Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Мистелер

thumb|upright|Toxicodendron pubescens.
Мистелер, сумахтар — эки үлүштүү өсүмдүктөрдүн тукуму. 

Дарак, бадал жfya лиана, кээде бадалча. Топ гүлү шыпыргыдай. Мөмөсү — данекче же жаңгакча. Мистелердин 80 урууга кирген 600 түрү тропикте, бир азы Туш. Европада жана Азия менен Американын мелүүн алкактарында таралган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Өсүмдүктөр
Мистерия

Мистерия - Батыш Европадагы диний театрдын 14—16-кылымда өкүм сүргөн жанры. 

 Мистериялык оюндардын сюжеттери диний китептерден алынган. Оюндар шаар бийлөөчүлөрү жанa кол өнөрчү цехтер тарабынан даярдалып, шаар аянттарында салтанаттуу күндөрдө, көбүнчө ярмарка өткөн учурларда коюлган. Мистерия оюндарында диний мистика менен катар турмуштук реа­лизм да бар болгон. Реалисттик элементтери күчөп кеткен себептүү Мистерияга 16-кылымда тыюу салынган. 
 
 19—20-кылымда Мистерияны жаңы шартка ылайык кайра жандандыруу аракеттери болгон. 
 10- кылымда Мистерия сымал оюндар Иранда да коюлуп жүргөн.
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Маданият
Митанни, Ханигальбат

Митанни, Ханигальбат — Месопотамиянын түндүгүндөгү (азыркы Сириянын түн. аймагы) байыркы мамлекет. 

 Б. з. ч. 16-кылымда калыптанса керек.
 Негизги калкы хуррилер жана семиддер болгон. Митанни гүлдөп турган убагында Жер Ортолук дедиз жээктери менен К. Азиядагы Тавр тоолорунан Ирандын чет жакаларындагы тоолорго чейинки аймакты сураган. 
 Падыша Тушратта өлгөндөн (б. з. ч. 14-к.) кийин саясий таасиринен ажырап, б. з. ч. 
 13-кылымда Ассириядан биротоло жеңилген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Мите козу карындар

thumb|Scathophaga stercoraria & Entomophthora muscae.

Мите козу карындар, патогендүү козу карындар — түрдүү организмдин тирүү ткандары менен азыктануучу козу карындар. 

Алар өсүмдүктү, айбанатты жанa кишини оорутат. Жыныссыз жол менен көбөйөт. Денеси бутактанган кеп клеткалуу гифтерден туруп, түрдүү форма жана чоңдуктагы спораларды пайда кылат. Жаныбарларды оорутуучу зоопатогендүү козу карындарга чакалай, таз ж. б. тери ооруларын козгогучтар кирет.

Өсүмдүк илдетин пайда кылуучу Мите козу карындар — фитопатогендүү козу ка­рындар өтө коп таралган. Аларга дат, кара көсөө, кебер, жыгачтарды бузуучу козу карындар ж. б. кирет. Бул Мите козу карындарына чоң зыян келтирет. 

 Байланыштуу макалалар 
 Микоздор
 Өсүмдүктүн мите козу карын илдети.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Козу карындар‎
Категория:Мителер‎
Мителик

Мителик - түрдүү организмдер ортосундагы өз ара байланыш формасынын бири. 

Мында бири (мите) экинчисин (ээсин) жашоо чөйрөсү, азыгы катары пайдаланат. Мителик тышкы же эктомителик (мите организмдин сыртында жашайт) жана ички же эндомителик (организмдин ичинде) болуп айырмаланат. Мителөө узактыгына карата Мителик убактылуу жана стационардуу болуп өзгөчөлөнөт, ага мезгилдүү жана туруктуу Мителик кирет. Мите адамда, айбанда жана өсүмдүктө ар кандай оору пайда кылат. Аны изилдөө жана ага карты күрөшүү чараларын паразитология, микробиология, вирусология жана фитопатология иштеп чыгат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Мителер‎
Митин, Марк Борисович

Митин, Марк Борисович (22. 6 (5. 7). 1901-ж Житомир - 15 январь 1987 жыл, Москва] — философ жана коомдук ишмер. СССР ИАнын акад. (1939).

1919-жылдан КПСС мүчөсү, Кызыл проффесура институтун бүтүргөн (1929). 
1930—44-ас. Коммунисттик академиянын директорунун. Философия институнун директорунун орун басары, «Под знаменем марксизма» журналынын башкы редактору. 1939—44-ж. КПСС БКга караштуу Марксизм-ле­нинизм институнун директору. 
1950— 56-ж. «За прогресс, мир, за народную демократию» газетасынын шеф-редак­тору. 
1956—60-ж. Буткүа союздук «Билим» коому» предстедатели, 1960—67-ж. «Вопросы философии» журналынын башкы редактору, 1967- жылдан СССР ПАнын Президиумунда жооптуу кызматта.

Негизги эмгектери марксиздик философияньш (өнүгүү лениндик этабына, философнянын тарыхын изилдөөгө арналган. 
1940—43-ж. «Филосо­фия тарыхын» түзүүгө катышып, СССР мамл. сый. алган (1943). 
Пар­тийный 18—20-съезддеринде КПСС БКга мүчө. СССР Жог. Советинин (3—5-шайл.) депутаты. 
Эки Ленин орде­ни, Октябрь Ревохюциясы ордени, башка 3 орден жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Философтор‎
Категория:Туулгандар 1901-жылы
Категория:Өлгөндөр 1987-жылы
Митре, Бартоломе

Митре, Бартоломе (26. 6. 1821, Буэ­нос-Айрес — 19.1.1906, ошол жерде) — Аргентинанын саясий, мамлекеттик жанa ас­кер ишмери, тарыхчы, публицист. 

1839-жылдан X. М. Росаска каршы гражд. согуштарга катышкан. 

 Согуш кампаниясы бүткөн соң эмиграцияга кетип, 1846—51-ж. Боливия, Перу жана Чилиде жашаган. 
 Ата журтуна кайтып келгенде Буэнос-Айрестин Закон чыгаруучу чогулушуна шайланган. 
 Өлкөнү борборлоштуруп башкарууну, улуттук биригүүнү жактаган. 1859- жылдан Буэнос-Айрес аскерлерин башкарып, 1861-ж. 14-сентябрда Павона жанында Аргентина конфедерациясында аскерлерин жеңген да, бирдиктүү Аргентина республикасынын түзүлүшүнө жол ачкан. 
 Митре — 1862— 68-ж. өлкөнүн президенти. Аргентинада У.туу Брптаниянын позицияларынын чыңалышына жардамдашып, 1865—70-ж. Бразилия. 
 Уругвай өкмөттөрү менен бирге Парагвайга каршы баскынчыл согуш жүргүзгөн. 
 Митре либерал-позитивдик багыттагы Аргенти­на историографиясын негиздеген

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Митридат I

Митридат I . Аршак VI (т. ж. белгисиз — б. з. ч. 136-ж. ченде о.) — Парфиянын б. з. ч. 170—138/137-ж. чендеги падышасы. 

Митридат I Селевкилер мамлекетиния начарлашынан пайдаланып, б. з. ч. 140-ж. анын сатрапияларын — Мидияны жанa Месопотамиянын көп бөлүгүн басып алган. 
Ал бийлеген кезде Элимапда, Нереида, Бактрияны (б. з. ч. 136-ж. ченде) каратып, Парфия күчтүү державага айланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Митридат VI

Митридат VI Евпатор (б. з. ч. 132—63) — Понт мамлекетинин па­дышасы (б. з. ч. 121—63-ж.). Скифтер опузалап турган Херсонеске жардам иретинде Крымга 2 жолу аскер жиберген. 

 Боспор мамлекетиндеги Савмак көтөрүлүшүн басуу үчүн б. з. ч. 
 107-ж. жаңы казатка чыккан. Андан соң Кара деңиздеги грек шаарларын каратып, Боспор мамлекетин башкарган. 
 Кичи Армения менен Колхиданы да багындырган. Каппадокия, Галатия, Вифинияны ээлөө үчүн Митридат VI Рим менен согушкан. 
 Сулла жана Помпейге каршы үч ирет (б. з.ч. 89—84, 83—81, 74—63) согушуп, ошо согуштарда талкаланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Михалков Сергей Владимирович

thumb|13 марта 2003
Михалков Сергей Владимирович (28. 2(13. 3). 1913-ж. т., Москва) — орус совет жазуучусу, коомдук ишмер, СССР ПИАнын акад. (1971), ОСФСРдин искусттвого эмг. сиң. ишме­ри (1967), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1973). 1950-жылдан КПСС мүчөсү. 

 Кызматкердин үй-бүлөсүнөн. М. Горький атындагы адабият институнда окуган (1935—1937).
 Чыгармалары 1928-жылдан жарыяланууда. Анын балдар жөнүндөгү ырлары айрыкча кастарланат.
 Улуу Ата Мек. согуш мезгилинде аскер кабарчысы болуп, элди Мекенди коргоого үндөгөн түркун жанрда чыгармалар жазган. 
 Балдар театры үчүн «Том Кэнти» (1939), «Бөтөнчө тапшырма» (1945), «Кызыл жагоо» (1946), «Мактанчаак коён» (1951), «Сомбреро» (1957), чоңдор үчүн «Илья Головин» (1950), «Мергенчи» (1956), «Жапайылар» (1958) ж. б. пьесаларын жазган.
 «Тоотпостордун тою» (1971) жомок-повести, пед. темадагы «Баары балалык кезден башталат» (1968) макала жыйнагы жанa бир топ ыр жыйнактары бар.
 Котормочу катары да белгилуу. СССР Жог. Советине (8-шайл.) депутат. СССР жазуучулар союзунун секрета­ры 1965—70-ж. 
 РСФСР жазуучулар союзунун Москва уюмунун башкармасына биринчи секретарь, 1970-жылдан РСФСР жазуучулар союзунун башкармасына председатель. 
 1962-жылдан «Фитиль» журналынын башкы редак­тору. СССР мамл. сыйл. (1941, 1942, 1950), Лениндик сыйл. (1970) лауреа­ты.
 Үч Ленин ордени, Октябрь Революциясы, башка үч орден жанa медал­дар менен сыйланган.

 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Михоэлс

Михоэлс (өз фамилиясы—Вовси) Соломон Михайлович (4(16). 3. 1890, Двинск — 13. 1. 1948, Минск) — еврей совет актёру, режиссёр, педагог. СССР эл арт. (1939), проф. (1941). 1919-ж. Петроград еврей театр студиясына кирген. 

 Кийин студиянын базасында Москва еврей камера театры (1925- жылдан Москва мамл. еврей театры) тузулуп, адегенде актёр, режиссёр, 1929-жылдан көркөм жетекчи болгон. 
 Михоэлс түзгөн сахна образдары филос. тереңдиги, гражд. бийик сезимдуулугу менен айырмаланат. 
 Анын трагедия жаатынан таланты Лир (Шекспир, «Ко­роль Лир», 1935) менен сүт ташуучу Тевье (Шолом Алейхем, «Сут ташуучу Тевье», 1938) ролдорунда толук ачылган. 
 Михоэлстин режиссёрдук ишиндеги көрүнүктүү эмгеги еврей муз. фольклорунун мотивинде түзгон «Фрейлехс» спектакли (1945; 
 СССР мамл. сыйл., 1946). 
 Михоэлс Москва еврей театрынын окуу жайында сабак берген. Ленин ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Маданият
Мицелий

thumb|Мицелий.
Мицелий (гр. mykes — козу карын) — чырмалышкан ичке жипчеден (гифтен) турган козу карындын вегетатив денеси. Субстраттын ичинде же үстүндө өөрчүйт. 

Мицелий клеткасыз (фикомицеттерде) жанa көп клеткалуу (баштыкчалуу, базидиалуу ж. б. козу карындарда) болот. 
Мицелий өөрчүшүндөгү клеткалар гаплоиддик жанa диплоиддик болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Ботаника
Адам Мицкевич

thumb

Адам Мицкевич (24. 12. 1798 — 26. 11. 1855, Константинополь) — поляк акыны, улуттук-бошт. кыймыл ишмери. 

 Вильно университетин бүткөн (1819). 
 1817-жылдан жаштардын жашырын патриоттук ийримдерин түзүүгө катышкан. 
 Туңгуч ыр жыйнагы («Поэ­зия», 1-т., 1822) поляк адабиятында романтикалык багыттагы манифестке апланган. 
 Дипломат-филарет уюмдарынын иши боюнча (1823) Мицкевич камакка алынып, 1824- ж. Литвадан куулган. 
 1829-жылга чейин Россияда (Петербург, Москва, Одессада) жашап, декабристтер (К. Ф. Рылеев, А. А. Бестужев) жанa көрүнүктүү жазуучулар (А. С. Пушкин ж. б.) менен таанышкан. 
 Бул достук байланыштар акындын революциячыл идеяларынын жетилишине, Россия менен поляк элинин ынтымагын бекемдөөгө көмөк болгон. 
 
 1826-ж. Россияда Мицкевичтин «Сонеттери» чыккан. Анын ичинде «Крым сонеттери» цикли ажайып пейзаждык сүрөттөөсү, терең лиризми жанa поляк поэзиясына киргизген чыгыш мотивдери менен баалуу. 
 Мицкевич Россиядан кеткенден кийин деле адабий жанa рев-я­чыл иштен кол үзгөн эмес. Анын ири чыгармаларынын бири — «Пан Таде­уш» (1834) поэмасы—поляк турмушунун энциклопедиясы, көркөм сөз өнөрүндө кейипкерлерди типтештпрүү менен өзгөчөлөөнүн эң сонун үлгүсү.
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б. 

Категория:Инсандар
Мичуринск

thumb|Мичуринск.
Мичуринск (1932-жылга чейин — Козлов) — Орусиянын Тамбов облусундагы шаар. 

Токойлуу Воронеж дарыясынынын оң жээгинде.

 Булактар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Орусия шаарлары‎
Василий Мишин

Мишин, Василий Павлович (5(18). 1. 1917-ж. т., Москва обл., Орехово-Зуево) — механика, башкаруу процесстери жанa энергетиканын физ.-тех. маселелери боюнча сов. илимпоз, СССР ИАнын акад. (1966; корр. мүчө, 1958). 

Социалисттик Эмгектин Баатыры (1956). 1943-жылдан КПСС мүчөсү. 
1941-ж. С. Орджо­никидзе атн. Москва авиация инсититутун (МАИ) бүтүргөндөн ил. из. жанa конструктордук уюмдарда иштеген. 
1959- жылдан МАИде профессор. Негизги эмгектери колдонмо механиканын маселелерине арналган. 
РСФСР Жог. Советинин (7—8-шайл.) депутаты. 
Лениндик сыйл. (1957) лауреаты. 
Үч Ленин ордени, Октябрь Революциясы, Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Младограмматтизм

Младограмматтизм, нео грам­матизм — 19-кылымдын европ. тил илиминдеги бир нече мектеп же багыт. 

Алардын «Младограмматтизм» наамына биригишине тилдин жаратылышы менен тил илиминин милдеттери жөнүндөгү көз карашынын бирдейлиги негиз болгон. Младограмматиктер катарына негизинен Г. Асколи, У. Уитни, X. Г. Габеленц, Ф. Ф. Фортунатов, Ф. де Соссюр жана Лейпциг, Гёттинген, Берлин мектептериндеги илимпоздор кирет. 
Тил илимине «Младограмматтизм» терминин Лейпциг мектебинин филологу Ф. Царнке киргизген. Младограмматтизмдин теориялык негизги мазмуну: тил — индивидуалдуу психофизиол. иш, б. а. андагы өзгөрүүлөр тилди колдонуунун өзгөчөлүктөрүнө байланышкан аздыр-көптүр кокус себептерден болот. 

Ошондуктан линг­вист эң оболу жандуу тилдердин өнүгүү закон ченемдерин таап, андан кийин гана өлүү тилдерди изилдегенге киришиши керек. Бирок мындай закон ченемдерди Младограмматтизм априордуу берилген, ал тилдин өөрчүшүнүн себептүү аспектисин толук камтыйт деп түшүнгөн жана тилди өзүнчө система катары аңдап биле алган эмес. 20-кылымдын башында Младограмматтизмилиминде башкы багыт болуудан калып, лингв, социологизмге жол бошоткон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Мнемосхема

Мнемосхема - башкарыла же текшериле турган объектилердин элементтерин жана алардын өз ара байланышын, иш абалын көрсөтүүчү шарттуу схема. 

Мнемосхема башкаруу пульттун же текшерүү щиттин панелине сиг­нал беруу жана өлчөө приборлору менен бирге орнотулат. Мнемосхема башкарылуучу объект татаал, технол. процесс тез өзгөрүлмө, көп параметрлүү болгондо түзүлөт да, диспетчер менен операторго жецилдик берет. Татаалдыгы, мас­штабы боюнча Мнемосхема оператордук жана диспетчердик болуп бөлүнөт. Иштеө иринцибине жараша Мнемосхема жарыктуу (электрдик), чийме (сүрөт) жана айкалыштырылган түрдө жасалат. Айрым учурда Мнемосхема окуу куралы катары пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Мобилизм

Мобилизм (лат. mobilis — кыймылдуу) — жер кыртышынын (литосферанын) материк келкилери горизон­таль багытта жылат деген божомол (гипотеза). 

Геол. узак убакытта ма­терик келкилерп бири биринен жана уюлдан миңдеген кмте чейин жылып кетиши мүмкүн делет. Мобилизм фиксизмге карама-каршы коюлат. Божомолду ил. жактан 1-жолу амер. илимпоз Ф. Тей­лор (1910), немец геофизиги А. Веге­нер 1915 иштеп чыккан. Мобилизмдин азыркы варианты «жаңы глобаль (ири) тектоникасы» (же плита тектоникасы) деп аталат. Ал океан түбүнүн рельефин жана магнит талааларын изилдөөгө, палеомагнетизмдин маалыматтарына негизделген.

Бул түшүнүк боюнча материк келкилерин жана аларга жанаша жаткан океан кыртышын (мантиянын эң үстүңкү бөлү­гү менен бирге) камтыган монолит плиталарынын жай (жылына орто эсеп менен 1—5 см) ордунан козголуусу жүрөт. Плиталар океан ортолук тоолордон жаш бүктөлүү алкактарды (Анд, Гималай) жана арал жааларына карай 2 жакка ажырайт. Мында эки плитанын бирөөнүн астыцкы бөлүгү жантайыңкы жаткан тектоникалык жаракаларды бойлой тереңдикке (700 км чейин) чөгөт. Ал эми 2-плитанын материктик кыртышында кысымдын таасиринен бүктөлүүлөр жана жылышуулар жаралат. Океан ортолук тоолордун борбордук бөлүгүндө созулуу структуралары — рифтер пайда болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Геология
Могилёв

thumb|Могилёв.
Могилёв - Беларусиядагы шаар, Моги­лёв областыныын борбору.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Беларусь
Категория:Шаарлар‎
Могильченко, Григорий Сергеевич

Могильченко, Григорий Сергеевич (1900—1976) — колхоз өндүрүшүнүн новатору, эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1948, 1958). 

 1949-жылдан КПСС мүчөсү. 
 Анын жетекчилиги менен колхоз республикадагы алдыңкы чарбага айланат, 1967-ж. Ленин ордени менен сыйланган. 
 КПССтин 21—22, 24-съезддеринин делегаты. УССР Жог. Советн­ики (3—8-шайл.) депутаты. 
 Колхозчулардын бүткүл союздук 3-съездигин делегаты (1969). 
 Эки Ленин ордени, Октябрь Революдиясы, башка орден жанa медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Украина
Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Модалдуу логика

Модалдуу логика - модалдуулукту үйрөнүүгө багытталган логика бө­лүгү.
 
Модалдуулук логикалык операциялар менен катар айтылган сөздөргө жанa андай эсептөөлөрдү салыштырып изилдөөгө карата колдонулат. 
«Модалдуу операторлор» («мүмкүн», «за­рыл» ж. б.) предикаттарга, о. эле тигил же бул кыймыл-аракетти билдирген сөздөргө таандык. 

Модалдуу логика маселесине кызыгуу бир жактан «зарыл» тибиндеги модалдуулуктар менен «ло­гикалык закон» деген түшүнүктүн, экинчи жактан «мүмкүн» тибиндеги модалдуулуктар менен «аткарарлык», «эсептелерлик» ж. б. гносеологиялык тушунуктордун ортосунда болгон байланыш менен шартталган.

Модалдуу логика системасы «чын», «калп», «мүмкүн» деген көп маанилүү логиканын терминдери менен түшүндүрүлүшү мумкун. Бул абал анын мүмкүндүк логикасы менен байланышы бар экенин билдирет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория: Логика
Моделдөөчү цифралуу түзүлүш

Моделдөөчү цифралуу түзүлүш - кээ бир матем. операцияларды (интегралдоону, өзгөрмө чоңдуктарды көбөйтүүнү ж. б.) аткаруучу функциялык блоктору бар ЦЭМ. 

Блоктордун ар биринде сандан түзүлгөн алгоритм чыгарылышы мүмкүн. Ошондуктан Моделдөөчү цифралуу түзүлүштүн функциялык блокторунун иштеши ЦЭМдин иштөө принцибине окшош. Моделдөөчү цифралуу түзүлүштүн блок­тору бир бири менен чыгарылуучу маселеге туура келүүчү схема боюнча кошулат. Мындай схеманы түзүү аналогдуу эсептегич машинада (АЭМ) эсеп чыгаруу үчүн түзүлгөн структуралык схемага окшош, б. а. ЦЭМ менен АЭМдин ортосундагы арабок абалды ээлейт: ал ЦЭМдин эсеп чыгаруудагы тактыгын, АЭМдин программа түзүүдөгү жөнөкөйлүгүн камтыйт.

Структурасы боюнча Моделдөөчү цифралуу түзүлүштүн удаалаш жанa жарыш түрлөрү бар. Удаалаш Моделдөөчү цифралуу түзүлүштө бардык функциялык блоктор үчүн арифм., эске тутуучу, башкаруучу түзүлүштөр жалпы бо­лот. Ар түрдүү блоктор аткара турган операциялар убакыт боюнча удаалаш аткарылат. 
Жарыш Моделдөөчү цифралуу түзүлүштүн ар бир блогу өз алдынча түзүлүш болуп эсептелет. Бардык блоктордо опе­рациялар бир убакта аткарылат. Моделдөөчү цифралуу түзүлүштүн эң кеңири жайылган түрү - кадимки дифференциал теңдемелердп чыгаруу үчүн колдонула турган цифралуу дифференциал талдагыч.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Математика
Модильяни Амедео

Модильяни Амедео (12. 7. 1884, Ливорно — 25. 1. 1920, Париж) — италян живописчиси жанa скульптору.

Флоренция көркөм сүрөт академиясынан окуган. 1906-жылдан Парижде жашаган. Амедео Де-Тулуз-Лотрек, П. Се­занн, П. Пикассонун чыгармаларынан үйрөнгөн. Скульптор катары чеберчилиги К. Брынкушинин таасиринде калыптанган. 

Модильяни нин живопистик манерасына композициялык тактык, колориттүүлүк мүнөздүү. Сүрөттөрүндө психологизм, поэтикалык көтөрүңкүлүк, адамдын көркөм образын трагедиялык мүнөздөп көрсөтүү байкалат (Л. Зборовскийдин портрета, 1917, Сан-Паулу сүрөт музейи; «Эльвира», 1919, Берн)

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Маданият
Модификатор

Модификатор (лат. modifico — түрүн өзгөртөм, формасын алмаштырам) металлдарда жанa куйма­ларда — кичинекей үлүшүн кошкондо эле металлдардын же куймалардын касиетин жанa структурасын бир топ өзгөртүп жибере турган зат. 

Мындай иштетүүдөн алынган зат модифпкацияланган деп аталат. П. А. Ребиндердин классификациясы боюнча Модификатор эки түргө бөлүнөт. 

 Биринчи түрдөгү Модификатор — беттик-активдүү заттар, алар кристаллдашуунун борборунда пайда болгон башталмада (түйүлдүктө) адсорбцияланат, анын өсүшүнө тоскоолдук кылат. 
 Экинчи түрдөгү Модификатор эритиндеги крпсталлдашуу борборунун түзүлүшүн жеңилдетет. Модификатор матөриалдын бүртүкчөлөрүн майдалайт, бирок кристаллдашуу учурунда биринчи түрдөгү Модификатор эритиндинин муздашын тездетсе, экинчиси жайлатат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Химия
Модулометр

Модулометр (модуляция жанa метр) —амплитудалык модуляциянын коэффициентин (модуляциянын тереңдигин) ченегич прибор. 

Модулометр модуляцияланган термелүүнүн максимум жана минимум маанилеринин жарым айырмасынын жарым суммасына болгон катышын көрсөтөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Модуль

Модуль (лат. modulus — чен) 

 1) кандайдыр бир негизги коэффициенттин же чоңдуктун аталышы (мис., тиштүү бириктиргич модулу, серпилгич модулу, комплекстүү сан модулу).
 2) Курулуштагы же арх-радагы шарттуу бирдик. Ал имарат же комплекс бөлүктөрүнүн өлчөмдөрүн координа- циялоодо колдонулат. 
 3) Ар кандай тех. түзүлүштөрдө (татаал түзүлүштүн бөлүгү) өзүнчө иш аткаруучу жанa деталдардын өз ара бири бирин алмаштыруучу комплекстерди бириктирүүчү түйүн. 
 4) Космос кемесинин составдык белүгүнүн чет элдик адатта кездешүүчү аталышы (мис., «Апол­лон» кемесинин негизги, же орбитадагы, же Айдагы бөлүгү). 
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер