Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Каракалпакстан гимни

Каракалпакстан Республикасынын Мамлекеттик гимни (каракалпакча: Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Mámleketlik gimni, Қарақалпақстан Республикасының Мәмлекетлик гимни) — Каракалпакстаннын туусу жана герби сыяктуу эле мамлекеттин символикаларынын бириКаракалпакстан Республикасынын Конституциясы.

Сөзүн Ибрайым Юсупов, музыкасын Нажимаддим Мухаммеддинов жазган.

1993-жылы 24-декабрда Каракалпакстан Республикасы Жогорку Кеңешинин XIV сессиясында “Каракалпакстан Республикасынын Мамлекеттик Гимни” жөнүндөгү мыйзам кабыл алынганда бекитилдиКаракалпакстан Республикасынын гимни.

 Гимндин тексти 
 Каракалпак латынчасы Каракалпак кириллицасы Кыргызча котормосу Орусча котормосу Jayxun jaǵasında ósken bayterek,
 Túbi bir, shaqası mıń bolar demek.
 Sen sonday sayalı, quyashlı elseń,
 Tınıshlıq hám ıǵbal sendegi tilek.

 Diyqan baba nápesi bar jerinde,
 Juwsan ańqıp, kiyik qashar shólinde.
 Qaraqalpaqstan degen atıńdı,
 Áwladlar ádiwler júrek tórinde.

 Aydın keleshekke shaqırar zaman,
 Mártlik, miynet, bilim jetkizer oǵan.
 Xalqıń bar azamat, dos hám miyirban,
 Erkin jaynap-jasnap, máńgi bol aman.

 Diyqan baba nápesi bar jerinde,
 Juwsan ańqıp, kiyik qashar shólinde.
 Qaraqalpaqstan degen atıńdı,
 Áwladlar ádiwler júrek tórinde. Жайхун жағасында өскен байтерек,
 Түби бир шақасы мың болар демек,
 Сен сондай саялы қуяшлы елсең,
 Тынышлық ҳәм ығбал сендеги тилек.

 Дийқан баба нәпеси бар жеринде,
 Жуўсан аңқып, кийик қашар шөлинде,
 «Қарақалпақстан» деген атыңды,
 Әўладлар әдиўлер жүрек төринде.

 Айдын келешекке шақырар заман,
 Мәртлик, мийнет, билим жетизер оған,
 Халқың бар азамат, дос ҳәм мийирбан,
 Еркин жайнап-жаснап, мәңги бол аман.

 Дийқан баба нәпеси бар жеринде,
 Жуўсан аңқып, кийик қашар шөлинде,
 «Қарақалпақстан» деген атыңды,
 Әўладлар әдиўлер жүрек төринде. Жайхун жээгинде өскөн байтерек,
 Түбү бир, тамыры миң болот демек,
 Сен ушундай саялуу, күнгөй элсиң,
 Тынчтык жана бакыт сендеги тилек.

 Дыйкан баба деми бар жеринде,
 Жусан аңкып, кийик качар чөлүндө,
 «Каракалпакстан» деген атыңды,
 Муундар сактайт жүрөк төрүндө.

 Айдын келечекке чакырат заман,
 Кайрат, мээнет, билим жеткизет ага,
 Калкың бар азамат, дос жана мээрман,
 Эркин жайнап-жашап, маңги бол аман.

 Дыйкан баба деми бар жеринде,
 Жусан аңкып, кийик качар чөлүндө,
 «Каракалпакстан» деген атыңды,
 Муундар сактайт жүрөк төрүндө. На берегу Джейхуна растёт высокий тополь,
 Корням которого тысяча лет,
 Ты такой тенистый, солнечный край,
 Твое желание это счастье и мир.

 Дыхание дедушки дехканина есть на твоей земле,
 Полынью пахнет, сайгак бегает по твоим пустыням,
 Твоё имя «Каракалпакстан, Каракалпакстан»
 Потомки произносят в глубине своего сердца.

 В светлое будущее зовёт эта эпоха,
 Мужество и мудрость преподносят,
 Твой народ мужественен, дружелюбен и добр,
 Свободным цвети и развивайся, навечно будь таким.

