Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Ооруканадан сырткары жардам

Ооруканадан сырткары жардам - медициналык жардамдын кеңири тараган түрү.
 
Аны поликлиника, амбулатория, диспансер, аялдар консультациясы, фельдшер-акушерлик пункт, медпункт, тез жана шашылыш жардам берүүчү станциялар көрсөтөт. Ооруканадан сырткары жардам берүүчү мекемелер ал жерге келген, жабыр тарткан оорулууларга үйдө, өндүрүштө, транспортто, коомдук жайларда (к. Медициналык тез жардам), диспансердик көзөмөлдөгү дени соо кишилерге (к. Диспансерлөө), ошондой эле врачка, фельдшерге, акушерге кеңеш сурап кайрылгандарга жардам көрсөтөт.

Бул үчүн эмгек жана турмуш шарты, эс алуусу изилденип, ага ылайык чаралар иштелип чыгат. Ооруканадан сырткары жардам көрсөтүүчү мекеменин максаты - оорулууну жана кырсыкка чалдыкканды өз убагында ооруканага жаткыруу (к. Оорукана), ошондой эле эмгекке жарамдуулукту тактоо (к. Врачтык- консультациялык комиссия, Врачтык- эмгек эксперт комиссиясы). Көпчүлүк поликлиникаларда аллергология, гематология жана башкалар кабинеттери уюштурулууда. Шаардык ири поликлиникаларда, ар түрдүү бөлүмдүү ооруканаларда консультация-диагностикалык борбор, эндоскопиялык бөлүмдөр (к. Эндоскопия), радиоизотоптук диагностика кабинеттери жана башкалар уюштурулууда.
 
Айылда Ооруканадан сырткары жардамды жакшыртуу максатында врачтык амбулатория тармак- тары кеңейүүдө. Алыскы малчыларга Ооруканадан сырткары жардамды көчмө медициналык атайын кабинеттер берет. Айыл калкына Ооруканадан сырткары жардамдын бардык түрүн көрсөтүү райондук, областтык поликлиникаларда жүргүзүлөт.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Ооруканага жаткыруу

Ооруканага жаткыруу - оорулууну стационардык дарылоо үчүн жайгаштыруу. Ооруканага жаткырууга шашылыш тез жардам көрсөтүү керек болгондо жана пландуу (өнөкөт оорулуулар) түрдө жаткырылат.
 
Стационарга поликлиниканын аймактык врачы жиберет. Эгерде оорулууга шашылыш тез жардам көрсөтүү керек болсо, медициналык тез жардам аркылуу ооруканага жеткирилет. Катуу кармаган ооруларды ооруканага канчалык эрте жаткырса дарылоо ошончо натыйжалуу болот.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Мээ кабыктары

thumb|Мээ кабыктары.
Мээ кабыктары - мээ жана жүлүндү сыртынан каптап турган тутумдаштыргыч ткандуу катмар.
 
Ал үч катмардан турат: катуу, желе сымал жана кан тамырлуу. Алардын эң ичкисинде артерия жана вена кан тамырлары көп болгондуктан кан тамырлуу Мээ кабыктары деп аталат. Бул кабык мээге тыкыс жайгашып, анын кобулдарына кирип турат да, кан менен камсыз кылуу, мээ суюктугун иштеп чыгаруу кызматын аткарат. Мээнин желе сымал кабыгында кан тамырлар болбойт, абдан жука жана назик келет. Мээнин катуу кабыгы калың жана катуу болот, оңой менен чоюлбайт. Анын ички бети жылма, жылтырак жана нымдуу болот. Бул кабыктан мээни көздөй катуу мүйүзчөлөр ажырайт. Булар мээни бөлүмдөргө бөлүп, аны чайкалуудан сактайт. Мээнин катуу кабыгы жүлүн тушунда экиге ажырап, сырткы (сөөк алдындагы) жана ички (май клетчаткасы менен вена кан тамырлар чиеленишинен турган) көңдөйчөлөрдү түзөт. Мындай көңдөйчөлөр мээнин желе сымал кабыгы менен, ошондой эле баш терисинин веналары менен байланышта болот. Бул аркылуу мээ суюктугу вена канына кошулат, ошондой эле мээнин катуу кабыгынын көңдөйүндөгү вена каны баш терисинин сырткы вена тамырларына чыгарылып турат. Мээнин катуу кабыгынын өзүнүн вена, артерия кан тамырлары жана нервдери бар. Бул катуу кабык мээни куту сымал каптап, аны сырткы күчтүн урунуу таасиринен сактайт. Мээнин катуу кабыгы менен баш сөөгүнүн ортосунда бир аз боштук болот. Мээ кабыктарынын беттешкен жерлеринде мээ суюктугу менен толгон боштуктар бар. Мээнин кан тамырлуу кабыгы менен желе сымал кабыгынын арасындагы боштук бардык жеринде бирдей болбостон, кээ бир жеринде кенен келип, мээ суюктугун топтоочу көңдөйчөлөрдү түзөт.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Анатомия‎
Мурундан кан агуу

