Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бурун

Бурун (барун, түндүк бурун) — Судандын Эфиопия менен чектеш аймактарында түндүк луо тобуна кирген нилот эли.
Саны 68 миң адам.

Тил

Бурун тили Нил-сахара макроүй-бүлөсүнүн нилот тобуна кирет. 
Араб тили да кеңири таралган.

Дин

Көпчүлүк — мусулмандар (сүннөттөр). Калгандары жергиликтүү салттуу ишенимдерди (ата-баба культу, тотемизм) карманышат.

Тарых

16-кылымда бурун элинин ата-бабалары азыркы конуш аймагына батыштан, Нил өрөөнүнөн келишкен.
16–18-кылымдарда Сеннар султандыктын курамында болушкан.
Бурун элинин арасында кул
соодасы 20-кылымдын биринчи 
жарымына чейин уланган.

Чарбачылык

кол менен иштетилген дыйкан чарбасы (элевисина таруусу, тефф, дурра, буурчак); 
малчылык (ири жана майда мүйүздүү мал);
жыйноочулук;
балык уулоо.

Кол өнөрчүлүк

жыгач оюм (буюмдар, культтук айкелдер);
кайык жасоо.

Социум

Алар аксакал баш болгон көп балалуу үй-бүлөлөрдөн турган айылдык жамааттарда жашашат.
Нике патрилокалдуу. Көп аялдуулук практикаланат.

Турак жай 

Калктуу конуштар, мал үчүн короо болуп турган тосмосу бар, суу жээктеринде жайгашкан.
Үй тегерек формада, чатыры цилиндрлүү, дубалдары жыгачтан же өрүлгөн. Короодо мал сарайы жана устундардын үстүндө орнотулган кампа (буудай сактаганга) бар

Тамак-аш

Негизги азыгы ботко, нан, сүт, жаан-чачындуу мезгилде балык жана аң.

Салттуу кийим

Салттуу кийим — булгаарыдан жасалган алжапкыч. Азыркы эркектер кең жеңдүү ак көйнөк, аялдар ак жамынма жана пахтадан узун көйнөк кийишет.

Маданият

Элдик фольклор өнүккөн.

Изилдөөнүн тарыхы

Собат дарыясынын түндүгүндөгү Бурун өлкөсүн изилдеген капитан Коннингэм элди изилдөөгө олуттуу салым кошкон.

 Колдонулган адабият 

H. D. Pearson Progress of Survey in the Anglo-Egyptian Sudan // The Geographical Journal, Vol. 35, No. 5 (May, 1910), p. 539

J. Spaulding The Business of Slavery in the Central Anglo-Egyptian Sudan, 1910—1930 // African Economic History, No. 17 (1988), p. 42

Андрианов Б. В. Бурун // Народы и религии мира/ Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. 

Категория: Африка этностору

Категория:Нилоттор
Өзгөчө экологиялык абал

Өзгөчө экологиялык абал ― ар кандай шарттардын жана факторлордун, анын ичинде жашоонун жана адамдын абалынын көз карашынан алганда оң жана терс жагдайлардын мейкиндик-убакыттык айкалышы. Алар ар кандай деңгээлдеги жыргалчылыктын же жетишсиздиктин аймагында белгилүү экологиялык кырдаалды түзүшөт.

 Кыргызстанда 
Мындай абал тууралуу «Айлана-чөйрөнү коргоо жөнүндөгү» мыйзамдын 39-беренесинде каралган. Айлана-чөйрөгө болгон адаттан сырт антропогендик жүктөн улам КРдин айрым аймактарында өзгөчө экологиялык абал түзүлдү. Анын пайда болушуна негизинен эл чарбачылыгынын, биринчи кезекте өнөр жайдын экологиялык талаптарды эске албастан өнүгүшү, айлана-чөйрөнү коргоо, жаратылыш ресурстарын коргоо багытындагы иш –аракетти каржылоодогу кенебестик принциби себепкер болду. Экологиялык жактан коркунучтуу өнөр жай ишканаларын бир жерге чогултуу атмосфералык абанын, жер үстүндөгү жана жер астындагы суулардын аябагындай булганышына алып келди. Айталы, Кара-Балтада, Таш-Көмүрдө, Кара-Сууда, Балыкчыда зыяндуу өнөр жай ишканаларынын көп курулушу бул аймактардагы экологиялык кырдаалга тескери таасирин тийгизди. Ишканалардын атайын тазалоочу бөлүктөр жана куралдар менен тиешелүү деӊгээлде камсыз болбогондугу атмосфералык абага жана суу объектилерине көп өлчөмдө зыяндуу заттардын чыгышына алып келүүдө. Ал эми мындай заттардын топтолушу талап кылынган нормадан бир нече, кээде он эсе ашып кетүүдөУкук: Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Асанов; кеӊеш Ч. Арабаев. –Б.:Мамл.тил жана энциклопедия борбору, 2004.-462 б. ISBN 9967-14-019-4.

 Булактар
Кыргыздардын XVII—XVIII кылымдагы чарбасы

Кыргыздардын XVII-XVIII кылымдардагы чарбасынын негизги тармактары: мал чарбачылыгы, дыйканчылык, аңчылык, кол өнөрчүлүк жана соода тармагы болгон.

 Мал чарбачылыгы 
Бул мезгилде көчмөн жана жарым көчмөн мал чарбачылыгы менен алектенишкен. Жаратылыштын оор шарттарына чыдамкай жаныбарларды кармашчу. Алар: кой, эчки, уй, топоз, төө өзгөчө жылкыны көп багышчу. Себеби жылкы турмуш тиричилигинде да унаа катары пайдаланылып, калыңга да кошуп берилгенБишкек "Кут бер" 2016. Кыргызстандын тарыхы экинчи том XVII-XIX кылымдар.Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргызстан тарыхы IX-XVIII кк.- Б.,2017. Жылкысы көп болгондор бай катары саналып, кадыр баркка ээ болгон. Кокон хандыгынын кыргыз жерлеринин айрым аймактарын каратып алуусуна чейинки мезгилдерде деле жылкы багууга өзгөчө маани берилчү. Хандыктын мезгилине чейин деле кой багуу да таралган бирок жылкыга салыштырмалуу аз санда кармалган.Жылкынын эт, сүт азыктарын да тамак-ашта колдонушкан. Төрт түлүк малдын ичинен кенири таралгандардын катарына кой чарбасын да кошууга болот. Жыл мезгилдерине жараша жайыт которуп, күндүн нуру жакшы тийген аймактарда кышташкан.

 Дыйканчылык 
Мал чарбачылыгы менен катар эле дыйканчылык да болгон. Археологиялык табылгалардан Кыргыз Республикасынын аймагында дыйканчылыктын мал чарбачылыгынан кийинки эле келген тармак экендигин белгилөөгө болот. Дан эгиндеринен буудай, арпа, сулу, буурчак ж.б өсүмдүктөрдү өстүрүшкөн. Салыштырмалуу Фергана өрөөнүндөгү кыргыздарда бул тармак жогору өнүккөн. Ат-Башы, Нарын, Суу-Самыр,Чүй өрөөндөрүн бир катар жерлеринде да дыйканчылык менен алектенишкен. Ал эми жерди айдоодо соко,буурсун куралдарды өгүзгө же болбосо аттарга кошуп айдашкан.

 Аңчылык 
Териси баалуу болгон жаныбарларга капкан коюуу, тузак салып ,аңчылык кылуу да орун алган. Аңчылык кылуунун бир нече салбуурун, буктурма сыяктуу түрлөрүн колдонууда иттин да мааниси болгон.

