Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Исланддар

Исланддар — Исландиянын жергиликтүү калкы. Ошондой эле Канада, АКШ, Дания, Швеция, Норвегия жана Германияда да жашашат. Исланд тилинде сүйлөшөт. 

Христиан дининин протестант (лютеран) тармагын тутушат. Исланддар 9–10-кылымдарда Норвегиядан көчүп келген байыркы скандинавиялыктардын тукумдары. 13–14-кылымдарда исланд эли түзүлүп, улут катары калыптана баштаган. Исланддардын улуттук өсүшүнө Даниянын узак жылдар (1380-жылдан) үстөмдүк кылышы терс таасир тийгизген. Даниялык бийликке каршы күрөштөрдүн негизинде исланддар 1918-ж. өз алдынчалыкка ээ болуп, эне тили, маданияты, үрп-адат, улуттук салттары өнүгө баштаган. Исланддар мал чарбачылык, балыкчылык жана кол өнөрчүлүк менен кесиптенишип, дубалы темир-бетондон тургузулуп, чатыры шифер жана темир менен жабылган үйлөрдө жашашат. 
 thumb | 220x124px | right | Исланд улуттук кийими.
Улуттук кийими аялдарда көбүрөөк колдонулат. Алар жүндөн токулган белдемчи, ак көйнөк, алжапкыч, оймо-чиймеленген кара же кызыл түстүү чыптама, булгаары бут кийим, айрымдары кара матадан тигилген узун көйнөк (жакасы менен жеңи баркыттан салынып, кооздолгон), башына кара баркыт калпак кийип же жоолук салынышат. Эркектери матадан тигилген күрмө, шым, жылуу сокмо көйнөк жана тизеден өйдө байпак, тюлень терисинен башмак, башына калпак кийишет. Тамак-ашы негизинен эт, балык, дан жана сүт азыктары.
Категория:Дүйнө элдери

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Категория:Арктика элдери

Категория:Герман тилдеринде сүйлөгөн элдер
Исмаилов Төлөсүн

Исмаилов Төлөсүн (1926, Ысык-Көл облусу, Тоң району, Кара-Талаа айылы – 1984, ошол эле жер) – малчы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1958), Кыргыз ССРинин мал чарбасына эмгек сиңирген устат (1958). Эмгек жолун Ысык-Көл областынын Тоң районундагы «Улакол» совхозунда малчы болуп иштөөдөн баштаган; 1943–62-ж. баш чабан, 1962-жылдан ушул эле совхоздо ферма зоотехниги болуп иштеген. 1957-ж. ар койдон 6,8 кгдан жүн кыркып, ар 100 тубар койдон 125тен козу алган. 1958–66-ж. СССР Жогорку Советинин депутатыСписок депутатов Верховного Совета СССР V созываСписок депутатов Верховного Совета СССР VI созыва. Ленин ордени менен сыйланган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Категория:Инсандар
Испандар

Испандар (өздөрүн эсианьолес деп аташат) – эл, Испаниянын жергиликтүү калкы. Европа өлкөлөрүндө (Германия, Франция, Швейцария, Португалия, Италия), Латын Америкасында (Аргентина, Мексика, Бразилия), Түндүк Америкада (Канада) жана Австралияда да жашашат. Жалпы саны 50 млн киши, анын ичинде Испанияда 40 млндой (2006). Испан тилинде сүйлөшөт. Христиан дининин католицизмди тутушат. Испандар менен бирдикте автономия укугуна ээ болгон аймактарда тилдик, улуттук өзгөчөлүгүн сактап калган субэтностук топтор (каталондор, галисийлер, арагондуктар ж. б.) жашашат. Биздин заманга чейинки 1-миң жылдыкта Пиреней жарым аралына көчүп келген ибер, кельт уруулары испандардын этностук курамын түзгөн. Рим империясынын тушунда (биздин заманга чейинки 2-кылым – биздин замандын 5-кылымы) Пиреней жарым аралындагы урууларды романдаштыруу саясаты жүргүзүлгөн. 5–6-кылымда журт которуп келген герман уруулары (вандалдар, вестготтор, свевтер) да жергиликтүү калк менен ассимиляцияланган. Ошондой эле 711–718-ж. Испанияга басып кирген арабдар менен берберлер да испан этносунун калыптанышына таасирин тийгизген. 19-кылымдын аягында испан эли улут болуп түзүлгөн. Латын Америкасынын азыркы элдеринин (бразилиялыктардан башкасы) этностук калыптанышына испандар чоң таасир тийгизген. Испандардын негизги кесиби дыйканчылык, мал чарбачылык жана балыкчылык. Өлкө аймактарынын географиялык шартына карай испандардын турак үйлөрү ар түрдүү. Түштүк аймактарда испандар байыркы мезгилде жер төлөлөрдө, Түндүк-батышында үстү саман менен жабылган, тегерек сымал үйлөрдө (пальясо), кийинчерээк Түндүк бөлүгүндө дубалы топурактан согулуп же кыш жана таштан тургузулган эки кабат үйлөрдө жашашкан. Анын астыңкы кабаты чарбачылыкка, үстүңкү кабаты үй тиричиликке ылайыкташтырылган. Улуттук кийимдери эркектери тизеге чейин кыска шым, ак көйнөк, ар түрдүү үлгүдөгү желетке жана куртка кийип, белине матадан белбоо байланган. Башына кең жээктүү кийиз же чий калпак, бутуна булгаарыдан жасалган же эспартодон токулган бут кийим кийген. Аялдары түрдүү түстө саймаланган узун көйнөк, кенен тигилген белдемчи, алжапкыч, кыска куртка, айрым жерлерде сарафан, башына жоолук салынып же жамынгыч оронушат. Тамак-ашы негизинен эт, балык жана жашылча-жемиш азыктарынан даярдалып, суусундук катары кофе, сүт, апельсин, лимон жана жүзүм ширелери көбүрөөк колдонулат. Испандар жаз карнавалы, диний ж. б. майрамдарды майрамдоодо ярмаркалар уюштурулуп, корридалар аренага чыгат. Театрлаштырылган оюндар көрсөтүлөт. Испандардын элдик бийи фламенко. 
Категория:Дүйнө элдери

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Категория:Европанын роман элдери
Каатинга

thumb|Каатинга.
thumb|Каатинга.
Каатинга (португалча caatinga жана тупи индейлер тилинде caa токой, tinga ак; ачык токой)– Бразилиянын түндүк-батыш аймактарына мүнөздүү майда жалбырактуу жапыз (бийиктиги 8-10 мге чейин) ксерофиль дарактары менен бадалдарынан туруучу тропиктик жалбырагы күбүлмө сейрек токой. Тикендүү өсүмдүктөр (негизинен кактус, агава ж. б.) арбын. Узакка созулган кургакчылыктан (8-9 ай) көпчүлүк бак-дарактар жалбырагын түшүрөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Бразилия
Категория:Токойлор
Кабак тоосу

Кабак тоосу – Ички Теңир-Тоодо. Жумгал жана Миң-Куш (Муң-Куш) тектоникалык ойдуңдарын бөлүп турат. Жумгал районунун аймагында.

Узундугу 40 км, эң жазы жери 16 км. Орточо бийиктиги 3400 м, эң бийик жери 4144 м (Кашка-Суу чокусу). Негизинен гранит-диорит жана гранит интрузия тектеринен турат. Тоодон таш көмүр кени чыгат (Кара-Кече көмур кени). Батышынын капталы тик, зоокалуу, куюлган кум-таштар жаз-күз мезгилдеринде жолду бөгөп, Көкөмерен суусуна чейин түшөт, чыгышы жапыздап ашууга өтөт. 

Талаа жана шалбаалуу талаа (2400-2500 м), карагай-бадалдуу шалбаа (2800-2900 м), субальп жана альп шалбаасы жана сейрек бетегелүү талаа (3300-3500 м), андан жогору субнивалдык ландшафттуу. Түндүк-чыгыш капталында (Кара-Кеченин ичинде) карагайлуу токой массивдери кездешет. Жайыт. Кабак суусунун нугуна жакын кен казып алуудан калган уулуу тектердин калдыктары жатат. Экологиялык кырдаалы кооптуу. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Жумгал району
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Кабелдик телекөрсөтүү

thumb|Коаксикалык кабель телекөрсөтүү сигналын берүү үчүн кеңири колдонулат. А: Сырткы пластикалык кабык В: Жез өрүм С: Ички пластикалык изолятор D: Борбордук өткөргүч. 
Кабелдик телекөрсөтүү – сүрөттүү жана үндүү сигналды кабель аркылуу тиешелүү булактардан кабыл алгыч аппаратка чейин жеткирүүчү жана керектөөчү спутниктик байланыш системасына кошуу мүмкүнчүлүгүн кеңейтүүчү канал. Коммуналдык антеннанын пайдаланышына жараша кабелдик телекөрсөтүү коллективдик антенналуу телекөрсөтүү деп да аталат. Биринчи жолу АКШнын бир катар шаарларында колдонулган. Азыр Кабелдик телекөрсөтүү дүйнөнүн бирканча мамлекеттеринде, ошондой эле Кыргызстанда (Ала ТВ, «Долон ТВ») иштейт. Кабелдик телекөрсөтүүборбордук антенна аркылуу берилген сигналдарды кабыл алып, күчөтүп, коаксиалдык кабелъ аркылуу үйлөргө бөлүштүрөт. Алгач бул система телекөрсөтүү станциясы жок жана сигналдарды начар кабыл алуучу аймактарда колдонулган. Негизинен көп кабаттуу үйлөрдө жалгыз антеннанын жардамы менен бардык кабыл алгычтарды тейлөөгө болот. Бир кабель 40тан ашык телекөрсөтүү каналдары аркылуу берүүнү камсыз кылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Телекоммуникация 
Категория:Медиа
Кабель

thumb|Кабель.
Кабель (голланд тилинде kabelаркан, трос) электрдик – ток өткөргүч бир же бир нече зым. Кабель электр энергиясын (күчтүк Кабель), байланыш (байланыш Кабель), билдирүү (радио жыштык Кабель) сигналдарын аралыкка берүүдө, бөлүштүрүүдө, ар кандай электр-техникалык, радио-электрондук түзүлүштөрдү, приборлорду туташтырууда (көзөмөлдөөчү жана өлчөөчү Кабель) колдонулат. Кабелдин түзүлүшү анын орнотулуу жана пайдаланылуу шартына: жер жана суу астында, абада, химиялык активдүү чөйрөдө, жогорку жана төмөнкү температурада, өтө нымдуулукта жайгаштырылышына жараша болот. Кабель ток өткөрүүчү зымдардан, ороочу кабыкчадан жана сырткы сактагыч кабык сыяктуу негизги элементтерден турат. Ток өткөрүүчү зымдары, салыштырма каршылыгы өтө төмөн болгон жез, алюминийден жасалып, ийүү, толгоо, чоюу учурунда оңой менен сынбайт жана үзүлбөйт. Кабелди жана зымдарын ороочу материал катары табигый (каучук, накта жибек ж. б.), жасалма (Кабель кагазы, вискоза, ацетат жибеги ж. б.) материалдар жана синтездик полимер кошундулары пайдаланылат. Кабелдин кабыкчасы көбүнчө коргошун, алюминий материалдарынан жасалып, ток өткөрүүчү зымдарды химиялык жегичтерден, нымдан, жарыктан жанамеханикалык урунуудан сактайт.Кабелдерди маркалоону чечмелөө

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Технология‎
Каботаж

thumb|Каботаж.
Каботаж — бир өлкөнүн ичиндеги порттор аралык кеме катнашы. Чоң (эки же ар башка деңиздеги порттор аралыгындагы катнаш) жана кичи (бир эле деңиздеги порттор аралыгындагы катнаш) Каботаж болуп бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Терминдер
Кабу-бранку

thumb|Кабу-бранку.
Кабу-бранку (португалча «ак тумшук») – Бразилиянын чыгышындагы тумшук. Түштүк Америка материгинин эң чыгыш чети (34°47' батыш узундугужана 7°9' түштүк кеңдик). 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Бразилия
Кабырчыктуулар

Кабырчыктуулар (Squamata) – сойлоочулар түркүмү. Денеси түрдүү мүйүз кабырчык жана калкандар менен капталган; анын астында сөөк эбелектер (остеодермалар) жайгашкан. Баш сөөгүнүн чыкый жагы анча-мынча жөнөкөйлөнгөн. Үстүңкү жаактын чарчы сөөгү көп учурда баш сөөгү менен кыймылдуу бириккен. Клоакасы туурасынан кеткен жылчык түрүндө. Эркегинин копулятив жуп органы клоакасынын бир же эки жагында жатат. Көпчүлүк Кабырчыктуулардын (кескелдириктер жана жыландар) жумурткасында жумшак пергамент сымал кабыгы бар жана белок кабыгы (башка сойлоочулардай эле) болбойт. Кабырчыктуулардын 4 түркүмчөсү кескелдириктер, амфисбеналар, хамелеондор жана жыландар бар. 6600дөн ашык түрү Антарктидадан башка бардык континенттерде таралган.

 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Категория:Жаныбарлар‎
Кавасаки

thumb|Кавасаки.
Кавасаки – Япониянын Канагава префектурасындагы шаар. Токио агломерациясына кирет. Хонсю аралынын борбордук бөлүгүнүн түштүк тарабында, Токио булуңунун батыш жээгинде жайгашкан. Калкы 1 459 796млн (2014). Япониядагы ири порттордун бири (жылына 91,4 млн т жүк ташылат). Кисарадзу шаарыменен «Аквалайн» транспорт курулмасы [1989-97; дүйнөдөгү эң узун суу астындагы автомобиль тоннели (узундугу 9,5 км), көпүрөсүнүн узундугу 4,4 км; суткасына 23 миңге жакын автомобиль өткөрө алат] менен байланышат.

Алгач 17-кылымдан эскерилет. Хейкендзи будда (1127; жылына 2-3 млн адам зыяратка келет), Вакамия-Хатиман синтоист храмдары, университеттер, музейлер, табигый-илимий планетарий (балдар үчүн) бар. Маанилүү өнөр-жай борбору. Нефть ажыратуу, нефть-химиялык, тамак-аш, транспорттук машина куруу (анын ичиндекеме куруунун ири борбору), электр-техникалык, электроника жана атом өнөр-жай үчүн жабдуу чыгаруучу ишканалары, болот куюучу завод иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Шаарлар‎
Категория:Жапония
Кавказдын Кара Деңиздик жээги

thumb|Кавказдын Кара Деңиздик жээги.
Кавказдын Кара Деңиздик жээги – Анападан Грузиянын Түркия менен чек арасына чейинки Кара деңиздин чыгыш жээги. Узундугу 800 км. Түндүгүнө Чоң Кавказдын кырка тоолору, түштүгүнө Колхида ойдуңу жана Кичи Кавказдын тоолору кирип турат. Түндүк бөлүгүнө жер ортолук деңиз тибиндеги субтропиктик климат мүнөздүү, жайы кургак, июлдун орточо температурасы 23°С, январдыкы 3°С; түштүгүнүкү нымдуу субтропиктик климат (июлдун орточо температурасы 24°С, январдыкы 5°С). Жылдык жаан-чачыны түндүгүндө 500 **, түштүгүндө 2800 мм. Түндүгүндө токой жана шибляк тибиндеги ксерофиль бадалдары, түштүгүндө лианалуу жана дайыма жашыл бадалдуу жазы жалбырактуу токой өсөт. Багбанчылык, жүзүмчүлүк, чай өстүрүү өнүккөн. Климаттык жана бальнеологиялык курорттуу (Анапа, Геленжик, Сочи, Хоста, Гагра, Гудаута, Сухуми, Кобулети, Батуми ж. б.) зона.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Кавказ
Категория:Грузия
Категория:Түркия
Кагошима

Кагошима — Жапониядагы шаар. Кагошима префектурасынын административдик борбору. Кюсю аралынын түштүк жээгинде жайгашкан. Калкы 607,7 миң (2008). Эл аралык аэропорту бар. Жолдор тоому. Өлкөнүн балык кармоочу ири деңиз порту (Рюкю а. менен паром аркылуу байланышат).
Кагошима шаары
 
 thumb | 220x124px | right 
 
 thumb | 220x124px | right
 
1889-жылдан шаар статусуна ээ. Цурумару сепилинин калдыктары (18-кылым), таш көпүрөлөр сакталган. Машина куруу, текстиль, химиялык, металлургия өнөр-жай ишканалары иштейт. Карапа (13-кылым), сацума фаянсы (16-кылым) жана фарфор (19-кылым) өндүрүшүнүн борбору. Университеттер, музейлер, океанариум бар. Жапон стилиндеги ландшафт паркы, ботан. бак, зоопарк уюштурулган. Кагошимадан 40 км түндүк-батышта «Сендай» АЭСи, Осуми ж. аралында Учиноура космос изилдөө борбору, шаардан 9 км чыгышта аракеттеги Сакурадзима жанартоосу (акыркы жолу 1960-ж. атылган) жайгашкан. Ысык булактар чыгат. Туризм өнүккөн.
thumb|Сакуражима вулканы..

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Шаарлар‎
Категория:Жапония‎
Кадастр

thumb|right|255px| 

Кадастр – (француз тилинде cadastre системалаштыруу) – тийиштүү объектилер жана кубулуштар боюнча мезгил-мезгили менен же болбосо үзгүлтүксүз байкоонун негизинде ырааттуу чогултулган маалымат жыйнагы. Табият-ресурстук блокко тийиштүү Кадастрларда объектинин орду, физикалык-географиялык мүнөздөмөсү, классификациясы, изилдөө деңгээли, байкоонун узактыгы, динамикасы ж. б. боюнча маалыматтар камтылат. Мындай Кадастрдын негизги элементи катары карталар пайдаланылат. Бүгүнкү күндө Кадастрлардын көбүнүн маалымат базасы компьютердик каражаттарда түзүлөт. Табиятресурстук бөлүккө суу, климат, ландшафт, токой, геология, медициналык география, минералдык ресурстар, өзгөчө коргоого алынган аймактар, рекреация, топурак, зыяндуу таштандыларды бөлүп чыгарган жерде жайгашкан булактар ж. б. Кадастрлар кирет. 
Категория:Табият таануу
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Муаммар Каддафи

thumb|right|220px

Каддафи, Муаммар бен Мохаммед Абдель Салям бен Хамид Абу Меньяр аль-Каддафи - (7. 06. 1942, Италиялык Ливия, Мисрата муниципалитети, Сирт шаары – 20. 10. 2011, Ливия, Сирт шаары) – Ливиянын мамлекеттик жана саясий ишмери. Ливиянын «революциячыл жетекчилигинин» башчысы. «Эркин офицерлер» уюмун түзүүчүлөрдүн бири. Полковник. Ливия университетинин тарых факультетин (1963), Ливиядагы аскер окуу жайын (1965), Улуу Британиядагы Боунингтон-Хис аскер окуу жайынын даярдоо курсун (1966) бүткөн. 1969-77-ж. Революциялык командачылык кеңешинин төрагасы, 1970-жылдан Ливия Араб Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн жогорку башкы командачысы жана Улуттук коргоо Кеңешинин төрагасы, 1970-72-жылдары премьер-министр, 1972-74-жылдары Араб социалисттик уюмунун төрагасы, 1977-жылдан Жалпы элдик конгресстин генералдык секретары. 1969-ж. 1-сентябрда ливиялык армиянын жаш офицерлер тобу мамлекеттик төңкөрүш уюштуруп, королдук бийликти кулатып, Ливия Араб Республикасы жарыяланган. Бийлик М. Каддафи башында турган Революциялык командачылык кеңешке өткөн. 1970-ж. Ливия аймагындагы британдык жана америкалык согуштук базаларды жойгон. Египет президенти Г. А. Насер менен жакшы мамиледе болгон. 1971-ж. Египет, Сирия жана Тунис менен бирдикте Араб Республикалар Федерациясын түзгөн. Палестинаны боштондукка чыгаруу уюмунун иш чараларына көмөк көрсөткөн. 1973-ж. Ливиядагы чет элдик мунай компаниялары менен банктарды мамлекеттештирген. 1974-ж. «исламдык социализм» программасын жарыялап, өлкөдө араб социалисттик уюмуна гана жол берип, башка партияларга тыюу салган. 1980-жылдары Ливияда экономикалык, административдик реформаларды жүргүзүп, согуш чыгымдарын кыскартууга аракеттенген. Батыш өлкөлөрү, АКШ М. Кадаффини террористтерди жана террорчул уюмдарды колдойт деп таап, Ливияга каршы экономикалык ж. б. санкцияларды колдонгон. 2004-ж. бул экономикалык санкциялардын көбү алынган. 2008-ж. август айында 200дөн ашык африкалык шейх, эмир, султан жана уруу башчылары тарабынан М. Каддафи «Африка королдорунун королу» болуп жарыяланып, 2009-ж. февралда Африка союзунун төрагалыгына шайланган. 2010–11-ж. араб өлкөлөрүндө бийликтегилерге каршы демострация, протесттер күч алып, Ливияда Ливиянын Улуттук убактылуу кеңеши түзүлгөн жана өлкөдө граждандык согуш башталган. 2011-ж. 27-июнда Эл аралык кылмыш соту М. Каддафини камакка алууга уруксат берген. Сирт шаарын алуудагы согушта жарадар болуп, колго түшүп, өлтүрүлгөн. 
Категория:Инсандар
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Кадуна

thumb|upright|Кадуна
Кадуна – Нигериянын борбордук бөлүгүндөгү шаар. Кадуна штатынын административдик борбору. Кадуна дарыясынын (Нигердин куймасы) боюнда жайгашкан. Калкы 2,0 млн (2008). Эл аралык аэропорту бар.

Англичандар тарабынан 1913-ж. негизделген. Текстиль, кагаз, тамак-аш, нефть ажыратуу, машина куруу, жыгаччылык өнөр-жай ишканалары иштейт. Кол өнөрчүлүк (карападан буюм жасоо) өнүккөн. Нигерия улуттук көз борбору (1979), Нигерия коргоо академиясы (1964), университет, политехникалык институт, китепкана, музейлер (анын ичинде тарых жана этнография) бар. Парк зоопаркы менен уюштурулган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Шаарлар
Категория:Нигерия
Кадыр түн

Кадыр түн (араб тилинде:‎ لَيْلَةِ الْقَدْرِ — лайлату-ль-кадр дининде күчтүү) – ислам дининде белгиленүүчү рамазан (орозо) айынын 27-түнү. Мусулмандардын түшүнүгү боюнча Алла Мухаммедге курандын алгачкы «фаатиха» «Ачуучу сүрөөсүн» рамазан айынын 27-түнү түшүргөн. Ал «Духан» (44) жана «Кадр» (97) сүрөөлөрүндө кадырлуу, кайталангыс «куттуу түн» катары каралып, ошол түндүн артыкчылыктары жөнүндө айтылат. Бул түнү чыныгы мусулмандар таң аткыча уктабастан, Кудайга кулчулук кылып, жакшылыктарды тилеп, куран окуп өткөрөт. Аллага ыраазычылыгын билдирип, алкыш айтуу менен көңүлүндөгү ыйык сакталган сырларын кабыл кылуусун тилешип, мечитте же үйлөрүндө тосушат, бул тилектер сөзсүз кабыл болоруна жана бул түн «миң айлык ибадаттан» да жогору турарына ишенишет. Мусулмандардын ишениминде Алла тарабынан адамдын тагдыры белгиленип, бакытка, байлыкка жолугат.
Категория:Ислам

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
Кадыров Касым

Кадыров Касым (1925, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Ичке-Жергез айылы - 1994, Каракол шаары) – машина айдоочу, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1966). Эмгек жолун 1941-жылдан Ак-Суу районунун Боз-Учук айылында тракторчу болуп иштеп баштаган. Ата Мекендик согушка катышкан. 1950-жылдан Караколдогу жүк ташучу автобазанын, Ысык-Көл автотрестинин айдоочусу. Жүк ташууда чоң ийгиликтерге жетишкен. Ленин, Октябрь Революциясы, 2жана 3-даражадагы Эмгек Даңкы ордендери менен сыйланган.

1970-74-жылы СССР Жогорку Советинин депутаты Список депутатов Верховного Совета СССР VIII созыва.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
 Дорога в гору// Водитель - о своей республике, журнал «За рулём», апрель 1972 года
 В созвездии Героев Труда// журнал «За рулём», декабрь 1973 года
 Нерушимый Союз //, журнал «Наука и жизнь», декабрь 1972 года, стр. 9
 Слесарь Московского завода точных измерительных приборов, Герой Социалистического Труда С.Ф.Трушкин (слева) беседует с участниками Дней Киргизской ССР на ВДНХ СССР Героем Социалистического Труда К.Кадыровым (г. Пржевальск) и чабаном из Ошской области Т.Ахматовым// Российский государственный архив фотокинодокументов

Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Категория:Инсандар
Каз

thumb|upright|Каз (Anser anser).
Каз – каз сымалдар түркүмүндөгү өрдөктөр тукумунун сууда сүзүүчү куштар уруусу. Дене узундугу 1 мге жетет, салмагы 2-6 кг. Шыйрагы узун, басууга ыңгайланган. Негизинен өсүмдүк, айрымдары курт-кумурска ж. б. менен азыктанат. Аскага же жерге уялап, 5-8 жумуртка тууп, эркек-ургаачысы алмак-салмак басат. КМШ өлкөлөрүндө 5 уруу, 8 түрү бар. Кыргызстанда маңка каз (тоо казы) кездешет. Бакма Каз жапайы боз каздан чыккан. Ургаачысы жылына 20-25 жөжө чыгарат. Бордоп семирткенде айрымдары 10 кгга чейин эт берет. Каздар көк чөптү жакшы оттойт. Жылына 30-40, айрым породалары 100дөй жумуртка тууйт. Жыл өткөн сайын жумуртканы көп берет (2-жылы 1-жылга караганда 15-25%ке, 3-жылы 30-40%ке ашат). Эт багытындагылар 6 айлыгында союлат. Этинде 16%тей белок, 35% тей май болуп, күчтүү келет. Каз майы үшүккө, күйүккө дары. Жүнүнөн мамык ж. б. алынат. Каз май айынан октябрга чейин жайытта, кышында атайын жайда (жылытылбаган) багылат. Ургаал багуу үчүн атайын жарык жана жылуу жайда кармалат. Мында салмагы 5 кгдан ашык казга 1 м2 аянт туура келгидей болуу керек. Багуу мезгилинде тоют рациону болжол менен (1 башка г эсебинде): дан 215, күн жара жана кызылча тобу 30, чыктуу жана көк тоют 200350, чөп уну 70, ачыткы 2, туз 1,5-2 г берилет. Кыргызстанда ири боз каз, холмогор казы ж. б. багылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Категория:Канаттуулар‎