Маскулиндүүлүк

alt=|thumb|263x263px| Грек мифологиясында Геркулес маскулиндүүлүктүн символу катары белгилүү.
Маскулиндүүлүк (лат. masculinus – эркектик) — бул белгилүү бир коомдо же маданиятта "эркектик" деп эсептелген сапаттардын, ролдордун жана жүрүм-турум үлгүлөрүнүн жыйындысы. Салттуу түшүнүктө маскулиндүүлүк физикалык күч, эмоцияны тыйуу, үстөмдүк кылуучу жүрүм-турум жана дене түзүлүштүн белгилери менен байланышкан.Connell, R. W. (1995). Masculinities. University of California Press.

Заманбап илимий изилдөөлөр маскулиндүүлүктү жаратылыштан берилген өзгөчөлүк эмес, социалдык жана маданий конструкт катары кароону сунушташат.Butler, Judith. (1990). Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity. Routledge. Бул деген маскулиндүүлүк коомго, тарыхый мезгилге, этностук, таптык жана гендердик контекстке жараша ар түрдүү формада болушу мүмкүн.

Квир-теориянын жана ЛГБТК+ изилдөөлөрүнүн алкагында маскулиндүүлүк цисгендер эркектерге гана тиешелүү эмес деп каралат. Квир маскулиндүүлүк — бул маскулиндүүлүктүн бир формасы болуп, аны транс-эркектер, нон-бинар адамдар же цис аялдар да көрсөтүшү мүмкүн. Бул гендердин экиге бөлүнүшүнө каршы чыккан жана гендердик нормаларды кайра карап чыгууга түрткү берген көрүнүш.Halberstam, Judith. (1998). Female Masculinity. Duke University Press.

Орус тилинде маскулинность түшүнүгү эр жүрөктүк деген түшүнүктөн айырмаланат. Мисалы, "эр жүрөктүү аял" деген сөз айкашы аялдын маскулиндүүлүгүн (эркекке окшоштугун) эмес, анын кайраттуулугун же мүнөзүнүн бекемдигин билдирет.

Маскулиндүүлүктүн карама-каршысы катары көбүнчө айымдык сапаттар (фемининдүүлүк) каралат. Аларга назиктик, сезимталдык, боорукерлик жана камкордук сыяктуу сапаттар кирет.Bem, Sandra L. (1974). The measurement of psychological androgyny. Journal of Consulting and Clinical Psychology.

Ошентип, маскулиндүүлүк — бул туруктуу өзгөчөлүк эмес, тескерисинче, гендерди билдирүүнүн ийкемдүү жана социалдык-маданий шарттарга жараша өзгөрүп туруучу түрү.

 Маскулиндүүлүктү аныктоодогу көйгөйлөр 

Кайсы сапаттар маскулиндүү деп эсептелерин аныктоо үчүн, коомдо көп учурда бинардык түшүнүккө таянуу зарыл болот: башкача айтканда, бардык сапаттар маскулиндүү же фемининдүү деп бөлүнөт. Бул бөлүнүү, негизинен, социалдык стереотиптерге негизделет жана жыныссыз, нейтралдуу мүнөздөгү жүрүм-турумду эсепке албайт.

Маскулиндүүлүктү түшүндүрүү боюнча ар түрдүү теориялык мамилелер бар. Эссенциалисттик ыкма маскулиндүүлүктү эркек менен аялдын биологиялык айырмачылыктарынын натыйжасы катары карайт. Ал эми социалдык-конструктивисттик ыкма бул сапаттар коомдук күтүүлөр, маданият жана гендердик ролдор аркылуу калыптанат деп түшүндүрөт.

Сексолог Игорь Кон маскулиндүүлүктү тарыхый жана маданий өзгөрүүлөрдүн негизинде социалдык категория катары талдаган. Ошондой эле, маскулиндүүлүктүн жалпы түшүнүгүн "токсикалык маскулиндүүлүк" түшүнүгүнөн ажыратуу керек. 

Токсикалык маскулиндүүлүк — бул агрессия, эмоцияны басуу, башкаларга үстөмдүк кылуу сыяктуу зыяндуу жүрүм-турум моделдерин билдирет.

Гендердик изилдөөчү Р. Э. Хоскин илимий адабиятта кош стандарттар бар экенин белгилейт: аял адам маскулин сапаттарды көрсөтсө — бул "аял маскулиндүүлүгү" деп айтылат, ал эми эркек адам феминин сапаттарды көрсөтсө — бул "эркектин фемининдүүлүгү" деп аталбастан, көбүнчө "баш ийген маскулиндүүлүк" деп сүрөттөлөт. Бул көрүнүш эркектин феминин жүрүм-туруму норма эмес деп эсептелээрин көрсөтөт.

 Дагы окуңуз 

 Toxic Masculinity
 Гегемондук эркектик
 Кайрат
 Аялдык
 Томбой
 Man
 Бутч жана Фем

 Эскертүүлөр 

 Адабият 

 « Кругосвет » энциклопедиясындагы «Эркек жана аялдык» макаласы .
 Синельников А. С. Эркектик // Гендердик глоссарий / Ред. Денисова А.А. - М. : «Чыгыш-Батыш: Аялдардын инновациялык долбоорлору» аймактык коомдук уюму: Маалымат XXI кылым, 2002-ж. — 256 менен. — 1000 нуска. — ISBN 5-86391-002-4 .
 А.К.Эшиев, Г.А.Анарбаева, К.А.Смадияров. Эркектикти өзгөртүүнүн психологиялык факторлору // КарМУ жарчысы. — 2012. — Жок. 2.
Категория:Антропология
Категория:Эркек
Категория:Гендер (кыргызча)
Категория:Жыныстык иденттүүлүк
Категория:Квир маданияты
Категория:Жыныстык артыкчылык
Категория:Эркектик мүнөз
Категория:Психология (кыргызча)