Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Варна (шаар)

thumb|Варна.
Варна (шаар) - Болгариянын чыгышындагы шаар, Варна облусунун административдик борбору. Калкы 312,4 миң (2006); калкынын саны боюнча өлкөдөгү 3-шаар (София, Пловдивден кийин). Кара деңиздеги Варна булуңунун жээгинде жайгашкан. Мааниси боюнча өлкөдөгү 2-деңиз порту (жылына 8,5 млн о жүк ташылат). Варна Ильичёвск (Украина) Поти Батуми (Грузия) паром байланышы бар. Эл аралык аэропорту бар.

Байыркы грек Одессос полиси катары биздин заманга чейинки 570-жылы ченден белгилүү. 971-жылы Византия басып алган, 1201-жылдан 2-Болгар падышалыгынын курамында, 1393-жылы түрктөр басып алган. 18-19-кылымда ири портко жана соода борборуна айланган. 1949-56-жылы И. В. Сталиндин ысмында. Шаарда антика жана соңку Византия курулуштарынын калдыктары сакталган. Эски бөлүгүндө жыгач үйлөр, чиркөөлөр, мечиттер бар. Өлкөнүн маанилүү өнөр жай жана маданий борбору. Университеттер, музейлер, сүрөт галереясы, музей-аквариум, театрлар, зоопарк, дельфинариум, планетарий, деңиз паркы (1881, аянты 85 га) иштейт. «Варна жайы» музыкалык фестивалы (1926, 1966-жылдан эл аралык), эл аралык балет конкурсу, дирижёр жана композитор Г. Димитров атындагы май айы хор конкурсу өткөрүлүп турат. Кеме куруу жана ремонттоо заводдору, электр приборлор, текстиль, тигүү, тамак-аш, химиялык (ири комплекс) өнөр жайлары иштейт. Деңиз жээгинде «Алтын Кум» улуттук паркы, «Тилик таш» («Дилик таш») уникалдуу табият резерваты, шаардан түндүктө деңиздик климаттык бальнеологиялык-баткак курорттору Алтын Кум, Ыйык Константин жана Елена (мурдагы Достук), Албена, Тузла жана башка жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Болгария
Категория:Шаарлар‎
Варри

thumb|Варри шаарынын көчөлөрүнүн бири
Варри - Нигериянын түштүгүндөгү шаар, Дельта штатында. Калкы 546,6 миң (2006). Нигер дарыясынын дельтасында жайгашкан. Өлкөдөгү ири порт (19-кылымдын аягынан, сыртка нефть, каучук, май пальмасынын продуктуларын, жер жаңгак, какао, тери чыгарат). Аэропорту бар. 15-кылымда негизделген. Нефть институту (1872), нефть ажыратуу, нефть-химиялык, металлургия заводдору, кеме ремонттоочу ишканасы иштейт. Кустардык өндүрүшү (жоон аркан, каноэ, согулган буюмдар) өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Нигерия
Категория:Африка шаарлары
Bappoaтоз

Bappoaтоз, варрооз (Varroatosis, Varroosis) — аарынын жана анын төлүнүн (личинка, куурчакча) жугуштуу ылаңы. Гамаз тукумундагы кенелер козгойт. Кенелер капкакчасы бекитилген ячейкадагы аары төлүндө өсүп жетилет, андан соң трутендин жана эне аарынын денесине өтөт.

 Таралышы 
Ылаңдын таралышына аары багууда ветеринардык-санитардык эрежелердин бузулушу ыңгайлуу шарт түзөт. Ылаңды илдеттүү аары, алардын калдыктары жуктурат. Аары денесине кенелер көп жабышып, канын (гемолимфасын) соргондуктан, уча албай калат, ошондой эле аары башка ылаңдар менен да көп ылаңдайт. Жай-күз мезгилинде аары денесиндеги гемолимфанын өлчөмү азайып, зат айлануусу бузулат. Гемолимфада уу заттар көбөйгөндүктөн, аарылар өлүмгө дуушарланат. Диагнозу аарынын денесиндеги кенелердин санына жараша коюлат. Кенени көрүп же лупа менен карап ырастайт. Мителер аз болгон учурда аарынын уюгун фенотиазин жана башка дарылардын түтүнү менен ыштап, кенени табат.
 Дарылоо 
Күзүндө аарыларды фенотиазиндин түтүнү менен үч күн бою ыштайт (бир жолку ыштоого 1,5 г), фольбекс (2 кагаз тасма), нафталин (2 -3,0 г) же атайын аппаратка аарыларды чогултуп салып, 46-48 градуста 10-12 мин кармайт. Андан тышкары бипин, варропол, апистан (флуметрин), габон (акринатрин), суюк перицин, фольбекс ВА (акпин, неорон), тимол жана башка жаңы дарылар колдонулат. Кенелерге каршы колдонулуучу дары-дармектерди пайдаланганда инструкциясын, өздүк гигиенаны так сактоо керек. Ылаңдын алдын-алуу үчүн карантиндик жана ветеринардык-санитардык иш чараларды так сактоо зарыл.[
[Категория:Аары багуучулук]]
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Варягдар

thumb|Варягдар.
Варягдар — скандинавдарга (норманндарга) чыгыш славяндар менен византиялык гректер берген ат. 9-кылымда княздар (конунгдар) баштаган варягдардын кошуундары Чыгыш жана Батыш Европага, ошондой эле чыгыш славян жерлерине жапырып кирип, жергиликтүү калкты талап турган. 
Варягдар байыркы орус 
мамлекеттүүлүгүн жана Рюриковичтер башкаруучу (княздык) династиясынын негиздөөчүлөрү болгон.
Кийинчерээк, варягдар княздарга жалданып кызмат кылышып, жергиликтүү эл менен аралашып кеткен.

 Дагы караңыз 
 Варягдардан гректерге жол

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Тарых‎
Варягдардан гректерге жол

thumb|Варягдардан гректерге жол.

Варягдардан гректерге жол («Днепр-Ильмен жолу») - Балтика деңизинен Фин булуңу, Нева дарыясы, Ладога көлү, Волхов-Ильмен, Батыш Двина, Днепр, Кара деңиз аркылуу Византияга барчу байыркы соода жолу. «Варягдардан гректерге жол» байыркы кезде эле маалым болуп, 10-кылымдан чыгыш славяндардын жана Киев Русунун тарыхында маанилүү роль ойногон.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Европа‎
Категория:Тарых‎
Васильева Вера Кузьминична

thumb|Вера Васильева
Васильева Вера Кузьминична (30.9.1925-жылы туулган, Москва) — СССР эл артисти (1986). 1948-жылы Москва театр окуу жайын бүтүргөн. Москва сатира театрында иштеп, лирикалык образдардан баштап, бара-бара драмалык ролдорго өткөн: Лиза Синичкина (А. М. Бонди жана Д. Т. Ленский, «Лев Гурыч Синичкин»), Ольга Степанова (Н. М. Дьяконова, «Сеп менен үйлөнүү той», СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1951), графиня Альмавива (П. Бомарше, «Алаңгазар күн же Фигаронун үйлөнүүсү»), Анна Андреевна (Н. В. Гоголь, «Текшерүүчү»), Вишневская, Домна Пантелевна (А. Н. Островский, «Кирешелүү жай», «Таланттар жана таазим этүүчүлөр»), Эстер (Ж. Кокто, «Касиеттүү желмогуздар») жана башка актрисанын аткаруучулук манерасына лиризм, сүйкүмдүүлүк, курч мүнөздүүлүк таандык. «Сибирь жери жөнүндө аңгеме» (СССР мамлекеттик сыйлык, 1948), «Жашы жетпегендер» жана башка фильмдерге тартылган. 
Категория:Инсандар
 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:СССР эл артисти
Васюган (дарыя)

thumb|Васюган (1882).
Васюган - Россиянын Томь облусундагы дарыя, Обдун сол куймасы. Узундугу 1082 км, алабынын аянты 61,8 миң км2. Васюган түздүгү аркылуу агып, Обь дарыясына бир нече салаа менен куят. Негизги куймалары Чижапка, Нюролька (оң), Чертала, Ягылъях (сол). Суусунун жылдык орточо чыгымы 328 м3/сек. Ноябрдан июнга чейин тоңот. Чатынан 866 км аралыкка чейин кеме жүрөт. Сал агызылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:РФ дарыялары‎
Категория:Сибирь
Ватнайёкюдль

thumb|Ватнайёкюдль.
Ватнайёкюдль, Ватна-Йокуль - Исландиядагы эң ири мөңгү, муздук. Аянты 8538 км2. Муздун басымдуу калыңдыгы 600-800 м, эң калың жери 1036 м. Айрым мөңгүлөрдүн этеги Атлантика океанынын жээгине чейин түшөт. Ватнайёкюдльдан Исландиянын эң бийик жери Хваннадальсхнукюр чокусу (2119 м) көтөрүлүп турат. Мөңгү басып жаткан жанар тоолор атылганда айрым учурда муз эрип, алаамат суу ташкынын пайда кылат. Түштүк четинде Скафтафедль улуттук паркы жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Мөңгүлөр‎
Категория:Исландия
Ват-Пху

thumb|Ват-Пху.
Ват-Пху (Тоо монастыры) - Лаостун түштүгүндөгү (Тямпасак провинциясы) зыярат сарайлар комплекси. Тоо капталына жайгашкан (деңиз деңгээлинен 1400 м). Индуисттик чиркөө катары 5-кылымда негизделген. 7-кылымдан тартып, кхмер мамлекети Ченланын диний борбору. Башкы зыярат жайы Лингапарвата (Линга тоосу) Шива Бхадрешвара кудайына багышталган. 10-12-кылымда Камбужадеш империясынын башкаруучулары тарабынан көптөгөн кайра курууларга дуушарланган; композициялык структурасы, ошол доордогу негизги курулуштары сакталган. 14-кылымда В.-П. будда монастырына айландырылып, азыркы наамын алган. Ват-Пхунун арх-расы ландшафтка шайкеш келип, касиеттүү орунду көздөй бара-бара жогорулап көтөрүлүп жетүү идеясына ылайык ишке ашырылган. Эки жагы таш мамылар менен курчалган кеңири жол адегенде курмандык чалуу жөрөлгөлөрү өткөрүлчү тектирлүү бассейнге, андан тоо этегинде жайгашкан ар түрлүү кооздуктагы Түндүк жана Түштүк сарайларына келет. Жогору жагындагы тектирде кыштан курулган 6 зыярат сарай бар. Эң жогорку тектиринде (деңиз деңгээлинен 1200 м) борбордук курулуш ансамбли турат. Ичи аялкудайлардын айкелдери аркыл мифологиялык сюжеттеги барельефтер менен шөкөттөлгөн. Храмдын артындагы асканын ташын оюп, кечилдер үчүн атайын зал жасалган. Ват-Пху Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизилген. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Лаос
Категория:Археология‎
Ваттар

thumb|Ваттар.
Ваттар (немисче Watten, голландча wadden жээк сайроону) деңиз ташкыны болгондо суу каптап, тартылганда кайра ачылып калган жайык жээк тилкеси; ага майда кумдун жана тунманын топтолушунан пайда болгон аккумуляциялык формалар мүнөздүү. Түндүк, Ак, Баренц, Охота, Беринг деңиздеринин, Мексика булуңунун жээктеринде жана башка жерлерде кездешет.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:География
Ватт-саат

Тепкич менен которулгóн адамды́н кýбулуштýлугу 200 Вт эґер ал 400 Дж жумýш аткáрса которулу канча убакфттá созулат 

Категория:Физика
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Вахш

thumb|Вахш.
Вахш - Тажикстандагы дарыя, Амударыянын оң түзүүчүсү. Узундугу 524 км, алабынын аянты 39,1 миң км2. Кызылсуу менен Мөксуу дарыясы кошулгандан Сурхоб аталып, батышты карай агат; ага Обихингоу дарыясы куйгандан кийин Вахш аталып түштүк-батышка бурулат. Андан ары Вахш өрөөнү аркылуу агат. Суусунун орточо чыгымы төмөн жагында 666 м3/сек, эң көбү 3120 м3/сек, эң азы 130 м3/сек. Суусунун киргилдиги менен айырмаланат (5,77 кг/м3). Сугатка кеңири пайдаланылатынча Вахш дарыясында Нурек, Байпаза, Башкы Рогун ГЭСтери курулган. Боюнда Нурек, Калининабад шаары жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Тажикстан
Вашингтон конференциясы

Вашингтон конференциясы —Биринчи дүйнөлүк согуштан кийинки Ыраакы Чыгыштагы күчтөрдүн өз ара катнашын белгилеген конференция. АКШнын демилгеси менен 1921-жылы 12-ноябрдан 1922-жылы 6-февралга чейин Вашингтондо өткөн. Вашингтон конференциясына АКШ, Улуу Британия, Кытай, Жапония, Франция, Италия, Нидерланд, Бельгия жана Португалия мамлекеттери катышкан. Конференцияда 
Париж тынчтык конференциясынан (1919-1920) кийинки талаш суроолорду чечүүгө багытталган бир катар келишимдерге кол коюлган. Вашингтон конференциясында кабыл алынган документтер: Төрт державанын келишими (АКШ, Улуу Британия, Франция жана Жапония) Тынч океандагы аралдардагы ээликтер жана конфликттүү кырдаалдарда өзара макулдашылган чечимдерди кабыл алуу тууралуу; ага 1921-жылы 13-декабрда кол коюлган. Беш державанын келишиминде (АКШ, Улуу Британия, Жапония, Франция жана Италия) деңиз куралдуу күчтөрүн чектөө маселеси каралган. Келишимге 1922-жылы 6-февралда кол коюлган. Келишим биринчи кезекте АКШ, Жапония жана Улуу Британиянын кызыкчылыктарына жооп берген; ага кол койгон державалар 10 жылга ири кемелерди (линкорлорду) курууга мораторий жарыялаган жана бул класстагы кемелердин өз ара катышын (5:5:3:1, 75:1,75 ) аныктаган. Тогуз державанын келишими (АКШ, Улуу Британия, Франция, Жапония, Италия, Бельгия, Нидерланд, Португалия жана Кытай). Буга 1922-жылы 6-февралда кол коюлган. Өлкөлөр «ачык эшик» принцибин сактоо менен (к. «Ачык эшик» доктринасы) Кытайдын суверенитетин урматтоо, аймактык жана административдик жактан кол тийбестигин сактоо тууралуу макулдашышкан. Вашингтон конференциясын өткөрүүнүн демилгечиси катары чыгуу менен, АКШ державалардын Тынч океан аймагында макулдашылган саясат жүргүзүүсүнө жетишип, Жапониянын Кытайдагы таасирин төмөндөтүүгө жана Кытайды эксплуатациялоодо АКШнын ролун жогорулатууга, ошондой эле биринчи орунда турган Улуу Британиянын аскер-деңиз күчүн чектөөгө умтулган. Конференциянын катышуучуларынын алдындагы маанилүү маселелердин бири аймактагы революциялык жана улуттук-боштондук күрөштү болтурбоо болгон. Ошондуктан, Вашингтон конференциясына 
Советтик Россия чакырылган эмес, ал эми өз демилгеси менен келген Ыраакы Чыгыш Республикасынын делегациясы конференцияга киргизилген эмес. Вашингтон конференциясында кабыл алынган чечимдер Версаль тынчтык келишимин (1919) толуктап, Версаль-Вашингтон системасынын маанилүү бөлүгүн түзгөн. Бирок Вашингтон конференциясында жетишилген теңсалмактуулук абал узакка созулган эмес. Конференция аяктары менен Япония анда кабыл алынган чечимдерди кайрадан карап чыгуу саясатын баштаган жана 1931-жылы анын Кытайга кол салышы менен конф-янын чечимдери күчүн жоготкон.
Категория:Саясат

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Везер

thumb|Везер.
Везер — Германиядагы дарыя. Верра жана Фульда дарыясынын кошулушунан пайда болот. Узундугу 440 км (Верранын башатынан 724 км), алабынын аянты 46 миң км2. Түндүк Герман ойдуңу аркылуу агып, Түндүк деңизге куярда эстуарийди пайда кылатынча Орт. чыгымы 312 м3/сек. Кеме Кассель шаарынан (Фульда дарыясынын боюнда), деңиз кемелери Бремен шаарынан баштап жүрөт. Эльба жана Эмс дарыялары менен каналдар аркылуу туташат. Чатында Бремерхафен деңиз порту жайгашкан. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Агын суулар‎
Категория:Германиянын географиясы‎
Везле

thumb|Везле.
Везле — Франциядагы шаар. Бургундияда, Йонна депертаментинде. Калкы 0,5 миңдей (2006). 858—859-жылдарда негизделген. 9—11-кылымда Ыйык Магдалинага зыярат кылуучу жайга айланган. Орто кылымдагы дубал (12-кылым) менен дарбазалардын (Порт-Нёв, 14—16-кылым) калдыктары сакталган. Шаардын Борбордук бөлүгүндө Ыйык Магдалина аялдар монастыры роман чиркөөсү менен бар. Чиркөө ансамбли менен Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине кирген. Везлеге жакын чиркөөлөр, археол. музей, сепил жайгашкан. Шаар айланасында жүзүмчүлүк өнүккөн. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Франция
Категория:Шаарлар
Везувий

thumb|Неаполь жана Везувий.
Везувий — Аппенин жарым аралындагы аракеттеги жанар тоо. Италиянын түшгүгүндөгү Неаполь шаарына жакын жерде. Европа материгиндеги аракеттеги жалгыз жанар тоо. Анын бири бирине кийгизилгендей болуп көрүнгөн үч конусунун сырткы жана эң байыркысы — Түндүк жана чыгыш бөлүктөрүндө гана сакталган дого сымал (диаметри 15 кмдей) Монте-Сомма жалы (бийиктиги 1132 м). Анын ичиндеги бийик (1279 м) жана жаш конусу — жанар тоонун өзү (түбүнүн диаметри 3 км, оозунуку —1 км). Кратердин түбүндө мезгил-мезгили менен үчүнчү конус пайда болуп, жанартоо катуу атылганда жок болуп турат. Негизги конустун тоотектери лава менен туфтун катмарларынан түзүлгөн. Биринчи жолу биздин замандын 79-жылы атылган. Анда Геркуланум, Стабий, Помпей ш. кыйроого учураган (андан кийин 50дөй жолу, акыркысы 1957—59-жылы атылган). Азыр фумаролдук абалда (түтөөдө). 600 м бийиктикте вулканология обсерваториясы (1942-жылдан) иштейт. 800 м бийиктикке чейин жемиш бактары, жүзүм өсөт, кызыл карагайлуу токой бар. Туризм өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Жанар тоолор арип боюнча‎
Категория:Италия‎
Веймар Республикасы

thumb|Веймар Республикасы (1930).
thumb
Веймар Республикасы (1918/1919-1933) - биринчи дүйнөлүк согуш аяктагандан кийинки Германия Республикасынын аталышы. 1918-жылы 9-ноябрда Берлинде Фридрих Эберт (Friedrich Ebert * 4.02.1871 Гейдельберг; † 28.02.1925 Берлин) жетектеген республиканын түзүлгөндүгү жарыяланган. Анын Уюштуруу чогулушунун биринчи заседаниеси Веймар шаарында болуп өтүп, анда кабыл алынган конституциянын атынан аталган. Конституция боюнча Германия федерациялык, парламенттик-демократиялык республика катары түзүлгөн. Ф. Эберт алгачкы президенти болуп шайланган (1919-25), аны Гинденбург алмаштырган (1925-34). Версаль тынчтык келишиминин (1919) оор шарттары Веймар Республикасынын өнүгүшүнө тоскоолдук кылган. 1929-жылы башталган дүйнөлүк экономикалык кризистин натыйжасында түзүлгөн экономикалык оор абалга нааразы болгон Германия улуттук партиясынын финансы жана өнөр жай топтору Гитлердин нацисттик партиясы менен биригип кеткен жана тоталитардык режимди, ал эми коммунисттер пролетариат диктатурасын орнотууну сунуш кылышкан. 1932-жылы парламенттик шайлоодо Улуттук-социалдык партиясы 601 депутаттык орундун 230ун жеңип алган. 1933-жылы президент Гинденбург Гитлерди канцлердик постко дайындоого мажбур болгон. 1933-жылы 28-февралда Гитлер өлкөдө өзгөчө кырдаал абалын киргизип, Гинденбург дүйнөдөн кайткан соң, 1934-жылы президенттик постту өзүнө ыйгарып алган жана «Үчүнчү рейхтин» түзүлгөндүгүн жарыялоо менен, Веймар Республикасында демократиялык түзүлүштү жойгон. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Германия
Категория:Тарых
Вектор

Вектор (латынча vector алып жүрүүчү, бир жерден экинчи жерге которуучу) - багытталган кесинди; анын башталыш жана акыркы чекити көрсөтүлөт. Аны англисче математик У. Гамильтон (1845) киргизген. Ал сан маани менен эле эмес, багыт менен да мүнөздөлөт, Мисалы, ылдамдык, ылдамдануу, күч жана башка. Вектор жоон латын тамгалары a, b, ... менен, же кадимки алфавит тамгаларынын үстүнө сызыкча же жебе коюлуп: a, b, башталышы А, аягы В чекиттери болгон вектор АВ деп белгиленет. a векторунун узундугуна барабар оң сан анын модулу делет жана |a| аркылуу белгиленет. Эгер экөөнүн багыттары бирдей, модулдары барабар болсо, анда ал векторлор барабар же эркин (материалдык чекиттин кыймылынын ылдамдыгы) деп аталат. Бир түз сызыкта жаткан барабар эки вектор жылышма вектор (абсолюттук катуу нерсеге таасир эткен күч) деп аталат. Эгер вектордун башталышы менен аягы дал келишсе, ал нөл вектору деп аталып, 0 менен белгиленип, нөл векторго каалаган багыт туура келет жана модулу 0гө барабар болот. Бардык нөл векторлор барабар. ВА жана АВ карама-каршы векторлор, мында АВ = a болсо, ВА =— a га барабар. Узундугу 1ге барабар болсо, бирдик вектору же орт деп аталат. Эки вектор бир түз сызыкта же параллель түз сызыктарда жатышса, коллинеардуу, эгер бир тегиздикте же жарыш тегиздиктерде жатышса, компланардуу деп аталат. Вектор түшүнүгү чоңдукту жана багытты мүнөздөөчү объектилердин математикалык абстракциясы катары пайда болгон. 
Категория:Геометрия
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Гаага

thumb|Гаага
Гаага - Нидерланддагы шаары Түштүк Голландия провинциясынын административдик борбору. Калкы 479,5 миң (2006, шаар айланасы менен 670 миңдей). Түндүк деңиздеги порт (Схевенингендин аванпорту). Чоңдугу боюнча өлкөдөгү 3-шаар. Электр-техникалык, радиоэлектроника, авиа куруу, тамак-аш, жеңил өнөржайы иштейт. Айнек жана жыгачтан көркөм буюмдар даярдалат.Шаардын ишкер бөлүгүндөгү офистер.Өкмөттүн жана король сарайынын резиденциясы, БУУнун эл-аралык соту жайгашкан. Консерватория (1908), музейлер бар. 11-кылымдын аягынан эскерилет (19-кылымдын башынан шаар). Бинненхоф архитектуралык ансамбли, готика стилинде курулган Синт-Якобскерк чиркөөсү (14-к.), эски ратуша (1564-65), Маурицхёйс (1633-35) аксарайында королдордун сүрөт кабинетине таандык «алтын кылымдын» көркөм чыгармалар коллекциясы сакталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Категория:Нидерланд шаарлары
Габбро

thumb|Габбpo.
Габбро - (Италиядагы gabbro деген жердин атынан) магма тоо теги. Ал негиздүү плагиоклаздан (лабрадор, битовнит), пироксен, кээде оливин менен амфиболдон жана кенташ минералдарынан турат. Түрлөрү норит плагиоклаз менен ромбалык пироксенден, троктолит плагиоклаз менен оливинден түзүлөт. Нагыз габбро толук кристаллданат, курамындагы түстүү жана түссүз минералдардын саны бирдей болот. Химиялык курамында SiO2 45-50%, темир менен магний кычкылдары 20%ке чейин. Өңү кара, кочкул жашыл, кээде чаарала. Жер катмарында шток, лакколит, дайка жана тарамдар түрүндө жатат. Плагиоклазга эң бай (85-90%) габброплагиоклазит,андан ичкери плагиоклаздары көгүш же жашыл болуп кубулуп турганы лабрадорит деп аталат. Габбро курулуш иштеринде, имараттардын ичи-сыртын кооздоодо жана эстеликтерди тургузууда керектелет. Габбро интрузияларында титандын, магнетиттин, никелдин жана башкалардын кен таштары (рудалары) кездешет. Кыргызстандын көп жерлеринде бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Геология
Жан Габен

thumb|Жан Габен (1955).
Габен, Жан - (өз аты-жөнү Жан Алекси Монкорже) (17. 5. 1904, Мериэль -15. 11. 1976, Нёйисюр-Сен) француз кино актёру. 1923-жылдан эстрада бийчиси, оперетта ырчысы, киного 1931-жылдан тартылган. Фильмдерде жөнөкөй жумушчулардын, коомдон куугунтук жегендердин, жайдары мүнөз, кайраттуу каармандардын ролдорун аткарган, ошондой эле турмушка акылмандык, сабырдуулук менен караган, тажрыйбалуу, жөнөкөй адамдардын образдарын түзгөн. Белгилүү ролдору: машинист Раймон («Менин дүйнөм түн», 1951), банкир Ноэль Шудлер («Бул дүйнөнүн даркандары», 1958), жумушчу Неве («Прери көчөсү», 1959), фермер Огюст («Героин», 1970). «Париж аркылуу» (1956), «Архимед селсаяк» (1959), «Мышык» (1971), «Доминичинин иши» (1973) фильмдерде Габен актёрдук чеберилигин көрсөткөн. Франциянын улуттук сыйлыктарына, эл-аралык кинофестивалдардын байгелерине татыган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Франция 
Категория:Кино жылдыздары‎
Категория:Туулгандар 1904-жылы
Категория:Өлгөндөр 1976-жылы