Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Термелип жаткан селкинчектен алыстыкка секирүү

Шарты 
Оюнга катышуучулардын саны 2—5 киши.

Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча, дем алчуу жер, дарактуу жер, спорттук оюндарды өткөрүүчү жер.

Оюнда селкинчек колдонулат.

 Оюнга даярдануу 
Оюнчулар селкинчекти тургузушкандан кийин, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден селкинчекти буттарында туруп тебип жатышын алыстыкка секирип түшүүгө аракеттенишет. Оюн 2—10 жолу кайталанышы мүмкүн. Селкинчек тебип жатып, алыстыкка секирип түшкөн оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.

 Оюндун эрежеси 
Селкинчекке, секирип турчу жерге жакын турууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, көпкө чейин термелүүгө болбойт.

 Оюнга методикалык көрсөтмө 
Секирип түшчү жер жумшак, башка буюмдарсыз болушу керек.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Оюнда күч, ийилчектик, шамдагайлык тарбияланат, кыймылдарды башкарууга, чечкиндүүлүккө, секирип түшүүнүн ыкмаларын үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 
Категория:Оюндар
Кыргыз эл оюндары: аспаптарды атып, таштап, уруп, ыргытьш жана чертип ойнолуучу

Аспаптарды атып, таштап, уруп, ыргытьш жана чертип ойнолуучу - кыргыз улуттук оюндарынын бир түрү.
 Аңкилдек
 Ачакей-жумакей
 Чүкө атмай
 Чүкө чертмей
 Балта ыргытмай
 Баш кийимди ыргытып илмей
 Баш кийимди уруп түшүрмөй
 Беш таштарды ыргытып уяга түшүрмөй
 Бийиктикке ыргытылган ташты төш менен тосуп алуу
 Бийиктикке ыргытылган таякты, таяк менен уруп түшүрүү
 Буттун манжасы менен жерден чымчып алган ташты алыстыкка ыргытуу
 Бут менен ташты баштан ары артка ыргытуу
 Бычак атмай
 Ган
 Дарбыздын уругун баш бармак жана созмөй менен сыгып биииктикке атмай
 Жаа атуу
 Жааны алыстыкка атмай
 Жамбы атмай
 Жаңгак атмай
 Жаңгак чертмей
 Жедирмек
 Казык жыкмай
 Казөрдөк
 Калдым
 Кан таламай
 Каным дат
 Дарткам
 Кыл аркан салмай
 Кыйык атуу
 Мангел менен уруу
 Мергенчи
 Мөмөнү уруп түшүрүү
 Найза ыргытмай
 Опол
 Ордо
 Орто топ
 Ташты баштан ары артка ыргытып уяга түшүрмөй
 Ташты бийиктикке ыргытуу
 Ташты бийиктикке ыргытып кайра тутуу
 Таякты алыстыкка ыргытуу
 Таяк менен тегеректен чүкөлөрдү уруп чыгаруу
 Тебетейди бийиктикке ыргытып кол чабуу
 Топуракты таш менен уруп чаңытуу
 Упай
 Урмай топ
 Урмай уруу
 Үч тапан
 Созмо атуу
 Ыргытылган ташка, таш ыргытып тийгизүү
 Ыргытылган кесекти бут менен тебүү
 Токол эчки
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 
Категория:Оюндар
Аңкилдек

Шарты 
Оюнчулардын саны 5—10киши.

Оюн талаада өткөрүлөт.

Оюнда колдонуучу аспаптар! 1 метрдей келген таяктар,

 Оюнга даярдануу 
Оюнчулар колдоруна таяктарын алышып, бир катар болуп турушуп, оюндун шарты жана кезеги тууралу сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден катардан чыгышып, колдорундагы таяктардын бир учунан, экинчи учуна ыргып-секирип дөңгөлөк сыяктуу тегеретип ыргытышууга аракеттенишет, Оюнчулардын аракети кезектери менен 2—10 жолу кайталанышы мүмкүн. Таягын алыстыкка дөңгөлөтүп ыргыткан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.

 Оюндун эрежеси 
Таяктар ыргытылып жатканда, талаада турууга, бир бирине тоскоолдук кылууга болбойт.

