Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Макешов Жумадил

Макешов Жумадил (23. 11. 1952-ж. туулган, 8-Март (азыркы Кожомкул) кыштагы) - мамлекеттик жетекчи кызматкер, 3класстагы мамлекеттик кеңешчи, жогорку категориядагы юрист.
 
Эмгек жолун Фрунзедеги «Кыргызмебель» бирикмесинде жумушчу болуп баштайт.
1971-73-жылдары Фрунзедеги политехника институтунда окуган.
1973- 75-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн.

1975-80-жылдары СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин юридика факультетин окуп бүтүргөн.
Ал 1980-85-жылдары Москва районунун прокуратурасында стажер, райондук прокурордун жардамчысы, Кыргыз Республикасынын прокуратурасынын бөлүмүнүн прокурору, Фрунзе шаарынын Биринчи Май райондук партия комитетинде инструктор (1985-88), Фрунзе шаардык прокурорунун орун басары, Бишкектеги Свердлов жана Биринчи Май райондорунун (1988-2000), Бишкек шаарынын, Ысык-Көл облусунун прокурору (2000-05), Кыргыз Республикасынын Башкы прокурорунун биринчи орун басары (2005-08).

2006-08-жылдары Чүй облусунун прокурору кызматтарында эмгектенген.
Республиканын прокуратура органдарында иштеген мезгилде, мыйзамдуулукту калыптандыруудагы жана коомдогу активдүү иштери үчүн Республиканын башкы прокурору жана мамлекеттик бийликтер тарабынан бир нече жолу сыйланган.

Партиянын райондук, шаардык комитеттеринин бюро мүчөлүгүнө жана райондук, шаардык кеңештердин депутаты болуп шайланган.
Чүй, Ысык-Көл облустук мамлекеттик администрацияларынын Ардак грамоталары (2004, 2007), прокуратура органдарынын юбилейлик медалы (2004), «Кыргыз Республикасынын социалдык фондунун отличниги» (2003), «Прокуратуранын ардактуу кызматкери» төш белгилери (2000), Кыргыз Республикасынын баңги затты көзөмөлдөө агенттигинин «Ардактуу кызматкери» (2005) жана Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы (1998) менен сыйланган.
Суусамырлыктарга белгилүү Mакеш саяпкердин уулу.

Чал уруусунан.

 Колдонулган адабияттар 
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Инсандар
Макешов Бекболот

Макешов Бекболот (27. 7. 1947-ж. туулган, Тунук кыштагы) - эмгек ардагери.
Фрунзедеги политехника институтун бүтүргөн (1971).
 
 1971-91-жылдары Автотранспорт жана шоссе жолдор министрлигинде инженер, бөлүм башчы болуп иштеген.
 1991-93-жылдары Кыргыз керек-жарак коомунда башкы инженер, 1993- 99-жылдары «Кыргызгазмунайзат» мамлекеттик акционердик коомунда мунайзат Башкармачылыгынын башчысынын орун басары, башчысы жана нефтебазанын директорунун орун басары болуп кызмат өтөгөн.
 2000-03-жылдары «Кыргызалтын» бирикмесинде адегенде гараж начальниги, кийинчерээк Бишкектеги автомекеменин директору болгон.
 2005-07-жылдары «Кислород» ачык акционердик уюмунун генералдык директору болуп эмгектенген.
 Ал 1986-ж. «Эмгектеги артыкчылыгы үчүн» медалы жана Ардак грамоталар менен сыйланган.
 Учурда ардактуу эс алууда.
 Кырбаш уруусунан.

Өмүрлүк жубайы Керимкулова Гүлайым Сагынбековна Кыргыз Республикасына эмгек сиңирген дарыгери, адегенде Бишкектеги Президентке баш ийген дарылап сакайтуу 2-башкармалыгынын башкы врачынын дарылоо боюнча орун басары болуп иштеп, учурда ошол жерде кардиология бөлүмүнүн башчысы.

 Колдонулган адабияттар 
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Инсандар
Майканаев Болотбек Бекташевич

Майканаев Болотбек Бекташевич (29. 6. 1964-ж. туулган, Москва району, Беш-Терек кыштагы) - медицина илимдеринин кандидаты (2007).
 
 Кыргыз мамлекеттик медициналык институтун бүтүргөн (1996).
 1991-92-жылдары магистратурада окуган.
 1983-85-жылдары Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн.
 Эмгек жолун 1992-ж. Жайыл райондук ооруканасында врач хирург болуп баштаган.
 2005-жылдын май айынан Жайыл райондук аймактык оорукананын директору, 2007-жылдын сентябрь айынан Жайыл районунун бириккен аймактын ооруканасынын директору болуп эмгектенип келүүдө.
 Токтогон уруусунан.

 Колдонулган адабияттар 
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Инсандар
Суусамыр маалымат ресурстук жана бизнес борбору

Маалымат ресурстук жана бизнес борбору - 2005-жылдын башында Суусамыр кыштагынын тургуну Токумова Нурбүбүнүн демилгеси жана ишмердиги менен Суусамыр айыл өкмөтүнүн, өкмөттүк уюмдардын колдоосу астында ишке кирген.
 
Борбор эски мектептин имаратында жайгашкан.
Токумова Нурбүбү өкмөттүк эмес уюмдардын грантын колдонуп, өз каражаты, күчү менен имаратты ремонттоп, жылуулук системасын орноткон.
Учурда тигүү цехи, китепкана, мейманкана, ашкана, компьютердик кызмат көрсөтүү иштеп жатат.

 Колдонулган адабияттар 
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Суусамыр маалымат ресурстук борбор

Маалымат ресурстук борбор - Кожомкул кыштагында жайгашкан.
Алгач 1990-жылы бала-бакча болуп курулган.
 
 Кийин 1992-98-жылдары «Кызыл-Ой» совхозунун кеңсеси болгон.
 1998-2002-жылдары кароосуз калган.
 2002-жылы Кожомкул кыштагынын тургуну мугалим Мураталиева Айнагүлдүн демилгеси жана аракети менен Суусамыр айыл өкмөтүнүн жана өкмөттүк эмес инвестиция уюмдарынын колдоосу астында кайра ремонттолуп айыл элинин кызматына берилген.
 Учурда бул имаратта маалымат ресурстук борбор, тигүүчү, жүн тытуучу, кийиз жасоочу чакан цехтер жана айылдык клуб иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Инсандар
Кылжыев Аскарбек Алыгулович

Кылжыев Аскарбек Алыгулович (1945-ж. туулган, 1-Май кыштагы) - жогорку категориядагы соода кызматкери.
 
 Фрунзе шаарындагы кооперация техникумун (1963), Самарканд шаарындагы Куйбышев атындагы Кооперация институтун бүтүргөн (1968).
 Эмгек жолун 1963-ж. Суусамыр керек-жарак коомунда сатуучу болуп иштөөдөн баштаган.
 1966-ж. кампачы жана коомдук тамактануучу жаидын башчысы,
 1967-70-жылдары Ысык-Көл районундагы Ананьев айылдык керек-жарак коомунда бөлүм башчысы,
 1970-73-жылдары Түп районунун Кутургу айылдык керек-жарак коомунда башкарманын орун басары,
 1973-76-жылдары Тоң районундагы Ак-Терек айылдык керек-коомунун башкармасы,
 1976-77-жылдары Аламүдүн районундагы «Коопхозторгдун» директору,
 1977-90-жылдары Кыргыз ССР соода министрлигине караштуу Фрунзе жашылча-жемиш бирикмесинде адис, соода бөлүмүнүн башчысы, даярдоо бөлүмүнүн башчысы болуп иштеп келген.
 1990-94-жылдары « Кыргызинтурист » акционердик коомунда коммерция бөлүмүндө башчы,
 1994-99-жылдары «Азамат» фирмасынын директору,
 1999-2009-жылдары Суусамыр айылдык керек-жарак коомунун башчысы болгон.
 Ысык-Көл облустук, Кыргыз керек-жарак коомунун жана Соода министрлигинин Ардак грамоталары менен бир нече жолу сыйланган.
 Учурда ардактуу эс алууда.
 Токтогон уруусунан.

 Колдонулган адабияттар 
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Инсандар
Суу кымыздык

thumb|Суу кымыздык.
Суу кымыздык (Горец почечуйный), - бир же көп жылдык чөп, чанда бадалча жана бадал.
 
Сабагы тик өйдө, кээде төшөлүп же чырмалып өсөт.
Жалбырагы жөнөкөй, түрдүү формада.
Гүлү майда, топ гүлү - чачы.
4-6 мүчөлүү, алар жалбырак колтугү нан өсөт.

Республикабыздын бардык булуң, бурчунда, суу жээгинде, арыктын бойлорунда, жүгөрү же чөп чабындынын майнаптарында майдан августка чейин өсөт.
22 түрү кездешет.
Бийиктиги 30-50 см.
Өңү кызгылт, даамы ачуу.

Суу калемпирдин сабагы кызара электе үстүнөн 15-20 cm оруп алуу керек.
Дарылыгы: андан жасалган дары каражаты төрөп же бойдон түшүп, кан токтобогондо, геморройго, ошондой эле денени кесип алганда же ачык жараларга колдонулат.

Даярдалышы: 700 г кайнак сууга бир канча салып демдеп коюп 3-4 маал кан токтогончо ичилет.
Эскертүү: даярдалган дарыны уулуу болгондуктан муздак ичүүгө болбойт.

 Колдонулган адабияттар 
 Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Өсүмдүктөр
Согон

Согон (Жапайы пияз), - көп жылдык жапайы өсүмдүк. Тоолуу райондордо кенири таралган.
 
Бийиктиги 20-30 см.
Түбү сүйрү, бир канча кызгылт кабыктуу, өзөгү ак түстүү.
Кадимки пиязга окшош жыттуу өсүмдүк.
Ачуулугу, даамы да бирдей болот.
Жазгы күн күркүрөгөндөн кийин сүтү чыгып жегиликтүү келет.
Августтан баштап казып алса болот.
Согонду кыргыздар тамак-ашка татымал катары колдонгон.

Дарылыгы: сүттөп турган кезде айранга туурап жесе ашказан, ичеги-карынды, организмдеги уулуу заттардан тазалап, кандын айланышын жана тамакка болгон табитти жакшыртат.
Микробдорду өлтүрөт.

Жарага, көбүргөн, чыйкан чыкса жанчып тартса жакшы жардам берет.
Ошондой эле экзема, аллергия, диатезге колдонсо болот.
Даярдалышы: сүт кезинде каалаганча жесе болот.
Тышкы жараларга жанчып алып, өзөгүн бака жалбырак менен кир самын кошуп аралаштырып тартат.
Жарат айыкканча колдонулат.

Маңызын нерв ооруларына күнүнө ачкарын 7 тамчыдан 10-15 күн ичилет.

 Колдонулган адабияттар 
 Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Өсүмдүктөр
Категория:Суусамыр району
Сары чычырканак

thumb|Сары чычырканак.
Сары чычырканак (облепиха крушовидная), (L. 1753) - жийделер тукумундагы уруу, бадал же анча чоң эмес дарак.
 
Бийиктиги 6-15 лгге чейин жетет.
Бутагы тикендүү.
Жалбырагы боз, түктүү.
Гүлү майда, сары.

Мөмөсү ширелүү, майда данектүү, кызгылт-сары. Желет. Шире, кыям (варенье) жасалат.
Май алынып, ал медицинада дары катары колдонулат.
Көл, агын суулардын жээктеринде, кумдуу, таштуу жерлерде өсөт.
Нымдуу жерде жыш өсүп, тикени азыраак болот.
Жемишин сууга 5-6 саат кайнатса майы бетине калкып чыгат.

Аны калпып, фарфор идишке куюп, муздаткычка койсо суусу муздап, бетинде таза майы калат.
Аны экинчи идишке сарыктырып куюп алуу керек.

Ал ашказан жарасына бир аш кашык майга 1 стакан кайнак сүт кошулуп, тамактанаардан бир саат мурун күн сайын бир жолу ичилет.
Ошондой эле геморройго, жатындын мойнундагы жарага тампон кылып коюлат.
Ар түрдүү күйүккө чычырканак майынын 1 чай кашыгына 2 жумуртканын агын кошуп жапса, так калбай, тез айыгат.
Майды ысытып эриндин жарылганына, мурундун ичиндеги Kapara сүйкөсө жакшы натыйжа берет.

Кулак шуулдап, сайгылашып ооруганда майын жылытып 1-2 тамчы тамызса ооруну басаңдатат.
Учурда медицинада радиоактивдүү элементтердин таасиринен пайда болгон тери жараларына колдонууда.

 Колдонулган адабияттар 
 Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Өсүмдүктөр
Категория:Суусамыр району
Саргалдай гүлү

thumb|Саргалдай гүлү.
Саргалдай гүлү (Мачек желтый), ( Crantz) - бир, эки же көп жылдык өсүмдүк.
 
