Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кызыл алма (тасма)

Мазмуну
Интеллигент чөйрөдөгү үй-бүлөнүн жашоосу баяндалат. Сүрөтчү Темир менен диктор Сабиранын жашоосу башкаларга бактылуу көрүнгөнү менен, чынында экөөнүн турмушу теӊирден тескери экени сүрөттөлөт. Темир качандыр бир учурда бейтааныш сулууга көзү түшүп, ал бийкечти сүйүп калып, канча убакыт өтсө да оюнан чыгара албай коёт. Кеч күздө бактан кызыл алма таап, аны ага белекке берүүнү чечет. Сулуу кыз кызыл алманы алганы менен, сүрөтчү экөө бирге боло албайт. 
Сабира жолдошунун кызы Анара үчүн жашап жатканына көзү жеткенден кийин жаӊыдан турмуш баштоону чечет. Тасманын аягында кайрадан кеч күз сүрөттөлөт. Темир бактардын арасында сүрөт тартып жатканда Анара кызыл алма таап алат. Быйтыйган колдору менен үзүп келген кызыл алма атасынын жетпей калган сүйүүсүн унуткарып, турмушта өз жолун табууга түрткү болот.
Тасманын тартылышы
Сүймөнкул Чокморовду каармандын (Темирдин) жаш кезин ойногон учурунда жаш көрсөтүш үчүн Япониядан жасалма чач (парик) алдырышкан.

Кинодогу сүрөттөрдүн бардыгы Сүймөнкул Чокморовго таандык. Көпчүлүк сүрөттөрүн тасма тартылып жаткан учурда жараткан.

Кеме үстүндөгү той эпизоду Тамга айылында тартылган. Караколго, Тоӊго, Түпкө жүк ташыган кемелердин эӊ чоӊун тандап алышып, ага желек-шарларды байлашып көл үстүндө бир айда тартып бүтүшкөн. Режиссёр Төлөмүш Океевдин кызы Азиза Океева ал күндөрдү мындайча эскерет: «Тойдун эпизоду күнүгө кеч киргенче тартылат. Дублдар кайталанат, күндө той, биз үчүн чыныгы майрам болгон. Той чындап болбосо да, музыка, шампандар чыныгы болчу».

Музыкасын жазган орус-венгер композитору Шандор Каллош.

Тасмадагы сүт тиши түшкөн бото көз кичинекей Анаранын ролуна Төлөмүш Океев кичүү кызы Алиманы тартайын деп ойлогон, бирок ал дал келбей калып, оператор Сагын Макекадыровдун кызы Анараны тартышкан. Учурда актриса Италияда жашайт.

Сабира менен Темир көл жээгинде басып үй-бүлөлүк мамилелерин териштирген эпизодду тартып жатканда Гүлсара Ажибекова ыйлай албай кыйналганын Азиза Океева мындайча сүрөттөйт: «Улам бир дубль тартышып жарабай калып, кайра токтошот. Кеч кирип кетип, эртеси тарта башташат. Ошентип убаралана бергенде атам жанына барып түшүндүрүп жатып күтүүсүздөн жаакка чаап жиберди. Ызаланган актриса шолоктоп ыйлап ийди. Атам «Баштадык!» деген команда берип тартып кирди. Тартып бүткөндөн кийин атам кечирим сурады. Гүлсара Ажибекова да түшүнүп таарынган жок».
Азиза Океева тасманы франциялык көрүүчүлөргө көрсөткөндө «1975-жылдары ушундай жакшы жашачу белеӊер? Ушундай жарашыктуу, модалуу кийинчү белеӊер?» деп таӊ калышкан экен.

Тасма баш-аягы эки айдын ичинде Бишкекте, Ысык-Көлдүн Каракол шаарында жана Тамга айылында тартылган.
Каармандарда

 

Ийгиликтери жана сыйлыктары
 1975-жылы – Советтер Союзу тарабынан IX Дүйнөлүк кинофестивалда көрсөтүлгөн.
 1975-жылы – Швейцариянын Локарно шаарында Эл аралык кинофестивалда диплом менен сыйланган.

Шилтемелер
 Кызыл алма kinopoisk.ru сайтында
Жанар Акаев

Акаев Жанар Кубанычович (13-декабрь 1986, Кабылан-Көл, Алай району, Ош облусу, Кыргыз ССР) — кыргызстандык журналист, коомдук ишмер, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VI, VII, VIII чакырылыштарынын депутаты.2026-жылдын 18-февралынан тартып Ош шаарынын мэриИнформационное агентство АКИpress, «Кто есть Кто». Акаев Жанар КубанычовичBBC. "Ош шаарын жакшы билем". Жанарбек Акаев мэр кызматына кириштиАзаттык. "Элдин үнүн угабыз". Жанар Акаев Ошко мэр болду.

 Өмүр баяны 
Жанар Акаев 1986-жылы 13-декабрда Ош облусунун Алай районуна караштуу Кабылан-Көл айылында туулганCentAsia. АКАЕВ Жанарбек Кубанычевич.

2011-жылы Ош мамлекеттик университетинин кыргыз филологиясы жана журналистика факультетин бүтүргөн.

2008-2014-жылдары «Азаттык» үналгысынын кыргыз кызматында эмгектенген.

2015-жылдын февраль-август айларында чейин Кыргыз Республикасынын Президентинин пресс-катчысы болуп иштеген.

2015-жылдын 4-октябрында КСДПнын тизмеси боюнча VI чакырылыштагы Жогорку Кеңештин депутаты болуп шайланганСпутник. Шестой созыв ЖК завершил работу, новые депутаты собрались в зале заседаний.

2017-жылдын 24-мартында КСДП фракциясынын мүчөлүгүнөн чыгарылган.

2015-2017-жж. - Жогорку Кеңештин Социалдык маселелер, билим берүү, илим, маданият жана саламаттык сактоо боюнча комитетинин Төрагасынын орун басары болуп иштеген.

 Сыйлыктары 
 Супер! Инфо гезитинин тандоосу боюнча 2010-2011-жылдын супер теле алып баруучусу 
 Эл аралык "Евразиянын алтын калеми" сыйлыгынын лауреаты (2011)
 Мелис Эшимканов атындагы фонддун "Курч калем" сыйлыгы (2014)

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин расмий сайты 
 Акаев Жанар Кубанычович — биография 
 "Азаттык клубунда" Жогорку Кеңештин депутаты Жанар Акаев 
 Жанар Акаев "Азаттык+" программасында конокто. Көрсөтүүнүн темасы: Жаш саясатчылар эмнеге аз? 
 КСДП Жанар Акаевди фракциядан чыгарды. 24.03.2017-. 
 "Азаттык" үналгысынын сайтындагы Жанар Акаев даярдаган макалалар, баяндар

Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:"Азаттык" үналгысы
Категория:Кыргыз журналисттери
Категория:Кыргыз сынчылары
Категория:Туулгандар 1956-жылы
Категория:Ош облусу
Категория:Жалал-Абад облусу
Громовдор

«Громовдор» — 2006-жылы «Меркаба фильм» киностудиясында тартылган, ар бири 45-50 мүнөткө созулган, 12 сериядан турган, көркөм тасма.

Тасманын алгачкы 12 сериясы 2006 жылы, 13 февралдан - 2 мартка чейин РТР каналынан көрсөтүлгөн.13-24-сериялар тартылып, көрсөтүүгө даяр болгондо Биринчи канал (ОРТ) тасманы көрсөтүү укугуна ээ болгон. Биринчи каналдын көрүүчүлөрүнө окуя түшүнүктүү болуш үчүн адегенде алгачкы 12 серия, андан соң январдын аягынан тартып “Громовдор. Үмүт үйү” көрсөтүлө баштаган.
 Мазмуну 
Громовдор:.Тасманын башкаармандары – Совет учурунда жашаган жөнөкөй үйбүлө: Мария, Фёдор, алардын балдары Настя, Саша, Савва, Никитка жана кичинекей Ваня. Фёдор шахтада иштейт, Мария болсо – мугалим. Алардын жайбаракат жашоосу жок жерден болгон окуядан улам бузулат. Ата-энеси менен эрте кош айтышкан төрт биртууганды тагдыр эң кенже биртууганы Ванядан да ажыратып, мындан кийинки жашоолорун өз алдынча улантууга мажбур болушат. 
Алар баштарынан эмнелерди гана өткөрүшпөйт: зордук-зомбулук, ачкачылык, түрмө, кумар оюндары, балдар үйү... Эң негизгиси, Громовдор бир үйбүлө экенин эстеринен чыгарышпай, татаал турмуш менен алышып келишет.
Громовдор. Үмүт үйү:. Громовдор жөнүндөгү төрт биртуугандын окуясынын уландысы. 1979-жыл. Москванын четиндеги Химки айылы. Настя бөбөктөрүн ээрчитип чоң энесинин үйүнө келет. Бирок, аларды ал жакта эч күтүшпөйт. Кайрадан турак-жай издөө, жумушсуздук, туугандар менен батышпагандык сыяктуу маселелер Громовдордун башына түшөт. Бирок, ынтымак баарын жеңет...
 Кызыктуу маалыматтар 
 “Громовдор” сериалынын 24 сериясынын жалпы бюджети 2 миллион долларга жакын барат.
 Тасма башталаарда анын негизги саундтреги болгон “Булбул” деген ырдын сырдуу окуяга байланышы бар. Ырдын сөзү менен обонун ХХ кылымдын башында эле 10 жашар бала жазган. 1988-жылы аны башка 10 жашар бала аткарат. Ыр жазылган кассетаны качандыр бир кезде “көрөсүң, кереги тийет” деп бейтааныш кемпир режиссёр А.Барановдун колуна карматып кетет. Кийин чындыгында эле ыр керекке жараганда анын авторун издеп таба албай коюшкан. Ал эми аны ырдаган бала 17 жашында сүзгөндү билгенине карабастан дарыяга чөгүп өлгөнү белгилүү болгон.
 Кичинекей ымыркай Ваня Громовдун ролун аткарган бөбөк чындыгында эркек эмес, кыз болгон. Тасмага катышып калган эң кичинекей актрисанын аты Аня.
 Тасмада сүрөттөлгөн окуя 80-жылдарды чагылдырат. Так ушул мезгилде дүйнөлүк Олимпиадалык оюндар Советтер Союзунда болуп, атактуу мамалак көккө көтөрүлгөн.Ал эми сериалдын жаратуучулары легендарлуу олимпиядалык мамалакты кайрадан асманга учурушкан.
 Каармандарда 

 Тасманын тартылышы 
Тартуучу топ
 Режиссёру: Александр Баранов
 Сценарийдин авторлору: Алексей Винокуров, Бахыт Килибаев жана Александр Баранов
 Продюсери: Тимур Бекмамбетов
 Композитору: Ирина Туманова
 Монтаждаган режиссёрлору : Ольга Гриншпун, Ольга Петрусевич
 Шилемелер 
 
 «Громовдор» detivkino.ru сайытында
 Жаралуу тарыхы. Режиссёр менен болгон интервью
 Глафира Тарханова менен болгон интервью
 Сериалдын музыкасы 
 «Россия» телеканалындагы тасманын бет ачаары 

Категория:2006 жылдагы Орусиянын телесериалдары
Категория:Орусиянын драмалык телесериалдары
Категория:Орусиянын мелодрамалык телесериалдары
Өзбекстандын 2016 жылдагы Президенттик шайлоосу

Өзбекстандын 2016 жылдагы Президенттик шайлоосу ← 2015 40px 2021 →Жалпы маалымат Өткөрүлүүчү датасы 4 декабрь 2016 Кандидаттар Шавкат МирзияевСарвар ОтамуратовНаримон УмаровХотамжон Кетмонов

Өзбекстандын 2016 жылдагы президенттик шайлоосу — 2016 жылдын 4 декабрында болуп өтүпВыборы Президента пройдут 4 декабря — Газета.uz.Шавкат Мирзияев Өзбекстандын президенти болуп шайланды. Өлкөнүн Борбордук шайлоо комиссиясынын маалыматы боюнча, ал 88,61 пайыз добуш топтогон.
Шайлоого жалпысынан 17 миллион 951 миң жаран катышкан. Бул добуш берүүчүлөрдүн 87,73 пайызын түзөт.

Кандидаттар
 Шавкат Мирзияев (Либерал-демократиялык партиясы),
 Хотамжон Кетмонов (Элдик-демократиялык партиясы), 
 Сарвар Отамурадов ("Миллий тикланиш" демократиялык партиясы),
 Наримон Умаров ("Адолат" социал-демократиялык партиясы).
Жыйынтыгы
 Кандидаттар Добуштары % Шавкат Мирзияев 15,906,724 88,61 Хотамжон Кетмонов 669,187 3,73 Наримон Умаров 619,972 3,46 Сарвар Отамуратов 421,055 2,35 Анык добуштар 17,616,938 98,45 Анык эмес добуштар 334,729 1,85 Баардык добуштар ( 87,73 %) 17,951,667 100 Булактар Газета.uz -
Шилтемелер
 Газета.uz
Дональд Трамп

Доналд Жон Трамп <= беглая жидовская азиатская дизертирная выблядь с радиоактивной помойки. Убить с родными, дорогими, напижженное в финляндии и индии сжечь в т.ч. всяких потряхаевых предателей родины вражеских. Abschießen..

(14-июнь1946-жыл, Куинс, Нью-Йорк, АКШ) — амеркалык бизнесмен жана саясатчы, АКШнын 45чи (2017-2021) жана 47-президенти (2025).

 Өмүр баяны 
Толук аты-жөнү — Доналд Жон Трамп. 1946-жылы 14-июнда Нью-Йорктун Куинс аймагында төрөлгөн. Ишкер жана саясий ишмер. Атасы Фредерик Трамп куруучу болуп иштеген. 13 жашынан тарта Доналд Трамп Аскердик академияда тарбияланган. Академиядан кийин Пенсильвания университетинин алдындагы Уортон бизнес-мектебин 1968-жылы бүтүргөн. ЖОЖду аяктагандан кийин атасынын компаниясында ишин баштап, 1975-жылы компаниянын президенти болгон. Өз алдынча ишке ашырган алгачкы долбоору - Манхэттенде курган бизнес-борбору. Трампты көпчүлүккө атактуу кылган долбоорлордун бири 1982-жылы ачылган Нью-Йорктогу 58 кабаттуу Trump Tower имараты. Анын Trump Parc, Trump Palace, Trump Plaza деген башка долбоорлору да белгилүү. АКШнын Лас-Вегас, Чикаго, Майами, Вашингтон шаарларында, Гавайи аралдарында, Панама, Торонто шаарларында мейманканалары бар.

2005-жылы Donald J. Trump Signature Collection деген аталышта кийимдер тармагын ишке киргизген. Бизнес жаатында бир катар китептердин автору. 2015-жылдын 16-июнунда Доналд Трамп президенттикке ат салышарын расмий жарыялаган. 2016-жылдын июлунда АКШнын Республикачыл партиясынын курултайында анын талапкерлиги бекитилген. 
 Жеке жашоосу 
Трамп 5 баланын атасы, учурда үчүнчү аялы менен жашайт. "Forbes" журналынын версиясы боюнча анын материалдык байлыгы 4,5 миллиард доллар. АКШдагы эң бай адамдардын катарында 113-орунда турса, дүйнөдөгү эң бай адамдардын арасында 324-орунда.
 Булактар 

Категория:Инсандар
Категория:Инсандар:АКШКатегория:Саясатчылар
Категория:Мамлекеттик башчылары
Категория:Президенттер
Категория:АКШ
Категория:АКШ президенттери
Боб Дилан

Боб Дилан (төрөлгөндөгү ысымы Роберт Аллен Циммерман, ; төр. 24 май 1941, Дулут, Миннесота) — Америкалык сүрөтчү, жазуучу, музыкант, ырчы жана киноактёр.
 Өмүр баяны 
Боб Дилан өзүнүн өмүр баяны жазылган китептин биринчи томунда "чоң энемдин фамилиясы "Кыргыз" экен" деп белгилейт.
"Чоң энемдин жашоосу аябай оор болуптур. Турмуштун катаалдыгынан улам үй-бүлөсү менен Одессадан Америкага көчүп кетишкен экен. Кайсы бир мезгилде алар Трабзондо (Түркия) жашашыптыр. Анткени чоң энемдин ата-теги Кагызманлылар уездинин Карса деген аймагынын тургундары болуптур. Чоң атам да ошол аймактын жашоочусу экен. Ал тери, булгаарыдан бут кийим тигүү менен алектениптир".

Боб Дилан 1941-жылы Миннесотада еврейлердин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Он жашынан ыр жазып, окуучу кезинен мектептеги музыкалык топто ырдап баштаган. Өзүнүн алгачкы альбомун "Боб Дилан" деген ат менен 1962-жылы жарыкка чыгарган. Боб Диландын бардыгы болуп 35 альбому жарыкка чыккан. 1985-жылы акын Андрей Вознесенскийдин демилгеси менен Москвада жеке концерт өткөргөн. Катуу оорудан кийин "Time Out of Mind" жаңы альбомун жазат. Ушул альбому үчүн 3 "Грэмми" сыйлыгына ээ болгон.
Дилан "Грэмми" сыйлыгын жети жолу жеңип алган. "Вундеркинддер" тасмасына жазылган саундтреги "Things Have Changed" үчүн "Оскар" жана "Алтын глобус" сыйлыктарын алган. 
2010-жылдагы "Rolling Stone" журналынын сурамжылоосу боюнча, Дилан "The Beatles" тобунан кийинки эле популярдуу рок музыкант деп табылган.
 Каймана ысымдары 
 Элстон Ганнн (Elston Gunnn)
 Боб Дилан (Bob Dylan) 
 Blind Boy Grunt
 Боб Лэнди (Bob Landy)
 Роберт Милквуд Томас (Robert Milkwood Thomas)
 Счастливчик Уилбери (Lucky Wilbury)
 Бу Уилбери (Boo Wilbury)
 Джек Фрост (Jack Frost)
 Сергей Петров (Sergei Petrov)
Кирдөө

thumb|Демек, келечектеги билимдүү адисттердин астында турган маанилүү маселелердин бири айлана чөйрөбүздү сактап калуу менен бирге адамзаттын социалдык-экономикалык абалынын өсүшүн камыздоо.
thumb|Кирдөө (1905).
thumb|Австралиядагы көмүр заводу. Көмүрдүн күйүшү ар кандай өлчөмдөгү күкүрт кычкыл газы менен бирге көмүр кычкыл газын пайда кылат.
Кирдөө - бул процесс. 

Мында сууга же топуракка мүнөздүү эмес, экосистемаларга зыян таасир этүүчү (түз жана кыйыр), компоненттерди (катуу, суюк, газ сымал, биотикалык же комплекстик) киргизүү. 

Бул процесс табигый жана жасалма (техногендик, антропогендик) болушу мүмкүн.

Зыяндуу дегенди трактовкалоодо да бир топ талаш тартыштар бар. 

Бул боюнча эки көз караш бар: 
 Биринчисине ылайык, зыяндуу болуп экосистемада ар бир компонент боло алат (мисалы, табигый нормадан “ашыкча” суу кургактыктын экосистемасында кирдеткич боло алат). 
 Экинчисине ылайык, экосистемага зыяндуу таасирди биотага токсикалык таасири бар компоненттер гана эсептеле алынат.

 Кирдеткич заттар же булгоочулар 
 органикалык эмес 
 органикалык 
 радиоактивдик 
 биоорганикалык 
деп бөлүнүшөт.

 Дагы караңыз 
 Булгануу

 Колдонулган адабияттар 
 EKOLOJİ ÇEV-150. 5. Hafta: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Dr. Nurzat Totubayeva

Категория:Экология‎
Топурак

thumb|Топурак.
Топурак – асылдуулукка ээ болгон, физикалык, химиялык жана биологиялык факторлордун таасири астында пайда болгон жер кыртышынын үстүнкү катмары. Топурактын калыңдыгы бир нече сантиметрден 2,5 м ге чейин термелет. 1м тереңдикте топурактын минералдык бөлүгү жаңыланыш үчүн 10 000 жыл керек. Топурактын токсикозу - бул санитардык нормалар менен белгиленген жол берилген концентрациянын чегинен ашкан чектердеги зыяндуу заттардын курамы. Бул өсүмдүктөрдүн, ошондой эле кыртыштын микрофлорасынын өнүгүшүнө тоскоол болот.

Топурак түрлөрү

Топурак

Топурак таануу

Б

Боз күрөң топурак

Боз топурак

К

Кара топурак

Коңур топурак

Кум топурак

Кумдак топурак

Күл топурак

Күрдүү топурак

Күрөң топурак

Т

Таштак топурак

Тоо топурактары

Ч

Чиринди

Чопо топурак

Ш

Шор топурактар

Шорлонгон топурак

Шортоң топурак

Байланыштуу макалалар 
 Топурак таануу

 Жазуулар 

 Колдонулган адабияттар 
 EKOLOJİ ÇEV-150. 4. Hafta: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Dr. Nurzat Totubayeva
Кыртыштын асылдуулугун кантип жакшыртуу керек: токсикоз менен күрөшүү.

 
Категория:Табият илимдери
Жандуу зат

Жандуу заттар – биосфераны ээлеген продуценттердин, консументтердин жана редуценттердин жыйындысы.

 Жандуу заттын өзгөчүлүктөрү 
 Жандуу зат көп энергия ташып жүрөт. 
 Жандуу затта химиялык реакциялар миңдеген, миллиондогон эсе тез жүрөт. 
 Жандуу зат өз кыймылын белгилүү бир даражада өзү көзөмөлдөйт. 
 Жандуу зат морфологиялык жана химиялык көп түрдүүлүккө ээ. 
 Жандуу затты түзгөн химиялык бирикмелер тирүү организмдерде гана туруктуу болушат.

 Жандуу организмдердин биомассасы 
Жердин жалпы биомассасы орточо эсеп менен 2,4 ∙ 1012 т түзөт (бул жалпы биосферанын массасынын 0,01 %). Бул сандын 97 % өсүмдүктөр, 3 % – жаныбарлар ээлейт. 
thumb|Жер планетасынын жандуу организмдеринин биомассасы.
Азыркы учурда Жер планетасында бир нече миллион жандуу организмдердин түрү белгилүү.
ПадышачылыктарИлимде белгилүү болгон түрлөр саныЖаныбарлар1 500 000Өсүмдүктөр500 000Козу карындар100 000Бактериялар6 000Вирустар1 000

 Жандуу заттардын негизги функциялары 
 Энергетикалык 
 Топтогуч 
 Кычкылдандыруу жана калыбына келтирүү
 Ажыраткыч 
 Муундардын алмашып туруу 

 Колдонулган адабияттар 
 EKOLOJİ ÇEV-150. 4. Hafta: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Dr. Nurzat Totubayeva

Категория:Энергия
Категория:Химия
Экосистема

thumb|Экосистема.

Экосистема экологиянын негизги функционалдык бирдиги болуп саналат. 

Терминди 1935-ж. англиялык окумуштуу А.Тенсли сунуштаган. Бул термин менен белгилүү биотопто жашаган организмдер топтомун белгилеген. 

Экосистема – организмдердин жана чөйрө шарттарынын өз ара аракеттенүүсүнүн жыйындысы.

Экосистеманын жандуу организмдери бир бири менен зат жана энергия алмашуу менен өз ара аракеттенишип турушат. Тамактануу жана энергияны топтоо жолу боюнча организмдер автотрофтор, гетеротрофтор жана миксотрофтор деп ажыратылышат.

Ар бир экосистеманын жандуу компонентинин ичинен азыктануу түрү боюнча организмдердин 3 тобун ажыратса болот: продуценттер, консументтер, редуценттер.

 Экосистеманын негизги типтери 
 Кургактыктагы биомдор;
 Таза суу экосистемалары;
 Дениз экосистемалары.

 Таза суу экосистемасындагы организмдердин формалары 
Таза суу экосистемасында жашоочу организмдер 5 формада берилген:
 бентос – суунун түбүндө жашоочулар; 
 планктон – суу катмарында пассивдүү жашоо өткөрүүчүлөр; 
 нектон - суу катмарында активдүү жашоо өткөрүүчүлөр (балыктар, сүт эмүүчүлөр); 
 нейстон – суунун салыштырмалуу каршылыгынан кичине каршылыкка ээ болгон организмдер (водомерки, жуки- плавунцы); 
 перифитон – курашып өсүүчү организмдер.

 Колдонулган адабияттар 
 EKOLOJİ ÇEV-150. 3. Hafta: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Dr. Nurzat Totubayeva

Категория:Экология
Адаптация (биология)

thumb|upright|Жираф (Giraffa camelopardalis reticulata).
Ар түрдүү чөйрө факторлордун жандуу организмдерге таасири жаратылышы (атмосфердик, суу, физиологиялык), таасир этүү күчү (четтөөчү, экстремалдык, леталдык ж.б.), убакыт боюнча айырмаланат. Организмдердин мындай ар кыл таасир эткен факторлордун таасирине жооп берүү реакциясы да ар түркүн. Бирок баардык учурда организмдин жооп берүү реакциясы ыңгайланышуу мүнөзгө ээ. Мындай организмдин ыңгайланышуу реакциялары адаптация деп аталат.

Адаптация (лат – ыңгайланышуу) – организмдердин чөйрөгө ыңгайланышуусу. Алар ар дайым 3 негизги факторлордун таасири астында өөрчүшөт - өзгөргүчтүүлүк, тукум куучулук, жана табигый тандалуу. 

Адаптациялар деп эволюциялык түрдө калыптанган жана тукум куучулук аркылуу бекитилген, динамикалык экологиялык факторлордун шартында нормалдуу жашоо тиричилигин камсыз кылган, тирүү организмдердин өзгөчөлүктөрү аталат.

 Адаптациялардын типтери 

 Физиологиялык адаптациялар 
Ички чөйрөнүн туруктуулугун сактоого багытталган организмдин чөйрөнүн өзгөрүүсүнө ыңгайланышуусунун негизги физиологиялык реакциялардын жыйындысы. 

Бул адаптациянын негизинде организм суукка, жылуулукка, басымдын, кычкылтектин жетишсиздигине ж.б. факторлордун өзгөрүүсүнө туруктуулугу жогорулайт.

 Морфологиялык адаптациялар 
Бул адаптациялар организмдин түзүлүшүнүн өзгөрүүсү менен коштолот (мисалы, чөл өсүмдүктөрүнүн жалбырагынын өзгөрүүсү). 

Морфологиялык адаптациялар өсүмдүктөрдүн жана жаныбарлардын жаны жашоо формаларын түзүлүшүнө алып келет.

 Кылык-жорук (этологиялык) адаптациялар 
Этологиялык адаптациялар особдордун ошону менен бирге эле түрдүн сакталып калышына багытталган кылык жорук реакциялар.

Мындай реакцияларга: 
 коркунучтан качуу, өзүн өзү коргоо, 
 тукумун багуу, 
 агрессия жана коркутуучу позалар, ж.б.

 Колдонулган адабияттар 
 EKOLOJİ ÇEV-150. 2. Hafta: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Dr. Nurzat Totubayeva

Категория:Биология
Гироскоп

200px|right|thumb|Гироскоптун 3-даражадагы негизги касиетинин иллюстрациясы
200px|right|thumb|Механикалык гироскоптун процессиясынын анимациясы

Гироскоп (гиро жана гр. skopeo — байкайм) — мейкиндикте айлануу огунун багытын өзгөртө алган тез айлануучу катуу нерсе. 

Айлануу кыймылында болуучу асман телолору, артиллерия снаряды, кемелерде орнотулган турбинанын ротору, балдардын оюнчук чимириги ж. б. гироскоптук касиетке ээ. Гироскоп касиетине негизделип түзүлгөн ар кандай приборлор, механизмдер (мисалы, гироскоп компасы, стабилизатор) самолёт, деңиз кемеси, ракета ж. б. кыймылын автоматтык башкаруу үчүн, алардын алга жылуу же бурчтук ылдамдыгын ченөөдө жана кыймыл багытын, тараптарды аныктоо үчүн кеңири колдонулат. 250px|right|thumb|Механикалык гироскоптун прецессиясы

Гироскоптун касиети төмөнкү эки шарт аткарылганда байкалат: 
 Гироскоптун айлануу огу мейкиндикте өз багытын өзгөртө алышы керек; 
 Гироскоптун өз огунда айлануусунун бурчтук ылдамдыгы ок багытын өзгөрткөндөгү бурчтук ылдамдыктан алда канча чоң болушу талап кылынат.
Айлануу огу мейкиндикте эркин айланыш үчүн техникада колдонулуучу Гироскоп атайын рамкага бекитилет.

 Кошумча маалыматтар 
 Гироскопия
 Гиростабилизатор

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б. 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.

 Шилтемелер 

 Proceedings of Anniversary Workshop on Solid-State Gyroscopy (19-21 May, 2008. Yalta, Ukraine). — Kyiv-Kharkiv. ATS of Ukraine. 2009. — . См. также материалы последующих семинаров: International Workshops on Solid-State Gyroscopy (Международные семинары по Твёрдотельной гироскопии) 
 Гироскоп с электростатическим подвесом 
 Демонстрация прецессии, гироскопа из трёх CD плееров со стабилизацией по трём осям в невесомости

 Эскертүүлөр 

Категория:Гироскоптор
Категория:Механика