thumb|Мурундан кан агуу.
Мурундан кан агуу - мурун бир нерсеге катуу урунганда же анын былжыр чели жабыркаганда (тытылса, сыйрылса жана башкалар), жугуштуу ооруларда, кан басымы жогорулаганда, жүрөк, бөйрөк, боор ооруларында, ошондой эле кээ бир кан оорусунда болот.
 
Кээде атмосфера басымы, аба температурасы жана нымдуулугу өзгөргөндө, мурундун былжыр челин химиялык заттар көпкө дүүлүктүргөндө (кесип зыяндуулугу), ошондой эле күн ысыкта мурундун былжыр чели кургап, башка кан көп келгенде да мурундан кан кетет. Мурун канаганда кан демейде сыртка агат. Айрым катуу оорулууда жана кичине балдарда кан кулкунга кетет. Бул учурда кан аралаш кусат.

Мурундан кан агууда төшөккө башын өйдө жаздап жаткызып, суутектин өтө кычкылына нымдалган кебезди же дакини тоголоктоп таноого тыгып, канды токтотууга аракет жасалат. Мурундун үстүнө муздак сууга малынган чүпүрөк коюу, эгерде кан токтобосо кежигеге муздак басуу сунуш кылынат. Кан токтогондон кийин катуу кыймыл жасабай жатып, өтө ысык тамак ичүүгө болбойт. Эгерде кан токтобосо врач чакыруу зарыл. Мурундан кан агуу кайра-кайра кайталанса тигил же бул оорунун белгиси болушу мүмкүн, ошондуктан врачтык текшерүүдөн өткөн оң.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар‎
Миелоз (миелолейкоз)

Миелоз (миелолейкоз) - лейкоздор тобундагы кан оорусу.
 
Мында кан пайда кылуучу органдар өсүп жетилбеген гранулоциттерди көп пайда кылат. Миелоздо лейкоциттердин саны бара-бара көбөйөт. Ал өтө күчөгөндө канда базофил жана эозинофилдин саны да жогорулайт. Көп учурда көк боордун чоңойгону байкалат. Мында оорулуу алсызданып, анемия болот.
Дарылоодо химия терапия, нур терапиясы, жалпы организмди чыңдоочу процедуралар жүргүзүлөт, керек учурда кан куюлат.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар‎
Мектеп жашындагы балдар

Мектеп жашындагы балдар жеткинчек (7ден 12 -13 жашка чейин) жана өспүрүм (13 - 14төн 16-18 жашка чейин) болуп бөлүнөт. Бул мезгилдердин ар бири баланын өсүү өзгөчөлүктөрү менен айырмаланат. Баланын өсүшүнө жыныстык жетилүү мезгилинин, жашоо шартынын, саламаттыгынын жана алган дене тарбиясынын мааниси чоң. Туура түзүлгөн күн тартиби жана спорт менен такай машыгуу баланын дене, күч жагынан жакшы жетилүүсүн камсыз кылат.
 
Баланын кыймылы, эмгектенүүсү анын таяныч-кыймыл аппаратынын туура өсүшүнө байланыштуу болот. Баланын алы жетерлик жумушту дайыма жасоодо булчуңдарга кан көп келип, булчуң ткандарынын туура өсүп-өнүгүшүнө түрткү берет. Мектепке барган жеткинчектерде көп учурда омуртка тутумунун кыйшайышы байкалат, ал китеп капты дайыма бир колуна көтөрүп жүрүүдөн, кыйшайып басуудан, партада же столдо туура эмес отуруудан болот (к. Келбет). Баланын төшөгүнүн өтө жумшак же түз эместигинен да омурткасы кыйшайышы ыктымал.

Дем алуу органдарын машыктырууда таза абада көнүгүүлөрдү, дем алуу гимнастикаларын жасоо маанилүү. Баланын жүрөк-кан тамыр системасы өтө чыдамкай жана ишкердүүлүгү менен айырмаланат.
 
Мектеп жана башкалардын кан пайда болуу системасы баланын өсүшүнө жараша өзгөрүп турат. Жашы чоңойгон сайын кандагы эритроциттер жана гемоглобин азаят, лейкоциттер да ушундай өзгөрүүгө дуушар болот (к. Кан, Кан пайда болуу). Баланын организминин күч жана нерв-психикалык жагынан ылдам өсүүсү, маанилүү функцияларды жөнгө салуучу нерв системасынын өнүгүүсү баланын организмин чөйрө менен байланыштырат, балдарды эмгекке үйрөтүүгө мүмкүндүк ачат.
 
Балдардын зат алмашуусунун өзгөчөлүгү бар. Өнүгүп-өсүп жаткан организм сарптаган энергия үзгүлтүксүз толукталып турушун жана орган менен ткандардын калыптануусуна керектүү заттардын келип туруусун талап кылат. Баланын организми (ач карын 20° температурада) нормалдуу зат алмашууну камсыз кылуу үчүн чоң кишилерге караганда көбүрөөк калория керектейт: баланын 1 кг салмагына 44 ккал. талап кылынса, чоң кишиге 23 ккал. гана керек. Баланын ден соолугун сактоо жана чыңдоодо аны гигиеналык көөнүмдөргө үйрөтүүнүн мааниси чоң. Бала эртең менен, жатарда жуунуп, тишин тазалаганга, эшиктен келгенде, тамактанарда колун жууганга үйрөнүүсү зарыл. Баланын бөлмөсүн күнүгө жууп, андагы буюмдарды ным чүпүрөк менен сүртүп, желдетип, шейшебин тез-тез алмаштырып туруу керек.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Медициналык термометр

thumb|Медициналык термометр.
Медициналык термометр - адамдын дене температурасын өлчөөчү курал.
 
Ал жука айнек корпус жана сымап менен толтурулган резервуардан турат. Корпустун ичиндеги шкалага бекиген ичке түтүк - капилляр менен резервуар кошулган. Шкаладагы тийиштүү бөлүктөр кишинин мүмкүн болгон температурасын (34төн 42°ка чейин) өлчөөгө мүмкүндүк берет. Температураны өлчөгөндө резервуардагы сымап дененин жылуулугу менен ысып кеңейет да, капиллярга өтүп, шкаланын тигил же бул белгисине чейин көтөрүлөт. 

Сымап мамычасы ошол бойдон силкмейинче ылдый түшпөйт. Силккенде сымап кайта капилляр менен резервуарга келип түшөт. Адатта дене температурасын өлчөө үчүн аны кургак даки менен аарчып, сымап жайгашкан жагын колтукка, чурайга, кээде (эмчектеги балдарга) ооздун ичине, көтөн чучукка коюлат. Колтукка 10 мин., чурайга 5 минутадай кармайт. Айрыкча жаш балдарда, кары кишилерде Медициналык термометрдин туура коюлушуна көңүл буруу зарыл. Дене температурасы күнүнө 2 жолу (эртең менен 7-9га чейин жана кечкисин саат 6 да) ченелет. Үй шартында аны пайдаланбаган учурда кургата сүрүп, атайын кутуда сактоо керекЭгер сымап термометрди сындырып, анда эмне кылуу керек.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Лимфа тамырлары

thumb|upright|Лимфа тамырлары.
Лимфа тамырлары - организмдин орган менен тканынан вена системасына лимфа агуучу тамырлар.
 
Ал ар бир органдын ичинде лимфа капиллярларынын кошулушунан пайда болот. Лимфа тамырларылимфа капиллярынан өзүнүн капталынын түзүлүшү (ички, ортоңку жана сырткы), ошондой эле ичиндеги клапандары менен айырмаланат. Майда Лимфа тамырларында булчуң элементтери жок. Мындай Лимфа тамырларынегизинен органдардын ичинде жайгашат. Орто жана жоон Лимфа тамырларынын капталы жакшы өсүп жетилет. Ал эми тамырдын ичинде көп сандаган түгөйлүү клапандар болот. Алар Лимфа тамырларындагы лимфа суюктугун бир багытка, жүрөккө карай гана агызат. Кишинин денесиндеги Лимфа тамырларытери алдындагы, булчуң арасындагы тамырларга бөлүнөт. Алар бири-бири менен кошулуп түрдүү чатышманы түзөт.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Анатомия‎
Кычышуу

thumb|Кычышуу.
Кычышуу - теридеги ооруну кабыл алуучу нерв учтарынын (ооруу рецептору) дүүлүгүүсү менен байланыштуу болгон оору.
 
Кычышуу өзүнүн туруктуулугу жана узакка созулушу менен айырмаланат. Оорулуунун уйкусу качат, жалпы абалы начарлайт, жумушка жөндөмдүүлүгү төмөндөйт. Кычышуу курт-кумурскалар чакканда же жөрмөлөп кеткенде, чалканга чактырып алганда, экзема, нейродермит, кычыткы жана башка менен ооруганда, ичкиликтин, ар кандай азыктардын, дары-дармектердин тийгизген таасиринин (к. Аллергия) негизинде пайда болот. Ичеги-карын, боор, бөйрөк ооруларында, зат алмашуу бузулганда да (диабет, подагра) болушу мүмкүн. Мите курт ооруларында, геморройдо, көтөн чучук сезгенгенде, айрыкча өздүк гигиенаны сактабаганда арткы тешиктин тегереги кычышат; жыныс органынын Кычышуусу аялдарда трихомоноз жана башка сезгенүү ооруларында, климакс мезгилинде; эркектерде уретрит, простатит ооруларында болушу мүмкүн. Кычышуу кечинде жана түнкүсүн адамдын тынчын алып, уктатпайт. Оорулуу тырманганда инфекция кирип, теринин ириңдүү жарасын пайда кылуусу мүмкүн. 

Курт кумурска чакканда тери кычышса спирттүү суюктук менен сүрткөн дурус. Кычышуу пайда болгондо анын эмнеден болгонун толук аныктоо үчүн врачка кайрылуу керек. Врач текшергенден кийин, тиешелүү дарылоону сунуш кылат. Өткүр тамак-аштарды, ичкилик ичпөө керек. Ит уйгак жана эмен кабыгынын тундурмасы кошулган ванна (37°, 20-25 мин.) Кычышууну басаңдатат. Эгерде булар жакшы натыйжа бербесе, көл, деңиз сууларына түшүп, аба жана күн ваннасын кабыл алса болот.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Куш эти

thumb|Куш эти (өрдөк).
Куш эти - үй канаттууларынан тамакка маанилүүсү - тоок, каз, өрдөк, күрп; жапайы канаттуулардан - чил, кара кур, кыргоол, керең кур, жапайы өрдөктөр жана башка Куш этинде 20%ке жакын белок бар, кой, уй жана чочко майына салыштырганда майы сиңимдүү.
 
Минералдык заттардын өлчөмү мал этиндегидей эле. Куш этинде В1, В2, РР витаминдери бар.

Мүнөздөп тамактанууда балапан, тоок, күрп этинен даярдалган тамак аш пайдаланылат. Каз, өрдөктүн этинде майы көп, сиңимдүүлүгү начар болгондуктан алар мүнөздөп тамактанууда колдонулбайт.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Кустурма дарылар

Кустурма дарылар - кусууну пайда кылуучу заттар.
 
Кустурма дарылар мээдеги кусуу борборуна түздөн-түз таасир этүүчү (мисалы, апоморфин) жана карындын былжыр челин дүүлүктүрүп, кусуу борборун рефлекс жолу менен козгоочу (термопсис жана башка) болуп бөлүнөт. Ал ууланууну, аракечтикти дарылоодо колдонулат. 

Апоморфинди тери алдына сайып, андан кийин ичкилик бергенде оорулуу кусат. Бир нече жолу апоморфинди ичкилик менен коштоп бергенден кийин оорулууда ичкиликке туруктуу терс рефлекс пайда болот.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Дарылар
Кулку

thumb|upright|Кулку.
Кулку — теринин май бездери бөлүп чыгарган заттан жана теринин өлүк клеткаларынан турган өзгөчө кошулма.
 
Сырткы угуу өткөөлү ичке жана ийри болуп, анын капталын цемент жана ун чаңдары жана башка дүүлүктүргөндө Кулку чогулат. Адегенде жумшак болуп, бара-бара катууланат. Ал саргыч же күрөң түстө болот. Эгерде Кулку өтө көп чогулуп, угуу жолун бүтөп калса, жакшы укпай калат жана кулакта өз үнү жаңырат. Бул кулакка суу киргенде же кулакты ширеңке менен чукуганда капысынан болот. Эгерде Кулку угуу өткөөлүнүн капталын жана тарсылдакты кысса жөтөлүп, кулагы чуулдап, башы айланышы мүмкүн. 

Мындай учурда врачка кайрылуу керек. Чогулган Кулкуну адегенде жумшартып, анан тазалайт. Мында Кулку көөп, угуу абдан начарлайт. Андан коркпоо керек. Кулкуну өз алдынча чукулап алып таштоого аракеттенүү жарабайт, себеби тарсылдакты жана сырткы угуу өткөөлүн жабыркатып алуу мүмкүн.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Кулгуу

Кулгуу - көбүнчө эмчектеги балдарда байкалат; демейде бала эмээр замат, чанда 2-3 саат өткөндөн кийин кулгуйт.
 
Кулгуунун кусуудан айырмасы баланын абалы начарлабайт, көңүлү ачык болот, ал эми кускандан кийин баланын алы кетип, өңү кубарат. Кулгууда сүт бир аз ирип же ирибей эле чыгат. Көбүнчө баланы ашыкча эмизүүдөн, эмчек эмгенде абаны көп жутуп алуудан болот. Бул шашып эмген балдарда, ошондой эле эненин сүтү көп болгондо байкалат. Бул учурда баланы эмизер замат жаткырбай, тикесинен кармап туруп, жуткан желди жана ашыкча сүттү кулгугандан кийин жаткырган оң. Баланы эмизер замат жалаягын алмаштырууга болбойт. Эгерде бала чанда кулгуса эч кандай тынчсыздануунун кереги жок. Ал эми бала тез-тез кулгуса врачка кайрылуу керек. Тез-тез көптөн Кулгуу оорунун белгиси болуп эсептелет. Кулгуу, ошондой эле Эмчектеги бала макаласын.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Көлмөлөрдү санитариялык коргоо

Көлмөлөрдү санитариялык коргоо - суу булактарын булгануу дан коргоого багытталган закон чыгаруучу, уюштуруучу жана санитария-техникалык системасы.
 
Көлмөлөрдү санитариялык коргоо 19-кылымдын 2-жарымында калк отурукташкан жерлерди көрктөндүрүү максатында суу менен камсыз кылуу, канализациянын борбордоштурулган системасынын курулушу, өнөр жайдын өсүшүнө байланыштуу келип чыккан. Көлмөлөрдү санитариялык коргоодо санитариялык коргоо зонасы түзүлөт: катуу тартиптеги зонада суу тосмосу жана суу жүргүч түтүк курулмалары жайгашкан аймак тосулуп, тегерете бак-дарак отургузуп, кароого алынып, бул аймакта курулуш иши жүргүзүлбөйт.
 
Көлмөлөрдү санитариялык коргоо боюнча Мыйзамдар улам өркүндөп, советтик жана чарбалык органдардын көлмөлөрдү булгоону азайтууга багытталган чараларды ишке ашырууда жоопкерчилигин көтөрүүдө. Көлмөлөрдү санитариялык коргоо чаралары булганч сууларды аз чыгаруу, кайра тазалап пайдалануу жана уулуу заттардын ордуна зыянсыз продуктуларды колдонуу, таштандылардан баалуу заттарды алуу жана аны керекке жаратуу, өндүрүштүн технологиялык процесстерин жакшыртуу максатында атайын тазалоочу курулмаларды куруу, суу менен камсыз кылуучу булактардын айланасына санитариялык коргоо зонасын түзүү чоң мааниге ээ. К. Айлана-чөйрөнү коргоо макаласын.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Көздүн тор кабыкчасынын сыйрылышы

Көздүн тор кабыкчасынын сыйрылышы - көздүн тор кабыкчасы хориодея кабыкчасынан ажырап кетиши.
 
Ал көбүнчө алыстан начар көргөн жана улгайган адамдарда кезигет. Мындай оорулуулар оор жумуш жасаганда, урунуудан көздүн тор кабыкчасы бириккен жеринен ажырап кетет. Көздүн ичиндеги суюктук тор кабыкчанын астына куюлат да, тор кабыкча сыйрылат. Оорулуунун көзүнөн от чагылып, бара-бара көрүү абдан начарлайт. Оорунун алгачкы белгилери билинери менен врачка кайрылуу керек.
Алдын алууда алыстан начар көргөн адамдар кара жумуш жасоого, оор нерсе көтөрүүгө, спорттун кээ бир түрү менен (сууга секирүү, бийиктикке жана узундукка секирүү, бокс жана башка) машыгууга болбойт. Көздү түрдүү урунуудан (айрыкча өндүрүштө), түрдүү оорулардан сактоо талапка ылайык.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Көзгө ак түшүү

Көзгө ак түшүү (лейкома) - көздүн тунук чел кабыгынын чеч басып бозорушу.
 
Чеч тунук челдин ортосунда же чет жагында болушу мүмкүн. Кээде бүт каптап калат. Дарт ак чел кабыктын сезгенүү ооруларынан же кырсыкка учурашынан пайда болот. Айрым учурда тубаса түрү да кезигет. Көз күйгөн убакта одурайган чеч басып, көздүн көрүшүн аябай начарлатат. Ал эми көз кырсыктан майып болсо жана жарага айланып кеткенде чеч өзүнчө бир формада болот, анткени көздүн өңүн берүүчү катмар бул чеч менен биригип, жабышып калат. Бул учурда көз көрбөй жана көздүн ичиндеги басымы жогорулап, глаукомага айланат.
 
Дарылоо хирургиялык жол менен жүргүзүлөт. Чеч болбош үчүн алдын алып күйүктөн (травмадан), көздү майып болуудан сакташ керек.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар‎
Коопсуздук техникасы

Коопсуздук техникасы - туура жана коопсуздук эмгек шартын камсыз кылуучу техникалык жана санитария-гигиеналык иш-чаралар менен каражаттар комплекси.
 
Администрация коопсуздук техникасынын жаңы каражаттарын киргизүү менен өндүрүштүк кырсыкка чалдыгууну болтурбоого жана жумушчу менен кызматчыларды кесип ооруларынан сактоочу санитария-гигиеналык шарттарды камсыз кылууга милдеттүү. Коопсуздук техникасы иш-чаралар ар бир ишкананын эмгекти коргоо кызматкерлери (Коопсуздук техникасы бөлүмү, бюросу, тобу) эмгек шартын, андагы технологиялык процесстер менен жабдууларды, кырсыкка чалдыгуунун жана кесип ооруларынын себебин (к. Кесип оорулары, Кесип зыяндуулугу) анализдөө менен иштеп чыгат. Ал эми тармактык эреже менен нормалар министерстволор, ведомстволор мамлекеттик санитариялык көзөмөл органдары менен биргелешипже профсоюздардын борбордук комитеттери менен эмгекти коопсуздандыруу стандартынын жалпы системасына ылайык макулдашылып бекитилет. Ишкананын администрациясы профсоюздун жергиликтүү комитети менен бирге коопсуз эмгек шартын камсыз кылууга чара көрөт. Администрацияга Коопсуздук техникасы боюнча жумушчу менен кызматчыларга инструктаж өткөрүү, ошондой эле эмгекти коргоо боюнча инструкциянын бардык талаптарын кызматкерлер так аткаруусун дайыма көзөмөлдөө жүктөлөт.

Иштин коопсуз ыкмаларын жумушчуларга үйрөтүү үчүн ишканаларда Коопсуздук техникасы боюнча окуу жана көрсөтмө каражаттар менен жабдылган дайыма иштөөчү кабинеттер уюштурулат.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Консервалар

thumb|Консервалар.
Консервалар - Азык-түлүктүн кайсы түрүнөн жасалгандыгына жараша эт, балык, сүт, жемиш, жашылча, ошондой эле аралаш Консервалар болуп бөлүнөт.
 
Консервалар жашылча-жемишти жыл бою пайдаланууга шарт түзүп, рационду байытат. Өзгөчө алыскы түндүк райондордо жашагандар үчүн, экспедиция, жүрүштө жана башка шарттарда өтө маанилүү. Консерва даярдоонун азыркы технологиясы азык-түлүктүн аш бөлүмдүүлүгүн жана андагы витаминдерди толук сактоого мүмкүндүк берет.

Калай жана айнек идишке салынып, оозу бекитилген Консервалар бөлмө температурасындагы кургак имаратта 5 жылга чейин сакталат. Консерваларды ысык (20°тан жогору) жана өтө муздак (0°тан төмөн) жерде сактоого болбойт, анткени өтө' жылыгандан же муздагандан банканын ичиндеги тамактын көлөмү чоңоюп банка көөп кетиши мүмкүн. Ачылган калай банкадагы консерваны айнек же эмаль идишке салып капкак менен жаап, бөлмө температурасында бир сутка, муздаткычта 2-3 сутка гана сактоого болот. К. бузула баштаганда анын капкагы көтөрүлүп дөмпөйүп калат. Капкагы дөмпөйгөн банкадагы Консервалар жешке жараксыз, андан ууланып калууга болот (к. Ботулизм, Тамак-аштан уулануу). Дат баскан, оозу чала бекитилген банкадагы К-ды жегенге болбойт. Ошондой эле к. Үй шартына консервалоо макаласын.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Категория:Ден соолук
Кондитер азыктары

thumb|Кондитер азыктары.
Кондитер азыктары - башка азыктардан канттуулугу, аш болумдуулугу жана сиңимдүүлүгү менен айырмаланат.
 
Кондитер азыктары канттан жасалган (карамель конфета, шоколад, мармелад, халва) жана ундан жасалган (печенье, пряник, вафель, кекс, торт жана пирожный) болуп бөлүнөт. Кондитер азыктарына кант, какао, жемиш жана мөмө, ун, сүт, май, жаңгак, агл кошумча тамак-аш кислоталары, өң, даам, жыт берүүчү заттар кошулат. Кондитер азыктарында углевод, май жана белоктун көп болушу анын калориялуулугун, даамын жакшыртат, ошол себептүү ал тамактанууда кеңири колдонулат. Бирок Кондитер азыктарын көп жегенден адам семирип кетиши мүмкүн. Аз кыймылдаган улгайган адамдар, ошондой эле атеросклероз менен ооругандар Кондитер азыктарын көп жешке болбойт. Айрыкча сдобный печенье жана крем кошулган тортторду боор, өт жана өт жолдору ооругандарга, панкреатитте, колитте, диабетте, эндокрин ооруларында жегенге болбойт. Кант диабети менен ооругандар үчүн даярдалган Кондитер азыктарына канттын ордуна жасалма таттуу заттар (ксилит жана сорбит) кошулат. Кондитер азыктарында витамин жакшы сакталат, ошондуктан балдар үчүн жасалган Кондитер азыктарына ит мурун, кара карагат, сабиздин ширеси, витамин препараттары, гематоген, глюкоза жана башка азыктар кошулат.

Кондитер азыктары ным аз жана кант көп кошулгандыктан жакшы сакталат, ал эми пирожный менен кремдүү тортторду муздаткычта 5° температурада 6 сааттан, майлуу кремдүүсүн 36 сааттан ашык сакТоо жарабайт. Бузулган Кондитер азыктары ууландырышы мүмкүн (к. Тамак-аштан уулануу).

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8