Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Люблин шаары

thumb|Люблин.
Люблин шаары – Польшанын чыгышындагы шаар. Быстшица дарыясынын боюнда жайгашкан. Люблин воеводдугунун (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Калкы 349,3 миң (2010). Жолдор тоому. Өлкөнүн чыгышындагы экономикалык жана маданий борбор. Машина куруу (анын ичинде автомобиль), тамак-аш–татымал, булгаары–бут кийим, тигүү өнөр жай ишканалары иштейт. 10-кылымдан белгилүү. Университет, музей бар. Архитектуралык эстеликтери шаардын эски бөлүгүндө жайгашкан. Сепил (учурда музей; 13– 19-к.), ратуша (14–18-к.), готика, ренессанс, барокко стилиндеги турак жайлар менен костёлдор (14–18-к.) сакталган. Люблинге жакын Майданек мамлекеттик музейи (1941–44-ж. фашисттик концлагер болгон; 1,5 млнго жакын адам жок кылынган) жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Шаарлар‎
Категория:Польша
Люблин униясы

Люблин униясы — Польша менен Улуу Литва княздыгын бир мамлекетке — Речь Посполитага бириктирүү жөнүндөгү макулдашуу. Ал 1569-ж. январда Люблин шаарында поляк жана литва феодалдарынын жалпы сейминде каралып, 1569-ж. 28-июнда кол коюлган. Люблин униясы боюнча Польша менен Литванын мамлекеттик түзүлүшү жана акча системасы бирдей, жалпы сейми болушу белгиленген. Речь Посполитаны поляк жана литва феодалдары биргелешип шайлаган король башкарган. Люблин униясы Улуу Литва княздыгынын бир бөлүгү Польшага кошулгандыгын ырастап, Ливонияны жалпы ээлик деп жарыялап, ич ара бажыны жойгон. Бирдиктүү мамлекет катары Речь Посполита эл аралык аренага чыкса да, Литвада мыйзам чыгаруу, сот, жогорку администрация, казына, аскер жана башка кызматтар сакталып, орус (беларус) тили расмий тил болуп калган. Мамлекеттин бул белгилери 17–18-кылымдын аралыгында жоюлуп, Люблин униясы өз күчүн 1795-ж. чейин сактаган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Саясат тануу
Люпин

thumb|Lupinus succulentus.
Люпин , бөрү буурчак – өсүмдүктөрдүн чанактуулар тукумунун уруусу. Бир жана көп жылдык чөп, чала бадал, чанда бадал. Жалбырагы демейде манжа сымал. Гүлү түркүн түстө. Люпиндин 100гө жакын (башка маалымат боюнча 200дөй) түрү эки жарым шардын мээлүүн алкагында, негизинен Түштүк жана Түндүк Америкада, Жер ортолук деңиз жээгинде, КМШ өлкөлөрүндө (5 түрү) кездешет. Ошондой эле тоюттук сары люпин эгилет. Анын жашыл массасы – малга сиңимдүү тоют. Бир га жердеги люпинден 300–400 ц жашыл масса, 15 цдей дан алынат. Көп жылдык люпиндин бийиктиги 1,5 мдей. Сабагы тик, гүлү ар кандай, суукка байымдуу. Ал көк жер семирткич катары пайдаланылат. Люпиндин айрым түрлөрү кооздук үчүн да өстүрүлөт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Өсүмдүктөр
Мартин Лютер

thumb|Мартин Лютер (1521).
Мартин Лютер (10. 11. 1483, Германия, Манофельд графтыгы, Айслебен – 18. 2. 1546, ошол эле жер) – Германиядагы Реформациянын ишмери, немис протестантизмин (лютерандык) негиздөөчү. Эрфурт университетин бүтүрүп (1505), эркин искусство магистри наамын алган. Виттенберг университетинде философия жана дин таануу докторлугуна жеткен (1512). Католик чиркөөсүн жана анын догмаларын реформалоо зарыл экенине көзү жетип, 1517-ж. 31-октябрда 95 тезис менен индульгенцияга каршы чыгып, Германияда реформацияны баштаган. Лютер христиандарга Библия жетиштүү, ошондуктан Кудайга сыйынуу жана башка ырым-жырымдарды жасоо артык баш деп далилдеген. Лютер чехиялык реформатор Ян Густун окуусун туура деп тапкандыктан, 1520-ж. Рим папасы аны еретик деп жарыялаган. Бирок Лютер папанын чечимине баш ийбей, Виттенберг университетинде студенттердин көзүнчө папанын грамотасын өрттөп жиберген. 1521-ж. Лютерге каршы король Карл V Вормдо анын мындай көз карашы үчүн өлүм жазасына буюрган. Бирок Саксониянын курфюрсту Фридрих Лютерди өзүнүн Вартбург замогуна жашырып калган. Т. Мюнцердин жаңы (элдик) талдоосун көргөн Лютер мурдагы радикалдык позициясынан тайып, элди бийликке баш ийдирүүгө чакырган. Лютердин жолун жолдоочулар лютерандар, ал эми анын окуусу лютерандык деп аталып, алар негизинен Германия, Австрия жана түндүк Европа мамлекеттеринде тараган. Анын окуусун улантуучулар Кыргызстанда да кезигет. Немис тарыхында Лютер маданият ишмери, агартуу, тил, музыка жана башка жагынан реформатор катары да белгилүү. Ал Библияны немис тилине которуп (1522–42), жалпы немис адабий тилинин нормасын түзгөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Инсандар
Категория:Германия
Категория:Христианчылык
Категория:Инсандар:Германия
Лямблия

thumb|Giardia lamblia.
Лямблия – зоомастигин классындагы шапалактуулар уруусу. Сүт эмүүчүлөрдүн (кишинин, коёндун, чычкандын), жерде-сууда жашоочулардын, айрым омурткасыздардын митеси. Лямблиянын 2 сүйрү ядросу, 4 жуп шапалагы бар. Денеси алмуруттай, узундугу 8–30 мкм. Жону томпок, курсак жагы ийилип, ээсинин ичегисине жабыша турган соргучка айланган. Узунунан бөлүнүп көбөйөт. Ичегинин төмөн жагына келгенде цистага айланып, сыртка чыгат да, соо кишинин (жаңы ээси) ичке ичегисине, өт жолдоруна кирип, лямблиозду пайда кылат. 100дөн ашык түрү бар. 10 түрү сүт эмүүчүлөрдүн (чычкан, коён жана башка), 1 түрү жерде-сууда жашоочулардын митеси.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Жаныбарлар‎
Ляодун булуңу

thumb|Ляодун булуңу.
Ляодун булуңу - Сары деңизде, Кытайдын жээгинде, чыгышынан Ляодун жарым аралы менен чектешет. Узундугу 220 км, туурасы кире беришинде 175 км, тереңдиги 10–15 м. Кышында жээгинде калкыма муздар кездешет. Суткасына 2 жолу беймаал ташкындайт (бийиктиги 4,4 мге чейин). Инкоу жана Циньхуандао порттору бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Кытай
Ляодун жарым аралы

thumb|Ляодун жарым аралы.
Ляодун жарым аралы — Кытайдын түндүк-чыгышында, Сары деңиздин Ляодун менен Батыш Корей булуңдарынын аралыгында. Узундугу 225 км, жазылыгы 80–130 км. Жээктери түз, түштүк-батышы (Гуаньдун жарым аралында) риас тибинде. Жеринин бетин бийиктиги 1132 мге чейинки дөбө-дөңсөөлүү түздүк жана жапыз тоолор ээлейт. Бадал, айрым жерлеринде токой өсөт. Түздүктөрү жана өрлөрү айдоо (жүгөрү, гаолян). Ири порттору: Далянь (Дальний), Люйшунь (Порт-Артур).

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Кытай
Ляохэ дарыясы

thumb|Ляохэ.
Ляохэ дарыясы – Кытайдын түндүк-чыгышындагы дарыя. Узундугу 1430 км, алабынын аянты 231 миң км2. Чоң Инган жана Жэхэ тоолорунун ашташкан жеринен башталып, басымдуу бөлүгү Сунляо түздүгү аркылуу агат да, Сары деңиздин Ляодун булуңуна куят. Орточо чыгымы төмөнкү агымында 630 м3/секдан ашык. Негизинен жамгыр суусунан куралат; июль–августта кирип, декабрдан майга чейин тоңот. Ляохэнин алабында ташкын көп болот; 1935-ж. болгон алаамат ташкында 17 миң км2 жерди суу каптаган. Суу агымын жөнгө салып туруу максатында Ляохэнин алабында Дахофан, Эрлуншань суу сактагычтары курулган. Чатынан жогору 40 км аралыкка чейин деңиз ташкынын таасири этет. Шуанляо шаарына чейин кеме жүрөт. Чатынан ири деңиз порту – Инкоу орун алган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:КЭР дарыялары
Ляпунов Александр Михайлович

thumb|Александр Михайлович Ляпунов
Ляпунов Александр Михайлович (25. 5(6.6), 1857, Ярославль – 3. 11. 1918, Одесса) – орус математиги жана механиги, Петербург ИАнын академиги (1901; корреспондент мүчөсү, 1900). 1880-ж. Петербург университетин бүтүргөн. Харьков университетинде доцент, 1892-жылдан профессор 1902-жылдан Петербург ИАда иштеген. Ляпунов параметрдин чектүү саны менен аныкталган механикалык системанын кыймылын жана тең салмактуулук туруктуулугунун азыркы теориясын түзгөн; туруктуулук жөнүндөгү маселени чыгаруу үчүн жалпы методду иштеп чыккан. Анын эмгектери кадимки дифференциалдык теңдемелер теориясы, математикалык физика жана математикалык анализ боюнча жазган эмгектери да чоң мааниге ээ. Эмгектери: Собр.: В 5 т. М., 1934–1965.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
Категория:Инсандар
Категория:Орусия
Категория:Туулгандар 1857-жылы
Тартылган торбашчан

Тартылган торбашчан - палеогендин, өтө сейрек кездешкен реликти. Торбашчандар тукумунун дүйнөдөгү жападан жалгыз түрү.

Мөмөлүк денесинин бийиктиги 27 см ге чейин жетет. Жогорку бөлүгү кеңейип торчолуу башчаны (ушундан тукумдун аты коюлган) түзөт, узун этчелүү жана кийинчерээк катуу жыгач сымал, терең бороздуу бутчалуу. Бутчасынын теги экзоперидиясынын (сырткы катмар) калдыктары чөйчөкчө сымал кучактуу (вольва). Сырткы катмары калың, текши эмес, анда кемирчек кабырчыктуу же пирамида сыяктуу өсүндүлөрдөн турат. Жаш козу карын агыш - сары, бышып жетилгенде мөмөлүк денеси саргыч-күрөң түстө. Козу карынга селедкадай (триметиламинден) күчтүү жыт мүнөздүү келет. Жегенге болбойт. 1981-ж. Казак ССРинин Кызыл китебине киргизилген.

 Таралышы 
Казакстан, Россиянын Европа бөлүгү, Александрия, Түндүк- Батыш Марокко, Түштүк Родезия, Түндүк Америка (Колорадо штаты); Түндүк Кыргызстан.

 Өсүү шарттары 
Чополуу жана кумдуу чөлдөрдөгү өрөөндөрдүн жана тоо этектеринин алкактары. Юр доорунун тектеринин чыгындары. Өтө сейрек өсөт. Колдо өстүрүүгө мүмкүн эмес. Июль-августта мөмөлөйт. 

Категория:Козу карындар‎
Ит мутинусу

thumb|Ит мутинусу.
Ит мутинусу (Huds. ex Рers. Fr.) - Жаш мөмөлүк денеси жумуру же жумурткадай, кээде узунча, ак, диаметри 2-3 см. Перидийи бышканда учунан 2-3 канатчага ажырайт жана мөмөлүк денесинин тегинде сакталат. Рецептакулу цилиндрдей, көңдөй, эриндүү, кызгылт-сары же мала-кызгылтым-саргыч, бийиктиги 5,5-12 см, калыңдыгы 0,4-1 см, учу учтугуй жана башчасына өтүп кетет. Башчасы ичке, рецептакуласынын тегинен калың эмес, саргыч-жашыл, былжырлуу, кескин жагымсыз жыттуу глеба менен жабылган. Споралары түссүз, жазы эллипстей, 3,5 - 5,5 х 1,5 - 2,5 мкм.

 Биологиялык өзгөчөлүктөрү 
Изилденген эмес. Сентябрь айында учурайт.

 Жалпы жана өлкөдө таралышы 
Россия, Батыш Европа, Түндүк Америка, Кыргызстан: Ыссыккөл ойдуңу, Чоңөрүктү айылы.

 Өсүү шарттары 
Ийне жалбырактуу токойлор, бадалдар арасы, ачык жерлердеги чөптөр, эс алуу бактары. Гумуска жана органикалык калдыктарга бай топурактарда, кээде аябай чириген жыгачтарда, дайыма нымдуу жерлерде өсөт.

 Саны 
Өтө сейрек кездешет. 3-6 экземплярлуу топтон турат.

 Чектөөчү факторлор 
Токойлордун кыскарышы, анын себебинен түрдүн табыгый өсүү шарттарынын азайышы.

 Өстүрүү 
Россиянын илимдер академиясынын Комаров атындагы Ботаникалык институтунун коллекциясында сакталат.

 Уюштурулган коргоо аракеттери 
СССРдин Кызыл китебине (1984), Россия Федерациясынын Кызыл китебине (1988) киргизилген. Атайын коргоо аракеттери иштелип чыккан эмес.

 Коргоо үчүн зарыл аракеттер 
Жаңы өскөн аймактарды, ареалын аныктоо.

 Статусу 
EN. Декоративдүү түр. Элдик дарыгерчиликте колдонулат.

 Галерея 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби 2-басылышы – Бишкек: 2006. – 544 б. – ISBN 9967-23-367-2

Категория:Ботаника‎
Категория:Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби
Лимасол

thumb|Лимасол.
Лимасол шаары, Лемесос – Кипрдин түштүгүндөгү шаар. Лимасол округунун (епархия) административдик борбору. Жер Ортолук деңизиндеги Акротирион булуңунун жээгинде жайгашкан. Калкы 172,1 миң (2010; калкынын саны боюнча өлкөдө Никосиядан кийинки 2-шаар). Ири порт (жылына 4,4 млн т жүк ташылат).

Шаардын эски бөлүгүндө Ыйык Екатерина (10-к.), иониттер (13-к.) соборлору, Кебир-Жами мечити (16-кылымдын аягы), түрк мончосу жана башкалар сакталган. Тамак-аш (эт, сүт, май), жеңил, парфюмерия-косметика жана фармацевтика өнөр жай ишканалары иштейт. Университеттер, кампустар, китепканалар, музейлер, сүрөт галереясы, театр бар. Эл аралык балет (2000-жылдан), шарап фестивалдары жана карнавалдар өткөрүлүп турат. Туризм өнүккөн.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Шаарлар‎
Категория:Кипр
Яранга

thumb|Яранга. Уэлен, 1913 г.
Яранга (чукч. яраӈы) — эскимостордун үйү.

Дарактардын кабынан же болбосо майда бутактарынан жасалган, үстүнкү бети чөп өсүмдүктөрү же малдын териси менен жабылган чатыр.
Чукоткалык чукчалардын тазалануу жана кайра жаралуу салтында колдонулат, вигвам Улуу Арбак дегенди түшүндүрөт. Анын тегерек формасы дүйнө бир экенини билдирип, ал эми андан чыккан түтүн Улуу Арбактын көрүнүп жатканы деп билишет. Бул караңгы жайдан сыртка чыгуу, адамдын баардык кылган жаман нерселерин караңгыга калтырып чыкканы болуп саналат. Анын ортосундагы карагай Жер менен Асманды бириктирип туруучу Күнгө карай жол. Ал эми түтүн чыга турган түндүк болсо Асманга чыгуу жана арбактарга ачылган каалга деп билишет.

 Ошондой эле 
 Боз үй
 Дүйнө элдери

Категория:Маданият
Категория:Архитектура
«Аалам» гезити

«Аалам» гезити - жумасына бир жолу чыгуучу менчик гезит. 1991-ж. негизделген. Биринчи редактору Ч. Абыкеев. Негизги багыты жана мазмуну боюнча коомдук-саясий, социалдык маселелер, тарых, маданият, адеп-ахлак жана эне тилдин бүгүнкү абалы, келечеги жөнүндөгү маанилүү маселелерге, ошондой эле аалам кубулуштарын чагылдырган түшүнүктөргө көңүл бөлөт. Нускасы 8 миң (2005).
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Адабият
Аары зыянкечтери

thumb|Varroa destructor.
Аары зыянкечтери, аары душмандары аарыга жана аары чарбачылыгына зыян келтирүүчү жандыктар.

Алар 2 топко бөлүнөт:
 уюкта жашап, аарыга жана анын азыктарына мителик кылуучу;
 бал челекте же ал жайгашкан жерде жашап, ага кол салуучу жырткычтар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Зоология‎
Аары уусу

thumb|Бал аары (Apis mellifera).
Аары уусу жумушчу аарынын ийнесинин жип сымал ичке бези бөлүп чыгарган уу суюктук; ар түрдүү химиялык аралашмадан турган татаал зат. Анда активдүү фермент, белок, бош аминкислоталары, гистамин жана башкалар болот. Аары уусу кургак түрүндө күчүн жоготпой көп жыл сакталат. Аары чакканда болжол менен 0,2-0,3 мг уу бөлүп чыгарат жана ал уу тирүү клеткалардын цитоплазмасын эритет. Сүт эмүүчү жаныбардын организми аары чакканда татаал комплекстүү реакция менен жооп кайтарат. Аары уусу элдик медицинада дары катары эзелтен колдонулат. Аары уусунан 1-жолу 1927-ж. Германияда дары-дармектер жасалган. Европа, Америка мамлекеттеринде препараттар (апизартрон, вирапин, венапиолин, токсапин) чыгарылат. Аары уусунун препараттары кызылжүгүрүк, куяң жана башка четки нерв системасынын, кантамыр (эндартерикоз, атеросклероз) ооруларын, кептөөр, гипертония, тиреотоксикозду дарылоодо, сезгенүүнү айыктырууда, ооруну басаңдатууда, муун, булчуң, кан тамыр жана башка ооруларына суюк май түрүндө пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Зоология‎
Абакиров Абдыкерим

Абакиров Абдыкерим - (1938-ж. туулган, Фрунзе) эндокринолог, медицина илимдеринин доктору (2000). КРнын эмгек сиңирген дарыгери (1989). КММИни (1962), аспирантурасын (1969) бүтүргөн. Ошол эле жерде ассистент, доцент жанаа КРнын Саламаттык сактоо министрлигинде иштеген. Ички оорулар жана эндокринология боюнча адис.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Чүй облусу
Категория:Википедия:Карточка калыбы жок инсандар
Абакиров Анаш