Кыргызстанда сейрек кездешип, жоголуп бара жаткан өсүмдүктөрдүн катарына кирет.
Май, июнда жыйналат.

Дарылыгы: жөтөлгө каршы жана дем алуу органдарына суук тийгенде демдөө жолу менен ичирилет.
700 г кайнаган сууга 15 г кургатылган чөбүн демдеп, 3 маал 150-200 гдан оору айыккыча пайдаланылат 

 Колдонулган адабияттар 
 Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Өсүмдүктөр
Категория:Суусамыр району
Мекери

Мекери (Горец змеинный), - көп жылдык жапайы өсүмдүк.
Бийик тоолуу жайлоолордо өсөт.
 
Кеч бышат.
Медицинада тамырын таңып дарылыкка колдонгон.
Өңү козу кулак өңдүү, жалбырагы кычкыл, жалгыз сабак, ак баш гүл ачат.
Бийиктиги 50-60 см.

Июль-августта жетилет, тамыры күрөң, даамы кычкыл, анча чоң эмес.
Эл ичинде «мекери бышканда жылкынын соорусу жарыла семирет» - деп айтылат.

Дарылыгы: ички органдар сезгенгенде, 12 эли ичегинин жарасына, геморройго, нерв оорусуна, ошондой эле өт, аш казандын кычкылтегинин аздыгына чоң жардам берет.

Даярдалышы: тамырын, данын кургатып, күкүмдөй кылып майдалап колдонулат.
1 л сууга 3 чоң аш кашык кошуп, 5-7 мүнөт жай күйгөн отко кайнатып, 3 маал 150-200 г тамактанаардын алдында ичилет.
Бул бир күндүк норма.
15-25 күн ичип, 10 күн эс алуу керек.
Анан кайрадан кайталаса болот.

Ошондой эле 12 эли ичеги жарасына 80 г таза балга 300 г күкүм, 10 г прополисти (майдалап) кошуп, 10 күн коюп, андан кийин ачкарын же жатаарда ичсе болот.
Муну 10-15 күн же жара айыкканга чейин колдонсо болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Өсүмдүктөр
Кызыл долоно

thumb|Кызыл долоно.
Кызыл долоно (Боярыишик кровно-красный), - роза гүлдүүлөр тукумундагы өсүмдүк уруусу.
 
Жыгач сымал бадал, катуу тикендүү же анча чоң эмес дарак.
Бийиктиги 2,5 м. Жалбырагы жөнөкөй, манжа сымал. Гүлү ак, кызгылт.
Мөмөсү желет, дарылык мааниге ээ.
Августта бышат.

Курамында 10%тей кант, 0,5%тей алма кислотасы, 30%тей С витамини, 30%тей каротин бар.
Мөмөсү сары долоного караганда эки эсе кичине, жалгыз болот.
Бөйрөк менен табарсык ооруларында, өттүн жолу жана жатынга суук тийгенде, заара токтобой капганда (эркектердин) колдонсо болот.
Анын тамырын кабыгынан аарчып, тазалап, көлөкөдө кургатат.

Аны майдалап, 100 г мына 0,5 кг бал аралаштырып, күнүгө бир чай кашыктан 3 жолу 2 ай ичсе таза айыгат.
Кабыгынын ички жагындагы жумшак бөлүгүн кургатып, талкалайт.
Анын бир аш кашыгын 0,5 л кайнак сууга демдеп, бир күн тундуруп коюп анан сүзөт.

Үстүнө бир аш кашык алманын ачык суусун кошуп күнүнө 30 гдан 3 жолу 2 ай ичсе, жүрөк ооруларына жардам берет.
Долононун жакшы бышкан мөмөсүн кургатып, талкалап, бир аш кашыгын 1 л сууга кошуп, бир саат кайнатып, муздаганда сүзүп, үстүнө 100 г алманын ачык суусун кошуп, күнүнө 30 гдан 3 жолу ичсе бул да жүрөк ооруга даба.

Гүлүн көлөкөдө кургатып, талкалап, 150 гын 3 кг балга аралаштырып, күнүнө бир чай кашыктан 3 жолу 3 ай ичсе бардык жүрөк ооруларга жардам берет.
Ашказан ооруп кыл тамак болгондо жана ич өтүп кан кусканда да ушул кошундуну колдонсо болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Өсүмдүктөр
Кызыл аткулак

thumb|Кызыл аткулак
thumb|Кызыл аткулак|290x290px
Кызыл аткулак (Шавель конский), (L. 1753) - эки жылдык чөп.
Бакчаларда, арыктын бойлорунда, бак ичинде жер тандабай өсөт.
 
Гүлү тикенектүү, кабырчыктап жарып чыгат.
Уругу тоголок, кара.

Элдик медицинада мурдатан эле тамыры менен уругун дары катары пайдаланып келген.
Подагра жана чыйканга, ириндүү жараларга, кант диабетине, бөйрөктүн ташын түшүрүүгө, сары ооруга, өнөкөт гастритке жана көк жөтөлгө пайдаланылат.
Тамырын гүлдөп турганда казып алып, көлөкөдө кургатып, майдалап, 0,5 л сууга бир аш кашык кошуп, 10-15 мүнөт кайнатып, муздай электе бир аш кашык бал кошуп аралаштырып, бир түн тундуруп коюп анан сүзөт, ага 300 г жалбыздын тунмасын (мята перечная), 30 г алманын ачык суусу кошулат.
Муну ашказан, кызыл өңгөч, ичеги жараларын айыктыруу үчүн күнүгө тамактанаардан жарым саат мурда 30 гдан 3 маал үч ай, 0,5 кг балга 100 г аралаштырып, күнүгө бир чай кашыктан 3 жолу бөйрөк, простатит, боор, өт, көк боор, табарсык, ашказан бези ооруганда бир ай жылуу суу менен ичилет.
Ооздогу чыккан жагымсыз жытты жоготот.

Аткулактын даны турган чанакты ошол бойдон кургатып, жанчат.
Анын бир аш кашыгын 0,5 л аракка кошуп, 3 күн караңгы жерге коюп ачытат.
Сүзүп, фарфор идишке куюп, оозун бекем бекитип, салкын жерде сактайт.

Бул тунма менен жатынга суук тийгенде тампон кылып колдонуп, боюна бүтпөгөн (төрөбөгөн) аялдарды дарыласа болот.
Күн сайын бир аш кашыгына бир аз суу кошуп 3 маал 10 күн үзгүлтүксүз ичилет.
Жатындын кан жүрүүчү түтүкчөлөрүнүн жолдорун ачып, энелик бездердин иштөө жөндөмдүүлүгүн жакшыртат.

 Колдонулган адабияттар 
 Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

категория:Суусамыр району
категория:Өсүмдүктөр
Каакым-кукум

thumb|Каакым-кукум.
Каакым-кукум (Одуванчик), ( wigg) - татаал гүлдүүлөр тукумундагы бир же көп жылдык чөп өсүмдүк.
 
Сабагы көндөй, тик өсөт.
Сабагы, жалбырагы сүттөй ширелүү, жалбырагы тамыр моюнчасына тегеректешип жайгашат.
Ton гүлү - себетче, өңү сары.
Мөмөсү - үпүлүү урукча.

Ал жол боюнда, суу жээгинде, огород, бак, талаа, шалбааларда өсөт.
Ашказан, бөйрөк, жүрөк,нерв ооруларына колдонулат.
Унутчаактыкка да таасир берет.

Анын гүлүн (жалпы) жулуп салып, ширесин кошуп, күнүнө 2-3 маал жарым стакаңдан тамактанаардын алдында ичет.
Кургатылганынын бир аш кашыгын 1 стакан сууга кайнатып, тундурмасын тамактын алдында 30 мүнөт мурун ичсе болот.
Кургатылган тамырын же өзүн демдеп өт баштыкчасынын оорусуна жана тамакка табитин жогорулатуучу дары катары, ошондой эле тамак синирүү бездеринин секрециясын ылдамдатуу үчүн да колдонулат.

Анын 10 г сабагын же тамырын 1 стакан кайнак сууга демдеп, чыпкалап, тундуруп, күнүнө 5-6 жолу бир кашыктан ичилет.

 Колдонулган адабияттар 
 Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Өсүмдүктөр
Ит сийгек

Ит сийгек, боз караган (Анабазис безлистный) - кымыздыктар тукумундагы жапыз бадал өсүмдүгү.
 
Бийиктиги 10 смден 1 мге чейин.
Бардык бөлүгү -сабагы, жалбырагы бозомук келет.
Гүлү ак, көпкө гүлдөйт.
Мөмөсү сары, кызыл, кызгылт түстө.
Уругу - жангакча.
Кээ бир түрлөрү малга тоют.
Кыргызстанда 7 түрү өсөт.

Бардыгы кумдуу, кургакчыл, шагыл-таштуу жерлерде кездешет.
Уулуу өсүмдүк.

Мындан жасалган дарыны жүрөк оорунун бардык түрүнө колдонсо болот.
Тамыры кургатылып, майдаланып жанчылат.
Анын жарым чай кашыгын 0,5 кг балга аралаштырып, бир чай кашыктан күнүгө 3 жолу ал түгөнгүчө ичип, андан соң 15 күн дем алып, жаңыдан дары жасап кайрадан улантат.

Бул процедура 4 жолу кайталанат.
Жүрөк ооруга сабагын жалбырагы менен оруп, кургатып, майдалап жанчат.
Анын бир чай кашыгын 0,5 л кайнак сууга демдейт.

Бир күн тундуруп, сүзүп, бир чай кашыктан 3 жолу түгөнгөнчө ичилет.
Андан соң 7 күн дем алып дарылоону кайрадан улантуу керек.

 Колдонулган адабияттар 
 Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Ботаника‎
Ачуу мыя

Ачуу мыя (Горчак обыкновенный) - өтө күчтүү алколоид, уу.
 
Дары жасоо үчүн ал гүлдөгөндө чогултуп, көлөкөдө кургатат.
Майдалап бир чымчымын 2 л сууга салып, 100 г бал кошуп, 10 мүнөт кайнатып бир күн тундуруп, сүзөт.
Муну боор, каратак, ашказан, ичеги-карын ооруларына тамактангандан кийин күнүгө 3 жолу 2 ай ичет.

Данынын бир чымчымын кайнаган сууга чай сыяктуу жарым саат демдеп коюп, күнүгө бир аш кашыктан тамактанаардан жарым саат мурда ичсе, адамдын көңүлүн көтөрүп, сергитип, тамакка болгон табитин ачат.

 Колдонулган адабияттар 
 Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Ботаника‎
Аркар оту тамыры

Аркар оту тамыры (Корень архара) (Animals grass) - сейрек кездешүүчү көп жылдык жапайы өсүмдүк, дарылыкка тамыры колдонулат.
 
Дениз деңгээлинен 4000-5000 м бийиктикте эшилме кумшагылдуу боорлордо өсөт, бийиктиги 30-35 см.
Июнь, октябрга чейин көгөрүп турат.
Сентябрь - октябрь айларында казылып алынат.

Түзүлүшү суу кымыздык өңдүү, тамыры сойлоп узун, даамы кыйгыл, жыты керечтин тамырындай жыттуу.
Аркар оту менен керечтин жытын айырмалаш кыйын, өңү, даамы менен гана айырмасын билсе болот.
Мындан тышкары кереч бөксөдө, суу боюнда болсо, аркар оту бийик тоодо кургак шагылдуу бетте өсөт.
Сырткы түзүлүшү менен тамырынын айырмасы чоң.

Керечтин тамыры жумурлуу буралып өсүп, тамырынын даамы ачуу, өнү кара болот.
Аркар отунун тамыры узун сойлоп өсүп, тамырынын даамы таттуу кыйгыл, өңү ак түстө болот.
Дарылыгы: жалпы организмди калыптандырат, аз кандуулукту, жогору кан басымын калыбына келтирет, организмдин энергиясын тез чыңайт (карыялардыкын).
Нерв, ашказаничеги ооруларына дары, сөөктүн жукарышын калыптандырып, кандын курамындагы кантты төмөндөтөт (кант диабети).
Даярдалышы: тамырын кургатып, күкүм түрүндө же майда кесинди түрүндө пайдаланат.
300 г сууга 15 г күкүмдү салып, жай күйген отко 15 мүнөт кайнатып, 100 гдан 3 маал тамактанаардын алдында ичилет.
Бул бир күндүк норма.

Оорудан сакайгыча колдонсо болот.

Эскертүү: аркар оту жаш курагына карата ичилет.
Негизинен коюу маңыз (сироп) жасалып колдонулат.
Медицинада колдонулбайт.

 Колдонулган адабияттар 
Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Өсүмдүктөр
Категория:Биология
Алтын тамыр

thumb
Алтын тамыр (Золотой корень), (Rhodiola rosea, Linnaeus) бийик тоолуу аймактарда өсөт.
Чачылап сабак алат.
 
Августтун аяк ченинде бышып жетилет.
Тамыры күрөң түстө, жыттуу.

Аны бышып жетилген кезде жыйнап, көлөкөдө кургатат.
Тер буулуп чыкпай калганда чай катары кайнатып ичүү керек.
Андан соң тердеп, денебойду жумшатып, көңүлдү ачат.
Ичтен кан өткөндө кайнатып ичсе токтотот.

Аялдардын айызы келип токтобой калса кайнатып ичип абалын жакшыртса болот.
Кургатылган тамырдын 100 гын 1 л сууга салып 0,5 л калганча жай кайнатылат.
Андан соң муздатып, 100 г спирт кошуп 1 жума койсо, коньяк сыяктуу түскө өтөт.
Күнүнө бир маал ачкарын бир аш кашыктан ичсе ашказан, ичеги-карын ооруларына пайдалуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Өсүмдүктөр
Ак-кайың

thumb|Ак-кайың.
Ак-кайың ( Roth) — кайыңдар тукумундагы дарак жана бадал өсүмдүк.
 
Бийиктиги 25 жге жетет.
Майда гүлдөп, июнда мөмө байлайт.
Гүлдөрү салаалап, сөйкөчөдөй төмөн түшүп, топтолуп турат.
Жарык жерде жакшы өсөт. 

Кайың жайында кыртыштан суткасына 40 чакадай ным соруп алат.
Дарылыкка эрте жазда ширеси шорлонуп бүткөн жалбырагын жана кабыгын пайдаланат.
Анын ширесин алуу үчүн жайында кабыгын тилип, ага идиш коюп, тунук, таза суусу чогултулуп алынат.
Ал аш казанды тазалоодо колдонулат.

Кайындын кабыгьш кайнатьш кызамык чыккан баланы киринтсе, ал тез кайтып, адатта андан кала турган кычышма котурду болтурбайт.
Кайыңды аралап, андан түшкөн таарындыны тамекидей ороп тарттырса, араккечтерди кустуруп, кайра табитин аракка чаптырбайт.
Анын бүчүрүн жыйнап, кургатып талкалап, 0,5 л сууга 50 г кошуп 10-15 мүнөт кайнатып, 1 күн коюп, чыпкаланган тундурмасы бөйрөк, боор, жүрөк ооруларына күнүнө 100 гдан 2 жолу бир ай берилет.

Денеге жыйналган сары сууну, колубуттун шишигин кетирет. Кургатылган жалбырагы менен бүчүрүн алгач гүлдөгөндө жыйнап алып кайнатып ичсе, заара менен толуп кеткен өттү айдайт. Ошондой эле жүрөктүн булчуң этинин кызматын жакшыртат.

Жалбырагы менен бүчүрүнөн даярдалган күкүмдүн бир чай кашыгын 0,5 л кайнаган сууга чай сыяктуу демдеп, күнүгө бир аш кашыктан 20 күн ичет. Куяң, кызыл жүгүрүк (ревматизм) менен ооруган адам кайыңдын жалбырагын кайнатып алып аны менен күн сайын жатаарда буулануу керек. Ал продедураны 10 күн жасап, 5-6 күн дем алып, кайрадан 30 күн ванна алуу керек.
Кайыңдан алынган кара майды кычыткы, котур, жарага жапса табылгыс дары.
Анын ширеси адамдын организмине керектүү заттарга бай.

Күнүгө 4-5 стакандан суусундук ордуна ичип жүрсө денедеги зат алмашуу жакшырып, ашказандын дартын азайтат.
Дарылыгы: ички, тышкы ар кандай дартка даба.
Ачытылган түрүн рак ооруларына колдонсо болот.
Өтө уулуу болгондуктан этияттык менен пайдалануу абзел.

Даярдалышы: кайыңдын ширесинен даярдалган ачытманы сүт же бал аралаштырып колдонуп, өлчөмү азаздап жогору көтөрүлөт.
Эгерде пайдаланганда кыйналып, шалдыраса кайнак сүт же кайнак сууга марганцовканы мала салып, ичирип кустуруш керек.

Эскертүу: Дарылоо табыптын гана көзөмөлүндө болуусу керек.

Өз алдынча дарыланууга болбойт.

 Колдонулган адабияттар 
 Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Категория:Суусамыр району
Категория:Өсүмдүктөр