Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Садырбаева Гуласал

Өмүр баяны 
Садырбаева Гуласал Кыргыз Республикасынын депутатты. «Ата Мекен» фракциясынын мүчөсү. Садырбаева Гуласал 1952-жылдын 4-ноябрында Жалал-Абад облусунун Ноокен районуна караштуу Шайдан айылында туулган.
Улуту кыргыз. Жогорку билимдүү. 1971-жылы Жалал-Абад шаарындагы педагогикалык училищаны бүтүргөн. 1980-жылы Ош мамлекеттик университетин аяктаган.
 Ишмердүүлүгү 
Эмгек жолун 1971-жылы №4 “Жаңы турмуш” орто мектебинде мугалимдиктен баштаган. 1978-жылдан тартып аталган мектептин баштапкы класстарынын окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. 1980-жылдан 1992-жылга чеийнки аралыкта Ж.Ниязов атындагы облустук мектеп-интернаттын окуу бөлүмүнүн башчылык кызматын аркалаган. 1992-жылдан 2010-жылга чейин бул мектеп-интернаттын биология мугалими болуп эмгектенген.
2010-жылдын октябрында Кыргыз Республикасынын V чакырылыштагы Жогорку Кеңешине «Ата Мекен» саясый партиясынын тизмеси боюнча депутат болуп шайланган. 
 Шилтеме 
http://www.kenesh.kg/Articles/496-SADYRBAEVA_Gulasal__Ata_Meken_frakciyasy.aspx 
Cotegory: Персоналия
Авраам Линкольн

thumb|Авраам Линкольн
Линкольн Авраам (12. 2. 1809, Кентукки штаты, Ходженвилл – 15. 4. 1865, Вашингтон) – Американын мамлекеттик ишмери, АКШнын 16-президенти (1861–65). Кулчулукка каршы чыккан республикалык партияны уюштуруучулардын бири (1854). Линкольн Миссисипи дарыясында сал агызуучу, жер ченегич, почта кызматкери болуп иштеп, 1834-жылдан коомдук иштерге катыша баштаган. 1834– 41-ж. Иллинойс мыйзам чыгаруу чогулушунун, 1847–49-ж. АКШ конгрессинин өкүлдөр палатасынын мүчөсү. 1836-ж. адвокаттык укукка ээ болгон. Линкольн карапайым элдин (анын ичинде негрлерге азаттык берүү) жана аялдардын укуктары (шайлоого катышууга жана башка) үчүн күрөшкөн. АКШнын түштүк аймагы кулчулук системасын колдосо, түндүгү негрлердин эркиндигин жактаган. 1854-ж. АКШнын Республикалык партиясын уюштурууга активдүү катышып, шайлоодо Ж. Ч. Фримонттун кандидатурасын жактаган. 1860-ж. Л. АКШнын президенттигине шайланган. Өлкөдөгү жарандык согуштун (1861–65) убагында Линкольндун демилгеси менен 1863-ж. 1-январда кулчулук жоюлган. 1863-жылдагы козголоңго катышкан жерсиз негр-кулдарга азаттык берилген (1863), армия реакциячыл көз караштардан тазаланган. Бул жарандык согушта Түндүктүн жеңишине шарт түзгөн. Линкольндун тышкы саясаты башка өлкөлөрдү (Англия, Франция жана башка) АКШнын ички иштерине кийлигиштирбөөгө, достук мамиле түзүүгө багытталган. Линкольн 1864-ж. экинчи мөөнөткө президент болуп шайланган. АКШнын түштүк аймагын реконструкциялоо планын иштеп чыккан. 1865-ж. 9-апрелде Түштүк аймагы багынгандан кийин плантаторлор жана Нью-Йорк банкирлери жалдаган актёр Ж. У. Бутс тарабынан оор жарадар болгон. Вашингтондо (1922) жана Лондондо (1876) Линкольнго арналган мемориалдык эстелик тургузулган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: "Кыргыз энциклопедиясы" башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Инсандар
Категория:АКШ
Категория:Инсандар:АКШ
Категория:Мамлекет башчылары
Категория:Мамлекеттик ишмерлер
Категория:Мамлекеттер президенттери
Категория:Туулгандар 12 Февраль (Бирдин айы)
Категория:Туулгандар 1809-жылы
Категория:Өлгөндөр 15 Апрель (Чын куран)
Категория:Саясатчылар
Категория:АКШ президенттери
Евро

Евро — Европа бирлигине (ЕБ) мүчө жана «евроаймака» кирген мамлекеттердин бирдиктүү валютасы (Австрия, Бельгия, Германия, Грекия, Ирландия, Испания, Италия, Кипр, Латвия, Литва, Люксембург, Мальта, Нидерланд, Португалия, Словакия, Словения, Финляндия, Франция, Хорватия, Эстония). 

Мындан тышкары, евро Черногорияда жана Косоводо колдонулат. Евро дагы 4 мамлекеттин жана Европа Бирлигинин 8 атайын аймагынын улуттук валютасы. Бирок, евроаймактын мүчөлөрүнөн айырмаланып, бул өлкөлөр Европанын борбордук банкынын каржы-кредиттик саясатына кийлигише албайт жана өз өкүлдөрүн анын башкаруу органдарына жөнөтө албайт. Евро 340 миллиондон ашык европалыктар үчүн бирдиктүү валюта болуп саналат.

2013-жылдын ноябрына карата накталай жүгүртүүдө 951 миллиард евро болгон, бул валюталардын дүйнө жүзү боюнча жүгүртүүдөгү накталай акчалардын эң жогорку жалпы наркы экенин көрсөтүп, бул көрсөткүч боюнча АКШ долларынан да алдыда.

Евро 1999-жылдын 1-январында накталай эмес жүгүртүүгө киргизилген, ал эми 2002-жылдын 1-январында банкнотталар жана монеталар накталай жүгүртүүгө чыгарылган. Евро 1979-1998-жылдары европалык валюта тутумунда колдонулган европалык валюта бирдигин (ЭВБ) 1:1 катышында алмаштырган.

Евро Франкфурт (Германия) шаарында жайгашкан Европанын борбордук банкы (ЕББ) жетектеген Европалык борбордук банк тутуму (ЕББТ) тарабынан башкарылат.

ЕББТга, ЕББ тышкары, ЕБге мүчө бардык мамлекеттердин улуттук борбордук банктары кирет. ЕББ көз карандысыз борбордук банк болуп саналат. Ал евроаймактагы акча-кредит саясатын аныктоодо өзгөчө укукка ээ. ЕББ банкноталарды жана монеталарды чыгарат, накталай акчаларды евроаймактын өлкөлөрүнө бөлүштүрөт, ошондой эле евроаймакта төлөм системаларынын иштешин камсыз кылат.

Европа Бирлигинин бардык мүчө мамлекеттери Европа Бирлигинин келишиминде белгиленген конвергенция критерийлерин аткарса, евроаймакка кирүүгө укуктуу. Өлкөнүн макроэкономикалык көрсөткүчтөрүн конвергенция критерийлерине ылайык ЕБ Кеңеши кабыл алат, андан кийин Европа Кеңеши бекитет.

Bloomberg агенттигинин маалыматы боюнча, 2013-жылдын май айынан 2014-жылдын май айына чейин SWIFT системасындагы евронун үлүшү 32% түзгөн (АКШ долларынын үлүшү - 42%, юандын үлүшү - 1,47%, Орусия рублинин үлүшү - 0,35%)Putin’s Land Grab Undermines Global Ambition for Ruble.

thumb|upright=1.4|Евро 2023

 Банкноттор 
 Банкноттордун биринчи сериясы (2002-жыл) 
 Номиналы(евро) Сүрөтү 5 132px 132px 10 132px 132px 20 132px 132px 50 132px 132px 100 132px 132px 200 132px 132px 500 132px 132px

 Банкноттордун экинчи сериясы (2013-жыл) 
 Номиналы(евро) Сүрөтү 5 132px 132px 10 132px 132px 20 132px 132px 50 132px 132px 100 132px 132px 200 132px 132px

 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

 Интернеттеги шилтемелер 
 

Категория:Каржы
Категория:Европа Биримдиги
Абдирайым Абдрахман уулу

Абдирайым Абдырахман уулу - Лейлек районунун Гордой айылында туулган. 16 жашка чейин Тажикстандын Ходжент, Өрө-Төбө медреселеринде окуп, куранды жатка билген. Өз алдына ак максат коюуп, Меккеге жол тартып баратып Ооганстанда 13 жыл жашап калат. 29-30 жаш курагында Меккеге барып “Ажы” болуп ошол жерде туруп калат. Сауд Аравиясында 37 жыл жоокерлердин кийимин бычып-тигүү фабрикасында бычмачы болуп эмгектенет. Ошентип иштеп жүрүп эс алууга чыгат. 1992-жылы 29-августтан 1-сентиябырга чейин өткөн Бишкектеги Бүткүл Дүйнөлүк кыргыздардын 1-курултайына кызы Жамила менен катышат.
1981-жылы Түркиядагы Памирден көчүп барган кыргыздардын ханы Рахманкул менен жолугуп, кеңири ой-пикир алышат. Абдырайым ажы 28 жолу Меккедеги Арафат тоосуна чыгып, ошончо жолу “Ажылык” атты алат. Ошол 28 жоло ажылыгын кыргыз элине, бир боорлоруна арнаган.
1991-жылы июнь-июль айларында өзүнүн туулуп-өскөн Гордой ацылына келет. Жарым кылым чет жактарда жүргонү менен өзүнүн тилин унутпаган.Өз каражатынын эсебинин туулган Гордой айылына соопчулук үчүн чоң мечит салдырат. 
1992-жылы мечиттин ачылышын экинчи жолу кызы Жамила менен келет. Кемпири араб кызы 1988-жылы көз жумат. Абдырахман, Мухаммет, Мариям, Жамила, Айниса атуул уул-кыздары бар. Эки уулу жогорку билимдүү. Балдары Мекке шаарында иштейт. Абдырайым ажы Меккеге жакын жердеги Тайыф шаарында жашайт. Мекке жана Тайыф шаарларынын ардактуу жараны.

 Колдонулган адабият 
Мадаминов Г. "Лейлек тарыхы" Бишкек, 2004-жыл.

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Таажы-2012
Канай уулу Байтик

Байтик Канай уулу, Байтик баатыр (болжол менен 1820, Чүй өрөөнү 1886, Чүй өрөөнү, өзүнүн кыштоосу, азыркы Байтик өрөөнү) солто уруусунун чоң манаптарынын бири.
1860-жылдардын башында Кокон хандыгынын эзүүсүнө каршы күрөштүн башчыларынан. Жаш кезинде атасынын Таластагы бир тууганы Сатылгандыкында жүргөн. Таластан кайтып келгенден кийин, тың чыккан Байтик Чүйдөгү солтолордун манабы Жаңгарачка жагып, акыры солто уруусун башкарууга жетишкен. Байтик адегенде Кокон хандыгы менен өз ара ыңгайлуу дипломатиялык мамиледе болгон. Пишпектин үстүндөгү Басбөлтөктү жердеп турган. Бийлигин бекемдөө үчүн Чүйдөн Таласка көчүп барып жашап калышкан сарбагыш уруусундагы чоңчарыктардан чыккан манасчы Балыкоозду (Балык Кумар уулу) өзүнө чакыртып алган. Көчмөн турмуштун шартында сабаты ачылбаган элге Балыкооз сыяктуу адамдардын кадыры кандай экендигин туура түшүнгөн. Көп маселелерди аны менен кеңешип турган. Ошол мезгилде Кокондун ханы Малла хан Жаңгарачты өз таасиринде кармап туруу үчүн кысмакка алып, жылкыларын салык катары айдап кетип, зордук көрсөтүп турган. Байтик 1860-ж. Кокон ханы тарабынан дайындалган, элге зордук-зомбулугу күч алган Пишпек чебинин беги Рахматулланы солтонун Дуулат, Көкүм жана Чойбек баатырларынын жардамы менен өлтүргөн. Чүй өрөөнүндөгү саясий кырдаалды туура баалаган Байтик жигиттери менен Пишпек чебин курчап алып, бир тууганы Сатылган аркылуу Верныйдагы орус генералы Г. Колпаковскийге жардам сурап кайрылган. Бул күрөштө ага кеминдик сарбагыштардын чоң манабы Жантай жардамдашкан. Пишпек чеби талкалангандан кийин Байтик 200 жигити менен Россиянын аскерлерине кошулуп, Кокон хандыгынын үстөмдүгүнөн Олуя ата, Мерке, Чымкен чептерин бошотууга катышкан. Олуя атада багыш уруусунун манабы Сарымсак баштаган 1000 кыргыз Байтиктин жигиттерине кошулган. Байтик 19-кылымдын орто ченинде Чүй өрөөнүндөгү кыргыздардын Россия империясынын карамагына өтүүсүнө жана Россия менен Кыргызстандын байланышын чындоого түздөн-түз салым кошкон. 1867-ж. солто, сарбагыш, саяк ж. б. кыргыз урууларынын өкүлү катары падыша Александр Пнин кеңешине катышуу үчүн Санкт-Петербургга барган. Россия империясына кылган кызматы үчүн Байтике аскердик капитан даражасы ыйгарылып, Анна тасмасына тагылуучу Чоң алтын медаль, ыйык Станислав ордени жана каухар чөгөрүлгөн шакек менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. /Башкы ред. Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамл. тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Инсандар
Категория:Тарых
Категория:Кыргызстан
Кудайбердиев Нишанбай

Кудайбердиев Нишанбай 
 Өмүр жолу 
1917-жылы Кара-Булак жарык дүйнөгө келген. Үч күндөн кийин энеси өлүп, чоң энесинин колунда тарбияланган. 1930-жылы Сүлүктүдөгү шахтыга кенчи болуп ишке кирген. 1937-жылы Новосибирскидеги тоо-кен иниститунун бүтүрүп келип. Сүлүктүдө тоо материнен шахтанын начальнигине чейин жетет. 1939-жылы Финляндия согушуна катышат. Ата Мекендик согушка да офицердик кыска курсун бүтүрүү менен аяктаган.
 Сыйлыктары 
Согуштагы эрдиктери үчүн Ата Мекендик согуштун 1, 2-даражадагы , Кызыл Жылдыз, А.Невский ордендери , согуштагы эрдиктери үчүн, Польша үчүн медалдары менен сыйланат. Согуштан кийин Сүлүктүдө началник шахта болуп иштеп И. Раззаковдун убагында Кыргызстан КП БКнын оор өнөр-жай бөлүмүндө эмгектенет. Андан кийин Сүлүктү шаарына келип 13-жыл шаардык комитеттин 1-катчысы , шаардык аткаруу комитетинин төрагасы болуп иштеген. Эки жылдык партиялык мектепти , жогорку партиялык мектептерди бүтүргөн. 1967-жылы ардактуу пенсияга чыгып, Кара-Булкакка көчүп келген.
Анын жетекчилигинде Сүлүктүдөгү Восточный поселогу курулуп бүткөрүлгөн . Сүлүктү-Самат водопроводу бүткөрүлгөн. Шаардын экономикасы жогору көтөрүлгөн . Сациалдык, маданий жактан Сүлүктү көркүнө келген. Шахтерлордун турмушу ондолгон. Эмгеги бааланып, бир нече медаль , грамота, дипломдор менен сыйланган. Кара-Булакта бир көчө Кудайбердиев ысымына коюулган.
 Колдонулган адабият 
Мадаминов Г. "Лейлек тарыхы" Бишкек, 2004-жыл.
Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Баетов Мырзабек

Баетов Мырзабек (1919-...) ...

 Өмүр жолу 
1919-жылы Маргун айылында дыйкандын уй-бүлөсүндө туулган.1937-жылы педагогикалык окуу жайын бүткондон кийин Лейлек районундагы Маргун айылында толук эмес орто мектепте мугалим болуп иштей баштаган.
1939-42-жылдары Советтик Армиянын катарында немецтик фашисттерге каршы согушкан. Ленинград блокадасын башынан өткөргөн. 1942-43-жылдары Лейлек райондук “Колхоз турмушу” газетасынын жооптуу катчысы болуп иштеген. 1943-57-жылдары Лейлек районунун прокурорунун жардамчысы, Ош областындагы Төлөйкөн, Баткен, Өзгөн райондорунда прокурордук кызматта иштеген.

1957-72-жылдары “Коминтерин” колхозунун башкармасынын төрагасы, андан кийин бөлүм башчысы болуп иштеп, ардактуу эс алууга чыккан.
Баетов Мурзабек Арка өрөөнүн өздөштүрүүдө зор эмгек кылган. Ошондой эле Маргун, Арка аймактарындагы элдин экономикалык, социялдык, маданий жетишкендиктериндеги эмгеги баа жеткис.

Маргун-Оочу жолун асфальттоо, Маргундагы АТС радио түйүнүн, суу түтүктөрүн, орто мектептин имаратын куруу түздөн түз М.Баетовдун аракети менен бүткөрүлгөн.

 Сыйлыктары 
Өкмөт менен партия Баетов Мурзабектин эмгегин баалап “Ардак белгиси” ордени жана медалдар менен сыйланган. Ал Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин депутаттыгына шайланган. Райондук жана айылдык Кеңештин бир канча депутаты болгон.

 Булактар 

 Мадаминов Г. "Лейлек тарыхы" Бишкек, 2004-жыл.
Категория:Инсандар
Категория:Туулгандар 1919-жылы
Галбай Максытов

Өмүр жолу 
1942-жылы Ош облусуна караштуу Лейлек районундагы Маргун айылында колхозчунун үй-бүлөсүндө туулган. 1960-жылы “Кызыл-байрак” башталгыч мектебине мугалим болуп дайындалат. 1962-жылы Коминтерин жети жылдык мектебине которулат, ал жерде кыргыз тилинен сабак берет. Г.Максытов 1956-жылы 8-класста окуп жүргөн мезгилде эле райондук ”Колхозтурмуш” ( азыркы “Алга”) газетасына ар түрдүү жанрдагы макалалары, сүрөттөмөлөрү жарыяланып турган. 1964-жылы Кыргызстан мамилекеттик университетинин чет тил факультетинин француз тили бөлүмүнө кирип, аны 1969-жылы аяктаган. Ошондон бери Маргун орто мектебинде чет тил мугалими болуп иштеп келе жатат.

 Сыйлыктары 
Г.Максытов педагогикалык иштеринде жараткан ийгиликтери үчүн 1995-жылы Республиканын элге билимберүү министирлигинин Ардак Громатасы менен сыйланган. 1983-жылы “Эл агартуунун мыктысы”-деген наамга татыктуу болгон.

Райондук “Мыкты мугалим” конкурсуна катышып 3-орунду алган. Г.Максытовдун райондук газетада “Жакшы болууаста-аста”, областык “Ленин жолу” газетасында “Бир райондо эки түрдүү көрүнүш”, “Ленинчи жаш” газетасында “Сымбатын сынап караса”, “Мугалимдер газетасында” “Өгөйлүк өөнчүлбү “ сыяктуу макалалары окурмандардын чоң кызыгуусун пайда кылган.

Адабий чыгармаларынан –“Арсызбай арак ичкенде”, “Алтыным”, “Мен түшүмдө сүйлөймүн”, “Карынбайдын кадыры” жана башка сатиралык аңгемелери Кыргыз радиосунан уктурулуп, газеталарга жарияланган.

 Колдонулган адабият 
 Мадаминов Г. "Лейлек тарыхы" Бишкек, 2004-жыл.

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Ош облусу
Компьютер калькулятору

Компьютерде Инженердик калькулятор менен чоң-чоң маселелерди иштейбиз. Жөнөкөй калькулятордо ар кандай амалдарды, арифметикалык мисалдарды аткарабыз, калькулятордо төмөнкүдөй баскычтар жайгашкан:
Компьютерде эки түрдүү калькулятор бар:
1. Жөнөкөй.
2. Инженердик.

Инженердик калькулятор менен чоң-чоң маселелерди иштейбиз. Жөнөкөй калькулятордо ар кандай амалдарды, арифметикалык мисалдарды аткарабыз, калькулятордо төмөнкүдөй баскычтар жайгашкан:
 MS- эске тутуу М деген чыгат ал эске тутат.
 МС - калькулятордун эсин тазалоо.
 М+ эсте сакталган санга жаңы кошуу.
 MR индик-до көрүнүп турган санды эсте сакталган сан менен алмашуу.
 BACK- жазылган цифранын акыркысын өчүрөт.
 CE- индикатордогу санды өчүрөт 
 С - толук өчүрөт жаңы баштайт.
 Колдонулган адабияттар 
 Улуттук компьютердик гимназиянын мугалимдеринин пландарынан
Категория:Компьютер
Байтөрөев Абдрахман

Байтөрөев Абдрахман (1951-) ...

 Өмүр жолу 
Байтөрөев Абдрахман 1951-жылы 9-февралда Сумбула айылдык Кенешинин Таңги-Шах кыштоосунда колхозчу-дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган.

1967-жылы Бишкек (мурдагы Фурунзе) шаарында жаңы ачылган исскуство институнуна кирип, 1971-жылы жогорку малыматтуу клубдук кызматкер жана өздүк-көркөм чыгармачылыгынын хор колективинин жетекчиси деген адистикке ээ болгон.

1980-жылдан Ош жаарындагы эл чыгармачылыгы жана маданият агартуу иштери бойунча илимий –методикалык борбордун бөлүм башчысы, 1981-1984-жылга чейин облустук маданият башкармасынын көрсөтмөсү мнене Базар-Коргон райондук аткаруу комитетинин маданият бөлүмүнүн башчысы, 1984-жылдан 1988-жылга чейин эл чыгармачылыгы жана маданий агартуу иштери боюунча облусттук илимий-методикалык борборунда директор болуп иштеген.
Эл чыгармачылыгы жана маданий агартуу иштери боюнча Респубикалык борбордо шайлоо жолу менен директор болгон.

1989-жылы Ош болустук маданият башкармасынын башчысынын орун басары болуп которулуп, 1993-1994-жылдары облустук филармониянын директорлугу кызматтарында эмгектенген. 1994-жылдан 1997-жылдын март айына чейин облустук маданият башкармасынын началниги,1997-жылдын март айынан азыркы күнгө чейин Лейлек райондук элге билим берүү жана маданият бөлүмүнүн башчысынын орун басары болуп эмгектенүүдө.

 Колдонулган адабият 
 Мадаминов Г. "Лейлек тарыхы" Бишкек, 2004-жыл.
 

Категория:Инсандар
Категория:Туулгандар 1951-жылы
Уламыш жана анын классификацияланышы

Уламыш, улама, аңыз – оозеки адабиятта кеңири тараган жанр. Бир топ белгилери тарабынан легендага өтө жакын турат, бирок айырмалануучу бөтөнчөлүгү бар, ал – тарыхый инсандар, тарыхый окуялар, көрүнүштөр тууралуу, жер-суу аттарынын келип чыгышы жөнүндө тарыхый баяндоого, чындыкка жакыныраак чечмелөөгө аракет кылынгандыгы жагынан легендага караганда фантазиядан бир топ четтейт.
 

Уламыштардын классификацияланышы:
 
1. Адам аттарына байланыштуу;
2. Жер-суу аттарына байланыштуу;
3. Турмуш-тиричиликке байланыштуу;
4. Мифологиялык уламыштар;
5. Космологиялык уламыштар;
6. Комуз, комуз күүлөрүнө байланыштуу; 
7. «Кыргыз» этнонимине жана кыргыз урууларына байланыштуу уламыштар;
8. Жаныбарларга жана канаттууларга байланыштуу;
9. Кыргыз улуттук оюндарына байланыштуу;
10. Жаратылыш сырларына байланыштуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Ала-Тоо уламыштары. Түзгөн: Сулайман Рысбаев, Батыркулова Айгул
Категория:Искусство жана маданият
Балык уулу Найманбай

thumb|Балык уулу Найманбай
Балык уулу Найманбай (1847–1913) —

Балык уулу Найманбай Таласта 1847-жылы туулган. Атасы Балык кыргыздын оң, солуна бирдей таанымал чоң ырчы, улуу манасчы болгон. Ал “Манас” үчилтигин мыкты айта билүү менен бирге элдик кенже эпосторду, андан сырткары “Карач, Көкүл баяны”, “Кыз Мактым”, “Бала Сагын”, “Тооке кан”, “Эртегинин эр Шорук”, “Калы куту капка таш”, “Жанчаркан” сыяктуу элдик жомок, уламыш, поэмаларды да көркөмдөп таасын айта билиптир.

Найманбайдын төкмө ырчы, манасчы болуп калыптанышына, биринчи кезекте атасы Балыктын таасири тийгендиги байкалат. Атасын тартып Найманбай дагы төкмөлүк менен манасчылыкты бирдей туткан омоктуу өнөрпоздордон болуп, көп өмүрүн Чүй жергесинде (Балык ырчынын да өмүрү дээрлик Чүйдө өткөн) өткөргөн XIX кылымдын аягындагы күчтүү ырчылардан болуптур.
 
Кезегинде кыргыздын ири жомокчу, ырчыларынан болгондугун Жаманкул ырчы менен айтыша кеткен бир ырында өзү деле:
Атамдын айткан “Манасын”,
Алты ай айтсам түгөнбөйт.
Мен буурулу элем жылкынын,
Булбулу элем ырчынын – деген экен. 
Ал айтышка түшпөгөн кыргыздын чоң ырчыларынан калбаптыр. Кыргыз улуттук илимдер академиясынын Кол жазмалар фондусунда Найманбайдын, Эсенаман, Токтогул, Эшмамбет, Куйручук, Жаманкул, Калмырза, Бекназар, Кара Курман менен болгон айтыштары бар. 

Найманбайдын “Манасты” кыйын айткандыгы бардык маалыматтарда баса белгиленет. Кыязы, анын ырчылыгынан да жомокчулугу артык болгон өңдөнөт. Бирок, Найманбай “Манастын” өздүк вариантын түзбөстөн, негизинен атасынын гана жолун улантат. Ал негизинен “Таластын көрүнүшү”, “Күмбөз туурасында”, “Манастагы каармандар”, “Аттардын сынын” айтканын фольклор жыйноочу К.Мифтаков Таластагы “Жайылган” деген жерден Эркебай Бердибай уулунан жазып алган экен. 
Манасчы 1913-жылы дүйнөдөн кайткан.

Категория:Манасчылар
Категория:Туулгандар 1847-жылы
Категория:Өлгөндөр 1913-жылы
Гиппократ

thumb|right|200px|Гиппократ
Гиппократ (б. з. ч. 460, Кос. – б. з. ч. 377) – байыркы грек дарыгери.

Медициналык билимди атасы Гераклидден алган. Гиппократтын энеси Фенарета боюнда бар аялдарга жардам берген, колу эмсек киши болгон. Гиппократ Греция, Кичи Азия, Ливия, Кара деңизде жана скифтер арасында болуп Азия жана Египет элдик медицинасы менен таанышкан. 

Анын б.з.ч. чыгармалары 59 эмгектен турат. Гиппократтын эң негизги эмгеги өз заманындагы медицинаны динчилердин таасиринен куткарып, анын чыныгы илим катары өсүшүнүн жол ачышы. Гиппократ оорулууну дарылаганда организмин өзгөчөлүгү менен тышкы чөйрөнүн шартын эске алууну сунуш кылган. 

Адамдын ооруга чалдыгышын кудайдын буйругу деп эсептеген дин агымын четке кагып, оорулардын пайда болуу жолун аныктаган. Ошону менен бирге жакшы хирург да болгон. Ал жараны таңуу, чыккан жана сынган жерди дарылоо ыкмасын тапкан. «Гиппократ анты» деп аталган дарыгерлердин антын жазган. Гиппократты «Медицинанын атасы» деп аташат

 Булактар 
А.К.Койлубаева, В.И.Мусаева, А.К.Койлубаева, А.А.Анапияева

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
Категория:Инсандар
Категория:Медицина
Азиз Өмүр уулу

Азиз Өмүр уулу (Каракол уездинин Түргөн болуштугуна караштуу Кара-Бөлтөк айылында 1870-жылы туулган – 1970-жылдын 1-январында дүйнөдөн кайткан) - манасчы.

Атасы Өмүр ошол кездеги Түргөн болушу болуп турган Кыдыр акенин алдында старчын кызматын аткарган мал-жандуу, оокаттуу адам болгон. Мындан сырткары, Өмүр жөө жомокторду, «Манас» эпосунун айрым үзүндүлөрүн айта койчу. Ал эми Азиздин бир тууган агасы Өмүр уулу Чоюке кыргыз элине белгилүү залкар манасчы катары таанылган. Чоюке «Манас» айтып, эл-жер кыдырып кеткенде, айылдаштары: «Чоюке жокто сен бизге эрмек болуп, Айкөлдүн баянын айтып берип тур» - деп, Азизди кыстап, «Манас» айттырып жүрүшөт. Азиз агасы Чоюкенин көзүнчө ыйбаа кылып, «Манас» айтуудан тартынып жүргөнү менен, «Манасты» өтө мыкты айткан манасчылардан болот. Азиз дагы Чоюкедей эле кереметтү түш аркылуу «Манас» айтып калат. 
Мал кайтарып жүрүп, Тулпар-Таштын түбүндө уктап калган Азизге Кошой баатыр келип: Манас, Алмамбет, Бакай, Чубак, Сыргак жана кырк чорону тааныштырып, мындан ары көргөнүн көргөндөй кылып, Баатырларды элге айтып жүрүшүн талап кылат. 
Азиз Манастын сегиз муунуна чейин айта алган. Кийин уулу Шаабай «Манас» айта баштаганда, Азиз манасчылык өнөрдү биротоло уулуна өткөрүп берип, өзү «Манас» айтууну токтотот. Бирок өмүрүнүн акырына чейин уулуна устат катары манасчылыктын ар сырларын айтып берип, туура жолго салып турган. 
Өмүр уулу Азиз классикалык түрдөгү манасчылардын бири болуп эсептелинет. Өмүр уулу Азиздин манасчы болуп калышына түздөн-түз атасы Өмүр жана агасы Чоюке себепчи болгондугу шексиз. Бирок Азиздин манасчылыгын токтотуп, уулуна өткөрүп бериши анын вариантынын сактоочусу жана жолун улантуучусу катары уулу Шаабайды эсептеген.

 Шилтеме: 
Кыргыз элинин манасчылары:Маалымдама китеп. Түз.: Т.Бакчиев, Р.Исаков. 1-чыг. Бишкек, Кыргызпатент, 2010. 96 б.