Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Видземе дөңсөөсү

thumb|Видземе дөңсөөсү.
thumb|Видземе дөңсөөсү.
Видземе дөңсөөсү - Чыгыш Европа түздүгүнүн Түндүк-батышында, Латвиянын аймагында. Дөбө-дөңсөөлүү жана мореналуу рельеф мүнөздүү. Ал Борбордук Видземе (бийиктиги 311 мге чейин, Гайзинькалнс чокусу; Латвиянын эң бийик жери) жана андан түндүк-чыгышыраакта жайгашкан Алуксне же Чыгыш Видземе (Делинькалнс чокусу, 271 м) дөңсөөлөрүнөн турат; Чыгыш Видземе бара-бара Эстониянын аймагындагы Ханья дөңсөөсүнө өтөт. Көлдөрү бар.
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Латвия
Виктория шаркыратмасы

thumb|Виктория шаркыратмасы.
thumb|Виктория шаркыратмасы.
Виктория шаркыратмасы - Дүйнөдөгү эң ири шаркыратмалардын бири, Түштүк Африкадагы Замбези дарыясында. Бийиктиги 120 м, туурасы 1800 м. ГЭС курулган. Туризм өнүккөн. Шаркыратманы жергиликтүү эл Моси-Оа-Тунья («дүңгүрөгөн түтүн» деген мааниде) же Сеонго («Көкжеле») деп атайт. Суусунун орточо чыгымы 1400 м3/сек чамасында (өтө өзгөрүп турат). Виктория-Фолс (Зимбабведе) жана Мосп-Оа-Тунья (Замбияда) улуттук парктарынын курамында. Шаркыратманы 1855-ж. Д. Ливингстон ачып, аны англиялык королеванын урматына атаган. Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кпргизилген. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаркыратмалар
Категория:Замбия
Категория:Зимбабве
Виктория чоң чөлү

thumb|Виктория чоң чөлү.
thumb|Виктория чоң чөлү.
Виктория чоң чөлү - Австралпянын түштүгүндөгү кумдуу чөл. Аянты 300 миң км2. Деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 150-300 м. Дайыма жүрүп туруучу шамалдын багытына карай жаткан кум жалчалары басымдуу (бийиктиги 1030 м); ал спинифекс өсүмдүктөрүнүн тамырлары менен бекемделген. Жылдык жаан-чачыны 125-250 мм. Улуттук парк уюшулган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Австралия 
Категория:Чөлдөр
Вилла

thumb|220x220px
Вилла - ( короо-жай, кыштак) шаар сыртына курулган бак-дарактуу үйдүн бир түрү. Виллалар б. з. ч. 3-кылымда Италияда пайда болуп, 21-кылымда бүткүл Жер ортолук деңиздин боюна тараган. Бул учурдагы виллалар турак жай ж. б. курулуштардан турган архитектуралык комплекстен түзүлгөн. Кийинчерээк (империя доорунда) террасалуу, парк-павильондору бар виллалар салынган. 15-17-кылымда вилла салуу Италияда өнүккөн. Кайра жаралуу доорунун орто ченинде башкы имараты казиносу бар вилла куруу салтка айланган. 19-кылымдан шаар сыртына же дем алуучу жайларга салынган бак-паркы бар комфорттуу үйлөр вилла деп аталат. 
Категория:Курулуш
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Виллемстад

thumb|Виллемстад.
Виллемстад - Антил аралдары (Нидерланддык) административдик борбору. Калкы 98,3 миң (2006). Кюрасао аралынын түштүк-батыш жээгинде. Кариб деңизинин түштүгүндөгү ири порт; Скоттегат табигый жабык гаванында жайгашкан; деңиз менен канал аркылуу (эки көпүрөсү бар) туташат. Океан кемелери да токтойт (Батыш жарым шардагы эң ири кургак док; нефть сактоочу жайы да бар). Эл аралык аэропорту бар. 1527-ж. испандар негиздеген, 1634-ж. нидерланддар басып алган. 17-18-к. Кариб деңизинин алабындагы кул соодалоонун башкы борборлорунун бири болгон. 18-кылымдагы черепица менен жабылган голландиялык үйлөр фонтандары менен, Амстердам форту (өкмөт резиденциясы; 1635), губернатор сарайы, ратуша, чиркөө (1769), кул соодалоочу эски базар, калкыма базар (тент менен жабылган кайыктар), Батыш Жарым шардагы байыркы Микве синагогасы (1732) сакталган. Шаардын тарыхый бөлүгү Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Университет (1732), музейлер (Кюрасао, нумизматика, почта, улуттук археологиялык, антропология, деңиз ж. б.) бар. Виллемстад офшор бизнесинин жана чет элдик туризмдин борбору. Нефть ажыратуучу завод (негизинен Венесуэладан алат) иштейт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4
Категория:Нидерланд шаарлары
Босфор

thumb|Босфор жана Ыстанбул.
Босфор, Константинополь кысыгы (түркчө Karadeniz Bogazi, грекче Bjsporos) – Европа менен Азияны (Кичи Азия жарым аралы) бөлүп турган кысык, Кара жана Мрамор деңиздерин туташтырат. Узундугу 30 км, туурасы 2 км, эң тайыз жери фарватеринде 20 м. Европанын жээгинде (Мрамор деңизине чыга беришинде) Алтын Мүйүз табигый гаваны бар. Мында жана анын аркы өйүзүндөгү азиялык жээгинде Стамбул шаары (Түркия) жайгашкан. Стамбул порту тушта автомобиль өтүүчү көпүрө (узундугу 2,8 кмдей) салынган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Кысыктар арип боюнча
Категория:Түркия
Ботаникалык бак

thumb|Ботаникалык бак.
Ботаникалык бак – ботаникалык билимдерди таратуучу, илимий-изилдөө, окуу-тажрыйба иштерин жүргүзүү үчүн өсүмдүк өстүрүүчү мекеме. Көбүнчө изилдөө жумуштарын жана экспозицияларды түзүүдө пайдаланылуучу ачык жерлерден, оранжереяларда өстүрүлүүчү өсүмдүк коллекцияларынан турат. Мындай бактардын көпчүлүгүндө дарак, мөмө-жемиш, дары-дармек, гүл өсүмдүктөр өстүрүлүүчү аянтчалар болуп, чоң бакта 20–30 миңге чейинки өсүмдүк түрү өстүрүлөт. Негизги милдети өсүмдүктөрдүн жаңы, баалуу түрлөрүн таап, аларды чарбада өстүрүүгө багыт берүү. Ботаникалык бак тарыхый жактан биринчи илимий ботаникалык борбор болгон. Алардын кыйласы ботаниканын бир катар бөлүмдөрү боюнча изилдөө иштерин жүргүзүүчү комплекстик институттар болсо, айрымдары аткарган милдетине же коюлган темасына жараша адистештирилип, илимий мекемелерге айланган. Биринчи ботаникалык бак 14-кылымда Италияда негизделген.

Кыргызстанда 1-жолу 1938-ж. Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарында уюштурулган. Азыр ал КР Улуттук илимдер академиясынын карамагындагы өзүнчө илимий-изилдөө мекемеси. Бакта Кыргызстандын жана Орто Азия аймагында өскөн өсүмдүктөрдүн 600гө жакын түрү чогултулган. Жоголуп бара жаткан алма, четин, катыраңкы, жылан жийде, аса-муса, бозкемпир, жапайы жүзүм жана башка өстүрүлөт. Кыргыз улуттук университетинде окуу ишине байланышкан ботаникалык бак да бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Ботаника
Ботния булуңу

thumb
Ботния булуңу (шведче Botten өрөөндүн таманы) – Балтика деңизинин Швеция менен Финляндиянын аралыгындагы Түндүк бөлүгү. Узундугу 668 км, туурасы 240 кмге чейин, тереңдиги түштүгүндө 290 м, түндүгүндө 112 мге чейин. Шхерлер (аскалуу майда аралдар) көп. Октябрдан июлга чейин муз каптап жатат. Башкы порттору: Вааса, Оулу, Пори (Финляндия), Лулео, Умео (Швеция), Сунсвалль. 
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Европа географиясы‎
Бото

thumb|Бото (Эки өркөчтүү төө).
Бото – төөнүн бир жашка чейинки баласы. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Сүт эмүүчүлөр‎
Бофорт деңизи

thumb|Бифорт деңизи
Бофорт деңизи ― Түндүк Муз океандагы четки деңиз. АКШ (Аляска) менен Канаданын жээктеринде. Барроу тумшугу менен Канадалык Арктика архипелагынын батыш аралдарынын аралыгында. Аянты 481 миң км2. Эң терең жери 3749 м. Жыл бою муз каптап жатат. Макензи дарыясына куят. Англиялык адмирал Ф. Бофорттун ысмынан аталган. 

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Деңиздер‎
Бөгөнөк

thumb|Бөгөнөк.
Бөгөнөк – чымындын бир түрү. Ургаачысы кой-эчкинин кеңилжээрине жылына (негизинен жайында) 600дөй жумуртка таштап, ал личинкага, кийин чымынга айланат. Көңдөйүндө мителеген майда курттар эстроз ылаңын пайда кылат. Ылаңдаган кой-эчки башын көрүнгөн нерсеге кашып, бышкырат, тынчы кетип, таноосунан кан аралаш суу чыгат. Ылаң өтө күчөсө мал өлүмгө учурайт. Эстрозго каршы күзүндө (октябрь, ноябрь айларында) хлорофостун 2%түү же үч хлорметафостун суудагы эритмеси малдын ар бир таноосуна 15 млден куюлат. Бөгөнөк Кыргызстандын бардык жеринде бар, кой-эчкинин 76–96%и жабыркайт. 

 ошондой эле 
 Миаздар

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Курт-кумурскалар‎
Бөдөнө

thumb|Бөдөнө.
Бөдөнө (L. 1758) — кыргоолдор тукумундагы канаттуу. Дене узундугу 20 см, салмагы 100–145 г. Жону ак темгилдүү, боз чаар, боору агыш сары, корозунун алкымы саргыч, мекияныныкы саргыч чаар. Европа, Азия, Африка, Индияда, O. Азиянын түштүк жактарында кезигет. Кыргызстандын ойдуң жана тоо арасындагы талааларында көп учурайт, айрымдары Кочкор, Чүй өрөөнүндө кыштап калат. Бөдөнө курт-кумурска, өсүмдүк жалбырагын, бүчүрүн жана уругун жейт. Уясын бадал же куурай, чий арасына салат, кара чаар күрөң жумуртка тууп, басып чыгарат. 16–18 жумада уча баштайт. Бөдөнөнүн эти даамдуу. Сайроочу куш катары үйдө да багылат.Жумурткасы 3 см аран жетет 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Канаттуулар
Бөкейханов Алихан Нурмухамедович

thumb|right
Бөкейханов Алихан Нурмухамедович (25. 3. 1866, мурдагы Семей облусу, Каркыралы уезди, Токыраун болуштугу – 27. 9. 1937, Москва) — Казакстандын коомдук жана мамлекеттик ишмери; улуттук-боштондук жана Алаш кыймылынын жетекчиси, Алаш-Ордо автономиялык өкмөтүнүн төрагасы, публицист, илимпоз, котормочу. Каркыралы шаарындагы мектепти (1886), Омскидеги техникалык окуу жайын (1890), Санкт-Петербургдагы токой чарба институтунун экономика факультетин (1894) бүтүргөн. Санкт-Петербургда окуп жүргөн мезгилде студенттик кыймылга активдүү катышкан. Институтту аяктаган соң Омск токой чарба окуу жайында мугалим болуп иштеген. 1896–1903-жылдары Россия империясынын казак жергесине жүргүзгөн экспедициясына катышкан. Экспедиция учурунда ал падышалык Россиянын жүргүзгөн колониялык саясатын иш жүзүндө терең баамдап жана ага каршы күрөш жүргүзүү үчүн бүткүл казак элин бириктирүүнү, бул күрөштө расмий бийликке каршы турган саясий күчтөргө таянууну көздөгөн. Бөкейханов 1905-ж. «Эл боштондугу» (конституциялык-демократиялык) партиясына мүчө болуп кирген. Ал Семей облусунан I Мамлекеттик Думага депутат болуп шайланган, бирок ошол мезгилде талаа генерал-губернаторунун указы менен Павлодар түрмөсүндө 3 ай негизсиз камалгандыктан, Думага катыша алган эмес. 1906-ж. Омскиде чыккан «Голос степи», «Иртыш», 1908-ж. Петербургда «Товарищ», «Речь», «Слово» гезиттеринде редакторлук кызмат аткарган, ошондой эле «Казак» гезитинин жарык көрүшүнө жана анын улуттук деңгээлге көтөрүлүшүнө зор эмгек сиңирген. 1912–17-жылдары кадеттер партиясынын уюштуруу комитетинин мүчөсү болгон. 1917-ж. Убактылуу өкмөттүн Торгой областтык комиссары жана Түркстан комитетинин мүчөлүгүнө дайындалган. Анын демилгеси менен 1917-ж. 1-Бүткүл казак съезди өткөрүлгөн жана «Алаш» партиясы түзүлгөн, ошондой эле жылы Б. менен Байтурсынов баштаган биртоп казак лидерлери 1917-ж. кийинки съездде «Алаш-Ордо» өкмөтүн түзүшкөн. Кийин бул өкмөт Совет бийлигине каршы күрөшүп, ак казактар менен падышалык генералдар тарабында болгон (1919–20-жылдары Совет өкмөтү Алаш кыймылына катышкандарга кечирим жарыялаган). 1920-ж. Казак АССРинин Дыйканчылык Эл комиссариатынын коллегиясынын мүчөсү, 1922-ж. Москвадагы Улуттук иштер комиссариатынын басмасында илимий кызматкер, 1926–27-жылдары Россия Илимдер академиясында илимий кызматкер болуп иштеген. 1937-ж. Казак ССРинин Жогорку сотунун өкүмү менен атуу жазасы берилген. Акыркы тергөөдө ал «Алаш» партиясынын Совет бийлигине каршы аракеттерине байланыштуу бардык жоопкерчиликти өз мойнуна алган. 1989-ж. акталган. 
Категория: Инсандар

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Бөкөн

thumb|Бөкөн.
Бөкөн – көңдөй мүйүздүүлөр тукумундагы ача туяктуу жаныбар. Салмагы 50 кгга жетет. Бөкөндүн денеси чымыр, буттары ичке, тумшугу дөмпөгөй. Ургаачысы кичирээк келип, токол болот, эркегинин мүйүзүндө шакекче сымал кырлары бар. Бөкөндүн жүнү жайында саргыч, кышында агыш тартат. Орто Азия, Казакстандын талаа жана жарым чөлдөрүндө, Кавказ тоо этектеринде кездешет. Алар үйүр болуп жүрөт. Б. чөп, түрдүү өсүмдүк, бадал жалбырактарын жейт. Январда кууттан чыгат, 5 ай көтөрүп, 1–2 улак тууйт. Бөкөнгө эти, териси, мүйүзү үчүн мергенчилик кылышат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Сүт эмүүчүлөр‎
Бөлчөк (арифметика)

thumb|Бөлчөк 3/4.
Бөлчөк (арифметика) – арифметикалык 1дин бир же бир нече барабар бөлүктөрүн (үлүштөрүн) туюндурган сан. Бөлчөк — (же a/b) символу менен жазылат, мында а жана b бүтүн сандар. Бөлчөктүн бөлүмү b канча барабар бөлүккө бөлүнгөнүн, ал эми алымы a ошол бөлүктөрдөн канчоо алынганын көрсөтөт. Эгер бөлчөктүн алымы бөлүмүнөн кичине болсо, анда a/b бөлчөгү дурус бөлчөк, тескерисинче болсо буруш бөлчөк, бөлүмү 10 санынын даражасы түрүндө көрсөтүлгөн Б. ондук Б. деп аталат. Эгер a/b бөлчөгүнүн алымын жана бөлүмүн бир эле санга көбөйтсөк, бөлчөктүн чоңдугу өзгөрбөйт. Ошондуктан, каалагандай a/b жана c/d бөлчөкөтөрүн бирдей бөлүмгө келтирсе болот. Мындан сырткары, бөлчөктүн алымын жана бөлүмүн бир эле санга бөлүп, аны кыскарта алабыз. Натыйжада каалаган бөлчөктү кыскарбас бөлчөк түрүндө көрсөтсө болот. Бөлүмдөрү бирдей a/b жана c/b бөлчөктөрүн төмөнкү a c a ± c эреже боюнча кошуп, кемитебиз: — ± — = b d b
Бөлүмдөрү ар түрдүү a/b жана c/d Б-төрүн кошуп, кемитүү үчүн аларды жалпы бөлүмгө келтирүү, башкача айтканда b жана d сандарынын эң кичине жалпы бөлүнүүчүсүн табуу керек.Бөлчөктүн негизги касиети

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Математика
Браззавиль

thumb|upright|Браззавиль
Браззавиль – Конго Республиканын борбор шаары. Администрациялык жактан коммунага бөлүнөт. Конго дарысынын төмөнкү агымынын оң жээгинде, Киншаса (Конго Демократиялык Республикасы) шаарынын тушунда жайгашкан порточо Калкы 1,3 млн (2006). Темир жол жана автомобиль жолу аркылуу Пуэнт-Нуар деңиз порту менен байланышат. Эл аралык аэропорту бар. Текстиль, кийим тигүү, ширеңке, тамеки, тамак-аш (май, пиво кайнатуу, балык туздоо жана кургатуу) өнөр жайы, нефть ажыратуу, кеме ремонттоо ишканалары иштейт. Жыгачка оймо салуу, кооз карапа чыгаруу өөрчүгөн. Университет, Улуттук музей бар. Борбордук бөлүгү асфальтталган кенен көчөлөрү, азыркы типте салынган имараттары жана бак-дарактуулугу менен айырмаланып, администрациялык жана финансы мекемелери, соода жана өнөр жай кварталдары дарыя жээгинде жайгашкан. 1903–50-жылдары Ортоңку Конгонун, 1910–58-жылдары Француздук Экватор Африкасынын, 1958–60-жылдары Конго Республикасынын администрациялык борбору. Экинчи дүйнөлүк согуш мезгилинде «Эркин Франция» (1942-жылдан «Күрөшчүл Франция») кыймылынын таяныч пункту. Француз аскер посту катары 1880-ж. негизделген. 1980-жылдан эл аралык туризм өнүгүүдө. Шаарга жакын ГЭС курулган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Африка мамлекеттеринин борборлору
Категория:Конго Республикасы
Вильсон камерасы

thumb|Бөлүкчүлөрдүн бууда калтырылган издери
Вильсон камерасы — заряддуу бөлүкчөлөрдүн кыймыл издерин байкоого ылайыкталган прибор. 

1912-жылы англиялык физик Чарльз Вильсон тарабынан түзүлгөн. Анын иштөө принциби өтө каныккан буунун конденсацияланышына, башкача айтканда заряддуу бөлүкчөлөрдүн өткөн жолунда майда суу тамчыларынын пайда болушуна негизделген. 

Иондордо тамчы пайда кылуучу өтө каныккан буунун чоңдугу буунун табиятына жана иондун зарядына көз каранды болот. Алсак, суу буусу көбүнчө терс иондордон конденсацияланса, этил спиртинин буусу оң иондон конденсацияланат. Өтө каныккан буу камеранын көлөмүн бат кеңейтип, температуранын кескин төмөндөшүнүн натыйжасында пайда болот. Вильсон камерасы негизинен элементардык бөлүкчөлөрдүн жана космос нурларынын физикасын изилдөөдө колдонулат. 
Категория:Физика
thumb

 Булактар 
 «Кыргызстан» улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Вилюй

thumb|Вилюй.
Вилюй (якутча Билю) – Якутиядагы дарыя; Ленанын сол куймасы. Узундугу 2650 км, алабынын аянты 454 миң км2. Ортоңку Сибирь бөксө тоосу жана Борбордук Якут түздүгү аркылуу агып өтөт. Чернышевский кыштагы тушта ГЭС жана суусактагыч курулган. Негизги куймалары: Чона, Улахан-Ботуобуя, Оччугуй-Ботуобуя (оң), Ыгыатта, Марха, Тюнг (сол). Орточо чыгымы 1480 м3/сек. Октябрдын ортосунан майдын орто ченине чейин тоңот. Чатынан 1371 кмге (суусактагычтан суу коё берилгенде Чернышевский кыштагына чейин) кеме жүрөт. Балык (осётр, таймень, ленок, нельма, чир) кармалат. Башкы порттору: Чернышевский, Нюрба, Вилюйск. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:РФ дарыялары‎
Категория:Сибирь‎
Виннипег, көл

thumb|upright|Виннипег көлү.
Виннипег, Уиннипег (Winnipeg) – Канаданын түштүгүндөгү көл. Муз каптоо доорунда пайда болгон Агассис көлүнүн калдыгы. Аянты 24,3 миң км2. Тереңдиги 28 мге чейин. Саскачеван, Ред-Ривер дарыясы куюп, Нельсон дарыясы агып чыгат. Ноябрдан майга чейин тоңот. Кеме жүрөт. Балык кармалат. Топоним индейлердин «ви-ни-пи» («ылайлуу суу») деген сөзүнөн пайда болгон. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Көлдөр‎
Категория:Канада
Виннипег

thumb|Виннипег.
Виннипег – Канаданын түштүгүндөгү шаар. Манитоба провинциясынын административдик борбору. Калкы 663;617 миң (2011). Ред-Ривер жана Ассинибойн дарыясынын кошулган жеринде жайгашкан. Ири жолдор тоому (шаар аркылуу трансканада темир жана автомобиль магистралдары өтөт). Эл аралык аэропорту бар.

Шаар 1873-ж. негизделген. Виннипег билим берүүчү ири борбор. Университеттер, музейлер (анын курамында планетарий), заманбап искусство галереясы. ж. б. бар. Театрлар (анын ичинде Виннипег король балети, 1939; Манитоба театр борбору ж. б.) иштейт. Жыл сайын театр фестивалы өткөрүлөт. Этностук маданий борборлору (украина, индей, кытай, еврей ж. б.) бар. Виннипег өлкөнүн дан эгиндүү аймагынын ири борбору же «буудай борбору» катары белгилүү болуп, Виннипег дан биржасы (өлкөдөгү жалгыз, Түндүк Америкадагы ири), Канада эгин комитетинин, Буудай өндүрүүчүлөрдүн бириккен ассоциациясынын штаб-квартираларын камтыйт. Айыл-чарба машиналарын куруу өнүккөн. Нефть ажыратуу, полиграфия, тигүү (фермерлер үчүн жумушчу кийим), тамак-аш (эт, сүт, ун, кондитер азыктары, пиво кайнатылат) өнөр-жай ишканалары иштейт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар
Категория:Канада
Вираж

thumb|Вираж (1).
Вираж (virer бурулуш, түсүн өзгөртүү) –
 бурулуш;
 учуучу аппараттын горизонталдык тегиздикте кайрылып бурулушу;
 фотографиялык сүрөттөлүштү боёо үчүн эритме. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4
Виргиния-Бич

thumb|Виргиния-Бич.
Виргиния-Бич – АКШнын чыгышындагы шаар. Виргиния штатында. Норфолк Виргиния-Бич агломерациясынын борборлорунун бири. Калкы 453,9 миң (2006; агломерациясында 1,6 млн). Атлантика океанындагы Чесапик булуңунун жээгинде жайгашкан. Норфолк ш. Виргиния-Бичке чыгышынан жалгашат. Чесапик булуңу аркылуу тешкен тоо-көпүрө автомобиль жолу (узундугу 37 км) өтөт. 1607-ж. негизделген; 1906-жылдан шаар, 1963-жылдан көз карандысыз шаар (бир да округга кирбейт). Туризм борбору, деңиз климаттык курорт; дүйнөдөгү эң узун курорт пляжы бар үчүн Гиннесс китебине кирген. «Форт-Стори» жөө аскерлер базасы, Генри тумшугунда маяк, континенттеги кыштан салынган эң эски имарат (Адам Торогуддун үйү; 17-кылымдын аягы), деңиз паркы бар. Университет (менчик), коллеж, деңиз музейи, симфониялык оркестр иштейт. Тейлөө чөйрөсүндө шаар калкынын 97% эмгектенет. Виргиния-Бичте жана анын чет жакасында авиабаза, деңиз пехотасынын базасы, аскер флотунун окуу-машыгуу борбору жайгашкан. Христиан телекөрсөтүү тармагынын штаб-квартирасы жана анын негизги студиялары (программасы 70 тилде жүргүзүлөт) бар. Машина куруу, электроника, курулуш индустрия өнөр-жай ишканалары иштейт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:АКШ шаарлары‎
Вирунга

thumb|Вирунга.
Вирунга (парк) – Конго Демократиялык Республиканын түндүк-чыгышында, Уганда менен Руанданын чегинде жайгашкан улуттук парк. Аянты 7,9 миң км2. Жоголуп бараткан айбанаттарды коргоо максатында 1925-ж. уюшулган. Деңиз деңгээлинен 800-5000 м бийиктикте жайгашкан. Улуттук парктын аймагына саванна, нымдуу тропиктик токой мүнөздүү. Коргоого алынган айбанаттардын ичинен тоо горилласына эң ыңгайлуу шарт бар, ошол эле учурда көптөгөн башка жаныбарлардын, айрыкча пилдин, кериктин, бегемоттун, кафр чамусунун (жаныш) саны браконьерликтен туруктуу кыскарууда. Паркты, ошондой эле шимпанзе, түрдүү антилопалар, окапилер, арстандар, сөөлдүү доңуздар, кабыландар мекендейт. Суу жана саз куштары да көп. 1979-ж. Бүткүл дүйнөлүк мурастын, 1994-жылдан кооптуу кырдаалдагы объектилер тизмесине кирген. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Конго Демократиялык Республикасы
Категория:Коруктар
Категория:1925-жыл