Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Омурткасыздар

thumb|Немертиндер
Омурткасыздар (Invertebrata) — омуртка тутуму жок жаныбарлардын көп сандаган тобу. 19-кылымдын башында франциялык биолог Ж. Б. Ламарк жаныбарлар дүйнөсүн омурткалууларга жана омурткасыздарга бөлгөн. Омурткасыздар 16–23 жана андан көп типке бөлүнөт. Буларга жөнөкөйлөр, былпылдактар, ичеги көңдөйлүүлөр, ийне терилүүчүлөр, моллюскалар, муунак курттар, жөнөкөй курттардын бир нече типтери, муунак буттуулар ж. б. кирип, 1–2 млнго чейин түрдү камтыйт. Ал эми омурткалуулар типчесине 45 миң гана түр таандык. Омурткасыздардын өтө көп саны муунак буттуулар, алардын көпчүлүк түрлөрүн курт-кумурскалар түзөт (1 млндон ашык). Омурткасыздар бардык жерде – тузсуз сууда, океан, деңизде, кургакта, топуракта таралган. Көбү – өсүмдүк жана жаныбар мителери. 1 млрд жыл мурун бир клеткалуулардан көп клеткалуулар келип чыккан. Кембрий мезгилинде омурткасыздардын көп типтери жашаган. Алардын байыркы калдыктары түрдүү Геологиялык чөкмө тектердин курамын түзгөн. Геологиялык чөкмөлөрдүн жашын, курамын аныктоодо, адам турмушунда жана табиятта омурткасыздардын мааниси чоң. Омурткасыздардын ичинде тамак-ашка пайдаланылуучулары, куштарга, балыктарга жем болуучулары бар. Айрымдары – өсүмдүк жана айбанат зыянкечтери. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Жаныбарлар
Ондатра

thumb|Ондатра.
thumb|Ondatra zibethicus

Ондатра – кемирүүчүлөрдүн момолойлор тукумчасындагы сүт эмүүчү жаныбар. Дене узундугу 35 смге, куйругу 28 смге, салмагы 1,5 кгга жетет. Суу жээгинде жана сууда жашоого ыңгайланган. Куйругу капталынан жалпак, арткы буту сүзгүч жаргакчалуу. Жүнү калың (жыш) кара-күрөң, кара түстө, суу жукпайт. Эркегинин урук бези куут мезгилинде мускус затын бөлүп чыгарат. Ийин казып же камыш, чым көңдүү кыртыштан үй куруп жашайт. Ондатранын мекени – Түндүк Америка. Европага бир нече жолу алынып келинип, байырлаштырылган. Евразияга, ошондой эле Субарктикага чейин таралган. Кичи жана Алдынкы Азия, Моңголия, Кытай, Кореянын суу жыйылмаларында да көп. Кыргызстандагы чоң суулардын боюнда кезигет. Жылына 3–4 жолу 7–8ге чейин тууйт. Териси баалуу. Кээде плотина жана дамбаларга зыян келтириши мүмкүн. Ондатра – туляремия, паратиф ж. б. жугуштуу оорулардын козгогучтарын табигый алып жүрүүчүлөр. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Сүт эмүүчүлөр‎
Оникс

thumb|Оникс.
Оникс (гр. ōnyx – тырмак) – минерал, халцедондун бир түрү. Агаттын жол-жол тасма сымал түрү, сызыктары (көбүнчө кара жана ак) аркылуу айырмаланат. Катуулугу 7. С. салмагы 2,5–2,6. Жарым тунук, жарык өткөрөт. Оникстин кооздугу камея менен инталияда айрыкча көрүнөт. Жогорку сапаттагы оникс Арабия жарым аралынан, Индиядан, Бразилиядан, Уругвайдан жана АКШдан өндүрүлөт. Түрлөрү сардоникс, мрамор оникс ж. б. Зергерчиликте колдонулат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Минералдар
Онихофоралар

thumb|Peripatoides novaezealandiae.
Онихофоралар (Onychophora), алгачкы трахеялуулар – омурткасыз жандыктар тиби. Денеси сегменттелген (13төн 43кө чейин). Формасы эжеке бээ саа сымал, Узундугу 15 смге жетет, денеси жука кутикула менен капталган. Ар сегментинде хитин тырмакчалуу экиден жөнөкөй буттары болот. Башында оозу, 2 узун антеннасы, 2 көзү, хитин жаагы жана 2 ооз соргучу бар. Дем алуу органы начар өнүккөн кекиртектен турат. Кан айлануусу ачык. Тамак сиңирүү системасы түтүк сымал. Айрым жыныстуу, дээрлик бардыгы тирүү тууйт. 1 классы, 70 түрү бар. Түштүк жарым шардын тропик жана мелүүн алкактарындагы токойлордо чиринди арасында жашайт. Жырткычтары тамагын ооз соргучтарынан чыгарган илешкек суюктук менен кармайт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Жаныбарлар
Онхоцеркоз

thumb|Onchocerca volvulus.
Онхоцеркоз – малдын Onchocerca уруусундагы жумуру курт пайда кылуучу инвазиялуу ылаңы. Малдын тарамышын, сөөк байламталарын жана тутумдаштыруучу ткандарын жабыркатат. Ылаңга уй, жылкы, буйвол, эчки, төө ж. б. чалдыгат. Ылаң пайда кылуучу курттар майда кара чиркейлер аркылуу (малды чагып, канын соргон кезде) таралат. Онхоцеркозго чалдыккан мал терисинин сапаты начарлап, тери өнөр жайына зыян келет. Онхоцеркоз ылаңын дарылоо жолу иштелип чыга элек. Алдын алуу үчүн малды мүмкүн болушунча чиркей жок же аз жайытта багуу керек. 

Оң кол эрежеси – магнит талаасында жайгашкан өткөргүчтөгү индукциялык токтун багытын аныктоочу эреже. Ал эрежеге ылайык, эгер оң колдун түз ачылган алаканын магнит талаасынын күч сызыктары перпендикуляр кесип өткөндөй жайгаштырып, керилип ачылган бармак өткөргүчтүн кыймыл багытына дал келтирилсе, анда өткөргүчтөгү индукциялык токтун багыты жазылып турган 4 манжанын багыты менен дал келет. Оң кол эрежеси – Ленц эрежесинин жөнөкөй чечмелениши. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Оорулар
Опал

thumb|upright|Опал (Мексика).
Опал (лат. opalus, гр. opallios, санскритче упала – асыл таш) – суулуу кычкылдар классчасынын минералы. Химиялык формуласы SiO2.nH2O. Аморфтуу, катуулугу 5–6,5, тыгыздыгы 1,9–2,3 г/см³. Өңү-түсү көк желе сымал кубулуп турган асыл опал (оттуу опал) – кымбат баалуу ташаары Тунугу да болот (гиалит). Чөкмө, гидротерм жолдору менен пайда болот. Кочкул көк же көгүш опал баалуу. Асыл опалдарга иризацияга негизделген ачык өңдөрдүн нурданышы мүнөздүү (жашыл, көгүш, кызыл рефлекстер ж. б.). Бул кубулуш алардын ички түзүлүшүнө байланыштуу. Опалдар тыгыз жайгашкан майда кремнезёмдордон (глобулдар) түзүлөт. Майда данчаларынын чынжырчасы туура дифракциялык торчону түзөт, ал жарыкты спектрлерге бөлөт. Жарык опалды түзгөн данчалар аркылуу өтүп, интерференцияланат. Ал опалга түстөрдүн оюнун тартуулайт. Асыл эмес опалдарда глобулдардын түзүлүшү туруктуу болбогондуктан, иризация болбойт. Ошондуктан алар тунук болот. Опал морт кремнезёмдун суу эритмелеринде жай чөгүшүнөн пайда болот. Табиятта бул шарт таза кремнезёмду сактаган үбөлөнгөн жанар тоолук тектерде көптөгөн убакыт көңдөйлөрдүн болушунун жана бир нече миң жылда бууланышынан түзүлөт. Көбүнчө опал жылуу булак жана гейзерлердин жанында (жанартоо аймактарда) топтолгон чөкмөлөрдө жолугат. Дүйнөдө спектрдик касиетке ээ асыл опалдын бир нече кени гана белгилүү. Баалуу эмес опалдар тунуктугуна байланыштуу көпчүлүк учурда байкалбай калат. Опал кымбат баалуу асыл таш катары б. з. ч. 400-жылдан белгилүү. 19-кылымга чейин негизги кени Австрия-Венгрияда табылган. Учурда Австралия, Мексика, Казакстан, Бразилияда казылып алынат. Опалдын өзгөрүүсүнөн диотомит, трепел, опока пайда болуп, цемент сырьёсу катары пайдаланылат.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Минералдар
Опера-буффа

thumb|Donizetti, L'elisir d'amore (2013).
Опера-буффа (итал. opera buffa – күлкүлүү опера) – комедиялык опера түрү. Опера-буффа 18-кылымдын 30-жылдарында калыптанган. Опера-буффага чакан масштаб, 2–3төн ашпаган каармандары, көңүлдүү, көбүнчө күлкүлүү сюжет, жөнөкөй, эсте каларлык обон-күү колдонуу мүнөздүү. Опера-буффадагы окуянын өнүгүшү речитативде ишке ашырылса, ал эми каармандардын ички сезимин, алардын мүнөзүн ачуу ария, ариозо, каватина ж. б. менен ишке ашырылган. Опера-буффа мыкты үлгүсү – Ж. Россининин «Севильялык чач-тарач» операсы ж. б.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Музыка‎
Категория:Театр‎
Опера комик

thumb|upright|Опера комик (1897).
Опера комик (фр. ореra comique – комедиялык опера) – комедиялык операнын Францияда калыптанган түрү. Опера комик 17-кылымдагы элдик көчүп жүрүүчү театрлардын оюн-зоокторунда кезиккен. Опера комикке көбүнчө сатиралык мүнөздөгү сценаларды коюу, ак сөөктөр театрларындагы операларды тууроо мүнөздүү болгон. Бара-бара ал оюндардын мазмуну тереңдеп, көркөмдүк деңгээли жана музыкалык мааниси өскөн. Комп. Ж. Ф. Рамо, Т. Муре ж. б. Опера комик жанрында эмгектенишкен. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Музыка‎
Категория:Театр‎
Оперетта

thumb|Ж. Оффенбах.
Оперетта (итал. operetta, сөзмө-сөз – кичинекей опера) – музыкалык-театр жанры, вокалдык жана аспаптык музыкалык номерлер, ошондой эле бий, оозеки диалогдор менен кезектешип туруучу, көбүнчө күлкүлүү мүнөздөгү оюн. Оперетта 19-кылымдын ортосунда Парижде пайда болгон. Алгачкы үлгүлөрүнө сатиралык багыт, заманбап көрүнүштөр мүнөздүү болсо, кийин лирикалык жана жанрдык башталыш чоң мааниге ээ болгон. 19-кылымдын аягы – 20-кылымдын башында Вена опереттасы алдынкы орунду ээлеген. Башка өлкөлөрдө да оперетта мектеби калыптана баштаган. Батыш европ. Оперетталардын көпчүлүгү жеңил-желпи көңүл ачуу, вульгаризмден, ошондой эле драматургиялык штамптан арыла алган эмес. Советтик оперетта улуттук комедиялык операнын элдик жана массалык ыр жанрынын негизинде өнүккөн. Белгилүү оперетталар: Ж. Оффенбах, «Татынакай Елена» (1864) жана «Перикола» (1868), ШААРЫ Лекоктун «Анго айымдын кызы» (1872), Ф. Зуппе, «Донна Жуанита» (1880), И. Штраус (уулу) «Жарганат»(1874) жана «Цыган барону» (1885), Ф. Легар «Шайыр жесир» (1905), И. Кальман, «Сильва» (1915), Н. М. Стрельников, «Күң» (1929), Б. А. Александров, «Малиновкадагы тою» (1937), И. О. Дунаевский «Эркин шамал» (1947) жана «Ак акация» (1955), Г. С. Милютин, «Трембита» (1949), Д. Д. Шостакович, «Москва, Черёмушка» (1959); Т. Н. Хренников, «Жүз шайтан жана бир кыз» (1963); О. Б. Фельцман, «Гитара ойнолсун» (1975). Кыргызстанда Н. Давлесовдун «Аста-секин колукту» чыгармасы оперетта деп эсептелет.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Музыка‎
Категория:Театр‎
Оран

thumb|270px| Оран
Оран – Алжирдин түндүк-батышындагы порт шаар. Оран вилайетинин административдик борбору. Калкы 685,0 миң (2011). Калкынын саны боюнча Алжирдеги 2-шаар. Ири жолдор тоому. Өлкөнүн соода жана өнөр жай борбору. Шарап, альфа чөбүн ж. б. айыл чарба сырьёлорун сыртка чыгаруучу порт. Тамак-аш, металл иштетүү, химия, текстиль, цемент өнөр жай ишканалары, түтүк прокат заводу иштейт. Кустардык кол өнөрчүлүгү өнүккөн. Университет бар. Шаар 10-кылымда негизделген. 
Категория:Шаарлар
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Орангутан

thumb|Орангутан.
Орангутан – киши сымал маймылдар уруусу. Бир түрү (кадимки орангутан) бар. Эркегинин бийиктиги 1,5 м, салмагы 200 кгга жетет, ургаачысы кичирээк. Арткы буту кыска, алдынкысы өтө узун. Булчуңдары жакшы өөрчүгөн. Денеси кызыл күрөң түстөгү сейрек жүн менен капталган. Ийин курчоосунда узундугу 40 смге чейин жеткен жүнү, башында калың чачы, сакал, муруту бар. Бети жазы, көздөрү бири бирине жакын жайгашкан, мурду, кулагы кичине. Суматра жана Калимантан аралдарынын саздуу тропик токойлорундагы бакта жалгыздан жашайт. Мөмө, куштардын балапаны, жумурткасы менен азыктанат. Ургаачысы балдары менен кошо эркегинен бөлөк жүрөт. Жаңы туулган баласынын салмагы 1,5–2 кг болуп, 3–4 жашка чейин энеси эмизет. 30 жашка чейин жашайт. Саны азайып кеткен. ТКЭСтин Кызыл китебине киргизилген. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Сүт эмүүчүлөр
Оранжерея

thumb|Оранжерея (Versailles).
Оранжерея (фр. orangerie; orange – апельсин) – дайыма жашыл өсүмдүктөр, гүл ж. б. өстүрүлүүчү же кыштатылуучу айнектелген жай. Оранжереянын туш тарабы айнектелип, үстү чатырланат. Күн нуру, электр жана суу менен жылытылат. Оранжерея жылуулугу боюнча муздак (1–8°), мелүүн (8–15°) жана жылуу (15–26°) болуп айырмаланат. Дайыма желдетилип, жылуу кармалат. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Ботаника‎
Ораньестад

thumb|Ораньестад.
Ораньестад – Аруба мамлекетинин борбору жана ири шаары. Аруба аралынын түштүк жээгинде, деңиз деңгээлинен 18 м бийиктикте жайгашкан. 1796-ж. форттун курулушуна байланыштуу пайда болгон. Калкы 35,3 миң (2010). Жолдор тоому. Эл аралык (королева Беатрикс атындагы) аэропорту бар. Гаванына көптөгөн круиздик кемелер кирет. Түштүк Америкадан, АКШдан, Европадан керектүү товарларды, азык-түлүк алат. Шаар арх-расы голландиялык курулушка окшош болгону менен жергиликтүү өзгөчөлүктөр менен коштолот. Соода борборлору, дүр-дүйнө дүкөндөрү иштейт.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Категория:Нидерланд шаарлары
Органикалык жер семирткич

thumb|Органикалык жер семирткич.
Органикалык жер семирткич – өсүмдүккө азык зат катары керектүү органикалык бирикме. Аны дайыма колдонуу менен топурактын физикалык-химиялык жана химиялык касиеттери, суу жана аба режими, андагы пайдалуу (аммоний жана азот топтоочу) микроорганизмдердин жашоо тиричилиги жакшырат. Негизги органикалык жер семирткичтер: кык, кык чыласы, куш кыгы, фекалий, түрдүү компосттор, көк жер семирткич, саман, шаар таштандылары (ыплас суулар, алардын чөгүндүлөрү, тамак-аш калдыктары), көл, көлмөлөрдүн чөгүндүлөрү, тамакаш, булгаары өнөр жай калдыктары ж. б. органикалык жер семирткич өсүмдүккө керек микро жана макроэлементтерди камтыйт, мисалы, мал кыгынын 1 тсында 20 кгдай азот, 10 фосфор (Р2О5), 24 кальций (СаО), 6 магний (MgO), 26 г бор, 230 г марганец ж. б. болот. Топуракка чачылган жер семирткичтин 35–40%и органикалык жер семирткичке туура келет. Органикалык жер семирткич топурактагы азык заттарды (фосфор, калий, магний, күкүрт ж. б.), чириндини көбөйтөт, топурактын физикалык касиетин жакшыртып, минералдык жер семирткичтерди пайдаланууга шарт түзөт, суу жана аба алмашуусу жакшырат.

Органикалык жер семирткич Кытай, Корея, Японияда мындан 3 миң жыл мурда эле колдонула баштаган. Батыш Европада 13–14кылымда, ал эми Орто Азияда эзелтен эле көп жер семирткичтер колдонулуп келген. Органикалык жер семирткичди колдонууда картөшкөдөн 50–60 цдей, кант кызылчасынан 3 цдей кошумча түшүм алса болот. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Айыл чарба
Оренбург

Оренбург же ОрунборИ.Арабаев менен Ж.Абдыракмановдун алыскы Орунбордогу изи (1938–57-ж. Чкалов) ― Орусиядагы шаар. Орунбор облусунун административдик борбору. Орол дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 536,8 миң (2024). Темир жол түйүнү. Аэропорту бар. Негизги өнөр жай тармактары – отун жана электр энергетикасы, кара металлургия. Ошондой эле машина куруу (трактор жана айыл чарба машиналары) жана металл иштетүү (тоо-кен, металлургия өнөр жай үчүн жабдуу, электр кыймылдаткычтар, гидропресстөөчү станок куруу, аспап ж. б. заводдор), газ, химия (жер семирткичтердин ар кандай түрү), тамак-аш (ун, аралаш тоют, май, эт), жеңил (жибек кездеме), «Паутинка» фабрикасы (эчкинин тыбытынан согулган жоолуктары менен дүйнөдө даңкталат) өнөр жай, «Орунборнефть» (газ жана газ конденсаты), «Орунборгазпром», «Гидропресс», «Инвертор» ишканалары иштейт. Шаарда РИАнын Орол бөлүмүнүн Орунбор илимий борбору, 4 ЖОЖ (анын ичинде Орунбор университети), 3 театр, филармония, цирк, край таануу жана сүрөт искусствосу, музейлери, 5 мечит (Орусиядагы мусулмандардын диний башкармалыгы уюштурулган алгачкы шаар), 10 чиркөө бар. 1735-ж. Ор дарыясынын чатында негизделген. 1740-ж. Оролдун төмөнкү жээгине, 1743-ж. азыркы ордуна көчүрүлгөн. 
Категория:Шаарлар
Булактар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
Ориноко

Ориноко (жергиликтүү таманак индейлеринин тилинде Оринуку – дарыя) – Түштүк Америкадагы дарыя; Венесуэла менен Колумбиянын аймагында. Узундугу 2730 км, алабынын аянты 1086 миң км2. 
Гвиана бөксө тоосунун түштүк-батыш бөлүгүнөн башталып, Гвиана ойдуңу аркылуу агып, Атлантика океанына куярда дельта пайда кылат. Негизги куймалары: Вентуари, Каура, Карони (оң), Гуавьяре, Вичада, Мета, Араука, Апуре (сол). Жогорку агымында Амазонканын алабына кирген Касикьяре дарыясы (агымынын 1/3 и) андан бөлүнөт. Жогорку агымы босоголуу, тоо аралап шар агат, ортонку агымында нугу кеңейип (жазылыгы 1–1,5 кмден 3 кмге чейин), суусу көбөйөт (тереңдиги 10–20 мден ашык). Орточо чыгымы 29 миң м3/сек, эң көбү 50–55 миң, эң азы 5–7 миң м3/сек. Барранкас шаарынан төмөн 36 салаага бөлүнүп, аянты 20 миң км2дей болгон саздуу зор дельтаны пайда кылат. Чатынан 400 км жогору, суу киргенде Колумбиянын чегине чейин кеме каттайт. Алабында ГЭС каскады бар. Боюндагы ири шаарлар: Санта-Барбара, Пуерто-Аякучо, Сьюдад-Боливар, ПуэртоОрдас (Венесуэла), Пуэрто-Кареньо (Колумбия).

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7
 
Категория:Дарыялар
Категория:Венесуэла 
Категория:Колумбия
Оркестр

thumb|Оркестр.
Оркестр (гр. оrkestra – байыркы грек театрында сахнанын алдындагы аянтча) – чыгарманы түрдүү аспаптарда кошулуп аткаруучу музыканттар коллективи. Симфониялык, кыл аспаптар, үйлөмө аспаптар, эл аспаптар, эстрадалык, жаз ж. б. түрлөргө бөлүнөт. Кыргызстанда алгачкы оркестрлердин бири Кыргыз эл аспаптар оркестри 1936-ж. уюшулган. Кыргызстанда К. Орозов атындагы Эл аспаптар оркестри (Т. Сатылганов атындагы Кыргыз улуттук филармониясы), Аскердик үйлөмө аспаптар оркестри (Улуттук гвардиянын жана Ички иштер министрлигинин алдында), камералык оркестрлерден – Президенттик «Манас» камералык оркестри, Т. Сатылганов атындагы Кыргыз улуттук филармониясынын алдындагы – «Камбаркан», «Насыйкат» оркестрлери; А. Малдыбаев атындагы Кыргыз улуттук академик опера жана балет театрынын симфониялык оркестри, А. Жумахматов атындагы Кыргыз академиялык симфониялык оркестри, Чүй жаштар оркестри ж. б. бар.

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Музыка
Орландо

thumb|Орландо.
Орландо – АКШнын Түштүкчыгышындагы шаар. Флорида штатында. Флорида ж. а-нын эң ири ички шаары. Калкы шаар айланасы менен 1,3 млн (2011). Цитрус өсүмдүктөрүн өстүрүүнүн негизги борбору. Жемиш консервалоочу завод иштейт. Ракета жана анын кыймылдаткычтары, электрондук приборлор чыгарылат. Климаттык курорт. Орландого жакын жерде ири парктар жана атракциондор жайгашкан. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:АКШ шаарлары‎
Орлеан

thumb|Орлеан
Орлеан ― Франциянын эң ири шаарларынын бири. Луара дарыясынын боюнда, Парижден 130 км түштүк-батышта жайгашкан. Луара департаментинин жана Орлеан тарыхый облусунун административдик борбору. Калкы 113,1 миң (2010). Жолдор тоому. Машина куруу (айыл чарба, электр-техникалык), тамак-аш татымал (негизинен уксус), текстиль, фармацевтика өнөр жай ишканалары иштейт. Б. з. ч. Ценабум деген ат менен негизделген. Готика стилиндеги Сент-Круа собору (13-к.), чиркөө (1170), ренессанс, барокко жана классицизм стилиндеги архитектуралык эстеликтер, ратуша (1513–19; учурда музей) сакталган. Франциянын эл баатыры Жанна д’Аркка эстелик орнотулган. 

Булактар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Франция 
Категория:Шаарлар
Ороген

thumb|Ороген.
Ороген (гр. oros – тоо жана …ген) – геосинклиналь облусундагы тектоникалык кыймылдын өнүгүшүнүн экинчи стадиясында тоо пайда кылуучу процесс. Терминди 1921-ж. австралиялык геолог Л. Кобер киргизген, к. Тоолордун пайда болушу. 

 Альп бүктөлүүсү

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Геология‎
Орография

thumb|Орография карта (1875).
Орография (гр. oros – тоо жана …графия) геоморфологиянын рельефтин ар кандай формаларын (кырка тоо, дөңсөө, чуңкурдук д. у. с.), алардын пайда болушун байланыштырбастан эле сырткы белгилери боюнча мүнөздөөчү жана классификациялоочу бөлүмү. 

Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:География
Орой-Суу мөңгүсү

Орой-Суу мөңгүсү – Борбордук Теңир-Тоодогу төр тибиндеги мөңгү. Ак-Шыйрак тоо тоомунун түндүк капталында, Сары-Чат суусунун (СарыЖаздын бир тармагы) алабында жайгашкан. Узундугу 5 км, жалпы аянты 8,6 км2. Башы деңиз деңгээлинен 5040 м, этеги 3860 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4450 м, абляциясынын аянты 3,4 км2. Фирн облусу эң ыңгайлуу түндүк экспозициясына карай жайгашкандыктан, этеги чегинбей бир абалда сакталган. Мөңгүдөн Сары-Чаттын оң куймасы Орой-Суу башталат. Ак-Шыйрактын мөңгүлөрүнөн азыктанган суунун Сары-Чат деп аталышы кар сызыгына чейин сары түстөгү доңуз сырты өскөнүнө, ал эми Орой-Суу делиши суу катуу кирген мезгилинде адамдын үрөйүн учуруп тургандыгына байланыштуу. 

Колдонулган адабияттар
 Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Интернеттеги айрым шилтемелер
 
 
Категория:Мөңгүлөр
Категория:Теңир-Тоо
Категория:Тумар-2011
Орок

thumb|150px|Орок
Орок — эгин, чөп орууга ылайыкталган эмгек куралы. Учу миздүү, жарты ай сымал иймек. О. неолит доорунда пайда болуп, жапайы дан өсүмдүктөрүн жыйноо үчүн колдонулган. Алгачкы О. жыгач, сөөк жана чоподон жасалган. Металл орок коло жана темир доорлорунда пайда болуп, бир аз иймекей келген. Бара-бара көлөмү чоңоюп, формасы да өзгөргөн. Ороктун кыргыз орок, орус орок, маңгел орок, чалгы (бел) орок деген түрлөрү бар. Учурда орок менчик жумуштарды, майда иштерди аткарууда гана пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Үй-тиричилик буюмдары
Категория:Аспаптар