Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Европанын Атом Энергетикасы боюнча Коому (EURATOM-ЕУРАТОМ)

thumb|upright|Европанын Атом Энергетикасы боюнча Коому.
Европанын Атом Энергетикасы боюнча Коому (EURATOM-ЕУРАТОМ) - 1957-жылдагы жалпы рынокту түзгөн Рим конвенциясы ошол эле мезгилде мүчө мамлекеттердин атом энергетикасын өндүрүү, колдонуу жана бул тармакта кызматташуу саясатын координациялоо үчүн Европанын Атом Энергетикасы боюнча коому түзгөн болчу.
 
Бул коом учурда Европадагы эң маанилүү деп эсептелген 3 уюмдун бири болуп саналат.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

Категория:Эл аралык уюмдар
Категория:Европа
Домино теориясы

Домино теориясы - АКШ президентинин бир убактарда кеңешчиси болуп иштеген профессор В. Ростовдун пикири боюнча, Вьетнамдагы ийгиликсиздик анын коммунисттешүүсүнө жана башка Индокытай менен Түштүк Азия өлкөлөрүнүн да АКШнын таасиринен чыгып, коммунисттешүүсүнө себепкер болушу мүмкүн.
 
Ошондукутан кантип болсо да Вьетнамда ийгиликке жетишүү керек жана согуш улантылышы керек болгон. Ростов бул абалдын өнүгүү процессин домино оюнундагы таштардын сандарына карата тизмектелишине окшоткон. Анын бул көз карашы саясий чөйрөдө домино теориясы деп аталган.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Дипломатиялык паспорт

thumb|right|БУУнун дипломатиялык паспорту
Дипломатиялык паспорт — чет өлкөлөргө барган тышкы иштер кызматкерлерине, алардын үй-бүлө мүчөлөрүнө, чет өлкөлөрдө жүргөн мамлекеттик өкүлдөргө, дипломатиялык курьерлерге, эл аралык сүйлөшүү жана жыйындарга мамлекет атынан катышууга кеткен адамдарга, депутаттарга жана паспорт мыйзамында белгиленген адамдарга берилген паспорт түрү.
 
Дипломатиялык паспортторго берилген визалар да дипломатиялык виза деп аталат.

 Дагы караңыз 
Дипломатия

 Булактар 
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

Категория:Дипломатия‎
Дипломатиялык коргоо

Дипломатиялык коргоо - Кандайдыр бир мамлекетте кызмат өтөгөн дипломаттардын өз мекендештеринин укук жана кызыкчылыктарын ал өлкөнүн мыйзамынын чегинде коргоосу жана юридикалык жактан мекендештеринин укук жана эркиндиктерин сактоосу.
 
Бул чет өлкөлөрдөгү өкүлчүлүктөрдүн негизги функцияларынын бири болуп эсептелет. Кандайдыр бир атуулду дипломатиялык коргоого алуудан мурда ал атуул ошол өзү жашап жаткан чет өлкөдөгү бардык укуктук органдарга кайрылып, бардык мыйзамдуу жолдорду сынап көрүүсү керек.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Диктатордук режим

Диктатордук режим - Бул же тигил мамлекетте бийликке келген лидер, башкаруучу топ же бир саясий партиянын өлкөдөгү конституция жана мыйзамдарды жокко чыгарып, өзүнүн каалоосун жана саясатын калкка таңуулоосу жана моюн сундуруусу.
 
Бул саясий режим же башкаруу формасы ар бир эле тармакта байкалбашы мүмкүн. Бирок кээ бир учурларда атайын диктатордук режимге кайрылуу жасалат. Бул режимди жүргүзгөн лидер диктатор деп аталат. Диктатордук режимдин карама-каршысы деморратиялык режим менен башкарылган укуктук мамлекет болуп эсептелет.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Делегация

Делегация — Дипломатияда чет өлкөлөрдө кызмат өтөгөн адистердин тобу. Делегация эки түрдүү болушу мүмкүн.
 
