Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Колбаса азыктары

thumb
Колбаса азыктары колбаса заводдорунда тууралган эттен жасалат.
 
Айрым колбасаларга май, сүт, жумуртка, майлуу эт, татымалдар кошулат. Туурам ичегиге же жасалма кабыкка салынып, андан ары иштетилет (кайнатылат, куурулат, ышталат, кургатылат). Даярдалышына жараша кайнап бышкан, чала ышталган, ышталган, кандан жасалган болуп бөлүнөт. Килкилдектер жана ышталган эттер да К. а-на кирет. Мүнөз тамакка кирүүчү диета колбасалары - доктордук, диабеттик жана башка өзгөчө топту түзөт. Колбаса азыктарында белок (10-20 г%), май (бышкан колбасада 19 г%, чала ышталган колбасада 35г%, ышталган колбаса менен этте 50 г%ке чейин) көп болот. Колбасанын азыктык сапаты, даамдуулугу, пайдаланууга ыңгайлуулугу (көпчүлүгүн кайнатпай эле жешке болот) аны тамак-ашка көп колдонууга мүмкүндүк берет. Чала ышталган, ышталган колбасада май, татымал жана башка көп болгондуктан боор, уйку безинин, ичеги, бөйрөк, заара чыгаруу жолдорунун, жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларында аны көп жегенге болбойт. Кайнатып бышырылган колбаса кеңири таралган, бирок ал тез бузулат: муздаткычта 72 саат, муздаткычсыз 6 саат сактоого болот. Ичеги-карындан, кандан жасалган колбаса, килкилдек тез бузулат, аны муздаткычта 12 сааттан ашык сактоого болбойт, ал эми муздаткычсыз сакталбайт. Айрыкча килкилдекти даярдоодо жана сактоодо этият болуу керек. Аларды ачык жерде (балкон, веранда) коюуга, таза эмес идиште сактоого болбойт. Себеби ал бактерияларга көбөйүү үчүн жакшы азык чөйрө болуп, көп учурда гигиеналык жактан туура эмес даярдалган килкилдектен ууланып калуу мүмкүн (к. Тамак-аштан уулануу). Чала ышталган, ышталган колбаса жакшы сакталат; чала ышталган колбаса муздак жерде (0-4° температурада) 10 күн, ышталган колбаса 30 күн, 8°ка чейинки жылуулукта 15 күнгө чейин сакталат. Колбаса азыктарынын жарамдуулугун анын көрүнүшүнөн эле аныктоого болот. Бузулган колбаса нымдашып, көгөрүп былжырап турат. Бузулган же эски колбаса катуу ууланууга дуушарлантуусу мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Тамак-аш
Кол

Кол ийин, каруу, билек жана чеңгелден (кырк муун, алакан, манжалар) түзүлөт. Колдун скелети күң жилик, кар жилик жана чеңгелден турат. Кар жилик эки сөөктөн турат, чеңгел менен 8 сөөктөн турган кырк муун аркылуу биригет. Алакан скелети 5 көңдөй сөөктөн туруп, ал 5 манжа сөөктөрү менен кошулат. Баш бармак эки бейбелчектен, калган 4 манжа үчтөн бейбелчек сөөгүнөн турат.
 
Ийин мууну шар сымал формада болуп, байламталары дээрлик жок, ошондуктан өтө татаал кыймыл жасоого жөндөмдүү. Байламтасы жок болгондуктан бул муун көп чыгат. Бул муундагы кыймылды кабырга жана көөдөн башталган булчуңдар (кичине жана чоң көкүрөк булчуңдары) камсыз кылат; андан сырткары трапеция сымал (төрт бурч) булчуң колду жогору көтөрөт. Чыканак муундан билек бүгүлүп, сунулуп турат. Билек сөөктөрү өз ара жогорку жана төмөнкү цилиндр сымал муун аркылуу биригип, ал билектин ичке жана сыртка карай айланышын камсыз кылат. Билек сөөгү менен кырк муун сөөктөрү ашташып, чеңгелди түрдүү жакка кыймылдатуучу муунду түзөт. Чыканак кыймылын эки топтогу ийин булчуңдары камсыз кылып, эки баштуу ийин булчуңдары чыканак муунун бүгөт, арт жагында жайгашкан үч баштуу булчуң билекти жазат. Билекте Кол чеңгелин кыймылга келтирүүчү булчуңдар жайгашкан. Манжаларды кыймылдатуучу булчуңдар алакандан ичке узун тарамыш аркылуу өтүп, манжаларга жетет.

Колдун бардык ткандарын кан менен акырек алдындагы артерия жабдыйт. Ал ийинге жеткенде ийин артериясы деп аталып, чыканак тушта экиге бөлүнөт. Чеңгелде артерия догосун пайда кылып, андан манжа артериялары тарайт. Каруу жана билектин тери астында эки вена жатат. Алар чыканактын ички бетинде биригип, ортолук венаны түзөт. Ошол венага дары, кан куюлат. Колдун лимфа тамырлары вена менен катар жайгашат. Анын булчуңдарын, муундарын жана терисин ийин чатышмасынын төрт нерви нервдештирет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Анатомия‎
Кокустатуу

Кокустатуу - механикалык урунуудан тери айрылбай дененин жумшак ткандары менен мүчөлөрүнүн жабыркашы.
 
Бир нерсе менен урунганда, катуу жерге жыгылганда кокустайт. Мында көбүнчө үстүңкү ткандар (тери, тери алдындагы клетчатка, булчуң, сөөк чели) жабыркайт. Негизги белгилери: кокустаган жер ооруп, шишимик тартат. Кокустатууда ткандардын шишимик тартышы, ошондой эле кан куюлуу дароо билинбейт, кокустагандан 2-3 күндөн кийин, кээде андан да кеч билинет. Кокустатууда кан куюлган жер канталап, көгөрүп чыгат. Ал жер шишиген сайын ооруй баштайт. Ооруну басаңдатуу жана кан куюлууну басуу үчүн дароо муздак суу, муз басуу керек. Кийинчерээк куюлган канды таратууга жылуулук (жылытма компресс) жардам берет. Ошондой эле кокустаган жерди кыса таңып, кыймылдатпоо сунуш кылынат: колду жоолук менен асып, бутту өөдө жаздыкка коюш керек. Кокустаган жердин өтө катуу оорушу сөөктүн жабыркашынын белгиси болушу да мүмкүн. Ооруксунган жерди сүргүлөө жарабайт, анда тромбофлебит (венанын уюган кан менен бүтөлүп калышы) пайда болушу мүмкүн. Эгерде шишик же гематома (көгөрүү) көпкө тарабаса, сөзсүз врачка кайрылуу керек. Баш катуу урунганда (айрыкча эстен танса, жүрөк айланса, кусса) мээнин чайкалышы же кысылышы мүмкүн (к. Баш травмасы), көкүрөк, ичтин төмөнкү жагы катуу урунса ички органдар жабыркашы мүмкүн. Мындай учурда баарыдан мурда жабыркаган кишиге тынчтык берип, врач чакыруу (же токтоосуз ооруканага жеткирүү) зарыл. Оорулуу адам эч убакта ордунан турбоого жана баспоого тийиш, аны көтөрүп же замбилге салып жеткирүү оң. Кокустатууну алдын алууда өндүрүштө, айыл чарбасында, спортто, балдар коллективдеринде коопсуздук техникасынын эрежелерин сактоо маанилүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Клиника

Клиника - оорулууларды дарылоочу, медик-студенттерди жана врачтарды окутуучу, ошондой эле илим изилдөө иштери жүргүзүлүүчү стационар (оорукана) тибиндеги мекеме.
 
Клиника бардык медициналык жогорку окуу жайларында, врачтардын билимин өркүндөтүүчү институттарда, ошондой эле көпчүлүк илим изилдөө институттарында болот. К. шаардык, областтык же республикалык ооруканалардын базасында иштесе клиникалык оорукана деп аталат. 

Клиника-бул илимий-изилдөө багытындагы эң жогорку деңгээлдеги оорукана. Дарыгерлер ошол эле учурда окутуучулар, илимий жетекчилер болуп саналат, алар илимий иштер менен алектенишет.

 Эскертүүлөр 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Климатология

Климатология медициналык - медицина илиминин адам организмине климат менен аба ырайынын факторлорунун тийгизген таасирин дарылоо максатында пайдалануу методдорун изилдөөчү тармагы.
 
Климатология түрдүү табигый дүүлүктүргүчтөрдүн физикалык, химиялык жаратылышын, көнүмүш жана көнбөгөн климатта адамдын организминде табигый дүүлүктүргүчтөн болуучу физиологиялык жана патологиялык өзгөрүүлөрдү, оорулардын географиялык таралышын (к. Медициналык география), оорунун өөрчүшүнө географиялык факторлордун таасирин изилдейт. 

Бул илимдин өнүгүшүнө орус климатологу жана метерологу анын ичинде Воейков чоң салым кошкон. Климатологиянын өнүгүшү менен андан климатофизиология, климатопатология, климатотерапия, медициналык
метеорология тармактары бөлүнүп чыкты.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Клизма

thumb
Клизма - медициналык процедура; арткы тешик аркылуу ичегиге суюктукту жиберүү.
 
Клизма тазалоочу (ичегинин ичиндегисин чыгаруу үчүн), дарылоочу жана азыктандыруучу болуп айырмаланат. Клизма жасоо үчүн резина баллону, Эсмарх кружкасы, резина түтүкчөсү бар воронка, учу бар кран пайдаланылат. Кран менен суюктуктун ылдамдыгы жөнгө салынат.

Тазалоочу клизма ич катканда, ууланууда, ички органдарга рентгендик изилдөө жүргүзүү, операциянын, төрөттүн, ошондой эле дарылоочу жана азыктандыруучу Клизмалардын алдында жасалат. Кээ бир дарылоочу клизмалар (мисалы, ромашка, суюк май) менен ичти тазаласа болот. Тазалоочу клизма катып калган заңды жумшартат да, ал ичегинин былжыр челин дүүлүктүрүп, перистальтикасын күчөтүп, дефекацияга алып келет. Тазалоочу клизма үчүн кружкага 4-6 стакан суу (температурасы 25-35°С) куят. Суу өтүүчү түтүкчөдө аба калбаш үчүн кранды ачып, суусун бир аз чыгаруу керек. Оорулуу алдына клеёнка төшөп, төшөктүн четине бутун бүгүп сол капталынан жатуусу тийиш. Түтүктүн учуна вазелин сүйкөп, көтөн чучукка ДО-12 см бурап киргизип кранды ачат. Суюктукту жиберип бүткөндөн кийин түтүктү тартып алат. Ал үчүн резина баллонуна 200 мл (балдарга 30-50 мл) өсүмдүк майы толтурулат. Бул клизма кечинде жасалат, анда ичеги эртең менен гана тазаланат. Гипертониялык клизма үчүн 50-100 лдей кайнатма туздун 10%түү, магний сульфатынын 20-30%түү эритмелери резина баллону аркылуу куюлат. Анда 20-30 минералдык сууну кармоо керек.

Сифондуу клизманы жасоо үчүн диаметри 1 см, узундугу 1 м болгон резина түтүк менен бириктирилген чоң воронка (сыйымд. 1л) аркылуу 10- 12 л таза жылуу сууну ичегиге куят.

Дарылоочу клизма ичегинин былжыр челине түздөн-түз таасир этүүчү жана ичегиде оңой сиңүүчү дары заттарды куюу үчүн жасалат. Ал үчүн 100 мл же андан аз суюктук берилет.

Азыктандыруучу клизма жасалма тамактандыруунун бир түрү. Алар организмдин суюктукту, туздарды жана азык заттарды керектөөсүн канааттандырат. Ал үчүн натрий хлоридинин, изотониялык глюкозанын 5%түү эритмелери, аминокислоталардын эритмелери колдонулат. Азыктандыруучу клизма врачтын сунушу боюнча гана жасалат.

Балдарга клизма жасоо үчүн адатта резина баллону колдонулат. Кайнатылган суу 28-30°ка чейин муздатылат. Суунун өлчөмү баланын жашына жараша болот. 1 айлыкка 30 мл, 1-3 айлыкка 60, 3-6 айлыкка 90, 6-9 айлыкка 120-150, 9-12 айлыкка 180, 1-2 жашка - 200, 2- 5 жашта -300, 6-9 жашта -400, 10-14 жашта 500 мл суюктук куюлат 5 жашка чейинки балдарга Клизма жасар алдында резина баллонун кайнатып, учуна вазелин сыйпоо керек. Суюктукту шашпай куюу зарыл. Балдар клизмага көнүп калбас үчүн дайыма жасоого болбойт. Клизма врачтын көрсөтмөсү боюнча гана жасалат, анткени ал ички органдардын жана көтөн чучуктун айрым ооруларына терс таасир тийгизет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:медицина
Кишинин салмагы

Кишинин салмагы дене түзүлүшүнө, жынысына жана жашына жараша болот, ал дененин өөрчүшүнүн жана ден соолуктун маанилүү абалынын көрсөткүчү.
 
Ар бир киши өзүнүн салмагына көз салууга тийиш. Кишинин салмагы өзгөрүлүп тургандыгына карабастан жашына, жынысына жана башка өзгөчөлүгүнө жараша айрым салмак нормативдери белгиленген.

Демейде ата-эне баланын салмагына бир жашка чейин гана көз салат. Ошондуктан чоңураак балдардын салмагын билип коюу талапка ылайык.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Кесип оорулары

Кесип оорулары - эмгек шартынын организмге тийгизген таасиринен жана кесиптик зыяндуулукка байланыштуу пайда болгон оору.
 
Ишканадагы санитариялык шарттын начарлыгы, температура, чаңдуулук, дүрүлдөө, дирилдөө жана башка оорунун пайда болушунда чоң роль ойнойт. Кесип ооруларына химиялык заттар (коргошун, марганец, сымап, анилин, бензол жана башка) менен уулануу, радиоактивдүү заттардын (нур оорусу), чаңдын көпкө таасир этиши, өзгөчө кремний кошулмасы (пневмокониоз), айрым жугуштуу ылаң (шарп, күйдүргү, бруцеллёз жана башка) менен ылаңдаган малда, ызы-чуулуу жерде иштөө (кулактын угуусунун катуулашы) жана башка себеп болот.
Алдын алууда зыяндуу жерде иштегендерге эмгекти коргоо жана коопсуздук техникасын туура сактоо чоң мааниге ээ.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар‎
Кесип зыяндуулугу

Кесип зыяндуулугу - адамдын ден соолугуна жана эмгекке жарамдуулугуна эмгек процессинин же өндүрүш шарттарынын жагымсыз таасир тийгизген факторлору; ал белгилүү шартта кесип ооруларын пайда кылып, жалпы ооруларды күчүркөнтөт.
 
Санитария-гигиеналык жактан технологияны жакшы билбегендик, айрыкча уулуу жана аллергия пайда кылуучу синтезделген заттарды, жаңы сырьёлорду пайдалануу, технологиялык режимди, санитария-техникалык нормативдерди бузуунун жана башка натыйжасында келип чыгат. Кесип зыяндуулугуна: чаң, ызы-чуу, дирилдөө, жогорку жана төмөнкү температура, абанын өтө нымдуулугу, атмосфера басымынын жогорулашы жана төмөндөшү, уулуу жана радиоактивдүү заттар, иондоштуруучу нурлануу, электр-магниттик толкундар, микроорганизмдер жана башка кирет. 

Кесип зыяндуулугу эмгек процессине, анын уюштурулушуна, узактыгына, нервге, көзгө, кулакка күч келүү жана башка менен да байланыштуу. Кесип зыяндуулугунан эмгекке жарамдуулук азайып, катуу кармаган жана өнөкөт оорулар, уулануу, жалпы оорулар көбөйөт. Социалисттик коомдун шартында эмгек шарттарын жакшыртууга, Кесип зыяндуулугужоюуга багытталган чаралар жүргүзүлүүдө. Автоматташтыруу жана механикалаштырууда илимий-техникалык прогресстин жетишкендиктерин иш жүзүндө пайдалануу менен өндүрүштөгү Кесип зыяндуулугу жоюлууда жана азаюуда.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Категория:Ден соолук
Кератопластика

thumb|Кератопластика.
Кератопластика - көздүн тунук челин көчүрүп тигүү операциясы.
 
Кератопластика көздүн тунук челин ак басып, көрүү начарлаганда аны толук же бир аз калыбына келтирүү максатында, кээде сулуулук үчүн жасалат. Көздүн тунук челинин ак түшкөн жерин кесип алып, анын ордуна башка адамдан түрдүү себеп менен алынган же консерваланган көздүн тунук челинин бөлүгү тигилет. Азыр көздүн тунук челин бүт бойдон алмаштырууга болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Кератоз

thumb|upright|Кератоз.
Кератоз - теринин мүйүз катмарынын калыңданышы менен мүнөздөлүүчү оорулар.
 
Кератоз мүйүз катмардын өтө өсүшүнөн (гиперплазия) же бул катмардын клеткаларынын биригишинен болушу мүмкүн; бул жердин какачы соо териникинен 5-10 эсе аз түлөйт. Кератоз тубаса, кийин пайда болгон жана конституциялык болуп бөлүнөт. Дарылоо себебиңе жараша жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:оорулар
Кератит

thumb|Кератит
Кератит — көздүн тунук челинин сезгениши.
 
Ооруну көбүнчө вирустар, чанда башка микроорганизмдер козгойт. Кератиттен көздүн тунук чели тунарып, көрүү начарлайт. Оорунун пайда болушуна көздүн тунук челинин травмасы, көз оорулары, түрдүү жугуштуу оорулар (грипп, бруцеллёз, чечек, кептөөр, туберкулёз жана башка) жана витамин жетишсиздиги себеп болот. Оорунун башталышында көздөн жаш агып, бир нерсе түшкөндөй болуп ооруйт, көз кызарып, көздүн тунук чели шишийт, жарыкты карай албайт. Кээде көзүн ача албай калат. Көздүн тунук челинин борбору сезгенсе көрүү начарлайт. Оорунун бул белгилери билинери менен врачка кайрылып, анын көрсөтмөлөрүн так аткаруу керек. Өз алдынча туура эмес дарылануудан чел кабыкты туруктуу ак басышы мүмкүн. Кератиттин себебин лабораториялык изилдөөдөн таап көз врачы дарылайт.

Оор, тез өөрчүүчү жана ириңдүү Кератитте ооруканада дарылануу керек. Кээде көздүн абалына карата операция да жасалышы мүмкүн (к. Кератопластика). Оорунун алдын алууда көздү травмадан сактоо, көздүн былжыр челинин жана жаш бездеринин сезгенүүлөрүн өз убагында дарылоо, жугуштуу оорулардан сактануу, өздүк гигиенаны сактоо керек.

 Булактар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар‎
Кекирүү

Кекирүү - карын же кызыл өңгөчтөн ооз аркылуу капысынан газдын, кээде карындагы азык аралашмасынын өзүнөн-өзү чыгышы.
 
Дени соо киши тамакты, сууну шашып ичкенде же кургак тамак жегенде абаны көп жутуп алуудан кекирет. Мындай Кекирүү жытсыз, даамсыз болуп, кандайдыр бир оорунун белгиси болуп эсептелбейт. Көбүнчө эмчектеги бала эмчек эмгенде абаны көп жутуп алып, кекирет, кээде сүт кулгуйт ( Кулгуу). Карын зилинин кычкылы көп болсо, кычкыл өт, он эки эли ичегиден карынга өтүп кеткенде ачуу сезилет. Карын ооруп, тамак сиңбей калганда сасык Кекирүү байкалат. Кекирүү карын, боор, өт баштыгы, ичеги ооруларынын белгиси болушу мүмкүн. Кээде боор эт, чанда жүрөк кан тамыр системасынын (стенокардия, миокарддын инфаркты, жүрөк ишинин начарлашы) ооруларында болушу мүмкүн.

Дарылоо негизги ооруга жараша жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Каузалгия

Каузалгия - четки нерв сөңгөгү жабыркаганда капысынан башталып, какшатып ооруган оору.
 
Каузалгия симпат нерв талчаларына бай бут-колдун нерв сөңгөктөрү (шыйрактын чоң жилинчик нерви, көчүк нерви, колдун ортоңку, кээде чыканак нервдер) жараат алганда пайда болот. Жарааттангандан 5-10 суткадан кийин бут-кол ооруп, вегетатив нерв системасы да бузулат. Кол жабыркаса - моюн, көкүрөктүн жогорку жагы, бут жабыркаса ичтин төмөн жагы ачышып, ооруйт. Бир аз кыймылдаганда же териге тийгенде, ызы-чуу жана башка таасир эткенде оору күчөйт. Терини муздатып, дайыма суулап турса ооруганы басаңдайт.

Дарылоодо новокаин блокадасы, физиотерапия жана башка колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Катетер

thumb|Катетер.
Катетер - табигый жолдорго, дене көңдөйүнө, лимфа менен кан тамырларга дары каражаттарын, рентген контрасттуу заттарды куюу, ошондой эле оорунун диагнозун коюу, дарылоо максатында анын ичиндеги суюктукту чыгаруу (катетерлөө) үчүн колдонулуучу түтүк сымал медициналык аспап.
 
Катетерлөөдө асептика эрежелери сөзсүз сакталууга тийиш. Кулак ооруларын дарылоодо учу жоонойгон металл Катетер менен кулак тарсылдагын угуу түтүгү аркылуу үйлөтөт. Кардиологияда атайын жүрөк Катетер кан тамыр жолу боюнча анын көндөйүнө жиберилип, диагнозу, хирургиялык операциянын мүнөзү, көлөмү аныкталат. Урологияда атайын катетерлөөчү цистоскоп колдонулуп, анда заара чыгаруучу жолдордун ооруларын диагноздоо жана дарылоо процедуралары жүргүзүлөт. Катетерлөө көбүнчө бөйрөк чөйчөкчөсүндө, табарсыкта заара топтолуп калганда, заара жолдорунун сезгенүү ооруларын рентгендик изилдөө жана дарылоодо кеңири колдонулат. Катетер металлдан, резинадан, лак сиңирилген жибектен жасалат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Кататония

Кататония - кыймыл-аракеттин начарлашы менен болгон психиканын бузулушу.
 
Оорунун эки түрү бар: оорулуунун түрдүү Кататониялык майыптык менен коштолгон ишкердиктин токтотулушу (ступор) жана максатсыз баш аламан Кататониялык козголгучтук (туталануу). Көбүнчө шизофренияда кездешет. Кататония жин оорусунун негизги белгиси, ал кан тамырлардын жана баш мээнин органикалык бузулушунан болот. Биринчи түрүндө оорулуу акырындап суз тартып, шалаакы боло баштайт, араң басат, бара-бара таптакыр баспай калат, аз сүйлөйт, акыры дудук сыяктуу сүйлөөдөн баш тартат (мутизм). Тамак ичпейт, кийим кийүүдөн качат, ордунан жылдырууга каршылык көрсөтөт (негативизм). Экинчи түрүндө оорулуунун тынчы кетет, бети-башын кыйшаңдатат, кийимин тытып, жылаңачтанат, ары-бери секирет, түкүрүнөт жана башка Көп сүйлөйт, ырдайт, бирок тили билинбейт. Оорунун эки түрү улам алмашып кайталанышы же бир калыпта көпкө создугушу мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Карынды тазалоо

Карынды тазалоо - карындан тамак-аштын калдыктарын же уу заттарды чыгаруу.
 
Карынды врач же фельдшер атайын карын түтүгү менен тазалайт. Өмүр үчүн коркунучтуу ууланууда врач келгиче Карынды тазалоонун эң жөнөкөй түрүн жасоого болот: оорулууга 5-6 стакан суу ичирип, анан кичине тилдин түбүн сөөмөй менен басып кустуруу керек. Бул процедураны бир нече ирет кайталоого болот. Карынды тазалап бүткөндөн кийин оорулууну төшөккө жаткырып, жылуулап жаап, 1-2 ууртам чай ичирүү керек.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина‎
Карылык психоздор

Карылык психоздор (сенилдик психоздор) - демейде 70 жаштан кийин пайда болуучу психикалык оорулар (карылыктан болуучу кем акылдык жана башка).
 
