Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Модулятор

Модулятор - жог. жыштыктагы электр-магнит термелүүлөрүн модуляциялоочу түзүлүш. 

Модулятордо термелүүлөрдү башкарууда сызыктуу эмес каршылык же элемент колдонулат жанa модуляциялоо учу­рунда анын параметрлери өзгөрөт. 

Модулятордун схемасы жанa иштөө принциби модуляциянын түрүнө (термелүүнүн лүүлөрдүн амплитудасы төмөнкү жыштыктагы модуляциялоочу сигналга жараша өзгөртүлөт. Жыш­тыктуу Модулятордо жыштык, фазалуу Модулятордо фаза өзгөртүлөт; импульстуу Модулятордо кубаттуу электр импульстары ра­дио бергичтер аркылуу жөнгө салынат. Модулятор радио байланыш, телекөрсөтүү, телебашкаруу, радио берүү, радиолокация ж. б. системаларда колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Категория:Приборлор
Модуляция

Модуляция (телемеханикада) — берилген кабарга жараша информа­ция ташыгычтын параметрлеринип өзгөрүшү. 

Информация ташыгыч ка­тары электр тогу же электр-магниттик термедүүлөр колдонулат. Модуляция амплитудалуу, жыштыктуу, фазалуу, импульстуу болуп бөлүнөт. 

Телемех. информацияларды жыштыктуу жанa фазалуу Модуляция аркылуу берүү амплитудалуу Модуляция аркылуу берүүгө Караганда кедергеге туруктуу келип, катаны азайтат, информацпя­ларды алыс аралыкка берүүгө мүмкүндүк берет, бирок татаал аппаратураны талап кылат. 
Телемеханикада импульстуу Модуляциянын амплитуда им­пульстуу, жыштыкту импульстуу, убакыт-импульстуу, кеңири импульстуу түрлөрү колдонулат. Модуляциянын бул түрлөрү татаал аппараттарды талап кылбайт жанa телемех. информация­ларды алыс аралыкка берүүдө колдо­нулат.

 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Механика
Мозли мыйзамы

Мозли мыйзамы ― химиялык элемент чыгарган мүнөз рентген нурунун спектр сызыктарынып термелүү жыштыгын анын катар номери менен байланыштыруучу мыйзам. 

Аны англпс физиги Г. Мозли аныктаган (1913). Мозли мыйзамы боюнча элементтин мүнөз нурунун спектр сызыгынын термелүү жыштыгынан чыгарыла турган квадрат тамыр ошол эле элементтин катар номеринин (Z) сызыктуу функциясы.

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Молдаван княздыгы

Молдаван княздыгы — 14—19-кылымдагы феод мамлекет. Венгрияга күнкөр княздыгы катары 14-кылымдын 1-жарымында Молдова дарыянын өрөөнүндө өкүм сүргөн.
 
1359-ж. көз карандысыздык алган. 
Ага 14-кылымдын 2-жарымында Молдова. Буковина, Бессарабия кошулган. 
15-кылымдын 30—50-жылдарындагы феох согуштардан начарлап,1456-жылынан Турцияга алман телөп турган. 
Молдаван эли Россиянын жана Украинанын колдоосу менен көз карандысыздыгы үчүн бир нече жолу күрөшкө чыккан. 
18-кылымдагы орус-түрк согуштарынын натыйжасында түрктөрдүн Молдаван княздыгындагы үстөмдүгү начарлаган. 
Австрия 1774-ж. Буковинаны кара ткан. Бессарабия 1812-ж. Россия составына кошулган. 
Молдаван княздыгынын Кар­пат тоолору менен Прут дарыясынын ортосундагы аймагы түрк бийлигинде калып, 1859-ж. Валахия менен бир мамлекетке бириккен.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Молекула генетикасы

Молекула генетикасы - генетикалык информациянын сакталышын, укумдан тукумга берилишин жана өзгөрүшүн субклеткалык, мол. деңгээлде изилдөө аркылуу тирүү жандыктардын тукум куугучтугунун жана өзгөргүчтүгүнүн материалдык негизин изилдөөчү илим; генетика менен молекула биологиясынын тармагы.

Молекула генетикасы өз алдынча илим катары 20-кылымдын 40-жылдарынан өнүгө баштады. Буга биологияда жаңы физ. жанa хим. методдордун колдонулушу себеп болду. 
Молекула генетикасынын тез өнүгүшүнө генетикалык изилдөөлөрдүн татаал түзүлүштүү организмдерден (эукариоттор) көбүнчө жөнөкөй түзүлүштүү организмдерге (мис., бактериялар, вирустар) өтүшү да чоң роль ойноду.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Генетика
Молекулалар аралык өз ара аркеттенүү

Молекулалар аралык өз ара аркеттенүү— электрдик бейтарап молекулалар же атомдордун өз ара аракеттениши. 

Ал молекулалардын аралыгына көз каранды жанa өз ара аракеттенүү потенциал энергиясы U (г) аркылуу аныкталат. Аны алгач (1873) голланд илимпозу Я. Д. Ван-дер-Ваальс газ менен суюктуктун касиеттерин түшүндүрүүдө колдонгон. Анын түшүнүгү боюнча жакын жайгаш­кан молекулалар арасында бири бирине түртүлүш күчтөр аракеттенет, ал эми молекулалар аралыгы алыстаганда ал күчтөр тартылыш күчтөр менен алмашылат. 
Бул түшүнүктүн негизинде реалдуу газ абалынын Вандер-Ваальс теңдемеси түзүлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Молекулалардын рентгенографиясы жана электронографиясы

Молекулалардын рентгенографиясы жана электронографиясы - заттардын түзүлүшүн үйрөнүүгө багытталган изилдөө методдору. 

Газдардын жанa буунун млекуласын изилдөөдө рентгенограмма жанa электрондордун дифракциясына негизделген электронограммалар жасалат. Рентгенограмма көп учурда молекуладагы атомдордун аралыгын аныктоого жардам берет. Электроно­графия өтө майда дисперстүү объектти изилдөөго жанa оор атомдордун катышуусунда жеңил атомдордун абалын билүүгө мүмкүндүк берет. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Категория:Молекула
Молекулалык агым

Молекулалык агым— сейректелген газдын (молекула, атом, ион жанa электрондордун) агымы. 

Мындай газ агымын туташ чөйрө деп кароого болбойт, анткени анын касиеттери молекулалардын баш аламан кыймылынан аныкталат. 

Молекулалык агымда газдын молекулалары, биринчиден, бүт бойдон алга жылуу кыймылында, экинчиден. бири бирине көз карандысыз жанa баш аламан кыймылда болушат. 
Молекулалык агымды изилдөөнүн негизин газдар­дын кинетикалык теориясы түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Категория:Молекулалар
Молекулалык акустика

Молекулалык акустика —физ. акустиканын заттын касиетин, молекулалык процессин кинетиканын акустикалык метод менен изилдөөчү бөлүмү. 

Молекулалык акустиканын негизги методдору: үн ылдамдыгын жанa үндүн жутулушун өлчөө, бул чоңдуктардын түрдүү физ. параметрлерге (үн толкунунун жыштыгына, температурага. басымга ж. б.) көз карандысыздыгын аныктоо. 

Молекулалык акустиканын методдору менен газ, суюктук. полимер, катуу зат жанa плазманын касиеттери изилденет. Үн ылдамдыгы боюнча катуу заттын кысылуу, жылуулук сыйымдуулуктардын катышын, серпилгич касиеттерин ж. б., ал эми үндүн жутулушу боюнча заттын илээшкектигинен жылышуу жанa көлөмдук мааниси релаксациясы ж. б. аныкталат. Газдарда үндүн ылдамдыгын жанa анын темп-рага көз карандыгын өлчөө аркылуу газ молекулаларынын кагылышкан кездеги өз ара аракеттенишин мүнөздөөчү параметрлер аныкталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Категория:Молекулалар
Молекулалык генератор

Молекулалык генератор - өтө жогорку жыштыктан электр-магнит нурун чыгаруучу квант генератору. 

 Мында активдүү wipe (жумуш аткаргыч зат) катары газ же молекула топ агымы кошулат. 
 Молекулалык генератор — 1954-ж. Н. Г. Басов менен А. М. Прохоров түзгөн туңгуч квант генератору. 
 Молекулалык генератордун термелүү квант эң эле туруктуу болгондуктан ал жыштыктын өтө так квант стандарты катары убакыт кызматында, картографияда, геодезияда, космос навигациясында колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Категория:Электроника
Категория:Картография
Молекулалык оптика

Молекулалык оптика - физ. оптиканын бир бөлүмү; анда заттын молекулалык түзүлүшүнө карата ал затта жарыктын таралуу закон ченеми үйрөнүлөт. 

Молекулалык оптикада ар түрдүү чөйрөдө жарыктын жутулуу, дисперсия, тара­луу, сынуу жанa чагылуу кубулушу, тышкы электр жанa магнит талаасынын таасиринин натыйжасында ал чөйрөдө оптикалык активдүүлүк, оптикалык кубулуштардын бөлүшү ж. б. каралат. 

Молекулалык оптика методдору молекулалардын түзүлүшүн жанa касиетин, катуу нерселер менен суюктуктардын түзүлүшүн, о. эле жог. молекулалуу зат­тардын жанa коллоиддердин түзүлүшүн изилдөө үчүн кеңири колдону­лат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Химия
Категория:Молекулалар
Молекулалык рефракция

Молекулалык рефракция - агрегаттык абалга, басымга жанa температурага жараша өзгөрбөгөн же өтө аз өзгөргөн заттын мүнөздүү рефрактометрдик контакты. 

Молекулярная рефракцияны белгилөөгө MR, R=M, RM алынган. Жа­рыктын чагылуу көрсөткүчү боюнча Молекулярная рефракцияны эсептөөго бир катар эмпириялык формулалар сунуш кылынган. Органикалык бирикмелердин структурасын, аралапшанын составын, молекулалардын диполдук моментин анык­тоо, суутек байланышын изилдөө өңдүү физика-химия маселелерди чечүүдө рефрактометрлик метод кеңири кол­донулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Категория:Молекулалар
Молекулалык саат

Молекулалык саат — убакытты так өлчөгүч түзүлүш. 

Молекулалык сааттын жүрүшү молекулалык генератордо дүүлүктүрүлгөн электр-магнит термелүүсүнүн туруктуулугу менен аныкталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Категория:Молекулалар
Молекулалык физика

Молекула физикасы - физиканын бир бөлүмү; ал ар түрдүү агрегаттуу абалдагы заттардын физ. касиеттерин ошол заттын микроскопиялык (молекулалык) түзүлүшүнө жа­раша изилзейт. 

 Молекула физикасынын маселелери физ. статистика, термодинамика жана физикалык кинетика методдору менен чечилет. Бул методдор менен физ. затты түзүүчү белүкчөлөрдүн кыймылы жана алардын өз ара аракеттенүүсү талдап изилденет.
 Молекула физикасынын алгачкы калыптанган бөлүмү — газдардын кинетикалык теориясы. Ж. Максвеллдин (1858—60), Л. Болъцмандын (1868) жана Ж. Гиббстин эмгектеринин негизинде классикалык статистикалык фи­зика түзүлдү. 
 
 Молекулалардын өз ара аракеттенүүсү жөнүндөгү түшүнүк капиллярдуу кубулуш теориясында өнүгө баштады. А. Клеронун (1743), П. Лапластын (1806), Т. Юнгдун (1805) ж. б. бул тармактагы класси­калык эмгектери беттик кубулуш теориясынын башталышы болду. 
 20- кылымдын башталышында Молекула физикасы өзүнүн жаңы өсүш мезгилине кадам басты.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

*
Оордук күчү

Оордук күчү — Жердин тартуу күчүнүнөн жана Жердин айлануусунан пайда болгон борбордон четтөөчү күтөрдүн тең аракеттенуучу күчү. 

Борбордон четтөөчү куч Жердин экватору

нда эң чоң маанисине жетет. 
Ошондой болсо да ал экватордо Оордук күчүнүн 1/288 үлүшүн гана түзөт. Ошондуктан жердин бетиндеги Оордук күчү негизинен жер бетинин формасына жана өлчөмүнө көз каранды. 
Жердин берилген чекитине коюлган тик сызык Оордук күчүнүн ошол орундагы багытын аныктайт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Оор өнөр жайы

Оор өнөр жайы — өнөр жай тармактарынын негизинен өндүрүш каражаттарын чыгаруучу тобу. 
 
 Оор өнөр жайына кен казуу өнөр жайы — көмүр, чым көң, нефть, табигый газ, кара жанa түстүү металл рудасы, хим. ми­нерал заттар, карагай даярдоо; 
 кай­ра иштеп чыгаруу өнөр жайынын негизги тармактары — электр жанa жылуулук энергия өндүрүү, нефтини кайра иштетүү, химия жанa резина- асбест өнөр жайы, кара жанa түстүү метал­лургия, машина куруу ж, б. кирет. 
 
 Оор өнөр жайы — соц. экономиканын негизги тармагы. Бардык тармактарды эмгек куралдары менен жабдып, эл чарбасынын тех. деңгээлин жанa коомдук эм­гек өндүрүмдүүлүгүнүн өсүшүн аныктайт, өлкөнүн тех.-экон. көз каранды эместигин жанa анын коргонуу жөндөмдүүлүгүн чыңдоодо зор роль ойнойт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Өнөр жай
Ооруга ылайык тамактануу

Ооруга ылайык тамактануу диетотерапия — түрдүү ооруну дарылоодо тамактануу эрежеси.

 Аны диетология изилдейт. Оорулууга мүнөз тамак жекече белгиленет. Ичегинин өнөкөт ооруларында кайнатма тузду, ичеги-карындьн рецепторлорун дүүлүктүрүүчү, пчегидеги ачуу жанa чирүү процесстерпн күчөтүүчү азыктарды азайтуу менен диета кармоого болот. 
 
 Боордун өнөкөт оорула­рында белок, липотроп заттары (быштак, соя ж. б.) жанa өсүмдүк майлары тамактын составында көбөйтүлөт. Атеросклероздо мал майы, холестериндүү заттар. глюкоза, фруктоза, кайнатма туз, Д. витамини тамактын составынан азайтылат. 
 Бул диета ли­пид алмашууну, кан уюу жанa уютпоочу системаларды жөнгө салат. 
 Гипертония жанa өнөкөт жүрөк кан-тамыр ооруларында тамак-ашка ка­лий, магний туздарын. витаминдерди көбүрөөк кошуп. кайнатма тузду 2—3 гдан ашырбоо керек. 
 Кан басымын төмөндөткөнгө кээде магний диетасы колдонулат. Нефрит катуу кармаганда ачка бодуу же тузсуз тамак, эгер өнөкөткө өтсө, белогу аз тамак; ар кандай сезгенүүлөрдо аллергияга каршы диета (углевод, кайнатма ту­зу аз) берилет. Кант диабетинде тамакта кант, глюкоза азайтылып, канттын ордуна ксилит же сорбит колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Оорукчандык

Оорукчандык — мед.-статистикалык көрсөткүч. 

Ал белгилүү аймакта жашаган калктын арасында жыл ичинде биринчи жолу катталган оорулар тобун аныктайт. Оорукчандык—калк­тын ден соолугун жанa саламаттык сактоо мекемелеринин ишин көрсөтүп, дарылоо-профилактикалык чараларды пландоонун негизин түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Оорулар номенклатурасы жана классификациясы

Оорулар номенклатурасы жана классификациясы— оорулардын, патологиялык абалдардын тизмеси, белгилери боюнча топтолушу. 

Эл аралык статистикалык классификациянын негизинде 1970-жылдан оорулар 17 класска бөлүнөт:

 1) жугуштуу жанa мите оорулары;
 2) шишиктер;
 3) эндокрин системасынын оорулары ж-a зат алмашуунун бузулушу; 
 4) кан жанa кан пайда болуучу органдардын оорулары;
 5) психикалык оорулар (алардын ичин­де невроздор); 
 6) нерв системасынын жанa сезгич органдардын оорулары; 
 7) кан жүрүү системасынын оорула­ры;
 8) дем алуу; 
 9) тамак сиңирүү; 
 10) сийдик жанa жыныс органдарынын оорулары; 
 11) бойго бүтүүнүн, төрөттүн жанa төрөттөн кийинки кабылдоолор; 
 12) тери, тери астындагы клетчатканын; 
 13) сөөк, булчуддардын жанa туташтырма ткандардын оорулары: 
 14) тубаса аномалиялар; 
 15) ымыркай балдардын оорукчандыгынын жана өлүмүнүн себептери; 
 16) симптомдор жанa так эмес абалдар (уйкунун бузулушу, баш оору ж. б.); 
 17) кокустан болгон кырсыктар, уулануу, травмалар.
 

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Оорунун белгиси

Оорунун белгиси, симптом (гр. symptoma — белги) — ар кайсы ооруларга мүнөздүү белги. 

 Оорунун белгиси жалпы(мис., ал кетүү, эт ысуу), бир гана ооруга тиешелүү (мис., он эки эли ичегинин жарасы тешилгенде ичтин катуу ооруганы), субъективдүү (оорулууну сураганда гана билинүүчү), объективдүү (аускультация, пальпа­ция, перкуссия ж. б. метод менен изилдегенде билинүүчү), о. эле ооруну билдиргич эрте жанa кеч байкалуучу болуп бөлүнөт. 
 
 Азыркы дарылоо жана профилактикалык эмдөөлөрдүн таасиринен Оорунун белгиси өзгөрүлүп, кээде жоголот. 
 Симптомдор диагноз жана оорунун прогнозуна негиз болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Оорунун тарыхы

Оорунун тарыхы — ооруканага жатып дарыланган оорулууга толтурулуучу документ. 

Оорунун тарыхындагы паспорттук бөлүмгө оорулуунун фамилиясы, аты, жашы, адистиги, иштеген жери жана кесиби, ооруканага келген күнү жазылат. Экинчи бөлүмүнө мурда ооруган оорулар жөнүндө маалымат, оорунун диагнозу көрсөтүлөт. Андан кийин оорулуунун күндөлүгү, дарылоо натыйжасында болгон өзгүрүүлөр жазылат. Оорунун тарыхына Лаборатория, рентген, функциялык диагностиканын көрсөтүүлөрү тиркелет. 

Ооруканадан дарыланып бүтөрү менен Оорунун тарыхына эпикриз жазылып берилет. Бул до­кумент ооруну дарылоо жана алдын алууда, андан ары оорулууну изилдөөдө өтө маанилүү.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Медицина
Опалиналар

Опалиналар — мите жөнөкөйлөрдүн шапалактуулар классындагы уруусу. 

 Чоңдугу 1 ммге чейин, формасы жалбырак сымал, денеси кирпикчелер менен капталган. Көп ядролуу цитоплазмасы эндоплаз­ма жанa эктоплазмага бөлүнөт. Оозу жок, жемин денеси менен сиңирет. Жы­ныс жанa жыныссыз жол менен көбөйөт. 
 
 Опалиналардын бир нече түрү белгилүү. 
 Алар жерде-сууда жашоочулардын, кээде балык жанa сойлоочулардын ичегисинде жашайт. Опалиналардын жыныс процесси жазында көнөк баштын ичегисинде өтөт. 
 Көлмөгө бакадан түшкөн цисталарды көнөк баш азык заттар менен жутат да, анын ичегисинде майда Опалиналар чыгат. Майда Опалиналардын бөлүнүүсүнөн бир ядролуу гамета пайда бо­лот да, алардын уруктануусунан пай­да болгон зиготадан көп ядролуу Опалиналар өөрчүйт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Мителер
Категория:Зоология‎
Опарин Александр Иванович

Опарин, Александр Иванович (1894—1980) — сов. био­химик, Жердеги тиричиликтин пайда болушу жөнүндөгү ил. теорияны негиздөөчү, СССР ИА-нын акад. (1946; корр. мүчө, 1939). 

 Социалисттик Эмгектин Баатыры (1969). 1917-ж. Москва ун-тин бутүргөн. 
 МГУнун өсүмдүк биохимиясы кафедрасына башчы (1942—60). 1935-ж. сов. биохимик А. Н. Бах менен бирге СССР ИАнын Био- хим. ин-тун уюштурган. 
 1946-жылга чейин ошол ин-ттун директорунун орун басары, директору. 
 1948—55-ж. СССР ИАнын биол. илимдери бөлүмүнүн акад. секретары. 
 Анын ил. эмгектери биохим. жол менен өсүмдүк сырьёлорун иштетүү, өсүмдүктөгү ферменттердин таасири, Жерде тиричиликтин пайда болуу маселесине арналган. 
 Опарин тамак-аш продуктуларын өндүрүү технологиясы биокатализдин жардамы менен ишке ашарын көрсөткөн. 
 СССРдеги тех. биохимиянын негиздөөчүсү. 
 Жердеги тиричиликтин пайда болушу жөнүндө «Тиричиликтин келип чыгышы» деген китебин жазган (1924). 
 Опарин — тиричиликтин келип чыгышын изиддөөчү эл аралык коомдун президенти (1970), Болгария, ГДР. Испания, Италия ИАларынын ардактуу мүчөсү; Германиядагы «Леопольдина» табият таануучулар академиясынын мүчөсү. 
 Лениндик сыйл. лау­реаты (1974); 
 А. Н. Бах атн. сыйлык. И. И. Мечников атн. Алтын медаль ыйгарылган. 
 Беш Ленин ордени, баш­ка 2 орден, о. эле чет элдик ордендер жана медалдар менен сыйланган

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Биохимия
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Опека

Опека — граждандардын мүлктүк жана жеке кызыкчылыктарын коргоонун укуктук формаларынын бир түрү. 

Ал мамл. органдар тарабынан ишке ашырылат. Опеканын максаты: 

 1) 15ке чейинки өспүрүмдөрдү тарбиялоо, алардын мүлктүк жана же­ке укуктарын коргоо. Опека ата-энеси өлүп, же ооруп калгандарга же ата-энелик укуктан ажыратылгандарга. о. эле башка себептер менен ата-эненин кароосунан ажырап калгандарга дайындалат. Балдар үйүндө тарбияланып жаткан балдарга Опека дайындалбайт. 
 2) Жашы жеткен, бирок сот аркылуу аракет кылууга мүмкүнчүлүгү жок же жин оорулуу деп табылган граждандардын мүлктүк жана жеке мүдөөлөрүн коргоо. 

Аракет кы­лууга мүмкүнчүлүгү жокторду багуу жана дарылоо жагын Опекакылышы зарыл. Опека райондук, шаардык. посёлкалык, айылдык Эл депутаттар советтеринин аткомдорунун атайын чечими менен кароого алынуучу адам же опекун жашап турган жерде дайындалат. Жашы жете электер учун опекундук милдетти элге билим берүү бөлүмдөрү, аракет кылууга мумкүнчүлүгү жоктор үчүн саламаттык сактоо бөлүмдөрү аткарат. Опекундук милдетти түздөн түз көрсөтүлгөн органдар дайындаган адам аткарат. Опекундар — өз карамагындагылардын закондуу окүлдөрү; алар опекундук милдеттен закондо көрсөтүлгөн учурларда гана бошотулат. Өз милдеттеринен кара санатайлык менен дайындалган опекундар кылмыш жоопкерчилигине тартылат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Мыйзам
Категория:Укук
Оператордук өнөр

Оператордук өнөр — чыгарачылыктын кинематографияга таандык түрү; киного тартуу методу аркылуу режис­сёр жанa сүрөтчу менен бирге фильмдердин сүрөттөөчү формаларын жаратуу өнөрү. 

Оператордук өнөрдүн жардамы менен чыгарманын мазмуну жанa идеясы ачылат, кинодраматург менен режиссёрдун ою жүзөгө ашат. Бул өнөрдүн сүрөттөө каражаты — кадр. Анда предмет же көрүнүш, алардын майда бөлүкчөлөрү ийкемдүү көркөм форма менен көрсөтүлүп. мимика, ишаарат, ар кан­дай кыймыл фильмдин композициясына ылайык чоңойтулуп же жонөкөй формада көрүүчү окуяга аралаш жүргөндөй ынанымдуу тартылат.

Оператордук өнөрдүн панда болушу жанa өнүгүшү кино өнөрүнүн калыптанышына тыгыз байланыштуу. Ал өнөр адегенде «жандуу фотографиялар» турүндө болсо, кийин кыймылдуу кинонун коп жаңы ыкмалары чыгармачылык менен өздөштүрулүп, көркөм бийиктик­ке жеткирилди. 

Кыргызстанда Оператордук өнөрдүн өнүгүшүнө К. Кыдыралпев, М. Му­саев, Ю. Герштейн, Н. Борбиев, М. Туратбеков ж. б. салым кошту.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б. 
Категория:Маданият
Оператор спектри

Оператор спектри (математикада) — Т — А.Е операторунун (Т—берилген сызыктуу оператор, Е — бирдик опе­ратор) бардык жерде аныкталган чектүү тескери оператору болбогон Я сандарынын жыйындысы. 

«Оператор спектри» — матрицанын өздүк маанилеринин жыйындысынын жалпыланган түшүнүгү. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Математика