Оюнга методикалык көрсөтмө. Таяктардын узундугу бирдей, оюн эл жашаган жерден башка жерде өткөрүлүшү керек.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Оюнда күч тарбияланат, таяктарды ыргытуунун ыкмаларын, кыймылдарды так аткарууга, тартипти сактоого үйрөтөт»
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3
 
Категория:Оюндар
Александр Солженицын

thumb|Александр Солженицын (1994).
Александр Исаевич (Исаакиевич) Солженицын (1918-жыл 11-декабрь, Кисловодск - 2008-жыл ​​3-август, Москва) - орус жазуучусу, драматург, публицист, акын, коомдук-саясий ишмер, СССР, Швейцария, АКШ жана Орусияда жашап, иштеген. Адабият боюнча "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (1970-ж.) Коммунисттик идеяларга, СССРдин саясий түзүлүшүнө жана бийликтин саясатына көп жылдар бою жигердүү каршы чыккан диссидент (1960-1980-жж.). 

Адатта курч коомдук-саясий маселелерди козгогон көркөм адабий чыгармаларынан тышкары XIX-XX кылымдардагы Орусия тарыхы боюнча көркөм-публицистикалык чыгармалары менен да таанымал. 

 Өмүр таржымалы 

 Жазуучулук ишмердиги 

Солженицындын чыгармачылыгы ири эпикалык максаттарды койгону, тарыхый окуяларды карама-каршы жааттан, түрдүү коомдук абалдагы бир нече каармандын көзү менен көрсөткөнү менен өзгөчөлөнөт. Анын стилине библиялык аллюзиялар, классикалык эпос менен (Данте, Гете) ассоциациялар, композициянын символдуулугу, автордун турумунун дайыма анык эместиги (түрдүү көз караштардын кагылышы берилет) мүнөздүү. 
Анын чыгармаларын айырмалоочу өзгөчөлүк - даректүүлүк болуп саналат; каармандардын көпчүлүгү жазуучуга жеке тааныш болуп, реалдуу прототиптери бар. "Ал үчүн адабий ойдон чыгармага караганда жашоо көбүрөөк символдуу жана көп ойлуу". "Кызыл дөңгөлөк" (орус. Красное колесо) романына даректүүлүк (репортаж, стенограмма) жана модернист поэтиканын ыкмалары мүнөздүү (Солженицын мында Дос Пассостун таасири болгонун моюндаган); жалпы көркөм философиясында Лев Толстойдун таасири байкалат. 

Солженицынга мейли көркөм кара сөздө, мейли эссеистикада орус тилинин байлыгын пайдалануу, Далдын сөздүгүнөн, орус жазуучуларынан жана күнүмдүк турмуштан сейрек сөздөрдү колдонуу, бул сөздөрдү сырт сөздөрдүн ордуна коюу мүнөздүү; бул эмгектин жыйынтыгы "Тилдин кеңейүүсүнүн орусча сөздүгү" (орус. Русский словарь языкового расширения) болгон. 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Акындар‎
Категория:Драматургдар‎
Категория:Орус жазуучулары
Категория:Диссиденттер‎
Категория:Туулгандар 1918-жылы
Категория:Өлгөндөр 2008-жылы
Чүкө атмай

Шарты 
Оюнчулардын саны 2—5 киши.

Оюн аянтчада өткөрүлөт.

Оюнда чүкөлөр колдонулат. 

 Оюнга даярдануу 
Диаметри 1—3 м. келген тегерек сызылат, тегеректин ортосуна бирден чүкөлөрдү катарга тизип коюшат. Андан кийин оюнчулар чүкө өкчөшүп оюндун кезегин аныкташат.

 Оюндун баяны 
Ар ким кезеги келгенде, бирден сакалары менен тизилген чүкөлөрдү уруп тегеректен чыгарууга аракеттенишет. Тегеректен чүкөнү уруп чыгарган оюнчу, ал чүкөнү утуп алып кайрадан жаңылгыча оюнду кезексиз улантат. Качан жанылса оюндун кезеги, кезектеги адамга өтөт. Тегеректеги чүкөлөр калса, оюнчулар оюнду кайрадан башташат, Оюн каалаган убакытка чейин уланат.

 Оюндун эрежеси 
Тегерек сызыкты тепсеп атууга, оюндун кезегин бузууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, оюн башталгандан кийин чүкөлөргө тийүү болбойт.

