Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Компьютер тармагы

Компьютер тармагы - бул ар түрдүү байланыш каналдары аркылуу байланышууга жана ресурстарды чогуу колдонууга мүмкүнчүлук түзгөн компьютерлердин тобу. Тармактар бир нече характеристикага жараша болүнөт. 

 Максаты 
Компьютер тармактары төмөнкү максаттар үчүн колдонулат:
 Байланышты жеңилдетүү. Тармакты колдонуп адамдар электрондук почта, чат, телефон, видео телефон чалуулар, видео-конференция 
аркылуу оңой жана эффективдүү түрдө байланыша алышат.
 Хардвейрди бөлүшүү. Тармактагы ар бир компьютер бөлүшүлгөн принтер сыяктуу ресурстарды колдоно алат.
 Файл, дата, маалымат бөлүшүү. Авторизациядан өткөн колдонуучу тармакка байланган башка компьютерлерде жайгашкан маалыматтаргы ала алат. 
 Программаларды бөлүшүү. Тармакка байланган колдонуучу алыста жайгашкан компьютерлердеги программаларды иштете алат.
 Маалыматты сактоо.
Категория:Компьютер
Сотел

"Сотел" ЖЧК - Кыргызстандагы телекоммуникационная тармагында, "Nexi" бренди менен иштеген компания. 

"Сотел" ЖЧК – CDMA 800 МГц стандартындагы байланыш кызматын көрсөтүүчү байланыш оператору. 
Кыргызстанда биринчилерден болуп, жогорку ылдамдыкта «Мобильдүү Интернет» EV-DO технологиясы жана «nexitunes» (CRBT – Coloring Ring Back Tone) кызматын көрсөтүп баштаган.

 Интернеттеги шилтемелер 
 Расмий архивы сайты

Категория:Телекоммуникация
Категория:Уюлдук компаниялар
Аалы Туткучев

Аалы Туткучев — кыргыздын белгилүү төкмө акыны. КР Эмгек сиңирген артисти (2016)

 Өмүр баяны 
Аалы Төлөгөнович Туткучев 1983-жылы 9-декабрда Талас облусундагы Манас районунун Арал айылында жарык дүйнөгө келген.

2005-жылы Бүбүсара Бейшеналиева атындагы Кыргыз Мамлекеттик искусство институтун бүтүргөн. 

2002-жылы кыргыз маданиятын бир бөлүгү болгон акындардын төкмөчүлүк өнөрүн жандандыруу максатында түзүлгөн“Айтыш” коомдук фондунда кыргыз элинин чыгаан төкмө акындары Ашыраалы Айталиев, Тууганбай Абдиевден сабак алып, азыркы муундун көрүнүктүү төкмө акындары Амантай Кутманалиев, Жеңишбек Токтобеков, Элмирбек Иманалиев, Азамат Болгонбаев менен биргеликте акындык өнөрдү улап, кыргыз маданиятында чоң салым кошуп келе жатышат.

 Чыгармачылыгы 
Ийгиликтери:

2003-жылы Каракол шаарында өткөн “Ысык-Көл жазы” конкурсунда II орунга ээ болгон. 

2004-жылы Бүбүсара Бейшеналиева атындагы искусство институтунун Жылдын мыкты студенти наамынын ээси. 

2004-жылы Аламүдүн райондук мамлекеттик администрациясы өткөргөн “Эмгекчилер күнүнө” арналган Республикалык акындар айтышында катышып II орунду алган. 

2005-жылы Бишкек шаарында өткөн Арстанбек Буйлаш уулунун 180 жылдык мааракесине арналган Республикалык төкмө акындар айтышында баш-байгенин ээси. 

2005-жылы “Алтын шаты” президенттик стипендиясынын стипендиянты. 

2005-жылы “Замандаш” элдик журналынын “Жылдын мыкты өнөрпозу” сыйлыгы,
“Агым” гезитинин “Жыл мыктылары” сыйлыгына ээ болгон. 

2006-жылы Казак республикасындагы Орал калаасында өткөн “Мухит Мерейли уулунун 165 жылдык мааракесине” арналган Калк аралык акындар айтышында II орун. 

2007-жылы. Барскоондо өткөн Кыргыз атына арналган республикалык акындар айтышында I орун. 

2008-жылы Бишкек шаарында Кыргызстандын Эгемендик күнүнө арналган Эл аралык акындар айтышында I орун. 
2009-жылы Ош шаарында өткөн Кыргызстандын Эгемендик күнүнө карата Кыргыз Республикасынын президентинин байгесине арналып өткөрүлгөн республикалык акындар айтышында Баш байгенин ээси. 

Термелеринин тизмеси:
 “Булгаба ичкен кудукту”
 “Ак-кайың”

 Наамдары. Сыйлыктары. 
2012-жылы – “Адабият жана музыкалык искусство” тармагындагы жетишкендиктери үчүн Интеллектуалдык менчиктин бүткүл дүйнөлүк уюмунун алтын медалы менен сыйланган.

2016-жылы- КР Эмгек сиңирген артисти.

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.-----------.kg/ 
 http://unesdoc.unesco.org/images/0021/002120/212066m.pdf

Категория:Инсандар
Категория:Маданият
Категория:Кыргызстан
Категория:Элдик оозэки чыгармачылык
Категория:Манас районунда төрөлгөндөр
Категория:Кыргыз акындары
Категория:Төкмө акындар
Асаналиев Майрамкул Мусабай уулу

250px|right|thumb

Майрамкул Асаналиев, Мусабай уулу — Бишкектин шаар белгисинин жана байрагынын автору, Кыргыз Республикасынын Жаштар сыйлыгынын лауреаты, "Эл Куту чебер" наамынын ээси, Сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү.

 Өмүр баяны 
1965 - ж. Ысык-Көлдүн Тоң районундагы Бөкөнбаев айлында туулган.
Бишкектеги С. А. Чуйков атындагы Сүрөт Академиясын бүтүргөн. 1998-жылы биринчи жолу жекече көргөзмөсүн жалпы калк кароосуна койгон.

 Эмгектери 
Манас - рух гүлазыгы сүрөттөр жыйнагы

 Шилтемелер 
Кыргыздын эн тамгалары сүрөттөр жыйнагы

Категория:Арип боюнча инсандар
Категория:Арип боюнча сүрөтчүлөр
Чубак (баатыр)

Чубак баатыр Манастын эң жакын чоролорунун бири. Акбалтанын уулу, нойгут уруусунан.

Көк ырапыс тон кийген,
Көгаладай ат минген,
Узун бойлуу, кен далы,
Зорлугу тоонун теңиндей,
Акбалтанын Чубагы
Алышса адамдын алы жетпеген,
Арстандын тиши өтпөгөн
Жекелеп белин курчанган,
Жети санча кол келсе
Желбегей кирип кол салган...

Чубактын окуясы С. Каралевдин вариантында көбүрөөк айтылат. Чубактын балалыгы, Манаска келип кошулушуөз алдынча тема болуп берилген.

Чубактын атын Кызыр койот. 12 жашка чыкканда “көчүп барсын Таласка, чоро болсун Манаска ” дейт. Чубак ат тандап убара болуп жүрүп, кайыптан болуп Көкаланы табат. Көкаланы мингени барып Букарды камайт. Букардан Каныкей менен сайышып, туруштук бере албай качат. Бул окуяны алдын ала билген Бакай тосуп чыгып Чубакты ажыратып алат. Ошону менен Чубак Манаска келип кошулуп чоросу болуп калат. 

С. Орозбаковдун вариантында (1979 жылы чыкканы) Чубак жөнүндө алгач Манастын кыз Сайкал менен сайышкан окуясында айтылат. Манас нойгуттун ханы Карача хандын кызы Сайкал менен сайышып жеңиле турган болгондо Чубак барып “эңиш эмес, сайыш деп” кирип барып ажыратып калат. С. Каралаевдин вариантында Чубак Сайкалдан жеңилген болот. Сайкалга Манастан бөлөк жалгыз Алмамбет чыдаган болот.

Андан кийинки Чубактын чоң окуясы - бул Алмамбет менен болгон чатагы. 
Манас менен Чоң казатка барып, ошол жактан шейит болот.
С. Каралаевдин вариантында Чубак катуу жарадар болуп, бирок өлбөй кетет:

Камчы бою капталдан
Ошондо камбыл мерген бир койду.
Баатыр ай, очогор тийди бооруна
Чубактын от чагылды көзүнө.
Ошондо өлөр-өлбөс жан менен,
Жер көрүнбөс чаң менен,
Бээжинден алган сары алтын
Чачып кетти көрдүнбү?
Коркок болуп Чубагын
Качып кетти көрдүңбү?!
Ошондо бүйөнгө тийип белине,
Кан Балтанын Чубагы
Качып кетти элине. 
Ит-Өлбөстүн жалгыз жол
Сала качып кутулду,
Аркалуу күлүк Көгала
Акбалтанын жалгызын — 
Баатырды ала качып кутулду.

Чубактын:
Урусу – нойгут 
Атасы - Акбалта 
Кылычы – Жойкума 
Аты – Көкала/Көктеке (С. Орозбаков)
Аялы – Айжаңжуң кызы Бирмыскал.
Баласы – Канчоро 

Категория:Манас эпосунун каармандары
Эл аралык Славян Каналы

200px|right

Эл аралык Славян Каналы (орусча Международный Славянский Канал, украинча Міжнародний Слов'янський Канал, англисче Slavonic Channel International) – телекөрсөтүүчү канал.

Бүткүл дүйнөнүн славяндары менен дүйнөлүк коомго Славяндыктардын жашоо-тиричилигинин ар кандай жактары, уникалдуу славян тарыхы, бай традициялары, маданияты, жетишкендиктери жана дүйнө цивилизациясынын өнүгүшүнө славяндардын кошкон маанилүү салымы жөнүндө маалымат берүүнү көздөйт.

"Эл аралык Славян каналы" ("International "Slavonic Channel") эфирге 2008-жылдын 12 сентябрында Украинанын аймагынан спутник аркылуу чыккан (Sirius-4 Satellite 5° East Frequency 12075 MHz (H) Symbol Rate: 27,5 Msymb/s FEC 3/4 & Astra-2 Satellite 31,5° East Frequency 12090 MHz (H) Vertical Symbol Rate: 27,5 Msymb/s FEC 9/10).
SCI сутка бою иштейт жана анын телекөрсөтүүсү калкы 1 миллиард 202 миллион болгон аймакты камтыйт. Телекөрсөтүү (эң алгач Украинанын аймагынан) төрт тилдеги жолдор: орусча, украинча, англисче жана продуктуну чыгарган өлкөнүн тилинде аркылуу жүрөт. Кийинчирээк телекөрсөтүү бир эле кезде славян өлкөлөрүнүн, ошондой эле француз, немис, испан, португал, араб жана кытай тилдеринде жүргүзүлөт. Телеканалдын тематикасы – маданий агартуу.

 Тарыхы 
Мурдагы СССРдин аймагынан түздөн-түз спутник аркылуу берүүсүнүн биринчи тажрыйбасы катары Украинанын аймагынан "Эл аралык Славян каналынын" эксперименттик трансляциясы болгон. Эфирге 1994-жылдын 14 декабрынан тартып 1995-жылдын 15 майына чейин эксперименттик чыгуу жүргүзүлгөн.
Долбоордун авторлору: Иваненко Владимир Александрович жана Иваненко Валерия Владимировна.

 Адабияты 
Мащенко И. Г. Телевидение в Украине. Биринчи том. "Телевидение de facto". — Николаев, 1998. — 341 с.

 Шилтемелер 
Телеканалдын сайты
Элкат

Элкат - Кыргыз Республикасынын байланыш оператору, телекоммуникация, интернет тармагындагы алдынкы операторлордун бири. 
ЭлКат - (Элдик Кат) Кыргызстандагы эң биринчи электрондук кат жана Интернетке кирүү боюнча алгачкы кадам таштаган байланыш оператору.

 Шилтемелер 
 http://www.elcat.kg

Категория:Телекоммуникация
Категория:Техникалык илимдер
Азиз Несин

Азиз Несин (чыныгы аты-жөнү Мехмет Нусрет / Mehmet Nusret Nesin; 1915–1995) — XX кылымдагы көрүнүктүү түрк жазуучусу жана сатирик. 

 Кыскача өмүр таржымалы 
Мехмет Нусрет жаш кезинде аскердик билим алган. Көркөм өнөр академиясында окуган. Сабахаттин Али негиздеген «Марко Паша» газетасында иштеген. Кийин ал гезитте өкмөткө каршы макалаларды жарыялагандыгы үчүн басылмага тыюу салынган.

Азиз Несин көптөгөн күлкүлүү аңгемелердин жана романдардын автору. Ал саясий жана социалдык сатиранын чебери катары белгилүү. Жазуучу «Бошонгон жиндилер», «Иш адамы» сыяктуу аңгемелерди жараткан. Түрк коомунун терс жактарын, партиялардын ортосундагы саясий келишпестикти «Кайсы партия жеңет?» (1957), «Өлгөн эшек» (1958), «Азамат» (1959) чыгармаларында келекелейт. Анын сүйүктүү каармандары — майда чиновниктер, жолу болбогон интеллигенттер жана жумуш таба албай сенделип жүргөн кембагалдар. Азиз Несин «Пил Хамди» (1956) жана «Казан азган» аңгемелери үчүн сатириктердин эл аралык конкурсунда «Пальма бутагы» сыйлыгына эки жолу арзыган. Мурдагы СССРде анын «Иттин куйругу» (1958), «Тиги дүйнөдөн кат» (1960), «Сиздин саатыңыз нече болду?» (1970) китептери басылып чыккан. Айрым чыгармалары кыргыз тилине да которулган.

 Чыгармалары 

 «Бошонгон жиндилер»
 «Иш адамы»
 «Кайсы партия жеңет?» (1957)
 «Өлгөн эшек» (1958)
 «Азамат» (1959)
 «Пил Хамди» (1956)
 «Казан азган»

 Сыйлыктары жана наамдары 

 Сатириктердин эл аралык конкурсунда «Пальма бутагы» сыйлыгы — эки ирет.

 Басылып чыккан чыгармалары 

 Азиз Несин. Собачьи хвосты. Юмористические рассказы. М., 1958.
 Азиз Несин. Если бы я был женщиной. Юмористические рассказы. М., 1961.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 Несин басма үйүнүн китептери 
 Азиз Несин уюштурган кордун интернет барагы
 Жанызак 

Категория:Сатириктер
Категория:Түрк жазуучулары
Категория:Туулгандар 1915-жылы
Категория:Өлгөндөр 1995-жылы
Категория:Таажы-2012
Абдурашид хан

Абдурашид хан – 1533–60-ж. Моголстанды бийлеген хан. Султан Саид хандын уулу. Атасынын көзү барында ал Мухаммед-Кыргыз м-н Борб. Теңиртоону бийлеген. Алар Моголстан биримдигин калыбына келтирүү максатында, Моголстандын эң алыскы жерлерине чейин барып, чачыранды кыргыз ордолорун чогултушкан. А. а-Р.х. калмактарга каршы жеңиштүү жүрүш жасап, «Гази» (б.а. капырларга каршы) атка конгон. Атасынын өлүмүнөн кийин (1533) тактыга отуруп, кыска убакытка Жетисууда моголдордун бийлиги орногон. Кыргыз ж-а казактарга каршы күрөшүү үчүн өзбек шейбаниддери м-н союз түзгөн. Өзбек шейбаниддерин казактардын кол салуулары тынчсыздандырып турган. 1537-ж. А. а.-Р.х. казак- кыргыз биргелешкен күчүн кыйроого учураткан. Ага карабастан казактар Ташкенге, кыргыздар Кашкарга коркунуч туудурган.

 Маалымат булагы 
Э. Асанов. Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия 
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Таажы-2012
Абу-л-Гази Бахадур хан

АБУ-Л-ГАЗИ Бахадур хан (1603–1663) – Хива ханы ж-а көрүнүктүү тарыхчы. 1643-ж. көчмөн өзбек урууларынын жардамы м-н такка отуруп, өз бийлигин чындоо үчүн түркмөндөргө, калмактарга, Бухара хандыгына каршы күрөшкөн. Өз мезгилинин билимдүү адамдарынан болгон, эски кол жазмаларды көп окуган, түрк элдеринин тарыхын дурус билген инсан болгон. Анын «Шажарай-йи-таракима» ж-а «Шажарай-и-түрк» («Түрк элдеринин санжырасы», «Түркмөндөрдүн санжырасы») аттуу эки эмгеги белгилүү. Эмгектерде Борб. Азиянын элдеринин тарыхы б-ча баалуу тарыхый, этногр. маалыматтар кездешет. А.-л.-Г. бул эмгектерди жазууда Рашид ад-Диндин «Жами ат-Таварихин» негизги булак катары пайдалангандыгы байкалат. Анын маалыматтарын кыргыз тарыхчылары Осмоналы Сыдык уулу м-н Б. Солтоноев кыргыздардын тарыхын изилдөөдө пайдаланышкан.
Айрым шилтемелер:Осмонаалы Сыдык уулу. Тарых, Кыргыз Шадмания Б. Солтоноев. Кызыл кыргыз тарыхы. 1т. 1993 
Б. Солтоноев. Кызыл кыргыз тарыхы. 2 т. 1993 

Категория:Тарых
Категория:Кыргыз тарыхы
Сальса бийи

Сальса бийи - бул кыз жигит бийлеген латин америкалык бийлердин бири. Сальса XX-кылымдын ортосунда Латын Америкада жаралып андан соӊ АКШда кеӊири таралган. Сальса экпрессивдүү бий болуп, ар түрдүүлүгү жана импровизацияга бай компоненти менен белгилүү. Бийде зор чектелүүлөр болбогондуктан сальсаны жашына, салмагына жана дене түзүлүшүнө карабастан бардыгы бийлей алышат. Ушундай өзгөчөлүктөрү менен сальса дүйнө жүзүнүн сүймөнчүлүгүнө ээ болууда. Сальсанын популярдуулугунун натыйжасында бийдин бир нече түрлөрү/стилдери бир учурда ар башка өлкөлөрдө пайда боло баштаган. Айта кетсек, сальса-касино Кубада, сальса «Лос Анжелес» менен «Нью-Йорк» АКШда жаралган. Ошондой эле сальса бийи Венесуэлла, Улуу Британия, Пуэрто Рико жана Колумбия өлкөлөрүндө бири биринен айырмаланып турат. Сальсанын жактоочулкарынын айтымында бий учурларында алар ачык маанай менен позитивдүү эмоцияга кабыл болуп, жакшы эс алуу менен камсыз болушат. Сальсанын испан тилинен «ачуу соус» деген которулушу бийдин жогорку темптеги өзгөчөлүгүн даӊазалап турат. 

Сальса бийинде жигит менен кызга таандык ролдор бар. Жигит «алып баруучу» ал эми кыз жигиттин- «ээрчигени». Сальсанын бардык кыймылын жана айлануу элементтерин жигит алып барат, ал эми кыз бийге көркөмдүүлүктү жана сулуулукту алып келет. 
Бий стилине жараша ар кандай аткарылышы мүмкүн, бирок анын негизги кыймылдары бат-бат-жай кадамдарын түзүп, музыканын төртүнчү соккусундагы ритмине туура келет. Ар бир төртүнчү кадам адамдын салмагын которуу, пауза кылуу же бийдин стилине жараша буту шилтөө же жерге катуу кадам салуу катарында колдонулат. 

Сальса Кыргызстанда жаӊы кадамдарды жасоодо. Бишкекте сальсаны үйрөтүүчу бий мектептеринин бири «Sueno» бий мектеби болуп эсептелет. Бул мектеп бийди профессионалдык деӊгээлде эмес, «сүйүүчүлөр» катары үйрөтүп сальсанын жактоочуларынын санын Бишкектиктер арасында акырындык менен көбөйтүүдө. Бишкектеги сальсанын жактоочуларынын курамына студенттер, ар түрдүү кесиптин ээлери, бизнес адамдары жана сервис тармагында иштеген адамдар кирет. “Sueno” мектебинин демилгеси менен Бишкектин клубдарында латын америкалык бий боюнча кечелер өтүп турат. Мындай кечелер сальсаны практика түрүндө аткарып, жакшы манайды элге тартуулайт. «Sueno» мектеби туралуу маалыматты www.latinoinkg.wordpress.com интернет баракчасынан табууга болот. 
 Колдонулган сайттар 
http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B0_(%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%86)
http://www.smdance.ru/salsa.php 
http://www.cuba.com.ua/cuba-music/articulo-salsa-baile.html 

Категория:Искусство жана маданият
Шырдак

thumb|300px|Шырдак
Шырдак — кийизден жасалып, жерге салынуучу үй буюму. Бети эки бөлүктөн – ортосу (Орто шырдактагы орточо узундугу 2-2,5 м.) жана четинен (25-35 см.) турат да, кыюусу (6-10 см.), жээги (0,5-1,0 см.) болот. Адегенде шырдактын кийизи жасалат. Кийизи кылчыксыз жүндөн уютулат. Кылчык жүн боекту жакшы албайт.Ак кийизден керектүү өлчөмдүү шырдактын бөлүктөрү бычылат. Ал түс айкалышына карай ар кыл түскө боелот. Боелгон эки бөлөк түстөгү кийиз өңүнөн биринин үстүнө бири коюлуп, көктөлүп, бетине оюм түшүрүлөт. Оюмдарга – ортосуна «кыял», «мүйүз», «жалпы», «табак», «бадам» сыяктуу чоң оймолор четине «кочкор мүйүз», «сыңар мүйүз» ж.б. кирет. Түшүрүлгөн оюм боюнча бычак менен кылдат кесилет. Оюлган кийиздер ажыратылып, бир түстүн оюму экинчисине дал келтирилип, кыналыштырып тигилет. Ал жерге оң, сол ийрилип чыйратылган үч кат түстүү үч жиптен, үстү бастырылма милте (жөрмөмө жип сыртына чыгарылбайт) жөрмөлөт. Ортоңку бөлүгү чети менен кыюу аркылуу бириктирилет. Четине да кыюу салынат. Алар, мисалы, ортоңку бычак учу, четки бычак ж.б. деп аталат. Бардыгы бүткөндө кара кийизден ичилиги ичтелип, шоона менен шырылат. Шоона үчүн көбүнчө төөнүн жүнү пайдаланылат. Четине милтеникиндей үч жиптен ( мисалы эки четкиси көк, ортоңкусу кызыл ж.б.) жээк бастырылат.
thumb|300px|Шырдак
Кыргыз шырдагынын жасалышында жергиликтүү өзгөчөлүктөргө карай анын аты да ар кайсы жерде ар башкача аталат : "шырымал", "төрбөлжүн", "оймо теке", "ободо", "түр кийиз" ж.б.
Өлчөмүнө карай чоң (420 ×180 см), орто (330 ×150 см), кичине (250×100 см) шырдак болуп бөлүнөт. 
Шырдак жасаган уздун чеберчилигине жараша ар кандай оюмдар салынып, бир нече өң ич ара жупташтырылып, керектүү өлчөмдө жасалат.
Шырдак — жерге салса да, бүктөп жыйып койсо да үйдүн көркү.

 Шырдакты сактоо 
Ш.ты туура күтө билүү аны пайдалануу мөөнөтүн узартат. Ал үчүн шырдакты ар дайым кургак кармап, шыпырып, чаң соргуч менен тазалап, күбүп (кышында тоңолок карга чаап), мезгили менен күнгө жайып туруу керек. Шырдакка күбө курту өтө эле өч. Ошондуктан жыйылып турганда ага нафталин сээп же аны баштыкчага салып, арасына коюп, о.э. шыбак, эрмен коюп койсо күбө жолобойт. 
Категория:Кыргыз кол өнөрчүлүгү
Категория:Маданият
Категория:Тарых
Глобал ЮГРАД программасы (Global UGRAD)

Эл аралык студенттерди алмаштыруу Глобал ЮГРАД программасы (Global UGRAD)

Евразия жана Борбордук Азия мамлекеттерине тийиштүү болгон Эл аралык студенттерди алмашуу Глобал ЮГРАД программасы (Global UGRAD) АКШнын Мамлекеттик Департаментинин Билим Берγγ жана Маданият программаларынын бөлγмγнө таандык болуп, коммерциялык эмес Эл Аралык Изилдөө жана Адистерди Алмаштыруу Кеңеши (АЙРЕКС) аркылуу ишке ашырылып келет. Программа Армения, Азербайджан, Белоруссия, Грузия, Казахстан, Кыргызстан, Молдова, Россия Федерациясы, Таджикистан, Туркменистан, Украина жана Узбекистан өлкөлөрдө жарандыгы бар, 1-4 курстун күндүзгү бөлүмүндө окуган студенттер үчүн даража алуусуз америкалык университетинде же колледжинде бир жылдык окуу программасын окуп келүүгө мүмкүнчүлүк берет. Катышуучулар ачык конкурс түрүндө программага кабыл алынат. 

Программанын алкагында каралуучу адистиктер төмөндөгүлөр:

• Бухгалтердик эсеп
• Айыл чарабасы
• Антропология
• Биология
• Бизнес
• Химия
• Информациялык технологиялар
• Кылмыш 
• Экономика 
• Билим берүү 
• Инженердик иш
• Жаратылыш ресурстарын башкаруу
• Геология
• Тейлөө жана туризм 
• Эл аралык байланыш 
• Журналистика и средства массовой информации
• Юриспруденция 
• Физика
• Политология
• Психология 
• Социология
• Шаар пландаштыруу
• Американистика жана башка кесиптер да каралышы мумкун 

Программанын катышуучулары:

• АКШнын университетинде же колледжинде бир жылдык окуу программасында окуп келишет.
• Биринчи жарым жылдыкта коомдук/волонтердук иш алып барышат (жыйырма сааттан аз эмес). 
• Экинчи жарым жылдыкта кесиптештирүү менен камсыз болушат. 

Программанын ишинде 1- курстун студенттери америкалык үй-бүлөдө жашап, эки жылдык колледже окушат. 2 жана 3-курстун студенттерине жатаканада орун берилип, төрт жылдык колледжде же университете окушат.

Катышуучулар программа аркылуу толук каржыланып,

• кырсыктардан жана ооруулардан медициналык камсыздандыруусу
• университеттерде окутуу
• J-1 визасы 
• Вашингтон шаарында өтγлγγчγ багыт берγγ 
• катышуучу өз өлкөсγндө жашаган шаардан Америкага жана АКШдан үйгө болгон жол киреси
• АШКда убактылуу жашап турууга, тамактанууга, китеп сатып алууга жана жол киреге каралган стипендия жана
• программанын бүтүрүүчүлөрү үчүн профессионалдык өсүү мүмкүнчүлүктөрү менен камсыз болушат 

Манилүү маалымат:
• Катышуучулар АКШга кетер маалында (август-сентябрь 2009) 18ден 24 жашка чейин болушу керек 
• Катышуучулар бардык кесипттик программаларына баруу мумкүнчүлүгүнө ээ болушат
• 1-3- курстун студенттери катыша алышат (Кыргызстандагы ЖОЖдын 4 жылдык окуу программасынын негизинде)
• 1-4 курстун студенттери катыша алышат (Кыргызстандагы ЖОЖдын 5 жылдык окуу программасынын негизинде)

Программага тийиштγγ толугураак маалыматты Айрекс Ѳкүлчүлүгүнүн Бишкектеги офисинен төмөндөгү дарек боюнча алууга болот. 

Эл Аралык Изилдөө жана Адистерди Алмаштыруу Кеңеши (Айрекс)
265а, Чуй Проспектиси, 109 каб., Бишкек Кыргызстан, 710071
Тел.: +996(312) 610811, 612342
Электрондук адрес: muskie@irex.kg
Вебсайт: www.irex.kg 

Материалды түзгөн жана кыргызчага которгон Жазгуль Арыкбаева, Айрекс Ѳкүлчүлүгүнүн программыалык координатору
Саткынов Мусурбек

Мүсүрбек Саткынов (20-март 1934-жыл, Орто-Арык айылы, Панфилов району, Чүй облусу) — кыргыз геологу, тоо-кен инженери, алтын кендерин изилдөө боюнча адис.

 Өмүр баяны 
Мүсүрбек Саткынов 1934-жылдын 20-мартында Чүй облусунун Панфилов районуна караштуу Орто-Арык айылында колхозчунун үй-бүлөсүндө туулган.

Кыргыз Республикасынын Калинин (азыркы Жайыл) районуна караштуу Сары-Булак айылындагы А. С. Пушкин атындагы №5 орто мектепти аяктаган. Андан соң Фрунзе шаарындагы Политехникалык институттун тоо-кен факультетинде окуп, 1959-жылы тоо-кен кендерин изилдөөчү инженер адистиги боюнча диплом алган.

 Эмгек жолу 
Эмгек жолун Түндүк Кыргызстан геологиялык экспедициясынын Чимбулак партиясында улук коллектор болуп иштөө менен баштаган. Кийин Кыргызстандын геологиялык экспедицияларында геолог, отряд башчысы жана улук геолог кызматтарында иштеген.

Анын практикалык ишмердүүлүгүнүн негизги багыты алтын кендерин изилдөө, чалгындоо жана алардын запастарын эсептөө болгон.

Кыргызстанда алгачкылардан болуп Макмал алтын кенин ачууга катышкандыгы үчүн «Кен байлыктарды биринчи ачуучу» белгиси менен сыйланган.

1977–1980-жылдары Мали Республикасында чет өлкөлүк командировкада болуп, малилик геологдор менен тажрыйба алмашууга жана адистик жардам көрсөтүүгө катышкан.

1986–1988-жылдары Вьетнам Республикасында да кызматтык командировкада иштеген.

1998-жылдан тартып ардактуу эс алууда.

 Сыйлыктары жана наамдары 
Көп жылдык үзүрлүү эмгеги үчүн:

 «Эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы;
 «Кен байлыктарын изилдөөнүн отличниги» төш белгиси менен сыйланган.

Кыргызстанда биринчи болуп, Макмал алтын кенин ачкандыгы үчүн «Кен байлыктарды биринчи ачуучу» - деген белги берилген. Көп жылдык үзүрлүү иштеген эмгеги үчүн «Эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы менен сыйланган.
«Кен байлыктарын изилдөөнүн отличниги» значогуна ээ болгон. 
1977-1980-жылдары Мали Республикасында малилик геологдор менен опыт алмашуу, аларга жардам көрсөтүү менен чет өлкөлүк командировкада болуп келген.
Андан кийин 1986-1988 жылдары Въетнам Республикасында дагы командировкада болуп кызмат өтөп келген. 1998-жылдан бери ардактуу эс алууда.
Категория:Арип боюнча инсандар
Категория:Геологдор
Ачакей-жумакей

Шарты 
Оюнчулардын саны 2 киши.

Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, спорттук бөлмө.

Оюнда колдонуучу аспаптар. Чүкөлөр.

 Оюнга даярдануу 
Катышуучулардын бирөө кимисинин кезегин аныктоо үчүн, оюнчулардын сакына жараша чүкөмдү колуна алып, аларды жерге чачып ыргытат. Кимдин чүкөсү «айкүр» болуп түшсө, ал баштайт. «Таа» түшкөн чүкөнүн ээсинин кезеги экинчи болот. Калган оюнчулардын кезеги дагы ошентип аныкталат.

 Оюндун баяны 
Ар кимдин кезеги аныкталгандан кийин, ойноло башталат, Ыргытылган чүкө «айкүр» болуп түшсө, анын ээси «жумакей» деп бир колунун баш бармагы жана сөөмөйүн жумушат, ал оюнчу 2 упай (очко) алат. Эгерде чүкө «таа» болуп түшсө, анын ээси «жумакей» деп баш бармагын жумат. Эгерде чүкө «чик» же «бөк» болуп түшсө оюндун кезеги, кезектеги оюнчуга өтөт. Манжалардын бардыгы жумулгандан кийин, кайра чыпалактан баштап манжаларды «ачакей» деп түздөй баштап, 10 упай алгыча оюн ойнолот. Биринчи 10 упайды алган адам жеңүүчү болот.

 Оюндун эрежеси 
Оюндун кезегин бузууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, утулган оюнчуларга кайрадан оюнду баштоого болбойт.

Методикалык көрсөтмө. Оюнчулардын саны кеп болсо, аларды топторго бөлүп ойнотууга болот, оюн өткөрүлчү жер түз болушу керек.

 Педагогикалык мааниси 
Кол менен кыймылдарды так аткарууга, адеп-ахлактуулукка тарбиялайт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 

Категория:Оюндар