Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Рона, ойдуң

Рона ойдуңу - Франциянын түштүк-чыгышында. Уз. 300 км.
 
Рона дарыясынын ортоңку жана төмөнкү агымында, Борбордук Франция массиви менен Альп тоолорунун ортосунда жайгашкан.
 
Дөңсөөлөр менен бөлүнгөн оён жерлерден турат. Климаты мелүүн, субтропиктик, жер ортолук деңиздик. Жылдык жаан-чачыны 600-800 мм. Дан эгиндери, жүзүм, гул, Рона дарыясынын дельтасында шалы өстүрүлөт. Рона ойдуңу аркылуу Франциянын түндүгүн түштүгү менен байланыштыруучу темир жана автомобиль жолдору өтөт.
 
Ойдуңда Лион, Баланс, Авиньон, Арль шаарлары жайгашкан.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Франция географиясы
Ромбоэдр

Ромбоэдр (ромб жана гр. hedra - негиз, бет) - грандары барабар ромбдордон турган жантык параллелепипед.

Ромбоэдрдин чокуларына тирелген бурчтар барабар. Үчүнчү тартиптеги симметрия огу болгон гана параллелепипед Ромбоэдр болот.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Геометрия
Ромашка

thumb|upright|Matricaria chamomilla.
Ромашка (L. 1753) — татаал гүлдүүлөр тукумундагы бир жылдык өсүмдүк уруусу.
 
Анча бийик эмес, жыттуу. Сабагы бутактуу, гүлү майда, чети ак, ортосу сары. 50дөй түрү Евразияда, Африкада белгилүү.
 
Болгария, Румыния, Польша ж. б. өлкөлөрдө эгилет.
Ромашканын гүлү дарылыкка колдонулат. Курамында эфир майы, белок, азулен, глюкозид, С витамини, каротин ж. б. бар.
Күрдүү, жумшак топуракта жакшы өсөт. Кыргызстандын бардык жеринде кездешет.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Розетта ташы

Розетта ташы - байыркы египет тилинде иероглиф менен жазылган базальт такта.
 
1799-ж. Сен-Жюльен чебин курууда Египеттеги француз аскеринин офицери Бушар Гаикан тапкан. Розетта ташы азыр Британ музейинде(Лондон) сакталууда.
 
Розетта ташы ндагы б. з. ч. 196-ж. чегилип жазылган создор Египет жрецтеринин Птолемей V Епифанга (б. з. ч. 204-180-ж. баш- карган) алкышын түшүндүрөт.
Аны 1822-ж. француз илимпозу Ф. Шампольон окуган; бул египет иероглифин окууга жол ачкан.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Египет тарыхы
Родари Жанни

Родари Жанни (23. 10. 1920-ж. т., Оменья – 14-апрель 1980) - итальян балдар жазуучусу.
 
1944-жылдан Италия компартиясынын мүчөсү.
Каршылык көрсөтүү кыймылына катышкан.
Ырлары 1948- жылдан жарыялана баштаган. Поэзияда жагымдуу юмор менен обондуу ыргакты, социалдык сатира менен оптимизмди айкалышта берип, Родари көнүмүш эле майда көрүнүштөрдөн дүйнөнүн татаал жана маанилүү жактарын ачып берүүгө жетишкен.
«Чиполлинонун укмуштуу окуялары» (1951; кыргызчасы - 1959), «Телефон аркылуу айтылган жомок» (1962) дегендей повесть-жомоктордун автору.

Айрым чыгармалары кыргыз тилине которулган.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Италия жазуучулары
Категория:Италян жазуучулары
Робсон Поль

Робсон Поль (9. 4. 1898, Принстон, АКШ - 23. 1. 1976, Филадельфия) - америкалык ырчы (бас), драма актёру, коомдук ишмер.
 
Кедей негр үй-бүлөсүнөн.
Нью-Йорктогу Колумбия унтинин укук факультететин бүткөн.
Драма актёру катары эн; көрүнүктүү ролу - Отелло (1930, «Савой» театры, Лондон).
1925-жылдан негр эл ырларын аткарган.
1926-28-ж. Европа өлкөлөрүндө концерт бергенден кийин дүйнөлүк атакка жетишкен. Робсондун үнү - кооз тембрлүү жумшак бас, диапазону кенен.
 
