Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Азаматов Төлөгөн (Калдыбек)

Азаматов Төлөгөн (Калдыбек) - Жыгаччы. 1947-ж. Талас районундагы Арал айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин үйдөн уздануучу чебери. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Ага мектептеги мугалими (кол эмгек боюнча) немец уулу Давиддин таасири тийген. Уста жыгач буюмдарына жердик үчүн карагайды, теректи, кайынды пайдаланат. Аларды араалоо, тилүү, кургатуу өңдүү даярдыктарды кеч күздө же эрте жазда жүргүзөт. Аспап куралдарын буюм-үлгүлөрдүн ыңгайына жараша өзү жасап алат. Төлөгөндүн бешиктери ар дайым сатуу көргөзмөсүнө чыгат. Анын бешиги беш бөлүктөн (тууру, таманы, жаасы, эки жаны, аягы) турат да, бир эле бешик үчүн карагайды, теректи, кайыңды бирдей пайдаланат. Ал кырма идиштерине да узанат. Т. Азаматовдун нускоочусу Р. Апышов. Жергиликтүү жыгачтарды табы менен кургатуу, салттуу буюм чабууда мурунку усталардын ыкмаларын өркүндөтүп, өзүнө таандык үлгүлөрдү жаратууда. Эмгеги баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Бешик үлгүлөрү менен катышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Ажыбай уулу Акы

Ажыбай уулу Акы (туулган, өлгөн жылы белгисиз) Жыгач уста. Азыркы Жумгал районундагы Эмел деген жерде туулган.
 
Он төрт жашында жетим калып, энеси Зулайканын төркүнү Ак Талаанын базыстарына келишет. Андан Акы апасы менен Кашкар бетине оойт. Арадан он беш жылча өтөт. Акы көзгө атар мерген, жыгач уста аталат. Ал Жийде дегенге үйлөнөт. Андан атактуу Калык ырчы төрөлөт. Акы турмуштун айынан жөө-жаландап байтеше, чот, эмеректерин көтөрүп Тогуз-Торо, Кетмен-Төбө, Үч-Теректи артат. Чоюбек, Мырзабек, Түркмөн сыяктуу Жумгалдык бай-манаптардын жүз бащ ак өргөөлөрүн Акы адам суктанарлык кылып кармаганы калың элдин дүңүндө турган. Калык «Атабыз Акы жыгач уста: кыргыздын боз үйүнүн кереге, уугун, түндүгүн, босого таягын жасайт. Мергендиги да хыйла, жалаң кийиктин эти менен бир айылды канааттандырган учуру болот»,- деп эскерет («Калык», Тандалган чыгармалары. - Фр.: «Кыргызстан», 1972-ж., 304-6.). Ал эми ушул эле китептин «Эшмамбет менен беттешүү» деген бөлүмүндө Эшмамбет ырчы бала ырчы Капыкка: «Сенин атаң Акы уста, Асылган көңдөй терекке. Алкак ийип арчадан, Түп кынаган челекке. Ак кайыштай чоюлтуп, Карскан ийген элекке. Келиштирип кайыңдан, Кереге матап үй кылган. Кашык, чөмүч артынып, Сенин атаң Акы уста, Катындарга сый кылган»,- деп ырдаганы бар (348-49-6.).

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Адылова Ажар

Адылова Ажар Шырдакчы. 1919-ж. Тоң районундагы АкТерек айылында төрөлгөн.
 
«Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ак-Теректеги өнөрканасында үйдөн узданган. Кийизди каттай алып, ага жалпы оюмда көркөм түр түшүрүүдө уз эски шырдактардын салттуу үлгүлөрүн так, төп келтирет. Ага ширетиле түшүрүлгөн шырык жалгыз аяк жолду элестетип, буюм урунууга шартташат. Шырыктык жипти төөнүн чуудасынан же кылчык койдун жүнүнөн ийирет. Араларын «бычак учу» аламычы ажыратып турган ортолук оюмга уз «жарым кыял оюмунун» алдынан «кочкор мүйүз оюмун» чыгарат. Мында көркөм оюм туташ берилгендиктен колтук оюм түшпөйт, кызыл көк түрдө «карга тырмак оюму» «кочкор мүйүз оюмунун» үстүнөн чыккандыктан анын жарымы «колтук оюму» болуп көрүнөт. Ажар мында жээк оюмунун эки жагына «аламыч» түшүрүү салтын сактайт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1976 ж. «Элдик чеберлердин жаңы үлгү жаратуудагы республикалык кароо-конкурсу». Кийиз буюмдары үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1977 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 50 жылдыгына карата «Сүрөттү өз алдынча сүйүүчүлөрдүн жана жасалга-колдонмо өнөрүнүн республикалык кароо-сынагы». Түр шырдагы үчүн Кыргыз ССР жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Күлүйпа Агыбаева

Агыбаева Күлүйпа Оймочу жана бычмачы-тикмечи. 1928-ж. Чүй районундагы Кош-Коргон айылында төрөлгөн.
 
Бишкек педагогикалык окуу жайын, мугалимдер институтун, Ош педагогика институтунун филология факультетин бүтүргөн. Мектепте мугалим, директор болуп иштеген. Күлүйпа кийиз, курак буюмдарын, элдик кийим-кечектерди, шири идиштерин жасоого айрыкча назар таштайт. Оймочулукту аздектейт. Өнөрүнүн башатына энеси Сарыгул кызы Кенжекенин таалими зор. Анын шырдактарынын чет оюмдары, адатта «мүйүз оюмунун» үстүнөн «карга тырмак оюму» чыгып өзүнчө жүрөкчөнү пайда кылат. Ал борбордук оюм (ортолук оюм) менен «аламыч» аркылуу каты шат. Оймочу кийиз «кош кыял оюмун» да пайда кылды. Мунун учтары «бармак бооч оюму» сымал ичке, учтуу алынат да, ортосунан «карга тырмак оюму» чыгат. Башкаларда кездешпей турган бул кооздук «Күлүйпанын кош оюму» катары таанылган. Анын аягынан «кочкор мүйүз оюму» чыгат. Уз колтук оюмдары үчүн «жагалмай санат оюмун» арбын пайдаланат. Күлүйпа шырдактын түрлөрүн да мыкты билет. Ал Таластын баттама шырдагы (мында жээк кошо шырылып, ортолоруна бат жасалат. Ал кийиз менен кийизди кармайт.), Чүйдүн жээк басуу шырдагы (мында эндей шырдак астынан алып, жалаң жөрмөйт. Ал кийиз ичинен жээк болуп түшөт.), Нарын шырдагы (милте менен оюм араларын бириктирип алып, оюмдун ичи шырык жип аркылуу шырылат да, ичине кара кийиз беттелет.). Кийиз бышык уютулушу үчүн аны тепкилөөгө айрыкча назар таштайт. Тепкилөөдө кийиз катуу кирет. Билектөөдө кийиз катуу болот. Чебер сарыны (албайы), караны (ымырт), акты (кылаан) оюм араларына айкалыштыра алат. Боёкту коруштоодо уз эрменди (боёктун түсүн чыгарууда эңгилчекти да коруш катары пайдаланат) кайнатып, сары суусун тундуруп, ага түстөрдү салат. Ага кичине туз кошот. Күлүйпанын шакирттери: Айылчиева Элмира (Ош пединститутунда окутуучу), Казакбаева Шапай, небереси Закиров Зарылбек. Сүрөтү түстүү баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-конкурсу». Кийиз буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-конкурсу». Баш кийимдери жана шырдагы үчүн «Алтын колдуу чебер» деген диплому; 1990 ж. «Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзунун жасалга-колдонмо өнөрү боюнча көргөзмөсү». Шырдактары Москва, Ташкент, Италияга экспонатталган.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Мусажан Абышов

Абышов Мусажан Жыгаччы жана таш чеккич. 1933-ж. Тоң районундагы Темир-Канат айылында төрөлгөн.
 
1963-ж. Караколдогу мугалимдер институтунун физика-математика факультетин, 1974-ж. Бишкек пединститутун бүтүргөн. Райондун «Большевик», «Темир-Канат» орто мектептеринде иштеген. Кыргыз ССРинин эл агартуу отличниги, мугалим-методист, 1990-жылдан Кыргызстан эл чеберлер союзунун мүчөсү. Мусажан жаргылчак, тегирмен, ийик сыяктуу салттуу буюмдарды, балбал, молоташ, айкелдерди кармайт. Чулу оор таштардан чакан бедиздерди чегет. Кескичти кадимки чөп тырмооктон кесип, өзү жасайт. Буюм-тайым жасоодо адегенде эскизин чийип, үлгүсүн пластилинге түшүрөт да, анан чулу таштан буюмдун жалпы түспөлүн сомдоп, чеге баштайт. Тыкыр жерине бычак пайдаланат. Акырында жыпмалайт. Жыгаччы катары жергесинде өскөн тал, кайын өңдүүлөрдү гана пайдаланат. Талды кыйып, үч-төрт жыл жаан тийбеген салкын жерге кургатат. Жыгач талаптагыдай кургаса жарылбайт, жеңил иштетилет. Жыгачтан аяк, табак, чөйчөк, челек, кашык өңдүү кырма идиштерди арбын кармайт жана аяарга элдик оюм-чийимдерди түшүрөт. Акырында өгөө кагаз менен жылмалап, уйдун сары майын сүртөт. Ал эми чыны куту, аяк кутулардын алкагын арчадан тандайт. Анын астыңкы алкак, үстүңкү алкак деп аталган бөлүктөрүн тегерек иет. Алкактардын ортолоруна оюк түшүрүп, табылгы таякчалар аркылуу бириктирет. Идишти жалпы бириктирүүдө көк, кайыш керектелет. Каймак май менен майласа табылгы чоктой кызарат. Андан кийин капкагын жасайт. Сүрөт да тартат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987-ж. «Эл чыгармачылыгынын Бүткүл Союздук I фестивалы». Таш буюмдары жана тарткан сүрөттөрү үчүн Ардак грамота. Эл чыгармачылыгынын Бүткүл Союздук I фестивалынын лауреаты; 1988-ж. «Эл чыгармачылыгынын Бүткүл Союздук II фестивалы». Таш, жыгач буюмдары жана тарткан сүрөттөрү үчүн эл чыгармачылыгынын Бүткүл Союздук II фестивалынын лауреаты; 1989-ж. «Фольклордук чыгармалардын эл аралык фестивалы». Салттуу буюмдары үчүн фольклордук чыгармалардын эл аралык фестивалынын лауреаты; 1989-ж. Кыргызстан эл чеберлер союзунун уюштуруу курултайына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Таш буюмдары үчүн ЭЧЖРКнүн диплому, медалы; 1990-ж. «Кыргызстан эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү».

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Бурул Абылгазиева

Абылгазиева Бурул Чырмакчы. 1942-ж. Ак-Талаа районундагы Коңорчок айылында төрөлгөн.
 
Жети жылдык мектепти бүткөн. Уздун чыгармачылыгына (азыр Кара-Кужур кыштоосундагы Лакол айылы) кайын энеси Козубай келини Сыйнаттын таасири зор. Ак өргөө көтөрүүдө анын «канат чийине», «чыгдан чийине», «эшик чийине» көчөт түшүрүүнүн көркөм үлгүлөрүн салттуу нукта түшүрүүдө түрдү ала мончоктотуп, сыртын карап кабыргалатып, төрт бурчтантып берүү ыкмаларын ал мыкты өздөштүргөн. Чий чырмачылыкта сырттыктарга таандык «омуртка көчөтү» буюмдун жалпы танабын өзүнө имере келтирүүгө шартташа түшөт. Ал эшик чийдеги түшкөн көчөттөргө үндөшүп, уз кызыл-көк - эки эле түстөгү түрдүң «аламончогун» дайыма сары-актан алат. Ал өзү соккон терме көчөттөрүнө үндөшөт. Бурулдун нускоосу менен кыздары: Калыйман, Жаркын, Алтын боз үйдү жасалгалоо узчулугун ойдогудай өздөштүргөн.

 Колдонулган адабияттар 
 Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Гүлжан Абылбекова

Абылбекова Гүлжан Килемчи. 1946-ж. Лейлек районундагы Катраң айылында төрөлгөн.
 
Узчулукту өтө жаш чагынан баштаган. Абалы энеси Айжамал, анан атактуу килемчи Бүбүчач байбиче небереси Тумар менен Гүлжанды бирдей нускалаган. Гүлжандын узканасында «Ашкана көчөтүн», «машаты көчөтүн», «тайлак таман көчөтүн», «Анар көчөтүн», «сыңар моюн көчөтүн» ирээти менен бир эле аянттуу килемдин ар бирине төп, так берүү салты бар. Ушундан улам «чебер көрүү» салты менен аны айыл аралатышкан. Гүлжан жараткан, мисалы, бир эле килемде төрт «роза көчөтү» «дилбар көчөтү» менен айкалышып, жайнаган майда талаа-талаа гүлдөрү шекилденип, ал кызыл-ак түстө болушу, ага кичине чоңураак «Гүлбахар көчөтүнүн» катар түшүүсү аркылуу ойдогудай жарашык берет. Гүлжандын килем үлгүлөрү Баул, Кольцо, Тогуз-Булак, Чаар, Чалдыбар, Кулунду айылдарына кеңири тараган. Уздун Токтобай Мубарик, Мамбеткулова Алыйма, Осмонова Болотай өңдүү өнөктөш уздаңуучулары бар. Эмгеги баттамада.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Жакеш Абиков

Абиков Жакеш Жыгаччы. 1925-ж. Ысык-Көл районундагы Көк-Мойнок совхозунда төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Темир жолдо, Токмоктогу боз үй жасоочу фабрикада узанган. Уста Чодронов Жумакадырдан таалим алган. Жакеш түндүкчү катары белгилүү. Анын түндүк жасоочу аспабы - төрт-беш жеринде чынжыры, башы иймекей үч лому бар тегерек дөңгөлөк. Оболу талды же теректи кыйып, корго салып 2-3 саат кызытат. Жыгач кызыгандан кийин дөңгөлөккө чынжыр, ломдун жардамы менен жаадай ийип бекитет. Аны бир айдан кийин гана алат. Түндүктүн экинчи жаагы жыгачтын ыңгайына жараша эки-үч бөлүктөн турушу мүмкүн. Ошентип, адегенде түндүктүн алкагын бүтүрүп алат. Анан чамгарагын салат. Бул үч-төрт чыбыктан турат. Анан уук көздөрү тегерете көзөлөт. Уста түндүктү тал, терек, кайыңдан жасайт. Түндүктүн төрт талаасына кооздук үчүн шакек кийгизип, ага түрлөнтүп оюм чийим түшүрүү нускасы бар. Түндүктүн көзүнөн ууктун башы чыкпас үчүн бөрктүү төбөлөмө коёт. Ал жердикти Казакстандын Илесинен алат. Айына үч үй бүткөрөт. Эмгеги баттамада.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Абдыракман кызы Бурул

Абдыракман кызы Бурул Өрмөкчү жана бычмачы-тикмечи. 1913-ж. Нарын районундагы Жерге-Тал өрөөнүндө төрөлгөн.
 
Узчулукту энеси Алый, чоң энеси Мааникеден үйрөнгөн. Кыйла жылдары «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде үйдөн уздануучу чебер болгон. Анда элдик кийим-кечектерди арбын бычып кескен. Жаш кезинен өрмөкчүлүктүн бир жүздүү, эки жүздүү термелерин арбын соккон. Боз үйдүн боо-чуусу үчүн «ийрек» түшүрүп өрмөккө аркак саларда күзүккө байланган оң жипти терип, сол тараптагы кара жипти бармак менен басып туруп, андан аркакты өткөрүп алат. Аяан кайра аркак өткөрөөрдө аны дагы кайталайт. Чебер терменин элүүдөй көркөм көчөтүн таар бетине түшүрө алат. Тебетейдин үлгүсүнүн автору катары белгилүү болгон, ал өнөрканалардан көп нускада чыгарылган. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1974-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 50 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдун республикалык көргөзмөсү». Терме тегиричи үчүн ЭЧЖРКнүн II даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Эркектердин тебетейи үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1987 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Эл чеберлеринин республикалык кароо-сынагы». Баш кийимдери үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин Ардак грамотасы.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Татты Абдымаликова

Абдымаликова Татты — Өрмөкчү жана бычмачы-тикмечи. 1908-ж. Ноокат районундагы Кыргыз-Ата айылында төрөлгөн.
 
Колхоздо иштеген. Аны өз энеси Бообек, кайын энеси Умсун экөө тең, нускалаган. Татты өрмөчүлүктүн кара термесине арбын узданат. Ал шалча таарына кургак өрмөктү 32 см эсдүүлүккө күзүктөп, четине «тактасы» жөнөкөй эле аркак салып согот, «кайкалак көчөтү» 9 ммден эки четине келет. Анан «жарым кайкалак» көчөтү толук түшсө, ал «кырк шак» деп аталат. Кайрадан көк кызыл түстөн 7,5 см «такта» берилип, 5,5 смден кайрадан «кайкалак көчөтүнөн» кийин «чычкан изин» тергенде буюм жүзүнө чыгат. Тагыраак айтканда уздун шалчасы 34 см эндүүлүктө болсо «тактага» 2 см, «чычкан изи» 0,5 см, «седепче көчөтүнө» 2 см, кайра «чычкан изине» 0,5 см, «тактага» 7 см, «тул кеште көчөтүнө» 7,5 см, дагы «чычкан изи менен «тактага» 7 см, «кайкалак көчөтүнө» 6 см, кайра «тактасына» 3 см болуусу шарттуу. Татты тери кийимдерин жана буюмдарын да арбын кармайт. Аны ашатууда жандык союлары менен туз сээп, күнгө коёт. Анан ун аталасына айранды кошот (же кошпой өз-өзүнчө жапатат) да аны сыйпап 5-6 күндөй бүктөп коёт, тырмап көргөндө эти сыйрыла из түшүп калганда терини жууп, коңур кургак кургатат. Мунун түүктүүсүнөн ал тон, өпкө кап бычат. Жаргагына ботонун жүнүнөн ийрилген жип менен салттуу сайма көчөттөрүн түшүрүүгө машыккан. Татты жер-жемиш терүүчү себет идиш да согот. Аны жасоодо ыргалып өнүп турган буудайдын паясын оруп сууга салып, өзүнөн өзөк кылат да ал өзөккө паяны бирден ороп, экинчи өзөккө бириктире оңго бурайт. Мындай уздануу анын түймөчүлүк өнөрүнө окшошот.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Абдылдаева Татты (Канымбүбү)

Абдылдаева Татты (Канымбүбү) Уз. 1926-ж. Нарын районундагы Куланак айылында төрөлгөн.
 
Китепканачылых кесипте эмгектенип, азыр ардактуу эс алууда. Баатыр эне. Узчулук нусканы энелери Аликеден (Купанак айылы), Тобокелден (Эмгек-Талаа айылы) алган. Чеберчилиги 100-120 баш ак өргөө көтөрүүдөн баамдалат. Өрө кийиз, жабык баш, тегирич, терме боо-чуу, кават чий, чыгдан чий, эшик чий, кылдырооч, төтөгө өңдүүлөрдү бир колдон жасалгалаганы анын уздук демин билдирет. Жасаган буюмдары көркөм өнөрдүн табиятына жана жердигинин тазалыгына коошуп турат. Боз үйгө таандык буюмдарында бири-бирине үндөштүк Ич ара ширелишип, ал көбүнчө «мүйүз оюмдарын» арбын «жарым кыялданта» алып, ар бир такта оюмдарына сыртынан «бычак учу» чыгарып, «чычкан изиндей» шырыкты майдалай жүргүзөт. «Жагалмай канат оюму», «кош канат оюму», «карга тырмак оюму» аркылуу салттуу көркөмдүктөрдү көк-кызыл, кара-ак, жашыл-кызыл түстө берет. Ак өргөөнүн ички көрүнүшүндө улуттук татым көк-кызыл өңдөрдүн үстөмдүк кылышынан таасын сезилет. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987-ж. Улуу Октябрь социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата республикалык ат майданында ак өргөөсү тигилген. Кыргыз ССР маданият министрлигинин Ардак грамотасы. 1992-ж. Кыргыздардын Бүткүл дүйнөлүк курултайында республикалык ат майданында ак өргөөсү тигилген. II даражадагы сыйлык.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Абдылдабекова Анипа Нияз кызы

Абдылдабекова Анипа Нияз кызы Уз. 1942-ж. Жумгал районунун Таш-Дөбө кыштагында төрөлгөн.
 
1967-ж. Каракол мамлекеттик педагогикалык институтун бүтүргөн. 1967- 69-жылдары Тогуз-Торо районуиун Арал орто мектебиңде мугалим болуп иштеген. «Кыялдын» эксперименттик өнөрканасында узданат. Анипа чий чырмайт, териге, кийизге, тукабага, ноотуга сайма түшүрүшөт. Аяк кап, секичек, чыны кап, кайчы кап, туткуч сыяктуу буюм тайымдарды ийине келтире жасап, соода сатыкка чыгарууда. Уз негизинен элдик көркөм салттарды ыйык тутат. Элдик кооз оюм-көчөттөрдү, түс-өңдөрүн көбүрөөк пайдаланууга аракеттенет. Буюмдук үлгүнүн жердигине маани берет. Узчулукту кесипчилик көркөм өнөр менен айкалыштырып, бүгүнкү табитке жакындаштырууга аракеттенет. Уз боёк тандоодо өтө билгич. Ал өтө кескин, бири биринен чаңкайып, алыстан ажырап турган түстөрдү (жашыл көк, сары-кара, кызыл-кек д. у. с.) азыраак алат. Ал эми өтмө катар, муңайым ырандарды кеңири колдонууга дилгир. Мыкты уздук сапаты - жердикти өзү жасайт. Жердикке эндейлене согулган таар, өңдөлгөн, боёлгон (ышкын түптөлгөн) тери, түрдүү түстөгү кийиз, чий кирет. Чебер аларга бир өңчөй түстө көркөм көчөттү келтирет. Ал салттуу жана шарттуу түрдө саймачылыктын нукуралыгын даңазалоодо. Анын өнөр майрамдарына катышкан «Текче» (туштук), «Аяк кап» (күзгү кап), «Чыны кап» сымал буюмдары түп тамырынан бери мураска айланып кетүүдө. Уз өсүмдүктөрдүн сабак, жалбырак, бутактарынын элесин өз туюмунда кийизге берет. Бул элибиздин мал жабдуулугунан келип чыккан туюнтмалуу символикасы. Аны узчулук дарамети менен ич ара кыйыштырууга талаптагыдай машыккан. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-конкурстары жана алган сыйлыктары 1978-ж. Бишкек шаарынын 100 жылдыгына карата «Усталардын жана уздардын республикалык кароо-конкурсу». Кыргыз республикасынын Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы; 1987-ж. Улуу Октябрдын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-конкурсу». Сайма буюмдары үчүн Кыргыз ССР Маданият Министрлигинин Ардак грамотасы; 1987-ж. Эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук II фестивалына карата Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-конкурсу». Сайма туштугу үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин Биринчи даражадагы диплому.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Абдыкеримова Мусират

