Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Данчы коңуздар

thumb|төлгөбуурчак данчылы (Acanthoscelides obtectus).

Данчы коңуздар (лат. Bruchinae) — коңуздар түркүмүнүн өсүмдүк менен азыктануучу курт-кумурскалар тукуму. Дене узундугу 2—6 ммдей, сүйрү, тоголок же жумуртка сымал, томпок, майда коңуз. Көзү тостогой, башы анча чоң эмес. Муруту 11 муунактуу, канаты кыска. Арткы буту алдыңкы бутунан жоон, узунураак. Жылына бир жолу тукумдайт. Дүйнөдө 1200дөй, анын ичинде КМШ өлкөлөрүндө 120дай түрү белгилүү. Көбүнчө чанактуу, чатыр гүлдүү, чырмоок өсүмдүктөрүнүн уругунда мителейт. Данчы коңуздар күн ачык, жылуу кезде көбөйүп, жумурткаларын өсүмдүк гүлүнө, саадагына таштайт. Андан личинкалары чыгып, саадак кабыгын көзөп, данына кирет. Көпчүлүк данчы коңуздар буурчак, маш буурчак, жасмыкка чоң зыян келтирет. КМШ өлкөлөрүндө данчы коңуздарга тышкы карантин чектелет. Пайдалуу түрлөрү аз. Чырмоокчу данчы коңуздар отоо чөптөрдүн уругун жеп, пайдалуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Курт-кумурскалар
Дарак илдеттери

thumb|Ophiostoma ulmi & Ulmus × hollandica.
Дарак илдеттери – түрдүү себептердин – илдет козгогуч менен айлана-чөйрөнүн ыңгайсыз шартынын таасиринен дарак өсүмдүктөрүнүн өсүү функциясынын (фотосинтез, дем алуу, суу жана азык зат сиңирүү) жана анын түзүлүшүнүн бузулушу. Дарак илдеттери этиологиясына жараша жугуштуу жана жугушсуз болуп бөлүнөт. Жугуштуусун мите козу карын, бактерия, балырлар, акти номицеттер жана вирустардан, жугушсуз илдет айлана-чөйрөнүн ыңгайсыз шартынан пайда болот. Дарак илдеттери эл чарбасына өтө чоң зыян келтирет. Мөмө-дарактын түшүмү төмөндөп, жыгачы зыянга учурайт. Дарак көбүнчө рак, чирик, дат, жараат илдеттерине чалдыгат. Каршы күрөшүү чаралары: илдеттүү даракты же бутакты кыркып таштоо; урук, көчөткө формалин жана башка фунгицид чачуу; агротехниканы туура жүргүзүү. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия
 Робертс Д. А. Основы защиты растений. М., 1981.

Категория:Ботаника‎
Дарбыз

thumb|Дарбыз
thumb|Сары дарбыз

Дарбыз — ашкабактар тукумундагы бир же көп жылдык өсүмдүк уруусу. Тамыры көп тарамдуу, жерге 1 мден ашык кирет. Сабагы узун, оролуп же төшөлүп өсөт, жалбырагы жазы, айрым жыныстуу. Дарбыз тоголок, сүйрү, жалпак, кабыгы агыш жашыл жана башка; сулпу кызыл, кызгылт, айрымдарыныкы ак, сары. Дарбыздын жапайы, аш жана тоют түрү белгилүү. КМШ өлкөлөрүндө Төмөнкү Волга бою, Түндүк Кавказ, Украина, Молдавия, Казакстан жана Орто Азия республикаларында өстүрүлөт. Аш дарбызы желет, туздалат, маринаддалат, андан цукат жасалат. Дарбызда 11 % кант болот. Тоют дарбызы чоң (салм. 10–15 кг), кант туулугу 2–3 %. Жаңы кезинде жана силос түрүндө бардык малга берилет. Дарбыз ысык климаттуу жерде жакшы өсөт, топурактын күрдүүлүгүн анча талап кылбайт. Дарбыз эгилүүчү жер күзүндө айдалат (25–27 см тереңдикте), эрте жазда малаланып, эки жолу культивацияланат. Кыргызстанда эгилүүчү дарбыз сорттору: Жеңүүчү, Мрамор, Мелитополь, Десерт жана башка.

 Булактар 
 Кыргызстан:энциклопедия
 Кыргызстан:Михов А. С., Алипиева М. Практическое ово щеводство. М., 1980. Ивлев А. Н. Справочник-словарь овощевода. Л., 1981. 

Категория:Өсүмдүктөр
Дарваз кырка тоосу

Дарваз кырка тоосу Батыш Памирде; Обихингоу, Пянж жана Ванч д-нын аралыктарында. Узундугу 200 кмдей. Бийиктиги 6083 мге чейин (Арнавад чокусу). Негизинен гранит, метаморфизм делген сланец, конгломераттан турат. Бийик тоо рельефи басымдуу. Капталдарында талаа, бадал өсүмдүктөрү өсөт. Мөңгү (жалпы аянты 420 км2 дей) бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Тоолор‎
Категория:Тажикстан‎
Даргиндер

Даргиндер (өздөрүн дарган, дарганти деп аташат) – Дагстан Республикасынын жергиликтүү калкы. Россиянын Ставрополь крайында жана Калмакстанда да жашайт. Жалпы саны 365,0 миң адам, анын ичинде (тили, маданияты, турмуш-тиричилиги жагынан жакын кайтаг жана кубачилер менен кошо) 280,4 миңи Дагстанда (2000). Даргин, ошондой эле орус тилинде да сүйлөшөт. Дини – мусулман-суннит. Даргиндер этноними алгач 15-кылымда эскерилет. Даргиндердин негизги кесиби – дыйканчылык, мал чарбачылык, багбанчылык. Байыртан өнүккөн кол өнөрчүлүгү бар. Негизинен тоолуу аймактарда жүн (кездеме, килем, таар жана башка токуу иштери), металл, жыгач, таш жана тери иштетүү кеңири өнүккөн. Кубачи зергерлери курал-жарактары, зeр буюмдары менен даңкталган. Даргиндердин негизги социалдык уюткусун айылдык жамаат түзүп, кичи үй- бүлө түрү калыптанган. Бир тукумдан тараган тухум – үй- бүлөнүн патрилиниялык тобу сакталган. Даргиндер үстү темир же черепица менен жабылган эки же көп кабат үйлөрдө жашашат. Эркектер көйнөк, ыштан, бешмант, черкеска (бели тар, жакасыз, узун чапан), бурка (жеңсиз чапан), тон, булгаары жана кийизден жасалган бут кийим, аялдар көйнөк, кенен шым, тон жана булгаары өтүк, башына күмүш кооздуктар менен жасалгаланган чухта жамынган. Салттуу тамак-ашы – дан, эт, сүт азыктары, Ошондой эле жашылча-жемиштер.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Дүйнө элдери
Категория:Улут
Александр Даргомыжский

thumb|200px

Даргомыжский Александр Сергеевич [2(14). 2. 1813, Тула губерниясы, Белёвск уезди, Троицк кыштагы – 5(17). 1. 1869, Петербург] – орус композитору, музыка сын реализминин ири өкүлү. Бир катар чыгармаларында («Картаң капрал», «Курт», «Титулярдык советник») коомдук теңсиздикти ашкерелеген. Элдин турмуш-тиричилигин чагылдырган лирикалык, декламациялык-речитативдик драмалардын жаңы түрлөрүн жараткан. Даргомыжский орустун Глинка баштаган улуттук классикалык музыка мектебинин элдик-реалисттик талаптарын өнүктүрүп, жаңы табылгалар менен байыткан. Белгилүү чыгармалары: «Эсмеральда» (В.Гюгонун романы боюнча, 1841), «Суу периси» (1855), «Таш конок» (1866, экөө тең А. С. Пушкиндин чыгармалары боюнча) жана башка опералар. Даргомыжский симфоника оркестр үчүн «Жезкемпир» аттуу тамашалуу фантазияны (1862) жана «Чухон фантазияларын» (1867), фортепьяно үчүн пьесаларды, вокалдык квартеттерди, 100гө жакын романс, ырларды жазган. Даргомыжскийди Мусоргский музыкадагы чындыктын окутуучусу деп атаган. А. Малдыбаев атындагы Кыргыз улуттук опера жана балет театрында «Эсмеральда», «Суу периси» жана башка опералары коюлган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Инсандар
Даргын

thumb|Erysimum cheiranthoides.
Даргын – өсүмдүктөрдүн кайчы гүлдүүлөр тукумундагы уруусу. Эки же көп жылдык чөп. Өзөк тамыр, сабагы тик, бийиктиги 25–80 см. Сүйрү, чети тилчедей кесик, жалбырагы түп жагында тегерек жайгашкан. Топ гүлү – себетче, гүлү көк же көгүш, кээде агыш. Мөмөсү цилиндр же төрт кырдуу – саадак. Уругу бир катар тизилген. Анын 100 түрү Евразия, Түндүк Африкада таралган, КМШ өлкөлөрүндө 70 түрү негизинен Кавказда, Орто Азияда өсөт. Кыргызстанда 9 түрү кургак өрөөндөрдө, талааларда, шагыл таштуу тоо беттеринде, кээде бийик тоолордун капчыгайларында кездешет. Айрым түрлөрүнүн дарылык касиети бар, медицинада колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Өсүмдүктөр
Дард тилдери

Дард тилдери – Афганистандын түндүк-чыгышында, Пакистан менен Индиянын чектеш аймактарына тараган тилдердин тобу. Дард тилдери инди-иран тил тобуна кирет. Ал үч топчого бөлүнөт: кашмир, шина, кохистан тил тобу (чыгыш топчо); кховар, калаша, пашаи жана башка (борбордук топчо); ашкур, прасун, вайгали, кати, дамели (батыш топчо, көбүнчө кафир тобу деп аталат). Булардын ичинен жазуусу бары – кашмир тили. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия
 Эдельман Д. И. Дардские языки. М., 1965.

Категория:Тил илими‏‎
Дарданелл

thumb|Дарданелл.

Дарданелл (түркчө Чанаккале-Богазы, байыркы гр. Геллеспонт) – Түркиядагы кысык. Европа (Балкан жарым аралы) менен Азияны (Кичи Азияны) бөлүп, Мрамор деңизин Эгей деңизи менен туташтырат. Узундугу 120,5 км, туурасы 1,3–27 км, тереңдиги фарватерде 29–153 м. Европа жак жээгинде Гелиболу, Азия тарабында Чанаккале (Түркия) порттору жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Кысыктар арип боюнча
Категория:Түркия
Дарлинг дарыясы

thumb|Дарлинг.

Дарлинг (жергиликтүү эл жогорку агымын – Кондомайн, ортоңкусун – Балоин, төмөнкүсүн – Бирри деп атайт) – Австралиянын түштүк-чыгышындагы дарыя, Муррейдин оң куймасы. Узундугу 2740 км, алабынын аянты 650 миң км2. Нью-Ингленд кырка тоосунун батыш капталынан башталып, чөл аркылуу агат. Орточо чыгымы 42 м3/сек. Кургакчылык жылы төмөнкү агымы соолуп калат. Сугатка пайдаланылат. Жаңы Түштүк Уэльстин губернатору – Р. Дарлингдин урматына аталган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Дарыялар‎
Категория:Австралия
Дарылоо педагогикасы

Дарылоо педагогикасы – акыл-эси кем жана майып балдарды окутууда, тарбиялоодо жана аларды болочок турмушка даярдоодо педагогика жана дарылоо каражаттарын колдонуу теориясы жана практикасы жөнүндөгү илим. Оорулуу балдарды акыл-эс, адеп жагынан өстүрүүнү атайын физиотерапия, психотерапия менен окуу-тарбия ишин айкалыштырган режимде алып барат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Медицина
Дарылоочу дене тарбия

Дарылоочу дене тарбия – ар кандай ооруларды алдын алуу жана дарылоо максатында колдонулуучу дене тарбия көнүгүүлөрү; медициналык калыбына келтирүүнүн негизги ыкмасы. Аны туура пайдалануу тез айыгууга, эмгекке жөндөмдүүлүктү калыбына келтирүүгө түрткү берет. Ооруканада, санаторийде, поликлиникада комплекстүү дарылоонун бир ыкмасы катары пайдаланылат. Ал бүт организмди чыңдоочу жалпы жана айрым органдын, системанын бузулган функциясын калыбына келтирүүгө багытталган атайын машыгууларга бөлүнөт. Врач көнүгүүлөрдү сунуш кылууда оорунун мүнөзүн, өзгөчөлүгүн, органдар менен системалардын өзгөрүү даражасын, стадиясын, ошондой эле аны менен бир мезгилде жүргүзүлүүчү дарылоону эске алат. Дарылоочу дене тарбиянын негизин дене тарбия көнүгүүлөрү түзөт, алар гимнастикалык, спорттук жана оюндар болуп ажыратылат. Дене тарбия көнүгүүлөрү нерв системасынын бузулган функцияларын калыбына келтирип, сергитет жана дарылоонун башка каражаттарынын таасирин күчөтөт. Узак убакыт төшөктө жатып, алсыраган учурда, таяныч-кыймыл аппаратынын кээ бир ооруларында, кырсыктан жабыркаганда алардын функциясын калыбына келтирүүдө, сөөк булчуң системасынын жана муун ооруларын дарылоодо жакшы натыйжа берет. Ал хирургия практикасында операциядан кийинки кабылдоолорду алдын алууга жана операциялык жарааттын бүтүшүн тездетүүдө, ички органдардыдарылоодо жардамы чоң; айрыкча жүрөк-кан тамыр системасынын, дем алуу органдарынын ооруларында, ошондой эле зат алмашуунун бузулушунан болгон ооруларда кеңири пайдаланылат. Шал, невроз, жугуштуу оорулардын натыйжасында борбор жана четки нерв системасынын жабыркоолорун калыбына келтирүүдө жана башка да мааниси чоң. Дарылоочу дене тарбиясын табият таасири менен айкалыштыруу да өтө натыйжалуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Медицина
Дар-эс-Салам

thumb|Дар-эс-салам.
thumb|270px|right|Дар-эс-Салам
Дар-эс-салам – Танзаниядагы шаар. Инди океанынын жээгинде. Калкы 2,9 млндон ашык (2007). Эл аралык аэропорту бар. Өлкөнүн негизги деңиз порту. Тамак-аш – татымал, текстиль, нефть ажыратуу, фармацевтика, кеме куруу өнөр жай ишканалары иштейт. Университет, колледж (медициналык, техникалык, коммерциялык), улуттук жана тарых-этнография музейи, сүрөт галереясы, театр бар. Ботаникалык бак уюшулган. Замбияга транзиттик нефть кууру кетет. 1862-ж. Занзибар султаны тарабынан негизделген. 1891-жылдан Германиялык Чыгыш Африканын администрация борбору. 1961–64-ж. көз карандысыз Танганьика мамлекетинин, 1964–93-ж. Танзаниянын борбору болгон. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Танзания
Категория:Африка шаарлары‎‎
Дастан трансулуттук корпорациясы

«Даcтан» транcулуттук корпорациясы – ачык акционердик коом (1993). Бишкектеги Кыргыз CCРинин 50 жылдыгы атындагы «Физприборлор» заводунун (1956) базасында уюшулган. Коом – КМШда деңиз аскеринин курал-жарактарын‚ суу алдындагы-техника атайын багыттагы каражаттарды куруучу негизги ишканалардын бири. Коргонуу комплексинин жогорку технологиясы медициналык техниканы өндүрүү үчүн пайдаланылат‚ ал техникалар менен КМШ өлкөлөрүнүн көпчүлүгүнүн медицина мекемелери жабдылган. Жаңы экономика шарттарда иштөө мезгилинде өндүрүштүк-техника багыттагы буюмдарды, эл керектөөчү товарларды чыгаруу өздөштүрүлдү. Москва‚ Красноярск‚ Новосибирск‚ Екатеринбург (Россия)‚ Полтава (Украина) шаарларында корпорациянын сервистик кызмат көрсөтүү борборлору менен өкүлчүлүктөрү түзүлгөн. Коом 1994-ж. «Алтын глобус» Эл аралык сыйлыгына татыган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Экономика
Категория:Ишканалар
«Даткайым» скрипкачылар ансамбли

«Даткайым» скрипкачылар ансамбли – скрипкачы кыздар тобу. 1998-ж. Ч. Абдрахманованын демилгеси менен М.Абдраев атындагы Республика адистештирилген музыкалык мектептин, Москва, Алматы, Смоленск, Бишкек консерваторияларынын бүтүрүүчүлөрүнөн түзүлгөн. 1999-ж. КР Маданият министрлигинин чечими менен Кыргыз улуттук филармониясынын курамына кирген. Ансамблдин репертуарында 120дан ашуун музыкалык чыгармалар бар. Алар: И. С. Бахтын 2 скрипка үчүн ля-минор концерти, А. Вивальдинин 2 скрипка үчүн ля-минор концерти, С. Рахманиновдун «Элегиясы», С. Медетовдун «Скерцосу», К. Молдобасановдун «Саманчы жолу» балет-ораториясынан үзүндү, Ж. Шералиевдин «Түшүмдөсүң» (иштеп чыккан К. Бодров) жана башка. Ансамбль республикада өткөрүлгөн фестивалдарга, кайрымдуулук концерттерине активдүү катышат. КРдин жаштар сыйлыгынын лауреаты (2007).

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия
 Алагушов Б. Кыргыз улуттук филармониясы. Б., 2006.

Категория:Маданият
Дачный кыштагы

Дачный (1977-ж. чейин ГЭС-5) – Чүй облусунун Аламүдүн районундагы кыштак. Лебединовка айыл өкмөтүнө караштуу. Райондун борбору Лебединовка кыштагынан 5 км түндүк тарапта. Аламүдүн т. жана башкаекетинен 34 км. Деңиз деңгээли 665 м. бийикте жайгашкан. 1954-ж. отурукташкан. Калкы 1249 (2006); негизинен мал чарбасында жана дыйканчылыкта эмгектенет. Аламүдүн жол курулуш башкармасы (ДСУ), кушкана, жүн фабрикасы иштейт. Орто мектеп, ФАП, китепкана, кафе бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Аламүдүн району
Категория:Кыргызстандын кыштактары‎
Дашкова Екатерина Романовна

thumb|200px

Дашкова Екатерина Романовна [17 (28). 3. 1743, Петербург – 4 (16).1. 1810, Москва] – орус маданий ишмери, княгиня. Екатерина IIни такка олтургузган. 1873-жылдан Петербург академиясынын директору, өз сунушу боюнча орус тилин үйрөнүү, өнүктүрүү үчүн уюшулган Россия академиясынын президенти (1783–96). Мамлекеттик кызматтагы биринчи аял (такка отургандарды эсепке албаганда). «Собеседник любителей российского слова» (1783–84) жана «Новые ежемесячные сочинения» (1786–96) аттуу мезгилдик басылмаларды негиздеген. Анын демилгеси боюнча орус тилинин түшүндүрмө сөздүгү чыгарылган. 1794-ж. Павел I аны иштен четтеткен. Пётр IIIнүн падышалык мезгили, Екатерина IIнин бийликке келиши, 18-кылымдын ортосундагы Москва турмушу, орус жана европага белгилүү ишмерлер жөнүндөгү баалуу маалыматтуу мемуарлары биринчи жолу орус тилинде 1859-ж. Лондондо басылган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Инсандар
Антонин Дворжак

thumb|200px

Антонин Дворжак (8. 9. 1841, Нелогозевес, Влтаве – 1. 5. 1904, Прага) – чех композитору жана дирижёр, Прага жана Нью-Йорк консерваторияларынын профессору. Бала кезинен элдик ыр-күүлөрдү сүйгөн, алар анын чыгармачылыгынын башаты болгон. Музыка менен өз алдынча алектенип, кийин айылдык оркестрде скрипкада ойногон. Жалпы билим берүүчү мектепти бүткөндөн кийин органда, альтта ойноону үйрөнгөн. 1857-ж. Прага орган мектебине кирет, 1859-ж. аны бүтүрүп, Прагада жаңы ачылган Убактылуу театрдын оркестринде иштейт. 1860-жылдан бир нече симфоникалык жана камералык чыгармаларды, кыл аспаптар квинтетин, квартетин, симфонияларды жана «Кипаристер» ыр циклдерин жараткан. Ал – «Аль фред», «Король жана көмүрчү», «Винда», «Кежирлер», «Айлакер дыйкан», «Дмитрий», «Армида», «Суу периси» жана башка опералардын, «Славян бийлери» симфониясынын, «Ыйык Людмила» ораториясынын, фортепьяно үчүн пьесалардын жана башка автору. Прагада Дворжак коому жана музейи (1932-жылдан) бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Инсандар
Кыргызстан улуттук жаштар футбол курамасы

Кыргызстан улуттук жаштар футбол курамасы 1991-жылы түзүлгөн. Башкы машыктыруучусу — Мирлан Эшенов.
 Тарыхы
 Шериктештик Кубокторундагы катышуусу 
2012-жылы Кыргызстан жаштар курамасы биринчи жолу Шериктештик Кубогуна катышып, Латвия (2:3), Украина (0:4) жана Молдова жаштар курамаларынан утулуп, өз тайпасында  акыркы, төртүнчү орунду ээлеген. 9-12-орундар үчүн болгон турнирде кыргыз командасы Түркмөнстан (3:1), Тажикстан (3:1) жана Эстония (2:0) курамаларын жеңген жана тогузунчу орунга ээ болгон. Ошол курамдын маанилүү оюнчулары болуп  Мирлан Мурзаев жана Турсунали Рустамов табылган.

Шериктештик Кубогу 2013тө Кыргызстан жаштар курамасы Казакстандан утулуп (1:3), Орусия (0:0) жана Өзбекстан (2:2) менен ийгиликтүү ойноп тең чыгып, кайрадан эле өз тайпасынан чыга албай калган. Ошентип Кыргызстандын командасы өз тайпасынан чыкпай калды. 9-12-орундар үчүн болгон оюндарда Кыргызстан жаштар курамасы Латвияны матчтан кийинки пенальтилер сериясынан жеңген (6:4), андан соң тогузунчу орун үчүн болгон оюнда Эстонияны да пенальтиден жеңген (4:3). 

2014-жылы турнирде Кыргызстандын командасы тогузунчу орунду ээлеген. 

Кыргызстан курамасы эң ири ийгиликке 2015-жылы өткөн мелдеште жетишкен. Тайпалык мелдеште Орусия жаштар курамасын жеңип (2:1), чейрек финалга өтүп Финляндиядан жеңилип калган (0:1). 5-6-орунда үчүн болгон оюндарда  кайрадан Орусияга атаандаш чыгып, бирок бул жолкусунда утулуп калган. Жыйынтыгында Кыргызстан алтынчы орунду ээлеген.

 Акыркы көрсөткүчтөрү
КүнМелдешОрунАтаандашыЭсеп25-январь 2015Шериктештик Кубогуlink=|22x22px Санкт-Петербургlink=|22x22px ОрусияЖеңилүү 3:123-январь 2015Шериктештик Кубогуlink=|22x22px Санкт-Петербургlink=|22x22px ТажикстанЖеңиш 1:321-январь 2015Шериктештик Кубогуlink=|22x22px Санкт-Петербургlink=|22x22px ФинляндияЖеңилүү 0:119-январь 2015Шериктештик Кубогуlink=|22x22px Санкт-Петербургlink=|22x22px ОрусияЖеңиш 1:218-январь 2015Шериктештик Кубогуlink=|22x22px Санкт-Петербургlink=|22x22px ЛатвияТең 1:116-январь 2015Шериктештик Кубогуlink=|22x22px Санкт-Петербургlink=|22x22px МолдоваТең 1:1

 Машыктыруучулары
 Ормонбеков Анарбек Дарданович (2014)
 Эшенов, Мирлан Байышбекович (2014-учур)

Футбол
XML Query

XML Query же XQuery - сурамжылоо ошондой эле функционалдуу тизмек жазуунун бир түрү болгону менен бирге тартипке келтирилген жана келтирилбеген берилиштер жыйындыларын (көбүн эсе XML жана башка менчик (JSON, binary, ж.б.)) бир түрдөн башка түргө айландыруу үчүн иштелип чыккан тизмектөө тили. Бул тил W3C -га таандык XML Query иштөө тобунун тарабынан иштелип чыкты. Иш чара XSLT долбоорунун жетектеген XSL Иштөө тобунун көз алдында болуп келет; сөз болгон эки топ XQuery -нин бир бөлүгү болгон XPath долбоорун өрчүтүүгө жоопкерчиликти тең бөлүшөт.

"XML Query долбоорунун негизги максаты - сурамжылоо мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтип Дүйнөлүк Тармакта орун алган реалдуу жана виртуалдуу документтерден берилиштерди чыгарып алуунун негизинде Веб дүйнөсү жана берилиш кампалар дүйнөсү арасында керек болгон байланышты түзүп берүү. Натыйжада XML файлдар жыйындылары берилиштер кампалары сияктуудай эле колдонула баштайт".

 Шилтемелер 

Категория:Дүйнөлүк Тармак Консортциум стандарттары
Категория:XML берилиштер жетишүүсү
Категория:Функционалдуу тилдер
Категория:Сурамжылоо тилдери
Категория:4GL
Клод Дебюсси

thumb|200px

Дебюсси Клод Ашиль (22. 8. 1862, Парижге жакын, Сен-Жермен-ан-Ле – 25. 3. 1918, Париж) – француз композитору, пианист, музыкалык сынчы, музыкадагы импрессионизм агымын негиздөөчү. 1872–84-ж. Париж консерваториясында фортепьяно боюнча А. Ф. Мармонтелден, композиция боюнча Э. Гиродон окуган. Консерваторияны бүткөндөн кийин «Тентимиш уул» кантатасы үчүн Рим сыйлыгын алган. Дебюсси гармонияга, оркестрлештирүүгө, фортепьянолук фактурага жаңы табылгалар менен колориттүү көркөм каражаттарды кийирген. М. Метерлинктин драмасы боюнча «Пеллеас менен Мелизанда» операсы француз музыка театрын жаңы баскычка көтөрүп, театрдагы симфонияны жалпылоону күчөткөн. Дебюссинин музыкасында образдардын күңүрттүгү, ладдардын динамикасын бошотуу тенденциясы сыяктуу импрессионизмге мүнөздүү белгилер болгондугуна карабастан, анын чыгармачылыгы эстетикалык күчү, прогрессчилдиги жагынан зор мааниге ээ. Дебюсси 1 опера, 3 балет, вокалдык-симфония чыгармаларды, оркестрдик циклдерди, аспаптык ансамбль, фортепьяно үчүн пьесаларды, 12 этюд, 50дөн ашык ыр, романс жана башка чыгармаларды жазган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия
 Кремлев Ю. Клод Дебюсси. М., 1965.

Категория:Инсандар
Эдгар Дега

thumb|200px

Дега Эдгар (19. 7. 1834, Париж – 27. 9. 1917, ошол эле жер) – француз живописчи, график жана скульптор. Парижде көркөм искусство мектебинде окуган (1855–56). 1854–59-ж. Италияда Алгачкы Кайра жаралуу искусствосун үйрөнгөн. Портрет жана тарыхый сүрөттөрдүн композицияларын түзгөн («Беллеллинин үй-бүлөсү», 1858–60, Париж). 1870-жылдарда импрессионизм өкүлдөрү менен жакындашып, ошол замандагы шаар турмушун, театр сахналарын («Ынтымак аянты», 1875-ж. чен; «Абсент, 1876), адамдардын мүнөздөрүн, жашоо-турмушун («Кафенин террасасындагы аялдар», монотипия, пастель, 1877; «Үтүкчү аялдар», 1884) чагылдырган чыгармаларды жараткан. Сахнадагы бийчилердин сүрөттөрүн майрамдык шаң менен берген («Жылдыз», пастель, 1878), жумуштан чарчаган адамдарды («Бийден экзамен», пастель, 1880, өздүк жыйнак, Нью-Йорк) тарткан. 1910-жылдан скульптурада иштеп, балериналардын, суучулдардын, жылкылардын күтүлбөгөн позаларын-келбеттерин жараткан. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия
 Русаков Р. Дега. М., 1968.

Категория:Тарых
Дегазация

Дегазация (де... жана газ) – душмандын химиялык чабуулунан ууланган жерди, курал-жаракты, согуш техникасын, кийим-кечекти, азык-түлүктү жана сууну уу заттан тазалоо. Уу атайын эритинди жана эриткичтерди колдонуу менен тазаланат. Жер бетине дегазациялоочу эритиндилер себилип же ууланган кыртыш кырып ташталып, анын бетине таза топурак, кар, жыгач жана башка төшөлөт. Кийим сода кошулган сууда кайнатуу жолу менен тазаланат. Ууланган суу атайын зат аркылуу чыпкаланып, кайнатылат. Тамак-аштын жешке жарамдуулугу химиялык жол менен аныкталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дегембаева Татина

Дегембаева Татина (1920-ж. төрөлгөн, Сокулук району, Шалта кыштагы) – кызылчачы, СССР мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1977). Эмгек жолун 1935-ж. Белек кыштагында колхозчу болуп иштөөдөн баштаган. 1948–80-ж. Москва районундагы «Дружба» колхозунда кызылча өстүрүү боюнча звено башчысы. 1977-ж. анын звеносу 170га жердеги кант кызылчасынын ар гектарынан 702 цден түшүм жыйнап алган. 1975–84-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. Эки Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Туулгандар 1920-жылы
Категория:Сокулук району
Дегенерация

Дегенерация (лат. degenero – тукуму начарлоо) – 1) морфологияда – клеткалардын жана органдардын бузулуу процесси, мисалы, бакага айланганда көнөк баштын куйругунун акырындык менен жоголушу. 2) микробиологияда – туура эмес шартта өсүүдөн бир клеткалуу организмдин жашоосунун начарлашы. 3) А. Н. Северцов эволюция жөнүндөгү окуусунда жалпы жана жеке дегенерация деген түшүнүк киргизген. Жалпы дегенерацияда активдүү функциясы бар органдар (кыймыл жана сезүү органдары, борбордук нерв системасы) жөнөкөйлөнөт, пассивдүү органдар ылдам өсөт. Жеке дегенерацияда организмдин түпкү тегинде болгон органдар жөнөкөйлөнөт, мисалы, бутсуз кескелдириктердин аяктары, баш буттуу моллюскалардын раковиналары.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Биология
Дежнёв Семён Иванович

Дежнёв Семён Иванович (1605-ж. чен, Двина уезди – 1673, Москва) – орус жер кезүүчүсү жана уюлдук деңиз сүзүүчү. Стадухин жана башка менен бирге Сибирдин эң түндүк чети Оймякондо болгон. 1643-ж. Индигирка дарыясы аркылуу сүзүп, Колыма дарыясынын чатынан Тынч океанга чейин барган. Азия менен Американын ортосундагы кысыкты, Чукотка жарым аралынан (анын табиятын, калкын сүрөт төп жазган) жана Анадырь булуңун ачкан. Дежнёв 1648-ж. Ф. А. Поповдун экспедициясына катышкан. Алгачкылардан болуп Чукотка жана Беринг деңизине барган. Ага 1665-ж. казак-орус атаманы чини берилген. Азиянын түндүк-чыгыш четиндеги тумшук жана Беринг деңизиндеги бухта Дежнёвдун ысмынан аталган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстан:энциклопедия

Категория:Инсандар