Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Каймагын алуу

Каймагын алуу - жаңы товар түрлөрүн базар алкагына чыгарууда ишкана өндүрүүчүлөрдүн жана соода фирмаларынын белгилүү мезгилге чейин пайданы арбын алып калуу максатында жүргүзүлүүчү баа саясаты.
 
Базарга жаңы товар түшкөндө ал сапаттуу, керектүү болсо, реклама иши дурус жүргүзүлсө керектөөчүлөр аны жогорку, өндүрүштүн чыгымдарынан бир топ эле көбүрөөк баада сатып алууга даяр болуп калышат. Мындай үстөк пайданын үлүшү бир товардыкы экинчиникинен олуттуу айырмаланып турат.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Ички рыноктун өнүгүшү

Ички рыноктун өнүгүшү - Соода инфраструктурасын өнүктүрүүнүн, менчиктин ар түрдүү формасындагы коммерциялык структуралардын ишин жандандыруунун натыйжасында ички керектөө рыногун массалык суроо-талаптагы товарлар менен толтуруу жана каныктыруу тенденциясы байкалды.
 
Республиканын кирешелерин жана товардык ресурстарын балансылаштыруу максатында өндүрүштү өнүктүрүү жана товарларды сатып өткөрүү боюнча чаралардын комплексин иштеп чыгуу жана турмушка ашыруу өтө актуалдуу болуп эсептелет. Милдет тышкы рыноктогу жагдайга карабастан, мамлекеттин өзүнчө иштеп кетишин камсыз кылуу жана мамлекеттин экономикалык коопсуздугунун көз карашынан толук азык-түлүк көз карандысыздыгын түзүү максатында тамак-аш азыктарын чыгаруу боюнча кубаттуулуктарды андан ары көбөйтүүдө жана арттырууда турат, анын үстүнө, бул үчүн республикада бардык шарттар бар.
 
Жеңил өнөр жайынын ишканаларынын өндүрүштүк кубаттуулуктары калктын эл керектөөчү товарларга суроо-талабын толугу менен канааттандырууга мүмкүнчүлүк берет. Тамак-аш жана кайра иштетип чыгуу өнөр жайынын ишканалары, өзгөчө жергиликтүү сырьёлор менен иштеп жаткандар, негизги тамак-аш азыктары менен ички рынокту гана камсыз кылууга эмес, о. э. азыктын бир бөлүгүн экспортко жөнөтүп турууга мүмкүндүк бере турган потенциалга ээ.
 
Маданий турмуш-тиричилик багытын-дагы товарлардан мебель, кир жуугуч ма-шина ж. б. электр менен иштөөчү турмуш-тиричилик товарларын чыгарууну кеңейтүү жана сапатын жогорулатуу зарыл. Ички рынокту кеңири керектелүүчү товарлар менен толтуруудагы эң маанилүү милдет жетиштүү иш тажрыйбасына ээ болушкан, өнөр жай-соода бирикмелерин, биргелешкен ишканаларды жана ассоциацияларды түзүү аркылуу КМШнын көп региондору, байланыш орнотушкан ата мекендик өнөр жай ишканалары менен уюмдарынын ортосунда кызматташтыктын жана байланыштардын өз ара пайдалуу формаларын орнотуу жана чыңдоо болуп эсептелет. Республиканын ишканаларында квалификациялуу маркетингдик кызматтарды жана дистрибьютордук тармактарды түзүү зарылдыгы турат.
 
Ата мекендик товар чыгаруучулар тарабынан иштетилип чыккан өнөр жай жана азык түлүк товарларынын үзгүлтүксүз дүң көргөзмө-ярмаркаларын өткөрүп турууга, товарлардын жүгүртүлүшүн тездетүү шартында фирмалык соода түйүнүн түзүүгө, аларды жылдырууга, сатып өткөрүүгө жана ишканалардын кампаларындагы калдыктарды азайтууга көбүрөөк көңүл бурулууга тийиш.
 
Республиканын аймагында сооданы жөнгө салуу тартиби да, атап айтканда, соода объектилеринин иштеп турушуна жергиликтүү бийлик органдарында орун алган уруксат берүүчү документацияны толтуруунун жана берүүнүн натыйжасыз, бюрократтык системасын жоюу да түп-тамырынан өзгөрүүлөрдү талап кылат.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Ичи тардыктын коэффициенти

Ичи тардыктын коэффициенти - анык баа менен компаниянын башкармасы жана инвестициялык институттун ортосундагы өсүшүнүн үлүшү үчүн төлөөнүн катышы. (NewCo / MBL де же МВО).
 
«Ичи тардыктын коэффициенти» = (МС/ M%)/(LC/L%)
 
МС - NewCoro сала турган башкарманын каражаты,
 
М% - NewCoflory башкарманын үлүшүнүн пайызы (б. а., жөнөкөй акциядагы ага караштуу пайыз),
 
LC - NewCoro сала турган инвестордун каражаты,
 
L% - NewCoдoгy инвестордун менчигинин үлүшү.
 
Караңыз: NewCo

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Инфляциянын түрлөрү

Инфляциянын түрлөрү (себептер боюнча):
 
а) Чыгымдардын инфляциясы (сунуш инфляциясы) - чыгымдардын көлөмүнүн өсүшүнүн натыйжасында, мисалы, эмгек өндүрүмдүүлүгүнүн өсүшү менен өлчөнгүс кызмат акынын катуу өсүп кетишинин эсебинен келип чыгат. Төмөн жакта келтирилген графиктерден көрүнүп тургандай, мындай жагымсыз катуу таасир баалардын өсүшүнө алып келет.
 
в) Суроо-талап инфляциясы – суроо талаптын көбөйүшүнөн келип чыгат. Мында суроо-талаптын өсүшүнүн ылдамдыгы сунуштун өсүшүнүн ылдамдыгынан ашып кетет. График түрүндө суроо-талап инфляциясы сүрөттөрдө көрсөтүлдү.
 
с) Күтүү инфляциясы. Инфляцияны күтүү аны ыкчамдатууда эң чоң роль ойнойт, анткени күйпөлөктөнүү, белгисиздик, инфляциянын келечектеги өнүгүшү жөнүндөгү божомол баалардын өсүшүнө күчтүү таасир тийгизет.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Инфляциянын кесепеттери

Инфляциянын кесепеттери:
 
а) Инфляция катталган киреше алгандарды (пенсионерлер, студенттер, пособие алуучулар ж.у.с.) салыкка бастырат. Кирешенин төмөндөп кетпеси үчүн, аны инфляциянын темпин эсепке алууга ылайыктуу түзөтүп туруу зарыл. Инфляциядан жашоо наркына салыштырганда алда канчалык арбын кирешеге ээ болгондор утушат;
 
в) Күтүүсүздөн келген инфляция эгерде салымдар боюнча проценттер, дивиденддер инфляциянын темпине үлгүрө албаса, накталай аманат ээлерин, катталган кирешеси менен финансы активдерин кармап туруучуларды жазалайт;
 
c) Инфляциядан эгерде кредит боюнча проценттерди инфляциянын темпи эсепке албаса, кредиторлор жапа чегишет. Бирок күтүүсүз инфляция кредиттердин эсебинен карыз алуучуларга пайда келтирет;
 
d) Инфляциядан бааларды пландаштыруудагы кыйынчылыктардан, күтүүсүздүккө байланыштуу, өзгөчө узак мөөнөттүү перспективага инвестициялык долбоорлорду, божомолдоодогу көбүрөөк тобокелдиктен улам ишкерлер да жапа чегишет;
 
e) Жалпысынан макроэкономикалык кырдаал начарлайт. Экономикалык өсүштүн басаңдашы келип чыгат. Инфляцияны токтотуу баасы өтө кымбат. Бул өндүрүштүн чөгүшү жана жумушсуздук. Коомдун кирешелердин деңгээли боюнча кескин катмарланышы пайда болот.
 
Өткөөл экономикада инфляциялык эшилме сызык (спираль) дегенди эске алуу керек. Кыска мөөнөттүү мезгилде жумушсуздук менен инфляциянын деңгээлинин ортосунда терс байланыш болот, аны Филлипстин ийри сызыгы сүрөттөйт. Филлипстин оригиналдуу жана инфляциялык ийри сызыгын айырмалашат. Филлипстин инфляциялык ийри сызыгы сүрөттө көрсөтүлгөн.
 
Өкмөт, жалпы чыгашаларды башкаруу менен кыска мөөнөттүү мезгил үчүн жумушсуздуктун (U) жана инфляциянын (р) деңгээлдеринин белгилүү комбинациясын ийри сызыктан тандап ала алат, инфляцияны күтүү Филлипстин ийри сызыгын оң жакта жогору карай жылдырат. 

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Интеллектуалдык менчиктеги өнөр жай түрү

Интеллектуалдык менчиктеги өнөр жай түрү - болуп ойлоп табуулар, пайдалуу моделдер жана өнөр жай үлгүлөрү боюнча укуктар эсептелинет.
 
Практикалык иш аракеттердин чөйрөсүндө пайда болгон маселелерди чечүүнүн техникалык каражаттарын табуу боюнча адам жетишкен ар кандай чыгармачылык жыйынтык, же кыскача айтканда техникалык маселелердин жаңыча чечилишин ойлоп табуу болуп эсептелинет.
 
Пайдалуу модель - бул өндүрүш каражаттарын жана күнүмдүк нерселерди, о. э. алардын курамындагы бөлүктөрдү конструктивдик аткаруу, б.а., пайдалуу модель катары түзүлүштөр (буюмдар) жана белгилүү түзүлүштөрдү пайдалануунун өзү корголушу мүмкүн. Өнөр жай үлгүсү - буюмдун сырткы көрүнүшүн аныктай турган анын көркөмдүк конструктордук чечилиши.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Инновациялык өнүгүүнүн стратегиясы

Инновациялык өнүгүүнүн стратегиясы - Илим сыйымдуу технологияларды өздөштүрүү, инновациялык продукцияны өндүрүүнүн жана экспорттоонун көлөмүн жогорулатуу зарылчылыгы инновациялык ишмердүүлүктү өнүктүрүүнүн стратегияларын аныктайт:
 
 «күчөтүү» стратегиясы жеке өзүнүн илимий-техникалык жана өндүрүштүк-технологиялык күч-кубатын пайдаланууга негизделет. Илимий жыйынтыктарды жана өндүрүштүк күч-кубатты өнөр жайында пайдаланууда жогорку деңгээлдеги технологиялар өздөштүрүлөт, ички жана тышкы рыноктордо жаңы, атаандаштыкка жарамдуу продукцияны чыгаруу акырындап күчөтүлөт;
 «сырттыкын өздөштүрүү» стратегиясы өз өлкөсүнүн инновациялык күч-кубатын пайдаланып, өнүккөн индустриялык өлкөлөрдө өндүрүп чыгарылуучу илим сыйымдуу продукцияны чыгарууну өздөштүрүү болуп саналат. Андан ары бардык инновациялык цикл боюнча инновациялык продукцияны түзүүдөн тартып рынокто сатууга чейинки жумуштарды өз алдынча жүргүзүүгө жөндөмдүү илимий-техникалык жана өнөр жай потенциалын бир эле учурда өнүктүрүү менен продукцияны өндүрүү күчөтүлөт;
 «өткөрүп алуу» стратегиясы болгон чет өлкөлүк илимий-техникалык жана өндүрүштүк-технологиялык потенциалды чет өлкөлүк тике инвестицияларды тартуу жолу менен, жаңы муундагы продукция өндүрүүнү өздөштүрүү үчүн жогорку натыйжалуу жаңы технологияларга лицензия сатып алуу жолу менен өлкөнүн экономикасында пайдалануу болуп саналат.
 
Мамлекеттин жана ишкерлердин секторлорун туура айкалыштыруу стратегияларды натыйжалуу пайдаланууга, инновациялык ишмердүүлүктү күчөтүүгө, атаандаштыкка жарамдуу илим сыйымдуу продукция чыгаруунун көлөмүн көбөйтүүгө мүмкүндүк берет. Өндүрүштүн атаандаштыкка жарамдуулугун жогорулатуу көз карашынан алганда тармактардын инновациялык жана технологиялык жактан өсүүсүнүн кыйла орчундуу артыкчылыктуу багыттары болуп: ресурстарды сарамжалдуу сактоо, жогорку даражада кайрадан иштетилген продукциянын үлүшүн көбөйтүү, технологияларды жаңыртуунун керектүү динамикасын камсыз кылуу, автоматташтыруу, технологияны жана продукцияны сертификациялоо, экологиялуулук саналат.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Инвестициялык суроо-талаптын ийри сызыгына проценттин ставкасы менен байланышпаган факторлордун таасири

Инвестициялык суроо-талаптын ийри сызыгына проценттин ставкасы менен байланышпаган факторлордун таасири - Суроо-талаптын ийри сызыгынын инвестицияларга карата жылышы проценттик ставка менен байланышпаган факторлордун эсебинен келип чыгышы мүмкүн.
 
Инвестициялардын кирешелүүлүгүн көбөйтүүчү (күтүлүп жаткан) жана ийри сызыкты оңго же солго жылдырып туруучу факторлорду карап чыгалы:
 а) Жабдууларды сатып алууга, пайдаланууга кеткен чыгымдар. Чыгымдарды көбөйтүү учурунда нормативдик таза пайда (НТП) азаят, демек, ийри сызыкты солго жылдырат.
 в) Ишкерге салыктар. Салыктар көбөйгөн учурда нормативдик таза пайда азаят, бул ийри сызыктын солго жылышына алып келет.
 c)Технологиялык өзгөрүүлөр. Алдыңкы технологиялык өзгөрүүлөр ийри сызыкты оңго ооштурат.
 d) Колдогу негизги капитал - өндүрүштүк кубаттуулуктар. Өндүрүштүк артыкбаш кубаттуулуктар эгерде негизги өндүрүштүк фондулар (НӨФ) менен жетиштүү жабдуулар болсо инвестициялардын ийри сызыгын солго жылдырат.
 e) Күтүүлөр. Ишканалардын жетекчилеринин келечектеги пайданы күтүүгө карата оптимизми (үмүгкөрдүгү) ийри сызыкты оңго, пессимизми (үмүткөрсүздүгү) солго жылдырат.
 
Күтүүлөр пайдага таасир тийгизүүчү факторлордун божомолдорунун (прогноздорунун) негизинде түзүлөт:
 саясий кырдаал,
 демографиялык жагдай, фонд биржасындагы шарттар ж.у.с.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Инвестициялардын туруксуздугу

Инвестициялардын туруксуздугу - Инвестициялар - жалпы чыгымдардагы өтө туруксуз компонент.
 
Инвестициялардын жана УДПнын динамикасын талдап чьиуу менен, инвестициялар УДПга караганда кыйла көбүрөөк туруксуз.
 
Бул төмөнкүдөй себептер менен аныкталат:

а) Кызматтын узак мөөнөттөрү. Эскилиги кеткен жабдууларды:
 алмаштырууга, б.а., модернизациялаштырууга болот, бул инвестицияларды да көбөйтөт;
 оңдоп алып, дагы пайдалана берүүгө болот, бул жалпы инвестицияларды көбөйтпөйт.
 
