Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Чехия

Чехия , Чех Республикасы - Борбордук Европадагы демократиялуу мамлекет.

Борбор шаары - Прага. 
Ал эми Брно шаары өлкөнүн экинчи ордо шаары болуп саналат.

Калкы 10 миллиондон ашат.
Негизги калкы - чехтер. Чехия түндүгүнөн Польша менен (чек аранын узундугу 658 ч), түндүк-батышынан жана батышынан Германия менен (чек аранын узундугу 646 км), түштүгүнөн Австрия менен (чек аранын узундугу 362 км) жана чыгышынан  Словакия менен (чек аранын узундугу 214 км) чектешет. Чек аранын жалпы узундугу — 1880 км.

 Булактар 
Чех Республикасы

Чех маданияты

 
Категория:Республикалар
Категория:НАТО мүчөлөрү
Категория:Европа Биримдиги
Пакистан

Пакистан , толук аталышы — Пакистан Ислам Республикасы – Түштүк Азиядагы мамлекет. Түштүк-батышынан Иран, батышынан, түндүк-батышынан Ооганстан, түндүк-чыгышынан Кытай, чыгышынан Индия менен чектешет. Түштүгүн Араб деңизи чулгайт. Аянты 796 миң км2 (айрым маалыматтарда 803,94 миң). Калкы 230 млн (2023; калкынын саны боюнча дүйнөдө 5-орунда). Борбору – Исламабад шаары Административдик-аймактык жактан 4 провинцияга, 2 Кашмирге, борбордук федерацияга жана федерация тарабынан башкарылуучу уруу аймагына бөлүнөт. Акча бирдиги – пакистан рупиясы.

Пакистан – Бириккен Улуттар Уюмунун (1947), Эл аралык өзөктүк энергетикасы боюнча агенттиктин (1957), Эл аралык валюта фондунун (1950), Бүткүл дүйнөлүк Соода уюмунун (1995), Интерпол (1952) ж. б. уюмдардын мүчөсү.

 Калкы 

Пакистан – көп улуттуу өлкө.
Калктын 45%и – панжабдар. Калгандары пуштундар, синдхилер, сераиктер, белуждар, брагуи, хазарейликтер, шина, балти, кхо, кашмирликтер, буриштер ж.б.

 Мамлекеттик түзүлүшү 
Пакыстан федерациялык мамлекет. Конституциясы 1972-ж. кабыл алынган. Башкаруу формасы - аралаш демократиялык республика. Мамлекет башчысы – президент. 
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2011) Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы – парламент. Ал эки палатадан турат: төмөнкү (Улуттук ассамблея) жана жогорку (Сенат). Аткаруу бийлигинин жогорку органы – премьер-министр башында турган өкмөт. Пакыстанда көп партиялуу система орун алган. Негизги саясий партиялары: Пакыстан мусулман лигасы, Пакыстан элдик партиясы, Пакыстан коммунисттик партиясы ж. б.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9
Адольф Гитлер

thumb|upright|Адольф Гитлер.

Адольф Гитлер (20 апрель 1889, Браунау-на-Инне, Австро-Венгрия — 30 апрель 1945, Берлин, Нацисттик Германия) – фашисттик диктатор; Германиянын улутчул-социалисттик партиясынын жол башчысы (1921-жылдан фюрер), 1933–45-ж. рейхсканцлер, 1934-жылдан президенттик пост менен бириктирип алган. 1941-жылдан герман куралдуу күчтөрүнүн башкы командачысы. 1934-ж. Германияда фашисттик-террордук режимди орнотуп, саясий атаандаштарынын бардыгын «узун бычактар түнүндө» жок кылган. Экинчи дүйнөлүк согушту түздөн-түз баштоочулардын бири, 1938-ж. Австрияны аншлюстаган жана Чехословакиянын Судет областын басып алган. Польшаны басып алуу үчүн Советтер Союзу менен кол салышпоо тууралуу пактыга кол коюп (1939), аны бузуу менен 1941-ж. 22-июнда СССРге кол салууну уюштурган. Оккупацияланган аймактарда согуш туткундарын жана жергиликтүү элдерди массалык түрдө кырып жоюунун (өзгөчө еврейлерди) негизги уюштуруучуларынын бири болгон. Советтик аскерлердин Берлинге кириши менен өзүн-өзү өлтүргөн. Нюрнберг процессинде Гитлер негизги нацисттик кылмышкер катары аныкталган.

Категория:Саясатчылар

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Инсандар
Категория:Экинчи дүйнөлүк согуш‎
Категория:Австрия
Категория:ИнсандарКатегория:СаясатчыларКатегория:Мамлекет башчылары
Орус тили

upright=1.25|thumb|Орус тилдин макамы бар мамлекеттер жана аймактар
Орус тили — чыгыш слав тилдеринин бири, орус элинин улуттук тили. Дүйнөдөгү эң көп таралган тилдердин катарына кирет - сүйлөгөндөрдүн жалпы саны боюнча алтынчы орунда, эне тили катары билгендердин арасында сегизинчи орундаАрефьев, 2012, 391 б..

 Булактар 
Категория:Тилдер
Жеңишбек Назаралиев

thumb|2009-жылдын Кыргызстандагы президенттик шайлоосунун президенттикке талапкерлеринин бири Назаралиевке тиешелүү агитация боюнча материалдар.
Жеңишбек Болсунбекович Назаралиев (1961) - Кыргызстандын белгилүү наркологу жана саясатчысы. 2009-жылдын Кыргызстандагы президенттик шайлоосунун президенттикке талапкери, бирок шайлоо күнү шайлоо мыйзамсыз өттү деген себеп менен өзүнүн президенттикке талапкерлигин алып салган.

 Өмүр баяны 
Жеңишбек Назаралиев 1961-жылы 8-майда Кыргыз Республикасынын Чүй облусуна караштуу Токмок шаарында психиатрдын үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Жеңиш күнүнүн алдында төрөлгөндүктөн ата-энеси атын Жеңиш деп коюшат. Жеңиштен улуу эки агасы, эки карындашы жана иниси бар.

Атасы врач-психиатр болгон. Апасы мугалим болуп эмгектенген.

Атасы Оштогу психоневрологиялык диспансерге жумушка жиберилгендиктен, Жеңиштин бала чагы Ошто өтөт. Ал жактан №16 орус тилдүү мектепти аяктайт.

Жаш кезинде спортко аябай кызыгып, спорттун эркин күрөш, каратэ түрлөрү менен машыгат.

1984-жылы Фрунзе шаарындагы Мамлекеттик медицина институтун аяктайт. Адегенде психоневрологиялык диспансерде иштейт, андан кийин бираз убакыт Москвада эмгектенет. Андан кийин 5 жылдык практикасынан кийин өзүнүн наркологиялык Борборун ачат. Ойлогон ой-тилеги ишке ашат.

1989-жылы анын "Змиелов" деген макаласы "Комсомольская правда" деген гезитке чыгат. Ага чыныгы атак-даңк келет.

1991-жылдан 1993-жылга чейин Москвага барып иштеп келгенден кийин Бишкекте биринчи мамлекеттик эмес наркологиялык клиника ачат. Азыркы учурда жеке наркологиялык Борбордо эмгектенүүдө.

Бир кыз бир уулдун атасы.

Жеңишбек Назаралиев дүйнөнү таанып-билүүгө, кесиптик өркүндөөгө жана индиялык ойчул, акын Шри Ауробиндонун интегралдык йогасына кызыгат. Ошондой эле сүрөт ышкыбозу, (таанымал World Press Photo сүрөт конкурсунун катышуучусу), тоо лыжасы, экстремалдык айдоо, дзюдо, муздак тоо суусуна чайынуу, марафон чуркоосуна кызыгат. 

Максаты – адамзатты баңгизатка болгон көз карандылыктан куткаруу. Ж. Назаралиев беш континенттеги 45 өлкөнү кыдырып, баңгилик боюнча оң тажрыйбаларды топтогон. 2001-жылы «Избавь и прости» аттуу публицистикалык эмгеги жарык көргөн.

2001-жылы Ж. Назаралиев эл аралык деңгээлдеги бейөкмөт бүткүл дүйнөлүк «Баңгизаттан эркин экыл-эс» уюмун негиздеген. Уюм БУУнун башкы катчысы Кофи Аннан, буддисттердин лидери Далай-лама XIV, актер жана саясатчы Арнольд Шварценеггер жана башка белгилүү коомдук ишмерлер кубаттаган. 

2012-жылы профессор Жеңишбек Назаралиев АКШ, Германия жана Россиядан баңгиге көз каранды 8 катышуучуну дарылоо боюнча 19 бөлүктөн турган тасманын продюсери болгон. 

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Ноокат

Ноокат (2003-жылга чейин — Эски-Ноокат) — Кыргызстандын Ош облусунун Ноокат районундагы шаар. Ноокат районун административдик борбору. 2003-жылы шаар макамы ыйгарылган.

Ош шаарынан 43 чакырым аралыкта жайгашкан. Ош облусунун Ноокат районунун Ноокат шаары Эски-Ноокат айылдык кенешинин ордунда уюшулуп, азыркы Гулистан, Мирмахмудов айыл аймактарынын айрым жерлери кошулуп олтуруп Кыргыз Республикасынын 2003-жылдын 8-сентябрындагы № 214 мыйзамынын негизинде райондук денгээлдеги шаар статусун алган. Таштак, Кара-Турпак, Бостон, Барын болуп, жалпысынан 4 кварталдан турат. Калкынын саны 15 521 адам. 12ден ашуун ар улуттун өкүлдөрү жашайт. Жалпы аянты 3,58 кв.м. Шаар башкармалыгы: Ноокат шаар мэриясы. Дареги: Лутфуллаев 5. Байланыш телефону 5-00-45. Факс 5-10-94. Почталык индекси 723400. Ноокат шаар мэриясындагы жалпы кызматкерлердин саны 20. Аппараттык курам:13. Шаардык Кенештеги депутаттардын саны: 21.

 Калк 
Калкы — 14 371 киши (2009-жылы).

 Булактар 

Категория:Кыргызстан шаарлары‎
Француз тили

right|frameless|upright=2
Француз тили (le français, la langue française) — Франциянын расмий тили. Француздар менен бирге Бельгия, Швейцария, Люксембург, Канада мамлекеттериндеги французча сүйлөгөн калктардын расмий тили. Ошондой эле француз тили Африканын көп сандагы мамлекеттеринде, Кариб бассейнинде (Гаити ж.б.у.с.), Француз Гвианасында колдонулат.

Француз тили индоевропалык тил тайпасынын роман тобуна кирет. Бул тилдин башаты латын болгону м-н өнүгүп-өсүп олтуруп, роман тобуна кирген башка тилдерге салыштырмалуу абдан эле түпкү тилинен алыстап кеткен. Жазуусу латын алфавитине негизделет.

Француз тили БУУнун 6 расмий кызмат тилинин бирөөсү болуп эсептелет. 2000-жылдагы маалыматка караганда французча сүйлөгөндөрдүн саны 100 млн. адамды түзөт. Француз тили 18-19-кылымдарда орус тилине олуттуу таасирин тийгизгенhttps://frenchspeak.ru/.

 Булактар 
Категория:Тилдер
Ягнобтор

Ягнобтор (ягн. yaγnōbī́t; тадж. яғнобиҳо) —Тажикистанда жашаган тоолук элдердин бири. Ягноб жана Варзаб дарыяларынын өрөөндөрүндө жашашат. Дини суннит мусулмандар. Алардын тили орто кылымдардын алгачкы мезгилинде сакталып калган байыркы согд тилинин бир диалекти катары каралууда. Ягноб элинин көпчүлүгү тажиктешип кеткен.
Саны 5 миң адам (2000ж.)

 Булактар 
Категория:Иран тилдүү элдер
Ябалаха, Мар

Ябалаха, Мар (1317-ж. өлгөн) – несториан динин (христиандык бир нукту) туткан кечил. Кытайда туулган. Улуту уйгур; өз аты Маркос.
1278-ж. Маркос өзүнүн досу Барсаума деген ханбалыктык (бээжиндик / пекиндик) уйгур жигит менен бирге несториандардын ыйык шаары Иерусалимге зыярат кылууга жөнөгөн.
Ханбалыктан таңгуттардын жери аркылуу Кашкарга жана Таласка (бул жерди Хайду хан бийлеп турган), андан соң Хорасан менен Азербайжанга (борбору – Марага шаары), Арбела менен Аниге өтүшкөн; жолдо каракчылардан Иерусалимге өтө алышпай, кайра артка кайтышкан.
Марага шаарында несториандардын чиркөө башчысы («мар») Маркоско «Ябалаха» деген диний ысым берип, Түндүк Кытайдагы нестоирандардын саны митрополити кылып дайындоону чечет.
Көп узабай Багдад шаарында чиркөө башчысы каза болгодон кийин анын ордуна моңгол, кытай жана түрк тилдерин жакшы билген бүткүл несториандардын башчысы («мар») болуп дайындалган.
Белгисиз автор Ябалаханын жана анын досу Барсауманын диний сирия тилинде «Мар Ябалаха Ш-нүн жана раббан Сауманын тарыхы» аттуу чыгарма жазган. 1958-ж. бул тарыхый эмгек орусчага которулган.
(Т.Ч.)

 Пайдаланылган адабияттар: 
1. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк: Мектеп окуучулары үчүн. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы Редакциясы, 1990. 113 б.
ISBN 5-89750-028-2

2. Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6.

 Шилтемелер 

Категория: Кыргыз тарыхы
Жемал Огуз Өжал

Жемал Огуз Өжал (1913, Сейдишаар, Конья, Түркия) - 1971), Түрк акын.

 Чыгармалары: 
 Ата журттан үндөр (Yurttan Sesler)
 Түрк келатат (Türk Geliyor)
 Ата сүйүүсү (Ata Sevgisi)
 Баары Ата журт үчүн (Her Şey Vatan İçin)
 Түрк балдарына улуттук ырлар (Türk Çocuklarına Millî Şiirler)

Категория:Инсандар:Түркия
Категория:Түрк Жазуучуулар
Категория:Түркчө
Категория:Тилбилим
Категория:Түрк акындар
Категория:Түрк тили
Гимн

Гимн — программалык мүнөздө жазылган салтанаттуу ыр. Мамлекеттик, революциялык, аскердик, диний, тарыхый окуялар менен баатырларга арналган гимндер белгилүү. Гимн жанры хор, опера жана симфония чыгармаларында да учурайт.

Байыркы Грецияда гимн кудайлардын урматына жазылган. Биздин заманга чейин 7-5 кылымда Алкей, Алкман, Пиндар сыяктуу акындар гимн жазган. Алардан бизге «гимн» деген ат менен эпикалык баяндоо түрүндөгү ыр чыгармалар келип жетти. Улуу француз революциясы жаңы революциячыл гимнди («Марсельеза») революциячыл пролетариат өз гимнин («Интернационал») жаратты.

«Интернационал» 1944-жылдын 1 –январына чейин СССР мамлекеттик гимн болуп келди. СССРдин гимни 1944 ж. жазылган жана 1977 ж. кайрадан редакцияланган (текст С. Михалков менен Г. Эль-Регистандыкы, музыка – А.В. Александровдуку).

Кыргыз Кыргыз ССРдин мамлекеттик гимндин сөзүн Аалы Токомбаев, Түгөлбай Сыдыкбеков, М. Токобаев, Кубанычбек Маликов, музыкасы – В. Власов, Абдылас Малдыбаев, В. Фере жазышкан.

Азыркы Кыргызстандын мамлекеттик гимнин сөзүн Жалил Садыков, Ш.Кулуев, музыкасын Насыр Давлесов, К.Молдобасанов жазышкан.

Шилтемелер:
Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни
Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасынын Мамлекеттик Гимни
Шалом

thumb|300px|right|Шалом (Şalom) 
Шало́м (Şalom) — Түркияда чыгуучу жөөт күндөлүк гезити. Бул гезит 1947 жылдын 29 октябрынан тарта чыгууда. Башкы редактору — Иво Молинас. Редактору — Якуп Барокас. Нускасы — 5.000 экзеипляр. Стамбул Түрк тили жана ладино тили.

 Шилтемелер 
 Шалом гезитинин ырасмий веб сайты 
 Шалом гезитинин ладино тилиндеги бети
“Худуд ал-аалам”

"Худуд ал-аалам мин ал-машрык ила-л-магриб" «Ааламдын чыгыштан батышка чейинки аймактары» — 982-жылдын тегерегинде фарс тилинде жазылган тарыхый-географиялык чыгарма. Автору белгисиз.

 Бул эмгек тууралуу маалымат 
Автору беймаалым Худуд ал-аалам мин ал-машрык ила-л-магриб чыгармасы Борбордук Азия тарыхын, тарыхый географиясын жана этностук 
Эмгек кыскача «Худуд ал-аалам» («Аалам аймактары») деп аталат. Анын бир гана кол жазмасы 1892-ж. Кашкардан табылган. 

Алгачкы алты бабында жалпы физикалык-географиялык мүнөздөмө берилип, чыгыштан батышты карай жайгашкан 52 аймактык-акимдик экономикалык абалы, ар биринин чек арасы, коңшулаш жерлери жана элдери, шаарлары көрсөтүлгөн. Табияты, аба ырайы, элдердин үрп-адаты, каада-салты, чарбачылыгы айтылган. 

Китепте Теңир-Тоо аймагы (айрыкчы Ысык-Көл өрөөнү) жөнүндө маалыматтар бар. Ал кезде кыргыздар (хирхиз) негизинен мал чарбачылык, дыйканчылык, кол өнөрчүлүк менен кесип кылышкандыгы айтылат.

Эмгекте орто кылымдарда жашаган түрк элдери, Барскан, Суйаб, Өзгөн, Ош, Пенчул сыяктуу (Кыргызстандын жана Чыгыш Түркстандын аймагындагы) шаарлар, кыштактар жөнүндө да маалыматтар кезигет.

 Кыскача адабият тизмеси 
 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1990. – 288 бет. – Рецензент: тарых илиминин доктору Өмүркул Караев. - ISBN 5-89750-028-2.

 Интернеттеги шилтемелер 
 
 

Категория:Кыргыз таануу
Категория:Чыгыш таануу
Категория:Адабият
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Китептер
Категория:982-жыл
Хасс Хажиб

Хасс Хажиб – Караханийлер мамлекетиндеги каганаттын ордо кызматкерлеринин башчысы (камергер). 
“Хасс Хажиб” даражасы – орто кылымдарбагы Борбордук Азиядагы Караханийлер мамлекетиндеги каганаттын ордо кызматкерлеринин башчысын (камергер) туюнткан. 
Философиялык-дидактикалык “Кутадгу билиг” дастанын караханийлик түрк тилинде жазган айтылуу Жусуп Баласагын 1070-жылы дал ушул эң жогорку даражага ээ болгон. 
Бул даражанын эки бөлүгү тең арапча “хасс” (“атайын”, “өзгөчө”) жана “хажиб” (“башкаруучу”) деген арапча сөздөрдөн турат.
Демек, 960-жылдан тартып ислам динин расмий дин катары кабыл алган Караханийлер мамлекетинин аксарайындагы айрым титулдар 11-кылымда арап тилинде колдонулган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук / Башкы редактор А.Табалдиев, Б.Ө.Орузбаева. - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1976-80. – Т. 1-6. - Т.4. 155-157 бб. 
 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1990. – 288 бет. – (ISBN 5-89750-028-2) 
 Чоротегин Т.К. Махмуд Кашгари (Барскани) жана анын “Дивану лугати-т-турк” сөз жыйнагы: (1072-1077). Жооптуу редактор Өмүркул Караев. – Бишкек: Кыргызстан, 1997. – 169 бет, сүрөт, карта. - (ISBN 5-655-01222-7). 
 

Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Борбордук Азия
Категория:Даражалар
Барсбек

Барсбек (Барс-бег Ынанчу алп Билге) – VIII к. башында Эне-Сайдагы Кыргыз кагандыгынын башкаруучусу. 

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Барсбек Экинчи Чыгыш Түрк кагандыгынын баскынчыл саясатына каршы күрөшүү үчүн өзүнүн Эрен-Улуг деген элчисин баш кылып, мамлекет өкүлдөрүн Тибетке, жана башка элчилерин болсо Кытайга жана Түргөш кагандыгына жиберген. 

Барсбек 711-ж. түргөштөрдүн башчысы Сакал каган м-н бирдикте чыгыш түрк кагандыгына каршы урушка даярданган, эл аралык саясий ынтымак түзгөн.

Бирок Экинчи Чыгыш Түрк каганатынын каганы Капаган тезинен Көгмөн тоосун ашып, Барсбектин Эне-Сайдагы ордосуна капысынан кол салган. 

Б.-б. 711-жылга караган кышта оор салгылашта баатырдык менен күрөшүп жатып курман болгон.

Анын тагдыры тууралуу саптарды Эне-Сайдагы кыргыз руна сымал жазмаларынан (Алтын-Көл) жана Орхон түрк руна сымал жазмаларынан учуратабыз.

 Эс тутум 
Кыргызстандын Ош шаарында 2011-жылы Барсбекке эстелик курулган.

Азыркы тапта Кыргызстанда Барсбек ысымдары балдарга арбын коюла баштады.
 Булактар 
 Кара уулу Ө. Көөнө түрктөр тарыхы: (Студенттер үчүн дарстар) /Жооптуу редактор Т.К.Чоротегин. – Бишкек: Учкун, 1994. – 64.б.

 Худяков Ю.С. Кыргызы на просторах Азии Отв. ред. Т.К.Чоротегин. – 2-е, исправленное изд. – Бишкек, 1995. – 232 с., илл., карты.

 Чоротегин Т.К., Молдокасымов К.С. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. – Бишкек, 2000. – (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). – 160 стр.

 Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). – (ISBN 5-89750-028-2)

 Чоротегин Т.К., Өмүрбеков Т.Н. Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхы: (VII к. башы — XVIII к. аягы): Экинчи бөлүк: Орто мектептин 7-классы үчүн окуу китеби / Жооптуу редакторлору К.Үсөнбаев, Ө.Караев. — Бишкек: «Кыргызстан» басма үйү, 1998. — 128 б.
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Инсандар
Категория:VIII кылым
Категория:Ички Азия
Категория:Эне-Сай Кыргыз каганаты
Категория:Баатырлар
Категория:Мамлекет башчылары
"Миң Кыял FM" радиосу

"Миң кыял ФМ" радиосу Кыргыз Улуттук Телерадио корпорациясынын 3-каналы болуп эсептелет.
2007-жылы 1-январда саат 13:00дө обого обончу Апаз Жайнаков жазган акын Түмөнбай Байзаковдун "Кыргыз жери" аттуу Саламат Садыкованын аткаруусундагы ырын жаңыртуу менен чыккан.
"Миң" сан (эсеп) маанисине келет.
"Кыял" ой чабыт. 
"ФМ" радио уктуруудагы техникалык термин.

Радиону баштагандардын башында Журналист жана продюсер Тынчтыкбек Кожобеков турган. Аны менен катар Руслан Асанбек уулу, Назира Асанкожоева, Жаныбек Айдаралиев жана Канат Кадыржан иштеп баштаган. Радио 24 саат Бишкек жана Чүй аймагына өз уктурууларын сунуш кылат. Муну менен катар "ВВС" дүйнөлүк кызматынын кыргыз, орус тажик жана өзбек кызматтарынын уктурууларын түз алып уктурушат.

Учурдагы кызматкерлери: Башкы редактору Назира Асанкожоева, 
музыкалык продюсер - Тынчтыкбек Кожобеков 
- программалык редактор - Руслан Асанбек уулу , 
- музыкалык баяндамачы - Гүлназ Бакир кызы 
- үн жасалгалоочусу - Назгүл Айдаралиева
Эфирдеги алып баруучулар: 
Жазгүл Жолдубай кызы,
Акыл Жеңишбек уулу,
Улан Улукболсун
Расул Мырзатегин,
Махабат Жумабек кызы - жаңылыктар кызматы.
"Баш Бармактын" алып баруучулары:
Тыке - Тынчтыкбек Кожобеков, 
Заке - Замир Казакбаев, 
Мый-Мый - Жазгүл, 
Даке - Диана, 

Музыкалык фондунда 2000ден ашуун кыргыз заманбап ырлары бар.

Категория:Радио
Асанов, Үсөн

thumbnail|Үсөн Асанович Асанов, 1987-жыл. 

Асанов, Үсөн (26. 1. 1934ж. т., Нарын облусу, Нарын району, Эмгекчил айылы)- физик-химик, химия илимдеринин доктору (1977), профессор (1980), КР УИАнын академиги (1987, корреспондент мүчө 1983), Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген ойлоп табуучусу (1979), СССРдин ойлоп табуучусу, КРнын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (2000). КРнын илимге эмгек сиңирген ишмери (1994). Д. И. Менделеев атындагы МХТИни (1956), СССР ИАнын физика-химия институнун аспирантурасын (1967) бүтүргөн. 1956-87-ж. Кыргыз ССР ИАнын оргпникалык эмес жана физика-химия институтунда кенже, улук илимий кызматкер, лаборатория башчысы, директордун орунбасары, 1987-93-ж. КМУнун ректору болуп иштеген. 1993-2005-ж. КРнын Жогорку аттестациялык комиссиясынын (1996-жылдан Улуттук аттестациялык комиссия) төрагасы, ошол эле учурда (2002-жылдан) Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редактору. Химия жана химиялык технология боюнча илимий иштерди жүргүзгөн.

Илимий ишинин негизги багыты - электр разрядындагы химиялык процесстердп изилдөө.
Ал учкун разряддарын пайдаланып, химиялык синтездин (карбиддер, сульфиддер, кычкылтектер ж. б.) жаңы методдорун негпздеген. Бул жааттагы иштеп чыгуулары 50дөн ашуун автордук күбөлүк жана патенттер менен күбөлөндүрүп, алардын көбү өндүрүшкө киргизилген. Анын ойлоп табуучулук ишмердиги жогору бааланып, Эл аралык ойлоп табуучулардын алтын медалына татыктуу болгон (Женева, 2003). Асанов - 300дөн ашык илимий эмгектин (анын ичинен 12 монография, жогорку окуу жайлары үчүн 7 окуу китеби), 51 ойлоп табуунун автору. Анын жетекчилиги менен «Кто есть кто в Кыргызской науке» (1997), «Наука Кыргызстана в лицах» (2002), «Наука Кыргызстана в зеркале диссертационных исследований» (2003), «Химия» (1997) ж. б. 20дан ашык тармак энциклопедиялары жарык көргөн. Эл аралык «Руханият», ошондой эле Ж. Баласагун, И. Арабаев атындагы сыйлыктардын лауреаты. КРнын Жогорку Кеңешинин «легендардуу» парламент депутаты (1989-94). Эмгек Кызыл Туу, III даражадагы «Манас» ордендери, «Даңк» медалы ж. б. менен сыйланган. Нарын шаарындагы өзү окуган орто мектеп-лицейге ысмы ыйгарылган (2004).

Жубайы Тамара Байымбетова – физика-математика илимдеринин кандидаты, ардагер.
 

Так же о нём можете узнать в учебнике химия 8 класс
Автор;Б.РАСПАЕВ

 Илимий эмгектери 
 Синтез соединений металлов в условиях низковольтного искрового разряда в жидких диэлектриках. – Фрунзе: Илим, 1978. 
 Жалпы химия(авторлош). – Бишкек, 1997. 
 Физикалык химия (авторлош) Б., 2000;
 Органикалык химия курсу (авторлош) Б., 2001.
 Физико-химические процессы в плазме искрового разряда создаваемого в жидких диэлектриках. Б., 2001. 
 Энергонасыщенные среды в плазме искрового разряда Б., 2002.
 Аналитикалык химия. – Бишкек, 2004. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 http://www.azattyk.kg/content/article/1205527.html - Диссертациялар
 http://www.bizdin.kg/kg/books/itemlist/category/35-encyclopaedia 

Категория:Физиктер
Категория:Химия
Категория:Кыргыз энциклопедиясы
Категория:Туулгандар 1934-жылы
Ышкиййа тарыкаты

Ышкиййа тарыкаты (Суфийский орден ышкийя, the Sufi Order of Ishqiyya) – Теңир-Тоодогу сунний мусулмандардын сопулук агымы. 

 Кыскача тарыхы 
Ышкиййа тарыкаты Чыгыш Түркстандагы саясий бийлик тизгинин ээлөө максатында Ысхакиййа тарыкатынын өкүлдөрүнө каршы күрөшкөн. 
Ы. т-н кожо Махмуд-и Аззамдын (1542-ж. өлгөн) уулу Кожо Мухаммед Эмин (ылакап аты - Кожо Келең) негиздеген. 

Аскердик таяныч күч катары ал өзүнө Чыгыш Түркстандагы ”ак тоолук” кыргыздарды тарткан. 

 Аталышы 
“Ышкиййа” арабча ”ышк” (ашыктык, ышкы) деген сөздөн алынып, сопулук диний ишенимде ак уруп, экстазга батуу м-н “кудайга” жагынгандыкты туюнткан. 

Ы. т-нын талапкерлерин “актоолуктар” же “ак такыялуулар” деп да аташкан.

 Адабият 
Б.Урстанбеков, Т. Чороев. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – 1990. - (ISBN 5-89750-028-2).

 Интернеттеги шилтемелер 
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Дин
Категория:Дин тарыхы
Категория:Ислам
Категория:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Кыргыз тарыхы