Репертуарында (20 тилде ырдаган) негр жана амер. эл ырлары, испан жана немец антифаш. ырлары, СССР элдеринин ырлары ж. б. болгон.
Кинодо 1933-жылдан тартыла баштаган.
Тынчтыктын Бүткүл дүйнөлүк советинин мүчөсү; Москва консерваториясынын ардактуу проф. (1958). Тынчтыктын эл аралык сыйл. (1950), «Элдер ортосунда тынчтыкты чыңдаганы үчүн» Эл аралык Лениндик сыйл. (1953) лауреаты.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Америка маданияты
Рица коругу

Рица коругу - Башкы Кавказ тоо кыркасынын түштүк тармагындагы корук. 300-2200 м бийикте.
 
Чоң Рица жана Кичи Рица көлдөрүн жана жаратылыш байлыгын коргоо үчүн 1957-ж. уюшулган.
Аянты 16167 га (1974). Рица коругу кокту-колоттуу. Анда кадимки граб, Кавказ липасы, эмен, каштан, карагай, кайын ж. б. өсөт.
Рица коругун бугу, элик, доңуз, суусар, улар, каракур ж. б. мекендейт.
Чоң Рица колундо форель балыгы бар.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Коруктар
Резонанс теориясы

Резонанс теориясы - орг. химиядагы молекулалардын классикалык түзүлүш теориясын толуктаган концепция.
 
Резонанс теориясы боюнча молекуладагы атомдордун валенттүүлүгүн сактоо менен бир молекулага бир нече структуралык формула жазууга болот.
Мисалы, бензол үчүн эки эквиваленттүү формуладан (Кекуленин структурасы) башка да төмөнкү үч формуланы (Дьюардын структурасы) жазууга болот.
Молекуланын чыныгы формуласы резонанс формулаларынын бирине да туура келбей, ошолордун айкалышына туура келет. Резонанс теориясы орг. химиядагы эксперименттик изилдөөлөргө негизделген.
Бул теорияны амер. илимпоз Дж. Полинг сунуш кылган (1928-31).
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Химия
Резонанстуу нурлануу

Резонанстуу нурлануу - байланышкан заряддар системасынын (мисалы, атом, атом ядросу) нурлануу жыштыгы аны дүүлүктүргүч жарыктын термелүү жыштыгына дал келип, нур таратышы.
 
Мындай нурду газ, суюктук жана катуу нерселер чыгарат. Резонанстуу нурланууну натрий буусунун жаркыроосун изилдөөдө амер. физик Р. Вуд ачкан (1905).
 
Резонанстуу нурланууну дүүлүктүрүү үчүн атом же башка байланышкан заряддар термелүү жыштыгы v болгон жарык менен нурлантылат. Aтom hv (h - Планк туруктуулугу) квант энергияны сицирүү менен негизги Е0 деңгээлден дүүлүккөн Е2 децгээлге өтөт.
Атом дүүлүккөн Е2 абалдан Еогө өтүүдө Резонанстуу нурланууну чыгарат, б. а. атом v жыштыктуу кваятты бөлүп чыгарат да нурлануу спектринде резонанс сызыгы пайда болот.
 
Резонанстуу нурлануу атайын шартта (сейректелген атом буусунда, тоңдурулган эритмеде) гана байкалат. Адатта атом дүүлүккөн абалдан нур чыгарбастан аралык Е\ децгээлге өтөт да, андан негизги абалга өткөндө жыштыгы гдан аз болгон нур чыгарат.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Физика
Рейхштад келишими

Рейхштад келишими — 1876-ж. 26 (8-июль )-июнда Орусия менен Австро-Венгрия ортосунда Балкан маселеси боюнча Рейхштад сепилинде (Чехия) жашырын түзүлгөн.
 
Рейхштад келишими Сербия, Черногориянын Осмон империясы менен болгон согушунда эки державанын кийлигишпөөсүн караган. Австрия-Венгрия Рейхштад келишимине Россия Балканда ири славян мамлекетинин түзүлүшүнө жардам бербейт деген жобону киргизүүгө жетишкен.
 