 Кол өнөрчүлүк соода тармагы 
Жашоо турмушуна карата кол өнөрчүлүгү да өнүгүп, түштүктө кездеме токуучулук, жип ийрүү жана жүндөн,териден таар согуу кеңири таралган. Бул жасалган буюмдар, кийимдер башка элдер менен соодадагы байланыштарга алып келген. Чыгыш Тенир-Тоонун жана Фергана базарларында соода алмашуулары жүргөнБишкек "Кут бер" 2016. Кыргызстандын тарыхы экинчи том XVII-XIX кылымдар. 120-бет. Соода мамилелелринде Кыргызыстан аймагы аркылуу өтүп турган кербендердин коопсуздугун камсыз кылууга умтулушкан. Кыргыздардын Синьцзян базарларында соода кылышкандыгын, ал эми Кашкардан соодагерлердин сөйкө, шуру, чай, нават, фарфор идиштерин алып келгендигин айтууга болот. Соода-сатык жана чарба тармактарынын өсүшү менен XVIII кылымда орус соодагерлери көп келе баштаган.

 Булактар
Тынч океан рими

thumb|Тынч океандын четинде аймактары бар өлкөлөр.

Тынч океандын рими Тынч океандын боюндагы жер болуп саналат. Тынч океан бассейни Тынч океандагы Тынч океан римдиктерди жана аралдарды камтыйт.https://web.archive.org/web/20160308002246/http://ericdigests.org/pre-929/rim.htm, Тынч океан рими чындыгында Тынч океандын бир бөлүгү болуп саналат. Тынч океан риминин көпчүлүк аймактары Тынч океандагы оттун шакегинин геологиясын камтыйт.

 Тынч океандын чет өлкөлөрүнүн тизмеси 
Төмөндө тынч океандын боюнда жайгашкандыктан, жалпы тынч океандын бир бөлүгү болуп эсептелген өлкөлөрдүн тизмеси берилген.https://www.thoughtco.com/pacific-rim-and-economic-tigers-1435777, Тынч океандын римдик аймагына кирген өлкөлөр.

 Чыгыш Азия
 ОрусияЖарым-жартылай Тынч океандын четинде жайгашкан Россиянын Алыс Чыгышы гана
 Жапония
 Түндүк Корея
 Түштүк Корея
 Кытай
 Гонконг
 Макао
 Тайвань
 Түштүк-Чыгыш Азия
 Вьетнам
 Камбоджа
 Таиланд
 Малайзия
 Сингапур
 Бруней
 Индонезия
 Филиппиндер
 Чыгыш Тимор

 Океания (Эгедер мамлекеттер)
 Австралия
 Палау
 Микронезия Федеративдик Штаттары
 Папуа — Жаңы Гвинея
 Соломон Аралдары
 Науру
 Маршалл аралдары
 Вануату
 Жаңы Зеландия
 Тувалу
 Фижи
 Кирибати
 Тонга
 Самоа
 Ниуэ
 Кук аралдары

 Океания (Көз каранды аймактар)
 Австралиянын штаттары жана аймактары
 Норфолк аралы
 Жаңы Зеландия мейкиндиги
 Токелау
 Чет өлкөлүк Франция
 Жаңы Каледония
 Уоллис менен Футуна
 Француз полинезиясы
 Британиянын чет аймактары
 Питкайрн аралдары
 Америка Кошмо Штаттарынын инсулярдык аймагы
 Түндүк Мариана аралдары
 Гуам
 Америкалык Самоа
 Кошмо Штаттары
 Гавайи
 Чили
 Пасха аралы

 Түндүк Америка
 Канада
 Кошмо Штаттары
 Мексика
 Борбордук Америка
 Гватемала
 Сальвадор
 Гондурас
 Никарагуа
 Коста-Рика
 Панама
 Түштүк Америка
 Колумбия
 Эквадор
 Перу
 Чили

 Соода 
Тынч океанда көптөгөн эл аралык жөнөтүүлөр бар, ал эмне үчүн дүйнөдөгү 50 көп контейнер жеткирүү портторунун 29 ээлейт түшүндүрөт:https://www.worldshipping.org/top-50-ports , дүйнөдөгү эң көп иштеген 50 контейнер порту.

 Түштүк Корея
 Пусан (5-жыл)
 Жапония
 Йокогама (36-жыл)
 Токио (25-жыл)
 Нагоя (47-жыл)
 Кобе (49-жыл)
 Тайвань
 Каохсиунг (12-жыл)
 Гонконг 
 Гонконг (3-жыл)

 Кытай
 Шанхай (1-жыл)
 Шэньчжэнь (4-жыл)
 Нинбо (6-жыл)
 Гуанчжоу (7-жыл)
 Циндао (8-жыл)
 Тяньцзинь (10-жыл)
 Сямен (19-жыл)
 Далянь (21-жыл)
 Лянюнганг (30-жыл)
 Инкоу (34-жыл)

 Филиппиндер
 Манила (37-жыл)
 Вьетнам
 Сайгон (28-жыл)
 Таиланд
 Лаем Чабанг (22-жыл)
 Малайзия
 Кланг порту (13-жыл)
 Мүйүз чыгаруу (16-жыл)
 Сингапур
 Сингапур (2-жыл)

 Индонезия
 Джакарта (24-жыл)
 Сурабая (38-жыл)
 Канада
 Ванкувер (50-жыл)
 Кошмо Штаттары
 Лос-Анжелес (17-жыл)
 Лонг-Бич (18-жыл)
 Сиэтл/Такома (48-жыл)
 Панама
 Балбоа (43-жыл)

 Уюмдар 

 Азия-Тынч океан экономикалык кызматташтыгы

 Шилтемелер 

Категория:Тынч океан
Бойла Кутлуг Ярган

Бойла Кутлуг Ярган (байыркы кырг: Boĭla Qutluγ Jarγan) — Кыргыз кагандыгынын вазири жана аскер башчысы, мурда Уйгур кагандыгында кызмат өтөгөн, бирок кийин байыркы уйгурлар менен Эне-Сай кыргыздарынын ортосундагы согушта Эне-Сай кыргыздарына өтүп кеткен. 

 Өмүр баяны 
 
Бойла Кутлуг Ярган Уйгур каганатында кызмат кылып, уйгур вазирлеринин бири болгон. Ал Уйгур каганатындагы жарандык кагылыштарга активдүү катышкан, 839-жылы министр Гуйлофу мамлекеттеги бийликти узурпациялап, жаш Хэс Телейди такка отургузган.[2] Узурпатордун бийлигин тааныбаган Бойла Кутлуг Ярган (Гүйлу Мохе) өз аскерлери менен Эне-Сай кыргыздарынын тарабына өтүп, кыргыз ажосуна ант берген.[3] Бойла Кутлуг Яргандын аскерлери Ордо-Балык салгылашында Эне-Сай кыргыздарынын жеңишине салым кошкон. Бойла Кутлуг Ярган кыргыз-уйгур согушунда жеңишке жеткенден кийин ак сөөк статусуна ээ болуп, Кыргыз каганатындагы мамлекеттик ишмерлердин бири болгон. 

 Руникалык эстелик 
Тарыхнаамада Суджа жазуусунун көркөм котормосу боюнча талаш-тартыштар бар;[5] котормонун бир варианты боюнча эстеликте төмөнкүчө жазылган:[6]
 (1) Мен Йаглакар хандардын уйгур жерине дайындалдым.
 (2) Мен кыргыздын уулумун. Мен адил сотмун.
 (3) Мен биринчи вазир асыл Тархандын вазиримин.
 (4) Менин атак-даңкым чыгышта да, батышта да жайылды.
 (5) Мен бай болдум. Мал үчүн он короом, сансыз жылкым бар эле.
 (6) Уулдарымды үйлөндүрдүм, кыздарымды сепсиз күйөөгө бердим. Руханий устатыма жүз жылкы бердим. Балдарымдын балдарын, уулдарын көрдүм.
 (7) Эми мен өлүп, аларды таштап кеттим! Уулдарым! Менин устатымдай адамдардын арасында болгула! Ханга кызмат кылгыла! Кайраттуу болгула!
 (8) Улуу уулум күтүүсүздөн кетип калды. Мен аны өлгөнгө чейин көргөн эмесмин. Уулум, арстаным!
Айви лига

Айви Лигасы (англ.The Ivy League) — АКШнын түндүк-чыгышындагы жети штатта жайгашкан сегиз жеке америкалык университеттердин ассоциациясы. Бул аталыш ушул университеттердеги эски имараттарды ороп алган чырмооктун бутактарынан келип чыккан. Лиганын курамына кирген университеттер жогорку сапаттагы билимге ээ.

Лига мүчөлөрү: 

 Браун университети (англ. Brown University) 
 Гарвард университети (англ. Harvard University
 Дартмут колледжи (Dartmouth College)
 Йель университети (англ. Yale University)
 Колумбия университети (англ. Columbia University)
 Корнелл университети (англ. Cornell University)
 Пенсильвания университети (англ. University of Pennsylvania)
 Принстон университети (англ. Princeton University)

 Тарыхы 
Айви лигасы - алгач АКШнын түндүк-чыгышында жайгашкан сегиз жеке менчик жогорку билим берүү институтунун спорттук бирикмеси. Бул термин ушул сегиз мектепке бирдиктүү топ катары көп колдонулат. Бул билим сапатындагы эксклюзивдүүлүктү, кабыл алууда тандалууну жана социалдык элитага таандык болууну билдирет.

"Айви Лигасы" термини 1954-жылдан , NCAA Division спорт бирикмеси түзүлүп, америкалыктар ар кандай университеттик спорт (футбол) командаларынын күйөрмандарына бөлүнгөндөн кийин кабыл алынган. Бирок, убакыттын өтүшү менен Айви Лигасы түшүнүгү андагы бириккен университеттердин жашоосунун башка бөлүктөрүнө да жайылды.

Айви Лигасынын университеттери (же жөн эле "Айвилер") U.S. News and World Report журналдарынын рейтингтери боюнча АКШдагы эң мыкты 15 колледждин жана университеттин катарына кирет. Ошентип, 2010-жылы АКШнын эң мыкты университеттеринин арасында алдыңкы үчтүктү Айви Лигасынан Гарвард, Принстон жана Йель университеттери алган. Лиганын университеттери дүйнөдөгү эң бай академиялык институттардын катарына кирет. Бул фактылар аларга мыкты студенттерди жана окутуучуларды тартууга мүмкүнчүлүк берет.

Айви Лигасынын университеттери ар кандай булактардан каржыланган өлкөнүн алдыңкы илимий борборлорунун бири катары карасак болот. Тактап айтканда, Айви Лигасынын университеттеринин өз каражаттары бар. Мисалы, Гарвард жана Йель университеттеринин эндаументтери (endowments) 2014-жылы 36,4 жана 23,9 миллиард долларды түзгөн.
Чатал-Хююк

Чатал-Хююк — Түркиядагы неолит мезгилине таандык эстелик. Эски Конья көлүнүн чет жагында 13,5 гектар аймакты ээлейт. Неолит имезгилине тиешелүү болуп экиге бөлүнөт. Чыгыш Чатал-Хююк(б.з.ч 7400-6200) жана Халколит дооруна таандык Батыш Чатал-Хююк(б.з.ч.6200-5200). Чатал-Хююк деп аталганын себеби анын ар кандай бийиктиктеги эки дөбөсү айры сымал. Алгачккы цивлизациядан кабар берген бул конуш 1958-жылы Джеймс Мелаарт тарабынан ачылган. 2012-жылы ЮНЕСКОнун дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизилген. Шаардык отурукташуунун эн ески мезгилине таандык болгон бул конушта 3000-8000 айланасында адам жашаган. Үйлөрдүн арасында көчөлөр болгон эмес. Кирип-чыгуу үчүн эшик катары үйдүн чатырынан чыгуу үчүн атайын шатылар жасалган. Бул коопсуздук үчүн болгон.Мына ошол эле шатылар жайгашкан жерде ар бир үйдө очоктор жайгашкан. Бул түтүндүн ошол жерден чыгып кетүүсү үчүн ыңгайланышкан. Конуштан бышырылган топурактан жасалган Эне Кудай айкели табылган. Мындай айкелдер берекеттин символу катары каралган.

 Маданият искусствосу 
200px|right|чатал-Хююк дубал сүрөтү
Дубалдарда ар кандай сүрөттөр табылган. Бул сүрөттөр палеолит мезгилиндеги адамдардын тарткан сүрөттөрүнүн уландысы катары каралат. Аңчылыктын берекелүү болуусу үчүн ишеним катарында чагылдырылган аңчылык сахналары. Неолит мезгилинин аяктарында аңчылыкты чагылдырган сүрөттөрдүн азайгандыгын, куш мотивдеринин геометриялык сызыктар менен бериле баштаганын көрүүгө болот.

 Өлүм жана өлүк көмүү 
Чатал-Хююк дубал сүрөттөрүнүн биринде башы кесилген адам өлүктөрүнүн этин терип жаткан карышкырлар сүрөттөлгөн. Бул кандайдыр бир сөөк коюу жөрөлгөсү деген ой менен ачылган мүрзөдөн табылган скелеттерде мындай окуянын изи табылган эмес, алардын саны ар бир үйдө 60ка чейин жетет. Бирок, балким, өзгөчө мааниге ээ болгон бир нече өлгөн адамдардын баштары мүрзөлөрүнөн алынган. Бул баштар сакталып, кийинчерээк салтанаттарда колдонулса керек. Ушул убакка чейин дөбөдөн табылган айкелдердин көбү башы кесилген абалда табылган. Үйдүн ичнин бир тарабында көмүу үчүн арналган бир бөлүгү болгонун көрүүгө болот. Мүрзө экенин ал жердин ,бука башынын мүйүздөрү менен курчалганынан байкоого болот.Аялдардын көрүстөндөрүндө боёк палитралары, табигый айнек күзгүлөр, сөөк ийнелери, жашыл таштан жасалган кичинекей чынжырчалар, терракотадан, жезден жана түрдүү таштардан жасалган шурулар калган.

 Булактар 
T.C.Konya Valılığı ılk kultur veTurızm müdürlüğü"Çatal höyük"

Velı Sevın "Eskı Anadolu ve Trakya"

Selevcıa Ad Calycadnvm sayı III-2013 "Olba kazısı yayınları"
Тулуза

Тулуза ( /t uː ˈ l uː z / too-LOOZ,  ; окситан: [ tuˈluzɔ]) Франциянын Жогорку Гаронна департамент инин жана Окситаниянын чоңураак аймагынын префектурасы. Шаар Гаронна дарыясынын жээгинде, Жер Ортолук деңизинен 150 км, Атлантика океанынан жана Парижден алыстыкта жайгашкан. Бул Франциянын Париж, Марсель жана Лиондон кийинки төртүнчү ири шаары, анын муниципалдык чектеринде 500 000 калкы бар (2020-жылдагы эл каттоо); анын метрополитан аймагында 1,5 миллион калкы бар (2020-жылдагы эл каттоо). Тулуза Франциянын 22 метрополиялык кеңешинин биринин борбордук шаары. 2014 жана 2020-жылдардагы эл каттоонун ортосунда, анын метрополитан аймагы Франциядагы 500 000ден ашкан метрополитан аймактарынын арасында эң ылдам өскөн үчүнчү орунда турган. 

Тулуза - Airbus, SPOT спутник системасы, ATR жана Aerospace өрөөнүнүн штаб-квартирасы менен Европанын аэрокосмостук өнөр жайынын борбору. Анда Европадагы эң ири улуттук космос борбору болгон CNESтин Тулуза Космос борбору (CST), ошондой эле аскердик жактан НАТОнун жаңы түзүлгөн космостук борбору жана Франциянын Космос командачылыгы жана космостук академиясы жайгашкан. Thales Alenia Space, ATR, SAFRAN, Liebherr-Aerospace жана Airbus Defence and Space ошондой эле Тулузада олуттуу катышууга ээ.
Категория:Coordinates on Wikidata
Айжигитов Султанбай Абдрашитович

Айжигитов Султанбай Абдрашитович 27-май, 1958-жылы Караван, Ноокат району, Ош облусу, Кыргыз ССРи, СССР) — Кыргызстандык саясатчы жана мамлекеттик ишмер, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты.

«Ыйман Нуру» саясий партиясы, «Ыйман Нуру» фракциясы. 

 Өмүр баяны 
 1958-жылдын 27-майында Ош облусунун Ноокат районунун Караван айылында туулган. 
 1975-жылы Баткен шаарындагы Жоомарт Бөкөнбаев атындагы орто мектепти аяктаган. 
 Улуту - Кыргыз.
 Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешининнин VI чакырылышынын депутаты. «Ыйман Нуру» саясий партиясынан шайланып келген.
 «Ыйман Нуру» парламенттик фракциясынын мүчөсү.
 Бюджет, экономикалык жана фискалдык саясат боюнча комитетиин мүчөсү.

 Үй-бүлөлүү 
Үй-бүлөлүү, 5 баланын сүйүктүү атасы.

 Билими жогорку 
 1983-жылы Рига Кызыл Туу ордендүү жарандык авиациялык инженерлердин Ленин комсомол атындагы институтунун учуучу аппараттарды жана авиакыймылдаткычтарды эксплуатациялоо боюнча инженер-механик квалификациясына ээ болгон. 
 1988-жылы Киев шаарында СССРдин МККнын (КГБ) жогорку курсун бүтүргөн. 
 2002-жылы Жусуп Баласагун атындагы Кыргыз улуттук университетинин "Финансы жана кредит" адистигине ээ болгон.

 Класстык чени 
 Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызматынын экинчи класстагы мамлекеттик кеңешчиси (2005-жылы).

 Ишмердүүлүгү 
 1983-1987-жылдары – Манас аэропортуна караштуу Фрунзе биргелешкен авиаотрядынын Авиа техникалык базасында инженер.
 1987-1993-жылдары – Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитетинде оперативдик кызматкер, ага оперативдик кызматкер жана бөлүмдүн башчысы.
 1993-1994-жылдары – «Кыргызстан аба жолдору» Улуттук авиакомпаниясынын Президентинин жардамчысы, авиациялык коопсуздук болумунун башчысы.
 1995-1997-жылдары – «Кыргыз Жер» акционердик коммерциялык банкынын төрагасынын кеңешчиси.
 1997-1998-жылдары – «Кыргызстан аба жолдору» Улуттук авикомпаниясынын Президентинин жардамчысы.
 2000-2000-жылдары – Баткен облустук мамлекеттик администрациясынын башчысы-губернатордун кеңешчиси, пресс-катчысы.
 2000-2001-жылдары – Баткен облустук мамлекеттик администрациясынын аппаратынын өнөр жай, курулуш жана коммуникация бөлүмүнүн башчысы.
 2001-2004-жылдары – «Баткен» авиаишканасынын генералдык директору.
 2004-2004-жылдары – Баткен облустук суу чарба башкармалыгынын начальнигинин финансы-экономикалык маселелер боюнча орун басары.
 2005-2008-жылдары – Баткен облустук мамлекеттик администрациясынын башчысы-губернатор.
 2008-2010-жылдары–Кыргыз Республикасынын Президентинин кеңешчиси.
 2010-2010-жылдары – Баткен облусунун мамлекеттик администрациясынын башчысы-губернатордун орун басары.
 2010-2011-жылдары – Баткен облустук мамлекеттик администрациясынын башчысы-губернатор.
 2011-жылдын январь айынан 2011-жылдын ноябрь айына чейин –Кыргыз Республикасынын Президентинин кеңешчиси.

 Шилтеме 
http://www.kenesh.kg/ky/deputy/show-from/214/committee/3 
https://sputnik.kg/20211102/ajzhigitov-sultanbaj-abdrashitovich-omur-bayan-1054435350.htmlhttps://www.youtube.com/@user-yg1rs9vn1c

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши
Категория:Жогорку Кеңештин депутаты
Ангас (эл)

Ангас (өз аталышы керанг, карангма, ангасава, нгасма) — Нигериянын Плато штатында жашаган эл. 
Саны 250 миң адам (1992).
Анкве жана сура элдерине жакын.
Ангас эли тоолуктарга жана түздүктөгүлөргө (өздөрүн гурна деп аташат) бөлүнөт.

Тил

Ангас жана хауса тилдеринде сүйлөшөт.

Дин

Көпчүлүк — мусулмандар (сүннөттөр). Калгандары жергиликтүү салттуу ишенимдерди карманышат (ата-бабалардын жана жаратылыш күчтөрүнүн культу, магияга ишенүү).

Чарбачылык

Түздүктө жашагандар (гурна) кол менен иштетилген дыйкан чарбасы
(кассава, таруу, сорго, күрүч, жүгөрү, батат, жер жаңгак, ямс) менен алектенишет, тоолу жерлерде — малчылык менен.

Кол өнөрчүлүк

Кол өнөрчүлүктүн ичинен токуучулук, карапачылык, темир устачылык өнүккөн.

Социум

Чоң үй-бүлөлүк жамааттар коомдук уюмдун негизин түзөт. 
Нике патрилокалдуу. Тууганчылыктын эсеби аталык.
Азыркы убакта хауса эли менен консолидация процесси жүрүп жатат.

Турак жай

Чатыры конус чөп менен жабылган тегерек чопо алачыктар.

Тамак-аш

Ботколор, шорполор, сүт жана өсүмдүк азыктары.

 Колдонулган адабияттар 

Попов В. А. Ангас // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С. 47.

Ангас // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

http://etnolog.ru/people.php?id=ANGA

https://travel-journal.ru/ethno/27/190/ 

https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/056/380.htm

https://sanstv.ru/dict/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%81

Категория:Африка этностору

Категория:Чад тилдеринде сүйлөгөн элдер
Чак-чак

Чак-чак — унундан жасалган печенье, бал сиробу аралаштырылган камырдын кичинекей бөлүкчөлөрүнөн жасалат. 

 Даярдоо ыкмасы 
Жумуртканы туз менен аралаштырып, ун кошуп, жумшак камыр жуурулат. Жука жайылып, кыска бөлүнөт. Кызытылган майда кызарта куурулат. Муздагандан кийин ысык бал сиробу менен аралаштырат. Сироп шекер, суу жана балдан жасалат.

Үйүлгөн чак-чак тунук түстүү карамель, жаңгактар жана мөмө зефирлери менен кооздолот.

 Түрлөрү 

 Бухара калевеси — таякча формасындагы чак-чак .
 Лак чак-чак — жаңгак кошуу менен жасалат. Лак чак-чактын тарыхы Дагестан Республикасынын Лак районундагы бийик тоолуу Кума айылынан башталган.
 Кабардин зычерыс — алмаз түрүндөгү бөлүктөргө кесилген чак-чак.
 Илав-галива — кумык чак-чагы.

 Кызыктуу фактылар 
thumb|280x280px| Чак-чак өнөр жай өндүрүшү (Казань)

 Дүйнөдөгү эң чоң чак-чак Казанда 2018-жылдагы футбол боюнча дүйнөлүк чемпионаттын ачылышына жарым футбол тобунун формасында даярдалган. Топтун жарым шарынын диаметри 2,6 м, бийиктиги 2 метр. Салмагы 4026 килограммды түзгөнСамый большой в мире чак-чак в виде футбольного мяча приготовили в Казани — Реестр рекордов России.

 Дүйнөдөгү эң оор экинчи чоң чак-чак 2018-жылдын июль айында Москвадагы Коломенское музей-коругунда өткөн Сабантуй майрамына даярдалган. Чак-чактын салмагы 2018 кг болгон. Мунара формасында жасалган.
 Үчүнчү чоң чак-чак 2016-жылдын февраль айында Башкортостанда даярдалып, салмагы 1143,5 кг болуп, Татарстандагы мурунку рекордду жаңыртты — салмагы 1000 кг жана аянты 13,266 м 2 болгон. 2005-жылдын 29-августунда Казан шаарынын 1000 жылдыгына арналып даярдалган.

 Булактар 
Категория:Кыргыз ашканасы