в) Ири инновациялардын регулярдуу эместиги. Илимий-техникалык прогресс (ИТП) инвестициялоонун башкы стимулу, бирок ири жаңылык киргизүүлөр дайыма боло бербейт. Ал эми мындай учур болсо инновациялар кескин өсөт, андан кийин турукташат.
 
c) Пайдалардын өзгөрүлмөлүүлүгү. Ишкерлердин пайдасы - инвестициялар үчүн негизги булак. (Андан тышкары, тышкы карыз жана акцияларды чыгаруу инвестициялардын булактары болуп эсептелет.) Пайданын өзгөрүлмөлүүлүгү инвестициялардын өзгөрүүлөрүнө алып келет.
 
d) Күтүүлөрдүн өзгөрүлмөлүүлүгү. Инвестицияларды жумшоо жөнүндө ишкерлердин ишенимине (үмүткөрдүгүнө, үмүткөрсүздүгүнө) төмөнкүлөр таасирин тийгизет:
 саясий окуялар, жаңы мыйзамдар;
 демографиялык факторлор (калктын өсүшү, рыноктогу суроо-талаптын көбөйүшү);
 фонд биржасындагы жагдай (мисалы, акциялардын курсунун жогорулашы келечектин үмүткөрдүк күтүүлөрүнүн өсүшүнө алып келет).

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Инвестициялык долбоорду кепилдөө

Инвестициялык долбоорду кепилдөө - бул экинчи механизм - жогору натыйжалуу инвестициялык долбоорду жүзөгө ашыруу инвесторго байланышсыз себептер менен үзгүлтүккө учураган кезде жумшалып жаткан ресурстардын бир бөлүгүнүн курамы боюнча мамлекеттин милдеттенмелерин камтыган мамлекеттик кепилдиктерди жеке ата мекендик инвесторлорго берүү.
 
Мында күрөө милдеттенмелерин кошкондо, инвесторлорго кошумча кепилдик милдеттенмелерин берүү зарыл. Дүйнөлүк деңгээлдин талаптарына жооп берүүчү күрөө системасын уюштуруунун негизинде жогору натыйжалуу инвестициялык долбоорлордун мамлекеттик кепилдиктеринин шартын түзүү өтө зарыл. Келечекте турак жай курулушунун ар кыл формаларын - мамлекеттик, жекече формаларын өнүктүрүүнү стимулдаштыруу багытын ырааттуу жүргүзүү, о. э. бул максаттарга финансылоонун бюджеттен тышкаркы булактарын, эң оболу калктын каражаттарын тартуу үчүн жагымдуу шарт түзүү керек. Курулушу бүткөрүлбөгөн турак жай үйлөрүн чарбалык жүгүртүүгө тартууга кепилдик берүү керек.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Ижаралык шериктештик

Ижаралык шериктештик - жоопкерчилиги чектелген шериктештик өнөр жай эмеректерин сатып алуу боюнча адистештирилет (мисалы, комитеттер) жана аны ижаралык компанияга сатышат.
 
Жоопкерчилиги чектелген шериктештердин кирешеси ижаралык төлөөлөрдөн пайда болот. Мындан башка өнөр жай эмеректеринин амортизациясынын эсебинен налог төлөөдөн бошотулат. Мындай шериктештин пайдалуулугу генералдык шериктештин эптүүлүгүнө жараша болот, компанияга зарыл болгон эң керектүү өнөр жай эмеректерин алып келүүсүнө шарт түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Жууп кетүүдөн коргонуу

Жууп кетүүдөн коргонуу көбүнчө баалуу кагаздардын конверциялуулугуна пайдаланылат.
 
Стандарттык келишим, ал боюнча конверсия коэффициенти дивиденддин, төлөгөн акциялардын жана экстроординардык бөлүштүрүүдөн өзгөрөт, акционердик капиталда кармоочунун үлүшү конверциялануучу баалуу кагаздардын жууп кетүүсүнөн коргош үчүн көбүнчө корректировка 5%дан ашкан акциялар менен төлөнгөн дивиденддерди бөлүк-бөлүккө бөлүүнү талап кылат же балансылык наркынан төлөп болгон акцияларды чыгарат. Акцияларды сатып алуу келишиминде жууп кетүүдөн коргогон шарттары болот, эгерде каржылоонун кийинки стадиясында компаниянын абалы азыркыдан төмөн болуп калса.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Жумушчу табы

Жумушчу жана социалисттик кыймыл.

Жумушчулардын социалдык укуктар үчүн күрөшүнүн башталышы. Кол эмгегинен машиналык, фабрикалык-заводдук өндүрүшкө өтүү өндүрүш каражаттарынан ээлерине көз каранды болгон жумушчулардын абалын ого бетер оорлотту. Өнөр жай ишканаларында бир күндүк жумушч убактысы 14-16 саатка созулуп, эмгек акысы төмөн болгон. Аялдарды, балдарды иштетишкен, акы аз төлөшкөн. 

Өнөр жай төңкөрүшү башталгандан тартып Англиядагы жумушчулардын арасында нааразылык башталган: техниканы талкалоо, фабриканы өрттөө. Биринчи Нед Лудд станокту талкалагандыктан кыймыл луддизм аталган. Парламент өлүм жазасы мыйзам кабыл алып, 40 лудчуну өлтүргөн.

1831-ж. Францияда лион көтөрүлүшү жеңилсе деле 1834-ж. кайра чыгышкан жана армия баскан. 

Германияда Силезиялык токуучулардын 1844-ж. көтөрүлүшү Батыш Европада 1848-49-жж. революцияларга алып келген. Ырдап отурган жумушчуну камактан чыгарбай, жумушчулардын айлыгын көтөрбөй койгондуктан, алар кожоюндун үйүн, кеңсесин, кампаларын өрттөшөт. Көтөрүлүш жайылып, аны армия басат жана 150 адамды камашат. 

Жумушчулар ойлонуп партия - Улуттук чартисттик ассоциация түзүп, эркектерге шайлоо укугун талап кылып, 1847-ж. 10 сааттык жумуш мыйзамынын кабыл алышына, айрым категориялардын айлык акысын көбөйткөн. 

- азыркы коомдун негизги таптарынын бири, жумушчу табы (пролетариат) өндүрүш каражаттарынан ажыраган, өз жумушчу күчүн сатуу менен күн көргөн жана капиталдын эзүүсүндө болгон жалданма жумушчулар.

Жумушчу табынын жалпы калктын ичиндеги салыштырма салмагы үй-бүлөлөрүн кошуп алганда 1913-ж. 14,6%тен, 1959-ж. 49,5%ке чейин өскөн. СССРде жумушчулардын саны 1981-ж. 80 млн. болуп, өлкөдөгү бардык иштеген калктын 2/3 бөлүгүн, б. а. эмгекчилердин көпчүлүгүн түздү. Жумушчулардын 75% орто (толук же толук эмес) жана жогорку билимдүү болушкан.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Жумушсуздуктун экономикалык чыгымдары

Жумушсуздуктун экономикалыкчыгымдары - Жумушсуздук, негизги макроэкономикалык проблемалардын бири катары, экономикалык жана социалдык натыйжаларга ээ.
 
Жумушсуздуктун Оукендин законунда сүрөтгөлгөн экономикалык чыгымдарына токтололу. Экономиканын кызмат өтөшүнүн жана жумушсуздуктун натыйжасы өз ара байланыштуу экендигин белгилейбиз.
 
а) Ресурстарды толук пайдалануу учурунда (иш менен толук камсыз болуу учурунда), б.а., жумушсуздуктун табигый деңгээлинде, экономикада төмөнкүчө аталган өндүрүш көлөмү Ү* түзүлөт:
 экономиканын өндүрүштүк потенциалы; 
 же продукция чыгаруунун табигый деңгээли;
 потенциалдуу УДП - фрикциялык жана структуралык жумушсуздуктун шартында өлкөнүн өндүрүшүнүн көлөмү.
 
в) Ресурстарды толук эмес пайдалануу учурунда, б.а., циклдик жумушсуздуктун шартында экономикада Ү* айырмаланган УДП (Ү)нын реалдуу (иш жүзүндөгү) мааниси түзүлөт.
 
с) (Ү-Ү*) ортосундагы айырма төмөнкүчө аталат:
 УДПнын көлөмүнүн артта калышы;
 УДПнын көлөмүнүн четтеп кетиши, Продукциянын абсолюттук коромжулуктары - бул экономика өндүрүштүк потенциалдын толук эмес пайдаланылышынан улам жоготкон продукция, б.а., сөз жумушсуздуктун экономикалык чыгымдары жөнүндө жүрүп жатат. 

Иш жүзүндөгү статистикалык катарларды талдап чыгуу УДПнын көлөмүнүн артта калышы менен жумушсуздуктун деңгээлинин ортосунда корреляция бар экендигин көрсөтөт: жумушсуздуктун деңгээли канчалык жогору болсо, продукциянын абсолюттук коромжулуктары ошончолук көбүрөөк болот, б. а., жумушсуздуктун термелүүлөрү УДПнын термелүүлөрү менен байланышкан.
 
Бул көз карандылыкты Артур Оукен математикалык жактан Оукендин закону катары бөлүп чыгарган, ал төмөнкүдөй түргө ээ: (Ү-Ү*)/ Ү* = - К* (U-U*), мында: К = 2-3 - Оукендин коэффициенти деп аталган, УДПнын циклдик жумушсуздукка карата сезимталдыгынын коэффициенти, (U-U*) - циклдик жумушсуздук, /-/ белгиси УДПнын көлөмүнүн жана циклдик жумушсуздуктун артта калышынын тескери көз карандылыгын билдирет. Рынок экономикасы болгон өлкөлөрдө жумущсуздук туруктуу мүнөзгө ээ болот.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Жөнөкөй акциянын эквиваленти

Жөнөкөй акциянын эквиваленти - жөнөкөй акцияга алмаштыруучу облигациялар же артыкчылыгы бар акциялар.
 
Жөнөкөй акцияларды сүйлөшүүлөр боюнча баасын төмөндөтүп сатып алуу опицион, жөнөкөй акциянын эквиваленти болуп саналат. Жөнөкөй акцияны алмаштырууда акционерлердин менчигинин үлүшү азайышы мүмкүн. Ошондуктан пайдага эсептөөдө алмаштыруунун эффективдүүлүгүн же опициондун аткарылышын эсепке алуу керек.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Жоюлуучу баланс

Жоюлуучу баланс - юридикалык жак катары иштеши токтотулган учурга карата жоюлуучу ишкананын мүлк абалын айгинелөөчү отчеттук баланс.
 
Жоюлуу убактысы аяктагандан кийин, ал ишкананын көлөм, каражат булактары жана эсеп-кысабынын абалы толук көрсөтүлөт. Жоюу убагында анын дебитордук карызы төлөтүлөт жана өзүнүн кредиторлор менен банктарга тиешелүү карыздарын төлөшү керек.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Жоопкерчилиги чектелген шериктештик

Жоопкерчилиги чектелген шериктештик - кирешеден ашпаган милдеттенменин суммасына жооп берүүгө катышкан шериктештер.
 
Генералдык жана жоопкерчилиги чектелген шериктештерден турган уюмдун түрү. Шериктештер уюштурганды турмушка ашыруу үчүн бир же бир канча долбоорго генералдык шерик башкарат. Жоопкерчилиги чектелген шериктеш долбоорго каражат инвестициялайт: алардын инвестицияга салган акчалай каражатка тобокелге салуу чектелген жана алар шериктештик күнүмдүк башкаруу иштерине жооп бербейт. Жоопкерчилиги чектелген шериктеш пайданы көбүнчө капиталга салынган кирешеден салык салуудан бошоткондон алат. Ошол эле убакта капиталга салынган кирешеден жана пайданын пайызынан генералдык шериктеш катары төлөөлөрдү алат.

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика