Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Рефлекстер

thumb|Рефлекс.
Рефлекстер (лат. reflexus — чагылыштырылган) — рецепторлордун дүүлүгүүсүнө, башкача айтканда айлана-чөйрөнүн өзгөрүүсүнө организмдин берген жообу.

 Функциясы 
Рефлекстер организмдин бөлүкчөлөрүнүн, ички органдардын кызматын бири-бирине айкалаштырып, алардын кыймыл-аракеттерин биргелештирип, организмдин айлана-чөйрөдөгү өзгөрүүлөргө көнүгүүсүн жана жашоо шартын түзөт. Рефлекстер нерв системасы бар организмдерге гана таандык. Нерв системасы жок организмдердин (мисалы, жөнөкөйлөрдө жана башкалар) кыймыл-аракетинин негизин тропизм жана таксис, башкача айтканда белгилүү факторлорго (күн нуру, нымдуулук жана башкалар) карай умтулуп жылуу же өсүү түзөт. Организмдер татаалдашкан сайын ага жараша рефлекстер да өзгөрөт. 

 Бөлүнүшү 
И. П. Павлов рефлекстерди 
 шартсыз (тубаса) жана 
 шарттуу (жашоого ылайык кийин пайда болгон) деп экиге бөлөт. 

 Тубаса рефлекс 
Тубаса рефлекстер туруктуу болуп, бир өңчөй дүүлүгүүгө башка шарттарга карабастан белгилүү жооп кайтарылат, ал түрдүү жаныбарларга таандык (мисалы, тамактануу, коргонуу, жыныстык жана башкалар). Шартсыз рефлекстердин тубаса рефлекс догосу, бар, ал эң эле жөнөкөй, аз нейрондордон түзүлөт.

 Шарттуу рефлекс 
Шарттуу рефлекстер шартсыз рефлекстердин негизинде жаралып, бир гана организмге тийиштүү жана шартка жараша пайда болуп же жоголуп турат. Шарттуу рефлекстердин негизинде организм өзүнүн жүрүш-турушун керек учурда өзгөртүп турууга жөндөмдүү (к. Жогорку нерв иши). Рецепторлордун дүүлүгүүсүнөн баштап кыймыл-аракетке алып келүүчү жол рефлекс догосу деп аталат ага рецепторлор, борборго умтулуучу афферент нерв талчалары кирет. 

Шарттуу рефлекстердин догосу дайыма өзгөрүлүп турат, ошондуктан ар бир жаңы шарттуу рефлекс пайда болгондо, борбордук нерв системасында козголууга дуушар болгон мээ кыртышындагы нейрондордун ортосунда убактылуу нерв байланышы түзүлөт, шарттуу рефлекстер жоюлган учурда бул байланыш да бат-бат үзүлүп турат.

 Касиеттери 
Рефлекстердин касиети (өлчөмү, узактыгы жана башкалар) рефлекс догосунун ар бир бөлүгүнүн функциялык жагдайына жана дүүлүктүргүчтөрдүн күчтөрүнө жараша өзгөрөт. Рефлекстердин борборунда пайда болгон козголуу борбордук нерв системасынын көп жерлерине тарайт. Ушунун негизинде козголуу кеңири жайылып, башка рефлекстер же тормоздолуп (карама-каршы болсо), же күчөтүлүп турат. Рефлекстердин өлчөмү, таасирдин жыйынтыгы борбордук нерв системасына дайыма кабарланып, кыймыл-аракетке баа берүүгө мүмкүнчүлүк (шарт) түзүлөт. 

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
 Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004

Категория:Медицина
Категория:Зоология‎
Рецепт

thumb|Рецепттин үлгүсү
Рецепт — дарыгердин дарыканага жазган кайрылуусу. 
Анда дарыны жасоо жана берүү, аны кандай колдонуу ыкмасы көрсөтүлөт. Рецепт белгилүү форма жана эреже боюнча жазылат. Бир дары затка жазылса — жөнөкөй, ал эми курамы бир нече заттан турган дарыга жазылса — татаал рецепт деп аталат. Ал — дарынын туура жасалышын текшерүүгө мүмкүндүк берүүчү укуктук документ.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар

de:Rezept (Medizin)#Heilmittelverordnung
Амортизациялык фонд

Амортизациялык фонд – негизги фондуларды жөнөкөй жана кеңейтип кайталап өндүрүүгө арналган акча каражаттары; анын эки түрдүү экономикалык табияты бар, т. а., бир эле учурда негизги фонддордун эскирүүсүн калыбына келтирүү жана кеңейтилген кайталап өндүрүү иштерине кызмат кылат.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Финансы
Категория:Банк иштери
Категория:Экономика
Рибонуклеин кислотасы

thumb|РНК полинуклеотидтин химиялык курамы
Рибонуклеин кислотасы (РНК) — бардык микроорганизм, өсүмдүк жана жаныбар организминин бөлүнгүс компонентин түзүүчү, табиятта кеңири тараган биополимерлер.

 Курамы 
РНК нуклеин кислоталарынын бири. Курамында рибоза, аденин (A), гуанин (G) (пурин негиздери) жана урацил (U), цитозин (C) (пирамидин негиздери) кирет. Ал генетикалык информацияны бөлүштүрүүгө катышат.

 Милдеттери 
РНКнын клеткадагы милдеттери өтө татаал жана ар түрдүү. Аткарган милдеттерине жараша РНК үч түргө бөлүнөт: рибосомалык (рРНК), ташуучу (тРНК) жана информациялык (иРНК). Рибосомалык РНК белок синтезделген учурда пептид байланышын түзүүгө катышат, тРНК организмде белок биосинтези учурда активдүү аминокислота калдыктарын бириктирип, рибосомага ташыйт, иРНКлар организмде нуклеотиддердин ырааттуу жайгашуусун камсыз кылат. Бул процесстер бузулса белок синтези жана тукум куума процесстер бузулат.

 Талассемия 
Белок синтезинин бузулушунан пайда болгон оору талассемия деп аталат. Ошондой эле боордун, бөйрөктүн, бездердин кээ бир оорулары да иРНКга байланыштуу болот.

 Булактар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Генетика
Категория:Химия
Бааракы камсыз кылуу

Бааракы камсыз кылуу — мыйзамда каралган учурларда мамлекет же дагы башка субъектер тарабынан жарандарды материалдык жактан (акча жагынан) камсыздоо таризи. КР укугу боюнча Бааракы камсыз кылуу боюнча негиздер: тийешелүү курак, майыптык, багуучусунун өлүмү (анын эмгекке жарамсыз үйбүлө мүчөлөрү үчүн), белгилүү бир иш-аракетти узак мезгил бою аткарууЮридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 .

 Булактар 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Финансы
Категория:Камсыздандыруу
Категория:Экономика
Амортизациялык чегерүү

Амортизациялык чегерүү – негизги фондулардын эскирүүсүн наркы боюнча акырындык менен калыбына келтирүү. Нарк толук жана жарым-жартылай калыбына келтирилиши жагынан айырмаланат: биринчиси, негизги фондулардын табигый жактан гана эмес, моралдык жактан да эскиришин жабууга тийиш; экинчиси, аларды капиталдык оңдоого арналган.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Финансы
Категория:Экономика
Риккетсиоздор

thumb|250px|Риккетсиялар
Риккетсиоздор — адамдын жана жаныбарлардын жугуштуу оорулары. 
 Козгоочулар тууралуу 
Аларды бактерияларга окшош организмдер — риккетсиялар козгойт. Ага эпидемиялык баш келте, Ку-лихорадкасы, келемиш келтеси жана башкалар кирет. Риккетсиялардын көлөмү, формасы ар түрдүү болушу мүмкүн. Алар вирустар сыяктуу клетка ичинде мителик кылат. Ошондуктан бардыгы оору чакырат (патогендүү). Алар 50—70°С ысыктыктын жана ар түрдүү дезинфекциялоочу заттардын таасиринен тез өлөт. Риккетсиоздор кан аркылуу таралуучу ооруларга кирет. Козгогучтары дартты жуктуруп алган киши же жаныбардын каны жана лимфа суюктугу менен бир топко чейин айланып жүрөт. Оорулуу кишиден, жаныбардан дени соо кишиге кан соргуч курт-кумурскалар жана кенелердин заңы, шилекейи менен жугат. Козгогучтары бодо малдын сүтү же заарасы менен чөйрөгө таралуусу чанда кезигет. Ошондой эле курт-кумурскалардын же кененин заңынан булганган чаң менен дем алганда дем алуу жолунун былжыр чели аркылуу жугушу мүмкүн.
Эпидемиялык баш келте жана траншеялык лихорадка (ысытма) оорулары менен адам гана ооруйт. Булардын козгогучтары оорулуу кишиден соо кишиге бит аркылуу жугат (антропоноздор). Калган бардык риккетсиоздор — зооноздор. Оору ылаңдуу жаныбардан соо кишиге кенелер же бүргөлөр аркылуу берилет.
 Оору тууралуу 
Оору капыстан башталат, эти ысып, башы ооруйт, булчуңдардын оорушу сезилет жана териде кызыл тактар пайда болот, кан тамырлар жана борбордук нерв системасы сезгенет.
 Дарылоо 
Ооруну дарылоо оорукана шартында гана жүргүзүлөт. Риккетсиоздордун алдын алууда кан соргучтар (бүргө, бит, кенелер) жана оорунун булагы болгон кемирүүчүлөр менен күрөшүү чараларынын мааниси зор. Риккетсиоздордун табигый очоктору бар райондордо, жайыттарда, токойдо, талаада иштегендерге кене менен бүргөнүн чагуусунан коргонуу үчүн атайын өздүк кийимдерди, коргонуучу торлорду кийүү, курт-кумурскаларды жытынан качыра турган химиялык заттарды колдонуу зарыл. Денеге кирген кенени акырындык менен алып, ордун йоддун эритмеси же спирт менен сүртүү сунуш кылынат.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Риноскопия