Карылык психоздор акылдан айныбаган, башкача айтканда функциялуу ооруларга кирет. 

Азыркы илим Карылык психоздорду төмөнкүдөй ажыратат: 
 1) инволюциялык көңүл чөгүү, 
 2) инволюциялык алжытма психоздор, 
 3) кататониялык (тырышма) жана көзүнө ар нерсе көрүнүүчү, кулагына ар кандай үн угулуучу психоздор. 

Көбүнчө алжыма, жөөлүмө, тынчы жок, создуккан депрессия түрүндө учурайт, алардын көңүлү суз болуп, коркок келишет, дайыма кооптонуп, асан кайгы болушат, өзүн жектешет. Карылык психоздорго өзүнчө сүйлөй берүү мүнөздүү. Туугандарынан, коңшуларынан, кызматташтарынан, тааныштарынан шектенишет; аңдып жүрөт, өлтүргөнү жатат, кыянаттык кылат деп жөөлүп сүйлөшөт. Көзүнө көрүнүүчү же кулагына угулуучу психоздор сейрек кездешет, алардын мурдуна жаман жыт келип, кулагына каңырыш ар нерсе угулат. Кататониялык психоздордун кыймыл-аракети баш аламан болуп, денесин калтырак басат, уйкусу качат, түнкүсүн басып жүрүшөт, күндүз көбүнчө үргүлөп олтурушат, кишини тааныбайт, ичип-жегенин билбей калат, ичинин ооруганын айтып, тамак сиңбейт деп даттанат. Бул ооруга башка оору кошумча болгон учурда адам өлүмгө учурайт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Кардиоспазм

Кардиоспазм - кызыл өңгөчтүн жыйрылуу жөндөмү жана карындын оозунун рефлекстик ачылуусу бузулуудан пайда болгон оору.
 
Тамактын кызыл өңгөчтөн карынга өтүүсү кыйындайт. Белгилери: дисфагия, төштүн ич жагынын оорушу, кусуу, кулгуу. Дарылоо дары каражаттары, ошондой эле хирургиялык жол менен жүргүзүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар‎
Каракуш мээ

Каракуш мээ - мээнин бөлүгү.
 
Мээнин кежиге бөлүгүндө, сүйрү мээнин үстүндө жайгашып, аны толук жаап турат. Ортоңку бөлүгү аркылуу бириккен эки бөлүкчөдөн туруп, ак жана боз заттан түзүлөт. Сырткы боз заты (кыртышы) нерв клеткасынан турат. Каракуш мээнин борборунда жайгашкан ак затын нерв талчалары түзөт. Каракуш мээнин кыртышы 5 түрдүү клеткадан турган 3 катмардан түзүлүп, ал клетканын төртөө тормоздоочу болуп эсептелет. Каракуш мээ үч жуп бутчалары менен мээнин төмөнкү жана жогорку бөлүктөрүнө биригет. Каракуш мээден келген импульстар туруп туруу, басуу, тең салмакты сактоочу булчуңдарды жөнгө салат жана координациялайт. Каракуш мээге алкоголь жана башка уу заттар таасир эткенде кишинин кыймыл-аракети бузулуп, басмак түгүл отура албай калат. Каракуш мээнин тубаса жабыркашы кишиде тең салмактуулуктун, булчуң тонусунун, жыйрылуусунун бузулушуна алып келет, бат чарчайт. Жаныбарлардын Каракуш мээсин алып таштаганда шарттуу рефлекстик аракеттери жоголот. Каракуш мээнин белгилүү жерин электр менен дүүлүктүргөндө айрым булчуңдардын тобуна (көздүн, баштын, кол-буттун) кыймыл реакциясын чакырат, вегетатив нерв системасына байланыштуу физиологиялык процесстер өзгөрөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Категория:Анатомия