимиляциялашууга дуушар болгон. Рюрик өлгөндөн кийин анын тууганы Олег 882-ж. Киевди алып, Новгороддун түндүгү жана Киевдин түштүгүн бириктирген жана Эски Ладога, Гнёздова ж. б. жерлерди кошуп, борбору Киев шаары болгон Байыркы орус мамлекетин түзгөн. 988–89-жылдары Киев орус мамлекетинин улуу князы Владимир I Святославич христиан динин мамлекеттик динге айландырган. Киев, Новгород, Чернигов, Смоленск, Ладога, Белоозёр, Ростов, Суздаль, Псков, Полоцк ж. б. шаарларда кол өнөрчүлүк, дыйканчылык, мал чарбачылык, соода, агартуу иштери өнүгүп, Ярослав Мудрыйдын (1019–54) тушунда Киев орус мамлекети өнүгүүнүн жогорку баскычына жеткен. Бул мезгилде дин кызматкерлери маанилүү орунду ээлеп, чиркөөнү Константинополдун патриархы дайындоочу митрополит башкарган жана коомдук мамилелер «Русская правда» ж. б. укуктук актылар жана көзөмөлдөнүп турган. Түштүк жана батыш славяндар, Византия, Батыш Европа, Поволжье (Волга-Камалык Болгария), Кавказ, Орто Азия элдери жана байланыш түзүлгөн. 11-кылымдын аягында кыпчактардын кол салуусунан жана орус княздарынын ич ара талаш-тартыштарынан мамлекет начарлаган. 12-кылымдын башында Киев орус мамлекетинде феодалдык бытырандылык башталган. Мамлекеттин биримдүүлүгүн сактап калууга 1113–25-жылдары башкарган князь Владимир II Мономах жана анын уулу Мстислав (1125–32) аракет кылган, бирок 12-кылымдын 2-жарымында бытырандылык күчөп, Владимир-Суздаль княздыгы, Улуу Новгород жана Псков өз алдынча бөлүнүп, мамлекет кулаган. 
Категория:Тарых

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Кижи

thumb|300px
Кижи – Онега көлүндөгү арал (Карелия), анда Спас погостунун жыгач курулмалар комплекси (18–19-кылымдар) жайгашкан. Кижи Спас 16-кылымда бир нече аралдагы 115 кыштакты бириктирген волосттун административдик борбору. 17-кылымдын ортосунда тышкы душмандардан коргонуу үчүн күзөт мунаралуу дубал жана курчалган. Мындагы Преображенье чиркөөсүндөгү 22, Покров чиркөөсүндөгү 9 мунара өтө көркөм жасалган. 1965-ж. «Кижи» тарыхый-архитектуралык музейи уюштурулуп, 1969-ж. тарыхый-архитектуралык жана этнографиялык музей-корукка айландырылган. Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген.
Категория:Маданият
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Кийик от

thumb|Thymus vulgaris.

Кийик от – өсүмдүктөрдүн эрин гүлдүүлөр тукумунун уруусу. Сабагы жерге төшөлүп, кээде жантыгынан өскөн чала бадалча. Гүлдөөчү бутагы тик өйдө, кээде жантыгынан өсөт. Жалбырагы тушташ жайгашкан, жээги тегиз, түрдүү формада, майда (1–1,5 см). Гүлдөрү шар сымал топ гүлдү түзүп, сабагынын учунда жайгашат. Желекчелери көгүш, мала кызыл, агыш, кээде көк түстө. Мөмөсү – жаңгакча, сүйрү же тоголок. 300дөй түрү бүткүл Евразияда, Түндүк Африкада, Канар аралынан Гренландияга чейин таралган. Кыргызстанда 8 түрү бөксө жана бийик тоолордогу боздоңдо, суу, булак боюнда, бадал арасында, аска-зоо жаракасында, шагылдуу бетте өсөт. Кийик отун кээ бир түрүндө эфир майы – тимол, карвалол бар. Медицинада, парфюмерияда жана тамак-аш өнөр-жайында колдонулат. Ошондуктан кээ бир өлкөдө кадимки Кийик от атайын өстүрүлөт. Кыргыз эли да эзелтеден эле сасык тумоо үчүн, ичеги карын ооруларын дарылоодо кайнатып, ширесин ичишкен. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:Өсүмдүктөр
Категория:Дары өсүмдүктөр
Кикладдар

thumb|Кикладдар.
Кикладдар, Цикладдар [грекче Kyklades – тегеректер (аралдар)] – Эгей деңизинин түштүк бөлүгүндөгү архипелаг. Грекияга карайт. Жалпы аянты 2,6 миң км2, 200дөн ашык аралдан турат; ирилери – Наксос (428 км2), Андрос (405 км2), Тинос, Парос, Милос. Кикладдар – байыркы (эгей) кургактыктын калдыгы, Балкан жана Кичи Азия жарым аралын туташтырып турган суу астындагы босоголордун көтөрүлгөн бөлүгү. Милос жана Тира аралдары жанартоо атылышынан пайда болгон. Тоолуу рельефи басымдуу, бийиктиги 1008 мге чейин (Наксос аралында). Жер титирөөлөр болуп турат. Негизинен кристаллдык жана акиташ тоо тектеринен түзүлгөн. Климаты жер ортолук деңиздик, жайы ысык жана кургак, кышы жылуу жана нымдуу. Январдын орт температурасы 10–13,5оС, июлдуку 26–27оС. Жылдык жаан-чачыны 350–600 ммдей. Тоо капталдарында бадал өсүмдүктөрү (фригана) басымдуу; өрөөндөрүндө жүзүм, май алынчу жана цитрус өсүмдүктөрү, буудай, жүгөрү өстүрүлөт. Мал чарбасы жана балыкчылык өнүккөн. Темир жана боксит кендери, Наксос аралында наждактын ири кени бар. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Аралдар‎
Категория:Грекия
Килиманжаро

thumb|Килиманжаро (2009).
Килиманжаро (суахили тилинде – суук кудайынын тоосу; башка маалымат боюнча жаркыраган тоо) – дүйнөдөгү эң ири жанар тоолордун бири; Танзанияда (Чыгыш Африкада). Аянты 388,5 миң га. Бийиктиги 5895 м (Африканын эң бийик жери). Килиманжаро өчкөн 3 жанар тоодон (Кибо – 5895 м, Мавензи – 5355 м, Шира – 4006 м) турат. Ал негизинен трахибазальт жана фонолит тектеринен түзүлгөн. Нымдуу түштүк жана түштүк-батыш капталдарына жылына (3100 м бийикте) 1000ден 3000 ммге чейин жаан-чачын жаайт. Килиманжаронун этегинен 1000 м бийикке чейин саванна, андан жогору кофе, банан плантациялары (1000–1800 м), эпифит жана папоротниктер аралаш тоо гилеясы (1800–3100 м), 4200 мге чейин тропиктик бийик тоо өсүмдүктөрү (парамос), ксерофиттүү жаздык сымал дан өсүмдүктөрү (4200–4800 м) жана лава талаалары ээлейт. Чокулары мөңгүлүү. Килиманжаро улуттук паркы Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Танзания
Категория:Жанар тоолор арип боюнча‎