Абакиров Анаш - ( 2. 3. 1926, Чүй облусу, Сокулук району, Кызылтуу айылы 26. 10. 1995, Бишкек) журналист, тарых илимдеринин кандидаты (1966). Россиянын Иваново шаарындагы аскердик окуу жайын бүтүргөн (1942). Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Кыргызстан ЛКСМ БКда инструктор (1950-51), ошол эле жерде жооптуу уюштуруучу (1951-52), ВЛКСМ БКнын алдындагы Борбордук комсомолдук мектептин угуучусу (1952-54), «Ленинчил жаш» гезитинин редакторунун орун басары (1954-56, 1961), Тянь-Шань обком комсомолунун биринчи секретары, Кыргызстан ЛКСМ БКнын секретары (1956-59), Кыргызстан КП БКнын үгүт-насыят бөлүмүнүн башчысынын орунбасары (1963, 1966-67), Кыргызстан КП БКнын алдындагы айыл чарба тармагы боюнча идеологиялык бөлүмдүн башчысы (1963-64), КПСС БКнын алдындагы Коомдук илимдер академиясынын аспиранты (1964-66), партиянын Фрунзе шаардык комитетинин экинчи секретары (1967-70), «Советтик Кыргызстан» гезитинин редактору (1970-72), Кыргыз ССРинин мамлекеттик басма комитетинин председатели (1972-79), Кыргыз ССРинин китеп сүйүүчүлөр коомунун председателинин биринчи орун басары (1979-87), Республикалык ардагерлер кеңешинин төрагасынын орунбасары (1991-95) болуп эмгектенген. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 4 жолу чакырылышынын депутаты (1963-80). «Совет элин социалисттик интернационализм духунда тарбиялоодогу партиялык басмасөздүн ролу» (1966) аттуу илимий эмгеги жана «Унутулгус күндөр» (1958) жана башка чыгармалары жарык көргөн. Ата Мекендик согуш ордени (1985), Эмгек Кызыл Туу (1971), эки жолу «Ардак Белгиси» (1957, 1976) ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Чүй облусу
Категория:Википедия:Карточка калыбы жок инсандар
Абакиров Сабыр

Абакиров Сабыр (1920-ж. туулган, Нарын облусу, Кочкор району, Фрунзе атындагы колхоз) — малчы, Кыргыз ССРинин илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1974). 1935-жылдан Тянь-Шань районундагы № 53 жылкы заводунда (кийин Тянь-Шань мал чарба тажрыйба станциясы) чабандын жардамчысы, баш чабан, 1967-78-ж. Улакол бөлүмүнүн башчысы, 1979-80-ж. асыл тукум кой өстүрүү бригадасынын бригадири. Бригада 1979-ж. ар жүз тубар койдон 120дан козу, 4,6 кг жүн кыркып алган. «Тянь-Шань коюн» чыгаргандардын бири. Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Нарын облусу
Категория:Википедия:Карточка калыбы жок инсандар
Аба транспорту

thumb|Аба транспорту (2009-ж).
Аба транспорту — жүргүнчү, почта, жүк ташуучу транспорттун бир түрү. Аба транспорту 1-дүйнөлүк согуштан кийин пайда болду. СССРде аба транспортунун өнүгүшүнө 1923-ж. Бүткүл россиялык «Добролет» ыктыярдуу аба флоту жана «Укровоздухпункт» коомдорунун түзүлүшү өтө чоң түрткү берген. Советтик Союзу учурунда дүйнөдөгү эң ири аба державасы болгон. 1972-ж. аба жолунун узундугу 780 миң кмди түзүп, аба транспорту 3500 айыл-кыштакты жана шаарды байланыштырган, 1971-ж. 82 млн жүргүнчү, 2087 миң почта жүк ташыган; токой, айыл чарба үчүн 74 млн га жерге химиялык иштерди жүргүзгөн. 1950-жылдан тартып аба транспортунда винттүү самолёттор реактивдүү самолёттор менен алмаштырыла баштаган. Кыргызстанда аба транспортунун өнүгүшү 1924-ж. Бүткүл россиялык «Добролет» ыктыярдуу аба флотунун Орто Азиялык бөлүгүнүн түзүлүшүнө байланыштуу. Республикада аба транспорту негизинен Улуу Ата Мекендик согуштан кийин өнүктү. Азыр республиканын айрым райондору менен аба транспорту аркылуу байланыш түзүлүп, дүйнөдөгү көп мамлекеттерге самолёт үзгүлтүксүз каттайт. Республиканын аба транспорту АН-2, ЛИ-2, ЯК-12, ИЛ-14, ИЛ-18, АН-24, ЯК-40, ИЛ-62 самолёттору менен толукталууда.

 Байланыштуу макалалар 
 Авиация

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Авиация
Абд ар-Раззак Самаркенди

Абд ар-Раззак Самаркенди, Камал ад-Дин абд-ар-Раззак ибн Жалал ад-Дин Исхак ас-Самарканди (1413, Афганстан, Герат шаары -1482, ошол эле жерде) орто азиялык тарыхчы. Атасы Маулана Жалал ад-Дин Исхак Самарканддан болгон, ал Шахрухтун (1405-1447) ордосунда кади жана имам кызматында турган. Абд ар-Раззак Самаркенди атасынын жолун улап, тимурийддердин кызматына өткөн, 1442-ж. Шахрухтун Гераттан чыккан элчилери менен бирге Түштүк Индияга жөнөтүлгөн. 1446-47-ж. Ирандын түндүк провинциясы Гиланга элчилик тапшырма менен барган. 1463ж. Абу Саид аны Шахрух негиздеген Герат ханакасына (дербишчиликти тутунгандардын ибадат жайы) шейх кызматына дайындаган. Өмүрүнүн акыркы мезгилдери Гератта өткөн. Ал белгилүү акын, вазир жана меценат Мир Алишер Навоинин колдоосуна ээ болгон. Самарканди «Матла ас-са дайн ва мажма ал-бахрайн» («Кош кут жылдызынын аткан жери жана кош деңиздин кошулган жери») деген фарсы тилиндеги тарыхый эмгекти жазган. Чыгармада Абу Саид Хулагуинун жана Абу Саид Тимуриддин мезгилдериндеги окуяларды, башкача айтканда 170 жылдык тарыхты камтыган. Анын биринчи жана экинчи бөлүгүндөгү 1426-27-ж. чейинки окуяларды баяндоодо Хафиз-и Абрунун эмгегиндеги кабарларды кыскартып берген. «Матла ас-са дайнда» акыркы 45 жылдагы окуя, тактап айтканда Хафиз-и Абру жазган 1426-27-жылдардан кийинки окуяларга автордун өзү күбө болгондугу жана катышкандыгы менен баалуу. Орто Азиянын, Ирандын жана Афганстандын Тимур жана анын урпактарынын учурундагы тарыхын окуп үйрөнүүдө жана изилдөөдө бул эмгек баалуу булактардан. Тимур жана тимуриддердин Моголстанга жасаган жортуулдарын баяндоодо Абд ар-Раззак Самаркенди чыгармаларында Теңир-Тоодогу кыргыздар тууралуу эскерет. Анда 14-15-кылымдын аралыгында Тимурдун небереси Моголстанга жасаган чабуулунда «алмалыктык, хотандык бир канча сулууларын, кыргыздын жана бешбалыктык чүрөктөрдү» чоң атасына тартууга жөнөткөнү айтылат. Искендердин чыгышка жасаган жортуулдары Теңир-Тоодон жана Чыгыш Түркстандан ашкан эмес. Анын кошуундары Бешбалык шаарына кол салганда шаардын айланасындагы «кыргыз чүрөктөрүн» туткундаган. Эмгектеги мындай маалыматтар кыргыздардын 14-кылымдын аягы 15кылымдын баш чендеринде Теңир-Тоо этектери жана анын түндүк тарабындагы аймактарда байырлаганын ырастайт.
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Инсандар
Категория:Орто Азия