Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бактериоциддик лампа

Бактериоциддик лампа -төмөнкү басымдагы газ разряддык сымаптуу лампа.
 
Кубаттуулугу 15-30 вт. Лампаны электр линиясына кошкондо, сымап разряддалып, ультра кызгылт көк нур пайда болот. Бактериоциддик лампа операциялык бөлмөдөгү, бактериологиялык лабораториядагы ж. б. жайлардагы абаны зыянсыздандыруу үчүн жана дарылоо ишинде колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Химия
Бактерия кармагыч

Бактерия кармагыч - абадагы микроорганизмдердин санын аныктоочу аспап.
 
Абаны текшерүүдө колдонуучу методдор экиге бөлүнөт. Седименттик - абадагы микробдордун өстүрүлө турган табактын үстүнө түшүшүнө негизделген. Бул ыкма турак-жайлардагы, мал сарайлардагы абаны текшерүүдө колдонулат. Аспирациялык - изилдеп турган абаны сордуруп алып, микробдорду өстүрө турган табак аркылуу өткөрүүгө негизделген. Бул ыкма менен ар бир кубометр абадагы микробдордун санын так эсептөөгө болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Организмдер
Бакулев Александр Николаевич

Бакулев Александр Николаевич (25. 11 (7. 12). 1890-31. 3. 1967) -советтик хирург, ИАнын акад. (1958). СССР медицина ИАнын анык мүчөсү (1948) жана президента (1953-60), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1960).
 
1915-ж. Саратов университетинин медицина факультететин бүтүргөн. 1919-жылдан ушул университеттин профессор С И. Спасокукоцкий жетекчилик кылган госпиталдык хирургия клиникасында ординатор. 1926-жылдан Москвадагы 2-медицина институттун хирургия кафедрасында иштеген. Ал бөйрөк жана сөөк хирургиясы, көкүрөк ши-шиктери боюнча изилдөөлөрдү жүргүзгөн. Бакулев СССРде нейрохирургияилими боюнча Улуу Ата Мекендик согуш учурунда мээ менен жүлүн жарааттарын хирургиялык жол менен дарылоо методдорун иштеп чыккан. Согуштан кийин көкүрөк хирургиясына көп көңүл бөлүп, өпкө жана жүрөккө операция жасоону өздөштүргөн. СССР Мамлекеттик (1949) жана Лениндик (1957) сыйл. лауреаты. 

СССР Жогорку Советинин 3-5-шайл. депутаты. Бакулев 3 Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бакунизм

Бакунизм - анархизмдин бир агымы, М. А. Бакуниндин ысымынан аталган.
 
Майда буржуазиячыл революцияны, адамдын керт башынын чексиз эркиндигин жактаган Бакунизмдин тарапкерлери жеке менчикти жоюу менен бирге мамлекетти жок кылууну, майда общиналардын толук өз алдынчалыгын жана алардын эркин федерацияга биригишин талап кылышкан. Алар Социалисттик революция жөнүндөгү маркстик илимге каршы чыгышып, жумушчу табынын күрөшүнүн бардык формаларын, өз алдынча жумушчу партияларын түзүү зарылдыгын танышкан. Өз идеяларын жүзөгө ашыруу үчүн жашырын уюмдарды уюштуруп, алар аркылуу жумушчу кыймылына жетекчилик кылмакчы, массанын стихиялык буттарын башкармакчы болушкан. 1-Интернационалдан ырк бузар иштери үчүн чыгарылган. 19-кылымдын аягында Бакунизм масса менен байланышы жок, жарамсыз бир секта болуп калган. Бирок Бакунизм анархисттик же анархизмге жакын ар кандай айымдардын (анархо-синдикализм ж. б. ) пайда болушуна таасир тийгизген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Терминдер
Бал камыш

thumb|Бал камыш.
Бал камыш - дандуулар тукумундагы көп жылдык өсүмдүк.
 
Анын 13 түрү белгилүү. Айдама Б. к. бийиктиги 2-6 м, жалбырагы узун, жазы, сабагында 16- 18% кант бар, жоондугу (диаметри) 4-5 см, шыпыргы гүлдүү. Тропик жана субтропик өлкөлөрүндө мындан кант чыгарылат. Ал Индия, Кытай, Вест-Индия (Куба, Пуэрто-Рико), Бразилияда миңдеген га жерге өстүрүлөт. Канттан тышкары андан ром, спирт, чөбөгө алынат. Жалбырагын жана канты алынган сабагын мал сонуркап жейт. Таж. ССРинде андан шире алуу үчүн айдалып, ром жана спирт жасоодо колдонулат. Аму-Дарыянын жээгинде жапайы түрү өсөт. Америкада ж. б. өлкөлөрдө анын бир нече гибриди чыгарылган. Гектарынан 30-40 т, айрым жерде 90 т га чейин тех. сабак жыйналат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Категория:Айыл чарба
Бал челек

thumb|Бал челек.
Бал челек - бакма аарынын атанын жайы.
 
Бал өндүрүүдө, көбүнчө стандарт рамкалуу (өлчөмү 435Х Х230 мм) Бал челек колдонулат. Челектин стандарт рамкаларындагы (өлчөмү 435X145 мм) бир түрдүү уюктардын аралыгы 37, 5 мм, ортосундагы аары өткөөлү 12-12, 5 мм болууга тийиш. Рамканын каптал, алдыңкы жана ортоңку аралыгы 7, 5 мм, анын төмөнкү планкасы менен уюктун түбүнүн ортосу 15-20 мм ден ашпоо керек. Кыргызстандын шартында курама жалпак Бал челек колдонулат. Аларды көчүрүп жүрүү оңой.

 Байланыштуу макалалар 
 Аары чарбасы

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Айыл чарба
Баланс методу

Баланс методу (анализде) - чарбалык иштеги өз ара байланышы бар көрсөткүчтөрдү салыштыруу.
 
Бул ыкма менен тийиштүү көрсөткүчтөрдүн бири бирине таасир тийгизиши аныкталып, өндүрүштүн эффективдүүлүгүн жогорулатуу резерви белгиленет. Баланс методу колдонгондо салыштырылуучу көрсөткүчтөр ар кандай математикалык жол менен эсептелип, анын натыйжасында алынган бардык жыйынтык бири бирине барабар келүүгө тийиш. Бул методдун жардамы менен алынган жыйынтыктардын бири бирине шайкеш келиши анализде өз ара байланыштуу бардык фактор эсепке алынгандыгын, алардын ортосундагы байланыш туура чагылдырылгандыгын көрсөтөт. Мис, сатылган продукциянын көлөмү өткөн жылга караганда кандайча жана эмне себептен өзгөргөндүгүн аныктоо үчүн чыгарылган, сатылган жана сатылбай калган продукциянын ортосундагы байланыш пайдаланылат. Бул ыкма көп учурда өндүрүш ресурстары кандай пайдаланылып жаткандыгын, эл чарбасынын финансылык абалын анализдөө үчүн кеңири колдонулат. Баланс методунун жардамы менен бухгалтер баланстын статьяларын бир нече майда баланска бөлүп жиберүүгө болот. 

Мис, нормалануучу айланма каражаттардын балансы, дебитор жана кредиторлор менен эсептешүү балансы ж. б. Акырында чарбанын финансылык абалын билүү үчүн бир нече майда баланстын негизинде жалпы таблица түзүлөт. Бул таблицанын оң жагында плансыз алынган каражаттардын суммасы, сол жагында ушул каражаттардын ар кайсы багытта пайдаланылып жаткан суммасы көрсөтүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Экономика
Балбандар

Балбандар, таш статуялар - көчмөн түрк уруулары мүрзө үстүнө коюшкан скульптуралык эстеликтер.
 
Алардын көпчүлүгүнө адамдын түспөлүн кийим-кечеси, канжары, кылычы менен кошо берет. Адамдын бет түзүлүшүнүн сүрөтү гана түшүрүлүп, одоно сомдолуп жасалгандары да бар. Мындай таш скульптуралар Монголиядан Борбордук Тянь-Шанга чейинки жерлерде кеңири тараган. Алардын көбү 6-8-кылымга, кээ бирлери 9-13-кылымга таандык.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тарых
Балдар аянтчасы

Балдар аянтчасы - балдардын ойноп, эс алышы үчүн атайы жасалгаланган жай.
 
Мектептердин, пионер үйлөрүнүн, үй башкармаларынын алдында, шаардык парктарда, скверлерде, бульварларда, колхоз-совхоздо болот. Балдар аянтчасы мектепке чейинки жана мектеп жашындагы балдарга ылайыкталып жасалат. Балдарды тарбиялоо иштерин мугалимдер, пионер вожатыйлар, тарбиячылар, ата-энелер комитетинин мүчөлөрү, жогорку класстардын окуучулары жүргүзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Курулуштар
Балдардын өлүмү

Балдардын өлүмү -бир жашка чейинки өлгөн балдардын бир жыл ичинде тирүү төрөлгөн балдарга карата саны.
 
Балдардын өлүмү - элдин табигый кыймылынын статистикалык көрсөткүч-төрүнүн бир түрү. Аны өлгөн балдардын санын жүз же миң тирүү төрөлгөндөргө карата эсептейт. Балдардын өлүмү элдин маданиятына, турмуш деңгээлине, медицина жактан тейлөөнүн сапатына байланыштуу.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Статистика
Балдардын төрөттө жабыркашы

Балдардын төрөттө жабыркашы - баланын төрөлүп жаткан учурда жапа чегиши.
 
Буга төрөттүн өтө тез же өтө кеч жүрүшү, жатындагы баланы курчап турган суу эрте агып кетип, бала "кургак" төрөлүшү, баланын жатында туура эмес жатышы ж. б. себеп болот. Ошондой эле ара же чоң төрөлгөн балдар да жабыркоого дуушар болот. Төрөт убагында баланын ар кайсы жери жабыркап, көбүнчө башы, акырек сөөгү, буту-колу сынышы мүмкүн. Айрыкча баланын мээси менен жүлүнү жабыркаса коркунучтуу. Төрөт жолу аркылуу өтүп бара жаткан баланын башы катуу кысылуудан мээге же мээ кабыкчаларына кан агуу пайда болушу мүмкүн. Мээ жабыркаганда, демейде асфиксиянын белгилери байкалат. Мындай учурда баланын өлүп же өмүр бою майып болуп калышы мүмкүн. Балдардын төрөттө жабыркашынан сактануу үчүн кычкылтектин жетиштүү болушун камсыз кылуу зарыл. Балдардын төрөттө жабыркашын дарылоо: балада жабыркоо белгилери билине баштагандан тартып энеге тынч шарт түзүү, кальций, "К" витамини жана денени тырыштыруудан сактоочу дарыларды берүү чаралары колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Медицина
Балдардын шал оорусу

Балдардын шал оорусу, полиомиелит (гр. polios - боз жана myelos - мээ), Гейне-Медин оорусу - көбүнчө нерв системасын жабыркатуучу катуу кармама жугуштуу оору.
 
Немис врачы Я. Гейне (1840) 1-жолу ачып, швед врачы О. Медин (1890) оорунун эпидемиялык мүнөзүн жана таралышың аныктаган. Көбүнчө 2-4 жаштагы балдар ооруйт. Ооруну вирустар козгойт. Мээнин ткандарына оору козгоочу вирус - кан лимфа дем алуу, тамак сиңирүү жолдору аркылуу тарайт. Оорунун козгогучу эң оболу мээни, айрыкча жулунду жабыркаткандык-тан, балдардын оозу-мурду кыйшайып, колу-буту шал болот, Дарылоодо витамин, глюкоза, гаммаглобуяин, ооруну басаңдатуучу дарылар менен бирдикте физиотерапия колдонулат. Балдардын шал оорусунун алдын алуу үчүн балдарга эки айлыгынан баштап вакцина менен эмдөө жүргүзүлөт. .

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Оорулар
Балдуу өсүмдүктөр

Балдуу өсүмдүктөр -гүлүнөн бал аарысы гүл ширесиң жана чаңчалар жыйноочу өсүмдүктөр тобу.
 
Кээ бир Балдуу өсүмдүктөр (чие, кипрей) жабышкак заттуу болот. Аары ал затты мом жана чаңчалардын - кабыгындагы бальзамдуу заттар менен аралаштырып, бал челектин жаракаларын бүтөө үчүн, суук түшкөндө уюгундагы көзөнөк-төрдү кичирейтип! үчүн жумшалуу чу желим затты (прополис) даярдайт. Өсүмдүктөр өздөрүн чаңдаштыруучу чымын-чиркейлерди гүл ширеси менен өзүңө тартат. Алардын бул жөндөмдүүлүгү тарыхый процессте пайда болгон. Орто Азияда 1000 түрдөн ашуун Балдуу өсүмдүктөр бар, бирок аарылар алардын. баарынан эле бал жыйнабайт, Гүл ширесине бай өсүмдүктөр: акация, зараң, жийде, чырганак, тал, жемиш бактар жана, бадалдар, катраң, кашка беде, кычы, жалбыз, каакым, күн карама, пахта, эспарцет ж. б. Балчылыкта колдо өстүрүлгөн Балдуу өсүмдүктөрдүн (күн карама, пахта, эспарцет, жемиш бактар жана бадалдар) мааниси чоң.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Өсүмдүктөр
Балеар аралдары

Балеар аралдары - Жер Ортолук деңизинин батыш бөлүгүндөгү аралдардын тобу. Мальорка, Менорка аралдарынан жана Питиус архипелагынан турат.
 
Бул аралдар Испаниянын Бале-арес провинциясың түзөт. Аянты 5 миң к. ч%, калкы 510, 9 миң (1969). Админ. борбору жана негизги порту - Пальма. Жеринин бети ойдуңдуу жана дөңсөөлүү. Климаты жер ортолук деңиздин, жылдык жаан-чачыны 600 мм. Таш эмен, кызыл карагай, маквис, кодогой пальма жана гаррига бадалдагы өсөт. Балыкчылык өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Аралдар
Балкаш

Балкаш -Казакстандын чыгыш бөлүгүндөгү Балкаш - Ала-Көл өрөөнүнөн орун алган көл.
 
Деңиз деңг. 340 м бийиктикте. Аянты 17-22 миң км\ уз. 605 км, туурасы чыгышында 9- 19 км, батышында 74 км. Суусунун көлөмү 112 км. Эң терең жери 26 м. Алабынын аянты 501 миң км2тв жакын. Батышынан Иле дарыясы, чыгышынан Кара-Тал, Ак-Суу, Лепсы ж. б. майда суулар куят. Көл жээгинде булуңдар жана бухталар көп. Эң ири аралдары: Баш-Арал жана Таш-Арал. Көл аймагынын климаты чөлдүү. Июлдун орточо температурасы 28°С, январдыкы - 8°С. Жылдык жаан-чачын 120 мм, орточо жылдык буулануусу 950-1200 мм. 

Балкаш ноябрдын аягында тоңуп, апрелдин орто ченинде ачылат. Көл батыш жана чыгыш болуп бөлүнөт. Суунун туздуулугу - батышында 0, 74 г/л, чыгышында 5, 21 г\л. Балыктын 20 түрү бар: балкаш көк чаары, окунь, чаар жана бир түстүү губач, гольян, каңылтыр, судак ж. б. Башкы пристандары: Бурыл байтал, Бу-рул төбө. Кеме жүрөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Көлдөр арип боюнча
Балкаш - Ала-Көл Өрөөнү

Балкаш - Ала-Көл Өрөөнү – Казакстандын чыгышында деңиз деңг. 342-600 м бийиктиктеги жалпак ойдуң. 

Түндүк -батышын Балкаш көлү, чыгыш жагын Сасык-Көл жана Ала-Көл, түш-түгүн Тоо-Кум, Сары-Эшик аймагы, Моюн-Кум ж. б. кум массивдери ээлейт.
 
Ойдуңдун көпчүлүк бөлүгү олигоценге чейинки бүгүлүүдөн пайда болуп, неоген жана антропогендик кумдуу агынды чөкмөгө толгон. Өсүмдүк-төрүнөн сөксөөл, терискен, шыбак, шор жерлерде баялыч ж. б., дарыя бойлорунда калың камыш, тал, жийде өсөт. Климаты кургак, кескин континенттик, жылдык жаан-чачыны 135-200 мм.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Өрөөндөр
Балмуханов Саим Балуан уулу

Балмуханов Саим Балуан уулу (1922-ж. т. ) - Казак ССР ИАнын акад. (1967).
 
Казак ССРинин илимге эмгеги сиңирген ишмери (1961), медицина илимдин доктору (1959), профессор (1960). 1950-жыл-дан КПССтин мүчөсү. Алматы мамлекеттик медицина институтун бүтүргөн (1943). Улуу Ата Мекендик согушка катышкан (1943- 45). 

Казак ССР И Анын. Хирургия институтунун аспиранты (1946-49), Алматы мамлекеттик медицина институтунун рентгенология жана раДиология кафедрасынын башчысы (1953-60), республикадагы Патология институтунун (1960-62), онкология жана радиология институтунун (1962-70) директорунун орун басары. 1970-жыл-дан ошол институттун директору. Ленин ордени, башка 3 орден жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Балта тумшук

thumb|Балта тумшук
Балта тумшук - таранчы сымалдар түркүмүнүн мукурлар тукумундагы канаттуу.
 
Денесинин уз. 18-23 см. Тумшугу жумуру жана күчтүү. Алкымы, көздөрү менен тумшугунун айланасы кара. Евразия материгинин түштүк жарымындагы токойлуу жерлерде жашайт. Кыргызстандын түштүгүндөгү жаңгак токойлордо, ошондой эле Алай - Түркстан тоолорунун арчалуу беттеринде уялайт, анча-мынчасы кыштай калат. Күрөң чаар көгүш келген 4-5 жумуртка тууйт. Балта тумшук шилби, карагат, алча сыяктуу бадалдардын жана бактардын мөмөлөрүн, уруктарын жейт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Канаттуулар
Балтика дөңсөөсү

Балтика дөңсөөсү - Балтика деңизин бойлой жаткан мореналык адыр-күдүрлүү тилке.
 
Даниядан, Германия, Польша аркылуу Батыш Двинага чейин созулуп жатат - Уз. 1500 км ге жакын, туурасы 80-90 км, бийиктиги 200-300 м. Көлдөр өтө көп (ирилери: Мюриц, Снярдвы, Мам-ры). Аралаш жана жазы жалбырактуу токой каптап жатат. Суу өрөөндөрү Балтика дөңсөөсүн Мекленбург, Поморск, Мазурск дөңсөөлөрүнө бөлөт. Рельефинин көпчүлүк формалары соңку плейстоцен муз доорунда пайда болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Балтика
Балтушис Юозас

Балтушис Юозас (өз аты -Альбертас Юозенас; 1909-ж. т. ) - литва совет жазуучусу, коомдук ишмер.
 
1944-жылдан КПССтин мүчөсү. Чыгармачылык иши 1932-жылдан башталат. Ал -"Жакшы башталган жума" (1940), "Ак беде" (1943), "Аталар жана агалар жолу менен" (1967) ж. б. аңгемелер жыйнактарында совет бийлигине чейинки литва жериндеги тап күрөшүп көрсөткөн. "Короздор кыйкырат" (1947) пьесасынын автору. "Текке кеткен жылдар" романы (1957- 69) литва адабиятындагы көрүнүктүү табылга болду. Балтушис Литва ССР Жогорку Советинин 2-5-шайл. депутаты.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Инсандар
Категория:Литва жазуучулары
Категория:ССРС жазуучулары
Балхан тоолору

Балхан тоолору -Түркмөнстанда, Кара-Кум чөлүнүн батышында-гы аралча тоолор. Узбой өрөөнү аны Чоң жана Кичи Балхан тоолоруна бөлөт.
 
Чоң Балхандын уз. 70 км, бийиктиги 1880 м (Арлан тоосу). Өтө тилмелен-ген, чет жакалары жардуу, үстү түзөң келген горст-антиклиналъ. Юра жана бор мезгилдеринин кумдук, аки таш тоо тектеринен турат. Чөл, жарым чөл жана тоолуу талаа ландшафты басымдуу. Тескейинде сейрек кездешүүчү арчалар, капчыгайларда бадалдар өсөт. 

Чоң Балханга жакын нефть (Небит-Даг) жана озокерит кендери бар. Кичи Балхан Чоң Балхандын түштүгүндө, обочо турган жапыз (бийиктиги 711 м те чейин), жардуу (өзгөчө түндүк капталдары), сай-сайга бөлүнүп тилмелеши кеткен жылаңач чолок кырка тоо. Уз. 30 км.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тоолор
Балык иштетүүчү машиналар

Балык иштетүүчү машиналар - балыкты механикалык жол менен иштетүүгө ылайыкталган машина.
 
Ал бир операциялуу жана көп операциялуу болуп бөлүнөт. Бир операциялуу машиналар балык иштетүүдөгү бир гана операциядан турган ишти аткарат (кабырчык тазалоочу, балыктын башын кесүүчү, порциялоочу машиналар). Көп операциялуу машиналар бир мезгилде бир нече түрдүү технологиялык операцияларды аткарышат. Машиналардын өндүрүмдүүлүгү өзүнүн өлчөмдөрүнө жараша болот. Балык иштетүүчү жарым автомат машиналар балыктан консерва жасоодо колдонулат. Жарым автоматтардын өндүрүмдүүлүгү минутасына иштелип чыккан балыктын саны, бычактардын айлануу саны менен аныкталат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Механика
Бальмер сериясы

Бальмер сериясы (швейц. илимпоз И. Я. Бальмердин (1825-98) ысмынан) - суутектин атому нур чыгарган кезде байкалган жана Бальмердин формуласы менен аныкталуучу спектрдик сызыктардын сериясы.
 
Бальмер сериясына кирген спектрдик сызыктар көзгө көрүнүүчү жана ультра кызгылт чекте жатат. Апы ар түрлүү газдардагы электр разряддарынан пайда болгон спектрлерден байкоого болот. Күндүн жана жылдыздардын составында суутек көп болгондуктан, бул сериядагы сызыктар жогорку температурада пайда болгон жутулуу спектрлеринен да байкалат. Мис, Күндүн слектриндеги фраун-гофер сызыктарынын ичинде бул серияга кирген толкун уз. 6562, 8 А(На); 4861. 3А (НЛ ; 4340. 5А (Ш); о Р 4101, 7А (Не) сызыктар кездешет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Физика
Бар системалары

Бар системалары - атмосферадагы төмөнкү жана жогорку басымдын астында турган аймактар.
 
Бар системаларынын негизгилери - басымы төмөн аймак-циклондор жана басымы жогору аймак-антициклондор. Алар басымдын таралышы боюнча түзүлгөн парталарда туюк изобарлар (бирдей басымды бириктирүүчү сызыктар) менен чектелет. Ал эми туюк эмес изобарлар менен чектелген Бар системалары "коо", "кыр", "кайкы" болуп бөлүнөт. Эки изобар сызыгынын ортосу "бар талаасы" деп аталат. Бар системаларынын өлчөмү ар түрдүү, бирок адатта материктердей, океандардай же алардын чоң бөлүктөрүндөй келет. Алар жыл мезгилине жана мейкиндикке жараша өзгөрөт. Аба агымы, булут, жаан-чачын, температуранын таралышы Бар системаларына тыгыз байланыштуу.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Физика
Бараташвили Николоз Мелитонович

Бараташвили Николоз Мелитонович (15(27). 12. 1817-9(21). 10. 1845) - грузга акыны. Дворяндын үй-бүлөсүндө туулган.
 
Бараташвилинин чыгармалары (37 ыр, 1 поэма) көзү өткөндөн кийин (1852) жарык көргөн. Грузин адабиятында Шота Руставелиден кийинки классик катары калган акын. 

Анын поэзиясы - грузин романтиз-минин жеткен бийиктиги. Бараташвилинин негизги темалары: грузин элинин тагдыры ("Грузиянын тагдыры" поэмасы), жеке адам менен коомдун ортосундагы конфликт ("Мтацминадагы кеч", 1836; "Кура боюнда толгонуу", 1837), акыл менен акыйкаттын салтанатына бекем ишенүү ("Мерани", 1842), түпкүлүктүү турмуш маселелери жөнүндө философиялык ой жүгүртүүлөр. Бараташвили грузин ырынын поэтикасын жаңыртып, анын философиялык тереңдигин, музыкалуулугун, пластикалуулугун арттырган, көркөм каражаттарын байыткан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Барбгос Анри

Барбгос Анри (17. 5. 1873-30. 8. 1935) - француз жазуучусу, коомдук ишмер. 1923-жылдан Франция компартиясынын мүчөсү.
 
Чыгармалары 1890-жылдан жарыялана баштаган. 1916-ж. фронтто жүрүп, айтылуу "От" романын жазган. Барбгостун согуш апаатына каршы жазылган "От" жана "Айкындык" (1919) романдарын В. И. Ленин жогору баалаган. Улуу Октябрь социалисттик революциясынын жеңиши Барбгостун өмүрү жана чыгармачылыгына зор таасирин тийгизген. Советтик Союзуна бир нече жолу келип, ага арнап социализмди куруп жаткан жаңы мамлекеттик жөнүндө көптөгөн очерктер жазган. Барбгос импер. согушка каршы Бүткүл дүйн, конгресске (Амстердам, 1932), согушка жана фашизмге каршы күрөшүүчүлөрдүн Бүткүл дүйнөлүк комитетине (1933) башчылык кылган. Маданиятты коргоо боюнча жазуучулардын эл аралык конгрессинин ишине жана аны даярдоого активдүү катышкан (Париж, 1935).

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Баргузин коругу

Баргузин коругу - Бурятиянын Баргузин кырка тоосунун батыш капталында, Байкал көлүнүн түндүк -чыгыш жээгинде жайгашкан корук.
 
Аянты 248, 2 миң га. Баргузин булгунун сактоо жана көбөйтүү максатында 1916-ж. түзүлгөн. Бул жердин тоолуу-тайгалуу ландшафттары да корулат. Баргузин коругунда багыш, кабарга, күрөң аюу, суур, кекилик, чил бар, көл жээгинде түлөн жашайт. Агын сууларында омуль, осетр, хариус, таймень, ленок ж. б. балыктар көп.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Коруктар