Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Реанимация

thumb|250px|Кыргызстан акушерлик жана педиатрия илим изилдөө институтунун реанимация бөлүмү.
Реанимация (лат. Reanimatio — сөзмө-сөз «жашоого кайрылуу», «тирилүү») (организмди тирилтүү) — өлүп бараткан адамды (организмди) тирилтүү үчүн жүргүзүлгөн комплекстүү чаралар. 
 Чаралар 
Ал чараларга жасалма дем алдыруу, мээнин кан айлануусун калыбына келтирүү, жүрөктүн фибрилляциясын токтотуу, ошондой эле дары менен дарылоо кирет. 
Реанимация — организмдеги жашоонун негизги функцияларын убактылуу калыбына келтирүү гана эмес, организм өзүн өзү толук башкарууга жеткенге чейин жасалма тейлеп башкаруу. Реанимация жүрөк күтүлбөгөн жерден токтоп калганда (мисалы, операция учурунда жүрөк рефлектордук токтоп калганда, электр тогу таасир эткенде) жана аба жетпей калганда (муунтуудан, кекиртекке бир нерсе туруп калганда, былжыр же кусундунун бүдүрү менен какаганда, чагылган тийгенде же ток урганда, ууланганда жана башка), кан көп кеткенде, сууга чөккөндө, күйүктө жана башка учурда жүргүзүлөт. 
 Агония абалы 
Кырсыкка учураганда же ооруганда киши дароо өлүмгө учурабайт. Ага чейин агония жана клиникалык өлүм абалында болот. Агония учурунда аң-сезим караңгылап, жүрөк иши өтө бузулуп жана артерия басымы төмөн түшүп кетет (Кан басымы), тамырдын согушу билинбейт, тери бозоруп муздайт. 
 Клиникалык өлүм 
Агониядан кийин клиникалык өлүм болот. Бул учурда тиричилик белгилери (жүрөктүн согушу жана дем алуу) байкалбайт, бирок биологиялык өлүмгө мүнөздүү организмде кайталангыс өзгөрүүлөр боло элек болот. Клиникалык өлүм 3—8 минутага созулат. Ушул убакытта организмди тирилтүүгө аракет жасоо зарыл. Реанимациянын негизги методдору жасалма дем алдыруу жана жүрөк массажы болуп эсептелет. Жүрөккө кыйыр массаждын таасирдүүлүгү кол күчүнө байланыштуу. Алаканды оорулуунун төш сөөгүнүн ылдыйкы жарымына коюп, аны омуртка түркүгүн көздөй 4—6 смден кем эмес ылдый-өйдө ныгырганда гана жүрөк карынчаларындагы канды жүрөк толтосуна, күрөө тамырларга айдоого шарт түзүлөт.
Жүрөктү электр тогу менен дефибрилляция тез аранын ичинде (20—30 сек) жасалуусу тийиш. Оорулуу тириле баштаганда күрөө тамыр сого баштайт, карек кичирейип, өз алдынча дем алуу пайда болот.
Реанимациянын андан аркы этабы оорукана шартында жүргүзүлөт. Азыркы реанимация бөлүмдөрү атайын байкоочу системалар менен камсыз кылынган. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик

de:Ärztlicher Notdienst
Алдын ала тергөө

Алдын ала тергөө – КР кылмыш-жаза-процесстик мыйзамдары боюнча ыйгарым укуктуу органдардын мыйзамда белгиленген ыйгарым укуктарынын чектеринде иштин жалпы жагдайларын ашкерелөө, аныктоо жана бышыктоо менен кылмыш жасаган кишилерди кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартуу боюнча сотко чейинки иштеринин процесстик таризи.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Резекция

thumb|300px|Ичегинин резекциясы
Резекция — жабыркаган органды кесүү операциясы. Органдын четки бөлүгүн кесип алууну — ампутация, ал эми органды толук кесип таштоо экстрпация деп аталат. 
Резекция хирургияда карындын рак же жара оорусунда, андан кан токтобой акканда, ичке жана жоон ичеги травмага учураганда, ичеги өткөөлсүздүгүндө, шишигинде колдонулат. Ошондой эле калкан безге, өпкөгө, муундарга резекция жасалат.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Алдын ала чаралар

Алдын ала чара – эл аралык укукта мамлекеттердин коомчулугу тарабынан БУУнун Уставынын негизинде колдонулуучу жана тынчтыкка коркунучту, тынчтыкты бузууну жана баскынчылык актысын алдын алууга багытталган жамааттык чаралар. БУУнун УставындаАлдын ала чаралардын 2 түрү көрсөтүлгөн: куралдуу күчтөрдү колдонууга байланышпаган чаралар (экономикалык мамилелерди, темир жол, деңиз, аба жана башка каражаттардын катнашын толук же жарым-жартылай токтотуу, ошондой эле дипломаттык мамилелерди үзүү) жана БУУга мүчө-мамлекеттердин куралдуу күчтөрүн колдонуу чаралары. Мындай чаралар тууралуу чечимдер БУУнун Коопсуздук Кеңеши тарабынан, бир добуштан принцибинин негизинде гана кабыл алынатЮридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Эл аралык укук
Алимент

Алимент (лат. alimentum – азыктандыруу, багуу) – үй-бүлөлүк укукта багуу каражаттары. Никелешүү, бала асырап алуу ж. б. алименттик мамилелердин негизи болуп саналат. Алимент алууга жашы жете элек балдар, айрым учурларда үй-бүлөнүн эмгекке жарамсыз мүчөлөрү укуктуу.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Экономика
Алтын валюта фонду

Алтын валюта фонду — эл аралык төлөмдөрдү жүргүзүү, төлөм балансынын таңсыктыгын жабуу, эл аралык рыныктогу валюта кунун турукташтыруу үчүн колдонулуучу борбордук банк жана мамлекеттик казынада кармалган алтын менен чет өлкө валютасынын расмий өлчөмү. Баалуу металлдардын, асыл таштардын, ошондой эле алардан жасалган буюмдардын жыйындысы алтын валюта фондунун негизин түзөтЮридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 .
 Булактар 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Алымдары төлөнбөй жеткирилди

Алымдары төлөнбөй жеткирилди (DDU) – Инкотермс эрежеси боюнча коюлган шарт. Ал боюнча сатуучу өз товарын соода-сатык келишиминде көрсөтүлгөн ташып чыгаруучу өлкөнүн жерине чейин товар жеткирип берет. Сатуучу товар ташып чыгарууда төлөнүүчү алым, салык ж. б. ырасмий жыйымдарды кошпогондо, калган товар жеткирүүгө байланыштуу баардык тобокелчилик менен чыгымдарды, ошондой эле бажы жолжоболорун жасоо боюнча тобокелчилик менен чыгымдарын толук көтөрөт. Сатуучу товар ташып чыгарууда өз маалында «тазалабай» коюудан улам келип чыккан кошумча чыгымдарды өзү төлөйт, тобокелчилигин өзү көтөрөт. Товар ташуунун кайсы түрүнө карабастан, ушундай шарт колдонулат.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Финансы
Категория:Экономика
Кан тобу

Кан топтору — ар бир кишинин канынын биохимиялык жеке өзгөчөлүктөрү. 
 Топтор 
thumb|250px|Ян Янский
Бул өзгөчөлүктөр эритроцит белокторунун түзүлүшү түрдүүчө болушуна байланыштуу. Иммунологиялык өзгөчөлүтүнө байланыштуу адамдын каны жынысына, жашына, расасына карабастан 4 топко бөлүнөт. Кан топтору жөнүндөгү окууну чех илимпозу Янский түзгөн (1907). Кандын тигил же бул тобуна кире тургандыгы эритроцитте А жана В фактор (антигендер, изоантигендер), кан плазмасында α жана β факторлорунун (изоантителолор) болушу менен аныкталат. 
left|thumb|Кан топтору
 I топ 
Кээ бир кишилердин эритроциттеринде А жана В изоантигендер болбойт, ал эми плазмада α жана β изоантителолор болот. Булар I топко (Оα β) кирет. 
 II топ 
Каны II топко кирген кишилерде А изоантигени менен β изоантитело болот (Аβ). 
 III топ 
Айрым адамдарда β изоантигени жана α изоантитело болот (βα). Булар III топко кирет. 
 IV топ 
IV топтогу канда АВ изоантигендери болуп, изоантителолор болбойт (АВО). 

 Гемолиз 
Эгерде А изоантигени α изоантитело менен же В изоантиген β изоантитело менен кошулса, эритроциттер бири бирине жабышып (агглютинация), андан ары эрийт (гемолиз). Мындай реакция башка топтогу кан куюлганда да жүрөт. 
 Кан куюуу 
Кан куюуда кан топторун аныктоонун мааниси чоң. Биринчи топтогу канды өзүнө окшош топтогу канга жана башка үч топтогу(II, III, IV) канга куюуга болот. Экинчи топтогу канды өзүнө окшош топтогу канга жана III, IV топтогу канга куюуга болот. Үчүнчү топтогу кан өзүнө окшош топтогу канга жана IV топтогу канга куюлат. Биринчи топтогу канды бардык топтогу кандарга куюуга мүмкүн болгондуктан универсалдык донор деп аталат. Ал эми IV топтогу кан өзүнө окшош топтогу кандан башка топтогу кандарга куюуга жарабайт, ага башка (I, II, III) топтогу кандын баары куюлат, ошондуктан алар универсалдык реципинет болушат. Бирок бири бирине туура келген канды узакка же көп куюунун натыйжасында универсалдык донор деп аталган кан өзүнүн терс таасирин тийгизет, анткени кан топторунан башка изоантигендик реакциялар болот.
 Rh — фактор 
Кишилердин 85%инин эритроцитинде антигендер (Rh — фактор) болуп, 15%инде болбойт. Rh фактор барлар резусу — оң, жоктор — резусу терс деп аталат. Резусу оң атадан резусу терс эненин боюна бүтсө, түйүлдүктүн атадан тукум кууган антигенинин таасиринен эненин организминде антитело пайда болуп, түйүлдүктүн эритроцитин бузат (гемолиз). Мындай резус — сыйышпастык резусу (конфликт резусов ) оң канды резусу терс кандуу кишиге кайталап куйганда да байкалат.
Кан топтору жөнүндөгү окуу жалпы иммунологиянын негизги бөлүгү болуп, айрым дарылоо ыкмасынын (мисалы, кан куюу, органдарды, ткандарды көчүрүү жана башка) негизин түзөт. Ошондой эле хирургия, акушерлик жана гинекология, сот медицинасы, антропология, генетикада кеңири колдонулат. Кан топторунун белгилери тукум куума болгондуктан баланын атасын аныктоодо, эненин балдары алмашканда жана башка пайдаланылат. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Реинфекция

Реинфекция (reinfectio; Ре- + Инфекция, кайталанган инфекция синоними) — жугуштуу оорунун кайталануусу. 
 Реинфекция тууралуу 
Адам кандайдыр бир жугуштуу дарт менен ооруп айыккандан кийин кайра ошол эле инфекциянын козгогучун жугузуп алып, ошол эле оору менен ооруйт. Бардык эле жугуштуу оорулар кайталана бербейт. Мисалы, кызылча, суу чечек, паротит менен киши өзүнүн турмушунда бир гана жолу бала кезинде ооруйт. 
Айыккандан кийин анын өмүрүнүн аягына чейин туруктуу иммунитет (кабыл албоочулук) пайда болот. Ал эми кээ бир жугуштуу дарттар айрыкча ичеги-карын ооруларынын козгогучтарынын түрлөрү көп болуп, иммунитет туруксуз келгендиктен, ал оорулар бир нече жолу кайталануусу мүмкүн.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Ректоскопия

thumb|250px
Ректоскопия — ректоскоптун (оптикалык жана жарык берүүчү системалуу түтүк) жардамы менен көтөн чучук көңдөйүн жана анын ички бетин изилдөө ыкмасы. 
Ректоскопия оорулууга клизма жасап, ичегисин тазалагандан кийин коюлат. Ректоскоптун учун вазелин менен майлап, көтөн чучукка 4—5 см киргизилет. Учундагы лампочка күйүп жарык кылгандыктан ичегинин ичи даана көрүнөт. Анын жардамы менен ичегинин сезгенүүсүн, былжыр челдеги жара жана веналардын кеңейишин жана башкаларды байкоого болот. Кээде операция (полипти алуу, биопсия жана башкаларды) жасоодо колдонулат. 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар
Ремиссия

Ремиссия (лат. remissio «азаюу, начарлатуу») — оору белгилеринин убактылуу жоголушу (толук ремиссия) же азайышы (толук эмес ремиссия). 
Ремиссия безгек, кайталанма келте, кээ бир психикалык оорулар, өнөкөт дизентерия жана башкаларга мүнөздүү. Айрым учурда ремиссия айлап-жылдап созулат, кээде оору бат-бат кармайт. Толук ремиссияда оорунун айрым белгилери сакталгандыктан көпчүлүк учурда жардам берүүчү терапия сунуш кылынат.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар

nl:Remissie
sv:Skov
Рентген-диагностика

thumb|250px|Туруп турган абалда рентгеноскопия жасоо.
Рентген-диагностика — рентген нурларынын жардамы менен кишинин организминдеги бузулуулар менен ооруларды табуу ыкмасы. 
1895-жылы немец физиги В.К. Рентген мурда белгисиз болгон нурларды ачкан, анын ысмы боюнча ал нурлар рентген нурлары деп аталган. Рентген нурлары тунук эмес ткандар жана органдар аркылуу өтүп, кээ бир ткандарга сиңет жана фотоплёнкага таасир этет. Кээ бир ткандар контрасттуу заттарды оргнизмге киргизгенде гана изилденет. 
left|thumb|Жаткызып горизонталь абалда рентгеноскопия жасоо.
Медициналык практикада рентген нурлары менен изилдөө органдардын көлөмүн, анатомиялык өзгөрүүлөрүн билүүдө, оорунун өтүшүнө байкоо жүргүзүүдө керек. 
Рентген-диагностикада организмди нурга чалдыгуудан сактануу чаралары колдонулат. Азыркы кезде рентген-диагностика рентген аппараттары орнотулган атайын бөлмөлөрдө жүргүзүлөт. Саламаттык сактоо органдары тарабынан организмге тийүүчү рентген нурларынын уруксат этилген дозалары чектелген. Бирок улам-улам врачтын уруксатысыз рентген изилдөөлөрү кээде оорулууга зыян келтирет.
Ошондуктан бардык рентгендик изилдөөлөр врач белгилеген мөөнөттөрдө гана жүргүзүлөт. Заманбап рентген аппараттары санариптик тутумдун жардамы менен пациентке нурланууну азайтуу принциптерине негизделгендиктен, спецификалык каршы көрсөтмөлөр жок.Рентген нурларынын каршы көрсөтмөлөрү жана чектөөлөрү. 

 Карагыла 
 Рентгеноскопия
 Рентгенография
 Томография. 

 Жазуулар 

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Рентгенография

thumb|250px|Балдарды рентгендик изилдөөдө колдонулуучу кыймылдатпай кармоочу кошумча жасалгалар.
Рентгенография — рентген нурларынын жардамы менен изилденүүчү орган же ткандын элесин рентген плёнкасына түшүрүү; рентген-диагностикасынын негизги ыкмасы.
thumb|250px|left|Төштүн рентгени
Көбүнчө сөөк-булчуң системасынын абалын изилдөөдө колдонулат. Рентгенографияда сөөктөрдүн контуру, структурасы, бири-бирине карата жайгашышы так көрүнөт. Сөөктө бузулуу процесси жүргөндө анын контуру бузулат, структурасында өтө тыгыз же арасында ачылган жерлер билинет. Сынык сөөк контурунун өзгөрүүлөрү, сынган жерлердин бири-биринен жылып кеткени боюнча аныкталат. Рентгенография документ катары дарылоо мекемесинде сакталат жана кийинки же мурдагы изилдөөлөр менен салыштыруу үчүн керек.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Алкактык мыйзам

Алкактык мыйзам – Францияда жана бир катар мамлекеттерде (мурдагы француз колонияларындагы) парламент тарабынан кабыл алынган мыйзам актыларынын өзгөчө таризи; кандайдыр бир чөйрөнү жөнгө салуунун жалпы принциптерин гана белгилейт. Андан кийин гана ыйгарым укуктуу бийликтин тийешелүү актылары кабыл алынат. Алкактык мыйзам англо-саксон өлкөлөрүндө сөлөкөт мыйзам деп аталат.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Рентгенология

thumb|250px|Рентген сүрөтүн изилдөө
Рентгенология — радиологиянын рентген нурларын орган жана системалардын түзүлүшүн, функциясын, ошондой эле оорулардын алдын алуу, диагноз коюу максатында колдонууну изилдөөчү тармагы. 
Медициналык рентгенология рентген-техника, рентген-профилактика, рентген-диагностика жана рентген-терапия болуп бөлүнөт. 
Рентгенология рентген нурлары ачылгандан (1895) баштап өнүккөн. Азыркы рентгенологиянын проблемалары — медициналык рентген техниканы өркүндөтүү, органдардын рентгенограмма жана флюорограммаларын изилдөө үчүн автоматташтырылган жабдууларды жасоо жана башкалар. 
 Рентгенолог 
Рентгенолог — оорунун диагнозун рентген нурунун жардамы менен аныктоо боюнча атайын даярдыгы бар адис-врач.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Аманат салым

Аманат салым – сактоо жана акырындык менен топтоо максатында, жарандар өз акча каражаттарын жайгаштыра турган банктагы ж. б. кредиттик уюмдардагы салымдар. Аманат салым менен жүргүзүлгөн аткарымдар салым ээсине берилүүчү аманат китепчесинде чагылдырылат. Бирөөнүн дарегине жөнөтүлгөн салымдар менен күнүмдүк эсептеги салымдардын негизги иш-милдети аманат акча каражатынын жүгүртүмү эмес, кардарлардын күнүмдүк салым жүгүртүмүн тейлөө болгондуктан, алар аманат салымына жатпайт.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Финансы
Категория:Банк иштери
Категория:Экономика
Аманатчы

Аманатчы – 1) келишим боюнча өз милдетин аткаруу үчүн акча салган же үчүнчү бирөөдөн банктагы дарегине акча түшкөн, банктык аманат келишиминин бир жагы. Аманатчы банкта акча каражаттарынын коопсуз сакталуусун талап кылып, аманат боюнча эсептерди жүргүзүү жөнүндө тапшырма бере алат. Келишим биринчи талап кылганга чейин түзүлгөн шарттарда аманатын биринчи талабы боюнча, ошондой эле белгилүү мөөнөткө түзүлсө келишимдин мөөнөтү бүткөндө алууга укуктуу. Аманатчы аманат боюнча келишимде көрсөтүлгөн үстөк пайызды алууга, ошондой эле аманат сырын сактоону талап кылууга акылуу; 2) бааракы келишиминин негизинде алуучунун пайдасына бааракылык аманаттарын салган юридикалык же жеке жак.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Финансы
Категория:Банк иштери
Категория:Экономика
Пенсия

Пенсия (лат. pensio – төлөм) — мыйзамдарда каралган учурларда (жаш курагы жеткенде, майып болгондо, багуучусун жоготкондо, иштеген жылы жана мамлекетке өзгөчө эмгек сиңиргенде) мамлекет же анын субъектиси тарабынан өмүр бою акча төгүмүнүн туруктуу төлөнүүсү, социалдык жактан камсыздоонун бир таризи болуп саналат. Ал мамлекеттик жана мамлекеттик эмес пенсия болуп бөлүнөтЮридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 .
 Булактар 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Финансы
Категория:Банк иштери
Категория:Экономика
Рентген-терапия

thumb|250px|Рентген-терапия кылуучу аппарат
Рентген-терапия — дарылоо максатта рентген нурларын колдонуунун теория менен практикасын камтыган нур менен дарылоонун бир бөлүгү. 
Рентген нурлары менен анча терең эмес жайгашкан шишиктерди жана кээ бир ооруларды дарылайт. Ал дозасына жараша ооруну басаңдатуучу, сезгенүүгө каршы, ооруну (шишикти) таратуучу, бузуучу таасир берет. Башты рентген нуруна кактаганда чач убактылуу түшкөндүктөн козу карын (грибок) ооруларын дарылоодо, ошондой эле колтук бези сезгенгенде (гидраденит), сыздоок, чыйкан, лимфаденитте жана башкалар жакшы натыйжа берет. Рентген-терапия демейде башка дарылоо чаралары менен кошо жүргүзүлөт (Нур менен дарылоо). 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Бааракы активдери

Бааракы активдери – пенсиялык салымдардан жана бааракы эсебинде эске алынуу менен жайгаштырылган киреше бөлүктөрүнөн түзүлүүчү кордун акча активдеринин (акча каражаттарынын) таризи.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Финансы
Категория:Банк иштери
Категория:Экономика
Амортизация

Амортизация (лат. amortisatio – жоюу, фр. amortir – начарлатуу, жумшартуу) 

1) өндүрүш каражаттарынын наркын (табигый жана моралдык жактан эскерүүсүнө жараша) анын жардамы менен өндүрүлгөн өндүрүмгө акырындык менен которуунун жүрүшү; негизги фондорду жөнөкөй жана кеңейтип өндүрүү үчүн өндүрүш чыгымдары менен жүгүртүүгө багытталган атайын акча каражаттарын – нарк чегеримдерин колдонуу; Нарк чегеримдери камсыздандыруу түшүнүгүнө камсыздандырылган нерсенин табигый жана моралдык жактан эскирүүсү менен анын натыйжасында наркынын төмөндөшү кирет;

2) жоголгон баалуу кагаз ээсинин укугун калыбына келтирүү жана алардын жок кылынгандыгын ордердик жол менен таануу.Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору,авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 

 Шилтемелер 

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Категория:Укук
Категория:Финансы
Категория:Экономика
Респираторлор

200px|thumb|Заманбап өнөр жайлык респиратор
Респираторлор — адамдын дем алуу органдарын чаңдан жана зыяндуу заттардан, өмүр үчүн коркунучтуу таасирлерден жекече сактанууда колдонулуучу түзүлүш. 
thumb|200px|left|Бир колдонулуучу респиратор
Согуш мезгилинде респираторлор дем алуу органдарын радиоактивдүү чаңдан жана аба аркылуу жугуучу инфекциянын козгогучтарынан сактоо үчүн пайдаланылат. Жөнөкөй шарттарда респираторлор аба өтө газдалганда же чаң басканда урунулат. 
 Бөлүнүшү 
Респираторлор такыр өткөрбөгүч жана чыпкалагыч болуп экиге бөлүнөт. Респираторлор абада зыяндуу кошундулар көп болуп, кычкылтек жетишсиз учурда жана эл чарбасынын авариялык коргоо жумуштарын жүргүзүүде колдонулат. 
Чыпкалагыч респираторлордун эң жөнөкөй түрүнө чаңга каршы ПТМ-1 кездеме маскасы жана кебез-даки таңгыч кирет. Бул маска менен таңгычты үй шарттарында эле жасап алса болот. Өнөр жайда ШБ-1 «Лепесток», Р-2, Р-2д жана башкалар кеңири белгилүү. Алар климаттык шарттарга, абанын булганышына, иштеген ишке жараша колдонулат. 
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик

de:Mundschutz (Medizin)
es:Máscara quirúrgica
Ретинит

thumb|250px|Ретинит
Ретинит (латын тилинен retina — «торду кап») — көздүн ички тор кабыкчасынын сезгенүүсү. 
Оорунун пайда болушуна организмдеги ооруган мүчөдөн кан тамыр аркылуу микробдордун көздүн тор кабыкчасына келип түшүүсү себеп болот. Ага жалпы организмдин оорусу: жугуштуу оорулар, зат алмашуунун бузулушу, кант диабети, учук, кулгуна, кызыл жүгүрүк, токсоплазмоз жана башка оорулар жана түрдүү кырсыкка учуроо түрткү берет.
 Себептери 
Оорунун башталышында көздүн тор кабыкчасындагы нерв клеткалары жабыркайт. Көздүн курчу кетип, оорулуу начар көрө баштайт. Эгерде сезгенүү тор кабыкчанын борборунда башталса көз тез аранын ичинде көрбөй калышы ыктымал. Сезгенүү тор кабыкчанын чет жагынан орун алса, ал оорулуу күүгүмдө, түн ичинде начар көрүп калат. Оорунун алгачкы белгилери билинери менен врачка кайрылуу керек. Врач аны атайын аспаптардын жардамы менен аныктап, ооруга чалдыктырган негизги дартка каршы дарылоо жүргүзөт.
 Алдын алуу 
Ретиниттин алдын алууда организмдин ооруларынан, урунуудан этият болуу керек.
 Колдонулган адабият 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Оорулар