Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Багир-Хан

Багир-Хан (1915-ж. ө. ) - Иран революциясы (1905-11) убагында Тебриздеги федайлардын (партизандардын) ыктыярдуу революциячыл отряддарынын башчысы (1908-09).
 
Ирандын улуттук баатыры, Саттар-хандын шакирти. Кесиби - дубалчы. Шахтын аскерлери менен хандардын реакциячыл отряддарынан Тебризди коргошкону үчүн Б. "эл башчысы" деген наам алган. 1-дүйнөлүк согуш мезгилинде Багир-Хан Ирандын бурж. улутчулдарын жактаган. Касре-Ширин аймагында иран-дыктар менен курддардын ортосунда чыккан жаңжалда каза тапкан.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Баграмян Иван Христофорович

Баграмян Иван Христофорович (20. 11(2. 12). 1897-ж. т., Азерб. ССРи, Кировабад) - Советтик Союз. Маршалы (1955), Советтик Союздун Баатыры (1944).
 
1941-жылдан КПССтин мүчөсү. Улуту - армян. Темир жолчунун үй-бүлөсүндө туулган. 1915-жылдан армияда. Прапорщиктер мектебин бүтүргөн (1917). 1920-ж. Кызыл Армияга ыктыярдуу кирип, Жарандык согушка катышкан. Комсоставдын билимин көгөрүүчү атчан аскерлер курсун (1925), М. В. Фрунзе атындагы Аскердик академияны (1930), Генералдык штабдын академиясын (1938) бүтүргөн. 1940-жылдан баштап армия жана округдун оперативдүү тооторунун начальниги, Улуу Ата Мекендик согушта Түштүк -батыш фронт штабынын оперативдүү бөлүмүнүн начальниги. 1-Балтика бою фронтунун (1943), З-Белорус фронтунун командачысы (1945). Курск дуга-сына, Белоруссияны, Балтика боюн, Чыгыш Пруссияны жана Кенигсберг чебин алууга катышкан. Согуштан кийин Б. Балтика аскер округунун командачысы, СССР коргоо министринин орун басары (1956-58) жана ген. инспектору. 1961-жылдан КПСС БКнын мүчөсү. 

СССР Жогорку Советинин 2-9-шайл. депутаты 5 Ленин ордени, Октябрь Революциясы, 3 Кызыл Туу, Гдараж. Суворов ордени, 1-дараж. Кутузов ордени, Польша, Монголиянын ордендери жана көп медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Пётр Багратион

Багратион Пётр Иванович (1765- 1812) - князь, орус генералы (1809), Ата Мекендик согуштун (1812) баатыры.
 
Кизляр шаарында грузиндин эски княздар Уруусунан чыккан полковниктин үй-бүлөсүндө туулган. 1782-жылдан аскер кызматында. Орус-түрк (1787- 91) жана Польша согушуна (1793-94) катышкан. А. В. Суворовдун 1799-жылдагы Италия, Швейцария жортуулунда генерал-майор чининде алдыңкы отрядга командалык кылып, Франция менен согушта (1805-07) орус армиясынын арьергардын башкарган, орус-швед согушуна (1808-09) катышып, Аланд аралдарын ээлеген. 

Орус-түрк согушунда (1806-12) армияларга командалык кылган. 2-Батыш армиясына, Бородино салгылашында орус аскерлеринин сол тарабына командачылык кылып, туруктуулуктун жана эр жүрөктүүлүктүн үлгүсүн көрсөткөн. Ошол согушта курман болуп, сөөгү Сима шаарына коюлган. 1839-ж. ал жерден Бородино талаасына алып келип көмүлгөн.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Багратиони Иоанн

Багратиони Иоанн (16. 5. 1768- 15. 2. 1830) - грузин жазуучусу жана агартуучусу. Грузиянын акыркы падышасы Георгий ХПнин уулу.
 
Грузия Россияга кошулгандан кийин (1801), Петербургда жашаган. Багратионинин негизги чыгармасы - "Калмасоба" (1813- 28). Бул 3 томдон турган энциклопедия кеңири тарыхый-философиялык материалдарды камтып, билимдин ар түрдүү тармактарынан маалымат берет. Анда Грузиянын көз каранды эместиги жана ички таптык мамилелерди жакшыртуу сыяктуу коомдук-саясий идеялар бар. Ата журтунун келечектеги гүлдөшүн наадан феодалдарды, чиркөө кызматкерлерин кайрадан тарбиялоодон, эл арасына агартуу идеясын жайылтуудан көргөн. Багратионинин социалдык жана философиялык көз караштары анын жарыяланбаган "Мамлекетти башкарууну жөнгө салуу" (1799) деген чыгармасында да чагылган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Инсандар
Категория:Грузин жазуучулары
Багынычсыз татаал сүйлөм

Багынычсыз татаал сүйлөм - грамматикалык жактан бири бирине багынбаган, тең байланыштагы жөнөкөй сүйлөмдөрдүн айкалышынан түзүлгөн татаал сүйлөм.
 
Багынычсыз татаал сүйлөм байламталуу, байламтасыз болуп экиге, ал эми анын байламтасызы мезгилдеш, шартташ, каршылаш, салыштырма, себептеш, салмакташ, чечме сүйлөмдөр болуп 7 түргө, байламталуусу бириктирүүчү, каршы, себеп, божомол байламталуу сүйлөмдөр болуп 4 түргө бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Грамматика
Багынычтуу татаал сүйлөм

Багынычтуу татаал сүйлөм - тутумундагы жөнөкөй сүйлөмдөрдүн бири мааниси жана грамматикалык жак боюнча экинчисине багыныңкы абалда турган татаал сүйлөм.
 
Синтаксистик аткарган милдеттерине карай мезгил, себеп, максат, шарттуу, карама-каршы, сыпат, салыштырма, сен галдтир өлчөм амал багынычтуу сүйлөмдөр болуп өз ара бир нече түргө бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Грамматика
Багыттоочулар

Багыттоочулар (станокто) - ар кандай станоктун бөлүктөрүн бир багыт боюнча жылдыруучу түзүлүш.
 
Багыттоочулар тетиктин так иштетилишин, станоктун жумуш аткаруучу бөлүктөрүнүн бир калыпта жылышын камсыз кылат, алар менен суппорт, стол, каретка жылдырылат. Алар көбүнчө металл кесүүчү станоктордо колдонулат. Мында түз сызыктуу жана айланма кыймылдуу Багыттоочулар пайдаланылып, бетинин формасына карата жалпак, призма, трапеция түрүндөгү, тик бурчтуу жана жумуру, сүрүлүүнүн түрүнө карата жылмышып жана тоголонуп сүрүлүүчү болуп бөлүнөт. Металл кесүүчү станоктун тактыгы Багыттоочулардын тактыгына жараша болот. Багыттоочулар жешилбесин үчүн анын бети жылуулук менен иштетилет, майпайып турулат.
 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Механика
Бадаев Алексей Егорович

Бадаев Алексей Егорович (4. 2. 1883-3. И. 1951) - советтик мамлекеттик жана партиялык ишмер. 1904-жылдан Компартиянын мүчөсү.
 
Петербургдагы Александров заводунда жана Николаев т. ж. станциясында слесарь болуп иштеген. 1912-ж. Петербург жумушчуларынын жана Петербург губерниясынан 4-Мамлекеттик думага депутат. Мында ал большевиктер фракциясынын мүчөсү болгон. 1913-ж. РСДРП БКнын Краков жана Поронино кеңешмелерине катышкан. РСДРПнин Петербург комитети менен БКнын Орус бюросунун мүчөсү (1913-14). 1914-ж. Думадагы большевиктер фракциясынын 5 мүчөсү менен камакка алынып, Турухан крайына сүргүнгө айдалган. 1917-ж. Февр. революциясынан кийин Петроград шаардык думасына шайланып, Петроградда Октябрь куралдуу көтөрүлүшүнө катышты. Октябрь революциясынан кийин Петроград азык-түлүк башкармасынын председателп, Петроград жана Түндүк областынын азык-түлүк комиссары. 

1925-ж. Ленинград губаткомунун председателинин орун басары, 1930-ж. Центросоюздун председатели, Москва Советинин председателинин орун басары. СССР БАКтын мүчөсү, 1938-43-ж. РСФСР Жогорку Советинин Президиумунун Председатели жана СССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары. Партиянын 11- 13-съезддеринде РКП (б) БКнын мүчөлүгүнө кандидат, 14-18-съездде-ринде БКнын мүчөсү. 2 Ленин ордени ж. б. орден, медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Базавлюк (Слинько) Евдокия Сергеевна

Базавлюк (Слинько) Евдокия Сергеевна (1923-ж. т. ) - Кыргыз ССРинин Сокулук районундагы "Новая жизнь" колхозунун звено башчысы.
 
Социалисттик Эмгектин Баатыры (1948). Базавлюк эмгек жолун колхозчудан баштаган. 1941-ж. комсомол-жаштар звеносунун башчысы. 1947-ж. кант кызылчасынын ар гектарынан 870 ц түшүм жыйнаган. Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
 Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2009. — Т. 3. — 181 с.

Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Базанова Нейле Оразгүл кызы

Базанова Нейле Оразгүл кызы (И. 11. 1911-ж. т., Фрунзе ш. ) - советтик физиолог.
 
Казак ССР ИАнын акад. (1951), казак аялдарынан чыккан туңгуч биологиялык илимдин доктору (1945), Казак ССР илимге эмгеги сиңирген ишмери (1946). 1941-жылдан КПССтин мүчөсү. Алматы ветеринардык институтун бүтүргөн (1923). Ошол институттун ассистенти, доценти, профессор, кафедра башчысы (1932-48). Казак ССР ИАнын биологиялык жана медицина бөлүмүнүн академиясынын-секретары (1948-62), 1966-жылдан Казак ССР ИАнын Физиол. институтунун директору. 

Базанова бодо малдын тоютту сиңиришинин кээ бир өзгөчөлүктөрүн жана жаш төлдүн өсүшү менен физиологиясын изилдейт. СССР Жогорку Советинин 2-5-шайл. депутаты. Базанова Ленин ордени ж. б. орден, медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Базофилия

Базофилия - клеткалык түзүлүштөрдүн негизги бойоктор менен бойолууга жарамдуулугу.
 
Базофилия клеткалар да кычкылдуу компоненттердин - көбүнчө рибонуклеин кислоталарынын (РНК) болушуна негизделген. Базофилия белокту көп синтездегендиктен, составында РНК арбын клеткаларга мүнөздүү болот. 

Мис, эмбриондун, шишиктин жана нервдин клеткалары ж. б. Бул процесс жөнүндөгү тагыраак көрсөткүчтөр авторадиография жана цитофотометрия методдору аркылуу аныкталат. Клеткалык структуралардын Базофилиясы же ацидофилиясы кандын клеткаларын айырмалоо, гипофиздин алдыңкы бөлүгүнүн клеткаларын жана башкады анализдөө үчүн пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Биология
Байбулатов Бегалы Байбулатович

Байбулатов Бегалы Байбулатович (1905-ж. т., Каракол у., Чиркей ай-лы) - советтик тарыхчы, тарых илимдин доктору (1966), 1926-жылдан КПССтин мүчөсү.
 
 1925-28-ж. партиялык-советтик мектепте окуган. 
 1928-34-ж. ВКП (б) Кыргыз обкомунун пропагандисти, ВКП (б) Кызыл-Кыя райкомунун бөлүм башчысы жана биринчи секретары. 
 1934-37-ж. ВКП (б) БКнын алдындагы Кызыл профессура институтунда окуган. 
 1937-42-ж. Фрунзедеги Комвуздун директору, Кыргыз ССР Радио комитетинин председатели, Ош мугалимдер институтунун директорунун орун басары. 
 1942-47-ж. Советтик Армияда болгон. 
 1947-52-ж. Кыргызстан КП(б) БКнын лектору, Жалал-Абад мугалимдер институтунун директору. 
 1952-59-ж. Кыргызстан КП БКнын алдындагы Партия тарыхы институтунун директору. 
 1959-жылдан бери ошол эле институтта улук илимий кызматкер. 

Кыргызстан Компартиясынын 8, 9-съезддеринде Кыргызстан КПнын Текшерүү комиссиясынын председателдикине шайланган. Кызыл Жылдыз, эки "Ардак Белгиси" ордени, медалдар, грамота-лар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Байда Григорий Иванович

Байда Григорий Иванович (16.12.1902 – 25.1.1981) - комбайнёр, эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1951, 1958), УССРдин айыл чарбага эмгеги сиңирген механизатору.
 
1959-жылдан КПССтин мүчөсү. 1929-32-ж. заводдо иштеген. Криничан районундагы Криничан МТСинин тракториста (1932-38), Новомосковск МТСинин (1938-41, 1945-59) жана Днепропетровск областынын Новомосковск районундагы "Выдвиженец" колхозунун комбайнёру (1959). 

С-6 комбайны менен 25 жумуш күнүндө 8197 ц дан жана май өсүмдүгун бастырган (1950), УССР Жогорку Советинин 5-шайл. депутаты. Эки Ленин ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Байдуков Георгий Филиппович

Байдуков Георгий Филиппович (13(26). 5. 1907-ж. т. ) - авиациянын ген. -полковниги (1961), Советтик Союздун Баатыры (1936). 1936-жылдан КПССтин мүчөсү. Т. ж. жумушчусунун үй-бүлөсүнөн.
 
 1926-жылдан Советтик Армияда. Аскердик учкучтар мектебин бүтүргөн (1928); учкуч-сыноочу. 
 1936-ж. В. П. Чкалов, А. В. Беляков менен Москвадан Удд а-на, 1937-ж. Түндүк уюл аркылуу АКШга учкан. 
 1939-40-ж. советтик -Финляндия согушуна катышкан. Улуу Ата Мекендик согушта авиациялык дивизиялардын, авиакорпустун командири. Согуштан кийин да командачылык кызматтарда иштеп келди. 
 1947- 49-ж. жарандык аба флотунун Башкы башкармасынын начальниги. 
 1952-жылдан СССР коргоо министерствосунда жооптуу кызматта иштеди. 

2 Ленин ордени, 4 Кызыл Туу ордени, 2-да-раж. Суворов, 1, 2-дараж. Кутузов, 2-дараж. Ата Мекендик Согуш, 4 Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар менен сыйланган. "Америкага биздин учушубуз" (1937), "Учкучтун запискалары" (1938), "Чкалов жөнүндө" (1939) китептердин автору.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Байкал тоо кыркасы

thumb|Жайгашуусу
Байкал тоо кыркасы — Орусиядагы Байкал көлүнүн түндүк-батыш жээгин бойлой созулган тоо кыркасы.
 
Узундугу 300 км. Орточо бийиктиги 1700-2000 м, эң бийик жери 2572 м. Протерозойдун кристаллдык сланецинен, аки таш, кварцит жана гранит тоо тектеринен турат. Көл жак тик капталдарында 900-1000 м бийиктикке чейин токойлуу талаа, андан жогору ийне жалбырактуу тайга токою жана майда бадалдар өсөт. Тоонун чокуларында тундра өсүмдүктөрү өсүп, шагыл таштуу келет. 

Түндүк бөлүгүндө байыркы муз доорунун издери даана байкалат.

 Галерея 

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тоолор
Байкал-Амур магистралы

Байкал - Амур Магистралы (БАМ) - Байкал көлү менен Амур дарыясынын ортосундагы ири темир жол курулушу.
 
Бул Чыгыш Сибирь жана Ыраакы Чыгыштагы Транссибирь магист-ралына жарыш курулуп, Иркутск, Чита, Амур областтарынын, Хабаровск крайынын жана Бурят АССРинин аймагын кесип өтөт. Магистралдын долбоордогу уз. 3150 км. Тайшет - Усть-Кут жана Комсомольск-на-Амуре - Советтик Гавань линияларына туташтырылат. БАМ трассасынын негизги курулуш пункттары: Усть-Кут, Нижнеангарск, Чара, Тында, Ургал жана Комсомольск-на-Амуре. Курулуш өлкөнүн табияты катаал аймактарында жүргүзүлүүдө. БАМдын курулушу - өлкөнүн чыгышындагы аймактын өндүрүштүк ири комплексинин алгачкы башталышы. 

Трасса өтүүчү, ага жакын жер көп жыл бою изилденип, ири кен байлык запастары (таш көмүр, темир, жез, калай ж. б. ) табылды. Магистраль ар түрдүү жаратылыш районун аралап кетет. Жол өтүүчү тилкенин дээрлик бардыгы интенсивдүү тектон. кыймылда /эртедир-кечтир жер титиреши ыктымал.. Мис, 1957-ж. 27-июнда 10 баллга жеткен жер титирөөдөн Удокан тоо кыркасы 1-1, 5 м ордунан жылып, Намаракит ойдуңу 5-6 м чөгүп кеткен. Трасса өтүүчү территорияда түбөлүк тоң орун алып, тоо кыркаларынын чокуларында калыңдыгы 1000 м ден ашат. Тоо арасындагы ой-дуңдарда кышкысын температура 60° ка чейин төмөндөп, жылдын жылуу мезгилинде 35-38° жогорулайт. Тоого кар калың түшүшүнөн жыл бою көчкү жүрүү коркунучу туулуп, ал айрыкча Кодар, Удокан, Түндүк жана Түштүк Муйск, Эзоп ж. б. тоо кыркаларында даана байкалат. Ошондуктан бул жерлерде долбоорлоо-изилдөө ишин жүргүзүү оңой болбогондугу, ошондой эле алгачкы куруучулардын алдында катаал шартта жооптуу милдет тургандыгы белгилүү. БАМ жети ири тоо кыркасын, бир нече чоң дарыяны басып өткөндүктөн, айрым өткөөлдөргө тешкен тоо жана көпүрө, 60тан ашык айыл-кыштак жана шаар курулмакчы. Бирок мурда трассада бир да шаар же ири өнөр жай борбору болгон эмес. Бул курулуш болжол менен он жылдын ичинде аяктайт, жолдун утуру бүткөн бөлүгү пайдаланууга бериле берет. БАМды куруу бүткүл элдик ишке айланып, өлкөнүн булуң-бурчунан атайын комсомолдук отряддар барууда, анын ичинде Кыргызстандын жаштары да бар. Кыргыз эмгекчилери БАМдын Вельбеткан т. ж. станциясын курууну шефке алган. Азыр республиканын долбоорлоо жана курулуш уюмдары станциянын ар кандай курулушунун долбоорлоо-изилдөө жумуштарын аяктоо алдында. Жаңы темир жол Чыгыш Сибирь менен Ыраакы Чыгыштын экономикасын өйдөлөтүүгө гана жардам бербестен, жалпы өлкөнүн экономикалык жана социалдык-маданий өнүгүшүнө, коммунизмдин материалдык -техникалык базасынын түзүлүшүнө да көмөктөш болмокчу.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Курулуштар
Нурлы Байкенов

Байкенов Нурлы (1. 1. 1915-ж. т., Тобыл губ., Ахмет айылы) - генерал-майор (1962).
 
1941-жылдан КПССтин мүчөсү. 

Омск пединститутун (1936) жана Ленин атындагы аскердик саясий академияга! (1952) бүтүргөн. 1940-ж. Кызыл Армиянын катарына чакырылган. Улуу Ата Мекендик согушта ротанын саясий жетекчисинен корпустун саясий бөлүмүнүн инспекторлугуна чейин көтөрүлдү. Карелия фронтундагы уруштарга жана Тернополь, Прага шаарларын бошотууга катышкан. 1946- 58-ж. Түркстан аскер округунда саясий кызматта болду. Байкенов - 1958-60-ж. Казак ССР аскер комиссариатынын саясий бөлүмүнө башчы, 1960-жылдан республиканын аскер комиссары. Казакстан КП БКнын мүчөсү (1961). Казак ССР Жогорку Советинин 6-8-шайл. депутаты, КПССтин 24-съездинин делегаты. Бир нече орден жана медаль менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Байламталар (анатомияда)

Байламталар (анатомияда) - муундардын баштыкчаларын бекитүүчү тыгыз бириктиргич ткандан турган тарамыштар.
 
Пластинка түрүндөгү Байламталар муун баштыкчаларында, анын тегерегинде жана ичинде орун алат. Ал сөөктөрдүн кабына бекүүчү чоюлма же коллаген ткандуу тарамдардан турат. Адамда муундарды байланыштырчу 800гө жакын Байламталар бар. Алар муундарды ар кандай кыймылга келтирип турат. Аткарган милдеттери боюнча 3 топко бөлүнөт. Бир тобу муундарды бир багыттуу кыймылга келтирсе, экинчиси муундарды кыймылсыз кармап, үчүнчүсү алардын кыймылын азайтып, акырындап иштөөсүнө шарт түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Анатомия
Байламталар

Байламталар - сүйлөмдөрдү же сүйлөм тизмесиндеги сөздөрдү өз ара тутумдаштыруучу кызматчы сөз.
 
Байламталар түзүлүшү жагынан жөнөкөй (а, ары, бирок ж. б. ) жана татаал (ал эми, анткени менен ж. б. ); мааниси, аткарган милдети боюнча, багындырбас: байланыштыргыч (ары, жана ж. б. ), каршылагыч (а, бирок ж. б. ), божомолдогуч (же, же болбосо ж. б. ) жана багындырма: себеп (анткени, себеби ж. б. ), шарттуу (эгер, эгерде), салыштырма (кандай, ошондой, канча, ошончо ж. б. ) болуп бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Грамматика
Байпак

thumb|Колго түйүлгөн жүн байпак
Байпак — бут кийимдин бир түрү.
 
Байпак маасы, өтүк, ботинка, туфли сыяктуу бут кийимдердин ичинен кийилет. Мурда Байпактын сыртынан чарык да тартынтышчу Совет бийлигине чейин Байпакты жүндөн кийиз түрүндө, жүн жиптен түйүп жана теридей жасашчу. Кийиз Байпак кадимки кийиз жасаган ыкмада даярдалчу. Жүндү абдан жука, туюк уютуп, басып бытырат. Кийиз жылуу жана бышык болот. Тери Байпак тонго даярдалган тайкы жүндүү теридей да жасалчу. Азыр текши түймө Байпак кийишет. Кийиз, тери Байпак сейрек кездешет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Кийим-кечек
Байтиктин Бас бөлтөгү

Байтиктин Бас бөлтөгү - Кыргыз Ала-Тоосунан Байтик өрөөнү аркылуу бөлүнүп турган дөңсөөлүү адыр.
 
Бишкек шаарынан 6 км түштүк тарапта. Уз. 10 км, туурасы 4-6 км, орточо бийиктиги 1200-1400 м. Негизинен неогендин кум-чополуу жана плейстоцендин шиленди тоо тектеринен турат. Дөңсөө чыгыш тарабынан Ала-Арча өрөөнү менен чектешет. Ортоңку бөлүгү бийиктеп, батыш жана түндүк тарабы тепкич-тепкич болуп басаңдайт. Дөңсөөнүн үстү жайык, кыртыштуу, түндүгүнөн майда тектоникалык жарака өтөт. Негизинен кургак талаа ландшафты басымдуулук кылат. Түндүк капталында тулаңдуу чөп, түштүгүндө бетеге, шыбак, коктуларында сейрек майда бадалдар өсөт. Батыш этектеринде жемиш багы, түндүк -чыгыш капталдарында бак-дарак өстүрүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тоолор
Бак тигүү

Бак тигүү - бак-дарак көбөйтүүнүн негизги ыкмасы.
 
Бактын өсүп-өнүгүшү менен түшүмдүүлүгү көчөнү туура тигүүгө байланыштуу. Бак тигүү эрежеси бузулса, көчөт куурап калат. Көбүнчө бир жана эки жылдык көчөт тигилет. Ал көчөт керектүү узундукта, жоон, бутактуу (4-6 негизги бутак) жана тамыр системасы күчтүү болушу зарыл. Тигилүүчү жер терең айдалып, семиз болуу керек. Кыргызстанда Бак тигүү негизинен жазында, күзүндө жүргүзүлөт. Жазында отургузулуучу мөмө-жемиш багы үчүн чөнөктөр күзүндө, күздүгүнүкү тигүүгө 20-30 күн калганда казышат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Экология
Бакмалаштыруу

Бакмалаштыруу — адамдын жапайы айбандарды акырындык менен колго үйүр алдыруу жана өзгөртүү процесси.
 
Натыйжада алар үй айбандары болуп чыгат. Табиятта жапайы айбандардын түрлөрүнүн көптүгүнө карабастан, адам анын бар болгону 60-ка жакын түрүн гана бакмалаштырган. Бакмалаштыруу болжол менен 12-25 миң жыл мурда, мезолит жана неолит доорунда башталган. Көпчүлүк окумуштуулардын пикирлери боюнча, адегенде чочко, андан кийин эчки жана кой бакмага үйрөтүлгөн. Койлордун түпкү тектери - Борбордук жана Орто Азиядагы жапайы койлор. Эчкилер безоар эчкилеринен, уй турдан, жылкы тарпан жана пржевальский жылкыларынан бакмалаштырылган. Тооктун түпкү теги - жапайы банкив тооктору. Бакмалаштыруунун айыл чарбада мааниси чоң.

 Кошумча караңыз 
 Колго үйрөтүү

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Зоология
Бакр Ахмед Хасан

Бакр Ахмед Хасан (1914-ж. т. ) - Ирактын аскер жана мамлекеттик ишмери, генерал.
 
1958-ж. 14-июлдагы антимонархиялык антиимпер. революцияга катышкан. 1963-жылдын февралынан ноябрына чейин Ирак өкмөтүндө премьер-министр, 1963-жылдын ноябрынан 1964-жылдын январына чейин вице-президент болуп, кийин отставкага чыккан. 1968-жылдын 17-июлунан Ирак Республикасынын президенти жана Революциячыл командование Советинин (өлкөдөгү бийликтин жогорку органы) председатели; 1968-жылдын 31-июлунан бери премьер-министр да болуп иштеп жатат. Ирактагы Баас партиясына башчылык кылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар