Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Полиметалл

Полиметалл - карбонаттар формациясы - негизинен коргошун, цинк, кээде жез, күмүш жана сымап рудалуу аки таш, доломиттен түзүлгөн тоо тек катмарлары.
 
Платформа жана миогеосинклиналь структураларында таралып, ариддик климат өкүм сүргөн деңиз сайроону менен булундарында, көлдөрдө жана алардын кылааларында чөкмө түрүндө пайда болот. Бардык геологиялык мезгилдердин тоо тек катмарларында жана Жер шаарынын коп аймактарында кезигет. Формацияны биринчи жолу Ортонку Тянь-Шанда В. М. Попов, В. Т. Сургай жана Ү. Асаналиевдер болгон жана изилдеген.
 
Курамында, ошондой эле кошунду түрүндө пирит, мельниковит, гипс, ангидрит, барит, флюорит, целестин, хальцедон минералдары, терриген чөкмөлөрү, органикалык заттар, чанда жанар тоо тектеринин материалдары жолугат. Өңү каралжын, бозомук. Калыңдыгы 25-30 мтден 1500 мтге чейин жетип, жүздөгөн чарчы км аймакты ээлеп жатат.

Бул формация Тянь-Шанда кенири таралып, негизинен девон, карбон мезгилдеринде пайда болгон. Алар менен Кырг-ндагы Сумсар, Эки-Чат, Чаар-Кудук ж. б., Түштүк Каз-ндагы Ачисай, Миргалимсай, Шалкыя, Өзб-ндагы Уч-Кулач, Краснояр крайындагы Горев, Полыпадагы Жогорку Силезия, Италиядагы Райбль, Сардиния, Канададагы Пайн-Пойнт ж. б. полиметалл кендери байланыштуу.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Геология‎
Полимерлөө

thumb|Полимерлөө(Стирол => Полистирол.
Полимерлөө - мономерлерди ырааттуу кошуу менен ири молекулалуу заттарды (макромолекулаларды) алуу процесси.
 
Тизмектеги мономерлердин молекулалары макромолекуланын мономер звенолору болот. Ал звенолордун саны Полимерлөө даражасы деп аталат. Полимерлөөгө катышкан мономерлердин санына жараша гомополимерлоо (бир мономер) жана сополимерлер (эки же коп) болуп айырмаланат. Ошондой эле негизги тизмегиннн табигый активдүү борборуна каната: радикалдык Полимерлөө (активдүү борбору- эркин радикал) жана иондук Полимерлөө (активдүү борбору - иондор же уюлдашкан молекулалар) болуп бөлүнөт.
 
Полимерлөөдө мономерлердин валенттик байланыштары үзүлүп, жаны байланыштар пайда болот. Полимерлөө - уланма реакциянын өзгөчө бир түрү. 

Мономер молекулаларында активдүү борбор пайда кылуучу күчөткүчтөр - жылуулук, жарык, электр тогу, иондоштуруучу нурлар жана катализаторлон макромолекуланын осушупо түрткү берет. Радикал менен туруктуу бирикме пайда кылып, реакцияны токтоткон (жайланткан) заттар ингибиторлор деп аталат.

 Дагы караңыз 
 Полимерлер

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:Химия
Полимерлерди пластификациялоо

Полимерлерди пластификациялоо - төмөнкү молекулалуу заттарды - пластификаторлорду кошуу менен полимерлердин касиеттерин өзгөртүү.
 
Полимерлерди пластификациялоодо алар жумшарып, иштотүүгө ийкемдүүлүгү жана чоюлгучтугу өсөт. Пластификаторлор полимерлердин суукка, жарыкка, ысыкка туруктуулугун ж. б. баалуу касиеттерин жогорулатат. Пластификатор катары химиялык инерттүү полимер менен жакшы аралашуучу заттар колдонулат. Кенири таралган пластификаторлорго органикалык жана органикалык эмес кислоталардын эфирлери, нефть майлары, канифоль, өсүмдүк майлары ж. б. кирет.

Полимерлерди пластификациялоо пластмассаларды иштетүүдө, резиналарды, лак-боёкторду алууда чон мааниге ээ.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Химия
Полимерлердин жылуулукка чыдамдуулугу

Полимерлердин жылуулукка чыдамдуулугу - полимерлердин жогорку температурада эксплуатациялык касиеттерин сактоосу.
 
Ал механикалык жүктү көтөргөндө формасып жана химиялык жактан туруктуулугун өзгөртпөөчү температуранын жогорку чеги менен мүнөздөлөт.

Полимерлердин жылуулукка чыдамдуулугунун азайышын физикалык процесстер (айнек сымал полимерлердин жогорку ийилгич абалына өтүшү же кристалл полимерлердин эриши) шарттайт. Каткан (айнек сымал) Полимерлердин жылуулукка чыдамдуулугу алардын катуу температурасы менен, кристаллдык полимерлердики кристалл абалы сакталган температурасы менен аныкталат.
 
Полимерлердин жылуулукка чыдамдуулугу пластификациялоодон төмөндөйт, ал эми толуктагычтарды кошуудан жогорулайт. Буюмдардын түрлөрүнө жана колдонулушуна карата Полимерлердин жылуулукка чыдамдуулугун аныктоочу ар кандай ыкмалар колдонулат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Химия
Полимерлердин бышыктыгы

Полимерлердин бышыктыгы - серпилгич деформациянын аргасыздан пайда болушуна жана үзүлүүгө же сынууга полимерлердин каршылык көрсөтүүсү.
 
Полимерлердин бышыктыгы алардагы атом же молекулалардын биригүү күчүнө жана деформапиялык касиеттерине байланыштуу.

Полимерлердин бышыктыгы изилденүүчү полимерлердин кысылышына, созулушуна жана температурасына көз каранды.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Химия
Полимерлерди катыруу

Полимерлерди катыруу - молекулярдык массасы кичине, реакцияга жөндөмдүү суюк полимерлердин (олигомерлердин) эрибеген, кайра калыбына келбеген катуу полимерлерге айлантуу процесси.
 
Полимерлер атайын реагенттердин (катыруучулардын) катышуусу менен же реакцияга жөндөмдүү олигомерлердин жылуулук жана ультракызгылат көк нурдун таасиринен өз ара аракеттенишинен катат. Катуу механизми олигомерлердин реакцияга жөндөмдүү тобуна, катыруучулардын түрүнө жана процесстин шартына жараша болот.

Полимерлерди катыруу поликонденсация же полимерлер реакциясы менен да өтөт. Полимерлер синтез жүрүп жатканда же реакция бүтөр менен, ошондой эле полимерлер, поликонденсация реакциялары бүтөр замат бөлмө температурасына чейин муздатуу менен катырылат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Химия
Поликристаллдар

Поликристаллдар — кээ бир заттардын майда кристаллдар агрегаты; ал формасынын туура эместигинен кээде кристаллит же кристалл бүртүкчөлөрү (зерносу) деп аталат.
 
Көпчүлүк табигый жана жасалма материалдар (минералдар, металлдар, куймалар ж. б.) Поликристаллдар болушат.
 
Поликристаллдардын касиети аны түзгөн кристалл бүртүкчөлөрүнүн касиетине, алардын орточо өлчөмүнө, кристаллографиялык ориентациясына (багытталышына) жана бүртүкчөлөрдүн тийижкен орундарындагы структурасына байланыштуу.
 
Эгер бүртүкчөлөр ирээтсиз багытталып, алардын өлчөмдөрү Поликристаллдардын өлчөмдөрүнөн кичине болсо, анда Поликристаллдарда монокристаллдарга мүнөздүү болгон анизотропия болбойт.
 
Поликристаллдар кристаллдашуудан, полиморфтуу айлануудан жана кристалл күкүмдөрүн бышыруудан пайда болот. Поликристаллдардын монокристаллга Караганда туруктуулугу аз, ошондуктан аны узак сугарууда (отжиг) бүртүкчөлөр улам биринин эсебинен экинчиси чоңоюп, ири кристалл блогун пайда кылат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Химия
Полигляциализм

Полигляциализм (поли... жаналат. glacies - муз) - антропоген мезгилиндеги материктик муз каптоолордун кайталанып турушу жөнүндөгү теория.
 
Полигляциализм антроногенде климат бирде суук, бирде жылуу болуп алмашып тургандыгына байланыштуу муз калкандары бир нече жолу эрип жана кайра пайда болуп тургандыгын далилдөөчү биостратиграфиялык изилдөө-ыкмаларына негизделген.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Мезгилдер
Полибий

Полибий (б. з. ч. 201, Мегалополь, Аркадия - 120-ж. ченде, ошол эле жер) - байыркы грек тарыхчысы.
 
Ахей союзунун стратегинин уулу. Полибий - «Тарых» китебинин автору. Ал 40 китептен турган. Бул эмгектин алгачкы бешоо толук сакталып, калганы жоголгон же бизге үзүндүлөрү гана жеткен. Полибий өзүнүн «Тарыхында» Греция, Македония, Кичи Азия, Сирия, Египет, Карфаген жана Римдин «жалпы тарыхын» өз ара байланышта баяндоого аракеттенген.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Ползунов Иван Иванович

Ползунов Иван Иванович (1728, Екатеринбург, азыркы Свердловск - 16(27). 5. 1766, Барнаул) - жылуулук техникасы боюнча орус адиси, жылуулук кыймылдаткычын ойлоп чыгаруучулардын бири, Россияда биринчи буу установкасын түзүүчү.
 
 
 Аскер үй-бүлөсүнөн. 1742-ж. Екатеринбургдагы биринчи орус тоо-кен завод мектебин бүткөн.
 1748-жылдан Барнаулда эритилүүчү металлды каттоо боюнча техник.
 1750-ж. унтер-шихтмейстер болуп ингтеген.
 Барнаул заводунун китепканасынан М. В. Ломоносовдун эмгектери менен таанышып, буу насос установкасынын түзүлүшүн өздөштүргөн.
 1763-ж. 1,8 а. к-но (1,3 кет) барабар кубаттуулуктагы буу кыймылдаткычынын долбоорун иштеп чыккан.
 Ал - өзүнүн техникалык колдонулушу боюнча дүйнөдөгү биринчи универсалдуу кыймылдаткыч. 
 Ползунов эритуучү мештин аба үйлөткүчү үчүн жаңы установканы долбоорлогон.
 Установка кубаттуулугу боюнча (32 а. к.) ошол кездеги рекордду ээлеген.
 Ползуновдун ысмы Свердлов тоо-кен металлургиялык техникумуна, Ленинграддагы Казантурбиналык борбордук илимий изилдөө институтуна берилген.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Позитив (фотография)

Позитив (фотография) (лат. positivus - он) - плёнкага тартылган объектинин акара (ак-кара сүрөттө) жана түстүү жерлери (түстүү сүрөттө) дал өзүндөй болгон фотография сүрөтү.
 
Позитив негативден атайын плёнкага басылып алынат да, химиялык эритмелер аркылуу өңүнө чыгарылат. Кинофильмде жумушчу, камсыздалуучу, текшерилүүчү жана фильм Позитивдери болуп бөлүнөт. Жумушчу Позитив тартылган негативден басылып, режиссёр колдончу кара материал алынат. Камсыздалуучу Позитивден же лаванда деп аталган Позитив көчүрмөсүнөн дубль негатив басып алынат.
 
Текшерилүүчү Позитив фильмдин техникалык жана сүрөттүк сапаттарын аныктоо үчүн көчүрмө аркылуу басылат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Сүрөт
Поддубный Иван Максимович

Поддубный Иван Максимович (26. 9(8. 10). 1871 - 8. 8. 1949- орус профессионал балбаны, атлет. РСФСР эмгек синирген артисти (1939), спорттун эмгек сиңирген мастери (1945).
 
 
 1897-ж. цирк аренанында гир көтөргүч атлет жана орус күрөшүнүн балбаны катары, * 1903-жылдан классикалык, француз күрөшүнүн балбаны катары чыккан.
 1905-08-ж. (Парижде) классикалык күрөш боюнча профессионал балбандардын дүйнөлүк чемпионатында зор жеңишке ээ болгон;
 40 жыл бою ар кыл мелдеште бир жолу да мөрөй алдырган эмес.
 «Чемпиондун чемпиону», «орус балбаны» делип, бүт дүйнөгө таанылган.
 Анын боюнун уз. 184 см, салмагы 118 кг, көкүрөгүнүн курчамы 134 см болгон.
 Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Подгорный Николай Викторович

Подгорный Николай Викторович (5(18). 2. 1903-11 январь, 1983) - советтик мамлекеттик жана парт, ишмер, эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1963, 1973). 1930- жылдан КПСС мүчөсү.
 
 
 Жумушчу үй-бүлөсүнөн.
 1917-жылдан слесарь, 1921-23-ж. комсомолдун Карловка райкомунуп секретары.
 Киев тамак аш өнөр жай технологиялык институтун бүткөндөн (1931) кант өнөр жай ишканаларында иштеген.
 1939-40 жана 1944-46-ж. УССР, 1940-42-ж. СССР тамак-аш өнөр жай эл комиссарынын орун басары, 1942- 44-ж. Москва тамак-аш өнөр жай технол. институтунун директору.
 1946-50-ж. СССР өкмөтүндө УССР Мин. Советинин туруктуу өкүлү.
 1950-53-ж. Украина КП Харьков обкомунун биринчи секретары,
 1953-жылдан Украина КП БКнын экинчи,
 1957-63-ж. биринчи секретары.
 1963-65-ж. КПСС БКнын секретары.
 1965-77-ж. СССР Жогорку Советинин Президиумунун председатели.
 1952-56-ж. КПССтин Борбордук текшерүү комиссиясынын мүчөсү,
 1956-жылдан КПСС БКнын мүчөсү,
 1958-жылдан БКнын Президиумунун мүчөлүгүнө кандидат,
 1960-77-ж. КПСС БКнын Президиумунун (Саясий бюросунун) мүчөсү.
 СССР ЖогоркуСоветинин (4-9- шайл.) депутаты.
 1977-жылдан пенсияда. Беш Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Погонофорлор

thumb|Lamellibrachia luymesi.
Погонофорлор (Pogonophora; гр. pogon-сакал жана phoros -алып жүрүүчү) - омурткасыз дениз жаныбарлар тиби.
 
Эки учу ачык, узун киттин түгүнүн ичинде жашайт. Жип сымал Погонофорлордун денеси 4 бөлүктөн турат. Погонофорлор сууда эриген органикалык заттарды денеси, көбүнчө тинтүүрү аркылуу сиңирип азыктанат. Анын денек көөндөйү-экинчилик (целом), бөлүп чыгаруу мүчөсү денесинин 1-бөлүгүндө жайгашкан.

Кан айлануу жана нерв системасы бар. Айрым жыныстуу. Тукум курут болгон 
Погонофорлор төмөнкү палеозой чөкмөлөрүнөн табылган.

Бардык деңиздерде (теренд. 20 мге чейин) кездешет.
Алардын 7 тукумду түзүүчү жүздөн ашуун түрү белгилүү.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.

Категория:жаныбарлар
Плотников Николай Сергеевич

Плотников Николай Сергеевич (24. 10(5. 11). 1897-11 январь, 1983) - орус совет актёру, СССР эл арт. (1966).
 
 1954-жылдан КПСС мүчөсү.
 МХАТ мектебинде (1922-26) окуган.
 МХАТтын 4-студиясында (1922-34), Революция (1934-36), Кызыл Армиянын Борбордук театрларында (1936-38), Вахтангов атындагы театрда (1938-жылдан) иштеген.
 Плотников - негизинен комедиялуу, мүнөзү курч ролдорду аткарган кең диапазондуу актёр. Ал В. И. Лениндин ролун (Н. Погодин, «Мылтыкчан киши») аткарган. Көрүнүктүү ролдору: Шмага (А. Островский, «Күнөөсүз күнөөлүүлөр»), Сердюк (А. Арбузов, «Иркутск окуясы») ж. б.
 Кинодо тартылып («Сенин замандаш», 1968), Ниточкиндин ролу үчүн Карлови-Вариде Эл аралык кино фестивалда сыйлык алган. Плотников жөнүндө «Николай Сергеевич Плотников» (1972) деген телефильм бар.
 Плотников Мосфильмдин актёр мектебинде (1935-37), ВГИКте (1937-39), ГИТИСте (1932-51; 1946- жылдан доцент) сабак берген.
 СССР мамлекеттик сыйлыгы (1947), РСФСРдин К. С. Станиславский атындагы мамлекеттик сыйлыгы (1970) лауреаты.
 Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Плиев Исса Александрович

Плиев Исса Александрович (12 (25). 11. 1903 -7. 2. 1979, Москва)- советтик аскер начальниги, армиянын генералы (1962), эки жолу Советтик Союздун Баатыры (1944, 1945).
 
 МЭРдин баатыры (1971).
 1926-жылдан КПСС мүчөсү.
 1922-жылдан Советтик Армияда. Ленинград атчандар мектебин (1926), М. В. Фрунзе атындагы Аскер академиясын (1933), Генштаб Аскер академиясын (1941) жана Генштаб аскер академиясын жогорку академиялык курсун (1949) бүтүргөн.
 1936-38-ж. монгол Элдик-революциячыл армиясында кеңешчи. Улуу Ата Мек. согушта атчандар дивизиясына, 2-3-4-гвардиялык жана 5-атчандар корпусуна, 1944-жылдан 1-гвард. аттуу-механикалаштырылган топко командачы.
 Плиев Москва, Сталинград салгылаштарына, Одесса, Белоруссия, Будапешт, Прага операциясына жана импер. Японияны талкалоого катышкан.
 Согуштан кийин жооптуу кызматтарда.
 1958-жылдан Түндүк Кавказ аскер округунун командачысы.
 1961-жылдан СССР Коргоо министерствосунда жооптуу кызматта.
 1961- 66-ж. КПСС БКнын мүчөлүгүнө кандидат.
 СССР Жогорку Советинин (2-7шайл.) депутаты.
 Алты Ленин ордени, башка 7 орден, медалдар жана чет элдик 9 орден менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Плаун сымалдар

Плаун сымалдар (Lycopodiophy- ta) - споралуу өсүмдүктөр бөлүмү.
 
Жалбырагы же жалбырак сымал органы - филлоиддери сабакта жайгашкан.
Бирден спорангийлери жалбырак колтугунда же сабакта орун алган. Гаметофити 1 же 2 жыныстуу. Плаун сымалдар силур мезгилинен белгилүү. 

Таш көмүр доорунда өтө көбөйүп, триаста жоголо багтаган. Азыркы Плаун сымалдар дын өкүлдөрү катарларга бөлүнөт.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Өсүмдүктөр
Платонов Борис Викторович

Платонов Борис Викторович (24. 7 (6. 8). 1903, Минск- 15. 2. 1967, ошол эле жер)-белорус совет актёру.
 
 СССР эл арт. (1948). 1953-жылдан КПСС мүчөсү.
 1922-жылдан Я. Купала атындагы Белорус театрында иштеген (1961- 63-ж. анын көркөм жетекчиси).
 Платонов көбүнчө курч сатиралык, драмалык, трагедиялык мүнөздөгү ролдорду аткарган. Константин Заслонов (А. Мовзон, «Константин Заслонов»;
 СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1948), Тумилович (К. Крапива, «Торгойлор сайрайт»;
 СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1952), Пётр (М. Горький. «Акыркылар»), Забелин (Н. Погодин, «Кремль куранттары») ж. б.
 Платоновдун чыгармачылыгындагы эн маанилуу иши - В. И. Лениндин образы (Н. Погодин, «Үчүнчү патетикалык»), БССР Жогорку Советинин (5-6-шайл.) депутаты. 
 Ленин ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Платонизм

Платонизм - философиядагы Платондун окуусун уланткан идеалисттик багыт.
 
Платонизмдин негизги мазмуну - идеялар теориясы.
 
Платонизмде идея-жалпыланган, зарылдык аракеттен чыккан логикалык түшүнүк. Ал – көркөм түзүлүшкө ээ болгон бөтөнче субстанция. Материя - идеянын чагылышы. Платон өлгөндөн кийин анын идеясын «Платон академиясы» уланткан.

Б. з. ч. 1-кылымда Платондун «Тимеясын» тушүндүруп, аны системага салган Посидоний болгон. Бул стоиктик Платонизм болуп. Филон Александрийскийдин диний окуусуна таянып кепке жашаган. Стоиктик Платонизмге аристотелдик агым каршы чыккан. Кийинчерээк Аммоний Сяккас Платон менен Аристотелдин стилинде идеалдуу дүйнө жөнүндө окуу түзгөн.

Б. з. ч. 1-кылымдан ал окуу Аристотелди жана пифагоризмди пайдаланын натурализмге каршы курошкөн. Үч кылымга созулган бул күрөштүн натыйжасында неоплатонизм келип чыккан.

Орто кылымда жана Кайра жаралуу доорунда Платонизм философияга неоплатонизм формасында таасир эткен (Августин, Ареопагитики, Иоанн Скот Эниугена, Ибн Ругад, Ибн Гебироль. Ж. Бруно ж. б.). Кийинки мезгилдеги бүткүл европалык идеалисттик философия туз же кыйыр түрдө Платонизмдин таасиринде өнүгуүдө.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Багыттар
Платов Матвей Иванович

Платов Матвей Иванович ((17). 8. 1751- 3(15). I. 1818, Новочеркасск ) - дондук казак аскерлердин атаманы (1801- жылдан), атчан аскер генералы (1809- жылдан), граф (1812-жылдан).
 
 
 Адегенде жүз башы, 1771-жылдан полк командири.
 1775-ж. Е. И. Пугачёв башкапган дыйкандар согушун басышкан.
 1782- 83-ж. Кубанда жана Крымда А.В.Суворовдун карамагында кызмат өтөгөн.
 Орус-түрк согушунда (1787-91) Очаковду (1788), Измаилди (1790) алууга катышкан. 
 1797-ж. заговор уюштуруп жүрөт деген шектенүү менен Павел I аны Костромага айдатып, кийин Петропавловский чебине каматкан.
 Андан 1801-ж. бошонуп, адегенде дондук казак аскерлердин атаманына башкы жардамчы, көп узабай атаман болгон.
 Ата-Мекендик согуш (1812) убагында баатыр катары таанылып, 1813-1814-ж. кампанияларга активдүү катышкан.
 1814-жылдан Оксфорд университетинин ардактуу доктору.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар
Платина рудалары

Платина рудалары - составында казып алууга арзырлык платина металлдары (Pt, Pd, Ir, Rh, Os, Ru) бар жаратылыштагы минерал чогундулары.
 
Жаратылышта платинанын 90дой минералы белгилүү.
Алардын көп тараганы: поликсен, ферроплатина, платиналуу иридий, невьянскит, звягинцевит, паоловит, фрудит, соболевскит, плюмбопалладинит, сперрилит.

Кендери көздөшүү өзгөчөлүгүнө карай алгачкы жана чачынды, курамы боюнча жалаң платина жана комплекстүү болуп бөлүнөт. Алгачкы кени платформалуу жана бүктөлүү аймактардагы негиздүү жана ультранегиздүү интрузия тоо тектерде кезигип, дайыма тектоникалык ири жаракаларга жакын жайгашат. Алар ар кандай тереңде (0,5- 1 кмден 3-5 кмте чейин) жана турдүү геол. замандарда (кембрийге чейинки мезгилден мезозойго чейин) пайда болгону белгилүү.
 
Платина металлдарынын рудада таралышы ар түрдүү: жалан платиналуу кенде 2- 3 г/гдан бир нече кг/тга чейин, комплекстүү кенде г/тнын 1/10-1/100 үлүшүн түзөт.
 
Платина металлдарын алууда Платина рудаларынын жез-никель сульфид кендеринин мааниси чоң. Чачынды кени негизинен платиналуу клинопироксенит-дунит жана серпентин-гарцбургит интрузия массивдеринин үбөлөнүп талкаланышынан пайда болуп, мезозой жана кайнозойдун элювий-аллювий, аллювий чекмөлөрүндөгү платина жана осмийлүү иридийден турат.

Платина рудаларынын ири кендери; Түштүк Африка Республикасында, Канадада, Колумбияда. АКШда, Россияда (Норильск, Мончегорск, Сибирь) ж. б. жерде бар.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Рудалар
Пластов Аркадий Александрович

Пластов Аркадий Александрович (19(31). 1. 1893 - 12. 5. 1972) - советтик живописчи, СССР эл сүрөтчүсү (1962), СССР сүрөт академиясынын анык мүчөсү (1947).
 
 
Москва Строганов Борбордук көркөм өнөр жай окуу жайында (1912-1914) жана Москва живопись, ийчилик жана зодчийлик окуу жайында (1914- 1917) окуган.

1920-жылдары жана 30- жылдардын башында негизинен саясий плакат тартып, орус жазуучуларынын чыгларын иллюстрациялаган.

1935-жылдан Пластов жанрдык картиналарды (портреттерди да) тарткан.
Советтик дыйкандардын күжүрмөн эмгегин, жаркын дүйнөсүн даназалаган чыгармаларына биринчи планга ири тулкулар жайгаштырылган ачык боётуу композиция мүнөздүү.
 
Негизги чыгармалары: «Фашист учуп өттү» (1942), «Чөп чабык», «Эгин оруу» (экөө тең -1945; СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1948), «Колхоз кыштагынын адамдары» цикли (1951-65: Лениндик сыйлыгы, 1966), «Өткөн турмуштан» (1969; И. Е. Репин атындагы РСФСР мамлекеттик сыйлыгы, 1972) ж. б.

Эки Ленин ордени жана медал менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
Категория:Инсандар