Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Макиавеллизм

Макиавеллизм – Никколо Макиавеллинин аты менен байланышкан термин. 

Макиавеллизм деген түшүнүк алар аркылуу граждандык жана адамзаттык планда эч кандай каражаттардан жада калса кылмыштуулуктан да кайра тартпаган саясаттын синоними катары акылга сыйбаган нерседей көрсөтүлөт. 
Николло Макиавеллинин максаты, принциптери жана көрсөтмөлөрү эки жүздүүлүк, адепсиздик, арамзалык менен байланыштырылган. Чындыгында Николо Макиавеллинин кулаган феодалдык коомдун жана жаңы орноп жаткан капитализмдин адепсиздигин айгинелеп, колунда барлардын бийлигинин ыймансыздыкын ачып берген.
 
«Менин жазгандарымды, – деп белгилеп кеткен ал, – эч качан ыймансыз ишти жашырып жабуу же мактоого татырлык аракетти жамандоого умтулуу болгон эмес». Азыркы мезгилдеги саясий көйгөйлөрдү чечүүдө Макиавеллизмди объективдүү жана сын көз караш менен пайдалануу максатка ылайык.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-11-9
[Category: Саясат.]
Саясий башкаруу

Саясий башкаруу – саясаттын субъектисинин өз кызыкчылыктары үчүн саясий мамилелерге тийгизген аракеттери жана таасирлери. Саясат коомдук турмуштун бардык жактарынын бирдиктүү туюндусу катары чыккандыктан, Саясий башкаруу аларга карата саясаттын, биринчилигинин көрүнүшү болуп, коомдук өнүгүүнүн экономикалык жана руханий маселелеринин саясий чечимдерин камсыз кылат. Ушундан улам Саясий башкаруу бийликти ишке ашыруучу катары чыгат.

Саясий башкаруу жалаң эле мамлекеттик каражаттар аркылуу эмес, ошону менен бирге ар кыл коомдук уюмдар, биринчи кезекте, саясий партиялар тарабынан да жүргүзүлөт. Саясий башкаруу толугу менен ишке ашыруу үчүн бийликти колго алуу жетишсиздик кылат. Колго алынган бийликти пайдалана билүү зарылчылыгынан келип чыгат. Мындай пайдалана билүү, биринчи кезекте, объективдүүлүктү жана субъективдүүлүктү гармониялык айкалыштыруудан көрүнөт. Натыйжалуу башкаруу үчүн саясаттын субъектиси (инсан, элита, лидер) объективдүү чындыктын өнүгүү мыйзам ченемдиктерин таанып – билүүгө жана ал билимдерин өзүнүн практикалык ишмердүүлүгүндө жетекчиликке алууга тийиш. Илимге негизделбеген жана баш аламан жүргүзүлгөн Саясий башкаруу коомдогу терс көрүнүштөргө жана кризистерге алып келет.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы. – Б.: 2004, ISBN 9967-14-011-9
Категория: Саясат таануу
Саясий аракет

Саясий аракет–айрым адамдар же социалдык топтор тарабынан иш жүзөгө ашырылган идеологиялык акт. Саясий аракет саясий системаны жана анын институттарын бекемдөөгө жана өнүктүрүүгө же аларды ыдыратып бузууга жана жоюуга багытталат. Топтордун Саясий аракети таптык, аймактык жана корпоративдик болуп бөлүнөт. Саясий аракет бардыгы белгилүү бир социалдык топтун жана инсандын кызыкчылыктарын жана максаттарын ишке ашыруу үчүн жүргүзүлөт. Бул учурда зордук-зомбулук же демократтык мүнөздөгү каражаттардын ар түрдүү формалары, методдору жана ыкмалары колдонулат. Ушуга байланыштуу зордук-зомбулук cаясий аракеттин эки тиби каралат: «жогортон» зордук – саясий аракет бийлик органдары тарабынан мыйзамдарды жана тартиптерди бузуу же көзгө илбөө менен жүргүзүлөт жана «төмөнтөн» зордук – тигил же бул социалдык катмарлардын жана элдердин топторунун, саясий партиялардын ж. б. саясий системаны зордук-зомбулук жолу менен өзгөртүү же аны бузууга карата аракет кылынат.
Саясий аракет мыйзамдуу жана мыйзамсыз, рационалдуу жана иррационалдуу, стратегиялык жана тактикалык, инерциялык жана чыгармачылык болушу мүмкүн; булар коомдун ичинде жана андан тышкары, регионалдык, субрегионалдык жана эл аралык чектерде ишке ашырылат.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы. – Б.: 2004, ISBN 9967-14-011-9
Категория: Саясат таануу
Ак мактым (дастан)

“Ак мактым” – уламыш. Ал жөнүндө кыргыз фольклорунда кеңири тараган уламыш бар. Анын бир нече варианттары көбүнчө түштүк тарапта кеңири жайылган. Бизге белгилүү болгон варианттарга М. Зулпиев, Ю. Бостонов, А. Токторбаев К. Жоошбаев, М. Орозматов, Тоголок Молдонун жазып калтырган “Кыз Мактымдын арманы” кирет. Ак Мактым жөнүндөгү уламыштын пайда болгон убагын шарттуу түрдө 15-кылымга ыйгарса болот. Бул тарыхый учур кыргыз, казак, өзбек элдери калмактарга каршы күрөшкөн мезгилди камтыйт. Ошол учурдан калган уламыш бара-бара поэмага айланганы көрүнүп турат. Уламыш пайда болгондон тартып татаал тарыхый тагдырды басып өткөндөй көрүнөт, себеби ушул эле сюжет хакас элинде “Абахай Пахта” деген ат менен уйгур элинде “Махтум-сула” деген ат менен оозеки адабияттарында айтылган кыргыз, хакас, уйгур версиялары жөнүндө кеңири маалыматты окумуштуу фольклорист Турдубай Абдыракуновдун “Ак Мактым” деген изилдөөсүнөн алууга болот. 
“Мактым кыздын” сюжети (Ю. Бостоновдун варианты боюнча) кара сөз жана ыр менен аралаш айтылат. Мурунку заманда эки агайын мерген болгон экен, алардын Мактым сулуу деген карындашы болуптур. Мактым абдан сулуу кыз экен “Мейиз жутса сыртынан, алкымынан карарып көрүнүп турар экен”. Мактымдын сулуулугу Анжияндагы калмактардын Асан падышасына чейин жетип, паша кызды көрүп анын бойго жеткенин күтүп жүрөт. Падышанын да кичүү иниси Чинтайчы деген бар экен. Мактым кыз 15 ке толгондо “дүйнөдө жок, нурлуу кыз болот”. Бир күнү Мактым кыз түш көрөт, түшүн бир тууган акелерине айтып берет, алардын кийик атууга барбасын суранат, кыз түшүн жамандыкка жоруйт. Бирок кыздын түшүн жакшылыкка жорушуп, карындашын сооротуп коюшат да Күрөбөс тоосуна мергенчиликке чыгып кетишет. Ошол учурда калмактын Асан падышасы иниси Чинтайчынын кошуну менен Күрөбөскө калың кол менен келип Мактым кызды алып кетүүнү көздөшөт. Мактым кыз Телтору атын токуп, шашып качууга камданат. Мактым сулуунун чачы кырк кулач экен, ал чачын белине эптеп байлап Телтору күлүгү менен качып чыгат. Кыз качып баратканда “кырк кулач чачы чечилип кетип, атынын туягына оролуп, ат жүгүрө албай чалынып жыгылат да Мактым калмактардын колуна” түшөт. Бир күнү Мактым Телтору атын желенин жанынан көрүп, үйү, акелери эсине түшүп, качуунун айласын ойлойт. Кечинде бир койду союп, Асан падышага арак ичирип, мас кылып уктатып коёт. Белине, өзүнүн чачынын ордуна жылкынын куйругун алып келип ороп, койдун өпкөсүн экиге бөлүп, бир кесимин падышанын колуна, бир кесимин оозуна салып коюп Телторуну токуп качып жөнөйт. Акелерине жолугуп, алар кубанышып тосуп алышат. Асан падышасынын ызасына чыдабай Мактымдын артынан аскер менен жөнөп акелери менен салгылашып, Мактымдын элине бүлүн-чүлүк түшүп, Мактым өзү дагы баатырдык көрсөтүп, Асан падышанын башын кесет. Калмактар менен кыргыздар дагы бир нече жылга чейин тынчыбай бир-бири менен урушуп турушат, – деп аяктайт Мактым кызга арналган уламыш.
 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Категория:Адабият
Категория:Поэма
Саясий коммуникация

