Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Штаттан тышкаркы кызматчылар

Штаттан тышкаркы кызматчылар – штат (тизме) курамына кирбей туруп, уюмдун ишин аткарган адамдар. Эмгек мыйзамдарын Ш. т. к-га карата колдонуу айрым алып салуулар аркылуу жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Штаттык тизме

Штаттык тизме – ишкана мүлкүнүн ээси, жетекчиси же жогорку органы тарабынан бекитилүүчү туруктуу кызматкерлердин, окшош кызматтардын саны жана кызмат маяналарынын өлчөмү көрсөтүлүү менен бекитилген тизме. Ш. т. ошондой эле тийиштүү уюмдун түзүлүшү да чагылдырылат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Штурман тилкаты

Штурман тилкаты – жүктү ташып жеткирүүгө кабыл алганын бышыктаган кеме документи. Коносаментти жазып берүүгө негиз болуп саналат. Жүк үчүн жоопкерчилик жөнөтүүчүдөн кемеге (ташып жетирүүчүгө) өткөнүн ырастайт. Ш. т-нда көрсөтүлгөн күн иш жүзүндө жүктөлгөн күн менен дал келүүгө тийиш.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шыкакчы

Шыкакчы – кылмыштын катышуучуларынын бири; башка бир адамды кылмыш жасоого азгырат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шыкакчылык

Шыкакчылык – кылмыш жасоого кошо катышуунун таризи. Ш. аркыл ыкмалар менен жүзөгө ашырылуусу мүмкүн: көндүрүү, сатып алуу, коркутуу, жагалдануу, өтүнүү, мактоо, буйрук берүү, кылмыш жасалгандан кийин кандайдыр бир убай-жакшылыктарды убада кылуу ж. б. Ымдоо, жаңдоо аркылуу да ишке ашырылышы мүмкүн. Аткаруучу тарабынан кылмыш жасоо Ш-тын натыйжасы болуп саналат. Жашы жете электерди кылмыш жасоого шыкактоо (кылмышка кошо катышуудан башка, кылмыш жасоого тартуу) өзалдынча кылмыш курамын түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыйгаруу жөнүндө доо

Ыйгаруу жөнүндө доо – жоопкерди белгилүү бир аракет жасоого же мыйзамсыз аракеттен карманууга (мүлктү кайырып берүүгө, зыян ордун толтурууга, бышмана, алимент төлөөгө, мүлктү пайдаланууга жолтоо болбоого) мажбурлоого багытталган доо.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыйгарым укугунан кыянат пайдалануу

Ыйгарым укугунан кыянат пайдалануу – коммерциялык же дагы башка уюмдардын кызматкерлеринин өздөрүнүн тескөө же дагы башка башкаруу боюнча ыйгарым укуктарын, өз укугу менен мүмкүнчүлүктөрүн өзүнүн жеке пайдасы, болбосо артыкчылыгын арттыруу максатында мыйзамсыз пайдаланып, ал жарандардын, уюмдардын же мамлекеттин мыйзамдуу кызыкчылыгына чоң залал келтирүү менен белгиленүүчү КР кылмыш-жаза мыйзамдарында каралган мамлекеттик эмес ишканалар менен уюмдардагы кызмат кызыкчылыгына каршы кылмыш.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыйгарым укук

Ыйгарым укук – бир адамдын (өкүлдүн) экинчи адамдын (өкүлдүк берүүчүнүн) атынан бүтүм түзүү укугу, ошонун өзү менен ал өзү өкүлү болгон адамдын укуктарын жана милдеттерин түзөт, өзгөртөт, токтотот. КР жарандык укугу боюнча Ы. у. ишеним катка, атайын укуктуу мамлекеттик органдын, же жергиликтүү өзалдынча башкаруу органынын актысына, мыйзамга негиздениши мүмкүн, ошондой эле өкүл иш-аракет жүргүзгөн жагдайга байланыштуу болушу да ыктымал (чекене соодадагы сатуучу, кассир ж. б.). Ы. у-гу жок эле башка адамдын атынан иш-аракет жүргүзгөн, же Ы. у-тун чегинен чыккан учурдагы бүтүм, андан кийин эгерде өкүлдүк берүүчү ал бүтүмдү тикелей ырастабаса, ал аны түзгөн адамдын атынан жана ошонун кызыкчылыгында түзүлгөн деп эсептелет.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыйгарым укук берүүчү укук ченемдер

Ыйгарым укук берүүчү укук ченемдер – жактарга юридикалык жоопкерчиликке алып келе турган белгилүү бир иш-аракетти жасоо мүмкүнчүлүгүн берүүчү укук ченемдер (м.: жарандардын укугун бекемдей турган конституция ченемдери).

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыйгарым укуктуу банк

Ыйгарым укуктуу банк – КРУБдан чет өлкө валютасында аткарымдарды жүргүзүү укугун алган банк.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыйгарым укуктуу жак

Ыйгарым укуктуу жак – аларды ошол укукка ээ кылган жактын атынан чыгуучу жак. Алып айтсак, чогулуштарды, митингдерди жана жүрүштөрдү уюштурууда Ы. у. ж. саясий партиялардын, коомдук, кесиптик бирикмелердин жана башка уюмдардын, жарандардын атынан чыгат жана көрсөтүлгөн чараларды даярдоого багытталган аракеттерди аткарат. Бул мамилелерде өкүлчүлүк институтун теске салуучу жарандык-укуктук ченемдер колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыйгарым укуктуу орган

Ыйгарым укуктуу орган – ыйгарым укугун берүүчү органдын милдеттерин аткаруу үчүн атайын ыйгарым укуктар берилген мамлекеттик орган же жергиликтүү өзалдынча башкаруу органы. Эреже катары, мындай ыйгарым укуктар ыйгарым укуктарды берүүчү органдын актысы менен берилет же Ы. у. о-дын абалдарын теске салуучу ченемдик укуктук актылар менен аныкталат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыймам

Ыймам – мусулмандарда жамааттын же мамлекеттин диний эмес же диний башчысы.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыктыярдуу камсыздандыруу

Ыктыярдуу камсыздандыруу – камсыздандыруунун бир таризи, милдеттүү камсыздандыруудан айырмаланып, камсыздандыруучунун жана камсыздануучунун ортосундагы келишимдин негизинде гана ишке ашырылат. Ы. к. аны ишке ашыруунун жалпы шарттарын жана тартибин аныктоочу эрежелери камсыздандыруучу тарабынан өзалдынча аныкталат. Ы. к. айкын шарттары камсыздандыруу келишимин түзүүдө белгиленет.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыктыярдуулар

Ыктыярдуулар – 1) эларалык укукта согушуп жаткан тараптардын биринин аракеттеги аскерлеринин катарына өз ыктыяры менен кирүү. Ы. эгер алар согушуп жаткан аскерге шарттуу түрдө, өзүнүн атамекенин коргоо же чет элдик эзүүдөн куткаруу үчүн өтсө, анда жөндүү болот. Жалдануучулардан айырмаланып, Ы. кертбаштын кызыкчылыгын эмес, адеп-актык кызыкчылыктарды жетекчиликке алышат; 2) кайрымдуулук көрүүчүлөрдүн кызыкчылыгы үчүн бекер иштөө менен, кайрымдуулук иштерин жасаган, анын ичинде кайрымдуулук уюмунун иштерин жүзөгө ашырышкан жарандар.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыкчам аралаштыруу

Ыкчам аралаштыруу – кылмыштуу топко ыкчам иликтөө кызматкерин же конфидентти аралаштыруу, болбосо ыкчам-издөө ишмердигинин милдетин аткаруу үчүн жашыруун уюмду (юридикалык жакты) түзүү боюнча өзара байланыштуу аракеттердин жыйындысы.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыкчам байкоо

Ыкчам байкоо – ыкчам-издөө ишмердигинин милдеттерин чечүү үчүн мааниси бар кубулуштарды, окуяларды, жосундарды, фактыларды, жүрүмдөрдү жашыруу, үзгүлтүксүз, түздөнтүз көрүү же ыкчам-техникалык каражаттардын жардамы менен кабыл алуу жана каттоо.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыкчам башкаруу укугу

Ыкчам башкаруу укугу – КР жарандык мыйзамдары боюнча мүлккө ээлик кылуу; буюмдук укуктардын бир түрү; колдонуу жана башкаруу укуктарын ишке ашыруу боюнча чектөөлөрү бар. Ыйгарым укуктарынын көлөмү боюнча менчик укугуна жана чарба жүргүзүү укугуна караганда кыйла тарыраак. Мекеме гана Ы. б. у-нун субъектиси боло алат. Бул юридикалык жак өзүнө бекитилген мүлккө карата мыйзамда белгиленген чектерде, өзүнүн ишмердигинин максаттарына жана мүлктүн багытталуусуна жараша ээлик кылуу, колдонуу жана башкаруу укугун жүзөгө ашырат. Мекемеге бекитилип берилген мүлктүн ээси пайдаланылбай турган, же болбосо багыты боюнча пайдаланылбаган мүлкүнүн ашыкча бөлүгүн алып коюуга жана аларды өзү каалагандай башкарууга акылуу. Мекеме өзүнө бекителген мүлктү жана ага смета боюнча бөлүнүп берилген каражаттардын эсебинен сатылып алынган мүлктү ажыратып алууга же башка ыкма менен пайдаланууга акысы жок. Эгер уюштуруу документтерине ылайык мекемеге киреше алып келүүчү ишмердикти жүзөгө ашыруу укугу берилсе, анда ал ишмердиктен алынган кирешелер жана ошол кирешелердин эсебинен алынган мүлктөр мекеменин өзалдынча тескөөсүнө түшөт жана өзүнчө баланста эсепке алынат. Мүлккө менчик укугунун башка жакка өтүүсү ал мүлккө карата башка буюмдук укуктардын токтолушуна алып келбейт.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыкчам көрсөтмө

Ыкчам көрсөтмө – текшерилип жаткан адамдын кылмыштуу иштери жөнүндө маалыматтарды жашыруун топтоо, жарандарды, кызмат адамдарын жашырылып-жабылган сурамжылоону өткөрүү жолу менен, жана жашыруун маалыматтарды жыйноо, документтер менен таанышуу аркылуу анын байланыштарын билүү ж. б. маалыматтарды алуу.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыкчам лизинг

Ыкчам лизинг – лизингдин лизинг берүүчү өз тобокелчилигине жана коркунучуна мүлк сатып алган жана аны белгилүү акы үчүн, белгилүү мөөнөткө жана белгилүү шарттарда лизинг алуучуга убактылуу пайдаланууга берген түрү. Лизинг келишиминин аракеттенүү мөөнөтү бүткөн учурда жана лизинг алуучу келишимде алдынала каралган сумманы толук төлөп берген шарттарда лизингдин буюму кайтарылып берилет. Ы. л. берүүдө ал анын амортизациясынын толук мөөнөтү ичинде лизингге бирнече ирет берилиши мүмкүн. Ы. л. кээде операциялык же эксплуатациялык лизинг деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыкчам тажырыйба

Ыкчам тажырыйба – атайын түзүлгөн, толук башкаруудагы жана көзөмөлдөгү шарттарда ыкчам маалыматтарды алуу максатында ыкчам-издөө ишмердигинин объектисин жашыруун аңдуу.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыкчам текшерүү

Ыкчам текшерүү – даярдалып же жасалып жаткан (жасалган) кылмыштардын негиздүү белгилери болгон шартта, аларды болтурбоо же ашкерелөө үчүн, ошондой эле издөөдөн жашырынып жүргөн кылмышкерлерди издөө үчүн, башка жол менен көрсөтүлгөн максаттарга жетүү мүмкүн эмес же абдан кыйын болгондо жүргүзүлүүчү ыкчам издөө чараларынын топтомун ишке ашыруу.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыкчам-издөө ишмердиги

Ыкчам-издөө ишмердиги – адамдын жана жарандын өмүрүн, денсоолугун, укуктарын жана эркиндиктерин, менчигин, коомдун жана мамлекеттин коопсуздугун кылмыштуу колсалуулардан коргоону камсыз кылуу максаттарында ыкчам издөө чараларын жүргүзүү жолу менен ага ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар тарабынан, алардын компетенциясынын чектеринде, ачык жана жашыруу ишке ашырылуучу ишмердиктин түрү. КРдин коопсуздугун камсыз кылуу жана дүйнөлүк аренада мамлекеттик кызыкчылыктарын ишке ашырууга көмөктөшүү; четөлкөлүк мамлекеттердин атайын кызматтарынын жана эларалык уюмдардын чалгындоо-бүлүндүрүүчү иштерин ашкерелөө, алдыналуу жана болтурбоо; КР мамлекеттик чегарасын коргоону камсыз кылуу; кылмыштарды табуу, алдыналуу, болтурбоо жана бетин ачуу; ошондой эле аларды даярдоочу, жасоочу же жасаган адамдарды аныктоо жана табуу; кылмыш-жаза куугунтуктоосунан, тергөө жана сот органдарынан качып жүргөн адамдарды издөөнү ишке ашыруу, ошондой эле дайынсыз жоголуп кеткендерди издөө, ыкчам-издөө ишмердигин жүзөгө ашыруучу органдардын коопсуздугун камсыз кылуу Ы. и. и-нин негизги милдеттери болуп саналат. Ы. и. и-гин жүзөгө ашырууда жарандарды сурамжылоо; маалыматтарды жыйноо; салыштырып изилдөө үчүн үлгүлөрдү чогултуу; текшерүү сатып алууларын жүргүзүү; буюмдарды жана документтерди изилдөө; көзөмөлдөгү ташып жеткирүүлөр (текшерилүүчү ташып жеткирүүлөр) ж.б. КРде Ы. и. и-гин КР ИИМ; КР Улуттук коопсуздук кызматы; КР Коргоо министрлиги; КР Каржы министрлиги; КР Адилет министрлиги; КР Чегара кызматы сыяктуу ыкчам курамдар ишке ашырышат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ылайыктуу жумуш

Ылайыктуу жумуш – жаран өзүнүн жынысына, билимине, кесиптик даярдыгына, иш тажрыйбасына, денсоолугунун абалына жараша аткара алган, жашаган жеринен анчалык алыс эмес (1 сааттан ашык убакыт кетпеген), ырасмий белгиленген эң төмөнкү эмгек акынын деңгээлинен кем эмес эмгек акы кепилденген жумуш.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ылымсаноо вексели

Ылымсаноо вексели – 1) банкка катталуу акысы үчүн акча албай туруп берилген вексель. Вексель берүүчү анын биринчи алуучусунун андан ары бул векселди сатып алуусу жөнүндөгү «оозеки убадасына» ишеним артат; 2) кредит алууга жөндөмдүү тарап векселдин баалуулугун көтөрүү максатында өзүнүн индоссаменти кылган которум вексели же ошол сындуу төлөм талаптары.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ырайым кылуу

Ырайым кылуу – мамлекет башчысы тарабынан кылмыш жазасын алып салуу же жумшартуу. Ы. к. институту кандайдыр бир кылмыш (адатта, оор) үчүн соттолгон адамга карата жекече боорукердик актысы болуп саналат. КР кылмыш-жаза мыйзамына ылайык КР Президенти тарабынан белгилүү бир жеке адамга карата жүзөгө ашырылат. Ы. к. актысы менен адам жазадан бошотулушу, же берилген жаза чарасы кыскартылышы, же жазанын жумшагыраак түрү менен алмаштырылышы мүмкүн. Ы. к. актысы менен жаза мөөнөтүн өтөп чыккан адамдан соттолгондугу алынып салынышы ыктамал (кара:Ырайым кылуу укугу).

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ырайым кылуу укугу

Ырайым кылуу укугу – дүйнөнүн дээрлик баардык өлкөлөрүндө мамлекет башчыларынын негизги конституциялык ыйгарым укуктарынын бири. Ырайым кылуу ишараты соттолуучуну жаза тартуудан толук же жарым-жартылай бошотууда же сот тарабынан белгиленген жазаны бир кыйла жумшагыраагы менен алмаштырууда турат. Ырайым кылуу жөнүндөгү өтүнүч эреже катары, соттолуучулардын жеке өздөрүнүн өтүнүчтөрү боюнча өкүм мыйзамдуу күчүнө киргенден кийин каралат. КРде КР Президенти тарабынан гана жекече белгилүү адамга карата ырайым берүү ишке ашырылат. Ырайым берүү актысы КР Президентинин жарлыгы менен, өтүнүч түшкөн соттолуучуга даректелүү менен кабыл алынат. Ырайым берүүдөн баш тартылган учурда КР Президенти ырасмий чечим чыгарат. КР Президенти ырайым берүү актысы менен: 1) соттолгонду жазанын өтөлө элек бөлүгүнөн бошото алат; 2) жазанын өтөлө элек мөөнөтүнүн белгилүү бөлүгүн кыскарта алат; 3) белгиленген жазаны же анын өтөлө элек бөлүгүн бир кыйла жумшагыраак түрүнө алмаштыра алат; 4) ал аткарыла элек шарттарда кошумча жазадан куткара алат.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ырасталбаган аккредитив

Ырасталбаган аккредитив – аткаруучу банк тарабынан төлөм ырастоосу жок болгон аккредитив.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ырасталган аккредитив

Ырасталган аккредитив – төлөөнү жүргүзүүчү банк Ы. а. ачылган банктан каражаттын келип түшкөн-түшпөгөнүнө карабастан, өзүнө аккредитивде көрсөтүлгөн сумманы төлөп берүүгө милдеттенме алуучу аккредитив.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ырасым кызматы

Ырасым кызматы – каза болгон жарандарды көмүүгө, анын ичинде көмүүнү, балзамдаштырууну уюштурууга, өлүктү санитардык жана косметикалык жактан даярдоого байланышкан кызмат; көмүү жана кайра көмүү; көрүстөндү күтүү; табыт даярдоо.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ыркы келишпеген үйбүлө

Ыркы келишпеген үйбүлө – үзгүлтүксүз (такай) зомбулук же зомбулук кылуу коркунучу бар үйбүлө.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ысым коюлган вексель

Ысым коюлган вексель – жаңы ээсинин ысымы көрсөтүлгөн которум вексели.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Ысымга укук

Ысымга укук – 1) жарандык укукта мүлктүк эмес өздүк негизги укуктардын бири (кара:Жарандын ысымы); 2) автордун моралдык укуктарынын бири; автордун чыгармасын өзү пайдалануу же болбосо аны башка адамдарга автордун тандоосу боюнча анын чыныгы ысымын же жашыруун атын көрсөтүү (же көрсөтпөстөн) пайдаланууга улуксат берүү укугу. Мында автор өзүнүн чыныгы ысымын ачканга чейин анын укугу басып чыгаруучу тарабынан корголот, ал мындай учурда автордун өкүлү болуп эсептелинет.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эгемендүү укук

Эгемендүү укук – эгемендүү (көзкарандысыз) мамлекеттер ээ болгон укук (м.: өзүнүн ички саясий жана социалдык-экономикалык түзүлүшүн өзалдынча аныктоо, эларалык келишимдерди түзүү, аймактык башкалка берүү ж. б. укуктары).

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Эгемендүүлүк

Эгемендүүлүк, мамлекеттик көз карандысыздык – улуттун, элдин, мамлекеттин же өлкөнүн саясий көз карандысыздыгы, эгемендүүлүгү, баш ийбестиги жана көз карандылыгы.

 Аныктамалар 
Эгемендүүлүк сөзүнүн адам жашоосунун ар кандай чөйрөлөрүндө ар кандай аныктамалары бар.

Эл аралык укукта мамлекеттин көз карандысыздыгы аны менен сөзсүз түрдө дипломатиялык мамиледе болбогон башка мамлекеттер тарабынан аны таануу актылары менен бирдей.

Саясий көз караштан алганда, «эгемендүүлүк» термини айрымдар тарабынан конституциялык укуктун ар кандай принциптерине жана институттарына карата колдонулат. Мамлекет үчүн тышкы мамилелерде бул эларалык укуктун субъективдүүлүгү, эгемендүүлүктүн милдеттүү бөлүгү, ички мамилелерде бийликти бөлүштүрүү. Адам үчүн – инсандын укуктук абалы, судьялардын статусу.

Тарыхта жаңы пайда болгон мамлекеттердин эгемендүүлүгү үчүн күрөшүнүн натыйжасында мамлекеттик эгемендүүлүккө ээ болгон учурлар бар, мисалы, Американын эгемендүүлүгүнүн согушу (1775-1783). Алардын курамына кирген бир нече көз карандысыз мамлекеттердин (Югославия, Чехословакия, СССР республикалары) түзүлгөн учурлары белгилүү. Ошол эле учурда Канаданын Улуу Британиядан көз карандысыздыгын алгандагыдай, бара-бара көз карандысыздыкка ээ болгон учурлар да белгилүү. Эгемендүүлүгү декларацияланган датасы жок мамлекеттер да бар, алар тарыхый жагдайлардан улам эгемендүүлүктү өтө узак убакыт бою сактап келген: Япония, Швеция, Россия.

Көз карандысыздык жөнүндө декларация көз карандысыздык жөнүндө декларацияны кабыл алуу менен коштолушу мүмкүн.

Көз карандысыздык төмөнкү негизги белгилери менен мүнөздөлүшү керек: максаттарды, милдеттерди жана аларга жетүү ыкмаларын өз алдынча аныктоо жөндөмдүүлүгү; маселелерди жана көйгөйлөрдү өз эсебинен чечүү мүмкүнчүлүгү; тигил же бул жүрүм-турумду тандоо эркиндиги.

 Колдонулган адабияттар 
Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр