Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бронхоэктаз оорусу

Бронхоэктаз оорусу (бронха жана гр. ektasis - кеңейүү) - бронхалардын кеңейип кетиши мүнөздүү болгон дем алуу органдарынын оорусу.
 
Бронхоэктаз оорусу тубаса жана оорулардан кийин (өнкөнүн жана бронханын өнөкөт оорулары, кургак учук ж. б. ) пайда болот. Бронхалар өнөкөт сезгенгенде, анын былжырак жана булчуңдуу кабыкчасы өзгөрөт, чоюлгуч ткань бириктирүүчү тканга айланат. Бронхоэктаз оорусу цилиндр, баштыкча ж. б. түрүндө болот. Бронхоэктаз оорусу менен ооруган адам катуу жөтөлүп, суюк, ириңдүү какырык чыгарат. Кээде кан түкүрүшү ыктымал. Оорулуунун абалы начарлап, деми кысылып, алы кетет. Бронхоэктаз оорусунун жүрүшү жылдап созулат, көпчүлүк учурда тез-тез кайталайт. Бронхоэктаз оорусу кабылдап кетсе, ички органдардын амилоидозуна жана сезгенишине алып келет. Дарылоо оорунун жүрүшүнө жараша жүргүзүлөт. Кээ бир учурда операция жасалат. Бронхоэктаз оорусунун алдын алууда инфекция менен күрөш жүргүзүү (өпкөнүн, бронхалардын сезгени-шин), денени чыңдоо, гигиеналык эрежелерди сактоо талап кылынат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Оорулар
Брумель Валерий Николаевич

Брумель Валерий Николаевич (14. 5. 1942-ж. т. ) - советтик жеңил атлет, СССР спортуна эмгеги сиңирген мастер (1961).
 
1964-жылдан КПССтин мүчөсү. Москвадагы Борбордук физ-ра институтун бүтүргөн (1967). Бийиктиктен секирүү боюнча СССРдин, Европанын жана дүйнөнүн бир нече жолку рекордсмени, дүйнөлүк рекордду 2 м 28 см ге чейин жеткирген (1963). 18-Олимпиада-лык оюндун (1964, Токио, 2 м 18 см) чемпиону. 

Үч жолу (1961, 1962, 1963) дүйнөнүн мыкты спортсмени деп таанылган. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бруснев тобу

Бруснев тобу - Орусиядагы алгачкы социал-демократтар уюмдардын бири. 1889-ж. Петербургда революциячыл студент жаштар менен алдыңкы жумушчулардын биригүүсүнүн натыйжасында түзүлгөн.
 
Бруснев тобу жумушчулар арасында марксизмди пропагандалоо, жумушчу кыймылынын жетекчилерин даярдоо максатын көздөгөн. "Эмгекти эркиндикке чыгаруу" тобунун программасын жетекчиликке алып, падышачылыкты жана буржуазияны жеңип чыгуу үчүн өз алдынча жумушчу партиясын түзүү, эркиндик үчүн күрөштө пролетариат роль ойноорун дыйкандарга түшүндүрүү зарыл деп эсептеген. Топ жумушчу кыймылы менен биригүүгө умтулган. 

1890-91-ж. кышында топтун мүчөлөрү стачкага катышкан. Бруснев тобу Россиядагы маркстик топторду бир уюмга бириктирүү үчүн Москвадагы, Нижний Новгороддогу, Киевдеги, Казандагы революциялык кружоктор менен байланыш түзгөн. 1892-ж. 22-апрелде Бруснев тобунун жетекчилери жана айрым мүчөлөрү Москвада камакка алынып, камалбай калгандары Петербургда "Жумушчулар табын эркиндикке чыгаруу үчүн күрөш союзуна" кабыл алынган.
 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Уюмдар
Бруцеллизат

Бруцеллизат - майда жандыктын бруцеллёз ылаңын аныктоо үчүн колдонулуучу биологиялык препарат.
 
Бул - өңсүз, түссүз суюктук. Биофабрикада даярдалып, өндүрүшкө чыгараардын алдында тазалыгы, залалсыздыгы, активдүүлүгү аныкталат. 19 айга чейин күчүн жоготпойт. Препарат 0, 2 мл өлчөмдө териге куюлат. Дарттуу малдын препарат куюлган жеринде сезгенүү реакциясы (шишүү, кызаруу) пайда болот. 

Реакция 24 - 48 сааттан кийин текшерилет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Медицина
Брушцева Мария Александровна

Брушцева Мария Александровна (6(19). 12. 1906-ж. т. ) - айыл чарба өндүрүшүнүн новатору, СССР Крым областынын Судак райондагы "Коктебель" жүзүм с-зунун бригадири. Эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1949, 1958).
 
1957-жылдан КПССтин мүчөсү. 1944-58-ж. ошол совхоздун звеновою. 1947-ж. анын звеносу аргадан 107, 8; 1948-ж. -114, 3; 1950-ж. -148, 9; 1951-ж. -171, 5; 1957-ж. -157 ц ден жүзүм жыйнаган. Брушцеванын бригадасы 1965-67-ж. жүзүм-дүн ар гектарынан 140-160 ц ден түшүм алган. Ал СССР Жогорку Советинин (4-8-шайл. ) депутаты. КПССтин 23-съездинин делегаты. 

Үч Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. "Жүзүмдөн мол түшүм алууга биз кантип жетиштик" аттуу китептин автору.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бубнов Андрей Сергеевич

Бубнов Андрей Сергеевич (23. 3(4. 4). 1883-12. 1. 1940) -советтик ыамл. жана партиялык ишмер, тарыхчы-публициулук
 
1903-жылдан Компартиянын мүчөсү. Москвадагы айыл чарба институтунда окуган жана революциячыл иши үчүн институттан чыгарылган. РСДРПнин 4-(1906) жана 5-(1907) съезддеринин катышуучусу. 1907-жылдан РСДРПнин Москва комитетинин мүчөсү. 1909-17-ж. Новгород, Петербург, Сормово, Самара ж. б. шаарларда партиялык иш жүргүзгөн. Бир нече жолу камалган. 1917-жылдагы Февр. революциясынан кийин РСДРП (б) Москва обл. бюросунун мүчөсү. РСДРП(б)нин 7-(Ап-рель) конф-ясынын делегаты. Партиянын 6-съездинде РСДРП (б) БКнын мүчөсү. 

1917-ж. октябрда БКнын заседаниесинде Саясий бюрого мүчө, Советтердин 2-съездинен кийин ББАКтын мүчөсү болуп шайланган. 1917-жылдын октябрынан Петроград Аскер революциячыл комитетинин мүчөсү. 1918-ж. ал "солчул коммунисттерге", 1920-21-ж. "демократиялык централизм тобуна", 1923-ж. троцкисттик оппозицияга кошулган, кийинчерээк бул топтон жана оппозициядан баш тарткан. 1924-29-ж. Жумушчу-дыйкан Кызыл Армиясынын Саясий башкармасынын начальниги, СССР революциячыл согуш советинин мүчөсү, ВКП (б) БКнын Уюштуруу бюросунун мүчөсү. 

1925-ж. РКП (б) БКнын секретары. 1929-37-ж. РСФСРдин эл агартуу комиссары. РКП (б) нин 8-, 11- жана 12-съезддеринде БКнын мүчөлүгүнө кандидат, анын 13-17-съезддеринде БКнын мүчөсү. ББАКтын жана СССР БАКтын мүчөсү. Ленин ордени, Кызыл Туу ордени менен сыйланган. Бубнов - "Россияда коммунисттик партиянын өнүгүшүнүн негизги учурлары", "РКП тарыхынын негизги маселелери" деген эмгектердин автору.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бугер-Ламберт-бер мыйзамы

Бугер-Ламберт-бер мыйзамы - сиңирүүчү чөйрөдө монохроматикалык (бир түстөгү) нурдун таралышын жана анын акырындык менен начарланышын аныктоочу мыйзам.
 
Бул мыйзамдын негизинде чөйрөдөн өткөн нур экспонент боюнча начарлайт. Законду 1729-ж. франц. илимпоз Н. Бугер ачып, 1760-ж. немис илимпозу Г. Ламберт толук изилдеген. Немис илимпозу А. Бер (1852) ал мыйзамдын концентрациядан көз карандылыгын аныктаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бугу тамыр

thumb|Бугу тамыр.
Бугу тамыр - өсүмдүктөрдүн татаал гүлдүүлөр тукумундагы рапонтикум уруусунун түрү.
 
Бийиктиги 0, 5-2 м көп жылдык чөп. Тамыры жана тамыр сабагы ичке, өзгөчө жыты бар. Сабагы сейрек бутактуу. Жалбырактары жөнөкөй, сабагына кезектешип жайгашкан. Топ гүлү - корзинка. Түтүкчө гүлдөрү кызгылт көк, 2 жыныстуу. Мөмөсү - урукча. Бугу тамыр СССРдин Саян, Алтай, Жунгар Ала-Тоосунда гана кездешет. Субальпы жана альпылык шалбааларда өсөт. Бугу тамырдын тамырынан жана тамыр сабагынан жасалган "Саяны" деген маңыз медицинада кеңири колдонулат. 

Ал - өнөкөт аракечтикке каршы, организмдин жалпы ишке жарамдуулугун жогорулатууда, акыл жана кол эмгектен чарчаганда пайдаланылуучу дары. Бугу тамырдын дарылык касиети анын курамындагы аскорбин, каротин ж. б. заттардын болушуна байланыштуу. Дарылык максатта Бугу тамыр колдо өстүрүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Өсүмдүктөр‎
Буденный Семен Михайлович

Буденный Семен Михайлович (13 (25). 4. 1883, Козюрин хутору, азыркы Ростов обл. Пролетарск району, - 26. 10. 1973, Москва) - советтик аскер жана мамлекеттик ишмер, Граждандык согуштун баатыры, Советтик Союзунун маршалы (1935), үч жолу 
Советтер Союзунун Баатыры (1958, 1963, 1968).
 
 1919-жылдан КПССтин мүчөсү. Кедей-дыйкан үй-бүлөсүндө туулган. 
 1903-жылдан армияда. Орус-жапон согушунда (1904-1905) жана Биринчи дүйнөлүк согушта көрсөткөн эрдиги үчүн 4 жолу Георгий крести менен сыйланган. 
 Улуу Октябрь революциясынан кийин Дон-до Сальский округдук аткомунун мүчөлүгүнө шайланат. 
 1918-ж. ак гвар-диячыларга каршы атчандар отрядын уюштурган; отряд көбөйүп полкко, бригадага, анан дивизияга чейин жеткен. 
 1919-ж. июида Буденныйдын командачылыгы менен атчандар корпусу түзүлүп, ноябрда 1-атчандар армиясына айланат. Бул армия Жарандык согушта Деникин, Пилсудский жана Врангелдин аскерлерин талкалоодо зор роль ойноду. 
 1921-23-ж. Революциячыл аскер советинин мүчөсү, анан Түндүк Кавказ аскер округунун коман-дачысына орунбасар, Жылкы заводдорун уюштурууда, башкарууда көп иштеди, натыйжада жылкынын жаңы породалары (будённый жылкысы жана терек жылкысы) чыгарылды. 
 1923-жылдан Буденный Кызыл Армиянын Баш командачысынын атчан аскер боюнча жардамчысы, СССР революциячыл аскер советинин мүчөсү. 
 1924-37-ж. РККАнын атчан аскер инспектору. 
1932-ж. М. В. Фрунзе атындагы Аскер академиясын бүтүргөн. 
 1937-жылдан Москва аскер округунун командачысы, СССР коргоо эл комиссариатынын Башкы аскер советинин мүчөсү, 1939- 40-ж. коргоо эл комиссарынын орун басары. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде Жогорку Башкы командованиенин Ставкасынын составында, Ставканын резерв армияларынын аскер тооторунун командачысы жана бир катар фронттун командачысы. 
 1943-ж. январдан Советтик Армиянын атчан аскерлеринин командачысы жана СССР Куралдуу министерствосунун Жогорку аскердик советинин мүчөсү; 1947-53-ж. айыл чарба министринин жылкы чарбасы боюнча орун басары, 1953-54-ж. атчан аскер инспектору. 
 1920-жылдан ББАКтын, 1922-жылдан СССР БАКтын мүчөсү, СССР Жогорку Советинин (1-8-шайл. ) депутаты, 1938-жылдан СССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү. 
 1934-жылдан ВКП (б) БКнын мүчөлүгүнө кандидат, 1939-жылдан БКнын мүчөсү, 1952-жылдан КПСС БКнын мүчөлүгүнө кандидат. 

Жети Ленин ордени, 6 Кызыл Туу, 1-дараж. Суворов ордени, Азерб. ССРинин Эмгек Кызыл Туу, Өзбек ССРинин Эмгек Кызыл Туу ордени, МЭРдин ордендери, Кызыл Туу ордендүү аскердик алтын курал, Кызыл Туу ордендүү революциялык ардактуу тапанча, СССРдин герби түшүрүлгөн ардактуу курал-кылыч жана көптөгөн медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Буж

Буж (фр. bougie - зонд, медицинада) - түтүк түрүндөгү мүчөлөрдү (заара чыгаруучу канал, кызыл өңгөч ж. б. ) кеңейтүү жана изилдөө үчүн колдонулуучу ичи көңдөй, жумуру түтүкчө.
 
Буж каучук, пластмасса же металлдан жасалып, жоондугу, формасы жана узундугу түрдүүчө болот. Ал урологияда заара чыгаруучу каналды кеңейтүү үчүн пайдаланылат. Буж кулак, көмөкөй, кекиртек, кызыл өңгөч жана кан тамыр Буждарына бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Медицина
Бузачи

Бузачи - Каспий деңизинин түндүк -чыгыш жээгиндеги жарым арал.
 
Казакстандын Гурьев облусунда. Деңиз деңгээлинен 61 м бийиктикте. Түштүк жагы дөңсөөлүү, кээ бир жерлеринде бархан жана кум дөбөчөлөрү бар. Түндүк жагы шор топурактуу. Түштүгү Мангышлак жарым аралынын тоолору менен тута-шат. Кийинки жылдарда Каспий деңизинин деңгээли төмөндөп, жээга-нин кургашынан ага жакын жаткан майда аралдар кошулуп, Бузачинин аянты бир кыйла кеңейди.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Аралдар
Буйвол

Буйвол - ача туяктуулар түркүмүнө кирүүчү, сүт эмүүчү жаныбарлардын бир түрү.
 
Буйвол салмактуу, мойну жана буту кыска, жазы маңдай, буквенный моюн-көкүрөк териси салбырак, мүйүзү үч кырдуу, куйругу узун-Өңү кара, боюнун бийиктиги 130 см, тулкусунун уз. 135 см, инек Буйволдун салм. 460 кг, букасы 800 кг га чейин. 12 ай көтөрүп, жалкы тууйт. Анын З тукуму, 4 түрү белгилүү. Африка, Азия жана Тынч океандагы аралдарда кездешет. Буйвол б. з-дан 3-4 миң жыл мурда колго үйрөтүлгөн. 

Азербайжан, Грузия, Арменияда Индия буйволу өстүрүлөт. Буйвол кеч жетилет. Саан Буйвол 1400-1600 кг сүт берет; сүтүнүн майлуулугу 8-8, 8%.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Сүт эмүүчүлөр‎
Категория:Мал чарбачылыгы
Буйнакский Уллубий Даниялович

Буйнакский Уллубий Даниялович (1890-1919) - Дагстанда Совет бийлиги үчүн күрөштү уюштуруучулар-дын бири.
 
1916-жылдан Компартиянын мүчөсү. Москва университетинин юрид. факультететинде окуган. 1917-ж. Февр, революциясынан кийин Москванын Хамовни-ческий районунда, кийин Дагестанда парт, иш жүргүзгөн. 1917-жылдын ноябрынан Петровск - Портанын (азыркы Махачкала), 1918-ж. Даг-стан обл. аскердик революциячыл советин башкарат. Дагстанда Совет бийлиги убактысынча кулагандан кийин Астраханга кетип, 1919-жылдын башында Дагстанга кайра келет да, РКП(б) - нин подпольелик обл. комитетин, Дагстан аскердик советин түзүүгө катышкан. 1919-ж. 13-майда прово-катордун айгагы боюнча Буйнакский башында турган обкомдун бардык мүчөлөрү контрреволюциячыл "тоолук өкмөт" тарабынан камакка алынып, аскер-шарыят сотуна берилген жана атылган. 

1922-ж. Темир-Хан-Шура шаары Буйнакскийдин урматына Буйнакск болуп аталган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бука зоо

Бука зоо - Моравиядагы (Чехословакия) үңкүр.
 
Андан темир доорунун (б. з. ч. 1 миңинчи жылдын ортосу) эсте-ликтерине бай көрүстөн табылган. 1872-ж. чехосл. археолог Й. Ванкель изилдеген. Адегенде үңкүрдө галь-штат маданиятына тиешелүү устакана болгон, кийинчерээк көрүстөнгө айландырылган. Жоокердик араба, темир курал-жарактар, эгиндин даны ж. б. табылган. Жезден жасалган буканын статуясынын табылышына байланыштуу Бука зоо деп аталып калган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория: Үңкүрлөр
Букеттөө

Букеттөө - өсүмдүктү суюлтууда колдонулуучу агротехникалык ыкма.
 
Букеттөө культиватор менен жүргүзүлөт. Мында культиватор айдоонун туурасынан өткөндө, кескичи өсүмдүктүн бир тобун кыркып, өсүмдүктү белгилүү санда калтырат. Андан кийин малаланат, айрым учурда кол менен суюлтулат. Ар букетте (өсүмдүктүн түрүнө жараша) 8ге чейин өсүмдүк калат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Өсүмдүктөр
Булавин Кондратий Афанасьевич

Булавин Кондратий Афанасьевич (1660-ж. чамасы - 1708) - Россиядагы антифеодалдык көтөрүлүштүн (1707- 09) башчысы.
 
Дондук казак-орус, станица атаманынын уулу. Крым та-тарларына каршы жортуулдарга катышып, атамандык кылган. Кийин Бахмуттагы туз кенинде да атаман болгон. 1707-ж. көтөрүлүш баштаган (к. Булавин көтөрулушу (1707-09)). Булавинди Черкасскиде старшиналар өлтүргөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Булакчылар

Булакчылар (Trichoptera) - курт-кумурскалар классындагы түркүм.
 
Денеси майда түктүү, ооз органдары начар өөрчүгөн. Буту узун, курсагы он муунактан турат. Жумурткаларын сууга же суу жээгиндеги өсүмдүктөрдүн жалбырактарына таштайт. Личинкасы куурчакчага айланганга чейин 4-6 жолу түлөйт. Алар жер шарына кеңири тараган. 

Булакчылардын личинкалары жана куурчакчалары менен балыктар азыктанат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Курт-кумурскалар
Буле

Буле (гр. bule - кеңеш) Байыркы Грецияда –
 
 1) Гомердин поэмаларында уруу ак сөөктөрүнүн басилей алдындагы кеңеши.
 2) Аристократиялык жана олигархиялык шаар-мамлекеттердеги (б. з. ч. 5-кылымдын башына чейин) ак сөөктөрдүн же бай адамдардын башкаруу кеңеши.
 3) Демократиялык полистердеги аткаруучу бийликтин жана мамлекеттик контролдун жогорку органы.
 
Буленин мүчөлөрүнүн саны ар кайсы мезгилде ар кандай болуп, 400-500, 600 адамдан турган жана 10 комиссияга бөлүнүп, кезектешип иштеген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тарых
Булчуң

thumb|Булчуңдар.
Булчуңдар - адамдын, бардык омурткалуу жаныбарлардын жана көпчүлүк омурткасыздардын денесин кыймыл-аракетке келтирүүчү органдар (же алардын мүчөлөрү).
 
Булчуңдардын кыймылы аркылуу ар кандай кызмат аткарылат. Булчуңдар жылма жана туура тил-келүү болуп бөлүнөт. Көпчүлүк омурткасыз жаныбарлардын Булчуңдары жана омурткалуу жаныбарлар менен адамдардын кан тамыры, ички органдары (жүрөктөн башкасы) жыл макай Булчуңдардан турат. Адамдын, ошондой эле. омурткалуу жана кээ бир омурткасыз жаныбарлардын тулку бою менен жүрөгү туура тилкелүү Булчуңдардан турат. Адамдын Булчуңдар аткарган кызматы боюнча баш, моюн менен тулку бойду, ийин кырчоосу менен кол сегменттерин жана жамбаш кырчоосу менен бут сегменттерин кыймылга келтирүүчү топтон турат. 

Адамдын денесинде 327 түгөйлүү жана 2 түгөйсүз Булчуңдар, бар. Ар бир булчуң көп сандаган булчуң жипчелеринен туруп, сыртынан өзүнчө чарым менен капталган. Алар сөөктөргө тарамыш аркылуу бекийт. Булчуңдардын эң негизги кызматы жана касиети - алардын кыскарып, кыймылга келиши. Нерв импульстарынын таасири менен алар чоюлуп, узундугун жана көлөмүн өзгөртөт. Булчуңдардын жыйрылышы андагы козголууга байланыштуу. Жыйрылуу жалгыз гана булчуңга тиешелүү, ал эми козголуу нерв ж. б. ткандарга да мүнөздүү. Бардык эркин кыймылдар өз ара байланыштуу жана татаал, шарттуу жана шартсыз рефлекстер менен жөнгө салынып турат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Анатомия
Бульдог

Бульдог (англ. bulldog) - иттин бир түрү.
 
Ал Англияда чыгарылган. Боюнун бийиктиги 50 см, көкүрөгү жайык, башы жалпак, чоң тумшук, алдыңкы жаагы салыңкы, өңү темгил, сары, чаар. Англия Бульдог үй кайтаруу үчүн пайдаланылат. Франция Бульдог кичине жана сымбаттуу. Боюнун бийикт, 30-40, см. Башы тоголок, чоң, кулагы тик, буту кыска, өңү чаар, куу, темгил сары.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Иттер
Бульдозер

Бульдозер - алдында асма калагы (негизги иштөөчү органы) бар трактор же өзү жүрүүчү шасси.
 
Бульдозер жер казуу, кык чыгаруу, дарак жыгуу, сугат тармагын, көлмө, байламта куруу, аянтты тегиздөө ж. б. жумуштарга колдонулат. Бульдозердин калагы трактордун түртүүчү рамасына бириктирилет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Машиналар
Бум (гимнастикалык)

Бум (гимнастикалык) - гимнастикалык машыгууларды группалык жана жалгыз аткарууда пайдаланылуучу жабдык.
 
Туурасынан салынуучу жалпак жыгачтын уз. 4-5 м келип, бийиктиги З ж ге чейин жеткен тирөөчкө бекитилет. Бийиктикти каалаган деңгээлге көтөрүү үчүн тирөөч-төрдөгү тешиктерден" өткөрүлүп бекилүүчү темир илмектери болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Гимнастика
Хуари Бумедьен

Бумедьен Хуари (16. 8. 1925-ж. т. ) -Алжирдин саясий, аскер жана мамлекеттик ишмери. Полковник (1957).
 
Дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Зитун (Тунис) жана аль-Азхар (Египет) университеттеринен билим алган. Кесиби - мугалим. Каирде араб тилинен сабак берген. 1955-ж. Алжирге жашыруун келип, француз колонизаторлорго каршы алжир элинин куралдуу көтөрүлүшүнө катышкан. 1958-ж. Оран провинциясындагы көтөрүлүш чыгарган бөлүктөргө командачылык кылган. 1960-62-ж. Алжир. революциясынын Улуттук советинин мүчөсү жана Улуттук-боштондукка чыгаруучу армиянын Генштабынын начальниги, 1962-жылдын сентябрынан Алжир Элдик Демократиянын Республиканын (АЭДР) улуттук коргоо министри, 1963-65-ж. АЭДР Мин. Советинин председателине биринчи орун басар. 

1965-ж. 19-июндан Революциячыл советке председатель, 10-июндан АЭДР Мин. Советине председатель. 1963, 1965, 1967-ж. СССРге келип кеткен.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Буностомоз

Буностомоз (Bunostomosis) - кепшөөчү малдын жумуру мите курттардын кесептинен пайда болуучу жугуштуу ылаңы.
 
Көбүнчө жаш малды ылаңдатып, энзотиялык түрдө өтөт, ылаң ургундай коңур күздө, кышка жуук байкалат. Мите курт малдын ичегисинде уялайт. Ылаңдаган мал чычкактап, арыктайт, кансырат, музоонун шыйрагы жараланат. Айрыкча козу, му300 өлүмгө учурайт. Малдын кыгынан, ичегидей буностомдорду табуунун жана лабораториялык изилдөөнүн негизинде диагноз коюлат. 

Дарылоо: тиабендазол, фенотиазин, диптерекс тоют менен берилет. Профилактика: жаш малды бөлөк багуу, малды маалы, өлчөмү менен тоюттандыруу, сугаруу ж. б.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Оорулар
Бурама сызык

Бурама сызык — бир убакта кыймылсыз окту турактуу бурчтук ылдамдык менен айланып жана октун узундугу боюнча турактуу ылдамдыкта алга жылуу кыймылындагы М чекитинин чийген мейкиндик ийри сызыгы.
 
Тегерек цилиндрдин бетинде жайланышкан Бурама сызык цилиндрдик Бурама сызык деп аталат. Бурама сызыктын формасын өзгөртпөстөн өзүн өзү боюнча жылдырууга мүмкүн болушу маанилүү касиетке ээ. Бул касиет ар түрдүү бурама түрүндөгүлөр үчүн колдонулат. Бурама сызыктын каалаган М чекитине жүргүзгөн жаныма сызыгы огу менен турактуу бурчту түзөт. Тегерек конустун бетинде конустук Бурама сызык болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Геометрия
Бурамалоочулар

Бурамалоочулар (Rotatoria) - баштапкы көңдөйлүүлөр типчесиндеги курттар классы. Бурамалоочулардын денесинин уз. 0, 03-2, 5 мм, сүйрү, кээде шар сыяктуу.
 
Денеси баш, тулку бой жана бут болуп бөлүнөт. Башындагы эки кирпикчеден турган бурамалоочу аппараты анын кыймылын жана тамак-тануусун камсыз кылып турат. Бурамалоочулардын жер шарында 2 миң, Россия жана Орто Азияда 700 түрү бар. Көлмө суулардын өзүнөн өзү тазаланышында Бурамалоочулардын чоң мааниси бар.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Геометрия