Абдыкеримова Мусират Өрмөкчү. 1938-ж. Кара-Кулжа районундагы Ой-Тал айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Узга кайын энеси Салыйкан катары согууну үйрөтөт. Ал терменин «беш илик көчөтүн», «үзөңгү илик көчөтүн», «тумарча көчөтүн», «кол салык көчөгүн», «жээкче көчөтүн» так түшүрө алат. Мусират үзүк боого, туурдук боого, кереге таңууга «кош чагармак көчөтүн» түшүрүүгө 26 тал (13+13) жип алат. Ал төрт өңдөн турат. Адегенде карадан «жээк» алып, анан ак-карадан «чычкан изи» көчөгүн түшүрүп, кара же кызыл эки же төрт тал жипти «тап» бердирет. Анан көркөм көчөттөрдү терет. Эгер тал жиптер кызыл-көк болсо, адегенде анын кызылынан төрттөрт талдан, кийин көгүнөн төрт тал терилип, анан кызылдан төртөө дагы терилгенден кийин көгүнөн экөө, кызынынан экөө терилип, «чагармактын сыңары» пайда болот. Эми «чагармактын төңөлөгүн» чыгарууда адегенде көктөн экөө, анан кызылдан экөө, көктөн үчөө, кызылдан экөө, кайра көктөн төртөө, кызылдан төртөө чалынат. Калкытма үчүн анын экинчи тарабында бул кайталанат. Уз ээр жапкычты согууда ак жип менен кызыл жипти териш үчүн абалы ак жиптен түр чыгара баштаганда кызыл жиптер эндей калып, алдына калкый берет. Ап жиптин түрү бүткөндөн кийин, тескерисинче, кызыл жип үстүнө терилип келет. Бир кызылы алдына түшүп, анан экинчи, үчүнчү, төртүнчү кызыл талдан кийин кайра бир ак тал терилет да, бул жол улам-улам алмашып турат.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Абдыгазы кызы Апал

Абдыгазы кызы Апал Саймачы жана өрмөкчү. 1926-ж. Кочкор районундагы Кара-Коо айылында төрөлгөн.
 
Кырк жылдай Кара-Кужурдун Лаколунда чабан болгон. Анын чеберканасында айылдашы, уз Ызаат байбиченин таасири бар. Илме, ийне саймалары тең аткарылган буюмдарына түшкөн көчөттөрүнүн ар бир табакчаларында (үй) «мүйүз оюмунун», «ит куйрук оюмунун», «кыял оюмунун», «карга тырмак оюмунун» сайманын табиятына коошкондой ичке алган элементтери арбын жолугат. Андай көркөм каражаттар өзү тандап алган чөп, гүл, бак-дарак, мөмө-жемиштердин символдошкон түрлөрүнө ич ара кооздук катышты уз сезимтал айкалыштырат. Апалдын өрмөкчүлүгүндө терип согуудагы түшүрүлгөн түрлөрү чыгдан чийге, канат чийге, эшик чийге берилген көркөмдүктөрдөн анча айырмаланбаганы менен бир аз өзгөчөлөнүп алты-сегиз «мүйүз оюмдарынын» өз өзүнчө жаралган табакчаларында кош тумарча түшөт. Аймактык уздардын үлгү бетине жараткан кооздуктарынан аз гана бурулуш жасаганы анын түстү сары саптаганынан да баамдалат. Негизи уз «чымын канат көчөтүн», «тумарча көчөтүн», «омуртка көчөтүн», «чагармак көчөтүн», «жарым чагармак көчөтүн», «бото моюн көчөтүн» кызыл-көк өндө берүүгө куштар. Кызы Жүрсүн эне өнөрүн улантууда.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар