Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Аба укугу

Аба укугу - аба мейкиндигин пайдаланууга байланышкан укуктук нормалардын жыйындысы. Аба укугу мамлекеттик ички жана эл аралык укуктун нормаларын камтыйт. Өз аймагына, ошондой эле аймактын сууларына тиешелүү аба мейкиндигине мамлекеттин толук суверенитетин таануу аба укугунун жобосу болуп эсептелет. Кыргызстандын аба укугу комплекстүү мүнөздө: а) ал мамлекеттик укуктун (аба мейкиндигине суверенитет); б) жарандык укуктун (жүргүнчүлөрдү, жүк ташуу, аба кемесинин ээсинин жоопкерчилиги); в) административдик укуктун (аба кемелерин аэродромдо каттоо тартиби, аэродромдун тегерегинде объектилерди куруу, аба транспортунда укук бузгандык үчүн административдик жоопкерчилик); г) жазык укугунун (өзгөчө оордотуучу жагдайда укук бузуулар, мисалы, аба кемесин айдатып качуу) нормаларын камтыйт. Аба укугунун негизги булактары эларалык келишимдер (эки жана көп тараптуу). Алардын ичинен эл аралык жарандык авиация жөнүндө 1944-ж. кабыл алынган Чикаго конвенциясынын мааниси чоң. Бул конвенция боюнча жарандык авиациянын эл аралык уюму (ИКАО) түзүлгөн. Аба кемелерин басып алуу жана айдатып качуу Варшава конвенциясы (1929); Гаага протоколу (1955); Токио конвенциясы (1963); Гаага конвенциясы (1970); Монреаль конвенциясы (1971) жана башкаларда каралган.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Аба учагын айдай качуу

Аба учагын айдай качуу – жарандык авиация ишмердигинин коопсуздугуна кол салган, эларалык мүнөздөгү кылмыш; аз эмес учурларда террордук акты болуп саналат. А. у. а. к. үчүн, ошондой эле уурдап айдап кетүү максатында аба учагын мыйзамсыз басып алганы үчүн өзалдынча кылмыш-жаза жоопкерчилиги биринчи жолу 1973-жылы киргизилген. КР Кылмыш-жаза мыйзамдары бул кылмышты суу кемесин жана темиржолдун кыймылдуу унаасын айдатып кетүү менен бир статьяга бириктирген.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Аба чек-арасы

Аба чегарасы – мамлекет аймагынын (кургак жеринин, сууларынын, жер түпкүрүнүн, аба мейкиндигинин) чектерин аныктаган тилке жана ал тилке боюнча тигинен өтүүчү үстүңкү бет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Аба-жүк коштом кагазы

Аба-жүк коштом кагазы – аба-жүк ташып жеткирүү келишими. Ал жүк жөнөтүүчү тарабынан жүк жөнөтүлгөн аэробекетте түзүлөт да жүк тартуучуга жүк менен кошо тапшырылат. А. ж. к. к. адатта 3 түпнускада жана 6 көчүрмө нускада түзүлөт. Түпнусканын биринчи нускасы жүк ташуучуга, экинчиси жүк алуучуга, үчүнчүсү жүк жөнөтүүчүгө тапшырылат. Коштом кагаздын көчүрмөлөрү жүк ташуучуда, жүк жөнөтүүчүдө, жүк алуучуда, жүк жөнөткөн жана ташып жеткирилген аэробекеттерде, бажыканада калат. Адаттагы иш-милдетинен сырткары, жүк ташуу келишими, товар тескөө документтери, жүк ташуучунун жүктү кабыл алгандыгы тууралуу тилкаты бажы жарнагы катары дагы бир милдетти аткарат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Абоненттик бутак

Абоненттик бутак — абонент менен түз 
туташтырылган жалпы пайдалануучу электрдик байланыш тармагынын бир бөлүгү.
 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Абоненттик почта кутусу

Абоненттик почта кутусу – белгилүү бир дарекке жөнөтүлгөн почта жөнөтүмдөрү менен күндөлүк басылмаларды алуу үчүн көп кабаттуу үйлөрдүн киребериштерине, же жеке турак үйлөрдүн почточу үчүн ыңгайлуу жерлерине, элет жергесиндеги менчик үйлөрдүн дарек ээлери тарабынан кадалган, тагылган, орнотулган атайын куту.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Авалдашкан вексель

Авалдашкан вексель – векселдин алдыңкы бетине же ага тиркелген баракчага кол коюлуп, банк кепилдиги менен авалдашкан вексель.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Авалдаштыруу

Авалдаштыруу – авалды жолжоболоштуруу. А. чектин бетине же кошумча баракка «аваль катары эсептелсин» деп, кимге жана ким тарабынан берилгендиги күбөлөндүрүлүп көрсөтүлөт.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Авалчы

Авалчы – авалдын негизин түзгөн вексель же чек боюнча төлөмдөрдү моюндаган тарап. Авалды түзүү менен, анын жоопкерчилигин алган жак, вексели бар жактын кимисинин болбосун алдындагы милдетин аткарууну өзүнө алат. Ошону менен бирге, ал моюндаган милдеттенме жараксыз болгон учурда да, А-нын жоопкерчилиги шарты сакталбаган учурдан башка баардык жагдайларда өз күчүндө кала берет. Чек төлөгөн А. кепилдик берген жакка, анын алдында милдеткер жактарга карата чектен улам чыккан укукка ээ болот.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Аваль

Аваль (фр. aval ) – жарандык укукта векселдик кепилдик берүү, же үчүнчү жак тарабынан өзгөчө кепилдик кат таризинде түзүлгөн чек боюнча төлөм кепилдиги. КР жарандык мыйзамдарына ылайык, чек боюнча төлөм толук бойдон же жарымжартылай авалчынын төлөө кепилдигине (аваль) жараша кепилденүүсү мүмкүн. Төлөм чеги боюнча кепилдикти (авал) төлөөчүдөн башка баардык жактарга бере алышат. 
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Аванса отчету

Аванса отчету – алдынала насыя алган каражат чыгымдарын актай турган аргандай документтер тиркелүү менен түзүлгөн документ. Ал өндүрүш чыгымдарын чагылдыруу (баалуу нерселерди сатып алуу ж. б.) жана аны күндөлүк керектөөлөргө чыгаша кылуу үчүн тийешелүү уюмдун эсеп-кысап бөлүмүнө тапшырылат.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр 
Категория:Бухгалтердик эсеп
Авария (кырсык)

Авария (кырсык) (ит. avaria , араб. авар – кырсыктоо, зыян) – курулмалардын, коммуникациялардын, жабдуулардын, кооптуу өнөржай объекттеринде колдонулуучу унаа жана башка техника каражаттарынын кыйроосунан жана бузулушунан келип чыккан зыян менен чыгымдар; көзөмөлдөөгө мүмкүн болбогон жарылуу, өрт же зыяндуу зат булгоолору.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Авизолонгон аккредитив

Авизолонгон аккредитив – банк тарабынан белгилүү бир корреспондентке коюлган аккредитив.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Автомобилдик жеке менчик жолдор

Автомобилдик жеке менчик жолдор – юридикалык жана жеке жактар курушкан жана алардын жеке менчиги болуп саналган автоунаа жолдору.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Автомобиль жолдорун пайдалангандыгы үчүн салык

Автомобиль жолдорун пайдалангандыгы үчүн салык – КРдеги жалпы мамлекеттик салык болуп саналат. Менчигинин, ишмердүүлүгүнүн түрүнө, уюмдашуу-укуктук таризине карабастан, экономикалык ишмердүүлүктү ишке ашырып жатышкан субъекттердин баары салык төлөөчүлөр болуп саналашат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Автордук жана/же аралаш укуктарды пайдалануучулар

Автордук жана/же аралаш укуктарды пайдалануучулар – автордук жана аралаш укуктардын объекттерин пайдалануучу баардык жеке жана юридикалык жактар.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Автордук калемакы

Автордук калемакы – илимдин, адабияттын же искусствонун чыгармаларын пайдалангандыгы үчүн авторго (же анын мураскорлоруна) төлөнүп берилүүчү сыйакы. А. к. көлөмү жана тартиби автор менен басманын ортосундагы келишим менен аныкталат.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Автордук келишим

Автордук келишим – автордун мүлктүк, ээлик укугун өткөрүп берүү боюнча түзүлгөн жарандык укук келишими. Укугун толугу менен өткөрүп берген автордук келишим менен укугун жарым-жартылай өткөрүп берген автордук келишимдин айырмасы бар: биринчисинде – чыгарманы келишимде каралган чекте, белгилүү бир жолжоболордун негизинде укук берилген жак гана пайдалана алат жана ага башка жактардын пайдалануусуна тыюу салууга мүмкүндүк берет (анын ичинде автор да бар); экинчисинде – чыгарманы пайдаланууга автордун дагы, анын мураскеринин дагы, ал жарым-жартылай укук берген жактын дагы, ушундай эле укук берилген башка жактардын дагы пайдаланууга акысы бар. Ошондой эле, чыгарманы тигил же бул чекте пайдаланууга улуксат берүү тууралуу автор жана/же анын мураскерлери тарабынан түзүлгөн келишимдер дагы автордук келишимге жатат. Автордук келишим даярдалып бүткөн чыгармага, же автор жазуу милдетин алган чыгармага карата да (автордун тапшырык келишими) түзүлүшү мүмкүн.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Автордук көзөмөлгө алуу

Автордук көзөмөлгө алуу – курулуш башталгандан тартып пайдаланууга берилгенге чейин анын инженердик-техникалык чечилиши менен техникалык-экономикалык көрсөткүчтөрүнүн долбоордо каралган чечилиши менен көрсөткүчтөрүнө дал келүүсүнө автордун көзөмөл жүргүзүүсү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Автордук презумпция

Автордук презумпция – автордук укукта башка далил болбогонуна байланыштуу ошол сапатта чыгарманын түп нускасында же нускасында көрсөтүлгөн адамдын автор болуп эсептелген ченем.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Автордук тапшырык келишими

Автордук тапшырык келишими – тапшырык келишими боюнча жасалган чыгармага карата мүлктүк эмес жеке укук авторго тааныдык болот. Тапшырык менен жасалган чыгарманы пайдалануу укугу А. т.к.-нде көрсөтүлгөн тарапка тийешелүү болот. Тапшырык ээси тапшырык келишиминде каралган шартта калем акынын эсебинен авторго аванса төлөп берүүгө милдеттүү. Аванса өлчөмү, төлөө мөөнөтү менен тартиби тараптардын макулдугу аркылуу тапшырык келишиминде чагылдырылат. Эгер автор тапшырык келишиминин шарттары боюнча даярдалган чыгарманы бере албаса, тапшырык ээси иш жүзүндө тарткан зыян ордун толтурууга милдеттүү.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Автордун беделин коргоого укук

Автордун беделин коргоого укук – автордун моралдык укуктарынын бири; автордун кадыр-баркына, ар-намысына шек келтирүүчү (же келтире турган) бурмалоодон же башка оңдоолордон өз чыгармасынын колтийбестигине укуктуулугу. Алсак, чыгарманы чечмелөөлөр, толуктоолор, сүрөт жасалгалар менен жабдууга, анын түзүмүн бузууга болбойт. А. б. к. у. чыгарма автордун ар-намысына жана кадыр-баркына доо келтирип жана аны менен макулдашылбастан, бурмаланганда гана келип чыгат.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Автордун моралдык укугу

Автордун моралдык укугу – КР мыйзамдары боюнча автордун мүлктүк эмес жеке укугу. Ал төмөнкүлөрдү камтыйт: а) автордук укук – чыгарма авторунун өз укугун таануу укугу; б) аты-жөнүнө укугу – чыгарманы автордун өз аты-жөнү менен, каймана ат же аты-жөнүн атабай эле, т. а. анонимдүү пайдалануу же пайдаланууга улуксат берүү укугу; в) жарыялоо укугу – чыгарманы баардык таризинде жарыялоо же жарыялоого улуксат берүү укугу, анын ичинде кайра чакыртып алуу укугу; г) чыгармага колтийгистик укугу – чыгарманы коргоо укугу, ага чыгарманын аты, бурмалоо ж. б. у. с. автордун ар-намысына шек келтире турган жосундардан коргоо кирет. Жеке мүлктүк эмес укук анын мүлктүк укугуна карабастан таандык болот, ага чыгарманы пайдаланууга өзгөчө укуктарды берген учурда да сакталат.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Авторитаризм (жеке бийлик)

Авторитаризм (жеке бийлик) (лат. autoritas – бийлик) – саясий бийлик тартибинин бир түрү 
(демократия , тоталитаризм сыяктуу эле). Кандайдыр бир даражада жарандардын 
саясий эркиндигин, баарыдан мурда оппозициячыл уюмдар менен басма сөздүн эркин 
иш-аракетин чектеген, негизги, баардык десек да болот, мамлекеттик бийлик 
тизгини бир колго (президент, монарх, премьер-министр), же төбөлдөр тобуна 
топтогон түзүлүш. Шайлоолор менен жалпы элдик добуш берүүлөр өкмөт көзөмөлү 
астында өтөт жана көпчүлүк учурда шарттуу түрдө, же будамайлоо жолу аркылуу 
жүргүзүлөт. Бийлик жол-жобосу менен коомдук-саясий карым-катнаштардын мүнөзү баш 
мыйзам ченемдерине да, жөн мыйзам ченемдерине да дал келбейт, же алар 
демократиялык нугунан тайганына карабастан өзгөртүлө берет. Мүнөзүнө жараша жеке 
бийлик тартибинин ченемдүү бийликтен тартып (м.: Франциядагы 1958–1969-жылдар 
аралыгындагы де Голлдун тартиби) кызылкамчы бийликке чейинки (аскердик, 
аскердик-полицейлик) аргандай түрлөрү кездешет. Бирок, кандай А-дин тушунда 
болбосун, өкмөт коомдун баардык катмарын толук көзөмөлдөй албайт. Анын 
тоталитаризмден айырмасы ушунда.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Авторлоштуруу

Авторлоштуруу (англ. autorization ) – банк ишинде электрондук документтин, 
же дайынкаттын, же өзүн көрсөткөн жактын ыйгарым укугун, же болбосо авторлугун 
аныктоо. Адатта электрондук документти А., магниттик же процессордук дайынкатты 
А., банк кызматынан пайдалануучунун жекече дене түзүлүш өзгөчөлүгүн А. (манжа 
изин салыштыруу ж. б.) болуп бөлүнөт. Ал эми электрондук документти анын 
өзүндөгү айрым сандык айырмачылыктардын, ошондой эле авторго гана таандык 
жашыруун жеке сандардын жардамы аркылуу А. сандык (электрондук) колтамга деген 
ат менен кеңири маалым. Ал төлөм тутумунун катышуучусу электрондук төлөм 
документтеринин түпнускалуулугу менен бүтүндүүлүгүн анын жардамы аркылуу 
ырастоочу жабдык.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Автоунаа жолдору

Автоунаа жолдору – жолдо жүрүү эрежесинде, мамлекеттик чен-өлчөмдөрдө ж. б. чен-өлчөмдүк документтерде көрсөтүлгөн белгилүү бир ылдамдыкта, салмакта жана көлөмдө жүрүүчү унаа каражаттарынын коопсуздугу менен ыңгайлуулугун камсыз кыла турган инженердик курулмалардын топтому.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Автоылоо милдети

Автоылоо милдети – табигый кырсыкка каршы күрөшүү, же кандайдыр бир мамлекеттик жооптуу тапшырманы аткаруу үчүн жарандык же аскердик бийликке автоунаа, араба же ылоо күчүн убактылуу пайдаланууга берүү милдеткердиги. Согуш мезгилинин шартында аскер бийлиги тарабынан киргизилиши мүмкүн.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Агент (өкүл)

Агент (өкүл) (лат. agentis – аракет жасоочу) – башка жактын (принципалдын 
) кызыкчылыгы үчүн жана ал тарабынан берилген ыйгарым укуктарынын чегинде аракет 
кылуучу ишеним көрсөтүлгөн юридикалык же жеке жак. Белгилүү бир өлчөмдөгү сыйпул 
үчүн кызмат көрсөтөт.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Агент-делькредере

Агент-делькредере – кошумча сыйпул алуу менен, принципалга (бүтүмкерге) сатык баасы үчүн кепилдик 
берген агент. А.-д. төлөө мүмкүнчүлүгү жок принципалга тарткан чыгымын көтөрүүгө 
милдеттенет, бирок сатып алуучу принципал келишимде көрсөтүлгөн милдеттенмелерин 
аткарбагандыгынан улам, же сунуш кылынган товардын баасынан чыккан 
талаш-тартыштар боюнча андан баштартса, А.-д. ага жооп бербейт.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Агенттик

Агенттик – 1) кандайдыр бир мекеменин (жарандын, мамлекеттик же муниципалдык түзүлүштүн) ыйгарым укугу же тапшырыгы (м.: жарнама, риэлтор А-ги) боюнча иш алпарган уюм; 2) биркатар өлкөлөрдөгү мамлекеттик башкаруу органдарынын аталышы (м.: КР Өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик байланыш А-ги); 3) айрым эларалык уюмдардын аталышы (м.: Атом кубаты боюнча эларалык А. – АКЭА).
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Агенттик сыйпул

Агенттик сыйпул – агенттик келишим шартына 
жана аракеттеги чен-өлчөмгө жараша агенттин кызмат акысы. Эгер келишим шартында 
А. с. төлөп берүү тартиби жок болуп, эгер келишим маанисинен, же иш жүгүртүү 
каадасынан дагы башка сыйпул төлөө тартиби келип чыкпаса, агенттин өткөн мезгил 
аралыгы боюнча отчету тапшырылган күндөн тартып бир апталык мөөнөт ичинде 
принципал сыйпулун төлөп берүүгө милдеттүү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Агрардык укук

Агрардык укук, же айыл чарба укугу - бири-бири менен өз ара тыгыз байланышкан жер, мүлк, эмгек жана уюштуруу-башкаруу мамилелерин жөнгө салуучу комплекстүү укук тармагы. Агрардык укуктун предметин өз ара ажырагыс болуп байланышкан агрардык мамилелердин комплекси түзгөндүктөн, аны жөнгө салуу да ар түрдүү.Агрардык укуктун тун өзгөчө объектилерине: айыл чарба жана агрардык бирикмелеринин жана алардын кызматкерлеринин укуктук статусу, айыл чарба ишканаларынын жер пайдалануу укугу, ушул ишканаларда өндүрүштү, эмгекти уюштуруу, укуктук жактан жөнгө салуу боюнча алардын мүлкүнө тиешелүү укук режими, өндүрүштүк, чарбалык, финансы иштерин жөнгө салуу, айыл чарба ишканалары менен бирикмелеринин келишим түзүү жагынан мамилелери, айыл чарба ишканаларынын мүлкүнө зыян келтиргени үчүн жоопкерчилик, айыл чарба ишканалары менен бирикмелердин жана башкалардын кызматкерлеринин көмөкчү чарбаларынын укуктук мамилелерин жөнгө салуу сыяктуу юридикалык нормалар кирет. Агрардык укук илимдин тармагы катары айыл-чарбанын укуктук маанилүү проблемаларын илимий жактан иштеп чыгууга, ошондой эле мыйзам актыларын бир системага салууга мүмкүнчүлүк берет.
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Агрессиялык (баскынчылык) акты

Агрессиялык (баскынчылык) акты – эларалык укукта тынчтыкты бузуунун эң коркунучтуу түрү; БУУнун уставына ылайык, ар жолу БУУнун Коопсуздук Кеңеши тарабынан ырасталат, ошол эле учурда, Коопсуздук Кеңеши агрессиянын белгилерин 1974-жылкы «Баскынчылык актысынын» шарттуу белгилерине байланган эмес, ошондуктан А. а-нын акыркы тизмесинин чегинен чыга алат. Коопсуздук Кеңешинин А. а-ны ырастоосу бул уюмдун БУУнун уставынын VII бөлүмүнө ылайык эларалык тынчтыкты жана коопсуздукту сактоо же калыбына келтирүү боюнча кандай чараларды көрүү тууралуу сунуштарды же чечимдерди кабыл алуусуна негиз түзөт.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Адабий жана көркөм менчик

Адабий жана көркөм менчик – Батыш өлкөлөрүнүн укуктук тутумдарында адабий, илимий жана искусство чыгармаларына ээлик кылуу укугу, « интеллектуалдык менчик » деген кыйла кеңири түшүнүктүн курамдык бөлүгү.
 ==Колдонулган адабияттар==
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Адам ишмердигинин жагымдуу жагдайлары

Адам ишмердигинин жагымдуу жагдайлары – жашап турган чөйрөнүн абалы, анда адамга терс таасир этүү факторлору болбогон жана адамдын организминин бузулган функциялары калыбына келтирүүчү мүмкүндүктөр.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр