Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Азиз уулу Шаабай

250px|thumb
Азиз уулу Шаабай (1927, Ак-Суу району, Кызыл Октябрь айылы) — манасчы. 
 Өмүр баяны 
Шаабай белгилүү манасчы Чоюкенин бир тууганы Азиздин уулу. Кезегинде Азиз да «Манас» айткан. Бирок, езүнүн бул өнөрүн уулунун улантып кетерине көзү жеткен соң, манасчылыкты уулуна өткөрүп берип, өзү эпос айтууну токтоткон. Азыркы учурда Шаабай Ысык-Көл облусундагы Үч-Кайнар кыштагында жашайт. Шаабай манасчылыкты атайын кесип кылбастан жөн гана өз чөйрөсүндө кызыкчылык үчүн, атасы менен абасынын салтын улап, нускасын сыйлагандыктан кез-кезде айтып жүрөт. Шаабайдын эпоско болгон кызыгуусу 7 жашынан башталган. Чоюкенин айтканын өз кулагы менен укпаса да Шаабайдын айтканы Чоюкеге өтө окшош экендигин эл арасында белгилеп жүрүшөт. Өзүнүн берген маалыматына караганда Шаабай циклдешүү принцибинде курулган бүткүл үчилтикти («Манас», «Семетей», «Сейтек»), Манастын чебере урпактары болгон Эр Сарык менен Кулумсарыктар (Сейтектин баласы менен небереси) жөнүндө да айтат. Чоюкенин жана бир тууганы Азиз менен анын уулу Шаабайдын варианты — салт катары атадан балага өтүп келаткан вариант. Ал бизге Шаабайдын айтуусунда гана келип жетти. Вариант эпостун айтылып, жашап келишиндеги бүтүндөй бир тарыхый сызыкты өзүнө бириктирген, ошол эле учурда эпостун Ысык-Көлдө айтылып келген байыркы салттарын өзүнө сиңирип, сактай алган. Бактысына Чоюке туш болуп, анын «Манас» айтканын уккан, аны менен көпкө бирге жүргөн Саякбай Карала уулу кийин бул салтты уланткан. 
 Манастын жазылып алынышы 
Шаабайдан 1959-ж. «Манастан» 8368 сап ыр көлөмүндө, 1971-ж. «Сейтек» эпосунан 3842 сап ыр көлөмүндө жазылып алынган. Кийинчерээк 1000 м магнитофондук лентага «Манастан» үзүндү («Тал Чокудагы окуя») түшүрүлгөн, жазылган убактысы көрсөтулгөн эмес. Бардык материалдар Кыргыз ССРинин илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусунда (244—3096, 246—5181, 246—4035-инв.) сакталып турат.
 Булактар 
 Чүй облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Манасчылар
Портал:География/Макалалар

55px|link=АнтарктидаАнтарктида55px|link=АвстралияАвстралия55px|link=АфрикаАфрика55px|link=ЕуразияЕвразия60px|link=Түнтүк АмерикаТүндүк Америка55px|link=Түштүк АмерикаТүштүк Америка55px|link=ЕуропаЕвропа55px|link=АзияАзия55px|link=АмерикаАмерика55px|link=ОкеанияОкеанияПротоконтиненттерГондвана, ЛавразияПангея, Родиния
Кунан чабыш

Кунан чабыш - кыргыз элинин байыркы улуттук оюндарынын бири. 

Оюн мектептин аянтчасында, түз жерде көбүнчө майрамда, той – тамашада ойнолот. Оюнга 4 – 13 жаштагылар катышат. Көпчүлүк жарданып карап турат. Катышуучулардын саны чектелбейт. Уул балдар өзүнчө, кыз балдар өзүнчө бөлүнүшөт. Кээде аралаш ойногон учур да болот. Жарышууну баштоочу жер жана мара белгиленет. Чуркоо аралыгы 7 – 11 жаштагы балдар үчүн – 50 метр, кыз балдар үчүн – 45 метр, 12 – 13 жаштагы балдар үчүн – 100 метр, кыздар үчүн – 85 метр болгон. Калыс оюнчуларды эки жаатка бөлүп, жаат башчыларын дайындайт. Оюнчулар спорт кийимчен болот.
Калыс ар бир жааттан экиден оюнчуну чакырып, катарга тизет да, чуркоого белги берет. Оюнчулардын кимиси марага биринчи жетсе ошол жеңүүчү болот. Ошентип, оюн улантыла берет. Акырында кайсы жаатта марага биринчи келген оюнчулардын саны көп болсо, ошол жаат жеңишке ээ болот. Балдар жарышып бара жатканда бирөөнүн алдын торогон, түрткөн, этектен артка тарткан бала оюндан чыгат. Бул оюнду чоңдор “ кунан чабыш “ деп аташат.
Маалымат булагы: Токторбаев С. “ Өспүрүмдөр оюндары”.Категория:Этнография
Категория:Элдик оюндар
Категория:Оюндар
Категория:Балдар оюндары
Манас жыйноо

“Манас” жыйноо – эл арасында таланттуу манасчылардын айтып бергени боюнча кыргыздын улуу эпосун кагазга же кино тасмага түшүрүү. Бул иш казак аалымы, агартуучу, тарыхчы, этнограф, фольклорист, орус географиялык коомунун мүчөсү Чокон Валиханов (1835-65) тарабынан башталган, ал 1856-жылы кыргыз жерине келип “Манасты” угат жана “Көкөтөйдүн ашы” бөлүмүн жазып алат, аны кимден жазып алганын көрсөтпөйт. Ошону кара сөз түрүндө 1904-жылы Орус географиялык коому жарыялаган. Кийинки түрк элдерин изилденген окумуштуу академик В.В.Радлов (1837-1918 ) кыргыз жерине эки жолу (1868, 1869) келип, “Манастын” айрым үзүндүлөрүн жыйнаган да, ал материалдарды 1885-жылы чыккан “Түндүк түрк урууларынын эл адабияттарынын үлгүлөрү “ деген эмгегинин 5-томуна киргизген. Октябрь төңкөрүшүнөн соң, бул ишке Ыбырайым Абдрахманов (1885-1967) активдүү киришкен. Ал 1922- жылдан тартып Сагымбайдын, Саякбайдын, Тоголок Молдонун, Акматтын айтуусундагы варианттарды жыйнаган, Каюм Мифтаков (1892-1949) болсо, кыргыз фольклору боюнча 700 тексттер басма табакка жакын материал топтогон, анын ичинде “Манас” боюнча да көп болгон. Булардан соң эпос коллективдүү түрдө атайын уюмдашкан топтор (Кыргыз Республикасынын илимдер академиясынын кол жазмалар фондусунун, “Манас бөлүмүнүн окумуштуулары, мугалимдер, студенттер, окуучулар, журналисттер ) тарабынан системалуу жана пландуу түрдө жазылып алына баштады. Азыркы учурда эпостун толугу жана үзүндүсү болуп, жетимишке жакын варианты жыйналган.

 Дагы кара 
 Каюм Мифтаков
 Ыбырайым Абдрахманов
 Буудайбек Сабыр уулу
 
 Колдонулган адабияттар: 
Ж..Шериев, А.Муратов. “Адабият. Терминдердин тушүндүрмө сөздүгү”

Категория:Манас эпосу
Категория:Манас таануу
Категория:Манасчылар
Огуз наме

“Огуз – наме” (Огуз жөнүндө жомок), “Өгүз каган”,”Огуз каган” эпосу – тектеш түрк калктарынын баарына бирдей тиешелүү эпостук чыгарма. ”Огуз каган” жөнүндөгү дастан мурдатан эле эчендеген аалымдарды кызыктырып келген. 
Дастандын алгачкы баяны 13-кылымда көөнө уйгур ариби менен катка алынган Рашид ад-Диндин атактуу “Жамаагат тарыхынан”, Абылгазынын “Түрк санжырасынан” ачык көрүнөт. Огуз каган жөнүндө санжыраларда, уламыш – легендаларда айтылат. Бул чыгармага көңүл буруу 18- кылымда эле башталат. Анын айрым үзүндүлөрүн немис окумуштуусу Ф.Дитц1915-жылы которот. Ошондон бери К.Бичурин, В.Радлов, А.Бернштам, А.Щербак, А.Кононовдор кайрылышкан.
Кийинки кездерде Огуз баянына кызыгуу жанданып, 1987- Рашид ад –Динге таандык “Огуз наменин” Стамбулда сакталып турган нускасы илимий жагынан жабдууланып Баку шаарында жарыяланды. 1988- жылы илимпоз маркум Кулмат Өмүралиевдин “Огуз кагандын тили” деген эмгеги жарык көрөт. О.э. 1989- жылы “Ала –Тоо” журналына азыркы кыргыз тилине салынган 42 түрмөктөн турган үзүндүсүн Ч. Өмүралиев жарыялады. Кийин акын Абдылда Карасарт уулу да “Огуз наменин” айрым жерлерин кыргызчалатып, 1994-жылы “Заман Кыргызстан” гезитине жарыялады.
“Огуз -наме” мифологиялык ары көркөм, ары тарыхый чыгарма. Бул чыгарма кара сөз жана проза түрүндө учкул, жорго сөздөр менен жазылган. Андагы негизги маселе – элдерди биримдикке, эрдикке, адамгерчиликке үндөө, калкты тышкы душманга каршы күрөшкө чакыруу.
Огуздар – байыркы, көөнө түрк урууларынын бири. Алар Сыр дарыясынын төмөнкү агымында жашаган, ири Жаңыкент өңдүү ордо шаарлары болгон. 10-кылымдарда алардын өзүнчө мамлекети болгон. Алар Киев русу менен мамиле- алакада болгон, аларга кошулуп Хазар кагандыгына каршы согушуп да көрүшөт. Кийин орустар менен кошулуп, Эдил жана Кама өзөндөрүнүн боюндагы булгарларга каршы күрөшүп, таш-талканын чыгарып жеңет. Мына ушундай Огуздардын жоокерлик турмушу – Огуз каган жөнүндөгү дастандын жаралышына негиз болгон.
 Пайдаланылган адабияттар: 
Ж. Шериев.” Байыркы адабият тарыхы”
Жар-жар

«Жар-жар» — Байыртан бери түрк элдеринин үйлөнүү тойлорунда өзүнчө обон менен, көбүнчө жамаатташып, кээде алым-сабак айтыш түрүндө, кээде жалгыз киши тарабынан аткарылуучу расмий-салт ырлары. Фольклор жыйноочу Ж. Мукамбаев памирлик кыргыздардан төмөнкүдөй жар-жар ырын жазып алган:Сувду сулув көрсөткөн ташы болор, жар-жар,Кызды сулув көрсөткөн кашы болор, жар-жар. Кыз өппөгөн жеңелер токтоп турсун, жар-жар, Келин алган кудадан жовоп алсын, жар-жар. Асмандагы жылдызды сегиз деңер, жар-жар,Сегиз кыздын серкери келди деңер, жар-жар, Эки жаштын тилегин берди деңер, жар-жар. Жар-жар ырларынын жанрдык белгилери – тойдо ырдалышы, кыз менен төркүндөрүнүн коштошуу, бак-ырыс, бала тилөө мотивдеринин болушу; обондуулугу, ошол обондуулуктун > деген сөздүн ар бир сапта кайталанышы менен түзүлүшү, он бир муундуу негизги бөлүктөн жана эки муундуу кайталоодон турушу. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Шам шарт

Шам шарт- кыргыз элинин байыркы улуттук оюндарынын бири. 

Оюн тегиз жерде, мектептин спорт аянтчасында ойнолот. Оюнду 13 жаштан жогорку 20-30 бала ойнойт. Оюнга калыс шайланат.
Калыс өзү каалаган төрт оюнчуну ортого чыгарат. Бир оюнчу сол колунун алаканын оң колтугунан чыгарып, оң колунун алаканы менен көзүн далдалап сол жаагын басып турат. Калган үч оюнчунун бири жаагын таянып турган оюнчунун арт жагынан келип, анын алаканын өз алаканы менен чабат. Ошол замат үч оюнчу тең азыр эле чаап жибергендей түр көрсөтүшүп, манжаларын жумган бойдон колдорун алдыга сунуп, баш бармактарын көтөрүп туруп калышат. 
Эгер алаканына чаптырган оюнчу чапкан оюнчуну тапса, анда ал оюнчуларга кошулуп, анын ордуна табылган оюнчу турат. Эгер чапкан оюнчу табылбаса, анда оюн мурдагыдай эле улана берет. Ортодо турган оюнчу чапкан оюнчуну үч жолу чапканга чейин таба албаса, калыс анын ордун башка оюнчу менен алмаштырат. Бирок чапканды таба албаган оюнчу ырдап, бийлеп, комуз чертип, кызыктуу аңгеме айтып, же болбосо оюнчуларды күлдүрүүгө тийиш.
 
Маалымат булагы: Токторбаев С.Өспүрүмдөр оюндары.
Категория:Этнография
Категория:Элдик оюндар
Категория:Оюндар
Категория:Балдар оюндары
Кара коюм дүмпүлдөк

Кара коюм дүмпүлдөк - кыргыз элинин байыркы улуттук оюндарынын бири. 

 Оюндун эрежеси 
Бул оюн эки түрдүү ойнолот.
Биринчи түрү. Оюн тегиз жерде, көк майданда, мектептин спорт аянтчасында, залында, күндүз да, түнкүсүн да ойнолот. Оюнга 10 – 18 жаштагы 15 – 20 оюнчу катышат. Калыс, узундугу 4 – 5 метр аркан, тон же одеял, ар бир оюнчуга бирден жумшак эшилген жоолук камдалат. Оюнчуларды эки жаатка бөлөт . Жаат башчыларын дайындайт. Таяк, "чүчү кулак" кармашып же чүкө калчашып оюнду кайсы жаат биринчи баштары аныкталат. Оюнду баштоо укугун алган жааттын оюнчулары четте туруп турушат. Ал эми экинчи жааттын оюнчуларын калыс белгилүү жерге чогултуп олтургузат. Үстүлөрүнө тон же одеялды жаап, аркандын бир учун оюнчулардын бирөөнө, экинчи учун жаат башчысына карматат. Оюнду баштоо укугуна ээ болгон жааттын оюнчуларынын ар бирине эшилген жоолук берилет. Андан кийин алыс оюнду баштоого белги берет. Олтурган жааттын башчысы сакчы болуп, аркандын учун колунан чыгарбай оюнчуларын айлана чуркап коруйт. Сакчы айрым жерлерде “ сары айгыр ” деп да айтылат. Атаандаш жааттын оюнчулары болсо колдорундагы эшилген жоолук менен олтурган оюнчуларды акырын чаап кетүүгө аракеттенип, чабуул коюшат. Ал эми оюнчуларын коруп жүргөн сакчы ( жаат башчысы ) чабуул койгон оюнчуларды өз жаатына тийгизбей аркан жеткен жерге чейин кууп барып, алардын бирине өзүнүн бутунун учун тийгизүүгө аракеттенет. Эгерде сакчы чабуулчулардын бирине бутунун учун тийгизүүгө үлгүрсө жааттар орун алмашышат. Ошентип, оюн улантыла берет. 
Экинчи түрү. Кара коюм дүмпүлдөктүн бул түрү оюндун жүрүшүнөн гана айырмаланат. Калганы негизинен биринчи түрдөгүдөй эле болот. Калыс мурдагыдай эле 4 – 5 метр жип же аркан даярдайт. Жиптин бир учун олтурган оюнчулардын бири, бир учун сакчысы кармайт. Оюндун жүрүшүндө сакчы коруп турган жааттын оюнчулары чабуул койгон жааттын оюнчуларынын колу тийсе, чабуул койгон жааттын колу тийген же сакчынын буту тийген оюнчулар оюндан чыгышат. Оюндун акырында кайсы жааттын ончулары оюндан аз чыкса ошол жаат жеңет.

 Адабият 
Токторбаев Саты. Өспүрүмдөр оюндары. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://traditionalknowledge.org/?page_id=2042 

 http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/manas%201958%201%20tom.pdf 

Категория:Этнография
Категория:Элдик оюндар
Категория:Оюндар
Категория:Балдар оюндары
Нарбото бий

Нарбото бий (1751–1798)- 1770–98-жылдары Кокон хандыгынын башкарган бий.
Эрдене бийдин көзү өткөндөн кийин Кокондо бийлик үчүн жүргөн феодалдык күрөштөр менен ич ара чыр-чатактар Нарбото бийдин бийликке келишин шарттаган. Кокон ак сөөктөрү Нарбото бийге тактыга отуруу сунушу менен кайрылышканда, ал «жогорку бийликке ээ болуу өтө опурталдуу экендигин» айтып, макул болбой коёт. Акырында бардыгы ага берилгендиктерин билгизип ант беришкенден кийин гана Нарбото бий сунушту кабыл алган. Бирок мамлекет ишмердикти ага Чуст менен Намангандын баш ийбеген феодалдарына каршы күрөш менен баштоого туура келген. Нарбото бийдин андан кийинки маанилүү иши өзүнө каршы жергиликтүү башкаруучулардын чыгууларын басуу болгон. Андан тышкары, ал Букара хандыгына номиналдуу гана баш ийген, Кожентке коңшу Жызак менен Оротөбө чөлкөмдөрүн каратып алууга аракеттенген. Анын тушунда Кокон экономикалык жактан да, саясий жактан да күчтөнгөн. 
Дипломатиялык сүйлөшүүлөрдө Орто Азияда Коконду Хива жана Бухара хандыктары менен катар өзүнчө мамлекет катары таанышкан. Расмий түрдө хан титулун албаса дагы, кытайлыктар Нарбото бийди хан дешкен. Хан титулун Кокондо расмий түрдө биринчи жолу Нарбото бийдин уулу Алим хан кабыл алган. Нарбото бий бир катар беделдүү кыпчак жана кыргыз феодалдарын аларга чиндерди жана жогорку даражалуу наамдарды, жакшы жайыттарды берүү менен өзү тарапка тарткан. Нарбото бий башкарган жылдары Фергана өрөөнүндө сугат каналдары курулуп, сугат жерлердин аянты кеңейген. Анча-мынча экономикалык жогорулоо шаар турмушунун жанданышынан, Кытай (Кашкар), ошондой эле Фергананын айланасында жашаган көчмөндөр менен сооданын өскөнүнө байланыштуу жибекчиликтин өнүгүшүнөн көрүнгөн. Нарбото бий кыргыздар менен туугандык байланышта болгон, кыргыз уруу башчылары Кокон администрациясында жогорку кызмат орундарын ээлеп турушкан. Нарбото бийдин бир тууганы Ажыбектин (Хаджибектин) кыргыз аялынан Шераалы хан төрөлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Көч - көч

Көч – көч - кыргыз элинин байыркы оюну.

Оюнга 6 – 13 жаштагы 20 – 25 оюнчу катышат. Калыс оюнчуларды бири – биринен курунан карматып катарга тургузат. Алар “ койлор ” деп аталат. Бир оюнчу “ карышкыр ” болот.
Калыс карышкырды оюнчулардан 4 – 5 метр алыстыкка чыгарып оюнду баштоого белги берет. Оюнчулар хор менен “ көч – көч ” дешип жай басышат. Карышкыр болсо койлордон колуна тийгенин оюнчулардан ажыратып алып калат . Оюнчулардын эё алдында турган оюнчу карышкырды кубалайт. Калган оюнчулар карышкырга карматпоого аракеттенишет. Карышкыр кармап алган "кой" оюндан чыгат. Ошентип, оюн улантыла берет. 
Маалымат булагы: С. Токторбаев. “Өспүрүмдөр оюндары "

Категория:Этнография
Категория:Элдик оюндар
Категория:Оюндар
Категория:Балдар оюндары
Евгений Поливанов

250px|thumb|Поливанов Евгений
Поливанов Евгений Дмитревич (28 (12). 2 (3). 1891, Россия империясы, Смоленск шаары – 25. 1. 1938, СССР. Москва облусу, «Коммунарка» полигону) – чыгыш тилдерин изилдөөчүсү, кыргыз таануучу, адабиятчы. 1912-ж. Петербург университетинин тарых-филология жана чыгыш практикалык академиясын (япон бөлүмүн) бир мезгилде бүткөн. 1918-жылдан Тышкы иштер эл комиссариатында Чыгыш өлкөлөр бөлүмүн башкарган, 1919-ж. Петроград, 1921-22-жылдары Петербург университеттеринде окутуучу, 1922–26-жылдары Ташкенттеги Орто Азия университетинин профессору 1926–29-жылдары Россия коомдук илимий институттар ассоциациясынын лингвистикалык бөлүмүн жетектеген, 1929–31-жылдары Самарканддагы Өзбек мамлекеттик илим-изилдөө институтунун, 1934–37-жылдары Фрунзедеги Кыргыз маданий курулуш интунун профессору болгон. Поливанов Евразия элдеринин 20дан ашык тилин билген жана жалпы тил илимин, япон, кытай, өзбек, дунган тилдерин изилдеген. Тарыхый фонологияга, тилдин эвол. теориясына негиз салган. Башка элдерге орус тилин окутуунун лингвистикалык методун биринчилерден болуп иштеп чыккан. «Манас» эпосунан үзүндүлөрдү которгон. 1936-ж. «Манас» эпосунун орусча котормонун принциптери тууралуу докладдын тезисинде «Манас» эпосун орус тилине которуу боюнча баалуу сунуштар айтылган. 1937-ж. Фрунзеде камакка алынып, Москвага жөнөтүлүп, 1938-жылдын башында атылган, 1963-ж. акталган.
Эмг.: Общий фонетический принцип всякой поэтической техники. М., 1963; Статьи по общему языкознанию. М., 1968. 
 Өмүр таржымалы 
1912-ж. Ленинград университетинин тарых-филология жана чыгыш практикалык академиясын (япон бөлүмүн) бир мезгилде бүткөн. 
1917-ж-дан Тышкы иштер эл комиссариатында Чыгыш өлкөлөр бөлүмүн башкарган. 
1919-26-ж. Петроград, кийин 1926-29-ж. Москва Чыгыш таануу, 1929-34-ж. Орто Азия (Ташкен), 1934-жылдан Кыргыз маданий курулуш институтунун (Бишкек) проф. П. Евразия элдеринин 20дан ашуун тилин билген. 
 Эмгектери 
Эмгектеринде негизинен кытай, япон, өзбөк, дуңган, кыргыз жана жалпы эле тил илими жөнүндөгү проблемалар изилденген. «Манас» эпосун изилдеген илимий тезистери, макалалары ошол кездеги басма сөз беттеринде жарык көргөн. 
Эпостун айрым сюжеттерин орус тилине которгон. 
Бишкекте (1937) камакка алынып, Москвага жөнөтүлгөн. 
1938-ж-дын башында атылган, 1963-ж. акталган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Инсандар
Улукбек Кочкоров

Өмүр баян 

КОЧКОРОВ Улукбек Тойчубаевич - коомдук ишмер "Ата Журт" депутаттык фракциясынын депутаты.

1974-жылы Ош областынын Баткен районуна караштуу Кара-Бак айылында туулган.
 
Улуту: Кыргыз.

Жогорку билимдүү.
 
1995-жылы Ж. Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университетин бүтүрүп, финансы жана кредит адистиги боюнча бөлүмүн бүтүргөн. 

2003-жылы ошол эле университетин юридика факультетин “Укук таануу” адистиги боюнча ийгиликтүү бүтүргөн. 

 Ишмердүүлүгү 

1995-жылы октябрь айында Бишкек шаарынын Свердлов районунун финансы бөлүмүнүн бюджет боюнча жетектөөчү адиси болуп өзүнүн эмгек жолун баштаган.

1995-жылдын декабрь айынан тартып 1997-жылдын февраль айына чейин Кыргыз Республикасынын Экономика жана Финисы Министрлигинин жетектөөчү адиси болуп иштеген. 

1997-жылдын февраль айынан баштап 2009-жылдын март айына чейин Улуттук Коопсуздук Комитетинде ыйгарым укутуу кызматкер бөлүмчө башчысы, бөлүм башчынын орун басары, бөлүм башчысы, УКК башкармалыгынын башчысынын орун басары, УКК башкармалыгынын башчысынын милдетин аткаруучу деген кызматтарда иштеген.

 
2009-жылдын март айынан тарта 2010-жылдын июль айына чейин Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Салык кызматынын башкармалыгынын башчысы кызматында иштеген. 

2011 жылдын март айыда «Ата Журт» идеалисттик демократиялык саясий партиясынын тизмеси боюнча V чакырылыштагы Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттыгына жана Фискалдык жана акча-насыялык саясат боюнча комитетинин төрагасынын орун басары болуп шайланган. 

Кыргыз Республикасынын Президентинин Ардак грамотасы менен сыйланган жана 1-класстагы мамлекеттик кызматынын кеңешчиси деген чини бар.

Категория:Инсандар
Айдаров Нургазы Абдыраевич

Өмүр баяны 
Айдаров Нургазы Абдыраевич - «Ата-Журт» фракциясынын депутатты. 
Айдаров Нургазы Абдыраевич 1966-жылдын 16-январында Ош облусунун Алай районундагы Гүлчө айылында туулган. Жогорку билимдүү.
1998-жылы Кыргыз Мамлекеттик университетин аяктаган.

 Ишмердүүлүгү 
Эмгек жолун 1996-жылы Ош комбинатында Эл керектөөчү товарлар өндүрүшү боюнча нормалоочу болуп иштөө менен баштаган.
1988-1989-жылдары “Индпошив одежды” фабрикасында комсомол комитетинин катчысынын орун басары, “Ошбытуслуги” АӨБсында комсомол комитетинин катчысы болуп иштеген.
1989-жылы Кыргызстан ЛКЖСнын Ош шааркомунун жаштардын социалдык-экономикалык проблемалары бөлүмүнүн башчысы, 1989-1991-жылдары Кыргызстан ЛКЖСнын Кара-Суу РКсынын биринчи катчысы, 1991-1992-жыдары “Ош-Памир” биржалык соода үйүнүн маркетинг жана бааларды коюу боюнча директорунун орун басары.
1992-жылы “Рембыттехника” заводунун директорунун орун басары болуп иштеген.
1992-1997-жылдары “Каз-Кыр” СПсынын башкы директору, 1997-2003-жылдары “Экспорт-Астык” компаниясынын түштүк боюнча региондук директору болуп иштеген.
2003-2005-жылдары “Си-БУ” ЖЧКсынын вице-президенти, 2005-2007-жылдары Ага Хан Фондунун Региондук өнүгүү жана прогресс боюнча программасынын региондук менеждери болуп иштеген.
2000-2005-жылдары Жогорку Кеңештин II чакырылышынын Эл өкүлдөрү жыйынына депутат болгон.
2007-жылы Жогорку Кеңештин IV чакырылышына депутат болгон .
2010-жылдын октябрынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин V чакырылышына “Ата-Журт” идеалисттик демократиялык саясий партиясынан тизме боюнча депутат болгон.
Кыргыз Республикасынын 2-класстагы Мамлекеттик кеңешчиси.
 Шилтеме 
http://www.kenesh.kg/Articles/414-AJDAROV_Nurgazy_Abdyraevich__AtaZHurt_deputattyk_frakciyasy_.aspx 

Категория:Инсандар
Рахматулла датка

Рахматулла Датка - Кокон хандыгынын аскерлери турган Пишпек (Бишкек) чебинин 1861-62-ж. башкаруучусу. 
Чүй боорундагы кыргыздарды Кокон хандыгынын таасирине тартууга умтулган. Токмок жана Пишпек чептерин чыңдоо үчүн кыргыздарды зордоп иштеткен. Анын зордук-зомбулук саясаты жергиликтүү элдин нааразычылыгын күчөткөн. Рахматулла Датканын солто уруусунун чоң манабы Байтик Канай уулунун баласы Байсалды кордогондугу чүйлүк кыргыздардын Рахматулла Даткага каршы Байтик баатыр башында турган көтөрүлүшүнө түрткү болгон. 
1862-ж. Байтик Рахматулла Датканы мейманга чакырып, анын жан-жөкөрлөрүн жигиттерине кырдыртып салат. Качып кетүүгө үлгүргөн Рахматулла Датканы Көкүм баатыр кууп жетип, найза менен сайып өлтүргөн. Рахматулла Датка Кокон хандыгынын Чүйдөгү акыркы башкаруучусу болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Рашид ад-Дин

180px|thumb|Хамадандагы Рашид Ад-Диндин эстелиги
Рашид ад-Дин , Фазлаллах ибн Абу-л-Хайр Али Хамадани (фарси тилинде - رشیدالدین, Хамадан, 1247 – Тебриз, азыркы Иран18. 7. 1318) – мамлекеттик ишмер, дарыгер, энциклопедиячы-окумуштуу. Рашид ад-Доулэ, Рашид ат-Табиб («Рашид табып») деген аттар менен да белгилүү. Чыңгыз хандын небереси Хулагу курган мамлекеттин (13-к.–14-кылымдын орто чени) ханы (1265–82) Абаканын тушунда мамлекеттик кызматка келип, Газан хандын (1295–1304) мезгилинде вазир, Олжейту (Улжейту) хандын (1304–16) учурунда иш жүзүндө башкы бийликке ээ болуп, Абу Саид хан (1316–35) такка отургандан кийин бардык кызматынан ажырап, жалган жалаа менен дарга асылган. Газан хандын тушунда экономикалык реформаларды (туруктуу алык-салык системасын киргизүү, дыйкандардын жашоо-турмушун жеңилдетүү, айыл-чарба, кол өнөрчүлүк, соода тармагын өнүктүрүү, сугат каналдарын оңдоо ж. б.) жүргүзүп, борбордук бийликти чыңдоодо ийгиликтерге жетишкен. Ал жүргүзгөн реформалардын натыйжасында көчмөн моңгол хандары мамлекетти башкаруудагы отурукташкан жашоо-шартка ылайыктуу бийликтин мурунку (ирандык) формасына тез өткөн. Мындан тышкары тарых, медицина, ботаника, эстетика, дыйканчылык жана курулуш техникасы, мусулман дини боюнча бир нече эмгектерди жазган. Анын ичинен Газан хандын өтүнүчү менен жазылган «Жами ат-Таварих» (фарси тилинде جامع‌التواریخ – «Тарыхтар жыйнагы») аттуу эмгеги өзгөчө маанилүү болуп эсептелет. Аны жазуу иши 1307-ж. башталып, бир нече жардамчынын (мисалы, тарыхчы Абдаллах Кашани, катчы Ахмед Бухари ж.б.) аракети менен 1310/11-ж. бүткөн. Эмгекти жазууда Махмуд Кашгаринин Диван-и лугат ат-түрк, Жувейнинин «Тарих-и жахангушай» («Дүйнөнү жеңип алуунун тарыхы») жана моңгол тилинде Чыңгыз хандын өмүрүн камтыган «Алтан дэбтэр» («Алтын китеп») сыяктуу эмгектер пайдаланылган. Автордун ою боюнча «Жами ат-Таварих» эки негизги бөлүктөн туруп, биринчи бөлүгүндө моңголдор жана алар түзгөн зор империя, анын ичинде Хулагу курган мамлекеттин тарыхы баяндалган. Экинчи бөлүгүнө исламга чейинки бүт дүйнө; халифаттын түзүлүшү; моңголдор чабуулуна чейинки Газневи, Селжук, Хорезм ж. б. мамлекеттери; мусулман эмес мамлекеттер (Байыркы еврейлер, Индия, Кытай, ж. б.) менен элдердин (герман, франк, огуздар ж. б.) тарыхы кирген. Булар менен кошо анда Жучунун Енисей кыргыздарын каратып алышы, Чагатай улусунун түзүлүшү, кыргыздар жана алар менен кошуна турган түрк, моңгол уруулары тууралуу көптөгөн маалыматтар кезигет. Мындан тышкары дүйнө жүзүнүн географиялык маалыматы жана Моңгол империясынын бардык соода жолдорун камтыган 3-бөлүгүн жазуу каралган. Бирок анын тагдыры азырынча белгисиз, кээ бир пикирлерге караганда, аны жазууга автордун чамасы жетпей калган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Петрушевский И. П. Рашид ад-Дин и его исторический труд. //Рашид ад-Дин. Сборник летописей. М.-Л., 1952. 
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Инсандар
Категория:Тарых