Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Мамакеев, Магомет Амаевич

Мамакеев, Магомет Амаевич (16(29). 12.1910 - 2. 8. 1973, Гроз­ный) — чечен совет жазуучусу. 

 1927- жылдан КПСС мүчөсү. Дыйкан үй-бүлөсүнөн. Чыгыш эмгекчилер коммунисттик университетин бүткөн (1930). 
 1960-жылдан «Орга» («Аргун») альманахына редактор болгон. 
 1931-ж. «Чабалакей» аттуу туңгуч ыр жыйнагы жарыяланган. 
 «Кандуу тоолор» (1936), «Учкун» (1940), «Менин жол кагазым» (1958), «Кайтып келем» (1963), «Мартан жергеси» (1971) ж. б. ыр жыйнактары бар. 
 Мамакеевдин поозиясынын негизги темасы — кыйын кезеңдер жана дуйнөнү революциялык жол менен кайра куруучу адамдар. 
 Ал че­чен поэзиясына жаңы поэтикалык өлчөм жана рифма киргизген. 
 Прозачы катары да белгилүү («Биринчи гудок», 1956; «Революциянын мюриди», 1962; «Зелимхан», 1968). 
 «Чечен уруусунун бөлүнүү мезгили» (1962) деген ил. эмгектин автору. 
 Эмгек Кызыл Туу ордени жана медаль менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Орусия
Категория:Инсандар
Категория:Чечен жазуучулары
Категория:ССРС жазуучулары
Мамалак

Мамалак

1) топоз музоосу. Жа­ңы туулган эркек Мамалыктын салм. 12— 20, ургаачысыныкы 8—18 кг. Инек тууруна 2—2,5 ай калганда, М. өзүнчө бөлүнүп багылат.

2) Аюунун баласы.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Мамилелер логикасы

Мамилелер логикасы — логикасынын ар турдүү объектилердин мамилелерин изилдөөчү бөлүгү. 

Мамилелер табигый тилдерде ээси бар сүйлөмдөрдүн баяндоочтору аркылуу туюнтулат. Ээлердин санына жараша мамилелер бинардык (эки орундуулар, эки мүчөлүүлөр), тернардык (үч орундуулар, үч мүчөлүүлөр), жалпы эле n — арндык (n—орундуулар, n—мүчөлүүлөр) деп бөлүнөт. 
Матем. логиканын формалдаштырылган тилдеринде Мамилелер логикасы түшүнүгүнүн аналогу катары көп орундуу предикаттар кызмат кылат. Ушундан улам Мамилелер логикасынын азыркы бир түрү предикаттар логикасы деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Мамлекеттештирүү

Мамлекеттештирүү — жеке менчик жерди, өнөр жайды, транспортту, байланыш каражаттарын, банк ж. б-ларды мамлекет менчигине алуу. 

Мамлекеттештирүү иши кандай таптын мүдөөсүн көздөгөндүгүнө жанa саясий доордо жүргүзүлүп жаткандыгына жараша түрдүү социалдык-экон. жанa саясий мааниге ээ болушу мүмкүн. Феод, доор­до айрым феодалдарга каршы күрөштө бийликти борбордоштуруу аркылуу монархиянын өзөгү чыңдалып, негизги байлык — жер мамлекет карамагына топтолгон. Бурж. рев-янын жүрүшүндө жерди Мамлекеттештирүү феодализмдин экон. базасын жоюуга түрткү берип, капитализмдин өнүгүшүн тездетти.
19-кылымдын 2-жарымында капит. өндүргүч күчтөрдүн тез өнүгүшү экономиканын айрым тармактарынын ири тармактарга айланышына көмөк берди. Натыйжада бир катар өлкө экономикасын өнүктүрүүнү көздөп, т. ж. жанa байланыш каражаттарын Мамлекеттештирүүге мажбур болду. Демек мааннси боюнча Мамлекеттештирүү капитализм тушунда прогрессчил жанa реакциячыл мүнөзгө ээ болушу да мүмкүн. Ал эми түпкү тегин талдаганда капитализм учурундагы Мамлекеттештирүү өндүргүч күчтөр менен өндүрүш мамилелердин капит. мүнөзүн жок кылбайт.

Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдөгү Мамлекеттештирүү, эреже катары, чет өлкөлүк монополияларга жана неоколониализмге каршы багытталат. Ө. ж. ж. б. ишканаларды Мамлекеттештирүүнүн натыйжасында мамл. сектор пайда болуп, бул улуттук экономиканын калыптанышына жана өнүгүшүно зор жардам берет да, көз карандысыздыкты чыңдоого шарт түзөт. Бул өлкөлөрдогү Мамлекеттештирүү мурдагы ишкана ээлерине ком­пенсация берүү аркылуу ишке ашырылат. Банктарды Мамлекеттештирүү өнүгүп келе жаткан мамлекеттердин өз кредит системасын түзүүгө жардам берип, чет өлкөлөргө көз каранды болуудан сактайт. Бирок помещиктик жер ээлигин тез жоюу мүмкүн болбогондуктан бул өлклөрдө жерди мамл. секторго тартууга кедерги болуп жатат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Петлюрачылар

Петлюрачылар — Гражд. согуш (1918—20) мезгилинде Украинада чыккан бурж. улутчул контрреволюциячылар. Кыймылга бурж. улутчул С. В. Петлюра жетекчилик кылган.
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Украина
Категория:Ревалюция
Петров Василий Степанович

Петров Василий Степанович (22. 6. 1922 - 15 апрель 2003 Киев) — эки жолу Советтер Союзунун Баатыры (1943, 1945), артиллериянын генерал-майору (1962). 

 1945-жылдан КПСС мучөсү. 
 1939-жылдан Кызыл Армияда. 
 1941-ж. Сумы артилл. окуу жайын бүткөн. 
 Улуу Ата Мек. согуш убагында Түш.- Батыш, Брянск, Воронеж, Дон, 1-Украин фронтторунда взвод командиринен танкага каршы истребителдик артиллерия полк командиринин орун басарлыгына чейин жеткен. 
 1943-ж. Кременчугдун жанындагы урушта эки колунан ажыраган. 
 1944-ж. П. өз өтүнүчү боюнча согушуп жаткан армияга жиберилип, анда танкага каршы 248- истребителдик полктун командиринин орун басары, командири болгон. 
 Согуштан кийин Куралдуу Күчтөрдө кызматын уланткан. 
 1954-ж. Львов ун-тинин тарых факультетин сырттан бүткөн. 
 Ленин ордени, Кызыл Туу, 3 Кызыл Жылдыз ордени жанa медалдар, ошондой эле чет элдик 2 орден менен сыйланган.
 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Инсандар
Категория:Советтер Союзунун баатырлары
Мамлекеттик вена операсы

thumb|Мамлекеттик вена операсы.
Мамлекеттик вена операсы (1918-жылга чейин Вена сарай операсы) — ири опера театры, Австрия муз. маданиятынын борбору.
 
Ал 17-кылымда пайа болгон. К. В. Глюктун опера реформасынын таасиринен 18-кылымдын ортосунда улуттук опера стили калыптанган. 80-жылдардан тартып Г. Рихтер (1875-жылдан муз. дирек­тор жанa дирижёр), айрыкча Г. Малердин (1897—1907-ж. театр жетекчиси) ишмердиги менен Европадагы мыкты опера театрларынын бирине айланган. 

Мында В. А. Моцарт, Л. Бетховен, Ж. Верди, Р. Штраус ж. б. менен катар биринчи жолу П. И. Чайковскийдин («Евгений Онегин», «Иолан­та» ж. б.) опералары коюлган. Фа­шист оккупациясынын жылдарында (1938—44) театр начарлап, 1945-ж. театр имараты талкаланган (калыбына 1955-ж. келтирилген). 1945-ж. өл­кө бошотулгандан кийин театр кайрадан музыкалык борборго айланган

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Австрия Маданияты‎
Категория:вена
Категория:Музыка
Мамлекеттик коопсуздук

Мамлекеттик коопсуздук - учурдагы мамл. жанa коомдук түзүлүштү, мамлекеттин аймагынын жана көз карандысыздыгынын ыйыктыгын кас мамлекеттердин чалгынчылык ж. б. атайын кызматтарынын аракеттеринен, о. эле өлкөнүн ичиндеги душмандардан сактоо чараларынын жыйындысы. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Мамлекет
Петровский Борис Васильевич

thumb|1984
Петровский Борис Васильевич (14 (27). 6. 1908-ж. т., Ессентуки - 4 май 2004, Москва,) — сов. хирург, саламаттык сактоону уюштуруучу, коомдук ишмер, СССР ИАнын (1966) жана СССР МИАнын (1957) акад. Социалисттик Эмгектин Баатыры (1968). 

 1942- жылдан КПСС мүчөсү. 1-МГУнун мед. ф-тетин бүткөн (1930). Улуу Ата Мек. согушта башкы хирург (1941— 44). 
 2-Москва мед. ин-тунда (1948— 49), Будапешт ун-тинде (1949—51) проф. 
 1965-жылдан СССР саламаттык сактоо министри. 
 Негизги ил. эмгеги Кызыл өңгөчтүн рак оорусун жана жүрөк кемтиктерия хирургиялык метод менен дарылоого багытталган. СССРде биринчи болуп жүрөк клапандарынын протезин, бөйрөктү жалгаштыруу, о. эле кекиртек, бронхалардын пластика методун практикам киргизген. Бүткүл союздук хирургдар коо­мунун председатели (1963), Европа кан-тамыр хирургия коомунун вице-президенти (1959), көп чет өлкөлүк ака­демия жана ил. коомдордун ардактуу мүчөсү. Лениндик сыйл. (1960), СССР мамл. сыйл. (1971) лауреаты. 
 КПСС­тин 22—25-съезддеринин делегаты, 23—24-съездде КПСС БКпын мүчөлүгүнө кандидат болуп шайланган. 
 СССР Жог. Советинин (6—10-шайл.) депутаты. 
 Үч Ленин ордени, башка 3 орден жанa медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Мамлекеттик чек ара

Мамлекеттик чек ара — мамлекет аймагын белгплеген чек. 

Кургактан жана суудан өтүүчү ал чектер тийиштүү мамлекеттердин макулдашуулары боюнча белгиленет. 
Ал эки стадияда өтөт: чек аранын абалын жана багытын келишим менен аныктоо (делимитация) жана чек араны конкреттүү жерден өткөрүү (демарка­ция). Жээктеги мамлекеттердин аймагындагы сууларды ачык деңизден бөлүп туруучу деңиз чек аралары жээктеги мамлекеттердин закону боюнча жалпы аймактык суу кецдиги чегинде белгиленет. Кургакта жана суу чек арасы аркылуу тик кеткен бийиктик—мамлекет­тин аба кендигиндеги жана жер асты боюнча чек арасы. 

Чектеш мамлекеттер чек араны тийиштүү тартипте жана анын кесилишүү эрежесин сакташат Ал закон жана макулдашуулар менен жөнгө салынат. Чек ара чатактарьп өз ара сүйлөшүү жолу менен жөнгө салуу чоң мааниге ээ. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Мамлекет
Мамыр шыбак

Мамыр шыбак (Artemisia viri­dis) — татаал гүлдүүлөр тукумундагы шыбак уруусунун бир түрү. 

Көп жылдык чөп. Тамырынан бийиктиги 6— 56 см болгон бир нече сабак өсүп чыгат. Жалбырактарынын жалпы узундугу 1,5—5 см, туурасы 1—2,5 см, бир же эки ирет канаттай тиликтуу жазы саптуу. Себетчесиндеги четки гүлдөрүнүн энелиги гана бар, ортоңкуларынын энелиги да, аталыгы да болот. Топ гүлү — манжадай, машактай же шыпыргыдай. Мамыр шыбак республиканын бийик тоолуу райондорундагы боздоңдордо кеңири таралган. 

Жер жүзүндө Скандинавияда, Евразиянын европалык бөлүгүндо, Батыш жана Чыгыш Сибирде, Орто Азияда кездешет.

 Колдонулган адабияттар =
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Мамлекет
Манганит

thumb|Манганит.
Манганит - Кыкчылдар жанa суу кычкылдар классындагы минерал, химиялык составы MnO(OH). 

М-те МпО— 80, 66%, кошумча иретинде Fe, А1, Ва, РЬ, Си ж. б. болот. Моноклин системасында кристаллданат. Түсү кара же күрөң. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 3—4. Салыштырма салмагы 4,3. М. чөкмө түрүндо жанa гидротерм жолу менен пайда болот. М.— марганецтин маанилүү рудасы.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Минералдар‎
Мангышлак булуңу

Мангышлак булуңу - Каспий деңизинин чыгыш жээгинде, Мангыш­лак менен Бузачи жарым аралынын ортосунда. Батышында Түлөн аралдары менен чектешет. Узундугу 100 км, туурасы оозунда 70 км. Тереңдиги 9—14 м. Кышында то­ңот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Мамлекет
Мандельштам, Леонид Исаакович

Мандельштам, Леонид Исаакович [22. 4(4. 5). 1879, Могилёв —27. 11. 1944, Москва] — советтик физик, радио­физика мектебин түзүүчүлөрдөн, СССР ИАнын академиясы (1929; корр. мүчө, 1928).
 
1897-ж. Одессадагы Новорос­сия университитине кирген. 1925-жылдан Москва университитинде профессор. 1934-жылдан СССР ИАнын Физика институтунда иште- ген. Мандельштам негизинен оптика, теориялык физика, радиофизика жанa ра­диотехника боюнча илимий иш жүргүзгөн. 1928-ж. Ландсберг менен бирге жарыктын айкалышкан чачыроо кубулушун ачкан. 

1938-ж. Папалекси менен биргелешип, аралыкты так аныктоочу ра­диоинтерференция методун иштеп чыккан. В. И. Ленин атындагы сыйлыкты (1931), СССР мамлекеттик сыйлыгын (1942) алган. Ленин ордени жанa Эмгек Кы­зыл Туу ордендери менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Мандельштам - Бриллюэн чачыроосу

Мандельштам - Бриллюэн чачыроосу - конденсацияланган чөйрөнүн (катуу нерсе менен суюктук) өзүнүн серпилгичтүү термелүүсү менен өз ара аракеттенүүсүнөн ал чөйрөдө оптикалык нурлануунун чачыроосу. 

Конденсацияланган чөйрөнүн бөлүкчөлөрүнүн ортосундагы өз ара күчтүү байланыш ар бир бөлүкчөнүн өз алдынча кыймылдоосуна мүмкүндүк бербейт. Алардын дүүлүгүүсү чөйрөдө толкун түрүндө таралат. 

Абсолюттук нөлдөн айырмаланган ар кандай температурада бөлүкчөлөр дайыма жылуулук кыймылында болушат. Натыйжада бөлүкчөлөрдүн дүүлүгүүсүнөн пайда болгон түрдүү жыштыктагы серпилгич толкундар чөйрөдө бардык та­рапты көздөй таралат. Мындай токундардын бири бирине кошулуусунан чөйрөнүн тыгыздыгы өзгөрүп. андан жарык чачырайт. Мандельштам - Бриллюэн чачыроосу Л. И. Мандельштам (1918—261, Л. Бриллюэн (1922), Л. И. Мандель­штам м-н Г. Ландсберг (1930), Е. Ф.

Гросс (1938), Л. Д. Ландау менен Г. Плачек (1934) тарабынан эксперименттик жанa теориялык жактан изилденген. Лазердитүзүү Мандельштам - Бриллюэн чачыроосунан байкоону гана жеңилдетпестен, интенсивдүү сапаттык көп өзгөчөлүктөргө ээ болгон. Мандельштам—Бриллюэндин аргасыз чачыроосунун ачылы- шына алып келди. Мандельштам - Бриллюэн чачыроосу белок методдор менен бирге чачыратуучу чөйрөнүн касиеттерин терең изилдөөгө мүмкүндүк берет; техниканын ар кандай тармагында колдонулуучу кристаллдарда гиперүндүн кубаттуу толкундарын генерациялоо үчүн кол­донулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Маневр (аскердик)

Маневр (аскердик) - согуш аракеттерин даярдоо жана жүргүзүү убагында мурда даярдалган милдеттин өзгөрүшүнө байланыштуу аскерлерди (флот күчтөрү) орун котортуп, кайра жайгаштыруу: душмандын өтө маанилүү объектке курал-жаракты кайра багыттоо.

Маневрдун максаты — белгилүү бир умегида (райондо), согуш болоор аймакта душманга кыйраткыч соктурyy үчүн күчтөр менен курал өңүттүү жерге топтоо, жый ноо: Маневр жасоочу аскерлердин күчүнө жанa алар аткаруучу милдетке жараша Маневр масштабы жагынан стратегиялык оперативдүү же тактикалык түрлөргө бөлүнөт. Мневр аскерлерди марш, т. ж., суу жанa аба жолу менен ташуу аркылуу жүзөгө ашырылат. 

Кырдаалга байланыштуу аскерлөр Маневрду түздөн түз согуш болор аймакта согушуу тартиби менен, согушка даярдануу же жүрүш тартиби менен жүргүзөт. Согуш аракеттеринен жүрүшүндө Маневрдун курчоого алуу, айланып өтүү жанa чегинүү сыяктуу формалары көп колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Аскер
Маневрлар (аскердик)

Маневрлар (аскердик) — аскерлердин (флот күчтөрүнүн, авиациянын) кадимки согуш шарттарына эң жакын жагдайда өткөрүлүүчү эки тараптуу чоң машыгуулары: аскерлердин, бирикмелердин командирлери менен штабдарынын тактикалык жана оперативдик жактан даярдыктарын сынап көрүүнүн жогорку формасы. 

Маневрларды өткөрүү үчүн анын жетекчиси, жетекчи штабы жанa байланышчылары дайындалат. Маневрлар ага катышкандардын аракеттерин талдоо менен аяктайт. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Аскер
Манометр

Манометр (гр. manos — сейрек, тыгыз эмес жана ...метр) — суюктуктар менен газдардын басымын өлчөгүч при­бор.
 
Ал нөлдөн баштан эсептелген абсолюттук жана ашыкча басымды, б. а. абсолюттук басым атмосфералык басымдан ашыкча болгондо, ал экөөнүн ортосундагы айырманы өлчөөчү Манометр болуп айырмаланат. Ар бири атмосфералык басымдан башкача болгон эки басымдын айырмасын дифманометр, атмосфералык басымга туура келген басымды баро­метр, сейрек газдардын басымын ва­куумметр менен өлчөйт. Манометрдин негизи — басымды сезгич элемент. 

Конструкциясы жана сезгич элементинин иштөө принцибине жараша Манометр сүгөктүктүү, поршендүү, пружиналуу (деформациялануучу) болуп ажыратылат, Суюктуктуу Манометрде өлчөнө турган басым менен тең салмактала турган суюктук мамысы сезгич эле­мент болот. Поршендүү Манометрдин сезгич элементи — өлчөнө турган басымды жүк же күч ченегич түзүлүш менен тең салмактай турган поршень. Деформациялык Манометрде сезгич элемент болуп, ченеле турган басымды өзүнө кабыл ала турган серпилгич катмар эсептелет. 

Бул катмардын деформацияланышы ошол басымды өлчөөнүн чени болот. Манометрдин шкаласы өлчөнүүчү басымга жараша керектүү бирдикке (кгк/м2, кгк/см2, бар ж. б.) бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Мануковский, Николай Фёдорович

Мануковский, Николай Фёдорович (15. 10. 1926-ж. төрөлгөн, 2-Усмань кыштагы, азыркы Воронеж облусу, Новоусмань району) — айыл чарба өндүрүшүн комплекстүү механикалаштыруу боюнча демилгечи, Воронеж областынын Новоусмань районундагы «Кировский» совхозунун бригади­ри. 

Советтик Эмгектин Баатыры (1959). 1951-жылдан КПСС мүчөсү. 1942—58-ж. Киров, атындагы колхоздун трактористи. Ал өзүнүн жардамчысы менен жүгөрү өс түрүүнү толугу менен механикалаштырып, гектарынан 1956-ж. 375 ц, 1958-ж. 412 ц жашыл масса жыйнап алган. Мануковский комплекстүү механикалаштырууну күн карама өстүрүүгө, 1959-жылдан мал чарбасында да пайдаланган. КПССтин 21—23-съездерпнин делегаты. Партпянын 22- съездинде КПСС БКнын мүчөлүгүнө шайланган, РСФСР Жогорку Советинин(5—6-шайл.) депу­таты. РСФСР Жогорку Советинин Президиумунун (6- шайл.) мүчөсү. Эки Ленин ордени, башка 2 ор­ден жанa медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Манускрипт

Манускрипт (лат. manus — кол жанa scribo — жазма дегенден) Н. Ф. Мануковский. көбүнчө көлөмү, формасы ар түрдуү байыркы кол жазмалар (айрым барак, түрмөк же кодекс түрүндө). 

Стилдик жактан «М.» термини архаизмге өтүп кеткендиктен азыркы кездеги китеп таанууда колдонулбайт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тарых
Маньчжоу-го

Маньчжоу-го (Манжур мамлекети) — япон империалисттери Түндүк-Чыгыш Кытайда — Манжур аймагында түзгөн мантай мамлекети (1932—45). 

Колониялдык эзүүдө болуп, Кытайдын калган аймагына, СССРге жана МЭРге каршы согуш плацдармы ка­тары пайдаланылган. 1931-ж. 18—19- сентябрда Япония Шэньян (Мукден) районунда Кытайды Түштүк Манжурга тиешелүү жерди бузду деп шылтоолоп, Кытайдын түндүк-чыгыш ай­магына аскерлерин кийирип, ошол жердеги үч провинцияны (1934-ж. Жэхэ провинциясын да) каршылыксыз ээлеген. 

Япон чалгындоо уюму менен байланышкан Цин Пу И 1934-ж. 1-мартта Маньчжоу-Гого императорлукка (Манжур Дин династиясынын акыркы императору) дайындалган. Бирок Маньчжоу-Гону негизинен япон империалисттеринин өкүлдөрү башкапган. Япон милитаристтери Маньчжоу-Годо Кытай армиясыньтн санын 12 миңден 780 миң, Маньчжоу-Гонун армиясын 170 миң адамга чейин жеткирип, СССРдин чек арасына жакын жерлерге бекемделген стратегиялык курулуштарды, ар кандай жол түйүндөрүн, аэродром ж. б. согуш объектилерин курган. 

Маньчжоу-Го аймагынан Япония 1933—39-ж. бир нече жолу СССР жана МЭРге каршы [Хасандагы (1938), Халхин-Голдогу (1939)] согуш чагымдарын уюштурган. Жергиликтүү калкты ырайымсыз эзүү эл каршылыгын күчөткөн. 1932-ж. көптөгөн партизандык отряддар түзүлүп, алар 1935-жылдан коммунисттердин жетекчилиги менен бирдиктуү аракеттенишкен. Бирок ал отряддардын көбү 1941-ж. япондуктардан талкаланган. Советтик Ар­мия Түндүк-Чыгыш Кытайды япон бас- кынчыларынан бошоткон соң (1945, авг.) Маньчжоу-Го жоюлган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Кытай
Манюшис, Иосиф Антонович

Манюшис,Иосиф Антонович [12 (25). 12. 1910-ж. т., Мальковка кыштагы, Белоруссия, Мстиславский району] — советтик мамлекеттик жана партиялык ишмер. Эконоика илимдеринин доктору (1970). 

1945- жылдан КПСС мучөсү. Дыйкан үй-бүлөсүнөн. В. В. Куйбышев атындагы Ленинград автомобиль жол куруу институтун бүткөн (1938). 

1938—41-ж. инженердик кызматта. Улуу Ата Мекендик согушка (1941—45) катышкан. 1944—47-ж. мамлекеттик пландоо комитетинин председателили жанa Вильнюс шаараткомунун председателине орун басар, 1947—50-ж. Каунас шаараткомунун председатели. 1950—54-ж. Литва ССРинин курулуш министри. 1955—67-ж. Лит­ва КП БКнын секретары. 

1967-жылдан Литва ССР Министрлер Советинин председатели. Литва КП БКнын Бюро мүчөсү. 1971-жылдан КПСС БКнын мүчөлүгүнө кандидат. СССР Жогорку Сове­тинин (6—9-шайл.) депутаты. Ленин ордени, башка 4 орден жанa медалдар менен сыйланган. Балтика боюнун экономикасына арналган эмгектери бар.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Инсандар
Маңдайкы каршылык

Маңдайкы каршылык - чөйрөнүн (мис., абанын) кыймылдоочу нерсеге каршы аракеттенген күчү. 

Ал дайыма нерсенин ылдамдыгына карама-каршы багытталат жанa аэродинамикалык күчтүн тузүүчүлөрүнүн бири болот. Маңдайкы каршылык аэродинамика каршылыгы термини менен бирдей мааниде да айтылат

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Маратхи

Маратхи — эл, Индиянын Махараштра штатынын негизги калкы. Бир азы коңшу штаттарда да жашайт. Саны 49 млн-дой (1975). Маратхи тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендеринин кобу — индуизмди, калганы — жайнизм, ислам, христиан динин тутат. 
Маратхи мара. मराठी लोक thumb | 220x124px | right Жайгашуусу: Саны: 49.000.000 75.000.000 Жайгашуун картасы: 230px

Негизги кесиби — дыйканчылык. Индиянын башка элдерине Караган­да маратхилерде капитализм эрте өнүгүп, жумушчу табы жанa улуттук буржуазиясы калыптанган. Индия көз карандысыздыкка жетишкен соң (1947) 1960-ж. Махараштра улуттук штаты түзүлгөн.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Дүйнө элдери
Категория:Индия

Категория:Индоарий элдери
Маратхи тили

Маратхи тили — Индиядагы улуттук тилдердин бири. 

Көбүнчө Махараштра аймагындагылар (47 млн, 1971) сүйлөшөт. 

Инди-европа тилдеринин инди тобуна кирет. Негизги диалектилери — деши жанa конкани. Адабий тили деши диалектисине негизделген. Деванагари жазмасындагы алфавитте.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Тилдер