Саясий коммуникация – саясий ишмердүүлүктү ирээттештирген жана ага жаңыча маани берген, коомдук пикирди жана жарандардын керектөөлөрүн жана кызыкчылыктарын эске алган саясий социалдаштырууну калыптандырган, саясий маалыматтарды берүү процесси.
Саясий коммуникация – бул бардык деңгээлдеги иңдивиддер менен топтордун ортосундагы, өзгөчө жетекчилер менен аларга баш ийгендердин ортосундагы өз ара саясий маалыматтарды алмашуу процесси. Саясий коммуникацияны коомдун саясий системасы үчүн маанисин адамдын денесиндеги кан айлануу системасы менен бирдей деп салыштырса болот. Саясий коммуникациянын методдорусуз саясий турмушту элестетүү кыйын. Лидерлер жана аларды жактоочулар Саясий коммуникациядан бирдей даражада көз каранды болушат. Адатта Саясий коммуникациянын үч ыкмасын бөлүп көрсөтүшөт:
1) массалык маалымат каражаттары аркылуу коммуникация.
2) Уюмдар аркылуу коммуникация. Саясий партиялар же мисалы, басым көрсөтүүчү топтор башкаруучу менен башкаруучунун ортосунда маалымат берүүчү катары кызмат кылат.
3) формалдуу эмес контакттар аркылуу коммуникация. Бул ыкма жекече (бетме-бет) байланыштар аркылуу жүргүзүлөт.
 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы. – Б.: 2004, ISBN 9967-14-011-9
Категория: Саясат таануу
Демократтык кыйылдар

Демократтык кыйылдар азыркы мезгилдеги коомдук өнүгүүнүн эң башкы кыймылдаткыч күчү. Прогрессивдүү реформаны жүргүзүү, глобалдык, регионалдык жана улуттук көйгөйлөлдү чечүү демократтык кыйылдардын максаты болуп саналат. Коомдук өз алдынча ишмердикке ээ социалдык таптар, ассоциациялар, коалициялар, союздар, козголуштар демократтык кыйылдардын структурасын түзүшөт.

Демократтык кыйылдар өзүнүн өнүгүшүндө бир нече этаптарды басып өткөн акыркы жылдары пайда болгондору: «жаңы демократтык кыймыл», «жаңы социалдык кыймыл», «Кыргызтан демократтык кыймылы» ж. б. 

Демократтык кыйылдардын багыттары төмөнкүчө: максаты боюнча – тоталитардык саясий системага, авторитардык режимдерге каршы кыймыл, согушка каршы, экологиялык кыймылдар. 

Социалдык жана улуттук курамы боюнча – жумушчулардын, дыйкандардын, интеллигенциянын, улуттук топтордун, аялдардын, жаштардын жана студенттердин, диндик уюмдардын кыймылдары.

Радикализм деңгээли жана массалык акцияларды пайдалануу боюнча – демонстрациялар, митингдер, иш таштоолор, парламентаризмдин мүмкүнчүлүктөрүн пайдалануу. 

Аймактык-географиялык белгилери боюнча – глобалдык, өнүккөн жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө. Улуттук мамлекеттин рамкасында ж. б. демократтык кыйылдар өзүнүн өнүгүшүндө жаралуу, түзүлүү, жетик, максималдуу активдүүлүк этаптарын, ал эми өзүнүн жашоо булагы түгөнгөн кезде төмөндөө жана тарыхый аренадан жок болуу этаптарын башынан кечирет. Бүгүнкү күндө тоталитаризмге каршы, согушка каршы, улуттук-боштондук, экологиялык кыймылдар күчүп баратат. 

Демократтык кыйылдар Кыргызстандын өнүгүшүнө олуттуу таасир тийгизишти. «Ашардан» бөлүнүп чыккан Кыргызстан демократтык кыймылы тоталитаризмден демократияга өтүүдө негизги ролду ойноду.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8

Категория: Саясат
Саясий концепция

Саясий концепция-(латын тилинен келген conceptio – түшүнүк) – тигил же бул саясий институттун, саясий күчтүн саясатын толук, системалык негиздөө. Саясий концепция теориялык түшүндүрмө менен саясий практикалык өз ара байланыш формасы катары чыгат.
Саясий концепция төмөндөгүдөй элементтерди өзүнө камтыйт: каралып жаткан маселе боюнча белгилүү болгон теориялардын жыйындысы жана маселени чечүүнүн мүмкүн болгон жолдору; саясий институттардын ишмердүүлүктөрүн багыттоо; чечилип жаткан проблеманын теориялык жана саясий негиздерин ишке ашыруу механизми.

Адатта, саясий концепция саясий партиялардын, кыймылдардын, коомдук уюмдардын программаларында, декларацияларында, билдирүүлөрүндө, коомдун өнүгүшү, саясий система, мамлекет боюнча официалдуу документтерде көрүнөт жана бекемделет.
Азыркы мезгилдеги өнүгүүнүн төмөнкүдөй саясий концепциялары жөнүндө айтсак болот: коомдук өнүгүүнүн концепциялары (конвергенциялык, технократтык ж. б.); такталган практикалык маселелерди чечүү боюнча концепциялар (кризистерден чыгуу, экономиканы реформалоо, тышкы саясаттын негизги багыттарын аныктоо ж. б.); тигил же бул саясий институттардын, социалдык феномендердин өнүгүү концепциялары (жарандык коом, демократтык коом, жаңы Конституция, укуктук мамлекет ж. б.).
 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы. – Б.: 2004, ISBN 9967-14-011-9
Категория: Саясат таануу
Демократтык принциптер

Демократтык принциптер – демократтык саясий режим негиздеген принциптер. Демократия өзүнүн өнүгүшүндө бир катар принциптерди иштеп чыккан. Биринчи кезекте бул – элдик бийлик, эл бийликтин булагы, бийлик ал тарабынан тикелей же өкүлчүлүк формасында ишке ашырылат. Кеңири тараганы өкүлчүлүк формасындагы принцип, ага ылайык жарандар мыйзам чыгаруучу бийликти жана аткаруучу бийликти шайлашат.

Демократтык прициптин кийинкиси – чечимдердин көпчүлүк добуш менен кабыл алынышы. Мындан азчылыктын укугун коргоо принциби келип чыгат. Азчылык оппозиция түзүү укугуна ээ болууга тийиш. Жарандардын саясий, социалдык, экономикалык, маданий укуктарын жана эркиндиктерин ишке ашыруу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушу демократтык прициптердин бирине кирет. Бул бийликтин бөлүнүшүнө негизделген укуктук мамлекет учурунда гана толук мүмкүн болот.

Демократиянын жана укуктук мамлекеттин дагы бир принциби – бул мыйзам алдында жарандардын теңдиги. Саясий атаандаштык жана плюрализм демократтык прициптердин бири, бийликке умтулган көптөгөн партиялар өздөрүнүн ар түрдүү программалары жана максаттары менен чыгышат. Шайлоо тууралуу атайын мыйзамдарга ылайык иштеген партиялар эркин, мезгилдүү, жалпы жана жашыруун шайлоолордун жыйынтыгында мамлекеттик жогорку бийликте бирин-бири алмаштырып турат. 

Маалымдуулук принциби - демократиянын алмаштыргыс шарты. Ар бир адам өз оюн айтууга жана өзгөчө көз караш үчүн куугунтукка алынбашы керек. Массалык маалымат каражаттары өкмөттүк цензурадан эркин болот. 

Чыдамкайлык принциби аң-сезимдүү прагматизм, кызматташтык жана компромисс – демократиянын негизги принциптерине кирет. Демократтык прициптер өтө эле көп. Демократтык прициптердин бардыгы ишке ашкан бир да өлкө жок. Демократтык прициптер – бул демократиянын модели, идеал, демократтык өнүгүү жолуна түшкөн өлкөлөр бул идеалга жетүүгө аракет кылышат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8

Категория: Саясат
Категория: Саясат таану
Cаясий кызыкчылыктар

Саясий кызыкчылыктар (латын тилинен келген interest – мааниси бар, олуттуу) – социалдык субъекттердин (индивиддер, топтор, катмарлар, таптар) коомдун саясий турмушуна катышууга өздөрүнүн объективдүү мүмкүнчүлүктөрүн аңдап билүүсү; өздөрүнөн абалын турукташтыруу же жакшыртуу максатында ушул субъекттердин саясий-башкаруу ишмердигине карай идеалдуу умтулуусу.
Саясий кызыкчылыктар бир нече негиздери боюнча төмөнкүлөргө бөлүнөт:
а) алып жүрүүчүлөрү боюнча: улуттук, этникалык, таптык, жамааттык;
б) коомдук өнүгүүнүн агымдарына карата мамилелери боюнча: прогрессивдүү, реакциялык жана башка:
в) кызыкчылыктарды көрсөткөн органдары боюнча: мамлекеттик, партиялык, коомдук уюмдар жана бирикмелер;
г) саясий багыттын мүнөзү боюнча: ашынган солчулдар, солчулцентристтер, центристтер, оңчулцентристтер, оңчулдар, ашынган оңчулдар;
д) саясий режимдин мүнөзү боюнча: тоталитардык, авторитардык, демократтык жана башка. Саясий кызыкчылыктардын өзөгүн саясий бийлик маселеси түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы. – Б.: 2004, ISBN 9967-14-011-9
Категория: Саясат таануу
Саясий кыймылдар

Саясий кыймылдар – саясий мамилелердин жашоо ыкмасы. Саясий кыймылдар адамдардын белгилүү бир топторунун саясий кызыкчылыктарын ишке ашырууга багытталган коомдук ишмердүүлүктүн көрүнүшү катары чыгат. Жаңы коомду курууну максат кылган Саясий кыймылдар илгерки заманда эле башталган. ХIХ к. орто ченинде пролетариат калыптанып, анын идеологиясы – марксизм пайда болгон. Интернационал түзүлүп, бир катар өлкөлөрдө саясий бийлик үчүн күрөшкө киришкен жумушчу табынын саясий уюмдары пайда болгон.
Жумушчу кыймылында акырындык менен эки агым калыптанган.
Биринчиси, бийликти реформа жолу менен орнотуу мүмкүн (жана керек) деп эсептеген социал-демократтар,
Экинчиси, революциячыл көңөтүрүш аркылуу (тынчтык же тынчтык эмес жол менен) деген – коммунисттер. 1917-ж. Октябрдагы окуя бул талашты коммунисттердин пайдасына чечкен. Бирок бул коомдук түзүлүш да көпкө созулган жок. Анын кулашынын башка себептери менен катар эле, социализмди куруунун жүрүшүндө эмгекчил таптын саясий кыймылдын өчүшү да себеп болду. Мамлекеттик бийликтин органдары болгон кеңештер иш жүзүндө саясий ишмердүүлүктүн башкы формасына айлана албады. Азыркы мезгилде улуттук, регионалдык жана эл аралык саясий кыймылдын үчүн жаңы шарттар калыптанууда.
 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы. – Б.: 2004, ISBN 9967-14-011-9
Категория: Саясат таануу
Демократтык режим

Демократтык режим – саясий режимдин бир түрү. Ага бийликтин бөлүнүшү жана легитимдүүлүгү, саясий плюрализм, негизги адам укуктарынын жана эркиндиктеринин сакталышы мүнөздүү.

Демократтык коомдо өкүлчүлүк демократия дайыма тикелей демократиядан кийин турат. Коомчулуктун ою дайыма изилденет жана эске алынат. Мамлекеттик бийликтин өкүлчүлүк органдары жана жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу эл тарабынан жалпыга бирдей түз шайлоолордо жашыруун добуш берүү жолу менен шайланат. Шайлоолор саясий партиялардын атаандаштыгынын башкы майданына айланат. Өкүлчүлүк органдары тарабынан колдоо болгондо гана тигил же бул партия өз саясатын жүргүзүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болот.

Демократтык режим учурунда мыйзам чыгаруучу бийлик, аткаруучу бийлик жана сот бийлиги биринен-бири бөлүнүп турат. Мамлекеттик бийликтин тигил же бул бутагы өзүнө көп ыйгарым укукту топтоп албашы үчүн Ж.Мэдисондун кармап туруу жана тең салмактуулук принциби өкүм сүрөт. Адам укугу жана эркиндиги эң жогорку баалуулук катары каралып, аларды кепилдикке алуу – мамлекеттин башкы социалдык-саясий функциясына айланат. Демократтык режимде жалпыга бирдей белгилеринен тышкары ар бир өлкөнүн өзүнүн тарыхый, экономикалык, саясий шарттарына жана себептерине жараша улуттук өзгөчө белгилерге ээ болушу да мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8

Категория: Саясат
Категория: Саясат таануу
Адабият турлөрү

АДАБИЯТ ТҮРЛӨРҮ – адабий чыгармаларды системага салуунун жана аларды жикке ажыратуунун дагы бир принциби. Бул чыгарманын сырткы белгисине карай аныкталат. Адабияттын проза, поэзия, драма, деген үч түрү бар, алар ар бири өзүнчө өзгөчөлүктөргө ээ. Проза–карасөз, поэзия – ыр, драма – диалогдук сөз болуп саналат.

 Колдонгон адабият: 
Шериев Ж.. Муратов А. Адабият .Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. 
Кыргыз энциклопедиясынын башкы редакциясы. Бишкек, 1994
ky:Адабият
Саясий кырдаал

Саясий кырдаал– коомдун саясий турмушундагы чыңалып келе жаткан, курч абалды белгилүүчү түшүнүк. Саясий кырдаалдын өзөгүн негизи саясий мамилелердин – мамлекеттин жарандык коомго карата жана жарандык коомдун мамлекетке карата мамилелеринин мазмуну түзөт. Көп учурда cаясий кырдаал бийликтин мамлекеттин институттарынын кризиси формасында чыгат. Саясий кырдаалдын пайда болушунун негизинде коомдук турмуштун өзөгүндөгү (мамлекеттик бийлик, анын формалары жана багыттары үчүн ар түрдүү саясий күчтөрдүн ортосундагы) карама - каршылыктар өнүгүшү жатат. Акыры келип, сөз менен экономиканын, саясат менен социалдык чөйрөнүн ортосундагы карама-каршылыктар жөнүндө жүрөт.
 
Коомдогу төрт сапаттык өзгөрүүлөрдө өбөлгөлөгөн системалык карама-каршылыктардын өнүгүү процессинде cаясий кырдаал революциялык кырдаалдын бөлүгү катары чыгат. Коомдун саясий өнүгүшүндөгү терең өзгөрүүлөргө чейинки Саясий кырдаалдан ал өзгөрүүлөр болуп өткөндөн кийинки cаясий кырдаалды айырмалап билүү зарыл.
Биринчисинде саясий күчтөрдүн күрөшү саясий проблемалар жана маселелер менен (бирөөлөрү бийликти сактап калуу үчүн; экинчилери бийликти тартып алуу үчүн) чектелип, эски бийликке каршы күрөшкөндөр, адатта, бирдиктүү фронтко биригишет.
Экинчисинде алдыңкы планга экономикалык жана социалдык саясат чыгат. Жеңилгендердин арасында моралдык рух төмөндөп, бөлүнүп-жарылуулар күчөйт.
 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы. – Б.: 2004, ISBN 9967-14-011-9
Категория: Саясат таануу
Демократтык социализм

Демократтык социализм – Социалисттик Интернационалдын расмий идеологиялык жана саясий доктринасы.

Демократтык социализм термини ХIХ к. аягында Германия, Австрия жана Улуу Британия жумушчу кыймылында пайда болгон. Демократтык социализм идеясы II Интернационалдын теоретиктери тарабынан, биринчи кезекте Э. Бернштейн жана «австромарксизмдин» өкүлдөрү тарабынан иштелип чыккан.

Демократтык социализм концепциясынын башкы тезиси социализмдин принциптери (капиталисттик эзүүгө каршы күрөш, социалдык адилеттүүлүк) менен либерализмдин баалуулуктарын бириктирүү жана анын негизинде прогрессивдүү социалдык-экономикалык жана саясий реформаларды жүргүзүү жолу менен адилеттүү коомдук түзүлүшкө жетүү болуп саналат. Өз алдына саясий бийликти басып алуу жана пролетарий диктатурасын орнотууну максат кылып койгон II Интернационалдын большевиктик агымы менен демократтык социализм принциптери дайыма кармашып келген.

1917 ж. Россиядагы революциядан кийин демократтык социализм СССРде орногон коомдук түзүлүшкө альтернатива катары карап келген. Демократтык социализмдин кеңири концепциясы биринчи жолу Социнтерндин I Конгрессинде (Франкфурт, 1951 ж.) иштелип чыккан. Ага ылайык келечектеги социалисттик коом демократтык каражаттар менен түзүлгөн эркин коом катары сүрөттөлгөн. «Эркиндиксиз социализм болбойт. 
Социализм демократия аркылуу гана ишке ашырылышы мүмкүн, демократияны камсыз кылуу социализм аркылуу гана болушу мүмкүн», – деп айтылат Франкфурт декларациясында.

Демократтык социализм концепциясына ылайык демократия – бул элдин башкаруусу, ал төмөнкүлөрдө камсыз кылат: 
 ар бир адамдын жеке турмушуна мамлекеттин мыйзамсыз кийлигишүүсүнүн коргоо; 
 саясий эркиндиктер; 
 көпчүлүктүн башкаруусу жана азчылыктын укугун сыйлоо; 
 мыйзам алдында бардык граждандардын теңдиги; 
 маданий автономия укугу ж. б. 

Акыркы мезгилдерде бир катар социал-демократтык партиялар «уюмдашылган» же «башкарылма» рынок концепциясын иштеп чыгышты. Демократтык социализмдин идеологдорунун сунуштарында жумушсуздукту азайтуунун жолдору көрсөтүлүүдө.

70–80-ж. күч алган глобалдык көйгөйлөрдүн таасири астында демократтык социализм концепциясы экологиялык программа менен толукталды. Социал-демократия идеясы жана демократтык социализм принциптери Кыргызстандагы саясий партиялардын өзгөчө Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын программалык документтерине да кирди.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004,ISBN 9967-14-020-8
Категория: Саясат
Саясий маркетинг

Саясий маркетинг(англ. market – базар) – саясаттын субъекттерине, социалдык, таптык, этностук, профессионалдык, региондук жалпылыктарга таасир этүү каражаттарынын, ыкмаларынын системасы; саясий базардын көрсөтмөлөрүнө жана талаптарына, жарандардын (шайлоочулардын) саясий керектөөлөрүнө багытталган саясий ишмердүүлүктү уюштуруу жана башкаруу механизми. Саясий маркетинг системасында саясий ишмерлер жана уюмдар, саясий атаандаштык мыйзамы аракет кылган өзгөчө базарда, өзгөчө товар катары көрсөтүлөт.

Саясий маркетинг өзүнүн концепциясында, иштелип чыккан стратегия жана тактикасынын жардамы менен базарда өз товарын алдыга түртүп, «сатат», шайлоочулардын психологиясына таасир этүү үчүн маркетингдик изилдөөлөрдөн негизинде иштелип чыккан көптөгөн саясий механизмдер, массалык маалымат каражаттары, өзгөчө телекөрсөтүү ж. б. таасир этүү каражаттары ишке киргизилет. Жарнама, маркетинг институттарынын кеңири структурасы түзүлөт.
 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы. – Б.: 2004, ISBN 9967-14-011-9
Категория: Саясат таануу