Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Поспелов, Пётр Николаевич

Поспелов, Пётр Николаевич 18(20.б. 1898. Конаково, азыркы Калинин обл. - 23. 6. 1979, Москва) - советтик парт, жана илимий ишмер.
 
 СССР ИАнын акад. (1953): корр. мүчө (1946).
 Социалисттик Эмгектин Баатыры (1958).
 1916-жылдан КПСС мүчөсү.
 Кызматкердин үй-бүлөсүнөн.
 Москва даты айыл чарба академиясында окуган; Кызыл профессура институтут бүткөн (1930).
 1917-ж. Тверде (Калинин) парт, жана профсоюздук иште, 1918-20-ж. Челябинскиде жашырын иштеп, 1920-24-ж. РКП(б)нин Тверь губкомунун агитация-пропаганда бөлүмүнүн башчысы болгон.
 1924-26-ж. ВКП БКнын агитация-пропаганда бөлүмүнүн инструктору.
 1931-34-ж. «Большевик» журналынын редакциясында кызматкер.
«Правда» газетасынын редколлегия мүчөсу жана бөлүм башчысы.
 1934-37-ж. ВКП (б) БКнын парт, контроль комиссиясынын мүчөсү жана басма соз тобунун жетекчиси.
 1937-40-ж. ВКП (б) БКнын пропаганда жана агитация бөлүм башчысынын орун басары. 
 1940-49-ж. «Правда» газетасынын редактору.
 1949-52-ж. Маркс Энгельс - Ленин институтунун директору.
 1952-53-ж.«Правда» газетасынын башкы редакторунун орун басары.
 1953 -60-ж. КПСС БКнын секретары, КПСС БКнын РСФСР боюнча бюро мүчөсү.
 1961-67- ж. КПСС БКга П. Н. Поспелов, раштуу Марксизм-ленинизм институтунун директору.
 1967- жылдан СССР ИАнын президиум мүчөсү.
 Партиянын 18-20, 22-23-съезддеринде БКга мүчө, 1957-61-ж. КПСС БКнын Президиум мүчөлүгүнө кандидат.

СССР Жогорку Советине (2-6-шайл.) депутат.

Поспелов - партия тарыхы маселеси боюнча бир топ эмгектин автору жана редактору. «СССРдеги граждандык согуштун тарыхынын» 2-томун жазууга катышкан (СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1943).
 
«Советтер Союзунун Улуу Ата Мекендик согушунун тарыхынын» жана «КПССтин тарыхынын» редакциялык комиссиясынын председатели, В. И. Лениндин илимий биографиясынын авторлор коллективинин жетекчиси болгон.

Алты Ленин ордени, Октябрь Революциясы ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Портсмут тынчтык келишими

Портсмут тынчтык келишими ― Орусия менен Жапония ортосунда 1905-жылдын 23-августунда (5-сентябрь) Портсмут шаарында (АКШ, Нью-Хэмпшир штаты) түзүлгөн. Аны менен орус-жапон согушун (1904-1905) аяктаган.
 
Согуштун жүрүшүндөгү жеңилүүлөр жана өлкөдөгү революциянын башталышы Орусияны тынчтык келишим түзүүгө аргасыз кылган. Ошондой эле Жапония да Орусия менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүгө аракеттенген. Сүйлөшүүлөр 1905-жылдын 27-июлунда (9-август) башталган.

Портсмут тынчтык келишими боюнча Орусия Жапонияга Ляодун жарым аралын, Түштүк Манжур темир жолун, Сахалиндин түштүк бөлүгүн арендалоо укугун берген.

Корея Жапониянын таасир этүү чөйрөсү деп таанылган. Ошондой эле Орусия Жапония менен балык уулоо конвенциясын түзүүгө милдеттенген. Жапония мурдагы бир катар талабынан (бүткүл Сахалинди алуу, контрибуция төлөтүү, Орусиянын Ыраакы Чыгыштагы согуш-деңиз күчтөрүн чектөө ж. б.) баш тарткан.
 
Портсмут тынчтык келишими падыша өкмөтүнө 1905-1907-жылдагы революцияны басууга жардам берген.

 Советтер Союзунун учурунда 

1925-жылы советтик-жапондук дипломатиялык мамилелер түзүлгөндө, Совет өкмөтү Портсмут тынчтык келишимин «Советтик Орусия ал үчүн эч кандай саясий жоопкерчилик тартпайт» деген шарт менен тааныган.

Экинчи дүйнөлүк согушта Жапония жеңилгенден (02.09.1945ж.) кийин Портсмут тынчтык келишими жараксыз болуп калган.

Булактар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Келишимдер
Порошоктуу металл материалдар

Порошоктуу металл материалдар - порошок металлургиясынын ыкмалары менен алынган материалдар.
 
Порошок металлургиясынын ыкмалары менен химиялык составы, физикалык касиеттери жана структурасы өзгөчө (каалагандай) болгон материалдарды алууга болот. Бул метод аркылуу жалаң заготовка менен чала фабрикаттар алынбастан, андан ары иштетүү талап кылынбагандай биротоло даяр буюмдар да алынат. Порошоктуу металл материалдар металл менен металл эмес материалдардан, металл куймалары менен эригеп түрдө аралашпаган компоненттердин (мисалы, темир-коргошун, вольфрам-жез ж. б.) аралашмасынан турушу мүмкүн.

Кээде Порошоктуу металл материалдар эритүү аркылуу алынган материалдардан да өтө сапаттуу (кээ бир тез кесүүчү болот, отко бекем куймалар, бериллий ж. б.) материалдар иштеп чыгарылат. Азыр жез-графит композициялык материал (электр генератору, электр кыймылдаткычтарынын ток өткөрүүчү щёткалары), вольфрам-жез. күмүш-графит сыяктуу псевдокуймалар жана композициялык материалдар, майда көңдөйлүү металл материалдар ушул ыкма менен даярдалат.
 
Бул металлдардын майда көңдөйлөрүнө май толуп жакшы майлангандыктан, алар подшипниктер (вал. ж. б. айлануучу) ж. б. үчүн маанилүү материал болуп эсептелет. Эритүү аркылуу алынган металл материалдарга салыштырганда бир топ артыкчылыгы болгондуктан Порошоктуу металл материалдарын өндүрүү улам өркүндөтүлүүдө.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Металлургия
Понт падышалыгы

Понт падышалыгы - , Понт - Кичи Азиядагы кул ээлик, эллиндик мамлекет (б.з.ч. 302 (301)-64). Персиялык Ахаменилерден чыккан Митридат I Ктист негиздеген.
 
Борбору - Амасия шаары. Понт падышалыгынын негизги эли каппадокиялыктар болуп, кийин аларга Понт Эвксинский жээктериндеги (Понт падышалыгынын аты да ушундан) шаарлар жана чыгыш чек арадагы уруулар кошулган.

Понт падышалыгынын курамына кул ээлик түзүлүштөгү грек шаарлары менен катар уруулук мамилелер үстөм кылган аймактар да кирген.

Понт падышалыгындагы кул ээлери бара-бара эллин (грек) маданиятын, тилин жана жазуусун өздөштүргөн. Б.з.ч. 2-кылымдын башынан Понт падышалыгынын тышкы саясаты күчөп, Митридат VI Евпатор тушунда өтө гүлдөгөн.

Б.з.ч. 1-кылымда Понт падышалыгы эллиндик дүйнөдөгү күчтүү мамлекетке айланып, Улуу Армениянын падышасы Тигран II менен бирдикте Рим республикасына каршы согуш ачкан. 

Адегенде көп аймакты каратканы менен б.з.ч. 86-ж. Сулланын армиясынан жеңилип, аны менен б.з.ч. 85 (84)-ж. тынчтык келишим түзгөн соң каратып алган жерлеринен бүт ажыраган.

Митридаттын Римге каршы кийинки согушу (б.з.ч. 77-64) да ийгиликсиз аяктаган соң Понт падышалыгы Рим мамлекетинин курамына кошулган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Падышалыктар
Помпей Гней

Помпей Гней (ылакап аты Улуу; б. з. ч. 106-48) - байыркы римдик кол башчысы жана саясий ишмери.
 
Помпей саясий мансабын б. з. ч. 83-ж. Сулла тарапта баштаган.

71-ж. Спартак көтөрүлүшүн басышкан.

70-ж. консул. Помпей 66-ж. 
Митридат VI Евпаторду жеңип, Римге жаны аймактарды кошкон.

60-ж. Помпей сенатка каршы Красс жана Цезарь менен биригип союз түзгөн (биринчи триумвират).

50-жылдары Помпей жеке бийлик үчүн сенат тарапта Цезарга каршы күрөшкөн.

48-ж. Фарсалда Цезардын армиясынан талкаланып, Египетке качып, ошол жакта өлтүрүлгөн.

Колдонулган адабияттар

 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Помология

Помология (лат. pomum - мөмө жана ...логия), сорт таануу - агрономиянын түрдүү райондун чарбаларында мыкты сортторду өстүрүү, жакшыртуу, туура пайдалануу максатында мөмө-жемиш өсүмдүктөрүнүн сортторун изилдөөчү тармагы.
 
Помологияы орус илимпозу жана жазуучусу А. Т. Болотов баштаган. Ал 18-кылымда Помология боюнча 8 томдуу алгачкы эмгек жазган. Россияда В. В. Пашкевич, М. В. Рытов, Л. П. Симиренко сыяктуу окумуштуулар да ири илимий иштерди жүргүзгөн.
Помологиянын негизги маселелери - мөмө-жемиш өсүмдүктөрүнүн сортторун өстүрүлгөн району боюнча өндүрүштүк-биологииялык изилдөө.
 
Табигый жана агротехникалык шарттары боюнча суукка, ысыкка, шамалга чыдамдуулугу, сорттун түшүмдүүлүгү, илдетке туруктуулугу ж. б. аныкталат. Район боюнча изилдөөнүн негизинде ар бир жер үчүн ыңгайлуу сорттор сунуш кылынат.
Помологиянын негизги маселелеринин бири- сортту класстоо. Көбүнчө экология-географиялык принцип боюнча класска бөлүшөт.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Өсүмдүктөр
Помидорлор

thumb|Помидор (лат. Solanum lycopersicum).
thumb|Помидорлор.
Помидорлор - өсүмдүктөрдүн эки үлүштүүлөр классындагы тукуму.
 
Чөп, кээде бадал, ал эми тропикте лиана жана анча чон эмес дарак. Жалбырактары кезектешип жайгашкан, жан жалбыраксыз. Эки жыныстуу гүлү жалгыздан же топ гүлгө чогулган. Гүл чөйчөкчөсү 5 айчыктуу же 5 бөлүктүү; желекчеси 5 айчыктуу.
Мөмөсү - жемиш же кутуча, кээде данектүү. Помидорлордун 80-90 уруусу (2,5 миңге жакын түрү) тропик, субтропик, жана мелүүн алкактарда, ошондой эле Түштүк Америкада өсөт.
 
Кыргызстанда 29 түрү кездешет. Эн маанилүү уруулары: паслен, тамеки, лициум ж. б. Помидорлорго айдама өсүмдүктөр; картошка, томат, калемпир, тамеки, махорка, о. эле медицинада дары катары пайдаланылуучу меңдубана, чочко жангак ж. б. кирет. Кооздук үчүн физалис ж. б. өстүрүлөт.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Полярон

Полярон - кристалл торчону деформациялаганда электрондордун кристалл боюнча жылышы.
 
Поляронду советтик физиктер Л. Д. Ландау (1933), Я. И. Френкель (1936) кийирген.

Полярон - квази , б. а. электрон жана аны менен байланышкан фонондун суммасы; Полярон поляризацияланбаган чөйрөдөгү бош электронго Караганда аз энергияга ээ. 

Полярон жарым өткөргүчтөрдө жана иондук торчого ээ болгон бардык диэлектриктердеги электрондук теориянын бир түшүнүгү.

Бир (дискреттик) энергетикалык деңгээлден экинчисине өтүү менен Полярон жарык толкундарын жута жана чыгара алат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Физика
Полярограф

Полярограф - заттардын эритмедеги концентрациясын, составын аныктоочу прибор.
 
Женөкөй Полярограф тизмеги изилденүүчү эритмеден, поляризацияданбоочу жана поляризациялануучу электроддордон, ток жана чыңалууну өлчөгүчтөн, чыңалууну жөндөөчү чыңалуу булагынан турат. 

Полярографтын иштөө, принциби тизмектеги чыңалуу жогорулаганда эритмедеги ток күчүнүн өзгөрүшүн өлчөөгө негизделген.

Азыр ток күчү менен чыңалуунун ортосундагы көз карандылыкты - полярограмманы автоматтык түрдө жазуучу аппараттар түзүлгөн.

Полярограф реактивдердеги, куймалардагы, кендердеги металл кошундуларын (жез, цинк, кадмий, коргошун ж. б.) аныктоодо колдонулат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Поляновка тынчтыгы (1634)

Поляновка тынчтыгы (1634) - орус-поляк согушун (1632-34) жыйынтыктаган Россия менен Речь Посполита ортосунда 17(27)-май - 4(14)- июнда түзүлгөн келишим.
 
Сүйлөшүүлөр жүргүзүлгөн жердин (Поляновка дарыясындагы Семлево кыштагы) атынан аталган. Поляновка тынчтыгы Деулинск убактылуу жарашуусу (1618) белгиленген орус-поляк чегин ырастаган.

Россия бул согушта ээлеген бардык жерин (Серпейск жана анын уездинен башка) 
Польшага кайтарып берген. Польша орус жеринен өз аскерлерин алып кетүүгө милдеттенген. Поляновка тынчтыгы боюнча поляк королу Владислав IV орус тагына койгон дооматынан баш тарткан.

Поляновка тынчтыгы 1635-ж.ратификацияланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Келишимдер
Поляктар

Поляктар ― улут. Польша мамлекетинин негизги калкы. поляк тилинде сүйлөшөт.
 
Динге ишенгендеринин көпчүлүгү - католиктер.
Кээ бир илимпоздор Поляктардын алгачкы этногенезин луж жана помор урууларынын маданияты менен байланыштырат. Поляк эли Польша мамлекетинин түзүлүү мезгилинде калыптанган (10-11-к.).

Поляктардын этностук негизин полян, слензан, вислян, мазовец, помор уруулары түзгөн. Немец феод, баекынчыларга каршы күрөштө (13-15-к.) Поляктардын биригүүгө болгон аракети күчөгөн.
 
15- 16-кылымда Польшанын маданияты, искусствосу, адабияты жана илими дүркүрөп оскөн.

18-19-кылымдын аягында Поляктардын улуттук аң сезиминин өнүгүшүндө элдик боштондук кыймылдар көрүнүктүү роль ойногон.

19-кылымда өз алдынча Польша мамлекетинин жоктугуна карабастан, поляк элинин биримдүүлүгү сакталып, улуттук аң-сезими жогорулаган.
 
Биринчи дүйнөлүк согуштан
кийин Польша суверендүү мамлекети пайда болгон. Бирок ага Батыш Польшадагы айрым жерлер (Познань, Силезия ж.б.) кирбей калган.

Бардык поляк жерлеринин бир мамлекетке биригиши Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин гана ишке ашкан.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Улуттар
Категория:Польша
Категория:Дүйнө элдери
Категория:Славян элдери
Поляк көтөрүлүшү (1830-31)

Поляк көтөрүлүшү (1830-31), Ноябрь көтөрүлүшү - падышалык Орусиянын бийлигиндеги Поляк королдугунда чыккан улуттук боштондук көтөрүлүш.
 
1830-ж. 29-ноябрда жашырын шляхта аскер уюмунун демилгеси менен башталып, эл массасы колдоого алган.

Ак сөөк шляхталар жетектеген көтөрүлүшчүлөрдүн өкмөтү («народовы») көтөрүлүш аркылуу королдук жерди кеңейтүүгө аракеттенген. «Патриоттук коомго» баш кошкон демократиялык чөйрө эл массасын падышалыкка каршы үгүттөгөнү менен алардын социалдык кайра куруулар үчүн күрөшүнө жетекчилик кылган эмес. «Жонд» өкмөтү менен сеймдин дыйкандар талап кылган агрардык реформаны жүргүзүүдөн баш тартышы массанын көбүн көтөрүлүштөн четтетип, анын жеңилишине алып келген. 

1831-ж. октябрда падыша өкмөтү өз бийлигин калыбына келтирип, көтөрүлүшчүлөрдү аёосуз жазалаган.

1815-жылдагы , Конституция, сейм жана польшалык армия жоюлган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Көтөрүлүштөр
Поляк көтөрүлүшү (1794)

Поляк көтөрүлүшү (1794) - Пруссия менен Орусия падышалыгынын интервенциясынын жана Тарговца конфедерациясынын козголоңунун натыйжасында бийликти басып алган магнаттык реакциячылар менен баскынчыларга каршы улуттук-боштондук көтөрүлүш.
 
Ал төрт жылдык сейм (1788-92) баштаган реформаны улантуу, 1772 жана 1793-жылдагы зордук менен бөлүнгөн поляк жерин кошу жана Польшанын улуттук көз карандысыздыгын калыбына келтирүү урааны менен чыккан.

24-мартта Краковдо башталган көтөрүлүшкө Тадеуш Костюшко жетекчилик кылган.
4-апрелде Рацлавицтин жанында падыша аскерлерин талкалоодо дыйкандар чечүүчү роль ойноп, шаардыктар Варшаваны (17-18-апр.), Вильнону (22- 23-апр.) бошоткон. Шляхтардын кысымынан улам жарыяланган Костюшконун Поланец универсалы (1794) дыйкандарды канааттандырбай, көтөрүлүштөн четтеткен.

9-май - 23-июнда. Варшавада поляк якобичилер баштаган элдик көтөрүлүш чыгып, ал мурда басып алган поляк жеринде да кулач жайган. Ушундай кырдаалда кыйла артыкчылык кылган орус аскерлери (командачы А. В. Суворов) менен пруссиялыктар көтөрүлүштү баскан. Көтөрүлүштүн жеңилиши менен Польша 3-жолу бөлүнүп (1795), поляк мамлекети толук жоюлган.

Поляк көтөрүлүшү жеңилсе да, эл массасынын баатырдыгы, прогрессчил саясаты поляк элинин кийинки улуттук-боштондук күрөшүнө таасир берген.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Көтөрүлүштөр
Поляк магнаттары

Поляк магнаттары - 17-кылымдын башында орус мамлекетиндеги таптык карама-каршылыктын күчөшүнөн пайдаланып, авантюрист Жалган Дмитрий I менен Жалган Дмитрий Пни колдоо аркылуу басып алуучулук ойлорун ишке ашырууга аракеттенишкен.
 
Бирок Жалган Дмитрий I тактыга отургандан кийин Речь Посполитага берген убадасын ар кандай шылтоолор менен аткарган эмес. Ал 1606-ж. май айында поляктарга каршы Москва көтөрүлүшүндө өлтүрүлүп, поляк феодалдарынын Россияга жасаган биринчи интервенциясы окуган чыкпай калган. Жалган Дмитрий II жана аны колдогон поляк шляхтары менен күрөштө Василий Шуйскийдин окмету аймактык жана саясий кээ бир жеңилдиктерди берүү шартында Швециядан жардам сураган.
 
1609-ж. орус аскери интервенттерге каршы элдик кыймылдын жардамы менен баскынчыларды бир топ жеңилиштерге учураткан. Бул поляк-литва мамлекетинин Россияга каршы ачык интервенцияга өтүшүнө шылтоо болгон. Алар Смоленскини курчоого (1609, сентябрь) алган.

1610-жылдын башында Жалган Дмитрий Инин Тушино лагери кулаган. Анда кызмат өтөгөн феодалдар 1610-ж. 4(14)-февралда Сигизмунд Шнүн баласы Владиславды орус падышасы деп таануу жана боярлардын бардык артыкчылыктарын сактоо жөнүндө келишим түзгөн.

1610-ж. 24-июнда орус окмотунун аскерлери швед жалданма аскерлеринин чыккынчылыгынан улам талкаланып, Шуйскийдин өкмөтү кулаган.
Москвада жаңы өкмөт түзүлүп («Семибоярщина»), Владислав падыша деп таанылган жана поляк-литва аскери Москвага киргизилген. Орус мамлекетинин оор абалынан улам 1610-ж. Швеция да ачык агрессияга өткөн.

Шведдер жана поляк-литва баскынчылары орус жерлеринин көбүн ээлеген соң улуттук-боштондук кыймыл жогорулаган.
 
Москвада поляк феодалдарынын бийлик кылышынан, чет элдиктерди кууп чыгууга биринчи ыктыярдуу кошуун 1611-ж. түзүлүп, кайра жайында ички карама-каршы- льштын курчушунан тарпан кеткен. Ошол эле жылы сентябрда Нижний Новгороддо Минин жана Пожарскийдин жетекчилиги менен түзүлгөн экинчи элдик ыктыярдуу кошуун (ополчение) гана 1612-ж. октябрда Москваны бошоткон.
 
Өлкөдө мамлекеттик бийлик калыбына келгенден кийин интервенттер бир топ жылдар бою орус жерин көз каранды кылууга аракеттенген.

Поляк жана швед интервенциясы Швеция менен Столбово (1617), Польша менен Деулинск жарашуусун (1618) түзүү менен бүткөн.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Польша
Поллит Гарри

Поллит Гарри (22. И. 1890, Манчестерге жакын, Дройлсден - 26. 6. 1960) - англ, жана эл аралык жумушчу кыймылынын ишмери.
 
 Жумушчунун үй-бүлөсүнөн.
 Жашынан жумушчу кыймылына катышып, 1906-ж. Көз карандысыз жумушчу партиясына кирген.
 1912-жылдан Британия социалисттик партиясынын мүчөсү. Биринчи дүйнөлүк согушка (1914-18) каршы пропаганда жүргүзүп, Саутгемптондогу кеме куруучулардын козголоңуна жетекчилик кылган.
 Антисоветтик интервенцияга каршы «Россиядан колуңду тарт» деген кыймылды, Улуу Британия компартиясын (1920) уюштуруучулардын бири.
 1922-жылдан БКнын жана анын Саясий бюросунун мүчөсү. 
 1924-29-ж. оңчул тред-юниондук жана лейбористтик башчылардын реформачыл саясатына каршы чыккан «Азчылык кыймылынын» ген. секретары.
 
Революциялык иши үчүн 1925-ж. түрмөгө камалган. Коминтерндин 3, 5-7-конгрессине катышкан. 1929-56-ж. Компартиянын ген. секретары, 1956- 60-ж. Аткомунун председатели. СССРде бир нече ирет болгон.
 
Австралиядан Британияга баратып жолдо өлгөн. Поллит Улуу Британия компартиясынын программасынын авторлорунун бири, ошондой эле коммунисттик жана жумушчу кыймылынын теориялык жана практикалык маселелери боюнча эмгектер жазган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Полифагия

Полифагия (поли... жана - жутуу) –
 
1) кишинин тамакты өлчөмсүз керектеши.
Ал соо кишинин организми белок менен энергияны өтө көп талап кылуусунан (мис., узакка ачка болуудан, оор кара жумуш аткарганда, инфекциялык оорулардан кийин) же кээ бир ооруларда (кант диабети, невроз, кем акылдык ж. б.) болот.

2) Полифагия же түрдүү азыктануу (зоол.) - айбанаттардын түрдүү жаныбар жана өсүмдүктөр менен азыктануусу.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Зоология‎
Полиплоидия

thumb
Полиплоидия (гр. polyploos - көп эселенүү, eidos - түр) - өсүмдүк же айбанат клеткасындагы хромосомалардын санынын эселениши.
 
Ар бир өсүмдүктүн айбанаттын клеткалары туруктуу сандагы хромосомадан тураары белгилүү.

Мисалы, пияздын хромосомасы - 16, жүгөрүнүкү - 20, мышыктыкы - 60.

Клеткада бир түрдөгү хромосомалар түгөйү менен (диплоид) жайгашкан, мисалы, кишинин клеткасында 23 хромосома түгөйү менен, б. а. 23X2 = 46 хромосома бар.

Организмдин ушундай туруктуу сандагы хромосомалуу түрлөрү менен катар саны өзгөргөн хромосомалуу формалары да болот. Клеткаларындагы хромосомалар эселеп өзгөргөн түрлөрүн полиплоиддер дейт. Кээде бир эле уруунун түрлөрүндө клеткадагы бирдей хромосомалар эселенип, полиплоидиялык катарларды түзгөн учур да кездешет. Мисалы, буудайлар уруусунда бир дандуулары - диплоиддерди (2ге=14), катуу буудайлар- тетраплоиддерди (Are -= 28) түзсө, жумшак буудайлар - гексаплоиддерге (6ге=42) кирет.
 
Полиплоидия буудайдан башка арпа, пахта, мөмө-жемиш ж. б. өсүмдүктөрдө көп жолугат. Полиплоиддүү өсүмдүктөрдүн клеткаларынын көлөмү, ядролору, органдары ири келип, кээде өсүмдүктүн бийик болуп өсүү касиетин берет.

Тажрыйбада полиплоиддик клеткалар колхицин алкалоидинин таасири менен оңой алынат. Бул селекцияда кеңири колдонулууда. 

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Генетика‎
Полинезиялыктар

Полинезиялыктар — Полинезиянын жана Меланезиянын чыгышындагы кээ бир чакан аралдардын жергиликтүү калкы.

Малайя-полинезия тобундагы тилдерде сүйлөшөт. Алардын тилдеринде да кандай диалекттер бар, бирок негизги тилдер — самоа тили, тонган тили, тувалу тили жана башка.

Көпчүлүгү христиан динин, ошондой эле жергиликтүү байыркы диний ишенимдерди тутат. Антропологиялык тиби байыркы түштүк монголоиддер менен негр-австралоиддердин аралашуусунан түзүлгөн. Алардын жашоо образы көпчүлүк учурда жаратылышка жана анын ресурстарына негизделген. Негизги кесиби - дыйканчылык жана балыкчылык. 

XIII-кылымдагы европалык колонизаторлор Полинезиялыктарга бир топ залал келтирген. Азыркы Полинезиялыктар жарым натуралай айыл чарбасын жүргүзүп, плантацияларда иштешет.

Полинезиялыктардын келип чыгышы жана миграциясы кызыктуу тарыхый процесс. Алардын ата-бабалары Тынч океанын басып өтүп, заманбап Полинезия аралдарына (Маврикий, Тонга, Самоа ж.б.) келген. Бул миграция заманбап ар түрдүү маданияттарды жана тилдерди пайда кылды. 

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Полинезиялыктар (Nesian Kulture) Июнь 2024 
Категория:Дүйнө элдери

Категория:Океаниянын түпкү элдери
Полиневрит

Полиневрит (поли... жана гр. neuron - нерв) - нервдердин бузулушу.
 
Негизги себептери - жугуштуу оорулар, уулануулар (аракечтик), диабет жана уремияда зат алмашуунун бузулушу, авитаминоздор ж. б.

Мегада четки нервдер, жүлүн нервдеринин думүрчөгү, кээде борбордук нерв система бузулат. 

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Медицина