Алардын бири - белгилүү бир милдетти аткаруу үчүн кыска убакытка курулган топ. Алар эки жактуу жолугушууларда, конгресс, конференция, келишим түзүү жана келишимдерге кол коюуда, же болбосо кандайдыр бир салтанатта өз өлкөсүнүн атынан протоколдор даярдайт жана катышат.
 
Экинчиси болсо - эл аралык уюмдардын алдында туруктуу кызмат кылган адистердин тобу. Алар туруктуу делегация деп да аталат. 
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

Категория:Саясат
Категория:Экономика
ГАТТ

ГАТТ (General Agreement on Tariffs and Trade): «Соода жана тарифтер боюнча жалпы макулдашуулар» деген маанини туюндурган бул термин англис тилиндеги General Agreement on Tariffs and Trade деген сөздүн баш тамгаларынан түзүлгөн.
 
Дүйнөлүк соода-сатык, эл аралык экономикалык жана саясий мамилелерде маанилүү орду бар техникалык термин болуп саналат. 1947-жылы Женевада болгон эл аралык конференциянын жыйынтыгында бекитилген бажы тарифтерине байланыштуу соода келишими уюм катары да эсептелген. Бул келишимдин тегерегинде бир канча өлкө (дүйнөлүк сооданын бештен төртүн ээлеген өлкөлөр) өз ара дүйнөлүк сооданын либералдаштыруусун, ошону менен бирге бажы, бөгөт жана чара көрүү кызматтары аркылуу соода мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү иш-аракеттерин алдын алууга аракеттенишет.
 
Бул келишим дүйнөлүк сооданы жана кызматташууну арттырууну максат кылган эл аралык соода уюму негизделгенге чейин убактылуу даярдалган болчу. II Дүйнөлүк согуштан кийин, 1947-жылдын аягы, 1948-жылдын баш чендеринде Кубанын борбору Гаванада өткөрүлгөн бул конференцияда кабыл алынган принциптердин арасында негизделиши күтүлгөн бул уюм ишке ашпай калган. Ошондон улам Америка Конгресси түрдүү себеп жана зордук-зомбулуктар менен дүйнөлүк сооданы өнүктүрүүчү жана соода-сатыктагы тоскоолдуктарды жоюучу өкүлдөрдү камтыган жана «Гавана Чартер» делген бул конференция чечимдерин бекиткен эмес.
 
ГАТТ уюмунун айланасында бир топ өлкөлөр ичинде «Эң көп кызыктырган улут» (Most Favoured Nation) өкүмүн жүргүзүү аркылуу маанилүү болгон бажы арзандатуулары жана тил табышуулары камсыз кылынган. Мына ушинтип соода мамилелери да жакшырган. Акыркы жылдарда айрыкча АКШнын дүйнөлүк соодага дагы да тереңирээк кириши үчүн жана мындан сырткары да АКШ-Европа Экономикалык Коому соода мамилелеринин дагы да жакшыртуусу үчүн 1964-1967 жылдар аралыгында Кеннеди кеңешмелери деген жолугушуулар ГАТТ алкагында болуп өткөн. 1973-жылы күз айларында дагы эле ГАТТ алкагында Токио кеңешмелери башталган. 1979- жылдын аягында кеңешме бүтүп, келишим түзүлгөн жана маанилүү бажы тармагындагы арзандатуулар алдын ала чечилген. ГАТТ уюмунун борбору Женевада жайгашкан. Түркия да бул уюмга мүчө болуп эсептелип, анын да туруктуу бир делегациясы бар. Мүчө өлкөлөрдүн саны 84кө жеткен. ГАТТ эл аралык соода, укук жана милдеттери боюнча түзүлгөн көп жактуу макулдашуу болуп эсептелет. Ал 1947- жылы 23 өлкөнүн кол коюусу менен бекитилген келишимдин негизинде түзүлүп, 1948-жылы колдонула баштаган. Бул келишимдин негизги себеби импорттук салыктарды азайтуу, эл аралык соода тоскоолдуктарын жоюу жана соодадагы ажырымды токтотуу.
 
А. Данкел келишимдин негиздөөчүсү катары таанылган. Негиздөөчү болуп саналган 23 өлкө эң алгач 45 миңдик мүлктү бажы тарифинде орток колдонууга чыгарган. Бүткүл Дүйнөлүк Соода Уюму (WTO) (BTO) 1-январь 1995- жыл Улуттар аралык сооданын эң оптималдуу негизи болуп ГАТТтын ордуна негизделген.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Гаага конференциялары

Гаага конференциялары - мамлекеттик укук жаатында көп талкууга алынган Гаага Конференциялары 1899- жана 1907-жылдары эки жолу болуп өткөн.
 
Жалпы жонунан эл аралык келишпестиктерди тынчтык жолу менен чечүү жана согуш укугуна арналган кээ бир эрежелер түзүлүп, мамлекеттик укуктун уюштурулушу жөнүндө маанилүү иштер жүргүзүлгөн. Кийин да 1930-жылы конференция болуп өткөн. Бирок мурдагы эки конференциянын деңгээлине жеткен эмес. Биринчи конференцияда 26 өлкө, бүт Европа жана АКШ катышкан. Ал эми экинчисинде 44 өлкө катышкан. Гаага конференциясында такталган эрежелерден улам кээ бир келишимдер түзүлгөн. Булар Гаага келишимдери деп аталат. Мисалы «Эл аралык тил табыша албоонун тынчтык жолу менен чечилүүсүнө байланыштуу Гаага келишими» же «Согуш башталышына байланышкан Гаага келишими».
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
БУУ Өнөр-жайды Өнүктүрүү боюнча Уюму

БУУ Өнөр-жайды Өнүктүрүү боюнча Уюму (U.N.I.D.O.-ЮНИДО) — 1974-жылы түзүлгөн. Борбору Венада. Максаты - өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн өнөр жай тармагынын өсүү ыргагын арттыруу жана БУУнун тегерегиндеги өнөр жайга тиешелүү иш-аракеттерди координациялоо.
 
Негизги органы үч жылга шайланган 45 мүчөлүү Өнөр-Жайды Өнүктүрүү Кеңеши болуп саналат жана ал жыл сайын жыйынын өткөрөт. ЮНИДО өнүгүп келе жаткан өлкөлөргө түздөн-түз жардам көрсөтөт, техникалык жардам берет, баяндама жасайт жана изилдөө жүргүзөт, адистик топтордун жыйындарын жана семинарларды өткөрөт. Билим берүү иштерин жүргүзөт. Өнүккөн өлкөлөргө да жардам бериши мүмкүн. 1975-жылы март айында 114 мүчө өлкөнүн катышуусунда Лимада өткөрүлгөн ЮНИДОнун Жалпы Конференциясында 84 аймакты камтыган документ (Лима декларациясы) кабыл алынган жана өнөр жай тармагында өнүктүрүү жана кызматташууну максат кылган дагы бир Операция Программасын түзүү пландаштырылган. Айрыкча дүйнөлүк өнөр жай өндүрүшүндө 7 %дык үлүшкө ээ болгон өнүгүп келе жаткан өлкөлөргө жогорудагы документтердеги белгиленген чаралар колдонулуп, бул үлүштү 2000-жылы 25 %ке чыгаруу максат кылынган (бүгүнкү күнү алардын өндүрүштөгү үлүшү 9 %га жакын).
 
 Колдонулган адабияттар 
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

Категория:БУУ‎
Категория:Экономика
БУУнун Өнүктүрүү программасы

thumb
БУУ Өнүктүрүү Программасы (U.N.D.P.- ЮНДП) — 1949-жылдан бери иш жүргүзгөн Кеңейтилген Техникалык Жардам Программасы менен 1958-жылы түзүлгөн БУУнун Менчик Фонду биригип, 1955-жылы бул уюмду түзгөн.
 
Ал өнүгүп келе жаткан өлкөлөргө БУУ жана Адистик 41 Мекемелердин жардамдарын жеткирүү, бул өлкөлөрдү адистер менен камсыз кылуу, инвестиция жасоодон мурда бул өлкөлөрдү изилдөө жана буга байланыштуу долбоорлорду түзүү менен алектенет. Программа мүчө өлкөлөрдүн финансылык жардамы менен жүргүзүлөт.
 
БУУ тарабынан биринчи өнүктүрүү жылы деп жарыяланган 1956-69-жылы өнүгүп келе жаткан өлкөлөргө бул программа аркылуу 1 млрд 200 млн доллар жардам берилген жана 60 миң адис жөнөтүлгөн, 45 миң адамга билим берилген. Бул мезгил аралыгында башталган миңге чукул долбоор жыйынтыкталганда ага кеткен финансылык чыгым 1 млрд 872 млн, ал эми өлкөлөргө жардам иретинде 2 млрд 121млн доллар акча сарпталган. Бул программага 8 миң адис жөнөтүлөт жана аларга жылына 5 миң доллар өлчөмүндө стипендия төлөнөт, ал эми сунушталган долбоорлорду ишке ашыруу үчүн 30 млн доллардык өлчөмдө материалдык жардам берилет. Мисалы, 1974-жылы 128 өлкө бул программага 240 млн доллардык өлчөмдө финансылык жардам берүүнү мойнуна алган.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

Категория:БУУ‎
Категория:Экономика
БУУ Кореяны Бириктирүү жана Өнүктүрүү Комиссиясы

БУУ Кореяны Бириктирүү жана Өнүктүрүү Комиссиясы (U.N.U.R.K.-ЮНЮРК) - 1950-жылы курулган жана БУУнун Башкы Ассамблеясы тарабынан милдеттендирилген.
 
Максаты Кореянын экономикалык жана саясий жактан өнүгүүсүнө байкоо, изилдөө жүргүзүү жана бул тууралуу отчетторду берүү. Ал эми негизги максаты - Түндүк жана Түштүк Кореяны бириктирүү.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

Категория:БУУ‎
Категория:Экономика
БУУ Качкындар Иши боюнча Жогорку Комиссариат Башкармалыгы

БУУ Качкындар Иши боюнча Жогорку Комиссариат Башкармалыгы - 1951-жылы түзүлгөн.
 
Борбору Женевада. Максаты: дүйнөдө качкындарды коргоо жана алардын жаңы өлкөлөрдөгү экономикалык, социалдык жана укуктук проблемаларын чечүүгө жардам берүү. мамлекеттердин жана жеке уюмдардын кайрымдуулук иштери аркылуу иш жүргүзөт. 1954-жылы аткарган кызматы үчүн Нобель сыйлыгы менен сыйланган.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

Категория:БУУ‎
Категория:Экономика
БУУ байкоочулары

БУУ байкоочулары - Дүйнөдөгү кризиске дуушар болгон коогалаңдуу аймактарга БУУнун чечими менен жөнөтүлгөн аскер күчтөрү менен жарандык адистерден турган уюм.
 
Бул аскер күчтөрү менен адистер БУУга мүчө өлкөлөрдөн жөнөтүлөт. Бул байкоочу топ коогалаңдуу аймактагы абалды көзөмөлдөйт, касташкан тараптар кол койгон ок атууну токтотуу жолу менен түзүлгөн келишимдердин ишке ашуусун көзөмөлдөйт жана бул тууралуу отчетторду даярдашат, касташкан эки тарапка жарашуу жолдорун жана түрдүү сунуштарды киргизишет. Мисалы: Пакистан менен Индиянын ортосунда Кашмир аймагы үчүн атайын байкоочу тобу түзүлгөн. Жакынкы Чыгышта да буга окшогон байкоочу топ кызмат өтөөдө.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

Категория:БУУ‎
Категория:Экономика
ЮНИСЕФ

thumb
ЮНИСЕФ (UNICEF) — 1946-жылы түзүлгөн.
 
Борбору Нью-Йоркто жайгашкан. Дүйнөдөгү балдардын ден- соолугу жана аларды тарбиялоо боюнча иш алып барат. Көпчүлүк учурда өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдөгү балдардын проблемасын чечүү менен алектенет. Көрсөткөн жардамдарынын акысын мүчө өлкөлөрдүн кайрымдуулук иш–аракеттеринен, ыктыярдуу жеке адамдардан же мекемелерден алат. 1930-жылы 30 чакты кайрымдуулук көрсөткөн өлкөлөр болсо, 1974-жылыбул көрсөткүч 124кө чыккан жана азыркы учурда андан да көбөйүүдө. ЮНИСЕФ көрсөткөн кызматы үчүн 1965-жылы Нобель сыйлыгы менен сыйланган.

Булактар
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

Категория:БУУ‎
Категория:Экономика
БУУ Азык-түлүк жана Айыл-чарба Маселелери боюнча Уюму

thumb
БУУ Азык-түлүк жана Айыл-чарба Маселелери боюнча Уюму (F.A.O.-ФАО) - 1945-жылы курулган.
 
Борбору Римде. Максаты: дүйнөлүк азык-түлүк жана айыл-чарба жаатында иликтөөлөрдү жүргүзүү, бул темада адистештирилген жыйындарды уюштуруу, мүчө өлкөлөрдүн бул тармактагы проблемаларын талкуулоо жана сунуштарды киргизүү, мүчө мамлекеттерге азык-түлүк жана айыл-чарба тармагынын өнүгүүсү үчүн техникалык жактан жардам берүү жана адистер менен камсыз кылуу.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

Категория:БУУ‎
Категория:Айыл чарба
Категория:1945-жыл
БУУнун Адистештирилген Мекемелери

БУУнун Адистештирилген Мекемелери - БУУга байланыштуу курулган жана аны менен түздөн-түз байланышта болгон түрдүү тармактагы мекемелер.
 
Булар уюмдагы мүчө өлкөлөрдүн көпчүлүгүнүн адис кызматкерлери тарабынан түзүлөт. Бул адистештирилген мекемелер төмөнкүлөр:
 -Улуттар Аралык Эмгек Органы (Женева), (О.I.T.-I.L.O)
 -Бүткүл Дүйнөлүк Саламаттыкты Сактоо Уюму (Женева) (OMS-WHO)
 -Дүйнөлүк Банк (Вашингтон) (IBRD)
 -Эл Аралык Валюта Фонду (Вашингтон) (IMF)
 -Бүткүл Дүйнөлүк азык-түлүк жана айыл-чарба маселелери боюнча уюм (Рим) (FAO)
 -Эл Аралык Телекоммуникация уюму (Женева) (UIT)
 -Атом Энергетикасы боюнча Эл аралык Агенттик (Вена)(AIEA)
 -Бүткүл Дүйнөлүк Почта Шериктештиги (Берлин)
 -Дүйнөлүк Метеорология Борбору (Берн)
 -БУУнун Качкындар Иши боюнча Жогорку Комиссариатынын Башкармалыгы (Женева)
 -БУУнун өнөр-жайларды өнүктүрүү боюнча уюму (Вена)
 -Деңизчилик боюнча Эл аралык Кеңешүү Уюму (Лондон)
 -БУУнун Соода-сатык жана Өнүктүрүү Конференциясы (Женева)
 -Жарандар боюнча Эл аралык Авиация Уюму (Оттава)
 
 Колдонулган адабияттар 
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9

Категория:БУУ‎
Категория:Экономика
Бийлик жүргүзүү же өзүнө кошуп алуу

Бийлик жүргүзүү же өзүнө кошуп алуу - Кээ бир ыкма боюнча, же болуп өткөн окуянын натыйжасында бир мамлекеттин башка бир мамлекетке тиешелүү болгон аймакты же белгилүү аянтты кошуп алуусу.
 
Буга мисал катары өткөн кылымда АКШ Россиядан Алясканы, Мексикадан Техасты, Франциядан Луизиананы сатып алып өзүнө кошуп алганын айтсак болот. II Дүйнөлүк согушта 1940-жылы Советтер Союзу Балтика өлкөлөрүнө басып киргенден кийин ал жактар кошулуп алынган. Дал ушул сыяктуу эле Румыниядан Бессарабия жана Түндүк Буковинаны да кошуп алган. Бул согуштан мурда эле Гитлер Германиясы коркутуу, басып алуу жолу менен Австрияны кошуп алган. Дагы бир ыкма чечим чыгаруу менен кошуп алуу болуп эсептелет.
 
Өткөн кылымда Греция Осмон империясынын Крит аралын да так ушинтип криттиктерге чечим кабыл алдыруу менен өзүнө кошуп алган. 1974-жылы Греция ушул эле ыкма менен Кипрди алууну көздөгөн, ал өз атуулу Самсонду Кипрде бийликке алып келген жана Греция менен биригүүгө чечим чыгарарда Түркиянын Тынчтык кыймылы буга жол берген эмес.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Бенилюкс мамлекеттери

Бенилюкс мамлекеттери - Бельгия, Голландия жана Люксембург мамлекеттеринин аттарынан түзүлгөн термин жана ушул үч мамлекет менен алардын арасындагы союзду билдирүү үчүн колдонулат.
 
Көп тараптан бири-бирине окшош бул үч өлкө 1948-жылы күчүнө кирген бир келишим менен орток бажы тарифин кабыл алган. Убакыттын өтүшү менен бул өлкөлөр экономика саясатын бири-бирине жакындаштырып, кызмат- таштыкты өнүктүргөн жана 1958-жылы Гаагада кол коюлган келишимдин негизинде экономикалык уюм курган. 1960-жылы күчүнө кирген БЕНИЛЮКС Конвенциясы менен бирге экономикалык интеграция жолуна түшкөн бул үч өлкө айрыкча Европа Шериктештиги менен Жалпы экономикалык рыноктун тушунда кызматташтыгын дагы да бекемдеген жана саясий маселелерде да бирге иштешкен ынтымактуу топ катары таанылууда.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Балкан пактысы

Балкан пактысы - 1953-жылы Түркия, Греция жана Югославия тарабынан Анкарада кол коюлган достук жана кызматташтык келишими кийинчерээк 1954-жылы август айында Югославиянын Блед шаарында бул пактынын түзүлүшүнө негиз болгон.
 
Саясий чөйрөдө бул пакты Балкан пактысы деп аталат. Тараптар экономика жаатында да кызматташууну жана туруктуу катчылык ачууну пландашкан. Бул келишим Россия менен Югославиянын ортосундагы келишпестиктерди чечүү, аларды Батыш өлкөлөрүнө тартуу, айрыкча НАТОдо союздаш болгон Греция менен Түркиянын достугун чыңдоо максатын көздөгөн. Түрдүү себептерден улам көздөгөн максат жүзөгө ашпаган соң Балкан пактысы өтүмдүү болбой калган. Мындан тышкары админстративдик саясатта да маанилүү орунду ээлей алган эмес.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Багдат пактысы

Багдат пактысы - Жакынкы Чыгыш менен Түркиянын тышкы саясатында 1955-1959-жылдары маанилүү роль ойногон келишим. Ал Түркия, Иран, Пакистан жана Англиянын ортосунда түзүлгөн.
 
1958-жылы Иракта төңкөрүш болуп, падышасы тактан кулагандан кийин 1959-жылы Ирак пактыдан баш тартат. Андан соң борбору Багдатта жайгашкан бул уюм аты « Борбордук Конвенция уюму » деп өзгөртүлүп, Анкарага көчүрүлөт. Багдат пактысы 1955-жылы февраль айында Түркия менен Ирактын ортосунда түзүлгөн «Эки тараптуу кызматташуу келишиминен» кийин негизделген. Бул келишим арап өлкөлөрүнө жана бул аймактын коопсуздугуна жана тынчтыгына кызыктар болгон бардык өлкөлөргө белгилүү болгондуктан, кийинчерээк Иран, Пакистан жана Англия да бул келишимге кол койгон. АКШ болсо бул келишимге байкоочу деген статус менен кирген. Ушул келишимдин негизинде Багдат пактысы пайда болгон. Бирок калган арап өлкөлөрү бул пактыга кызыктар болгон эмес, атүгүл каршы чыгышкан.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Ачык эшик саясаты

Ачык эшик саясаты - Кандайдыр бир мамлекетке зордоп кабыл алдырылган же болбосо бул же тигил мамлекет өз каалоосу менен колдонууга ыраазычылык берген бардык мамлекеттерге бирдей укук жана жеңилдиктерди камсыз кылуу жөнүндөгү саясат.
 
Буга мисал катары II Дүйнөлүк согуштан мурда Кытай Эл Республикасына карата бир топ башка өлкөлөрдүн ишке ашырган саясатын айтсак болот. Бул мамлекеттер өз ара атаандаштыкты болтурбоого макулдашышкан жана Кытайга карата өз алдынча бийлик жүргүзбөөгө, Кытайдын аймагын бөлбөөгө жана бирдей шарттарда Кытай менен соода- сатык кылууга сөз беришкен. Бул окуяга байланыштуу 1931- жылы АКШ, Англия, Япония, Франция, Италия, Голландия, Белгия, Португалия менен Кытайдын ортосундагы тогуз тараптуу келишимге кол коюлган.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Ачык рынок саясаты

Ачык рынок саясаты - Экономикалык чөйрөдө инфляциянын алдын алуу же акча менен кредиттин көлөмүн азайтуу максатында мамлекеттин жасаган иш-аракети.
 
Бул учурда Борбордук банк капчыгындагы баалуу кагаздарын сатыкка чыгарат жана буларды сатып алган банктардагы акча Борбордук банкка келип түшөт. Ушундай жол аркылуу нак акчанын көлөмү менен кредиттик мүмкүнчүлүктөр кыскартылат. Мындан тышкары муну менен суроо-талаптын азаюусу менен бирге баанын өсүшүндөгү инфляция жайлатылат.
 
 Колдонулган адабияттар 
Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Араб шериктештиги

Араб шериктештиги - Саясий жана экономикалык тармактар боюнча иш алып барган араптардын ортосундагы уюм. Борбору алгач Каирде болуп, кийин Туниске көчүрүлгөн.
 
1945-жылы курулган бул уюмга алгач Египет, Иран, Иордания, Сирия, Ливан, Сауд Аравиясы жана Йемен мүчө болгон болсо, кийинчерээк Ливия, Судан, Марокко, Тунис, Кувейт жана Алжир мамлекеттери кошулган. Учурда уюмда 22 мүчө мамлекет бар. Туруктуу катчылыгынын башында баш катчы болот жана ал уюмдун бардык иштерин башкарат. Мезгил-мезгили менен министрлер аралык жыйналыштар, же болбосо жогорку деңгээлдеги саммиттер уюштурулуп, анда арап өлкөлөрүнө тийиштүү, ошондой эле дүйнөдөгү кырдаалга байланыштуу саясий жана экономикалык тармактарда талкуулар болот, мүчө мамлекеттердин тышкы саясатынын тартипке салынышы жөнүндөгү пикир келишпестиктер жөнгө салынат, мындан башка экономикалык, финансылык жана аскердик кызматташууга байланыштуу чечимдер чыгарылат. 

 Дагы кара 
 Араб өлкөлөрүнүн лигасы

 Колдонулган адабияттар 
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика
Антиимпериализм

Антиимпериализм — башка мамлекеттерге тиешелүү жерге, башкача айтканда, аймакка курулган импараторлуктун же болбосо ушуга окшогон мамлекеттердин мындай жоругуна каршы болгон саясий кыймыл-аракет антиимпериализм деп аталат.
 
Учурда көбүнесе социалисттик блокко кирген мамлекеттер бул терминге аябай маани беришет жана колониалист (оторчу) деп күнөөлөгөн Батыш мамлекеттери жөнүндө сөз болгондо аларга ушул терминди ыйгарышат, тагыраак айтканда, Батыш өлкөлөрүн империалисттер дешет. Башка тараптан Батыш өлкөлөрү да өзгөчө Россияны нео-колониалист (жаңы басып алуучу) деп атап, өздөрүн антиимпериалисттер дешет.
 
 Колдонулган адабияттар 
 Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
Категория:Саясат
Категория:Экономика