Гомосексуалдуулук

frameless|center
Гомосексуалдуулук ( — ошондой эле, окшош жана — жыныс) — адамдын өзү менен бир жыныстагы (же гендердеги) адамдарга эмоционалдык, сүйүү, романтикалык, эротикалык жана сексуалдык жактан умтулуусу. Гомосексуалдуулук, гетеросексуалдуулук жана бисексуалдуулук менен катар, үч негизги жыныстык ориентациялардын бири болуп саналат.

 Себептери 
Адамдын жыныстык ориентациясынын так себеби азырынча окумуштуулар тарабынан толук аныктала элек. Жыныстык ориентациянын себеби боюнча бир дагы теория кеңири колдоого ээ болбосо дагы, биологиялык теориялар адистер тарабынан кеңири кабыл алынган. Жалпысынан окумуштуулар жыныстык ориентация генетикалык жана айлана-чөйрө факторлорунун татаал өз ара аракетинен келип чыгат жана ал адамдын тандоосу болушу мүмкүн эмес деп эсептешет. Үй-бүлөлүк тарбия адамдын жыныстык ориентациясына таасирин тийгизе тургандыгы жөнүндө эч кандай далил жок. Кээ бир адамдар гомосексуалдуулук табигый эмес жана психикалык илдет деп эсептешет. Бирок, изилдөөлөр көрсөткөндөй, гомосексуалдуулук, приматтардан баштап, ичеги курттарына чейинки 500дөн ашык айбанаттарда катталган.

Гомосексуалдуулук 1990-жылы 17-майда, Бүткүл Дүйнөлүк Саламаттык Сактоо Уюму тарабынан ЭОК-10 психикалык илдеттер топтомунан чыгарылган.

Конверсиялык терапия - адамдын гомосексуалдык же бисексуалдык ориентациясын гетеросексуалдык ориентацияга өзгөртүүгө аракет кылган жалган илим. Адамдын жыныстык ориентациясын өзгөртүү мүмкүн экендигине ишенимдүү далилдер жок. Медициналык жана психиатриялык уюмдардын көпчүлүгү конверсиялык терапиянын натыйжасыз жана адамдын психикасына коркунуч келтирээрин эскертишет.

2021-жылдын 7-декабрында Канаданын парламенти конверсиялык терапияны колдонууга тыюу салган мыйзам кабыл алган. Мыйзамдга ылайык, адамды конверсиялык терапиядан өтүүгө мажбурлоо беш жылга чейин эркинен ажыратуу менен жазаланат, жана эгер кимдир бирөө бул практиканы жарнамалоо менен алектенип жатканы аныкталса, алар эки жылга чейин эркинен ажыратуу менен жазаланат.

Конверсиялык терапияны колдонуу жана жарнамалоого тыюу салган мыйзамдар Германия, Франция, Мальта, Жаңы Зеландия жана башка бир топ өлкөлөрдө кабыл алынган.

 Гомосексуалдуулук жана коом 

Коомдо гомосексуалдуулукту кабыл алуу боюнча пикир өлкө, регион жана экономикалык өнүгүү боюнча кескин айырмаланат.

Бул маселе боюнча сурамжылоо биринчи жолу "Pew Research Center" изилдөө борбору тарабынан 2002-жылы башталган. 2019-жылы, сурамжылоого катышкан көптөгөн өлкөлөрдө, коомдо гомосексуалдуулукту кабыл алуунун өсүшү байкалган. 

 Pew Global Attitudes Project 2019: Гомосексуалдуулук коом тарабынан кабыл алыныш керекби? #1 – ооба #2 – жок Өлкө #1 #2 Түндүк Америка 85%10% 72%21% Европа 94%5% 92%8% 89%10% 86%11% 86%11% 86%11% 75%20% 59%26% 53%40% 49%39% 47%42% 44%46% 32%48% 28%45% 14%69% 14%74% Жакынкы Чыгыш 47%45% 25%57% 13%85% 9%72% Азия/Тынч океан 81%18% 73%24% 68%22% 44%53% 37%37% 9%80% Латын Америка 76%19% 69%24% 67%23% Африка 54%38% 14%83% 7%91%

Сурамжылоого катышкан көптөгөн өлкөлөрдө адамдардын жаш курагы жана билим денгээли боюнча гомосексуалдуулукту кабыл алууда айырмачылыктар бар. Мындан тышкары, дин жана анын адамдардын жашоосундагы мааниси, көптөгөн өлкөлөрдө пикирлерди калыптандырат. Мисалы, кээ бир өлкөлөрдө, эч бир диний топко кирбеген адамдар, диний топ менен байланышы бар адамдарга караганда, гомосексуалдуулукту көбүрөөк жакшы кабыл алышат. 

Гомосексуалдуулукту кабыл алууда саясий идеология дагы маанилүү роль ойнойт. Көптөгөн өлкөлөрдө, саясий солчулдар, саясий оңчулдарга караганда гомосексуалдардын укуктарын көбүрөөк колдошот.

Бул маселеге болгон мамиле, өлкөнүн өнүгүүсү менен да тыгыз байланышта. Мисалы, киши башына ички дүң өнүмү 50 000 доллардан ашкан, Нидерланддар жана Швецияда, гомосексуалдуулук коом тарабынан кабыл алынышы керек деген көз карашты колдогон адамдардын саны жогору. Ал эми, киши башына ИДП 10 000 доллардан ашпаган Нигерия жана Кенияда көпчүлүк гомосексуалдуулук коом тарабынан кабыл алынбашышы керек деп эсептейт.

Сурамжылоого катышкан өлкөлөрдө, билим деңгээли жогору адамдар, билим деңгээли төмөн адамдарга караганда, гомосексуалдарды жакшы кабыл алышат. Мисалы, Грекияда, орто билим алган адамдардын 42%, жана жогорку билим алгандардын 72% гомосексуалдуулук коом тарабынан кабыл алынышы керек деп эсептешет.

 Мыйзамдар жана укуктар 
thumb|right|upright=2|

Дүйнө боюнча гомосексуалдардын укуктары алар жашаган өлкөгө жараша айырмаланат. Бир өлкөлөрдө алар үйлөнүп, балалуу болууга укуктуу болсо, башка өлкөлөрдө эркиндигинен ажырайт же өлүм жазасына тартылат.

2025-жылга карата, дүйнө жүзү боюнча 38 мамлекет бир жыныстуу никени тааныган:
 № Мамлекет Дата 1 01.04.2001 2 01.06.2003 3 03.07.2005 4 20.07.2005 5 30.11.2006 6 01.01.2009 7 01.05.2009 8 05.06.2010 9 27.06.2010 10 22.07.2010 11 15.06.2012 12 16.05.2013 13 18.05.2013 14 05.08.2013 15 19.08.2013 16 01.01.2015 17 26.06.2015 18 16.11.2015 19 28.04.2016 20 01.03.2017 21 01.09.2017 22 01.10.2017 23 09.12.2017 24 01.01.2019 25 24.05.2019 26 08.07.2019 27 13.01.2020 28 26.05.2020 29 10.03.2022 30 01.07.2022 31 08.07.2022 32 27.09.2022 33 31.12.2022 34 17.02.2023 35 01.01.2024 36 16.02.2024 37 01.01.2025 38 23.01.2025

Тескерисинче, айрым өлкөлөрдө, гомосексуалдарга карата өлүм жазасы колдонулат, алар: Иран, Ооганстан, жана ошондой эле, Нигерия менен Сомалинин кээ бир аймактары.

Ал эми Кыргыз Республикасында гомосексуалдуулук 1998-жылдан бери мыйзамдуу, бирок гомосексуалдарды дискриминация жана зомбулуктан коргогон мыйзамдар жок, жана 2016-жылы кабыл алынган конституцияда аял менен эркектин гана никеси таанылат деп жазылган.

 Гомосексуалдуулук темасын чагылдырган фильмдер жана телесериалдар 

 Фильмдер 
 "And Then We Danced", , , 2019.
 "Aristotle and Dante Discover the Secrets of the Universe ", , 2022.
 "Boy Erased", , 2018.
 "Call Me by Your Name", , , 2017. 
 "God's Own Country", , 2017.
 "Handsome Devil", , 2016.
 "Hidden Kisses" , , 2016.
 "Love, Simon", , 2018.
 "Red, White & Royal Blue", , 2023.
 "The Way He Looks" , , 2014.
 "Trick", , 1999.

 Телесериалдар 
▪︎ "9-1-1", , 2018 – ...

▪︎ "9-1-1: Lone Star", , 2020 – 2025.

▪︎ "Di4ri", , 2022 – 2023.

▪︎ "Elite" , , 2018 – 2024.

▪︎ "Glee", , 2009 – 2015.

▪︎ "Heartstopper", , 2022 – ...

▪︎ "Love, Victor", , 2020 – 2022.

▪︎ "Queer as Folk", , 2000 – 2005.

▪︎ "Sex Education", , 2019 – 2023.

▪︎ "Skam", , 2015 – 2017.

▪︎ "Stranger Things", , 2016 – 2025.

▪︎ "The Boyfriend", , 2024 – ...

▪︎ "The Fosters", , 2013 – 2018.

▪︎ "Young Royals", , 2021 – 2024.

 Байланыштуу макалалар 
 Гей

 Шилтемелер