Рейхштад келишими боюнча Орусия Австрия-Венгриядан 1856-ж. Париж тынчтык келишими боюнча ажыраган Түштүк Бессарабияны жана Батумини кошуп алуу макулдугун алган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Орусия тарыхы
Луис Эмилио Рекабаррен

Рекабаррен Луис Эмилио (6. 7. 1876-19. 12. 1924) - Чили ж. б. Латын Америка өлкөлөрүнүн жумушчу кыймылынын ишмери.
 
Басмаканада жумушчу кезинде басма сөздө иштегендердин бир катар иш таштоолорун башкарган.
Чилиде күн сайын чыгуучу марксчыл газеталарды түзүүгө демилгечи болгон.
Рекабаррен жумушчу жана профсоюздук ийримдер уюштуруп, марксизм-ленинизмди пропагандала- ган. Рекабаррен,-Чили Социалисттик жумушчу партиясын (1912-ж. түзүлүп, 1922-жылдан компартия аталган) негиздөөчүлөрдөн жана анын жетекчилеринен.
Эмиградияда журуп, Аргентина Компартиясын тузуугө катышып, анын биринчи ген. секретари болгон.
1922-ж. ноябрь - 1923-ж. февралда Советтик Союзунда болгон.
Чилиге кайтып барып, «Жумушчу Россия» деген китеп жазган.
Рекабаррен - Чилинин жумушчу жана социалисттик кыймылы боюнча бир катар китепчелердин автору.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Чили тарыхы
Реклю Жан Жак Элизе

Реклю Жан Жак Элизе (15. 3. 1830, Сент-Фуала-Гранд, Франция, Жиронда-4 . 7. 1905, Бельгия, Тюрнхаут) - француз географы, социолог.
 
1-Интернационалдын мүчөсү.
Париж Коммунасынын катышуучусу.
Реклюну саясий шылтоо менен 2 жолу (1851-57 жана 1871-жылдан өмүр бою) өлкөдөн куугунтукташкан.
1-эмиграциясында Англия, Ирландия, АКШ, Колумбия, Перуда, 2-эмиграцияда Италия, Швейцария, Бельгияда жашаган.
Чет өлкөлөрдүн географиясы, калкы, экономикасы жана маданияты боюнча көп маалыматтар жыйнаган.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Франция тарыхы
Рекогоносцировка

Рекогоносцировка (геодезияда) - топографиялык съёмкаларды негиздөө үчүн астрономиялык жана геодезиялык таяныч пункттардын абалын тандоо максатында аймактагы жердин бетин карап текшерүү.
 
Рекогоносцировка учурунда таяныч пункттарда орнотулуучу геодезиялык белгилердин бийиктиктери эсептелет.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Геология
Рекрут

Рекрут (фр. Recruter - аскер куроо дегенден) - аскер кызматына жалданып же аскерге милдеттүүлүк боюнча алынган адам.
 
1874-ж. Рекрут аскерге жаңы алынган киши («новобранец») деген сөз менен алмашылган.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Аскер
Рекуператор

Рекуператор (лат. recuperator - кайра алгыч, кайра кайтаргыч) - сыртка чыгарыла турган газдын жылуулугун пайдалана турган жылуулук алмаштыргыч;
мында жылуулук ташыгычтардын жылуулугу аларды болуп турган бет (каптал) аркылуу үзгүлтүксүз берилет.
 
Рекуператордогу жылуулук ташыгычтардын агымынын жолу өзгөрүлбөйт, б. а. дайыма бир жердей агат. Жылуулук ташыгычтардын схемасы боюнча Рекуператор каршы акма, түз акма, кайчылаш акма болуп айырмаланат.
 
Конструкциясына жараша түтүктүү, пластинкалуу, кырдуу; арналышына карата аба, газ, сухоктук ысыткыч, бууланткыч, конденсатор ж. б. болуп айырмаланат.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Физика
Релелүү жөндөгүч

Релелүү жөндөгүч - жөндөлүүчү чоңдук белгиленген бир мааниге жеткенде системага берилген башкаруучу таасирди кескин үзгүлтүктүү аракеттүү жөндөгүч.
 
Релелүү жөндөгүчтө жөндөлүүчү чоңдукту белгилүү деңгээлге жеткирип өзгөртүп туруу үчүн реле элемента колдонулат. Релелүү жөндөгүчтө реле элементи катары сервомотор колдонулса, ал көп позициялуу деп аталат. Конструкциясы жөнөкөй жана аны менен кубаттуулуктарды кошуп ажыратуу мүмкүн. Ал Релелүү жөндөгүч процесстин тез аткарылышын, б. а. чектоолор коюлганда да эң кыска мөөнөттө процесстин бүтүшүн камсыз кылат.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Физика
Релелүү система башкаруу

Релелүү система башкаруу - эч болбогондо реледей бир звеносу бар автоматтык башкаруу системасы.
 
Башкаруучу түзүлүш реледей болгондо Релелуу системада башкаруучу элементтин киришиндеги сигнал белгиленген бир мааниге жеткенде башкаруучу таасир кескин (секирик турдо) өзгөрөт.
Кээде реле мүнөздөмөлүү башкаруучу түзүлүш бир эле учурда кубаттуулукту күчөткүч болуп да йш аткарат. Башкаруучу түзүлүш катары электр магниттүү, электрондуу, пневматикалык ж. б. типтеги реле колдонулат. Релелуу системасы сызыктуу эмес автоматтык башкаруу системасына кирет. Анткени, жөндөөнүн туюк тизмеги убакыттын берилген удулунда эмес, реленин киришиндеги сигналдардын амплитудасына жараша бириктирилип жана ажыратылып турат.
 
Релелуу системасы эки позициялуу жана коп позициялуу болуп бөлүнөт. Релелуу системасынын өзгөчөлүгү анын жөнөкөйлүгүндө жана арзандыгында. Ал ар түрдүү технол. процесстерди башкарууда кецири керектелет.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Физика
Реле элементи

Реле элементи - реле мүнөздөмөлүү, б. а. киршпке белгиленген таасир берилгенде чыгыш чоңдугу кескин өзгөргөн түзүлуш.
 
Реле элементи иштөө аракети боюнча жылуулук, электрдик, пневматикалык, механикалык, оптикалык, хим. ж. б., аткаргыч элемента боюнча контакттуу жана контактсыз болуп бөлүнөт.
 
Реле элементи автоматтык башкаруу жана байланыш техникасында кеңири колдонулат;
а) киришпке берилген ичине таасир менен чыгышта чоң кубаттуулукту (~10*-103 в чыцалуулуу тизмекте 10-102 а токту бириктирүүгө же ажыратууга) башкарууга болот;
б) логика операцияларын аткарат;
в) бир түрдүү Реле элементитерин айкалыштырып, татаал көп функциялуу реле түзүлүштөрүн (эсептөөчү жана башкаруучу дискреттүү машиналар, телемех. түзүлүштөр, автоматтык телефондук башкаруу системасы, дискреттүү информация берүүчү система ж. б.) түзүүгө болот.
 
Ондогон жана миңдеген Реле элементинен турган ЭЭМдин, башкаруучу машиналардын, автоматтык текшерүүчү жана башкаруучу татаал системалардын өсүшү Реле элементинин мүнөздөмөлөрүнүн - керектелүүчү энергиянын, массасынын, көлөмүнүн азайышын талап кылат.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Физика
Рельеф карталары

thumb|Рельеф карта (Шри-Ланка).
Рельеф карталары - жер бетинин же деңиз-океан түбүнүн рельефин чагылдырат.
 
Рельеф карталары бир нече топко бөлүнөт: эң негизгилери - гипсометриялык (бийиктиктерди көрсөтүүчү), батиметриялык (тереддиктерди керсетүүчү) жана геоморфол. карталар. Бул карталарда рельеф туташ сызыктар (горизонталь) аркылуу көрсөтүлөт. Мындан тышкары рельефтин тилмеленүү тереңдигин, жыштыгын, тоо капталдарынын басымдуу тиктигин түздөн түз сан мааниси аркылуу корсөтүүчү морфометриялык карталар кездешет.
 
Рельефтин сырткы сөлөкөтүн көрсөтүү үчүн пластикалык жол менен жасалуучу морфографиялык карталар түзүлөт.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:География
Рельефтин антропогендик формалары

Рельефтин антропогендик формалары - адамдын чарбалык аракетинен пайда болгон же өзгөргөн рельеф.
 
Пайда болушу боюнча стихиялуу жана атайын болуп бөлүнөт. Биринчи түрүнө чарбаны туура жүргүзбөгөндүктөн пайда болгон аңдар, тоо шилендилери, сайроондор, жылма кумдар, чуңкур жерлер кирет. Рельефтин мындай түрлөрүнүн көбөйүшүнөн айрым өлкөлөрдүн жери өтө өзгөрүп, суу режими начарлады, айдоо аянттары азайып, кунардуулугу төмөндөдү.

Рельефти атайы өзгөртүү мелиорация жана курулуш иштери менен байланыштуу. Антропогендик рельефке зыяндуу, бирок аргасыздан пайда болгон формалар (карьер ж. б.) да кирет.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:География
Категория:Археология‎
Релятивизм

Релятивизм (лат. relativus - салыштырмалуу) - дүйнөдөгү бардык нерсе салыштырмалуу, утурумдук деп эсептеген методикалык принцип.
 
Релятивизм болмуштун дайыма өзгөрүп туруучу касиетине таянат, бирок анын өзгөрбөс учурларын жокко чыгарып, утурумдук көрүнүштөрүн биринчи планга коёт.
Релятивизм дин элементтери античный скептидизмде, байыркы грек софистикасында жолугат.
 
Релятивизм дин далилдерин агартуучулар динге, метафизикага каршы пайдаланышса, идеалисттик эмпиризм бардык билимдин булагы жеке тажрыйба деген идеяны бекемдөө үчүн колдонгон. 19-20-кылымдын чегинде физикадагы жады илимий ачылыштардан Э. Мах, Ж. А. Пуанкаре сыяктуу илимпоздор релятивисттик тыянактар чыгарышып, билимдин акыйкаттуулугун танышкан.
 
Ал эми диалект, материализм боюнча билимдин салыштырмалуулугу объективдүү акыйкатты жокко чыгарбастан, билимдин учурдагы деңгээлинин чектелгендигин гана көрсөтөт. Ар кандай салыштырмалуу акыйкатта абстракттуу акыйкаттын элементи бар.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Философия
Ремилитаризация

Ремилитаризация (лат. те - кайрадан, militaris - согуштук) - куралсыздандырылган мамлекеттин же анын бир бөлугүнүн согуштук күчкубатын кайрадан калыбына келтирүү.
 
Ремилитаризация мамлекеттин багынып бериши жөнүндөгү тынчтык келишим же макулдашуунун шарттары тыюу салган согуштук мүнөздөгү иш-чараларды кайра жүргүзүү дегендикке жатат.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Саясат таануу
Ренвил макулдашуусу

Ренвил макулдашуусу - голландиялык империалисттердин Индонезия Республикасына каршы биринчи колониалдык согушун (1947-48) жыйынтыктаган.
 
Ага 1948-ж. 17-январда Индонезия менен Нидерланд өкмөтү кол койгон.
Сүйлөшүүлөр Жакарта портундагы амер. «Ренвилл» кемесинде өткөн (аталышы ошондон). Ренвил макулдашуусу Индонезия Республикасы үчүн Лингажат келишиминин (1947) шартынан бир кыйла оор болгон.
Индонезия аскерлеринин саны кыскарып, Ява, Суматра аралдарынын кыйла бөлүгү, о. эле порт шаарлар менен нефть алынуучу жерлер Голландиянын колунда калып, Индонезиянын бардык жеринде Нидерланддын бийлиги таанылган.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Индонезия тарыхы
Ренин-ангиотензин системасы

Ренин-ангиотензин системасы - ангиотензин гормонун пайда кылуучу жана бузуучу фермент системасы.
 
Ал кан басымын, бөйрөктүн иштешин жана организмде суу, туз алмашууну жонго салат. Бөйрөктүн өзгөчө клеткалары ренин ферментин болун чыгарат. Ренин канга кошулуп, ангиотензиногенге (плазманын белогуна) таасир этип, ангиотензинге айландырат. Андан кийин өпкө жана бөйрөктөгү ферменттин таасиринен ангиотензинге өтөт. Ал кан тамырды ичкертет, ошондой эле алардын тонусун которуучу жана суу, туз алмашууга катышуучу гормондордун чыгышын күчөтөт.
 
Рениндин чыгышы жана анын активдуулуту бөйрөктөгү кан айлануунун бузулгандыгы, Na ионунун организмде азайгандыгы ж. б. менен байланыштуу.
 
Ренин-ангиотензин системасынын активдүүлүгүндө кан басымы жогорулайт, бөйрөк жана жүрөк начар иштеп, шишийт.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Медицина
Рентген

Рентген - рентген жана гамма нурларынын абаны иондоштуруунун экспозициялык дозасынын системадан тышкары бирдиги.
 
Бул бирдик В. К. Рентгендин ысмынан аталган. Белгилениши р (орусча) же R (эл аралык).
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Физика
Рентген контрасттуу каражаттар

Рентген контрасттуу каражаттар - рентгенологиялык изилдөөдө колдонулуучу химиялык заттар.
 
Алар организмдин орган жана ткандарына караганда рентген нурларын өздөрүнө аз же көп сиңирет. Бул заттарды изилдене турган кеңдей органдарга жиберип толтурганда алардын көлөмүн, формасын жана патологиялык өзгөрүүлөрүн билүүгө болот.
 
Рентген контрасттуу каражаттар рентген нурларын аз сиңирүүчү газдар (аба, кычкылтек, көмүр кычкыл газы) жана суюк заттар - иоддуу препараттар (кардиотраст, триотраст ж. б.) түрүндө колдонулат.
Тамак сиңирүү органдарын (кызыл өңгөч, карын, ичегилер) изилдөөдө барий сульфаты, бронхография, ангиография, холецистография жүргүзүүдө иоддуу препараттар кецири пайдаланылууда.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Химия
Рентгенограмма

Рентгенограмма - рентген нурларынын зат менен аракеттенишинин натыйжасында объектинин жарык сезгич материалдарга (фотонлёнкага, фотопластинкага) түшүрүлгөн сүрөтү.
 
Нерсеге рентген нуру түшкөндө ал нур жутулуу, чагылуу же дифракция кубулушуна дуушар болот. Ал нурдун нерсе менен өз ара аракеттенишинен кийинки интенсивдүүлүгүнүн бөлүнүшү Рентгенограмманы пайда кылат.
 
 Байланыштуу макалалар 
 Рентгенография (Медицина)

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Физика
Реостат

Реостат (гр. rheos - агым жана states - кыймылсыз) - Электр тизмегиндеги токту же чыңалууну жөнгө салуучу (көбөйтүүчү, азайтуучу) же алардын чоңдугун чектөөчү электр аппараты.
Реостаттын негизги бөлүгү - электр каршылыгы өзгөрмө ток өткөрүүчү элемент.
Реостат электр тизмегине жарыш жана удаалаш туташтырылат. Ток күчүн же чьщалууну азыраак өзгөртүүдө Реостат тизмекке удаалаш туташтырылат.
Ошондуктан ал электр машиналарында жүргүзгүч ток чойдугун чектөө үчүн колдонулат. Реостатты электр тизмегине жарыш туташтырганда ток күчү жана чьңалуу көп өзгөрөт.
Ток күчүн жана чыңалууну кеңири диапазондожөнгө салуу үчүн Реостат потенциометри туташтырылат. диапазондо (нөлдөн максимум мааниге чейин) жөнгө салуу үчүн Реостат потенциометри туташтырылат.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Физика
Репатриациялар

Репатриациялар (лат. repatria- tio - мекениме кайтамын) –
 
 жарандыгы калыбына келтирилген эмигранттын (к. Эмиграция) өз мекенине кайтышы.
 
 Согуш мезгилинде өз өлкөсүнөн четтеп калган аскер туткундарынын ж. б. адамдардын өз өлкөсүнө кайтаралышы
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Укук таануу
Репеллент

Репеллент ( - оолакта- туу, качыруу) - зыяндуу курт-кумурска, чымын-чиркей жана канаттуулардан коргонууда пайдаланылуучу зат.
 
Негизинен адамды, жаныбарларды курт-кумурскадан, трансмиссивдүү (энцефалит, лейшманиоз) ооруларды жугузбоо, мебель, кийимди күбө курттардан сактоо үчүн ж. б-да колдонулат.
Жыттуу чөп, өсүмдүк майы ж. б. Репеллент катары байыртан эле урунулган. Азыр негизинен хим. (көбүнчө синтет.) заттар: эфир, спирт, альдегид, амиддер суюктук, май ж. б. турүндө ар кандай ыкмада колдонулат.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Химия