Алжир

Алжир ; расмий аталышы — Алжир Эл Демократиялык Республикасы — Түндүк Африкадагы мамлекет. Аянты боюнча Африканын эң чоң мамлекети. Аянты 2 381 741 км² барабар.

Алжир батышынан Марокко, түштүк-батышынан Мавритания жана Мали, түштүк-чыгышынан Нигер, чыгышынан Ливия жана Тунис менен чектешет. Өлкөнүн көпчүлүк бөлүгү Сахара чөлүндө жайгашкан. 

Борбору — Алжир шаары. Мамлекеттик тилдери — араб тили жана алжир стандартындагы бербер тили.

 Географиясы 
left|thumb|250x250px|Бабор тоолору
left|thumb|250x250px|Ахаггар маданий паркы
left|thumb|250x250px|Алжирдин токойлуу тоолору
Алжир - бул түндүк Африкадагы кеңири аймакты камтыган өлкө. Жер ортолук деңизине чыккан жээк сызыгы 998 километрге созулуп жататStatbase. Алжирдин жээк тилкесинин узундугу. Алжирдин аймагында көп түрдүү географиялык ландшафттар кездешет, алар саздардан чөлдөргө, тоо кыркаларынан түндүк жээк аймактарына чейин ар кандай болот.

Алжирдин аймагын эки геологиялык аймактан турат — платформалык сахара жана катмарлуу атлас. Сахара чөлү өлкөнүн 80% ээлейт жана кумдуу (Чоң Батыш Эрг, Чоң Чыгыш Эрг, Игиди, Эрг-Шеш) жана таштактуу (Танезруфт, Тингерт, Тадемаит, Эль-Эглаб) бөлүктөрүнөн турат. Алжир Сахарасынын түштүк-чыгышында Ахаггар тоо кыркалары орун алган жана бул тоо кыркаларында Алжирдин эң бийик чекити болгон Тахат тоосу (2908 м) жайгашкан. Алжир Сахарасынын түндүгү деңиз деңгээлинен 26 м төмөн жайгашкан жана бул аймакта Шотт-Мелгир туздуу көлү орун алган.

Алжирдин түндүгүндө Атлас тоолорунун Телль-Атлас жана Сахара Атласы тоо кыркалары бири-бирине параллель жайгашкан жана бийик жарлар, терең капчыгайлар менен менен бири-биринен бөлүнүп турат. Атлас тоолорунун курагы анын жогорку сейсмикалуулука туруштук берүүсүнө жөндөмдү кылат. Бул аймактардагы акыркы кыйратуучу күчкө ээ болгон жер титирөө 2003-жылы катталган. Телль-Атлас тоо кыркаларынын этектеринин тар тилкесинде өлкөнүн калкынын 93% жашаарын эске алганда, жер титирөөлөр абдан көп зыян келтирет.

Алжирдин бардык дарыялары жаан-чачындуу мезгилдерде гана толгон убактылуу дарыялар. Өлкөнүн түндүгүндөгү дарыялар Жер Ортолук деңизине куят, калгандары Сахаранын кумдарына сиңип жок болуп кетет. Бардык дарялар жана сайлар сугат иштерине жана калкты суу менен камсыздоо үчүн колдонулат, ал үчүн нече суу сактагычтар жана ГЭСтер курулган. Ири дарыясы — Шелифф (700 км)SYL. Алжирдин ири дарыялары.

Алжирдин аймагы мунайга, газга, кара жана түстүү металлдардын кендерине, марганецке, фосфоритке байАлжирдин жаратылыш ресурстары.

 Климаты 
left|thumb|250x250px|Алжирдеги чөлдөрАлжирдин климаты өлкөнүн географиялык жайгашуусуна жана рельефине жараша ар түрдүү болуп өзгөрүп турат. Негизинен, Алжирде үч негизги климаттык аймак бар: Жер Ортолук деңиз жээги, Телль-Атлас тоо кыркалары жана Сахара чөлү.

Жер Ортолук деңиз жээгинде субтропикалык, жер ортолук деңиз климаты басымдуу. Бул аймакта жай мезгили кургак жана ысык болуп, кышы жылуу жана жаанчыл өтөт. Мисалы, Алжир шаарынын аймагында температура жыл бою 6°C — 30°Cге чейин өзгөрүп, сейрек учурларда 2°C чейин төмөндөп же 34°C чейин көтөрүлүп турат. Жылдык жаан-чачындын өлчөмү бул аймакта 400дөн 1200 ммге чейин жететWeather Spark. Алжирдин жылдык аба ырайы. ​

Телль-Атлас тоо кыркаларынын аймагында климат жарым чөлдүү мүнөзгө ээ, мында температуранын күндүзгү жана түнкү көрсөткүчтөрү ортосундагы айырмачылык чоң. Кыш мезгилинде бул аймакта кар жаашы мүмкүн, бирок кар түшкөн мезгил адатта 2–3 жумага гана созулат.

Сахара чөлүндө тропикалык, чөл климаты өкүм сүрөт. Бул аймакта жайында күндүзгү температура +40°C чейин жетип, түнкүсүн +20°C чейин төмөндөйт. Кыш мезгилинде күндүз температура +20°C чамасында болуп, түнкүсүн 0°Cден төмөн түшүшү мүмкүн. Жаан-чачын дээрлик жокко эсе, жылдык жаан-чачындын көлөмү 0 — 50 ммге чейин гана.

 Флорасы жана фаунасы 
thumb|333x333px|Алжир шибееси (пихта)
Алжирдин өсүмдүктөр жана жаныбарлар дүйнөсу өлкөнүн географиялык жана климаттык шарттарына жараша олуттуу түрдө айырмаланатПрирода Мира. Алжирдин табияты, флорасы жана фаунасы — мүнөздөмөлөрү жана сүрөттөрү. 

Жер Ортолук деңиз жээгинде жана Атлас тоо кыркаларында өсүмдүктөрдүн ар түрдүү түрлөрү өсөт. Жээк тилкеде субтропикалык өсүмдүктөр, анын ичинде зайтун дарактары, цитрус өсүмдүктөрү, олеандр жана лавр өсүмдүктөрү көп. Тоо кыркаларында арчалар, эмендер жана башка жалбырактуу жана ийне жалбырактуу дарактар кездешетАлжирдин жаратылышы.

Сахара чөлүндө флора өтө чектелүү, негизинен кургакчылыкка туруктуу өсүмдүктөр жана сууну топтоочу өсүмдүктөр (мисалы, кактустар) басымдуулук кылат. Айрым жерлерде оазистерде финик пальмаларын кездештирсе болот.
thumb|250x250px|Түндүк Африка карышкыры
Жер Ортолук деңиз жээгинде жана Атлас тоо кыркаларында жашаган жапайы жаныбарлардын арасында карышкырлар, чөөлөр, түлкүлөр, коендор жана жапайы камандар бар. Ошондой эле, ар түрдүү канаттуулар — бүркүттөр, үкү жана башка жырткыч куштар көп кездешет.

Сахара чөлүндө жаныбарлардын түрлөрү көбүнчө кургакчылыкка ыңгайлашкан. Жапайы төөлөр, гепарддар, фенек түлкүлөрү жана чөл сүлөсүндөрү кездешет. Ошондой эле, жыландар, кескелдириктер сыяктуу сойлоп жүрүүчүлөр көп.

Алжирдеги көптөгөн жаныбарлар жана өсүмдүктөр адам ишмердүүлүгү, климаттын өзгөрүшү жана аймактардагы айыл чарба иштеринин кеңейиши менен коркунучка кабылып жатат. Айрыкча Атлас тоо кыркаларындагы жана Сахара чөлүндөгү кээ бир жаныбарлар жоголуу коркунучунда туратFAO. Алжир.

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Алжир Өкмөтү 
 Улуттук статистика башкармалыгы
 Тышкы иштер министрлиги
 Алжирдин саякат жана туризм порталы
 Мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөрдүн порталы 

Категория:Мамлекеттер арип боюнча
Категория:Алжир