 Дыхание дедушки дехканина есть на твоей земле,
 Полынью пахнет, сайгак бегает по твоим пустыням,
 Твоё имя «Каракалпакстан, Каракалпакстан»
 Потомки произносят в глубине своего сердца.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Жокаргы Кенес (Каракалпакстан Республикасынын парламенти)

Категория:Каракалпакстан
Категория:Гимндер
Категория:Адабият
Бекбосун Жайчыбеков

Бекбосун Жайчыбеков (1948-2024) — Советтик жана Кыргызстандык сүрөтчү, Кыргыз Республикасынын мамлекеттик туусунун авторлорунун бири (1991). Кыргызстан сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү (2007). "Даңк" медалынын ээси. Кыргыз Республикасынын эл сүрөтчүсү (2022). 
 Өмүр баяны 
Алматыдагы көркөм-сүрөт окуу жайын (1972), Москва полиграфия институтун бүтүргөн (1982). «Мектеп» (1983–89), «Кыргызстан» (1996–97), «Адабият» (1989–92), «Шам» (2005–07), «Кут аалам» (2007–10) басмаларында улуу көркөм редактор, башкы сүрөтчү болуп иштеген. Жайчыбеков Кыргызстандагы балдар китептеринин көрүнүктүү сүрөтчүсү. Түркмөнстан, Беларуссия, Казакстан, АКШ, Швейцария мамлекеттеринин китеп басмаларынын, ошондой эле «Сорос-Кыргызстан» фондунун китептерин көркөмдөөгө катышып, республикалык, эл аралык китеп конкурстарынын жана көргөзмөлөрүнүн жеңүүчүсү болгон. Балдарга арналган жана окуу китептерин көркөмдөөдө сиңирген эмгеги үчүн КР билим берүүсүнүн отличниги (2007), КР маданиятынын мыкты кызматкери (2007) наамдарын алган.
 Булактар 
 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Инсандар:Кыргызстан
2026 Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары

2026 Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары — Этностук спорт түрлөрү боюнча уюштурулуучу эл аралык спорттук мелдештин 6 жолкусу. Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары адам цивилизациянын мурасы катарында жана этно-маданий кыймылды өнүктүрүүгө багытталган. 
 Уюштуруучу өлкөнү тандоо 
Өлкө ШаарДатасы Жыйынтыгы Ташкент Чолпон-Ата 
 Булактар
Лезгивал

Лезгивал Ю. Халилов. ЛЕЗГИ ЧIАЛАННИ АЗЕРБАЙЖАН ЧIАЛАН ГАФАЛАГ. Баку, 2020. — С. 254. ISBN 978-9952-33-027-4. ( лезг. Лезгивал, [ lezgi:wal ]) - лезгиндердин мүнөзүнүн жана мүнөзүнүн негизин түзөт лезгиндердин жазылбаган ар-намыс кодексы. 

Лезгивалды эч ким жазган эмес, бул лезгиндер дүйнөнүн кайсы жеринде болбосун, алардын үй-бүлөлүк жана коомдук мамилелерин жөнгө салган ислам жана лезгин адаттарынын жыйындысы .

 Негиздер 
Лезгивалын беш негизи: 

 Дин – Аллахка ыйман келтирүү, исламдын осуяттарын аткаруу, Лезгивалдын айтымында, ыйманы жок адам татыктуу адам жана толук күчтүү боло албайт.
 . Намус бул намыс, татыктуу адам гана лезгин боло алат, андыктан адамда намыс болуш керек. Буга зор маани берилип жатат.
 Сихил - татыктуу адамдын үй-бүлөсү болушу керек ( сихил ), ал тамырсыз боло албайт. Ошондуктан 7 атасын, урук-тууганын билип, тууган-туушкандары менен жакшы мамиледе болушу керек.
 Чирвал - лезгин билимге: ислам, лезгин тарыхы жана башка билимдерге чоң көңүл буруусу керек.
 Лезги чӀал - лезгин толук кандуу лезгин болуп эсептелиши үчүн өз тилин билиши керек. Лезгивалдын айтымында, лезгин тили ар-намыстын жана кадыр-барктын булагы.

 Эскертүүлөр
Каракалпак Википедиясы

Каракалпак Википедиясы — Википедиянын Каракалпак тилиндеги бөлүгү.

Каракалпак тил бөлүгү 2008-жыл 12-январьда ачылган. Каракалпак Википедиясына көбүнчө өзбек, казак тилдүү википедиялар таасир тийгизишет.
right|300px|thumb|Каракалпак Википедиясынын кара калпак кийген логотиби

Каракалпак Википедиясы -жылдын күнүнө карата камтыйт. 

 катталган, алардын ичинен акыркы 30 күн аралыгында катышуучу салым кошкон.

 администратор макамына ээ.

Түзөөлөрдүн жалпы саны .

 Статистика 

 26-май 2008-жылы  — Каракалпак Википедиясы ачылды.

 17-июнь 2008-жылы  — администраторлор шайланды.

 Макалалар статистикасы 
 17-август 2014-жылы  — 1 000 макала.

 29-ноябрь 2014-жылы  — 1 300 макала.

 13-декабрь 2014-жылы  — 1 400 макала.

 24-декабрь 2014-жылы  — 1 500 макала.

 2-август 2022-жылы  — 1 900 макала.

 4-сентябрь 2022-жылы  — 2 000 макала.

 10-октябрь 2022-жылы  — 2 100 макала.

 5-декабрь 2022-жылы — 2 800 макала.

 1-январь 2023-жылы — 3 000 макала.

 6-июль 2024-жылы  — 6 000 макала.

 21-январь 2025-жылы — 8 000 макала.

 25-март 2025-жылы — 9 000 макала.

 Оңдоолор статистикасы 
 22-январь 2025-жылы — 100.000 оңдоо.

 Барактар статистикасы 
 3-март 2025-жылы — 20 000 барак.

 Тышкы шилтемелер 
 Каракалпак Википедиясынын статистикасы 
 Каракалпак Википедиянын мобильдик нускасы

Категория:Википедия бөлүгү
Цисгендердүүлүк

Цисгендердүүлүк ( - "бир тараптуу" жана - “ гендер ”) – гендердик иденттүүлүктүн төрөлгөндө дайындалган жыныс менен дал келиши. Социологдор Кристина Шеел жана Лорел Уэстбрук цисгендердик жынысы трансгендердүүлүккө салыштырмалуу, денеси жана гендердик иденттүүлүгү төрөлгөндө дайындалган жынысы менен дал келген учурду карашат . Мааниси боюнча циссексуалдуулук термини жакын.

Бул терминден“цис-” префикси бар, бир катар туундуларга ээ аныктамалар бар, мисалы цис-эркек (тубаса биологиялык эркек жынысы менен төрөлүп, ага тиешелүү гендери да дал келген эркек) жана цис-аял (тубаса биологиялык аял жынысы менен төрөлүп, ага тиешелүү гендери да дал келген аял), ошондой эле цис-сексизм жана цис-сексуалдык.
Кара-Суу-Базар

Кара-Суу-Базар , же Белогорск  — Украинадагы шаар, Кырым Муктар Республикасынын Карасуубазар районунун административдик борбору. Бүйүк Кара-Суу дарыясынын өрөөнүндө жана анын куймалары, Сары-Суу жана Тана-Суу кичи дарыяларынын өрөөнүндө, Ак-Мечит шаарынан 45 км чыгыш тарапта (Р23 шоссе) жайгашкан.

 Калкы 
Калкы 18 миң киши, анын ичинен: орустар - 37%, кырым татарлары - 28%, украиндер - 24% жана башкалар.

Карасуубазарды Кырымдын бардык шаарлары менен байланыштырган автовокзал бар.

 Аталышы 
Шаардын тарыхый аты Карасуубазар (Кырым татарлары Совет бийлиги тарабынан депортациялангандан кийин өзгөртүлгөн), крым татарчасынан которгондо "Кара-Суудагы базар" дегенди билдирет. Кара-Суу – шаар жайгашкан кичинекей дарыя. Анын аталышы кыргыз тилине түзмө-түз "кара суу" (qara - кара, suv - суу) деп которулат, түрк тилдеринде бул жер астындагы булактардан (aq suv - ак суу - аккан суудан айырмаланып) башталган дарыялар деп аталат. тоо мөңгүлөрүнөн).

Гректер шаарды Маврон Кастро (кара сепил) деп аташкан.

 Тарыхы 
Кырымда ал өзүнчө каймакан мамлекетинин негизги шаары болгон. 15-кылымда 16-кылымдын аягында маанилүү шаарга айланган. калкынын саны боюнча жарым аралдын бардык шаарларынан озуп кетти.

1623-жылдан бери - Карасуубазар (крым татарчасынан которулган - кара суу базары). Карасуубазарды үч жолу (1624, 1628, 1630) Запорожьедеги козактар басып алган. 1675-жылы Кош башчысы Сирко жетектеген Запорожье казактарынын отряды Карасуубазарга жортуул жасап, миң туткунду бошоткон.

1736-жылы орус фельдмаршалы Миних хандын борбору Бакчасарайды басып алып, өрттөп жибергенден кийин Крым ханы Фетих Керей борборду Карасуубазарга көчүрөт жана 1737-жылдан баштап шаарды генерал Дугластын жетекчилигинде орус аскерлери басып алган.

1772-жылы шаарда Карасуубазар келишими түзүлүп, анда Кырым хандыгынын өз алдынча мамлекет катары статусу расмий түрдө аныкталган.

1777-жылы О.Суворов жетектеген орус отряды Карасуубазарга жакын жерде осман-татар аскерлерин талкалаган.

1784-жылдан бери Карасубазар жаңы бириккен аймактын башкы башкармасынын борбору болгон. Байыркы доорлордон бери көп улуттуу шаар болгон, 1770-жылдарга чейин анын калкынын олуттуу бөлүгүн армяндар түзгөн; армян кол жазмаларын түзүү борборлорунун бири.

1897-жылдагы эл каттоого ылайык, калктын саны 12968ге (6603 эркек жана 6365 аял), анын ичинен 2515 православ, 3191 еврей жана 6330 мусулман болгон.

1921-жылы райондун борбору, 1926-жылы шаар болуп калган.

 Белгилер 

Категория:Украина шаарлары
Бостон (Каракалпакстан)

Бостон — Каракалпакстандагы (Өзбекстан) шаар, Элүүкала районунун административдик борбору. 

Шаар статусу - 1983-жылдан (1970-жылдан шаарча статусуна ээ). Элүүкала темир жол станциясынан 13 км алыстыкта ​​(Нукус - Мискин линиясында) жайгашкан.

 Өнөр жайы 
Шаарда жеңил өнөр жай ишканалары жайгашкан.

 Калкы 
+1979198920161021848814400

 Белгилери 

Категория:Каракалпакстан шаарлары
Коңурат (Каракалпакстан)

Коңурат — шаары, Өзбекстандын Каракалпакстан Республикасынын Коңурат районунун административдик борбору.

 Тарыхы 
1969-жылга чейин Железнодорожный айылы деп аталып келген. Темир жол вокзалынын аталышы менен аталган, ал жакынкы Коңурат шаарынын атынан аталып, ал өз кезегинде шаар тибиндеги Алтынкөл шаарчасы деп аталып калган.

Шаардын аты түрктөрдүн Коңурат уруусунан келип чыккан. Бул уруу азыр Орто Азиянын негизги байыркы урууларынын бири болгон казак урууларынын курамына кирет. Кылымдар бою Коңурат Хорезмдин курамында болгон жана бир нече жолу Арал деңизиндеги көптөгөн мамлекеттердин борбору болгон.

Тарыхый жактан ал соода жолдорунун кесилишинде жайгашкан жана ар кайсы элдердин соодагерлери жана басып алуучулары келип турушкан. Хива хандыгынын Орусия империясынын колониясы Коңураттан башталган.

 Географиясы 
Аму-Дарыянын дельтасында жайгашкан, шаардан 8 км батыш тарапта Үстүрт платосу башталат. Темир жол вокзалы жана аэропорту бар.

 Калкы 
2018-жылы шаардын калкы 80 миң адамды түзгөн.

 Шилтемелери 

 Коңурат шаарынын сайты

Категория:Каракалпакстан шаарлары
Маңгыт (Каракалпакстан)

Маңгыт — шаар (1973-жылдан ), Каракалпакстан Республикасынын ( Өзбекстан ) Аму-Дарыя түмөнүнүн акимий борбору.

Жакынкы ири шаарлар Нукус жана Үргөнч Маңгыттын эки тарабында 74 жана 86 километр аралыкта жайгашкан. Ташкенге жетүү үчүн дээрлик 1056 километр аралыкты басып өтүү керек. Бул өзүнүн аймагындагы эң ири калктуу аймак; Андан алыс эмес Хива, Гүрлөн, Кожолуу сыяктуу Өзбекстандын шаарлары да бар. Калган коңшу ири конуштар Түркмөнстандын аймагында жайгашкан. Булар Дашогуз жана Кубадаг болгон.

 Тарыхы 
Маңгыт Түркмөнстандын Кубадаг шаарынан алыс эмес өзбек-түркмөн чек арасына жакын жайгашкан. Маңгыт 1873-жылкы Хива жортуулунда орус аскерлеринин салгыла шууларынын жери болгон.

Биринчи салгылашуу 1873-жылы 20-майда эртең менен Маңгыттын бир аз түндүгүндө болуп, түштүктү көздөй бара жаткан жалпы Николай Александрович Верёвкиндин башкычылыгынын астындагы орус аскерлерине түркмөн йомуттарынан кол салган.

Бир нече айыгышкан атышуулардан кийин орустар Маңгыт тарапка чегинген түркмөн атчан аскерлерин кууп чыгышкан. Орус аскерлери йомуттардын чыгып кеткенин билиш үчүн ошол эле күнү саат 15:00дө Маңгытка киришет. Калган бир нече өзбектерди өлтүрүп, шаардагы үйлөрдүн терезелеринен баскынчыларга ок чыгарышкан.

Кеңештик Маңгыт расмий түрдө 1957-жылы 18-декабрда түптөлүп, 1973-жылы шаар статусун алган.

 Калкы 
1989-жылдагы Бүткүл союздук эл каттоонун маалыматы боюнча шаарда 22 949 адам (11 199 эркек жана 11 750 аял) жашаган . 2004-жылдын маалыматы боюнча шаарда 30 700 адам болгон. Ошол эле учурда Аму-Дарыя облусунун калкынын саны 2016-жылдын 1-январына карата 185 миң 300 адамды түзгөн.

 Инфратүзүмү 
Көпчүлүк аймактардагы дай эле экономикасы пахтаны өстүрүүгө жана кайра иштетүүгө негизделген. Шаарда өнүккөн жана ийгиликтүү иштеп жаткан агроөнөр жай комплекси: ийрүү фабрикасы, пахта тазалоочу завод, жип ийрүүчү фабрика жана турмуш-тиричилик жактан тейлөөчү кеп сандаган студиялар бар. Шаардын дагы өзүнүн басмаканасы, Маңгыт ГЭСи бар, газ Маңгыттын айланасында өндүрүлөт.

Маңгытта жана ага жакын райондордо пахта жигердүү өстүрүлүп, кайра иштетилет, ошондуктан бул жерде текстиль өнөр жайы өнүгүп жатат. Эл үчүн жумуш орундары жакшы өлчөмдө түзүлөт, ошондуктан шаар Өзбекстандын башка шаарларындагы дай эле миграциянын кейиштүү тагдырынан кутула алды. Маңгыт бөлгөсүнүн маданий жана экономикалык борборлорунун бири. Шаарда негизги муниципалдык кызматтар жана инфратүзүмдүк мекемелер (мектептер, ооруканалар, китепканалар, маданият үйлөрү) бар.

 Белгилери 

 Шилтемелери 

 МАНГИТ - Справочник Узбекистана - Золотые страницы
Категория:Каракалпакстан шаарлары
Такыяташ

Такыяташ — Өзбекстандагы шаар, Каракалпакстан Республикасынын Такыяташ районунун административдик борбору.

 Тарыхы 
Такыяташ 1950-жылы декабрда «Коммунизмдин улуу курулушунун» Башкы Түркмөн каналын куруучулардын поселогу катары негизделген. Ошондой эле Такыяташ ГЭСин куруу пландаштырылган.

1952-жылы 15-июнда Чаржоу - Кожолу темир жолу Такыяташка тармагы менен ачылган. Каналдын курулушунда иштеген 10 миң адамдын жарымына жакыны ГУЛАГдын туткундары болгон. 1953-жылы Сталин каза болгондон кийин каналдын курулушу токтоп, кийин токтоп калган. Ошол эле жылы айыл шаар статусун алган.

Кеңеш мезгилинде шаардын түндүк-батыш четинде 1990-жылдардын башында 2600м узундуктагы асфальт-бетон тилкеси бар аскердик аэродром болгон.

 Географиясы 
Аму-Дарыянын сол жээгинде, республиканын борбору Нукус шаарынан 12 км түштүк тарапта жайгашкан. Түркмөнстан менен чек ара 5 чакырымдай.

 Инфратүзүмү 
Шаарда Такыяташ ТЭCи, темир жол станциясы жана Аму-Дарыя аркылуу Нукуска барчу темир жол линиясында темир жол көпүрөсү бар.

 Булактар 

Категория:Каракалпакстан шаарлары
Жашыл-Өзөн

Жашыл-Өзөн — Орусиянын Татарстан Республикасындагы шаар.

1958-жылдан Зеленодольск районунун административдик борбору. Өзүнүн курамында бирден-бир калктуу конуш катары шаардык поселка статусу менен Зеленодольск шаарынын муниципалитетин түзөт.

ОФ Өкмөтүнүн 2014-жылдын 29-июлундагы № 1398-р токтому менен (2016-жылдын 13-майындагы өзгөртүүлөр жана толуктоолор менен) "Моношаарлардын тизмесин бекитүү жөнүндө" бирдиктүү шаарлардын тизмесине киргизилген. Орусия Федерациясынын эң оор социалдык-экономикалык абалы менен өнөр жай шаарлары.

 Этимологиясы 
Заманбап Жашыл-Өзөн жакын жерде пайда болгон алгачкы конуштардын бири документтерде жазылган Жашыл-Өзөн деген расмий аталышка ээ болгон. Бул Чоң Парат кыштагынан 1802-жылы пайда болгон конуш болгон. Тургундар аны Гари деп аташкан, анткени конуш үчүн жер токой күйгөн аймакка бөлүнгөн. 1893-жылы курулган темир жол вокзалы да жакынкы айылдын расмий аталышы Жашыл-Өзөндүн атынан аталган. 1932-жылы Парат айылы шаар статусун алып, Жашыл-Өзөн деп аталган.

 Тарыхы 
Шаар Чоң Парат жүзүнүн бир бөлүгү болгон Параттын Мари айылынын ордунда пайда болгон. 1865-жылы Кабачищи кыштагы (парат дыйкандарынын айдоо жер участогунун «Кабачищенский поляны» аталышы менен) деп аталган. 1897-жылдан айыл Парацкий Затон (Парат), 1928-жылдан Жашыл-Өзөн жумушчу айылы деп аталып калган. 1932-жылы Жашыл-Өзөн шаарына айландырылган.

19-кылымдын аяк ченинен тартып арткы суулар кыштай турган жана дарыя кемелерин оңдоочу жайга айланган, бул Зеленодольск кеме куруучу заводдун (азыркы Горький атындагы Жашыл-Өзөн заводу) башталышы болгон.

Куйбышев суу сактагычынын суунун децгээли-нин жогорулашынын жана жээк зонасын суу каптап кетишинин натыйжасында Куйбышев ГЭСинин курулушунда жээк сызыгы абдан өзгөргөн.

1958-жылы 16-июлда Жашыл-Өзөн районунун борбору болуп калдыВедомости Верховного Совета СССР. № 16 (911), 1958 г..

Азыр эң ири мамлекеттик-жеке инвестициялык долбоор 2025-жылга чейин агломерациянын чегинде Жашыл-Өзөн менен Казан ортосундагы М-7 федералдык жолунун боюнда 3,64 миң га аянтта жаңы спутниктик шаар "Грин Дол" түзүлө баштады. болжолдуу калкы 100 (келечекте 157) миң адам, турак жай фонду 4,1 млн м², курулуштун баасы 140 млрд рубль. Айшанын жанындагы аллювиалдык жарым саздак жерлерде жана андан ары Ореховка аркылуу пландалган Жашыл-Өзөн кичи-районунан «Эдил Венециясы» кичирайонунан көп кабаттуу имараттарга айланган негизинен аз кабаттуу имараттар менен Келечекте Жашыл-Өзөндү Казанга кошууга мүмкүндүк берген Залесныйдын Казан айылы.

 Акбалы 
Акбалы мелүүн континенттик, Казандын акбалына окшош.

 Калкы 
Росстаттын маалыматы боюнча, 2024-жылдын 1-январына карата калкынын саны боюнча шаар Орусия Федерациясындагы 1119 шаардын ичинен 173-орунда турган.

Шаардын калкы мурда 100 миң адамга жеткен.

 Фотогалереясы 

 Булактар 

Категория:Орусия шаарлары
Чымбай (шаар)

Чымбай — шаары, Каракалпакстандагы Чымбай районунун акимий борбору (Өзбекстан).

 Тарыхы 
Чымбай 17-кылымда балыкчылардын жана малчылардын чеби катары курулган. 1976-77-жылдары каракалпак археологдору казуу иштеринин жүрүшүндө 7-8-кылымдарга таандык буюмдар табылган.

Тарыхый булактарда шаар алгач Шахтемир деп аталган. 1643-жылы Хива хандыгынын курамына кирген Арал деңизине чеп курулган. Чымбай деңиз жээгиндеги райондордун борбору болгон.

1740-жылы лейтенант Гладышев Шахтемирге келип, кийин мындай деп айткан: «Бул шаардагы үйлөр чоподон курулган, тегереги чуңкур менен курчалган, жанында көл бар, калк сууну кудуктан ичишет, шаардын айланасында жалгыз өскөн көчөттөр бар. камыш, деңиз менен шаардын аралыгы 2 күн».

1741-жылы маркшейдер Муравин түзгөн картада да Шахтемир көрсөтүлгөн. 1890-жылы мектеп жана медициналык пункт ачылган.

20-кылымдын биринчи чейрегинде шаарда 80 дүкөн болгон, Чымбай соодагерлери Орунбордон кездеме жана башка товарларды алып келишкен; 1907-08-жылдары беде уруктары жана башка продукциялар Орусияга, АКШга, Германияга экспорттолгон.

Бул мезгилде Чымбайда пахта цехтери, май заводдору, булгаары заводдору курулган. 1913-жылы беде уругун кайра иштетуучу завод ишке киргизилген.

1916-жылы падышалык бийликтин жергиликтүү тургундарды пайдалануусуна каршы калк көтөрүлүшкө чыккан. 1919-жылы Чымбайда жаңы мектептер ачылган.

Чымбай 1927-жылы айыл, 1974-жылы шаар статусун алган. 1980-жылы темир жол курулган.

 Географиясы 
Республиканын борбору Нүкүс шаарынан 56 км алыстыкта ​​жайгашкан.

 Акбалы 

 Жылдык орточо температурасы +11,9С°.
 Жылдык орточо шамалдын ылдамдыгы 2,4 м/с.
 Абанын жылдык орточо нымдуулугу 57%.

 Калкы 
1991-жылга карата шаардын калкы 28 800 адамды түзгөн.

 Инфратүзүмү 
Шаарда пахта тазалоочу жана тамак-аш кайра иштетүүчү заводдор, Каракалпак айыл чарба илим-изилдөө институту, селекциялык станция, орто мектептер, кесиптик лицей, китепканалар, клуб бөлмөлөрү, маданият үйлөрү, студенттердин маданият сарайы, ооруканалар, төрөт үйлөрү жана башкалар жайгашкан. медициналык мекемелер.

 Белгилүү тургундар 

 Өмүрбек лаккы — фольклордук юмордук каарман, каракалпак жана түштүк казак эпосунун бир бөлүгү, тамашалардын жана сатиралык аңгемелердин каарманы. Таптакыр. Кедейлердин коргоочусу.
 Кайым Зайыров — кеңештик экономикалык, мамлекеттик жана саясий ишмер, медицина илимдеринин доктору, профессор, Өзбек ССРинин илимге эмгек сиңирген ишмери.

 Белгилери 

Категория:Каракалпакстан шаарлары
Көк-Кайнар (Жамбыл облусу)

Көк-Кайнар — Казакстан Республикасынын Жамбыл облусунун Чу районундагы айыл. Көк-Кайнар айыл аймагынын административдик борбору жана жалгыз калктуу отушкан жай. Чу шаарынан болжол менен 39 км түштүк-чыгыш тарапта жайгашкан. ААБК коду - 316643100 .

 Калкы 
1999-жылы айылдын калкы 1543 адамды (799 эркек жана 744 аял) түзгөн . 2009-жылдагы эл каттоого ылайык, айылда 1413 адам (712 эркек жана 701 аял) жашаган .

 Булактар
Беруний

Беруний (ошондой эле Бируни, , ), 1957- жылга чейин Шаббаз деп аталган, шаар ( 1962- жылдан), Каракалпакстандын Беруний районундагы (Өзбекстан) акимий борбору.

Байыркы Хорезмдин борборлорунун бириБартольд В. Работы по исторической географии. М., 2002, с.475. Бул шаарда белгилүү хорезм ойчул жана окумуштуу Абу Райхан аль-Бируни төрөлгөн.

 Тарыхы 
Ал ойчул Абу Райхан ал-Бируни тарабынан 10-кылымда өз маанисин жоготкон Хорезмдин борбору катары эскерилетБартольд В. Работы по исторической географии. М., 2002, с.475. Кетте, ал кезде Беруний шаары деп аталган, ал-Бируни 990-жылдары астрономиялык изилдөөлөрдү жүргүзгөн .

1953- жылы Шаббаз шаарчаны түзүлүпВедомости Верховного Совета СССР. №3 (797), 1954 год., ал 1957-жылы ушул жерде төрөлгөн белгилүү окумуштуу аль-Бирунинин урматына аталып калганБеруний // O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi (узб.). — Toshkent, 2000. Архивировано 11 декабря 2019 года..

10-кылымдын аягындагы «Худуд ал-алам» (дүйнөнүн чек аралары) географиялык эмгегинин анонимдүү фарс автору мындай деп жазат: «Кет — Хорезмдин башкы шаары, Гуз Түркстандын дарбазасы, түрктөрдүн товарларын сактоочу жай, Түркстан, Мавераннахр жана Хазар чөлкөмү, соодагерлердин жолуккан жери... Шаардын байлыгы чоң. Ал жерден жаздык жабуу, төшөлгөн кийимдер, кагаз материалдар, кийиз, рухбин (сырдын бир түрү) экспорттолот»КАРАВАНЫ ИДУТ В КЯТ.

1962- жылы Беруний шаар макамын алганБеруний // O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi (узб.). — Toshkent, 2000. Архивировано 11 декабря 2019 года.. 1969-жылы 13-мартта Аму-Дарыядагы селдин кесепеттеринен улам шаардагы бир нече имараттарды суу каптап, жарактан чыккан, бирок кийинки жылдары баары калыбына келтирилген.

 Географиясы 
Беруний шаары Аму-Дарыянын жээгинин түндүгүндө Өзбекстандын Түркмөнстан менен чек арасына жакын жайгашкан. Ташкенден 943 км батыш тарапта жана Нүкүс шаарынан 147 км чыгыш тарапта жайгашкан.

 Акбалы 
Шаардын акбалы кескин континенттикБеруний // O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi (узб.). — Toshkent, 2000. Архивировано 11 декабря 2019 года.. Абсолюттук максималдуу температура Цельсий боюнча 44 градус (июль айында), абсолюттук минимуму -13 градус Цельсий (январь айында).

 Калкы 
1968-жылга карата Берунийде 18 000 адам, 1970 - 23 000, 2000 - 51 000Беруний // O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi (узб.). — Toshkent, 2000. Архивировано 11 декабря 2019 года., 2004 - 50 700, 2018 - 66 019 жашаган. 2020-жылга карата тургундардын саны 68 100 адамга чейин көбөйдү.

 Инфратүзүмү 
Берунийдеги уюмдар айыл чарба комплексин тейлеп, жер казуучу техниканы ремонттошот. Берунийдеги фирмалары менен компаниялары банк, телекоммуникация жана унаа кызматтарын көрсөтөт.

Беруний ишканалары жип, трикотаж жана трикотаж буюмдарын, жиптерди чыгарышат. Шаарда пахта тазалоочу завод жана бут кийим чыгаруучу завод бар. Берунийдеги окуу жайлары орто мектептер жана бала бакчаларБеруний // O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi (узб.). — Toshkent, 2000. Архивировано 11 декабря 2019 года.КАРАВАНЫ ИДУТ В КЯТ.

 Белгилери 

Категория:Каракалпакстан шаарлары