 Методикалык көрсөтмө 
Оюн өткөрүлчү жер тегиз, болушу керек.

 Педагогикалык мааниси 
Күч, ийилчээк тикке тарбияланат, кыймылдарды так аткарууга, таамай мээлөөгө үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 
Категория:Оюндар
Баш кийимди ыргытып илмей

Шарты 
Оюнчулардын саны 3—5 киши.

Оюн аянтчада, спорттук бөлмөлөрдө өткөрүлөт.

Оюнга калпак, тебетей, топулар колдонулат.

 Оюнга даярдануу 
Оюнчулар бутагы бар дарак« тын жанына келишип оюндун шарты тууралу сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден колундагы баш кийимдерин ыргытып бутакка илгени аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланышы мүмкүн. Баш кийимин бутакка кеп жолу ыргытып илген оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.

 Оюндун эрежеси 
Бир бирине жакын турууга, тосКоолдук кылууга болбойт.

 Оюнга методикалык көрсөтмө 
Оюнда колдонуучу баш кийимдер бирдей болушу керек.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Оюнда күч тарбияланат, кол менен кыймылдарды так аткарууга, таамай ыргытууга, тартипти сактоого үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3
 
Категория:Оюндар
Бийиктикке ыргытылган ташты төш менен тосуп алуу

Шарты 
Оюнчулардын саны 3—5 киши.

Оюн аянтчада өткөрүлөт.

Оюнда таштар колдонулат.

 Оюнга даярдануу 
Оюнчулар оордугу 1—2 кг, келчү тоголок ташты тандашып алышып, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат.

Оюндун баяны. Оюнчулар кезектери келгенде, бирден ташты 1—1,5 метр бийиктикке ыргытышып, кайра жерге түшүп жатканда төштөрү менен тосуп алганы аракеттенишет. Оюн оюнчулар каалаган убакытка чейин уланышы мүмкүн. Бийиктикке ыргытылган ташты төшү менен тосуп алып жерге түшүрбөгөн оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.

 Оюндун башка түрү 
Бийиктикке ыргытылган ташты моюн менен тосуп алуу.

 Оюндун эрежеси 
Бир бирине тоскоолдук кылууга, жакын турууга болбойт.

 Оюнга методикалык көрсөтмө 
Оюнга денени жакшылап кызыткандан кийин киришсе болот.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Оюнда күч, шамдагайлыкка тарбияланат, чыдамкайлыкка үйрөтөт, денени чыңалтат.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 

Категория:Оюндар
Буттун манжасы менен жерден чымчып алган ташты алыстыкка ыргытуу

Шарты 
Оюнчулардын саны 2—5 киши.

Оюн аянтчада өткөрүлөт.

Оюнда колдонуучу буюмдар. Чакан таштар.

 Оюнга даярдануу 
Оюнчулар чогулушкан чакан таштарын алышып, бир катар болуп турушуп, таш* тарын буттарынын жанына жайып коюшуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден буттарынын манжалары менен жерден чымчышып алышкан таштарын алыстыкка ыргытышат. Оюнчулар каалаган убакытка чейин уланышы мүмкүн. Буттун манжасы менен жерден чымчып алып, ташты алыстыкка ыргыткан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.

 Оюндун башка түрлөрү 
Буттун манжасы менен жерден чымчып алган ташты ыргытып уяга түшүрмөй, жерден чымчып алган ташты бийиктикке ыргытмай, артка ыргытмай.

 Оюндун эрежеси 
Бир бирине тоскоолдук кылууга, таштарды кол менен тийүүгө болбойт.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Оюнда күч, ийилчектикке тарбияланат, кыймылдарды так аткарууга чактоого, тартипти сактоого үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3
 
Категория:Оюндар
Бычак атмай

Шарты 
Оюнчулардын саны 2—5 киши.

Оюн талаада өткөрүлөт.

Оюнда бычактар, бута колдонулат.

 Оюнга даярдануу 
Оюнчулар бутаны тургузушкандан кийин, бычак атчу аралык, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден бычактарын белгиленген жерден бутаны көздөй ыргытат. Оюн оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Бутага бычакты так ыргыткан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.

 Оюнга окшош түрү 
Шиш атмай.

 Оюндун эрежеси 
Кезектеги оюнчуга жакын турууга, талаада жүрүүгө, бутага оюн убагында барууга, бычакты бутадан башка жакка ыргытууга бир бирине тоскоолдук кылууга, бир убакытта, ашык оюнчуга, бычак ыргытууга болбойт.

 Оюнга методикалык көрсөтмө 
Оюн өткөрүлүүчү жер адамдар жашашкан жана алар чогулган жерден сырткары болушу керек.
 Оюндун педагогикалык мааниси 
Оюнда күч тарбияланат, кол менен кыймылдарды так аткарууга, тартипти сактоого үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 

Категория:Оюндар
Ган

Шарты 
Оюнчулардын саны 4—8 киши. 

Оюн аянтчада өткөрүлөт.

Оюнда колдонуучу аспаптар. Ашыктар.

 Оюнга даярдануу 
Оюнчулар эки топко бөлүнүп, ашыктарын, бир катар кылып тизишет. Топтун өкүлдөрү оюндун кезегин ашык өкчөшүп такташат.

 Оюндун баяны 
Кезектеги топтун оюнчуларына кезектери менен белгиленген аралыктан (4—5 тапан), тизилген ашыктар белгиленген аралыктан атып чыгарышса, чыгарылган ашыктарды утуп алышат. Утулган оюнчулар, уттурган ашыктарын толукташы керек. Эгерде сака тийген ашык, белгиленген аралыктан алыс чыкпаса же кезектеги оюнчунун ыргыткан сакасы, ашыктарга тийбесе, утуп алган ашыктар кайрадан казынага кайтарылып тизилгенден кийин, оюн кезеги экинчи топтун оюнчуларына өтөт. Ошентип, оюнчулар каалаган убакытка чейин созулат. Ашык* тарды оюнду көп утушкан оюнчулардын тобу жеңишет.

 Оюндун эрежеси 
Бир бирине тоскоолдук кылууга, оюндун кезегин бузууга, чурулдоого болбойт.
 Оюнга методикалык көргөзмө 
Оюн тегиз, таза жана башка буюмдар жок жерде өткөрүлүшү керек.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Оюнда күч тарбияланат, ашыктар таамай атууга, кыймылдарды так аткарууга, тартипти сактоого үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 
Категория:Оюндар
Жамбы атмай

Шарты 
Оюнчулардын саны 2—10 киши.

Оюн түз жерде, талаада өткөрүлөт.

Оюнда мылтык, жаа, бул колдонулат.

 Оюнга даярдануу 
Окчулар узундугу 150—160 метр, туурасы 5—6 метр болгон жол белгиленет, Жолдун сол жагына 25—30 метрдей аралыкка көлөмү 25—30 см бутаны жерден 3—4 метрдик бийиктикке илгенден кийин, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Буйрук боюнча, оюнчулар бирден аттарын чабып баратып жаа менен илинген бутага атып тийгизүүгө тийиш. Оюн каалаган убакытка чейин уланат. Бутага көп жолу жаа атып тийгизген оюнчу, жеңүүчү болот.
 Оюндун башка түрлөрү 
Оюндун башка түрлөрү: жөө жүрүп жамбы атмай, кой көз жамбы атмай, кой туяк жамбы атмай, тай туяк жамбы атмай, уй көз жамбы атмай, чоң кулак жамбы атмай, чочмор жамбы, шаңшур жамбы атмай ж. б.

 Оюндун эрежеси 
Бир бирине тоскоолдук кылууга, бутага жакын турууга, тизишден алып, бутадан башка жакка атууга болбойт.

 Оюнга методикалык көрсөтмө 
Оюнга ат минүүнүн, жаа атууга ыкмаларын жакшы билген оюнчулар катышышса болот. Оюн өткөрүлүүчү жер, эл жашаган жана турган жерден сырткары болушу керек.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Оюнда ат минүүнүн, чабуунун, жаа атуунун ыкмаларын үйрөтөт, чечкиндүүлүккө, шамдагайлыкка, тең салмакты сактоого, мергендикке, тартипти сактоого үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 

Категория:Оюндар
Жаңгак атмай

Шарты 
Оюнчулардын саны 2—6 киши.

Оюн аянтчада өткөрүлөт.

Оюнда колдонуучу аспаптар. Жаңгактар.

 Даярдануу 
Оюнчулар бирден жаңгактарын, катарга тизишип, жаңгак атчу аралык, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар кезектери келгенде, белгиленген аралыктан бирден жаңгактарын коюп турушуп, тизилген жаңгактарга тийгизе атууга аракеттенишет, Эгерде атылган жаңгак, сызыктагы жаңгактардын бирөөсүнө тийсе, ал жаңгакты утуп алат, утулган жаңгактын ээси сызыкка кайрадан жаңгагын койгондон кийин, ошол эле оюнчу аракетин жыдыганча (жаңылгыча) улантат. Эгерде атылган жаңгак тийбесе, оюндун кезеги башкага өтөт. Оюн каалаган убакытка чейин уланат. Кеп сандагы жаңгактарды утуп алган оюнчу жеңет.

Оюндун башка түрлөрү: сака атмай, чүкө атмай, таш атмай,

 Оюндун эрежеси 
Бир бирине тоскоолдук кылууга, себепсиз жаңгактарга тийүүгө, жыдыгандан кийин аракетти кайрадан кезексиз улантууга тыюу салынат.

 Оюнга методикалык көрсөтмө 
Оюн өткөрүлүүчү жер тегиз, таза болушу керек. Ыргытылган жаңгак сызыктагы жаңгактарга таамай тийсе эсеп болот. Башка буюмдарга тийип, тоголонуп барып тийсе, эсепке кирбейт.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Күч тарбияланат, кыймылдарды так аткарууга, туура болжолдоого, чындыкка, тартипти сактоого үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3
 
Категория:Оюндар
Казөрдөк

Шарты 
Оюнчулардын саны 15—20 киши.

Оюн аянтчада, спорттук бөлмөдө өткөрүлөт.

Оюнда токолдон улат.

 Оюнга даярдануу 
Тегерек сызык сызылат, оюнчулар эки тарапка бөлүнүп, оюндун шарты жана кезеги жөнүндө сүйлөшүп алышат. Оюндун кезеги боюнча.бир тараптын оюнчулары тегеректин ортосуна отурушуп, алардын ичинен корукчу болот. Экинчи тараптын оюнчулары тегеректин сыртында турушат.

 Оюндун баяны 
Тегеректин сыртындагы оюнчулар тегеректин ичинде отурган оюнчуларды топ менен урганы аракеттенишет. Корукчу, отургандарга топту тийгизбей коруйт. Корукчу ыргытылган топту тийгизбей кайтарса же кармап алса, оюнчулар ордулары менен алмашышып, оюн кайрадан башталат. Оюн каалаган убакытка чейин уланат. Топ менен көп жолу урууга үлгүргөн тараптын оюнчулары жеңишке ээ болушат.

 Оюндун эрежеси 
Тегеректин сыртындагы оюнчуларга топту бири бирине бергенден кийин отургандарды урууга, бир оюнчуга, ар дайым корукчу болууга, отурган оюнчуларга, ордунан турууга, жылууга болбойт.

 Оюнга методикалык көрсөтмө 
Оюн убагында корукчуну алмаштырууга болот. Оюндун эрежесин бузгандан кийин, оюнчулар ордулары менен алмашууга туура келет.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Оюнда күч, ийилчээктикке тарбияланат, ыргытуунун, тутуунун ыкмаларын үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 

Категория:Оюндар
Калдым

Шарты 
Оюнчулардын саны 6—10 киши.

Оюнда колдонуучу аспаптар. Чүкөлөр.
 Оюнга даярдануу 
Оюнчулардын кезегин аныктоо үчүн арадан чыгат да баарынан бирден чүкө чогултат, алаканына тизгенден кийин аларды жерге чачып таштайт. Кимдин чүкөсү «айкүр» болуп түшсө, ал оюнчунун кезеги биринчи болот, «таа» экинчи. Андан кийин калган оюнчулардын кезектерин аныктоо кайрадан чүкөлөр ташталат. Эгерде эки оюнчунун чүкөсү бирдей болуп түшсө, чүкөлөр кайрадан ташталат. Ошентип, бардык оюнчулардын кезектери аныктал» кандан кийин, чүкөлөрдү ыргытуу үчүн сызык сызылат. Ал сызык кийин чүкөлөрдү ыргытып тийгизе турган жер болот.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар кезектери менен бир бутун чүкө ыргытуу үчүн сызылган сызыкка коюп чүкөлөрүн (окторун) алысыраакка ыргытат. Кезектеги оюнчу мурдагы оюнчунун чүкөсүн уруп, анын ордун ээлегенге, сызылган сызыктан дагы алыс жылдырса болот. Кезектеги оюнчуларга мурдагы оюнчулардын чүкөлөрүн уруп жылдырбаса да болот. Андан кийин чүкөнү ыргытуу үчүн сызылган сызык «казына» болуп калат. «Казынага» оюнчулар бир катар кылып чүкөлөрүн тизип коюшуп, чүкөлөрү турган жерден атышып, «казынадагы» чүкөлөргө тийгизүүгө аракеттенишет. Биринчи кезекти алыстагы ашыктын ээси болот, акыркы жакындагы ашыктын ээси.

«Казынадагы» чүкөлөргө тийгизген оюнчу, чүкөлөрдү утуп алгандан кийин оюн кайрадан башталат.

Мурдагы оюнчулардын ыргытышкан чүкөлөрү «казынадагы» чүкөлөргө тийбесе жана үч тапан аралыктан алыс жатса, акыркы оюнчу аракеттенбей туруп «калдым» деп катуу айтса, ал оюндун жеңүүчүсү болот.

Андан кийин оюн каалаган убакытка чейин кайрадан уланышы мүмкүн. Көп сандагы чүкөлөрдү уткан ойгончу жеңүүчү болот.

 Оюндун эрежеси 
Чүкө ыргытчу аралыкты кыскартууга, ашыктарды ордунан жылдырууга, бир бирине тоскоолдук кылууга, оюндун кезегин бузууга болбойт.

 Оюнга методикалык көрсөтмө 
Оюн өткөрүлүүчү жер тегиз, таза, ыңгайлуу болушу керек. Оюнду экиден болуп ойносо болот.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Күч, ийилчектик тарбияланат, аралыкты аныктоого, кол менен кыймылдарды так аткарууга, тартипти сактоого үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 
Категория:Оюндар
Долбоор:Археология/Долбоордун катышуучулары

Катышуучулар, тилектештер, кызматташтык 

 Долбоордун катышуучулары 

Эгер сиз долбоордун катышуучусу болууну кааласаңыз - өзүңүздү бул тизмеге кошуп коюңуз (жаңы катышуучулар — тизменин соңуна), ал эми өзүңүздүн жеке барагыңызга — калыбын кошуп коюуңузду суранабыз.

--Kgbek 11:49, 2012-жылдын 24-октябры (UTC)

 Тилектештер 

Эгер сиз биздин долбоорго катышууну каалабасаңыз дагы же убактыңыз болбосо дагы, долбоордун тематикасы боюнча макалаларды кызыгуу менен окусаңыз жана кээде кеңеш берүүгө даяр болсоңуз - өзүңүздү бул тизмеге кошуп, өзүңүздүн жеке барагыңызга — калыбын кошуп коюуңузду суранабыз.

 Кызматташуу 

Эгер сиз долбоорлор менен иштешүүнү кааласаңыз - бул тизмеге өзүңүздүн долбооруңузду кошуп коюңюз.

 «Тарых» долбоору
 «Этнология» долбоору
 «Байыркы Чыгыш» долбоору

 Сыйлыктар 

180px|center|«Археология» долбоорунун Археологиялык ордени|thumb
Каным дат

Шарты 
Оюнчулардын саны 6—10 киши.

Оюн аянтчада, бөлмөдө өткөрүлөт.

Оюнда чүкө колдонулат.

 Оюнга даярдануу 
Оюнчулар тегерек болуп отурушуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар чүкө өкчөшөт. Чүкөнү айкүргө калчаган оюнчу «кан» болот, «таага» тургузганы «увазир» ал эми «чик» «ууру».

«Увазир», «уурунун» колунан кармап, «канга» алып буратканда, «ууру» каршылык кылат, Анда ачуусу келген «увазир», «канга» «О каным, бул ууру», сиздин аттарыңызды уурдайын деп жатканда кармап алдым, буга катуу жаза бериш керек» деп даттанат, ачуусу келген «кан» ууруну ырдап же бийлеп берсин деп жазалайт. «Ууру» «кандын», каалоосун аткарып бергенден кийин оюн кайрадан башталат. Оюн каалаган убакытка чейин уланат.

 Оюндун башка түрү 
Падыша ууру туттум. Бул оюн «Каным, дат оюну сыяктуу болуп өтөт. Оюн «падышам», «ууру» туттум деп башталат.

 Оюндун эрежеси 
«Кандын» буйругун аткарбай коюуга, себепсиз чурулдоого болбойт.

 Оюнга методикалык көрсөтмө 
Оюнду кечки убакытта өткөрсө болот.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Чындыкка, тартипти сактоого, бир бирин урматтоого үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 
Категория:Оюндар
Дарткам

Шарты 
Оюнчулардын саны 2—5 киши.

Оюн аянтчада, бөлмөдө өткөрүлөт.

Оюнда чүкөлөр, жип, таякчалар колдонулат.

 Оюнга даярдануу 
Оюнчулар аянтчада, жерден 50 см. бийиктикке таякчаларды тургузушуп, аларга жипти тартып байлашып тоскоолдук жасашкандан кийин, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден калган оюнчулардан бирден чүкөлөрүн алышып, бир колунун алакандарына катар кылып тизишип, тоскоолдуктун тушуна бир тизелеринде отурушуп, бир канча жолу чүкөлөр тизилген колдорун өйдө төмөн кылышкандан кийин, ашыктарды тоскоолдуктан «дарт кам» деп ашырып ыргытышат. «Алчы» болуп түшкөн чүкөлөрдү чүкө ыргыткан оюнчу утуп алгандан кийин, оюн кезеги кезектеги оюнчуга өтөт. Ал оюнчу чүкөлөрдү толуктап, оюнду кайрадан баштайт. Эгерде ыргытылган чүкөлөрдүн бардыгы «алчы» түшсө, оюн кезеги, чүкөлөрдү ыргыткан оюнчуда калып, ал кайрадан калган оюнчулардан бирден чүкөлөрдү чогулткандан кийин, оюнду улантат. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланышы мүмкүн. Көп чүкөлөрдү утуп алган оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.

 Оюндун эрежеси 
Бир бирине тоскоолдук кылууга, чүкөлөрдү көбөйтүүгө же азайтууга болбойт.

 Оюнга методикалык көрсөтмө 
Оюн өткөрүлүүчү жер тегиз, тоскоолдук кыла турган эч нерсе жок болушу керек. Оюнду жалгыз чүкө менен дагы ойносо болот.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Оюн кыймылдарды так аткарууга, тартипти сактоого, бир бирин урматтоого үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3
 
Категория:Оюндар
Кыйык атуу

Шарты 
Оюнчулардын саны 2—5 киши.

Оюн аянтчада, талаада, стадиондо өткөрүлөт.

Оюнда жаа, жаанын октору, жип колдонулат.

 Оюнга даярдануу 
Кыйык илингенден кийин, жаа атчу аралык белгиленет. Андан кийин оюнчулар оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден жаа менен кыйыкка атышып тийгизүүгө аракеттенишет. Оюк, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Көп жолу жаа атып кайыкка тийгизген оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.

 Оюндун эрежеси 
Бир бирине тоскоолдук кылууга, кыйыкка жакын турууга болбойт.

 Оюнга методикалык көрсөтмө 
Оюн эл жок жерде өткөрүлүшү керек.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Оюнда күч тарбияланат, жаа атууну, кол менен кыймылдарды так аткарууга, мергенчиликке үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 
Категория:Оюндар
Мангел менен уруу

Шарты 
Оюнчулардын саны 2—4 киши.

Оюн талаада өткөрүлөт.

Оюнда колдонуучу аспаптар. Орок, аркан.

 Оюнга даярдануу 
Оюнчулар бирден чыбыктарды тикесинен коюшуп андан 10—15 м. аралыкка барышып бир катар болуп турушуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.

 Оюндун баяны 
Оюнчулар кезектери келгенде, бирден мангелдерин ыргытышып, чыбыкты жыга коюуга аракеттенишет. Оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Мангелди ыргытып, чыбыкты жыккан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.

 Оюндун эрежеси 
Бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга, чыбыктардын жанында турууга болбойт.

 Оюндун педагогикалык мааниси 
Оюнда күч тарбияланат, кол менен кыймылдарды так аткарууга, аралыкты туура чамалап аныктоого үйрөтөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3 
Категория:Оюндар