Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Химия терапиясы

thumb|240px|right|Химия терапиясын алып аткан аял
Химия терапиясы — оору козгоочу микробдор менен мителердин тиричилик аракетин жана шишиктердин өсүүсүн басаңдатуучу дары-дармектер менен жугуштуу жана мите ооруларын, шишиктерди дарылоо. 
Химия терапиясы медицинанын өз алдынча багыты катары 20-кылымдын башында пайда болгон. Немец илимпозу П. Эрлих микробго каршы активдүү таасир этүүчү мышьяк бирикмелерин синтездеп алып, аларды айрым жугуштуу жана мите ооруларын дарылоо үчүн колдонгон.
Сульфаниламид дарылары менен антибиотиктердин пайда болуусу химия терапиясынын өнүгүшүндө чоң мааниге ээ болду. Азыркы мезгилдеги химия терапиясынын милдети — микробго жана шишикке каршы касиети бар жаңы дарыларды табуу жана анын таасир этүү механизмдерин изилдөө.
Химия терапиясында колдонулуучу синтезделген жана табигый дарылар ылгап таасир этүүсү менен өзгөчөлөнөт, башкача айтканда алар микробдордун же клетканын белгилүү гана түрүнө таасирин тийгизет. Алар бактерияларга, кургак учукка, мите козу карынга, вирустарга каршы жана башкалар болуп айырмаланат. Бул каражаттар дарылоо үчүн гана колдонулбастан жугуштуу оорулардын алдын алууда жана бацилла алып жүрүүчүлүккө каршы күрөшүү үчүн да пайдаланылат. Химия терапиялык каражаттар менен дарылоонун натыйжасы бир катар шарттарга байланыштуу болот. Бул дарыларды кабыл алууда белгилүү эрежелерди жана врачтын көрсөтмөсүн аткаруу зарыл. 
Дарылар оору козгогучтарды белгилүү концентрацияда гана өлтүрөт, аны аз кабыл алууда (концентрациясын азайтууда) дарылоо натыйжасыз болуп, микроорганизмдер ал дарыга туруктуу болуп калат. Ошондуктан врач көрсөткөн дозаны жана күн бою кабыл алуу режимин бузбоо зарыл. Эгерде дарыдан кусуу, аллергиялык реакция жана башкалар башталса гана дарыны токтотуп, врачка кайрылуу керек. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Хирургия

thumb|250px|Жүрөккө жазалып аткан опреация
Хирургия (байыркы грек тилинен χειρουργική, χείρ — кол жана ἔργον — кыймыл, жумуш) — клиникалык медицинанын көбүнчө операция жолу менен дарылоочу ооруларды жана ал операциялардын техникасын, ыкмаларын изилдөөчү бөлүгү. 
Хирургия байыркы замандан белгилүү болуп, илим катары тынымсыз өсүп-өркүндөгөн. Айрыкча 19-кылымдын экинчи жарымында наркоз, антисептика, асептика ачылып, практикада колдоно баштагандан дүркүрөп өстү. 19—20-кылымда ар кайсы өлкөлөрдүн хирургдары жүргүзгөн эксперименттик изилдөөлөрү өтө татаал операциялардын техникасын иштеп чыгууга мүмкүндүк берди. Хирургиядан травматология, ортопедия, урология, нейрохирургия, балдар хирургиясы жана башкалар өз алдынча бөлүмдөр өсүп чыкты. 
Азыркы операциялык ыкмалардын өркүндөшү химия, физика, молекулалык биология, генетика, иммунология жана башкалар илимдердин жетишкендиктери менен байланыштуу. Натыйжада жүрөккө жасалма клапан, кан тамыр жасоого, органдар менен ткандарды көчүрүп жамоого, жасалма муун түзүүгө жана башкалар мүмкүн болду. Хирургиянын миокарддын инфарктын операциялык жол менен дарылоо, микрохирургия, лазерди колдонуу, баротерапия жана башкалар жаңы багыттары пайда болду.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Илим
Хирург

Хирургдар операцияда|right|150px|thumb
Хирург (байыркы грек тилинен χερί — кол + ἔργον — жумуш, кыймыл) — ооруларды жана травмаларды хирургиялык операция жолу менен дарылоо жана диагноз коюу боюнча атайын даярдыктан өткөн адис-врач. 
 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Жек Дорси

Жек Патрик Дорси — 1976-жылы 19-Ноябрда туулган. Ал америкалык программист жана ишкер. Дорсини Twitter негиздөөчүсү деп таанышат жана аны MIT Technology Review 35 жашка чыга элек залкар новатор деп тааныган. 
 
 Өмүр баяны
Миссури штатына караштуу Сен-Луис шаарында чоноюп,14 жашында эле маршрутизатор жана диспетчердик кызматтарга кызыга баштаган. Логистика тууралуу ал түзгөн коду ачык программалардын түрлөрүнүн кээ бирлерин такси уюмдары азыркы күнгө чейин колдонулат.
 
Bishop DuBourg High School атындагы орто мектепке барган, Нью-Йорк университетине өтүүдөн мурун Миссури университетине да барып жүрүп, ошол жерде биринчи жолу Twitter компаниясын түзүү оюна келген. Ал программист катары диспетчердик кызматта иштеп жүрүп, кийинчерээк Калифорнияга көчүп келген.
 
Дорси Оклендде 2000-жылы курьерлер, такси, авариялык кызматын интернет аркылуу жиберүү кызматын жаратты.
 
2000-жылы июлда диспетчер тажрыйбасына таянып, “Жандуу журналга” жана мүмкүн AOL Instant Messenger кызматына кызыгып, кыска билдирүү жөнөтүүчү веб кызматын түзүү идеясы оюна келди. 
 
Ал качан биринчи жолу ыкчам билдирүүлөрдү көргөндө, Дорси суроо берет: колдонуучунун статусу досторунун арасында оной жайылууга мумкунбу?
 
Ал Odeo долбооруна барат. Азыркы учурда жазуу каттарынын койгойу менен курошкон долбоор. 
 
Статус тексти катары СМС билдирүүлөрдү жайгаштырууга болот деген идеяны Дорси жана Биз Стоун ишке эки жуманын ичинде ишке ашырышат. 
 
Бул Твиттердин прототиби эле. Бул идея Одео колдонучуларга жана Блогер Эвана Уильямса инвестицыялады.
 
 Twitter, Inc 
Дорси, Стоун жана Уильямс Obvious компаниянын негиздечуусу болуп калышкан, 2008-жылдын 16- октябрында компаниянан Twitter, Inc болунуп чыккан. 
 
Уильямс озуно генералдык деректордун ролун алган, а Дорси кенеш башчысы болгон. Сервистин популярдуулугу осуп баштаганда, негизги приоритет катарынан Дорси жумуштун колдон келгенин жакшырткан.
 Твиттер жана биткоин 
Twitter компаниясы Lightning Network Strike платформасы менен интеграцияланып, Биткойн базарына кирди. Twitter колдонуучулары эми Биткоинди платформанын башка колдонуучуларына которо алышат.
 
Джек Дорси, Twitter компаниясынын башкы директору, BTC кызматын расмий кылды, бул колдонуучуларга платформада коопсуз жана заматта дүйнө жүзү боюнча эч кимге кынтыксыз төлөөгө мүмкүндүк берди.
 
Strike платформасы көрсөткөн видеодо Twitter баалуулукту коопсуз которуу үчүн эң эффективдүү платформалардын бири болду.
 
Учурда функция iOS колдонуучулары үчүн гана жеткиликтүү. Бирок, пресса менен болгон жолугушууда Twitter бул функция жакын арада Android колдонуучуларына да жеткиликтүү болоорун билдирди.
 
Аналитиктер ири медиа аянтчалардын бирине BTC өзгөчөлүгүн кошуу, албетте, сөзсүз түрдө BTC активине болгон суроо-талапты көбөйтө алат деп эсептешет.
 
 Шилтемелер 
Категория:АКШ программисттери
Категория:Твиттер кызматкерлери
Категория:Инсандар
Хоккей

Хоккей (англ. hockey) — командалык спорт оюну. 

 Түрлөрү 
Хоккейдин үч түрү (музда шайба, топ менен, чөптө ойноо) бар. Биздин өлкөдө негизинен хоккей шайба жана топ менен ойнолот. Хоккейде оюнчу конькиде тез жана жеңил кыймылдагандыктан башка спорт оюндарына караганда оюндун ылдамдыгы жогору болот. Андыктан организмге көбүрөөк күч келет. Ошондуктан оюнчулар тез-тез (1 — 2 мин.) алмашылып турат жана аны менен көбүнчө жаш эркектер ойнойт. Xоккей жүрөк-кан тамыр, дем алуу жана нерв системасын, таяныч-кыймыл аппаратын чыңдайт, күчтүүлүккө, кайраттуулукка тарбиялайт. Өлкөдө хоккей массалык оюнга айланды. Балдардын спорт мектептеринде хоккей менен машыгууну 10—11 жаштан баштаса болот. Короо командаларынын ортосунда «Алтын шайба» байгеси үчүн мелдештер өткөрүлүп, ага миңдеген бала катышат. Хоккей балдардын ден соолугун чыңдап, тартиптүүлүккө тарбиялайт. Хоккей ойноп жатканда оюнчулар бири-бирине урунуу, жыгылуу, клюшка, шайба же топ тийүүдөн кырсыкка учурашы мүмкүн. Кырсыктын алдын алууда коргоочу шлем, беткеп, тизеге кийгич колдонуу, музду жакшы даярдоо жана оюнчулар тартипти сактоосу зарыл. 

Чана хоккей жана горки хоккей - муз боюнча курама командасы спорттун оюн, ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар үчүн хоккей окшош. Оюн Майрам отун өтүп, атайын бастыргыч эки команда боюнча, каршылашын максатка жолу анын зор сандагы ыргытып жакын жана анын ичинде көз жаздымда эмес, көздөштүрүү. Утуп алган команда, каршылашын торуна максаттарына жогорку санын киргизди. Чана хоккей кышкы Параолимпиада оюндары кирет.

 Шилтемелер 

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Спорт
 
Категория:Оюндар
Холангит

Холангит (байыркы грек тилинен χολή — өт жана ἀγγεῖον — тамыр) — өт өткөөлүнүн сезгениши. 
Холангиттин пайда болушуна өт жолуна өт баштыгынан, ичеги-карындан кан, кээде лимфа аркылуу инфекциянын түшүшү, өттүн токтоп калуусу түрткү болот. Анын негизги себеби — өт баштыгынын сезгениши (өнөкөт холецистит). Холангиттин катуу кармаган жана өнөкөт түрү бар. Оорунун пайда болушуна өттөгү таштын пайда болушу да себеп болот. Өткөөлдүн сезгенүүсү күчөгөндө анын тегерегиндеги ткандар да жабыркап, ириңдейт. 
 Белгилер 
Оорунун катуу кармаган түрүндө дененин температурасы көтөрүлөт, калчылдап, кара тер басат. Андан кийин дене саргайып, ар кайсы жер кычышат. Боордун тушу ооруйт.Кээде кусат. Жаш балдарда холангит сейрек учурайт.
 Дарылоо 
Дарылоону диагнозун коюп врач жүргүзөт. Айрым учурда хирургиялык ыкма сунуш кылынат. Өз убагында дарыланса холангит кадиксиз айыгат. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Багалак

Багалак — абалактын синоними. Ал кулжанын, тоо текенин мүйүзүнөн төрт кырлуу жасалат. Ордо оюнунда колдонулуучу негизги куралдардын бири. Эпостогу: «Багалак салып, ордо атып, ойнобоочу жер бекен!» (Курама варианты, 1. 111), «Багалак ойноп, даң салып, Чатыраш ойноп чаң салып» (Саякбай Каралаев, 1. 167)— деген саптардын биринчисинде багалак абалак катары, экинчисинде жалпы эле ордо оюну маанисинде айтылган. БАГДАТ — топоним. Эсенкандын колу чаап, кыргыздардын бир тобу качкан тарап (Сагымбай Орозбаков, 1. 118), кийин Көкөтөйдүн ашында кабар берилип, эли чакырылган шаар (Сагымбай Орозбаков, 3. 14, 43) катары айтылат. Азыркы араб өлкөсү, Ирактын борбору.

 Колдонулган адабияттар 
 "Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
 
Категория:Манас эпосу
Категория:Кыргыз эл оюндары
Байчоро

Байчоро — кырк чоронун бири, Баабединдин уулу. Манас Таласка келгенде чоро болгондон баштап, Манастын бардык баатырдык иштерине катышат. «Колу күчтүү Байчоро» делип айтылып, чоролордун ичинен күчтүүлүгү, баатырлыгы менен айырмаланат. «Чоң казатта» окко учканы айтылса да (Саякбай Каралаев, 2. 200), кийин алты арамга кошулуп кеткен чоролор менен бирге Семетейдин колунан өлдү делет (Саякбай Каралаев, «Семетей, 1. 339).
 Колдонулган адабияттар 
"Манас" энциклопедиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4
 
Категория:Манас эпосу
Холестерин

250px|right|Холестерин молекуласынын түзүлүшү
250px|left|Холестерин молекуласынын модели 
Холестерин — сероид тобундагы түссүз, жакшы кристаллдашуучу зат. 
Жаныбарлар менен кишинин организминин бардык клеткасында, кан сары суусунда боло тургандыгы далилденди. Ошондой эле нерв ткандарындагы липиддерде, бөйрөк үстүндөгү безде, боордо, булчуңда, канда кездешет. Организмдеги холестерин алмашуунун бузулушу жана улгайган сайын анын көбөйүшү (майлуу тамак менен тамактанганда) өт жолдорунун таш оорусу, атеросклероз, көздүн тунарышы жана башкалар ооруларга алып келет. Мээнин кан айлануусу бузулганда, кан жетпегенде, мээ жараланганда, ириңдегенде, менингоэнцефалитте холестерин көп бөлүнөт. Холестериндин алмашуусунун бузулушуна жыныс бездеринин, бөйрөк үстүндөгү бездин жана башкалар функцияларынын басаңдашы да мааниге ээ. Холестерин союлган малдын жүлүнүнөн алынат.
Стероид дарыларын даярдоодо колдонулат. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Аныкталбаган сызыктуу теңдеме

Аныкталбаган сызыктуу теңдеме — эки же андан көп өзгөрмөлүү сызыктуу теңдеме. Мисалы:. Мунун өзгөрмөсүнүн бирине, Мисалы: д:ке каалагандай маани берип,угин маанисин табууга болот. болсо, ; х = 2 болсо, х= 3 болсо, ж. б. Ошентип, бул теңдеменин чексиз көп чыгарылышы алынат.

 Колдонулган адабият 
 Математика: энциклопедиялык окуу куралы/ Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, - 2004
Категория:Математика
Аныкталбаган туюнтма

Аныкталбаган туюнтма, аныксыздык — функциянын же удаалаштыктын пределин эсептөөдө түздөн-түз пределдин негизги касиеттерин пайдаланууга мүмкүн болбогон түргө келип калган туюнтма. Аныкталбаган туюнтманын негизги түрлөрү төмөнкүчө белгиленет:0/0, ∞/∞, 0 •∞, ∞ - ∞, 0°, , ∞°.

 Колдонулган адабият 
 Математика: энциклопедиялык окуу куралы/ Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, - 2004

Категория:Математика
Аныкталган интеграл

Аныкталган интеграл — түрүндөгү интеграл. Бул интегралдын геометриялык мааниси ийри сызыгы, түз сызыктары менен чектелген ийри сызыктуу трапециянын аянтын туюндурат. 

 Колдонулган адабият 
 Математика: энциклопедиялык окуу куралы/ Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, - 2004
[[Категория:
Аппликата огу

Аппликата огу — мейкиндиктеги декарт координатасынын үч огунун бири; ал тегиздигине перпендикулярдуу болот. 

 Колдонулган адабият 
 Математика: энциклопедиялык окуу куралы/ Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, - 2004
Категория:Математика
Аралаш сан

Аралаш сан — бүтүн жана бөлчөк бөлүктөрү айкын көрүнүп турган сан. Мис., ж. б. у. с. Ал кээде аралаш бөлчөк деп да аталат.

= Байланыштуу макалалар 
 Бөлчөк (арифметика)

 Колдонулган адабият 
 Математика: энциклопедиялык окуу куралы/ Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, - 2004

Категория:Математика
Аралык

Аралык — кандай объект үчүн аныкталып жаткандыгына көз каранды болгон геометриялык түшүнүк. 

Каалагандай эки чекитинин ортосундагы аралык — аларды туташтыруучу түз сызыктын кесиндисинин узундугун туюнтуучу терс эмес саны. Чекиттен түз сызыкка же тегиздикке чейинки аралык — ал чекиттен түз сызыкка же тегиздикке түшүрүлгөн перпендикулярдын узундугу, ал эми жарыш 2 түз сызыктын же тегиздиктин, кайчылаш 2 түз сызыктын ортосундагы аралык ал түз сызыктарга (тегиздиктерге) жүргүзүлгөн жалпы перпендикулярдын кесиндисинин узундугу болот. жана чекиттеринин ортосундагы аралык = формуласы менен аныкталат.

 Колдонулган адабият 
 Математика: энциклопедиялык окуу куралы/ Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, - 2004
Категория:Геометрия
Донгхой

thumb|Донгхой (2010).
Донгхой — Вьетнамдын Куангбин дубанынын борбор шаары.

Ханой шаарынан 500км. түштүктө жайгашкан. Шаарда Донгхой аба майданы бар. 
 Калкынын саны - 108000 (2010).
 Шаарды аянты - 155.71km2
 Калктын жыштыгы: 700/km2

Категория:Вьетнам
Категория:Шаарлар‎
Цианоз

thumb|300px|Цианоз
Цианоз (байыркы грек тилинен κυανός күңүрт-көк + -ωσις) — тери жана былжыр челдин кара көк тартышы. 
Ал көбүнчө тырмакта, мурундун учунда, эринде байкалат. Цианоз кандагы кычкылтектин азайышынан, башкача айтканда кычкылтек менен кошулбаган гемоглобиндин көбөйүшүнөн пайда болот. Өпкөнүн жабыркашында (плеврит, пневмония, пневмосклероз жана башкалар), тубаса жүрөк кемтигинде (вена каны өпкөгө келбей түздөн-түз артерия системасына түшүшүнөн) жана башкалар байкалат цианоз кээде дененин айрым бөлүгүндө, кол-бутта кан тамырдын тарышынан, кысылышынан же бүтөлүп калышынан пайда болот. Теринин көгөрүшүнө айрым уу заттардан (анилин, нитробензол жана башкалар) уулануу да себеп болот. Анткени алардын таасиринен кандагы гемоглобин кочкул метгемоглобинге айланат. Цианоз болгондо тезинен врачка кайрылуу керек. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Цистит

Цистит (грек тилинен иκύστις — көбүк) — табарсыктын сезгениши. Клиникалык практикада "цистит" терминин колдонуусу, сийдик инфекциясы табарсыктын ички былжырлуу чел кабыктын сезгенүүдө колдонулат, ошол эле учурда табарсыктын функиясын бузулуусуна алып келет. Цистит менен аялдар да жана эркектер да оорушат, бирок көбүнчө аял кишилер оорушат, эркек кишилерге салыштырмалуу (эркектер 8 эсе аз оорушат), анатомиялык өзгөчөлүктөргө байланыштуу. Аялдардын уретрасы(заара жолу) диаметри чонураак жана узундугу кыска болгонуна себептүү инфекция табарсыка кирүү ыктымалы көбүрөөк.
Инфекция жыныс органдары аркылуу заара жолуна кирип, табарсыкты сезгендирет. Табарсыктагы таш, шишик оорусу да циститке түрткү берет. 

 Түрлөрү 
Ал катуу кармаган жана өнөкөт болуп айырмаланат. Кээде табарсыктын айрым ички бөлүгү сезгенсе, кээде ал толугу менен сезгенет. Циститте алгач былжыр чел кызарып, шишимик тартып, кан тамырлары көөп, кеңеет. Дарт создуга берсе, сезгенүү былжыр челден булчуң катмарына тарайт, айрым жерлери жараланып, ириңдүү кабыкчалар менен жабыла баштайт. Оору узакка созулуп, өнөкөткө өтсө, табарсыктын ичинде сезгенген шишиктер, эт катмарларында катууланган бөлүктөр пайда болуп, табарсыктын көлөмү кичирее баштайт. Циститте тез-тез заара ушатат, заара кылганда табарсык ачышып ооруйт. Табарсыктын ачышканы, ооруганы заара ушатып бүткөндө күчөйт, кээде заара менен кошо кан чыгып, дене ысыйт, оору табарсык туштан белге берилет, заара кан же ириң аралаш болушу да ыктымал.
 Катуу кармаган цистит 
Катуу кармаган цистит 7—10 күндөн кийин басаңдап, ачышканы азайып, оорулуунун жалпы абалы оңоло баштайт. Өнөкөт циститти негизги себебине жараша дарылоо зарыл. Цистит күз, жаз мезгилинде көп кездешип, суукка урунуу, буттун муздашы, жыныс органдарынын сезгениши өнөкөт дартка чалдыктырат. Өнөкөт циститте заараны кармай албай калган учурлар да болот.
 Дарылоо 
Дарылоо оорунун себебине карата жүргүзүлөт. Циститте ар кандай дары берилет, ошондой эле суюктукту көп ичүү, туздуу, өткүр тамак ичпөө зарыл. Жүгөрү чачыгын кайнатып, муздатып, ошондой эле минерал сууларын (Боржоми, Арашан, Нарзан) ичүү жакшы жардам берет. Табарсык тушка жылыткыч басып, заарада кан болбосо ысык ваннага 25— 30 мин. отурса да болот. Санаторий-курортто дарылануу сунуш кылынат.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Категория:Инфекция
Цистоскопия

thumb|250px|Цистоскоп
Цистоскопия (байыркы грек тилинен kystis — «табарсык») — цистоскоптун жардамы менен табарсыкты изилдөө ыкмасы. 
Табарсыктын түрдүү ооруларын (өнөкөт цистит, табарсыктын шишиги, кургак учугу, ташы, жарасы), ошондой эле табарсыкка жакын жаткан жатын, простата бези, көтөн чучук жана башкаларынын сезгенүү жана шишик ооруларын билүүгө жардам берет. Цистоскоп табарсыкка сийдик чыгаруучу канал аркылуу киргизилет. Алардын бир нече түрү (катетрлөөчү, операцияда колдонулуучу, кароочу) бар.
 Цитогенетика 
Цитогенетика — генетиканын бир бөлүгү; белгилердин тукум куугуч закон ченеми менен генетикалык информацияны — хромосоманы алып жүрүүчү клетка ядросунун атайын түзүлүшүнүн өз ара байланышын изилдейт. Медициналык практикада цитогенетикалык изилдөөлөр кеңири колдонулууда. Көпчүлүк тукум куума оорулар жана өөрчүү кемтиги хромосоманын түзүлүшү өзгөргөндөн болору аныкталган (Мутация). Тукум куума белгилер хромосоманын түзүлүшү өзгөрүлбөгөндө гана укумдан тукумга берилет. Клеткалардын бөлүнүү процессинде хромосомалар эки эселенип, ал кайра жаңы пайда болгон 2 клеткага тең бөлүнөт. Уруктанууда аталык жана энелик клеткалардын хромосомалары биригип, кийинки муун атасынан да, энесинен да тукум куума белгилерди алат. Цитогенетикалык изилдөөнүн натыйжасында хромосомалардын ортосунда ген алмашуу жүрүп, анын негизинде белгилер менен касиеттер өзгөрөрү аныкталган; хромосомаларда гендердин жайгашуу иретин байкоого, генетикалык картаны түзүүгө, клетка бөлүнүү мезгилинде айрым хромосомалардын түшүп калуу же тескерисинче көбөйүп (полиплоид) кетүү себебин түшүнүүгө мүмкүндүк болду. Кийинки жылдарда хромосоманын молекулалык структурасы, функциясы молекулалык деңгээлде изилденип, ген алмашуудан татаал түзүлүштүү организмдердин активдүүлүгү өзгөрөрү аныкталган. Хромосомалардын өзгөрүшү организмдин өөрчүшүндө бузулууларга алып келип, тукум куума оорулардын пайда болушуна себеп болот. Цитогенетика методдорунун өркүндөшү көпчүлүк тукум куума ооруларды эрте табуу жана дарылоого жардам берет. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Цитология

thumb|Роберт Гуктун сүрөтү, микроскоптун алдында ткандын кесилиши («Микрография», 1664 жыл).
Цитология (грек. κύτος — «орун», биякта: «клетка» жана λόγος — «окуу», «илим») — өсүмдүк жана жаныбар клеткасынын түзүлүшүн жана аткарган кызматын изилдөөчү илим.

Цитологиянын өнүгүшү клетканы изилдөө методдорунун өөрчүшү менен байланыштуу. 17-кылымда бир катар илимпоздор (Р. Гук, А. Левенгук, М. Мальпиги, Н. Грю жана башкалар) микроскоптун жардамы менен өсүмдүктөр клеткадан турарын аныкташкан. 19-кылымда жаныбарлар тканы да клеткадан турары жана клеткалык түзүлүшү боюнча өсүмдүк менен жаныбарлардын ортосунда окшоштуктар бар экендиги байкалган. Бирок ал кездеги илимпоздор клетканын негизги бөлүгү анын кабыгы деп эсептешкен. 1839-ж. ошол кездеги клеткалык түзүлүш боюнча топтолгон илимий маалыматтардын негизинде немец илимпозу Т. Шванн клетка теориясын негиздеген. 19-кылымдын аягында клетканын негизги бөлүгү анын кабыгы эмес, протоплазмасы экендиги, клетканын бөлүнүү жолу менен көбөйүшү айкын болду.
20-кылымда электрондук микроскоптун пайда болушу цитологиянын өнүгүшүнүн жаңы этабы болду. Цитология клетканы тирүү организмдердин маанилүү структуралык бирдиги катары изилдеп, биологиялык илимдердин ичинен негизги орунду ээлейт. Ал гистология, өсүмдүк анатомиясы, генетика, биохимия, микробиология жана башкалар илимдер менен тыгыз байланышта өнүгүүдө. Цитология изилдөөчү объектилери менен ыкмаларга жараша цитогенетика, цитоэкология, онкологиялык цитология, иммуноцитология жана башкалар тармактарга бөлүнөт.

 Колдонулган адабият 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

 
Категория:Биология тармактары