Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Англия-Франция-Израилдин Египетке агрессиясы

Англия-Франция-Израилдин Египетке агрессиясы - Египеттин 1956-жылы 26-июлда Суэц каналын улутташтуруусунан улам келип чыккан. Улуу Британия жана Франция Суэц каналын кайрадан басып алууга, Израиль болсо коңшу араб мамлекеттерин начарлатууга, Египеттин айрым аймактарын каратып алууга умтулган. 1956-жылы 29-октябрда Израиль аскерлери Египет жерине (Синай жарым аралы) басып кирген. 31-октябрда Улуу Британия менен Франциянын куралдуу күчтөрү Египетти бомбалап, 5-ноябрда Порт-Саид шаарынын айланасына десант түшүрүлгөн. Эл аралык коомчулуктун, СССР, АКШ өкмөттөрүнүн талабы менен агрессияны токтотуу, англиялык, франциялык, израилдик куралдуу күчтөрдү Египеттен чыгарып кетүү жөнүндө БУУнун Генералдык Ассамблеясынын сессияларында (1956-жыл, 2-, 7-, 24-ноябрда) атайын резолюциялар кабыл алынган. Агрессорлор согуш аракеттерин токтотууга (1956-жыл, 7-ноябрь) жана Англия, Франция (22. 12. 1956), Израиль (8. 3. 1957) өз аскерлерин Египеттен чыгарып кетүүгө аргасыз болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Тарых
Англия-Франция-Кытай согушу

thumb|Англия-Франция-Кытай согушу.
Англия-Франция-Кытай согушу - экинчи «апийим» согушу (1856-60) Англия менен Франциянын Кытайды көз каранды мамлекетке айландыруу максатын көздөгөн агрессиячыл согуш. Цин династиясына каршы чыккан 
тайпиндердин көтөрүлүшүнөн пайдаланып, Англия 1856-жылы октябрда Гуанчжоу шаарын басып алат. 1857-жылы ага Франция кошулат. 1858-жылы майда англиялык жана француздук аскерлер Дагу портун каратып, Тяньцзинь менен Пекинге коркунуч туудурат. Кытай өкмөтү Тяньцзинде Англия - Кытай жана Франция-Кытай (1858) тең укуксуз келишимдерине кол коюуга мажбур болот. Келишимдер өлкөнүн аймагында чет өлкөлүктөргө эркин соода жана миссионердик ишмердүүлүктү жүргүзүү укугун берүүгө Кытайды милдеттендирген. Бирок, император аларды ратификациялоодон баш тарткан. Ага жооп кылып англичандар менен француздар 1860-жылы августта Тянь-цзинди, октябрда Пекинди басып алат. Кытай өкмөтү Пекинде Англия-Кытай жана Франция-Кытай келишимдерине (1860-жыл) аргасыздан кол коёт. Келишимдер мурдагы Тянь-цзинь келишимдеринин шарттарын бекемдеген.

 Дагы караңыз 
 Англия-Кытай согушу‎ (биринчи «апийим» согушу, 1840-42)

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Согуштар‎
Категория:XIX кылым‎
Категория:Кытай
Ангора эчкиси

thumb|Ангора эчкиси.
Ангора эчкиси — жүн (тыбыт) багытындагы эчки породасы. Түркиянын Ангора (аты ушундан) провинциясында илгертен асыралган. 19-кылымда АКШ, Африка, Австралияга алып келинген. Текесинин салмагы 50-55 кг, эчкиси 3236 кг. Бир эчкиден жылына 90-100 кг сүт саалат. Ангора эчкисинин жүнү ак, жылтылдак, бир кылка, ичкелиги 44-46-сапатта. Жүнүнүн узундугу 25 см. Ангора эчкисинин жүнүнөн сапаттуу кездеме (драп), тукаба, килем, түрдүү трикотаж, терисинен мех жасалат. Ангора эчкиси кылчык жүндүү эчкини аргындаштырууда пайдаланылат. Ангора эчкиси жана аргындары Орто Азияда, Түндүк Кавказда, Казакстанда багылат. Кыргызстанда жергиликтүү эчки менен аргындаштырылган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Категория:Мал чарбачылыгы
Андалузит

thumb|Андалузит.
Андалузит (Испаниядагы Андалузия провинциясынын атынан) - минерал, силикаттар классына кирет. Химиялык формуласы Al2Si2O5. Ромб сингониясында кристаллданат. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 6,5-7,5, тыгыздыгы 31303160 кг/м3. С салмагы 3,16-3,21. Өңү боз, кызгылт боз, кызгылтым, кээде түссүз. Айнек сымал жалтырак, отко чыдамдуу. Андалузит метаморфизмделген сланецтер менен гнейстерде жолугат. Отко чыдамдуу керамикалык жука буюмдарды жасоодо пайдаланылат. Андан жогорку сапаттагы алюминий металын да алууга болот.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Минералдар
Андаман аралдары

thumb|Андаман аралдары.
Андаман аралдары - Инди океанынын түндүгүндө, Бенгала булуңу менен Андаман деңизинин аралыгында. Индиянын Андаман жана Никобар аралдары союздук аймагынын бпр бөлүгү. Аянты 6 миң км2ден ашык. Суу астындагы тоолордун чокуларында жайгашкан, түндүктөн түштүккө карай 350 кмге созулат. 204 аралдан турат; ирилери: Түндүк, Ортоңку, Түштүк, Кичи Андаман аралдары. Жээктер өтө тилмеленген, ыңгайлуу бухталары көп. Айрым жээктери коралл рифи менен курчалган. Өтө тилмеленген жапыз тоо рельефи басымдуу; бийиктиги 729 мге чейин (Садл-Пик чокусу). Абанын жылдык орточо температурасы 28°С; жылдык жаан-чачыны 2500 мм. Дайыма жашыл троппк токою өсөт. Жыгач даярдалат. Шалы эгилет. Кокос пальмасы өстүрүлөт; балык кармалат. Түштүк Андаман аралында Порт-Блэр шаары жайгашкан. 2004-жылкы Инди океанындагы жер титирөөгө байланыштуу пайда болгон катуу цунамиден өтө жапа чеккен.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Аралдар‎
Категория:Индия
Андаман деңизи

thumb|Андаман деңизи.
Андаман деңизи - Инди океанындагы жартылай туюк деңиз. Индикытай, Малакка жарым аралынын, Андаман жана Никобар аралы тизмегинин жана Суматра аралынын аралыгында. Бирма, Таиланд, Индонезиянын жээктерин чулгап турат. Аянты 605 миң км2. Эң терең жери 4507 м. Суусунун температурасы 26-29°С, туздуулугу 31,5 32,5%о (жайында), 30,0 - 32,0%о (кышында) чейин. Суткасына 2 жолу деңиз ташкыны болот (7,2 мге чейин). Негизг порттору: Янгон, Жоржтаун.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Деңиздер‎
Категория:Азия‎
Андаман жана Никобар аралдары

thumb|Андаман жана Никобар аралдары.
Андаман жана Никобар аралдары - Индиядагы союздук аймак. Аты окшош аралда жайгашкан. Аянты 8,3 миң км2. Калкы 377,4 миң (2004); негизинен андамандыктар. Административдик борбору - Порт-Блэр шаары (106,1 миң, 2004). Токой иштетилет. Балык кармалат. Шалы, кокос пальмасы айдалат. 

 Андаман аралдары

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Индиянын административдик-аймактык түзүлүшү
Категория:Индия
Категория:Аралдар‎
Андезит

thumb|Андезит.
Андезит (Түштүк Америкадагы Анд тоолорунун атынан) - порфир структурадагы эффузив тоотеги. Курамында SiO2 54-62% жана K2O+Na2O 6%ке чейин. 1836-жылы немец геологу К. Л. Бух алгачкы жолу аныктаган. Негизинен жанар тоо айнегинен турат; айнектин арасында плагиоклаз, андезин, пироксен, кээде магнетит, роговая обманка сыяктуу минералдардын кристаллдары учурайт. Андезит курамы кремний (56-60%) жана калийден, магнийден, кальцийден, темирден турган жанар тоо лаваларынын жер үстүндө же ага жакын тереңдикте сууп, катууланусунан пайда болот. Базальттар менен чогуу азыркы жана байыркы жанар тоолордун аймактарында, жер үстүнө чыккан тоо тектердин негизги бөлүгүн түзөт. Андезит кислоталарга чыдамдуу буюмдарды жасоодо жана курулуш иштеринде пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Геология
Ханс Кристиан Андерсен

thumb|Ханс Кристиан Андерсен (1869).
Андерсен Ханс Кристиан (2. 4. 1805, Оденсе 4. 8. 1875, Копенгаген) - дания жазуучусу. Өтүкчүнүн үй-бүлөсүндө туулган. Копенгаген университетинде окуган. «Өлүм алдындагы бала» ыры (1826-27), «Амагердеги сейилдикке чыгуу» романтикалык фантазиялуу очерки (1929) менен таанылган. «Мулат» драмасында (1839), «Эки баронесса» романында (1849) феодалдык доор сынга алынган. Ошондой эле «Импровизатор» (1835) жана «Жөнөкөй скрипач» (1937) романдарында искусствонун коомдогу ролу, акын менен айлана-чөйрөнүн ортосундагы конфликт көрсөтүлөт. Андерсендин 1930-40-жылдардагы элдик оозеки чыгармалардын мотивинде жазылган жомокторунда адамдар ортосундагы мамилелер менен жаратылыштын сулуулугу сүрөттөлөт, адилеттүүлүк даңазаланат. 160тан ашуун жомок жазып, алар дүйнө элине тараган. Анын «Булбул», «Көлөкө» жана башка жомоктору кыргыз тилине которулуп (1938-39), кийин өзүнчө жыйнак болуп чыккан (1959).

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Дания жазуучулар‎ы
Категория:Дания
Категория:Туулгандар 1805-жылы
Категория:Өлгөндөр 1875-жылы
Категория:Арип боюнча жазуучулар
Категория:XIX кылым жазуучулары
Андромеда

thumb|Андромеда.
Андромеда (Andromeda) — асман сферасынын Түндүк жарым шарындагы топ жылдыз. Ал топ жылдызга тушма-туш Андромеда тумандуулугу жайгашкан. Байыркы гректер тапкан 48 топ жылдыздын бири. Эфиопия падышасынын кызынын атынан аталган. Андромеда топ жылдызынын a, b жана g жылдыздары күзүндө жакшы көрүнүп, Андромеда жана Керген сабаа топ жылдыздарын иликтөөгө жакшы багыт берет. Андромеданын a жылдызы - Керген сабаа топ жылдызынын да a жылдызы.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Астрономиялык объектилер‎
Анды

thumb|Анд тоолору.
thumb|Анд тоолору.
Анд тоолору - Анд Кордильерасы (инктердин тилинде анта - жез, жездүү тоо) Жер шарындагы тоо системасынын эң узуну (9 миң км) жана эң бийиктеринен (Аконкагуа чокусу, 6960 м). Түштүк Американы түндүгүнөн бүт жана батышынан курчайт; Кордильеранын түштүк бөлүгү. Анд тоолору - соңку көтөрүлүүлөрдүн натыйжасында Анд (Кордильера) геосинклиналдык бүктөлүү кырчоосунун ордуна кайра пайда болгон тоо. Анд тоолору негизинен түстүү металл рудаларына (Борбордук Анд тоолору) бай, алдыңкы жана тоо алдындагы ийилген жерлерде нефть, газ (Кариб, Борбордук Анд тоолору) кендери бар. Анд тоолору негизинен меридиан багытында жарыш жаткан Чыгыш Кордильера, Борбордук Кордильера, Батыш Кордильера, Жээк Кордильера кырка тоолорунан турат. Булардын аралыктарында ички бөксө тоолор менен платолор (Пуна, Альтиплано-Боливия менен Перуда) жана ойдуңдар жайгашкан. Табигый өзгөчөлүктөрү жана орографпясы боюнча Түндүк, Борбордук жана Түштүк Анд тоолоруна бөлүнөт. Түндүк Анд тоолору Кариб Анд тоолоруна, үч негизги Кордильерадан (Чыгыш, Батыш жана Борбордук) турган Түндүк-Батыш Анд тоолоруна жана негизги эки Кордильерадан (Батыш жана Чыгыш) турган, Экватордук Анд тоолоруна бөлүнөт. Борбордук Анд тоолору (28° түштүк кеңдикке чейпн) Перу Анд тоолорун жана Борбордук Анд тоолорунун өзүн же Борбордук Анд тайпак тоосун камтыйт. Түштүк Анд тоолору Чили-Аргентина же субтропиктик Анд тоолоруна, Патагония Анд тоолоруна бөлүнөт. Анд тоолору алты климаттык алкакта (экватордук, түндүк жана түштүк субэкватордук, түштүк тропиктпк, субтропиктик жана мелүүн) жатып, чыгыш (ылымта) жана батыш (айдарым) капталдарындагы жаан-чачындын өлчөмү кескин түрдө айырмаланып (айрыкча борбордук бөлүгүндө) турат. Анд тоолору океан аралык суубөлгүч болуп эсептелет. Андан Амазонка жана анын куймалары, ошондой эле Ориноко, Парагвай, Парананын куймалары, Магдалена дарыясы, Патагониянын дарыялары башталат. Анд тоолорунда дүйнөдөгү ири көлдөрдүн ичинен эң бийик тоолуу көлү - Титикака жайгашкан. Түндүк-Батыш Анд тоолорунан Борбордук Анд тоолорунун түштүгүнө чейинки айдарым нымдуу капталдарын экватордук жана тропиктик нымдуу токой (тоо гилеясы) ээлейт. Ал үч бийиктик алкака (тьерра-кальенте, тьерра-темплада жана тьерра-фриа) бөлүнөт. Субтропиктик Анд тоолорунда дайыма жашыл кургак субтропик токою жана бадал, 38° түштүк кеңдиктен түштүктө дайыма жашыл нымдуу жана аралаш токой өсөт. Бийик платолорго - түндүгүнө экватордук тоолуу парамос шалбаасы, Перу Анд тоолоруна жана Пунанын чыгышына бийик тоолуу тропиктик кургак халка талаасы, Пунанын батышына жана 5-28° түштүк кеңдиктердин аралыгындагы Тынч океандык батыш жээкке чөл өсүмдүктөрү мүнөздүү. Анд тоолору - хина дарагынын, кока, картошка жана башка баалуу өсүмдүктөрдүн мекени.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Түштүк Америка‎
Категория:Тоолор
Анемометр

thumb|upright|Aнемометр.
Анемометр ( — шамал жана — өлчөм) — шамалдын жана газ агымынын ылдамдыгын өлчөөчү прибор. Бир нече түрү бар. Кармап жүрмө анемометр практикада көп пайдаланылат. Ал томпок жактары бир жакты карап турган 4 чөйчөкчөдөн турат. Чөйчөкчөлөр ок темирдин жогору жагына кайчылаштырып бекитилет; алар шамалдын таасиринен кыймылга келип, кыймыл ок темирдин төмөнкү учундагы эсептөө куралынын жебесине берилет. Айлануу санына жараша шамалдын орточо ылдамдыгы аныкталат. Желдеткич түтүктөр менен каналдарындагы аба агымынын орточо ылдамдыгын аныктоодо баралуу анемометр колдонулат.

 Булактар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Метеорология
Анжыян (шаар)

thumb|Анжыян.
Анжыян - Өзбекстандагы шаар, Анжыян облусунун административдик, маданий жана экономикалык борбору. 

Дүйнөдөгү эң байыркы шаарлардын бири болгон Анжыянга 2500 жылдан ашкан. Шаардын айрым жерлеринен биздин замандын 7-8-кылымдарына таандык археологиялык буюмдар табылган. д. 

Баргана өрөөнүнүн чыгышында жайгашкан. Калкы 362,6 миң (2003). Темир жол түйүнү. Аэропорт бар. 9-кылымдан Андукан деген ат менен белгилүү болуп, Саманид, Караханид, Монгол Тимурид, Бухара жана Кокон хандыктарынын курамына, 1876-жылы Орус империясынын курамына кирген. 1898-жылы Анжыян көтөрүлүшүнүн башкы борбору болгон. Өзбекстандагы маанилүү өнөр жай борбору. Машина куруу (электротехника, ирригация жабдуулары), жеңил (кебез-кездеме, бут кийим, трикотаж, тигүү), тамак-аш-татымал өнөр жайы; гидролиз жана 2 пахта заводу бар. Төрт ЖОЖ, тарыхый-крайтаануу музейи, медресе, Жами минарети (19-кылымдын аягы), музыкалык-драма (1919), «Лола» куурчак жана Жаштар театры иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Өзбекстан шаарлары‎
Анжыян облусу

Анжыян облусу — Өзбекстандын эң чыгыштагы облусу болуп саналат Административдик борбору — Анжыян шаары. Облустун батышы кыр-адырлардан турат, чыгышы тоо кыркаларына туташкан. Күчтүү жер титирөөлөр болуп турат.

Облустун эгин аянттарынын саны менен курамы көз карандысыздыктан кийин өзгөрдү. Дың жерлер жокко эсе. Пахтанын дүң түшүмү түшүмдүүлүк эсебинен гана жогорулатылат. Жашылча, картөшкө жана бакча эгиндери негизинен шаарлардын айланасында өстүрүлөт. Облуста дан эгиндери аянттарынын үлүшү да аз. Айыл чарбасында багдарчылык салмактуу орун ээлейт. Бактар жана жүзүмзарлар адырлардын эсебинен гана кеңейүүдө. Адистештирилген багдарчылык чарбалары бар.

Мал чарбасында кой менен эчкилердин үлүшү чоң. Бодо мал негизинен эт жана сүт үчүн асыралат. Жибекчилик облустун чарбасында чоң мааниге ээ.

Облуста өнөр жай да жогору деңгээлде өнүккөн. 160-тан ашуун өнөр жай ишканалары бар. Ишканалардын арасынан Анжиян автомобиль отургучтары заводу, ирригациялык машина куруу заводу жана «Семург» трикотаждык акционердик бирикмеси ири ишканалар эсептелет. Алар негизинен Анжиян өнөр жай түйүнүндө жайлашкан, облус электр энергиясын экономикалык географиялык райондун бириккен энергетика системасынан алат. Кемпир-Абад суу сактагычында кубаттуулугу 100 миң киловаттуу ГЭС курулган.

Анжиян — алгачкы мунайзат алынган борборлордон бири. Мунайзат ноо аркъшуу Ферганадагы мунайзатты кайра иштөө заводуна жиберилет. Кожоабад газы Анжиян менен Асакеге жеткирип берилет.

 Административдик бөлүнүшү 
thumb|450px|right|Андижан облусунун административдик бөлүнүшү

Област 14 административдик районго бөлүнөт.
 Алтынкөл (11) — борбору Алтынкөл
 Андижан (1) — борбору Куйганяр
 Асаке (2) — борбору Асаке
 Балыкчы (3) — борбору Балыкчы
 Боз (4) — борбору Боз
 Булакбашы (5) — борбору Булакбашы
 Жалакудук (7) — борбору Ахунбабаев
 Ызбаскан (6) — борбору Пайтуг
 Коргондөбө (9) — борбору Коргондөбө
 Мархамат (10) — борбору Мархамат
 Пахтабад (12) — борбору Пахтабад
 Улугнор (14) — борбору Акалтин
 Кожо-Абат (8) — борбору Кожо-Абад

 Шаарлары 
 Анжиян
 Асаке
 Ахунбабаев
 Карасуу
 Коргондөбө
 Мархамат
 Пахтаабад
 Пайтуг
 Канабад
 Кожо-Абад
 Шахрихан

 Шаар тибиндеги кыштактары 
 Анжиян
 Боз
 Куйганяр
 Палванташ
 Жанубий-Аламышык

 Булактар 
 Хокимият Андижанской области 
 Области Узбекистана
 
 Автомобильные номера Андижанской области СССР 

категория:Өзбекстан областтары
Николай Геннадиевич Басов

thumb|Николай Басов.
Николай Геннадиевич Басов (1922-жыл 14-декабрь, Тамбов губерниясынын Усмань шаары – 2001-жыл 1-июль) – совет жана орус физиги, "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (1964), кванттык радиофизиканы негиздөөчүлөрдүн бири, СССР ИАнын академиги (1966), Социалистик Эмгектин Баатыры (1969). Москва инжердик-физика институтун бүткөн (1950). 1950-жылдан СССР ИАнын Физика институнда илимий кызматкер, ошол институттун директорунун орунбасары (1958), 1962-жылдан лаборатория башчысы. Москва инженердик-физика институтунун профессору (1963). «Природа» журналынын башкы редактору (1967). А. М. Прохоров менен бирдикте кванттык системанын жардамы менен электр-магниттик термелүүнү генерациялоочу жаңы методду иштеп чыгып, мол. 1-генератор мазерди түзгөн. Басов 1-болуп оптикалык диапазондогу (лазер) кванттык генераторго жарым өткөргүчтөрдү колдонуу идеясын сунуш кылып, ар кандай типтеги жарым өткөргүчтүү лазерлерди түзүү методун өркүндөткөн. Лениндик (1959) жана Нобель (1964) сыйлыгынын лауреаты. Ленин ордени менен сыйланган.

 Өмүр таржымалы 

Илимий ишмердиги

Басовдун изилдөө иштери кванттык электроникага жана анын колдонулушуна багытталган. Ал А. М. Прохоров менен бирге электромагниттик нурлануунун кванттык системалар тарабынан күчөшүнүн жана генерациясынын принцибин аныктаган. Бул, 1954-жылы аммиак малекулаларынын тутамы менен ишке кирүүчү алгачкы кванттык генераторду (мазер) жасоого мүмкүндүк берген. Кийинки жылы деңгээлдердин инверсиялык элдүүлүгүн пайда кылуунун үч баскычтуу түзүлүшү сунушталган. Бул түзүлүш мазер жана лазерлерде байма-бай колдонула баштаган. Бул эмгектер (жана америкалык физик Ч. Таунстун изилдөөлөрү) физикадагы жаңы багыт болуп эсептелген кванттык электрониканын пайдубалы болуп калган. Радиотолкундардын күчөө жана генерациясынын жаңы принцибин иштеп чыкканы үчүн (молекулярдык генератор жана күчөткүчтөрдүн жасалышы) Н.Г. Басов менен А.М. Прохоров 1959-жылы Ленин сыйлыгы менен сыйланышкан. 1964-жылы болсо, Ч.Х. Таунс менен бирге "лазер-мазердик генераторлордун жана күчөткүчтөрдүн жасалышына негиз болгон кванттык электроника жаатындагы фундаменталдуу эмгектери үчүн" аларга физика боюнча "Нобель" сыйлыгы ыйгарылган.

Сыйлыктары, ардактуу наамдары

 Ленин сыйлыгы (1959)
 Физика боюнча "Нобель" сыйлыгы (1964, кванттык электроника жаатында аткарган негиздөөчү эмгектери үчүн)
 Социалисттик Эмгектин эки жолку Баатыры (1969, 1982)
 Чехословакия Илимдер академиясынын алтын төш белгиси (1975)
 А. Волта алтын төш белгиси (1977)
 СССРдин Мамлекеттик сыйлыгы (1989) 
 М.В. Ломоносов атындагы Чоң алтын төш белги (1990)
 Беш Ленин төш белгиси
 "Аэрофлот" авиакомпаниясынын Airbus A320-214 VP-BLL учагы Н. Басовдун атынан аталган

Колдонулган адабияттар
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:ССРС окумуштуулары
Категория:Туулгандар 1922-жылы
Категория:Өлгөндөр 2001-жылы
Басра

thumb|Басра.
Басра, Бассора — Ирак Республикасынын түштүк-чыгышындагы шаар. Калкы 2,02 млн (2005). Шатт-эль-Араб дарыясындагы ири порт. Темиржол жана автомобиль жолдор тоому. Эл аралык аэропорту бар. Нефть казып алуунун жана ажыратуунун борбору. Химия, текстиль өнөр жайы, университет иштейт. Басраны 637-38-ж. халиф Омар негиздеген. 8-9-кылымда Араб халифатынын маданий жана экономикалык борбору болгон. 1258-ж. монголдор тарабынан талкаланган. Биринчи дүйнөлүк согуштан кийин Ирактын карамагына өткөн. Эски Басранын урандылары сакталган.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар‎
Категория:Ирак
Басс кысыгы

thumb|Басс кысыгы.
Басс кысыгы - Австралия материги менен Тасмания аймагынын аралыгында. Тасмания деңизин Инди океаны менен туташтырат. Узундугу 490 км, туурасы 287 км ге (эң кууш жери 213 м) чейин, эң тайыз жери 51 м. Батыш бөлүгүндө Кинг анын, чыгышында Фюрно аймагы бар. Порту Мельбурн шаары.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Австралия
Категория:Кысыктар арип боюнча
Бас-тер

thumb|upright|Бас-тер.
Бас-тер - Вест-Индиядагы Гваделупа аймагынын тобунун (Франция ээлиги) администрация борбору. Калкы 11,5 миң (2005), деңиз порту. Туризм өнүккөн. Архитектуралык эстеликтери Сен-Шарль форту, Эвеше собору, юстиция имараты. Сыртка кант, банан, какао, кофе, ваниль чыгарат. Кант өнөр жайы иштейт. 1643-ж. негизделген. Шаар ураган шамалынан көп жабыркайт. Бас-Терге жакын, Пижон аймагында Ж. И. Кусто уюштурган суу астында сүзүү борбору жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар‎
Категория:Франция
Бастер

thumb|Бастер.
Бастер - Сент-Китс жана Невис мамлекетинин борбору. Айдарым аралдар тобуна кирген Сент Кристофер (Сент-Китс) аймагынын түштүк жээгинде жайгашкан деңиз порту. Калкы 12,9 миң (2005). Эл аралык аэропорту бар. 1627-ж. Француздар негиздеген. 1867-ж. өрттөн кийин кайра курулган. 1983-жылдан көз карандысыз мамлекеттин борбору. Өкмөт үйү, собор, чиркөө, саат мунарасы, эки кабаттуу үйлөр, улуттук музей, ботаникалык бак, казино, кант заводу, суусундук өндүрүшү иштейт. Туризм өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Шаарлар
Категория:Франция
Батат

thumb
thumb
Батат - , таттуу картошка чырмооктор тукумундагы көп жылдык (эгилмеси көбүнчө бир жылдык) өсүмдүк. Тропик жана субтропик өлкөлөрдө, негизги азык өсүмдүк катары байыртан эгилет. Эгилме түрү Борбдук Америка, Мексикадан тараган. Сабагы узун (1-5 м), бир нерсеге жармашып өсөт, муунактарынан тамырлайт. Тамырында ар кандай формадагы жана түстөгү, крахмал менен кантка бай, ири, салм. 200-500 г, кээде 10 кг га чейинки түймөк пайда болот. Андан акшак, ун тартылып, крахмал, спирт, кант даярдалат. Сабагы тоют. Көбүнчө Индия, Индонезия, Япония, Филиппин ааймактарында, Африканын экватор өлкөлөрүндө, Бразилия, АКШ, Испания жана Италияда эгилет.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Өсүмдүктөр