Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Пахмутова Александра Николаевна

thumb|Александра Николаевна Пахмутова (2004)

Александра Николаевна Пахмутова - орустун таланттуу композитору. Александра Пахмутова 1929-жылы 9-ноябрда Волгоград областынын Бекетовка кыштагында туулган.

 Билими 
1953-жылы Москва консерваториясын В.Я.Шебалинден композиция классын, 1956-жылы аспирантураны бүткөн.

 Кызматы 
1968-жылдан СССР композиторлор союзунун башкармасынын секретары болуп иштеген.

 Эмгектери 
Ал айрыкча ыр жанрында жемиштүү эмгектенип "Гагариндин топ жылдыздары" деген Н. Добронравовдун вокалдык циклине музыка жазган. Таланттуу композитор өзүнүн чыгармачылык максатын жаштар менен байланыштырган. Анын "Опурталдуу жаштык курак жөнүндөгү ыр" деген чыгармасы жаштарды толкундаткан турмуш, жашоо, сүйүү, эмгек жөнүндөгү ой-кыялдар чагылдырылган. "Мен өзүңдү сүйгөнмүн", "Усть-Илимге кат", "Жоокердик" деген ырлары адамдын дилине кандайдыр бир шооланы пайда кылып, жакшылыкка тарбиялап, жашоого болгон кумарын арттырып, сезимиңди байытат. "Геологдо", "Назиктик", "Обон", "Машинист", "Жаш куруучулардын маршы", "Балыкчынын жылдызы" деген ырлары эмгек романтикасын даңазалайт. Александра Николаевна Пахмутова музыка дүйнөсүндөгү мээнетти сүйгөн күжүрмөн,ага зор чеберчилик кайталангыс талант шайкеш келген. Ошондуктан өзүнүн ар бир чыгармасын кынтыксыз сомдоп чеберчиликтин тогуз торкосунан өткөрөт. Ырларды адамдын көңүлүнө бир укканда эле ташка тамга баскандай уюп калат. Сибирдин каардуу катаал табийгатына моюн бербей ГЭСтердин алп курулуштарында, темир жолдорду, шаарларды жаратып жаткан жаштар менен жолугушуп алардын эмгектерин даңазалаган ой-максаттарын чагылдырган эң сонун "Тайгалак жылдыздар" деген циклин жараткан. Балеттин балдар үчүн ырлардын, фильмдердин музыкаларынын,көптөгөн ири симфониялык чыгармалардын автору.

 Сыйлыктары 
1966-жылы Ленин комсомолу, 1975-жылы СССРдин мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон.Искусствого синирген эмгеги жогору бааланып эки орден менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Берман Б. Композитордун жылдыздуу ырлары // Нарын правдасы.1945.-1-дек.;
 Гилязетдинов И.Жаштыктын жарчысы //Кыргызстан маданияты.-1970.-7-окт.-№41.-Б.14.

Категория:Композиторлор
Категория:Туулгандар 1929-жылы
Жалгасынова, Дарыйка

Жалгасынова Дарыйка Артыкбаевна-(1941-жылы 20-мартта Талас облусунун Кара-Буура районундагы Чолпонбай айылында туулган) - опера ырчысы (лирикалык-драмалык сопрано), Кыргыз ССРинин Эл артисти (1983).

 Өмүр баяны 
 Билими 
Туулуп-өскөн айылында мектепти аяктагандан кийин Фрунзе шаарындагы Муратаалы Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайына тапшырган. П.И.Чайковский атындагы Москва консерваториясына сынак аркылуу өтүп, аны 1966-жылы “Опера жана камералык ырчылыктын солисти” адистиги боюнча бүтүргөн.

 Чыгармачыл жолу 
1966-1978-жылдары Дарика Жалгасынова Малдыбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик академиялык опера жана балет театрынын солисти болгон. Жалгасынова Кыз-келиндердин педагогикалык окуу жайында мугалимдикти да аркалган. Ондогон жылдар бою Асанкан Жумакматовдун жетекчилиги алдында Кыргыз радиосу жана телевидениесинин академиялык симфониялык оркестринде солист болуп эмгектенген. Дарика Жалгасынова жүздөгөн чыгарманы өзүнүн аткаруусунда кыргыз радиосунун Алтын фондуна жаздырган.

Дарика Жалгасынова улуттук, орус, советтик жана чет элдик операларда ондогон партияларды аткарган. Театрдын жамаатынын курамы менен Советтер Союзунун көп шаарларынан тышкары, Венгрияда, Швецияда, Жапонияда, Түркияда, Кытайда жана башка өлкөлөрдө гастролдо болгон.
Дарика Жалгасынова Дж.Мейербердин “Гугеноттор” операсында Паждын ариясын жана Дж.Вердинин “Сицилия кечи” операсында Еленанын болеросун, кыргыз композиторлорунун ырларын: А.Малдыбаевдин, В. Власовдун жана В.Ференин “Ажал ордуна” музыкалык драмасында Зулайканын ариясын, Ж.Шералиев менен Н.Давлесовдун ырларын, К.Молдобасановдун “Бешик ырын” аткарган .
“Дариканын музыкалык өргөөсү”, “Мезгил жана музыка” теле жана радио программаларын алып барган.
Бир нече китептин автору, анын ичинде республиканын көрүнүктүү артисттерине жана композиторлоруна арналган “Триумф жана трагедия” аттуу китептин да автору .
 Үй-бүлөсү 
Дарика Артыкбаевна жолдошу Жайлообек Жалгасынов менен көп жыл бирге өмүр сүргөн. Жубайлар Москвада окуп жүргөндө баш кошуп, чыгармачылыгын сахнада чогуу улантып, эки кыз, бир уулду тарбиялап өстүргөн. М.Күреңкеев атындагы Кыргыз мамлекеттик музыкалык окуу жайынын окутуучусу, композитор Жайлообек Жалгасынов 1996-жылы оорудан көз жумган.

 Партиядагы жолу 
2007-жылы Дарика Артыкбаевна Кыргызстан Коммунисттик партиясынын катарына өткөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кузнецов А.Г. Кыргыз музыкасынын тарыхынан: макалалар жыйнагы (1973–2014-ж.ж.). Бишкек: Кыргыз-Орус Славян университети, 2015. – С.101-102. ISBN 978-9967-19-263-8

 Шилтемелер 
http://www.operaballet.lg.kg/history_ind.php 
https://kprf.ru/international/ussr/129080.html
Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстандын айымдары
Категория:Ырчылар
Категория:Талас облусунда туулгандар
Жуманазаров, Сатымкул

180px|thumb|Жуманазаров Сатымкул
Жуманазаров Сатымкул (1951-ж. т., Кара-Буура району, Жоон-Дөбө айылы-2007) — спортчу, жөө күлүк, СССР спортунун эл аралык класстагы чебери (1979). СССР спортуна эмгек сиңирген чебер (1981). 
1980-ж. Кыргыз мамлекеттик дене тарбия институтун бүтүргөн. 
1985—91-жылдары Бишкек шаарындагы «Колхозчу» ыктыярдуу спорт коомунда: «Эмгек резервдери» ыктыярдуу спорт коомунда машыктыргыч, 1992-жылдан Тоң районунун Кажы-Сай шаарчасындагы спорт комплексинде башкы директор. Жеңил атлетика менен 1968-жылдан машыгат. 
1974-ж. «Правда» гезитинин байгесине арналган жеңил атлетикалык кросстун бүткүл союздук финалында 14 км аралыкка чуркоодо 2-орунга чыккан, СССРдин чемпионатында 10 км аралыкка чуркоодо коло жана күмүш медалдарга ээ болгон. 
1980-ж. Москва шаарында өткөн 22-Олимпиялык оюндарда 42 км 195 м аралыкты 2 саат 11 мин 16 секундада чуркап өтүп, советтик марафончулардын олимпиялык жарышка катышуу тарыхында 1-жолу 3-орунду ээлеп, коло медалды жеңип алган. 
1977—80-ж. СССР чемпионаттарында кумүш медалдарды алган. Япония, Германия, Греция, Финляндияда өткөрүлгөн марафондук чуркоолордо да жеңиштерге жетишкен. Медалдар менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.
 Айрым шилтемелер 
Сатымкулдай күлүк чыгар бекен?
Бишкекте Сатымкул Жуманазаров атындагы сыйлыктар тапшырылды
ДАҢАЗАЛУУ ЖӨӨ КҮЛҮК САТЫМКУЛ ЖУМАНАЗАРОВ КАЗА БОЛДУ

Категория:Спорт
Категория:Инсандар
Карыпкулов, Аманбек

thumb|Карыпкулов Аманбек.
Карыпкулов Аманбек (1939-ж. т., Талас району, Кара-Суу айылы - 2008, Бишкек) — философ, партиялык жана мамлекеттик ишмер, философия илиминин доктору (1982), профессор (1994), Кыргыз Республикасынын УИАнын корреспондент мүчөсү (1979).

1957-ж. № 6 Талас айылдык кесипчилик-техникалык окуу жайын бүтүп, Жданов атындагы колхоздо механизатор болуп иштеген. 
1962-ж. Каракол педагогикалык институтунун орус тили жана адабияты факультетин бүткөн. 
1962—64-ж. Каракол педагогикалык институтунда окутуучу. 
1964—67-ж. КМУнун аспиранты. 
1967—68-ж. КМУнун философия кафедрасында окутуучу. 
1968— 73-ж. Кыргызстан КП БКнын илим жана окуу жайлар бөлүмүнүн инструктору, бөлүм башчынын орун басары, 1973—83-ж. ошол бөлүмдун башчысы. 
1983—85-ж. Кыргызстан КП БКнын катчысы, 1985— 86-ж. Бишкек политехника институтунун илимий коммунизм кафедрасынын профессору, 1986—92-ж. Кыргыз педагогика илимий-изилдөө институтунун жетектөөчүсү жана башкы илимий кызматкери, 1992-жылдан Кыргыз энциклопедиясынын башкы редактору, ошол эле учурда 1994-ж. майдан Кыргыз Республикасынын мамлекеттик «Акыл» концернинин төрагасы, Улуттук илимдер академиясыныл президиумунун мүчөсү. Ошол эле учурда 1995-ж. 29-майдан Карыпкуловду Кыргыз Республикасынын Өкмөтү «Манас» эпосунун 1000 жылдыгын уюштуруу жана өткөрүү боюнча башкы координаторлукка дайындаган.

Карыпкулов 80дей илимий эмгектин (анын ичинде 20дан ашууну монография жана китеп) автору. Анын эмгектери маданият, билим берүү тармактарынын социалдык проблемаларына, совет элинин тарыхый жаңы социалдык биримдик катары калыптануусунда илимдин жана элге билим берүүнун ролун ачууга жана бул иште республикадагы партиялык уюмдардын жетекчилик иш тажрыйбасын жыйынтыктоого, калктын билим децгээлин көтөрүүнүн зарылдыгын негиздөөгө арналган. «Очерки истории Коммунистической партии Киргизии» (1979), «Советский Киргизстан на этапе развитого социализма» (1981), «Могучий фактор национального языкового развития» (1981) жана башка жыйнактардын авторлорунун бири жана редактору.

Анын илимий эмгектери АКШ, Германия жана башка чет өлкөлөрдө жарык көргөн. Карыпкулов Республиканын экономикасына рынок мамилеси киргенден кийин кедери кеткен китеп чыгаруу өндүрушүн кайра жандандырууга чоң салым кошту.

Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин депутаты (1975—87), 1985-ж. Кыргыз ССР Жогорку Кеңешини төрагасы. Эки эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Орус жана кыргыз тилдериндеги эмгектери 
 Интернациональное воспитание в средней школе в условиях обновления общества. — Бишкек, 1991;
 Өнүккөн социалисттик коомдо элге билим берүү— Фр : 1985;
 Изучение русского языка и народное образование в Советской Киргизии (на английском языке). — США, 1985;
 Развитие системы народного образования — важнейший фактор укрепления интернационального единства советского народа (на немецком языке). — ГДР, 1984.

 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Философтор‎
Категория:Туулгандар 1939-жылы
Категория:Өлгөндөр 2008-жылы
Тойчубек Касымов

180px|thumb|Касымов Тойчубек
Касымов Тойчубек Талас облусунун Талас районуна караштуу Көпүрө-Базар айылында 1946-жылы туулган. Эмгек жолун 1963–1965-жылдары колхозчу болуп иштөөдөн баштаган.

1970-жылы К. И. Скрябин атындагы Кыргызстан айыл чарба институтунун ветеринардык факультетин бүтүргөн.

1970–1975-жылдары Чүй районундагы «Кегети» совхозунда алгач дарыгер-врач, кийин башкы ветеринардык дарыгер болуп иштеген;

1975–1977-жылдары Чүй райондук ветеринардык станциясынын начальниги, райондук башкы ветеринардык дарыгер;

1977–1985-жылдары «Ташмыш» совхозунун директору;

1985–1988-жылдары Чүй РАПОсуунун председатели;

1988–1991-жылдары эл депутаттарынын Ленинпол райондук Советтеринин аткаруу комитетинин председатели;

1991–1992-жылдары Чүй областтык жана Республикалык ветеринардык службалардын жетекчиси.

1992-жылы Талас областтык айыл чарба жана азык-түлүк башкармасынын начальниги болуп дайындалган.

1992–1996-жылдары Талас областтык мамлекеттик администрациясынын башчысы–губернатору,

1996–2000-жылдары Ысык-Көл областтык мамлекеттик администрациясынын башчысы–губернатору,

2000–2004-жылдары Чүй областтык мамлекеттик администрациясынын башчысы–губернатору,

2004–2005-жылдары Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясында жетекчи кызматтарда иштеген.

Ветеринардык илимдердин доктору, профессор. Москвадагы ветеринардык академиянын мүчө-корреспонденти.

«Кыргыз Республикасынын айыл чарбасына эмгек сиңирген кызматкер» деген ардактуу наамдын ээси. «Эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы жана «Манас» ордени (III даража) менен сыйланган.

Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызматчысынын биринчи класстагы мамлекеттик кеңешчиси.

Автор ошондой эле «Тоолордо менин жүрөгүм: Эскерүүлөр» аттуу үч томдон турган биографиялык эмгегин жарыялап, ал кыргыз, орус жана англис тилдерине которулуп басылып чыккан.
 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

Категория:Ветеринария
Категория:Инсандар
Лущихин, Михаил Николаевич

thumb|Лущихин Михаил Николаевич
Лущихин Михаил Николаевич (1905, Москва облусу, Рузе ш. — 1978, Бишкек ш.) — кой чарбасы, генетика, мал чарбасы жана селекция боюнча илимпоз, айыл чарба илимдерини доктору (1961), профессор (1962), Кыргызстан ИАнын академиги (1969; корреспондент мүчөсү, 1954). ВАСХНИЛдин корреспондент мүчөсү (1956). Кыргыз ССРинин илимге эмгек сиңирген ишмери (1947). 
1930-ж. Москва зоотехния институтун бүтүргөн.

1932-жылдан Кыргызстанда — Кыргызстан айыл чарба институтун уюштуруучуларынын бири. 1936-жылдан анын зоотехния кафедрасынын башчысы, 1943—54-ж. институтун директору. Анын жетекчилиги жана демилгеси менен республикага уяң жүндүү кочкорлор алып келинип, койду колдон уруктандырууну жүргүзүүдүн натыйжасында республикадагы кылчык жүндүү кой чарбасы өзгөргөн. Анын жетекчилиги жана катышуусу менен кыргыз уяң жүндүү кою чыгарылган. 
Лущихиндин илимий эмгектери уяң жүндүү койду тоо шартында, дың жерде өстүрүү, породалык сапатын жакшыртуу, генетика, селекция жана башка арналган. Лущихин Республиканын бардык райондорунда иштегени менен Талас өрөөнүнүн адистери жана чабандары менен көп иш жүргүзгөн. «Жоон-Дөбө» заводунда (Кара-Буура району) анын жетекчилиги менен кыргыз уяң жүндүү кою чыгарылып, бул чарбадан Республиканын бардык районндоруна тараган. Орто эле Талас өрөөнүндөгү «Россия», «Көк-Сай», «Үрмарал», «Күмүштак» жана башка чарбаларда болуп, көп эмгек сиңирген. Көп жылдар бою Т. Досбергенов, Б. Айтбаев, В. Машаев, И. Барпиевдер менен иштеген. Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин депутаты (1971—78). Ленин ордени, 2 Эмгек Кызыл Туу, Эл достугу, 3 «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.

 Орус жана кыргыз тилдериндеги эмгектери 
Кыргыз уяң жүндүү кою. — Б.: 1958; 
Кыргызстандагы уян жүндүү кой чарбачылыгы. — Б.: 1959; 
Вопросы генетики и селекции овец. — М.: 1974.

 Колдонулган адабияттар 
 Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж.

Категория:Айыл чарба
Категория:Инсандар
Категория:Туулгандар 1905-жылы
Категория:Өлгөндөр 1978-жылы
Шейбанийлер мамлекети

thumb|right|270px
Шейбанийлер мамлекети - 1500–98-ж. Орто Азиядагы мамлекет. 15-кылымдын 2-жарымында Ак Ордо, андан соң Өзбек хандыгында ичара карама-каршылык күчөп, мамл. бирикме ыдырай баштаган. Бул мамлекеттин көчмөн өзбек уруулары Орто Азияга келип, Мавереннахрдын борб. аймактарын каратып алышкан соң түзүлгөн. Көчмөн уруулардын бул аймакка келүүсү менен Тимурийлер мамл. кулап, анын аймактары Шейбанихан негиздеген мамл-тин курамына кирген. Борбору адегенде Самаркан, 1560-жылдан Бухара болгон. Шейбанихан 1510-ж. Иран шахы Аббас тарабынан талкалангандан соң, мамлекет экиге бөлүнүп, Мавереннахрда Кыйба хандыгы (борбору Үргөнч, кийин Кыйба) пайда болгон. Тимурийлердин Хорасандагы мурда ээлеген жерлерин Иран басып алган. Хорасанды кайтарып алуу үчүн уюштурулган жортуулдар мамлекетти
бүлүнткөн. Шейбанийлер мамлекети Абдулла хан II (1557–98) башкарып турган мезгилде абал бир аз оңолуп, шаарлар, кол
өнөрчүлүк, соода-сатык өнүккөн. Коңшу өлкөлөр менен дипломатиялык алакалар түзүлгөн. Шейбанийлер мамлекетинин тушунда Букар ири маданий борборго айланган. Кийинчерээк бул мамлекет Букар хандыгы деп атала баштаган.

 Колдонулган адабияттар 
 А.А. Асанканов, Кыргыз тарыхы: Энциклопедия, Бишкек, 2003, 434-б. ISBN 5-89750-150-5
Категория:Бухара хандыгы
Акмат Жасави

Акмат Жасави (Жазылык Кулкожакмат)
Орто кылымдарда өз чыгармаларын түрк тилинде жазган чоң таланттуу инсандардын бири- Акмат Жасави. Ал ири диний ишмер жана сопучуклук идеясынын көрүнүктүү өкүлү болгон. Тарыхта Акмат Жасави “Жасавилик” деген сопучулук -диндик агымдын негиз салуучусу деп да каралат. Ушу жерде диндин, анын ичинде ислам дининин чыгармачылыкка, өнөргө болгон мамилеси тууралуу да кыскача токтоло кетүүгө туура келип отурат. Атактуу төкмө акын Осмонкулга туугандары мүмкүнчүлүк бербей, ырчылык – бул шайтандын иши, ыр – бул шайтандын сөзү деп, ырчынын эл арасына чыгышына каршы чыккан эле. ΧΙ –ΧΙΙ кылымда өз чыгармалары менен дүйнө адабиятынын алтын фондусун түзүшкөн Махмуд Кашгари , Жусуп Баласагын, Акмат Жүгнаки да ислам дининин эрежелерин бекем тутуу менен бирге эле классикалык чыгармаларды да жаратышкан. Ал эми өткөн кылымда эле жашаган Молдо Нияз жана Молдо Кылыч чыгармачылык ишмердик менен диндик ишенимдердин тизгинин бирдей кармап, инсандык даремет- кудуретин чар тараптуу ачып жетишкен эмеспи. 
Акмат Жасавинин өмүр таржымалы боюнча бизге жеткен маалыматтар аз. Анын туулган жылы да белгисиз. 1166- жылы каза болгондугу гана маалым. Жасавинин туулган жери жөнүндөгү маалыматтар да азыр түрдүүчө каралып келүүдө.
Казак адабиятчылары ал Түркстан ( Мурда Яссы шаары деп аталган) шаарында туулган деп жазышат. Өзбек аалымдары да Акмат Түркстан шаарында ири шайыктын үй бүлөсүндө туулгандыгын айтышат. Ушл жагжайда кыргыз изилдөөчүлөрүнүн (Ч.Өмүрлиев) арасында башкачараак пикир бар:”Туулган жери Яссы шаар Түрксан аталды дешет. Казак жергесинде Түркстан шаарында Аксак Темир тарабынан ага арналып курулган күмбөзү бар. Ушундан улам аын туулган жери башка жер болуш керек деп божомолдойт.
Акмат “Насыяттар жыйнагы” деген чыгармасын жазат. Бул жыйнактын түп нускасы бизге жетпептир. Эң эрте табылган нскасы араб ариби менен көчүрүлүп, биринчи жолу Казань шаарында басмадан 1887- жана 1901- жылдары жарыяланыптыр. Кийин Стамбулда (1901), Тaшкентте (1902, 1911-жж.) бир нече ирет басылып чыгарылат. Бул кол жазма да, басмадан чыгарылган нускалары да бири-биринен бир топ айырмачылыктарга ээ экендигин Н.Маллаев өз эмгегинде белгилейт.
Опричнина

1565-ж. башында Иван IV Васильевич
мамлекеттин көпчүлүк бөлүгүн өзгөчө аймагы, аскери бар өзүнүн бөтөнчө ээлигине-опричнинага болгон. Опричнинага кирген боярлардын жерлери «падышанын наамына» тартылып алынган, аларга опричник дворяндар жайланышкан. Падыша думасыз эле боярларды соттоп, жазалоо тууралуу жар салып, опричнинаны түзү үчүн зор салык салган. Опричнинанын аскерлери падышанын жазалоочу куралы, өз гвардиясы болуп калган. Опричниначылар ээлерине иттин башын жана шыпыргыны бокторуп жүрүшкөн. Бул падышага иттей берилгендигин жана душмандарын шыпырып саларын билдирген символ болгон.

Опричнина Иван IV Васильевич Грозныйдын 1565-1572-жж. княздык оппозицияны жок кылуу үчүн ички саясий чараларынын системасы болгон. Аёосуз террордун, жазага тартып өлтүрүүнүн, сүргүнгө айдоонун мезгили башталган. Айрыкча падыша аскерлеринин жолундагы Клин, Тверь ж.б. шаарлар катуу бүлгүнгө учураган. Опричниначылар 40 күн бою үйлөрдү, монастырларды, чиркөөлөрдү талкалап, талап тоношкон. Улуу Новогород талкаланып, эли кыргынга учураган. Террор бүт жерде колдонулган. Опричнина каардуу жеке бийликтин, ага жөлөк болгон кызмат адамдарынын, аксөөктөрдүн абалын бекемдеген. Крепостной укуктун чындалышына, посад адамдарынын жакырдануусуна алып келген. Тышкы душмандар менен согушууга опричниначылыр жөндөмсүз болгон. 1571-ж. Крым ханы Дөөлөт Гирей басып кирип, Москваны өрттөгөн. Опричниначылар согуша албай женилип калган. 1572-ж. Иван IV опричнинаны жоюп, аны атыгул эскерүүгө тыюу салган. Опричнина он миндеген дыйкандарды жана кол өнөрчүлөрдү бүлгүнгө учуратып, өлкөнүн чарбасын катуу начарлаткан. Бул булууну Россиянын тарыхында дыйкандар согушуна алып келген.

 Колдонулган адабият 
1.Дуйно тарыхы
Египет пирамидалары

thumb|Пирамидалар (Гиза).
Египет пирамидалары — Египетте жайгашкан байыркы пирамидалык таш структуралар. Египет пирамидалары катары аныкталган объекттердин саны 118ден 234кө чейин жетет (2008-жылдын ноябрына карата)Michael Slackman. In the Shadow of a Long Past, Patiently Awaiting the Future (англ.). The New York Times (жетинин айынын 16, 2008). — "Египет чөлүнүн түбүндө археологдор 4300 жыл мурун фараондун энесинин сөөктөрүн сактоо үчүн курулган дагы бир пирамиданын далилдерин табышты. Бул ушул кезге чейин бул жерде 138 пирамида табылганын билдирет жана аткаминерлер мындан да көп табылышы мүмкүн деп айтып жатышат." Текшерилген күн бирдин айынын 3, 2024. АрхивделгенMark Lehner (2008). The Complete Pyramids: Solving the Ancient Mysteries. p. 34 (англ.). — Thames & Hudson, 2008. — ISBN 978-0-500-28547-3..

Пирамидалардын көбү Байыркы жана Орто Падышалыктардын фараондорунун мүрзөлөрү катары курулган. Эң байыркы белгилүү пирамидалар Саккарада жайгашкан. Эң эски пирамида биздин заманга чейин 2667-жылдан 2648-жылга чейинки мезгилде архитектор Имхотеп тарабынан курулган Жосер пирамидасы эсептелинетLehner, Mark. The Complete Pyramids. — New York: Thames and Hudson, 1997. — С. 84. — ISBN 978-0-500-05084-2..

thumb|Жосер пирамида (Сахара).
 Булактар 
Категория:Архитектура
Категория:Байыркы Египет

Категория:Мисир тарыхы
Категория:Мисир
Байыркы Египеттеги жасалма суугат системасы

Байыркы Египеттеги жасалма суугаттын ыкмалары Эки дарыя аралыгында колдонулган ыкмалардан таптакыр озгочолонуп турган. Египеттиктер империялык доор келгенче жасалма суугат каналдарын куру менен алпурушкан эмес болчу. Анын ордуна, алар Нил дарыясынын табигый ташкындоо учурун эбин таап пайдаланышкан. Дал ушундай агызуу процессинде озгочобаш ооруткан туйшук бул жерде эч болгон эмес.

Дал ушундай «тепшилик» суугат системасы Эки Дарыя аралыгындагыга караганда жерди терен казууну анча коп талап кылган эмес. Нил дарыясынын ырааттуу турдо жана жагымдуу муноздо ташкындап жана тайыздап турушу суугат жайларын кармап туру иштеринин женил болгонун туюнтат. Бул жагдай кантип египеттик дыйкандар пирамидал арды куру учун убакыт менен киши кучун таба алганын тушундуруп бере алат, анткени Египеттеги эрте доорлордогу жерди иштетуунун мындай шарттарында ар жылы тушум жыйналгандан кийин жана Нил кайрадан ташкындай баштаганга чейинки мезгилде жерди таптакыр иштетпей, колу-жолу бош калуучулук менен байланыштуу бир нече айлык убакыт болоор эле. Нилдин ташкыны канчалык коркунучтуу болсо (сел каптап келип, анча-мынча уйлорду омуроолотуп кулатчу, качып улгурбогон жандыктын баарын ээ-жаа бербеген суу агызып кетчу), ал аяктагандан кийинки турмуш ошончолук ынгайлуу болчу. Тек гана учурунда мээнеттенип эгин эгип улгуруу керек эле.Байыркы Египеттиктер Нилдин ташкыны тууралуу уламыштарды калтырышкан. Алардын бири мындай: илгери-илгери бир ташкын журуп, жердин баарын каптап калыптыр. Жандуунун бары суу астында калып, азап чегиптир. Суудан башка эч нерсе жок жерди карангылык каптайт. Ошондо суу теренинен коколой, улам боюн тузоп, лотос гулу осо бериптир. Анын сабагы узарып, акыры лотостун башы суунун бетине жетиптирда, буру ачылып татынакай гулу пайда болот. Бул гулдон жер жузуно жарык ыроологон кун туулуптур. Лотостун бучурунон алтын куш сыяктуу учуп чыккан кун жер жузун каптаган суну кайра дарыянын нугуна чейин чегиндирип, жер бетине жашоону ыроологон экен.

 колдонулган адабият 
1.Дуйно тарыхы

Категория:Байыркы Египет
Шынаа сымал жазманын келип чыгышы

Болжол менен б.з.ч. 3000-жылы шумерлер пиктографиялык жазмадан шынаа сымал жазмага отушкон.Эмне учун бул жазма шынаа сымал болуп калды? Анын башкы себеби –жазма учун тандалган материалда. Шумерлер кагазды , ага сыя менен жазууну билген эмес. Алар жазуу учун чопо таякчаларды колдонушкан . Чопонун анча кургатыла элек такталарына жыгачтын учу менен из тушургондо , булл издер шынаа сымал болуп калчу. Бул тактаны кунго кургатып алса, анын жазуусу оной менен очкон эмес. Ал эми чолдо кум эч тугонбос болгондой эле, Эки Дарыя аралыгында чоподон мол эч нерсе жок эле. Демек ,чопону эч кимден сатып алып олтурбайсын,ал эми шынаа тушурчу жыгачтын учу менен шарттуу белгилерди чопо тактага жазуу эн оной болчу. Себеби,уйдун же огуздун башын ар ким эле окшоштуруп тарта албайт, бирок алардын шынаа сымал символун бары тен эле жаза алышы мумкун эмеспи.
 Оболу бул жазма менен чарбалык эсептер жургузулгон. Канча тилке жер айдалды,андан канча салык мамлекетке толонду, кимдин канча карызы бар сыяктуу маалыматтар жазылган арбын чопо такталары биздин кундорго сакталып жетти. Андан тышкары , булл жазма аркылуу шумерлердин татынакай дастандары, тарыхый инсандар чагылдырылган жазма эстеликтери сакталып калган.
 Шумердикшынаа сымал жазманы Батыш Азиядагы башка элдер да оздоштуруп ,андан ары оорчуткон.Бугунку алфавиттин келип чыгышына шынаа сымал жазма баштапкы турткулордон болгон.
 Колдонулган адабият 
1.Дуйно тарыхы