thumb|Мурун күзгүсү
Риноскопия — мурун көңдөйүн чекеге коюлган жарык чагылдыруучу рефлектордун жана мурунду кеңейткичтин жардамы менен текшерүү ыкмасы. 
 Бөлүнүшү 
Риноскопия алдыңкы, ортоңку, арткы болуп бөлүнөт. 
 Алдыңкы риноскопияда мурун көңдөйүнүн алдыңкы жана ортоңку бөлүгү изилденет. 
 Ортоңку риноскопияда мурун көңдөйүнүн ортоңку жана жогорку бөлүгү текшерилет. 
 Арткы риноскопияда мурун көңдөйүнүн арткы бөлүгү жана кеңилжээрди көрүүгө болот.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Аннексия

Аннексия (лат. annexio – кошулуу) – башка мамлекеттин аймагын зомбулук менен өзүнө каратып алуу. Эл аралык укук аймактык бүтүндүүлүккө, мамлекеттик чек аранын кол тийбестиги менен бузулбастыгына шек келтирүү катары анкесияга тыюу салат.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Эл аралык укук
Аңтаруу

Аңтаруу – бажы көзөмөлүнүн адаттан тыш таризи; эл аралык аэробекеттин бажы көзөмөлүнүн аймагында же транзиттик аймагында турган, болбосо бажы чегарасы аркылуу өтүп бараткан адамдын эч кимге көрсөтпөстөн, көзөмөлдөө бажы органдарына жүктөлгөн мыйзамды, бажы эрежесин же эл аралык келишимдерди бузуу болуп саналган, товарларды катып бараткандыгына жетиштүү негиз болгондо, бажы органынын башчысынын же аны алмаштырган кызмат адамынын чечими боюнча жүргүзүлүшү мүмкүн.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

 
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Бажы
Анткор бүтүм

Анткор бүтүм – тийиштүү укуктук натыйжага жетүү максаты жок, тим гана түр көрсөтүү үчүн түзүлгөн бүтүм. Анткор бүтүм эч нерсеге арзыбайт, б. а. сотто ал ошондой таанылганына карабастан, түзүлгөн учурунан тартып жараксыз болуп саналат.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Анткордук (укук)

Анткордук – ооруну же анын айрым белгилерин атайылап жалган тууроо, болбосо оорусунун белгилерин атайылап күчөтүп көрсөтүү (Анткордуктан айырмаланып, анын так мааниси «аггравация» аталат). Ал пайдакечтик үчүн же жеке кызыкчылыктан улам (эмгекке жарамсыздыгы боюнча жөлөкпул алуу үчүн, аскердик кызматтан качуу үчүн) жасалат. Анткордук дене-бой кемчилигин атайылап жалган көрсөтүү (төкөрдүк, дүлөйлүк), дене-бой дарты (соматикалык), жин оорусу, акыл-эсин алдыруу түрүндө, ошондой эле оорусунун деңгээлин атайылап күчөтүп көрсөтүү (аггравация) таризинде байкалат. КР мыйзамдары эгер ал аскердик кызмат милдетин өтөөдөн качуунун амалы болуп саналса, кылмыш-жаза жоопкерчилигин белгилейт.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Анча оор эмес кылмыштар

Анча оор эмес кылмыштар – КР кылмыш-жаза мыйзамдарында 5 жылдан ашпаган мөөнөткө эркиндигинен ажыратуу түрүндө жаза каралган атайылап жасалган кылмыштар, ошондой эле 5 жылдан ашык эркиндигинен ажыратуу түрүндө жаза каралган байкабастыктан жасалган кылмыштар.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Анык эмес жарнама

Анык эмес жарнама – товардын сын-сыпаттары, анын табияты, курамы, даярдоо ыкмасы жана датасы, арналышы, керектөө касиеттери, колдонуу шарттары, ылайыктуулук тастыктамасы, тастык белгилери жана мамлекеттик стандарттарга ылайыктуулук белгилери, саны жана чыгарылган жери; базарда товардын болушу, аны көрсөтүлгөн өлчөмдө, мезгилде, убакта жана бир жерде сатып алуу мүмкүнчүлүгү; товардын жарнама таратылган учурдагы наркы; төлөөнүн кошумча шарттары; товарды жеткирүү, алмашуу, кайтаруу, оңдоо жана тейлөө; кепилдик милдеттенмелер, иштөө, жарактуулук мөөнөттөрү; юридикалык жактын акыл-эс эмгегинин өнүмдөрүнө жана ага теңдештирилген жекелештирүү каражаттарына карата бирден бир укуктары, өнүмдөрдү, аткарылган ишти же кызмат көрсөтүүлөрдү жекелештирүү; мамлекеттик символдорду, ошондой эле эл аралык уюмдардын символдорун пайдаланууга карата укуктары; ырасмий таануу, медалдар, байгелер, дипломдор жана башка сыйлыктарды алгандыктары; эгер товар бир түрмөктүн бөлүгү болсо, товардын толук түрмөгүн сатып алуунун ыкмалары; товарга болгон иш жүзүндөгү суроо-талаптардын чен-өлчөмү; керектөөчүгө берилүүчү кепилдиктер; жарнама берүүчүнүн өзү жөнүндө чындыкка туура келбеген маалыматтар камтылган жарнама. Ошондой эле документ түрүндө ырастоого мүмкүн болбогон, эң чоң даражадагы аталгыларды («эң», «гана», «мыкты», «теңдешсиз», «бирденбир»); башка товар (товарлар) менен, ошондой эле башка жеке жана юридикалык жактардын укуктары жана абалдары менен салыштыруулар колдонгон жарнамалар дагы анык эмес жарнамаларга жатат. Анык эмес жарнамаларга жол берилбейт.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Экономика
Соттук аныктама

Соттук аныктама – 1) ишти маңызында чечпеген сот аркылуу кабыл алынган сот актысы. Аныктама сот тарабынан кеңешме бөлмөсүндө чыгарылат. Татаал эмес маселелерди чечүүдө сот Аныктаманы кеңешүүчү бөлмөгө кирбестен эле чыгарып кое алат. Аныктама чыгарылаары менен дароо жарыяланат. Аныктамага жогорку баскычка даттанууга болот.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Апелляция

Апелляция (лат. appellatio – кайрылуу, датарыз) – кээ бир мамлекеттердеги сот актылары боюнча кайра даттануунун бир түрү (кылмыш-жаза иштери боюнча да, жарандык иштер боюнча да). Бул аталгы эки мааниде каралат: төмөнкү соттун чыгарган чечимин же өкүмүн кайра кароо тууралуу жогору турган (апелляциялык) сотко кайрылуу; төмөнкү соттун актысын оңдоо же жокко чыгаруу боюнча жүйөлөрүн ырасмий өтүнүчүндө толук камтуу менен, жогорку сот баскычына даттануу.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Апелляциялык баскыч

Апелляциялык баскыч – КРде биринчи инстанциядагы соттордун мыйзамдуу күчүнө кире элек актыларына карата апелляциялык дат-арыздарды жана талаптарды кароочу, курамында 3 судьядан турган экинчи баскычтагы сот (облустук жана аларга теңештирилген соттордун жарандык, администрациялык жана экономикалык иштер боюнча сот коллегиялары).Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Санаторий

thumb|Ысык-Көл облусундагы "Манас" санаторийи.
Санаторий (латын тилинен sano «дарылап атам, айыктыруу») — дарылоо үчүн негизинен жаратылыштын (табигый) факторлорун (аба, минералдуу суулар, баткак жана башкалар) пайдаланган дарылоо-алдын алуучу мекеме.

 Дарылоо жана жайгашуу жери тууралуу 
Ал туура тамактанууну, дарылоо физкультурасын, эс алууну жана туура дарылоону айкалыштырат. Санаторий курорттордо, климаты жагымдуу шаарга жакын жердеги зоналарда жайгаштырылат, ал эми өнөр жай ишканаларында иштегендер үчүн санаторий - профилакторийлер уюштурулат. Санаторий чоң кишилер, өспүрүмдөр жана балдар менен ата-энелер үчүн бир өңчөй жана түрдүү ооруларды дарылоочу болуп бөлүнөт. Санаторий оорулардын түрү боюнча кургак учук оорулары (жолдомо бул санаторийлерге акысыз), кан айлануу, тамак сиңирүү, дем алуу органдарынын оорулары, зат алмашуунун бузулушу жана эндокрин системасынын, буту-колдун жана нерв системасынын жана башкалар ооруларды дарылоочу болуп бөлүнөт. Санаторийге оору катуу кармаган учурда жиберилбейт. Ага дарттын ашынбаган алгачкы түрлөрү, ооруканада дарыланууну талап кылбаган жана операциядан кийинки сакайып бара жаткан оорулуулар барат.

thumb|Бишкек шаарынан 24км алыстыкта жайгашкан "Жаннат Рисорт" санаторийи.

 Балдар санаторийи 
Балдар санаторийи — өнөкөт оорулардын алдын алууга багытталган балдар ооруларын комплекстүү дарылоочу мекеме. Санаторийге балдар врачтын атайын көрсөтмөсү боюнча жиберилет. Анын ар кандай түрлөрү бар: 
 балдардын кызыл жүгүрүгү, 
 сөөк кургак учугу,
 дем алуу органдарынын (кургак учукка байланыштуу эмес), 
 тамак сиңирүү органдарынын бөйрөк жана заара бөлүп чыгаруу жолдорунун, 
 зат алмашуунун бузулушунун, нерв-психикалык оорулардын, 
 тери ооруларынын, сөөктөрдүн (остеомиелит) жана 
 муун ооруларын дарылоочу.

 Санаторий түрлөрү 
Булардан башка «Эне жана бала» санаторийи, пионер лагерлери, токой-санаторий мектеби, мектепке чейин балдар үчүн санаторий-бала бакчалар бар. Жергиликтүү балдар санаторийине 1 жаштан 14 жашка чейинки балдар, курортко 5—14 жашка чейинки балдар кабыл алынат. Ал эми буту-колу жакшы иштебеген жана шал болгон балдар 3 жаштан кабыл алынат. Балдар санаторийи жайгашкан жердин ландшафты жана климаттык жагымдуу шарттары баланын организмине оң таасир тийгизет. Санаторийде балдар таза абада болушуп, жакшы тамактануу, жетиштүү эс алуу, табигый факторлорду: минералдуу сууларды (көлгө, деңизге түшүүнү), аба жана күн ванналарын, дарылоочу баткакты кеңири пайдалануу менен дарылоо жүргүзүлөт. Ар бир баланын ден соолугунун өзгөчөлүгүнө жараша түрдүү машыгууларга жана денени чындоого көп көңүл бурулат. Санаторийде тарбиялык жана окутуу иштери да жүргүзүлөт.

 Дагы караңыз 
 Курорт

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Санаторий – профилакторий

Санаторий – профилакторий (түнкү санаторий) — жумушчулар менен кызматчылар иштеп жүрүп ден соолугун чыңдоочу жана санаторийлик дарылануучу мекеме. 
Жалпы терапиялык (жүрөк-кан тамыр, ичеги-карын оорулуулар үчүн) жана адистештирилген санаторий – профилакторий бар. Жалпы терапиялык санаторий – профилакторийлерди өнөр жай ишканаларынын, жогорку окуу жайлардын жана башкалар профсоюз уюмдары уюштурат. Ага врачтын тыянагы боюнча профсоюз комитети жолдомону бөлүштүрөт. Жолдомо акысыз же жеңилдетилип берилет. 
 Дарылануу 
Дарылануу мөөнөтү 24 күн, комиссиянын чечими менен узартылышы мүмкүн. Санаторий – профилакторий диагностикалык аппараттары, бальнеологиялык жана физиотерапиялык жабдуулары болуп, айыктыруу дене тарбия жүргүзүлөт. Кургак учук санаторий – профилакторийде дарылануу мөөнөтү 30 күндөн кем эмес болуп, жолдомо бекер берилет.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Санитария баштыгы

thumb|Санитария баштыгы
thumb|left|Лейкопластырь — биринчи жардамда кеңири колдонулуучу каражат 
Санитария баштыгы — медициналык биринчи жардам көрсөтүүгө арналган атайын иреттелип салынган дары-дармек жана таңгыч каражаттар жыйындысы. 
Баштыкча брезенттен жасалып, ар кайсы дары-дармек жана таңгычтар салууга ыңгайлуу чөнтөкчөлөрү болот. Анда натрий гидрокарбонат күкүмү нашатырь спирти, йоддун спирттеги эритмеси; таңгыч каражаттардан — даки бинттер, ным тарткыч жана компресс жасоо үчүн кебез, таңгыч пакеттер, оролгон даки салфеткалар, медициналык жоолук, лейкопластырь жана башкалар болот. Ошондой эле кан токтоткуч буугуч, бычак, кайчы, блокнот жана карандаш, шприц-тюбик (бош) жана башкалар болууга тийиш. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Апелляциялык сот

Апелляциялык сот – бир катар мамлекеттердеги али мыйзамдуу күчүнө кирелек сот чечимдери менен өкүмдөрүн кайра карай турган сот органдары. Апелляциялык сот далилдерди кайрадан иликтеп чыгып, мурда чыккан чечимдерди бекитүүгө же жаңы чечим кабыл алууга акылуу.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Аракетсиздик

Аракетсиздик – кылмыштуу жосундун (кылмыштуу А.), ошондой эле административдик укук бузуучулуктун (кылык) түрү; тийиштүү адамдардын өзүнө тагылган укуктук милдеттенмелеринин негизинде жасоосу жана жасоого тийиш болгон аракеттерди жасабай коюусунан көрүнгөн, коомго коркунуч келтирген (кылмыштуу А. аркылуу) же коом үчүн зыяндуу укукка каршы солгун күнөөлүү жүрүм-турум.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Аралаш укуктар

Аралаш укуктар – автордук укуктардан келип чыгуучу, бирок алар менен толук дал келбеген өзгөчө укуктардын бир түрү. Аралаш укуктар: автордун чыгармасын аткаруучулардыкы, фонограмма чыгаруучулардыкы, уктуруучулардыкы (көрсөтүүчүлөрдүкү) болуп айырмаланат. Аралаш укуктардын негизги мазмуну үчүнчү жактар тарабынан үндөктөрдү, радио- жана телепрограммаларды, ошондой эле аткаруучулардын чыгармачылык үзүрлөрүн пайдалануу үчүн тийиштүү аралаш укуктардын субъекттеринин (ээлеринин) макулдугу талап кылынгандыгына барып такалат. Артистин жана теле жана радио берүүнү жүргүзүүчү уюмдун аралаш укуктары алгач ирет аткарган (койгон) учурдан тартып пайда болот. Бул укук ал келип чыккандан кийинки жылдын үчтүн айынын 1-инен тартып 50 жылдан кийин токтолот (өз ысымынын сакталышына жана аткарылышты же коюлушту аргандай бурмалоодон жана кол салуулардан коргоого укуктуулук гана мөөнөтсүз аракетте болот). Үндөк чыгаруучунун укугу ал жарыягандан тартып, эгерде бул мөөнөт ичинде ал жарыяланбаса 50 жыл боюу аракетте болот. Аткаруучуларга, үндөк чыгаруучуларга, оболук жана кабелдик теле жана радио уюмдарга берилүүчү өзгөчө укуктар айрым учурларда чектелүүсү мүмкүн. М.: аткаруучунун макулдугусуз жана ага сыйакы төлөбөстөн эле аткарылыштан үзүндүлөр күнүмдүк окуялардын баяндамасына киргизилүүсү мүмкүн. Аралаш укуктардын субъектилери үчүн мыйзамда каралган өзгөчө укуктар тийиштүү келишимдер боюнча башка жактарга өткөрүлүп берилиши мүмкүн.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Экономика