Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Күн тутуму

upright=1.5|thumb|right|Күн тутуму

Күн тутуму — планеталардын тутуму, анын ичине Күн жылдызы жана аны айланган бардык космос объектилери кирет.

Күн тутумунда Күндүн өзү, анын 98 жандоочусу, 123 зор планета, 100 000ден ашуун кичине планеталар (астероиддер), 4584 сандагы кометалар,эле метеордук уюктан орун алган сансыз көп метеордук телолордун бар экени азыркы күндө жакшы белгилүү болду.

 Табият 
Күн тутумун Күн жана өзүнүн жандоочулары менен бирге планеталар түзөт. Ал эми жылдыздар планеталарга караганда салыштырууга мүмкүн болбогондой бизден өтө алыс туруша

 Күн массасы 
Күн массасы бардык планеталарды бирге алгандагыдан 714 эсе чоң. Күндүн айланасында айланган планеталар жана башка майда телолордун бардыгы бүткүл дүйнөлүк тартылуу законунун негизинде кыймылдашат. Күн менен Жердин ортосундагы аралык 1 астрономиялык бирдик деп аталат. Ал 1,5×108 кмди түзүп, астрономиядагы бирдиктердин негизгилеринин бири болуп саналат.

 Планеталар 
Зор планеталардын катарына кирген Меркурий, Чолпон, Марс, Юпитер жана Сатурн планеталары 18-кылымдын аягында эле белгилүү болгон. 

Уран планетасы астроном В. Гершель тарабынан 1781-ж. ачылган. 8-планета Нептундун ачылышында астроном илимпоздор кыйла түйшүккө түшүп, көптөгөн эсептөөлөр жүргүзүлүп, талаш-тартыштар болгон.

 Булактар 
Күн лы, 2004, Бишкек. Башкы рекдактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов.
Чолпон

Чолпон 24px|♀center|framelessЖалпы маалыматЭкваториалдык радиусу 6051,8 ± 1,0 кмБетинин аянты (S) 4,60×108 км²
0,902 жер аянтынанКөлөмү (V) 9,38×1011 км³
0,857 жер көлөмүнөнМассасы (m) 4,8685×1024 кг
0,815 жер массасынанОрточо тыгыздыгы (ρ) 5,24 г/см³Өз огун айлануу убактысы 243,0185 күн Күндү айлануу убактысы 224,70069 күн 

Чолпон — Күндөн экинчи планета.

Чолпон планетасы өзүнүн чоңдугу боюнча Жерден бир аз гана кичине. М. В. Ломоносов анын атмосферасы Жердин атмосферасына салыштырганда бир кыйла тыгыз деп туура айткан.

Планетанын атмосферасынын 97 %'ын көмүркычкыл газы (СО2), 2 %'ын азот, 0,01 %'ын кычкылтек жана 0,05 %'ын суу буусу түзөт. Атмосферасы Марстыкына окшош. Чолпондун бетинин температурасы 500°С'ге (750 К) чейин жетет. Анын атмосферасынын төмөнкү катмарында жана анын бетинде температуранын жогору болушу, «парник эффектиси» менен түшүндүрүлөт. Күн нурунун энергиясы анын төмөнкү катмарына жутулат да, кайра инфра нур түрүндө нурланып, көчөттөр тигилген парникте жылуулук кармалган сыяктуу, анын атмосферасынын тыгыз катмарында сыртка чыга албай кармалып калат. Натыйжада, планетанын бетинин жана бетине жакын жайгашкан атмосферасынын катмарында жылуулук жогорулайт. Чолпон планетасынын бетинен улам бийиктеген сайын, анын температурасы төмөндөп, стратосферасында суутек газы өкүм сүрөт.

Көптөгөн радиолокациялык байкоо жүргүзүүнүн натыйжасында планетанын радиусу 6052 км, орточо тыгыздыгы 5,24 г/см3'га барабар экендиги аныкталган.

1992-ж. «Магеллан» планеталар аралык автоматтык станциялардын жардамы менен тартылып алынган сүрөттөрдө Чолпон планетасынын бети Жердики сыяктуу жанар тоолордон жана чуңкурчалардан турары белгилүү болгон. Алардын эң бийик жери 25 км, диаметри 90 км'ден ашык. Ал эми чуңкурчалардын диаметри 500 кмге чейин жетет. Планетанын көптөгөн мүнөздөмөлөрү Жердикине окшош болгондуктан ал планета Жер тибиндеги планеталардын катарына кирет.

Күндөн Чолпонго чейинки орточо аралык 108 млн.км же 0,7 астрономиялык бирдикке (а.б.) барабар. Күндүн айланасында айлануу мезгили 225 сутка. Төмөнкү биригүү учурунда Жерге 40 млн. кмге чейин жакындайт. Айлануунун сидерикалык мезгили 224,7 сутка, айлануунун синодикалык мезгили 243 сутка. Орбита боюнча айлануусунун орточо ылдамдыгы 35 км/сек.

Чолпон кечинде Күн баткандан кийин же таң заарында көрүнөт. Чолпон асмандагы Күн менен Айдан кийинки эң жарык жылдыз. Диаметри – 12 100 км (Жердин диаметринин 95%'ы, массасы 4,9•1024 кг же Жердин массасынын 81,5%'ына барабар же Күндүн массасынын 1/408400'ин түзөт. Орточо тыгыздыгы – 5,2 г/см3, бетиндеги оордук күчүнүн ылдамдануусу – 8,6 м/сек2 (Жердикинен 90%'ы.).

Чолпон өтө татаал рельефтүү планета. Чолпондун табигый жандоочулары жок. Жасалма жандоочулары – «Венера-9» ж-а «Венера-10» (1975-ж. окт. чыгарылган советтик автоматтык станциялар), «Пионер – Венера - 1» (1978-ж., дек. чыгарылган амерерикалык космос аппараты).

 Булактар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек.
 Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов.

Категория:Күн системасынын планеталары‎
Сатурн

thumb|upright=1.5|Сатурн планетасы.
Сату́рн (16px|♄) — Күндөн алтынчы планета. Юпитерден кийин, экинчи зор планета. Сатурн, Юпитер, Уран жана Нептун газ гиганттары деп классификацияланат. Шакекчеси менен таанымал.

Сатурндун орбитасынын чоң жарым огу 1,43 млрд. кмге барабар, эксцентриситети 0,056, орбита тегиздигинин эклиптика тегиздигине жантайышы 2°291. Күндү 9,64 км/сек орточо ылдамдык менен 29,5 жылда толук 1 айланып чыгат. Өз огунун айланасында айлануусу анын экваторунда 10 саат 14 минутага жана экватордон алысыраак орто кеңдигинде 10 саат 39 минга барабар. Сатурндун экваторунун радиусу 60240 км болуп, көлөмү Жердин көлөмүнөн 770 эсе, массасы Жердикине салыштырганда 95 эсе чоң, андагы эркин түшүүнүн ылдамдануусу g =1100 см/сек2ка барабар болору жогорку тактыкта аныкталган.

Сатурндун орточо тыгыздыгы өтө аз болгондуктан ал жеңил газдардан турат деп болжолдонот. Спектрдик анализдин жыйынтыгы бонча планетанын атмосферасынын курамында суутек-H2, метан – CH4, атцетилен – C2H2, этан – С2H6 болуп, анын 99%и суутек менен гелийден турары аныкталган. Сатурндун өзүнөн чыккан 0,5 эрстедге (магнит талаасынын чыңалышынын системадан сырткары бирдиги) жакын магнит талаасы жана радиациялык курчоосу бар. Анын айланасында азыркы кезде белгилүү болгон 17 жандоочусу жана кооз шакектердин катмарлары орун алган. Жандоочулардын дагы жаңы ачылыштары болушу ыктымал.

Сатурндун негизги өзгөчөлүгү — экватордук тегиздигине жайгашкан алкагы. Бүгүнкү күндө Сатурндун 16 табигый жандоочусу – Титан, Янус, Фёба ж.б. бар Сатурндун магнит талаасы аныктала элек.

 Булактар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек
 Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Күн системасынын планеталары‎
Уран (планета)

thumb|Уран планетасы.
Уран (16px|⛢) — Күн тутумундагы планета.

Зор планеталарга кирет. Диаметри бонча Жерден 4 эсе чоң. Көлөмү Жердин көлөмүнөн 61 эсе, массасы жер массасынан 14,56 эсе чоң. Ортодогу тыгыздыгы 1,58 г/см³. Ал Күндөн өтө алыс жайгашкан жана 19,2 астрономиялык бирдик аралыкка жакын орбита боюнча айланат. 

Уран 84,015 жылда Күндү толук бир жолу айланат. Спектрдик жол менен анын планетасында молекулалуу суутектин жана метандын бар экендиги аныкталган. Уранды 1781-жылы кокусунан У.Гершель ачкан. 

Урандын 27 табигый жандоочусу жана шакектер тутуму бар. Эң чоң 5 жандоочусу: Миранда, Ариэль, Умбриэль, Титания & Оберон. 

upright=2|thumb|center|Урандын жандоочулары (солдон оңго: Миранда, Ариэль, Умбриэль, Титания, Оберон).

Урандын кыймылы – башка планеталардан айырмаланып өз огунда айланганда капталынан жаткандай көрүнөт. Ошондуктан 84 жылда толук бир айланып чыкса уюлундагы уюлдук күн 42 жылга, аны менен алмашкан уюлдук түн да 42 жылга созулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек. Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Күн системасынын планеталары‎
Сапар, сапар

“Сапар, сапар” (Voyage Voyage) ыры - айтылуу француз ырчы айымы Desireless (өз ысымы Claudie Fritsch-Mentrop, айтылышы - Клоди Фритч-Ментроп) аткарган обондуу ыр.

Desireless 1986-88-жылдары аткарган “Сапар, сапар” (Voyage Voyage) ыры дүйнө жүзүнө 5 миллиондон ашуун нуска менен таркаган. 

1983-жылы ал композитор жана продюсер Жан-Мишел Риватты кезиктирет. 
Ал айтылуу Жо Дассен, Мишел Делпеш, Франг Галл, Патрик Жүве менен иштешип, атактуу болуп калган.

1986-жылы Риват француз тилинде “Сапар, сапар” («Voyage Voyage») деген ырын жазат. 

Ырды Клоди айым Desireless (“Эч нерсени көксөбөгөн”) деген адабий ысымы менен аткарып чыкты. Маалыматтарга караганда, ал мындай ысымды Индияга жасаган сапарынан жана ички бейпилдикке чакырган философиялык ой-туюмду тутканынан улам кабыл алган дешет.

Ырчы айымдын чачынын бир шумдуктай кылып таралышы, комсоо ырайы, жаңы ысымы, албетте, ошол кездеги музыка ышкыбоздорун арбап алгансыды. 

Француз тилиндеги ырдын англис тилдүү дүйнөдө мынчалык көп нускада чыкканы да ырчы айым дал бутага тийгенин айгинелейт. 

 Ырдын кыргызча котормосу 

Сапар, сапар

Эски вулкандар үстү менен 
Учкан килем алдында канаттары калкылдайт, 
Сапар, сапар, 
Өмүр бою бүтпөгөн. 
Булуттардан көлмө-саздарга 
Испан шамалынан Эквадор жамгырына, 
Сапар, сапар, 
Бийиктикте калкыймын. 

Борбор шаарлар үстү менен 
Тагдырга жазганды ойлоп, 
Океан тиктеп. 

(Кайырма): 
Сапар, сапар! 

Түн менен күндөн да узун 
Сапар 
Махабаттын керемет мейкининде 
Сапар, сапар, 
Индиянын ыйык дайралары менен 
Сапар, 
Эми, эч качан кайра кайтмай жок. 

Ганга же Амазондун үстү менен 
Кара, сары, Сикх элдеринде 
Сапар, сапар, 
Аалам падышаларын кезип, 
Сахара кум дөбөлөрүн карап, 
Фиджи, Фудзияма аралдарында 
Сапар, сапар, 
Сен бүтпө да, токтобо! 

Найза таштар үстүндө
Жараланган жүрөктөр 
Океан тиктеп.

(Кайырма) 
Борбор шаарлар үстүндө
Тагдырга жазганды ойлоп 
Океан тиктеп. 

(Кайырма). 

Жеңиш Эдигеев 2011-жылы сентябрда которгон. 

 Сингл – жалкы ырлары 
Айтылуу François альбомунан:
 1986/87: «Voyage Voyage» (өз мекени Францияда № 2, Германияда, Австрияда, Бельгияда, Данияда, Испанияда, Грекияда, Израилде, Испанияда - № 1, Улуу Британияда – 1987-жылы № 53, 1988-жылы - № 5, ж.б.)

 Интернеттеги шилтемелер 

 “Сапар, сапар” ыры тууралуу кыргызча блог
 Ырчынын расмий интернет барагы
 орусча фан-сайт 

Категория:Музыка
Категория:Франция
Категория:Обондуу ырлар
Категория:1986-жыл
Нептун

thumb|Нептун.
Нептун (16px|♆) — Күндөн сегизинчи планета.

Немис астрономдору И. Галле менен Дж. Адам 1846-жылы ачышкан. Күнгө чейинки орточо аралыгы (орбитанын чоң огунун жарымы) 30,06 а. б. же 4500 миллион км. Нептундун түсү, чоңдугу, массасы жана атмосферасы Уранга окшош. Нептун орбита боюнча5,4 км/сек орточо ылдамдык менен Күндү 164,79 жылда толук бир жолу (айлануунун сидерикалык мезгили) айланып чыгат. Анын диаметри Жердин экватордук диаметринен 3,88 эсеге чоң (49500 км), атмосферасы негизинен метандын кошундусу менен молекулалуу суутектен турат. Нептундун көлөмү Жердин көлөмүнөн 57 эсе, массада кылат. Металл түрүндөгү тетрафторидин жогорку температурада барий, кальций же натрий буусу мененкалыбына келтирүүдөн алынат: NpF4+2Ca=Np+2CaF2. Ар кандай даражасындагы бирикмелеринин суудагы эритмелери ар түрдүү түскө ээ: Np3+ – кызгылт, Np4+ – саргыч-жашыл, Np5+ – көгүш, Np6+ жанаNp7+ – жашыл. Суутек сы Жердикинен 17,28 эсе чоң (1,03.1026кг. Анын бетиндеги оордук күчүнүн ылдамдануусу 11 м/сек2га жакын. Нептундун бетинде өтө чоң шамал ылдамдыгы (2000 км/с) катталган. Эки жандоочусу (Тритон, Нереида) барНептундагы жай: температуранын укмуштуудай өзгөрүүсүн биринчи жолу байкаган.

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Күн системасынын планеталары‎
Өзбектер

thumb|270px|Өзбек абышка
Өзбек (өзбектер, өзбөктөр) (өзбекче жекелик санда: Ўзбек, O’zbek; көптүк санда: Ўзбеклар, O’zbeklar) - түрк элдеринин бири (түрк тилдүү). Өзбекстандын негизги эли. Алтай тил үй-бүлөсүнүн түрк тилдер тобунун карлук бутагына кирген өзбек тилинде сүйлөшөт. Өзбектердин карлук, кыпчак, огуз диалектилеринен тышкары, көптөгөн өткөөл говорлору бар. 

Өзбектер Караханийлер (10–13 кылымдар) доорунан Аксак Темирдин жана анын урпактарынын дооруна (14-кылымдын экинчи жарымы – 15-кыдымдын акыры) чейин өзүнчө эл катары калыптанып бүткөн. Алтын Ордонун түштүк-чыгыш тарабындагы көчмөн уруулар 15–16 кылымдарда Өзбек хандын ысмынан улам «өзбек» деген ат менен маалым болушкан. Шейбани хандын колун түзгөн көчмөн Аксак Темирдин урпактарынан бийликти тартып алган. 

Өзбектер м-н кыргыздар экономикалык, саясий жана маданий жактан эзелтеден бери эле карым-катнашта болушкан. Кыргызстанда 999,300 ашуу өзбек жашайт, алар негизинен түштүк дубандарда турушат.

 Шилтемелер 
 История формирования узбекского народа

 

 

Категория:Дүйнө элдери
Категория:Түрк элдери
Ногоева Саадат атындагы №2 орто мектеп

№2 Саадат Ногоева атныдагы мектеп - Жалал-Абад облусуна караштуу Ноокен районунунда жайгашкан.

Мектеп 1975-жылы Майлы-Суудагы механизациялаштырылган көчмө бирикменин усталары тарабынан Сорокин П.А. жетектеген колхоздун каражаттарына 640 орунга ылайыкталып курулган.
Ошол мезгилде мектеп № 8 «Москва» орто мектеби деп аталган. 
2002-жылы 1-сентябрда мектепке Саадат Ногоеванын ысмы ыйгарылды. 
2001-2002 окуу жылынын билим берүү жана башка көрсөткүчтөрүнүн жыйынтыгы боюнча мектеп областта III орунга, райондо I орунга ээ болду.

1995-жылы биздин мектеп «Кыргызстан-Сорос» фондуна пилоттук мектеп катарында кошулду. «Кыргызстан-Сорос» фонду тарабынан компьютерлер, магнитофондор, телевизор жана ар түркүн китептер берилди. Мугалимдер семинарларга барып, өз билимдерин өркүндөтүштү. Окуучулар үчүн шайлоо системасы киргизилип, депутаттарды, президентти өздөрү шайлашты. Окуучулар өз мамлекетин СУВИН деп аташкан. Мектепте англис тили, орус тили, өзбек тили, математика тереңдетип окутулган.
«Кыргызстан-Сорос» фонду жана «Тынчтык» корпусунун жардамы менен Шамаматова Г. Д. - Шотландияга, Жумалиева А. К. - Венгрияга, Турдумбетова Р. С., Арзиева Г. К. - Америка Кошмо Штаттарына барып, өз билимдерин өркүндөтүүгө мүмкүнчүлүк алышты. Азыркы мезгилде Айрекс администрациялык кылган Америка мамлекттик департаменти каржылаган “Билим берүүдөгү заманбап технологиялар” программасы менен иштеп, мугалимдер жана окуучулар үчүн акысыз интернет менен иштөө мүмкүнчүлүгү түзүлгөн.

Мектептин жетекчилери:
Мектепке директор болуп Артыкбаева Зулайка дайындалган.
1979-жылы - Абдуразаков Р., 1980- жылы - Сирожидинов, 1981-жылы - Рыскулова В.К. дайындалып директорлор алмашып турушту.
1982-жылы Цой Р.А. директор болуп дайындалды. Рудольф Андреевич аракетчил, акылдуу, уюштургуч болгондуктан мектепте көп өзгөрүүлөр болду. 
1990-жылы мектеп директору болуп Эгембердиев К.Т. дайындалды. 
1993-жылы Турдумбетова Рымтай Сейтахметовна дайындалды.
Категория:Билим берүү
Категория:Педагогика
Мадрид

Мадрид – Испаниянын борбору. Автономия Кастилия тарыхый областынын жана Мадрид провинциясынын административдик борбору. Административдик жактан районго бөлүнөт Пиреней жарым аралынын борбордук бөлүгүндөгү Месета платосунда, деңиз деңгээлинен 650 м бийиктикте, Мансанарес дарыясынын өйүз-бүйүзүндө жайгашкан. Калкы 3,2 млн (2011; шаар айланасы жана шаар спутниктери менен Чоң Мадрид шаар агломерациясын түзөт; анда 6,4 млн). Өлкөнүн саясий, экономикалык, маданий борбору жана ири шаары. Ири жолдор тоому. Барахас эл аралык аэропорту бар. Метрополитен иштейт.
Шаар маврлардын Мажирит чебинин (сакталбай калган; алгач 932-жылдан эскерилет) айланасында калыптанган. Чеп 1083-жылы арабдардан бошотулган. 1118-жылы чепке шаар укугу берилген. 14–15-кылымда Мадрид Кастиль королдорунун резиденциясы жана кортестердин (парламент) отурумдары өтүүчү жай болгон. 1561-жылдан шаар статусуна ээ. Ошол жылы Филипп II тарабынан Испаниянын борбору болуп жарыяланган. Мадридде өлкөдө өндүрүл­гөн өнөр жай продукциясынын 1/10 бөлүгү даярдалат. Автомобиль жана локомотив куруу, электр-техникалык, радиоаппаратура, жабдуулары, аскер, химиялык-фармацевтика, жеңил (тигүү, текстиль, бут-кийим), тамак-аш, кагаз, полиграфиялык, жыгаччылык, цемент ж. б. өнөр жай ишканалары иштейт. Кол өнөрчүлүк [сайма саюу, тор токуу, желпүүр даярдоо, урма музыкалык аспаптар (кастаньет), зер буюмдар] өнүккөн. 
17-кылымдан тартып иретсиз салынган шаар курулуштары классика жана барокко стилинде болсо, кийинчерээк заманбап курулуштар менен алмашылды. Мадридде банктар, соода компанияларынын башкармалыктары, улуттук жана чет өлкөлүк АКтар, камсыздандыруу мекемелери, фонд биржасы жайгашкан. Шаарда 11 көпүрө курулган. Илимдер академиясы, университет (анын астында студенттер шаарчасы), бир нече жогорку окуу жайлар жана илимий коомдор, китепканалар (анын ичинде улуттук), Испания королдор академиясы, Королдук улуттук медициналык академия, астрономиялык обсерватория, королдор дарыканасы, театрлар, 100дөн ашык музей (анын ичинде Прадо музейинде Боттичелли, Рафаэль, Тициан, Рубенс, Рембрандт, Гой, Караважо ж. б. белгилүү сүрөтчүлөрдүн эмгектери коюлган) жана сүрөт галереялары бар. Епископ капелласы (16-кылым), Сан-Хинес (17-кылым), Сан-Исидро эль Реаль (17-кылым), Сан-Франциско эль Гранде (18-кылым) ж. б. чиркөөлөрү, Пласа Майор аянтында ансамбль (17-кылым) сакталган. Ботаникалык бак уюштурулган. Мадридде жылына 2 жолу коррида (букалар урушу) өткөрүлөт. Эл аралык туризм өнүккөн. 
Категория:Шаарлар
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

Категория:Испания
Казак Советтик Социалисттик Республикасы

Казак Кеңештик Социалисттик Республикасы — КСРБнин ичиндеги республика. Азыркы кезде эгемендүүлүк Казакстан.

 Колдонулган адабият 
...

Категория:ССРС Республикалары
FERRARI TR

right|thumb|250px|1958 Ferrari 250 Testa Rossa
right|thumb|250px|1961 250 TR Spider Fantuzzi
thumb|right|250px|Ferrari 250 TR V-12 engine

Ferrari TR, же 250 Testa Rossa (итал. кызыл баш), — Ferrari компаниясынын спорт үлгүсүндөгү автоунаасы 1956-жылдан 1961-жылга чейин чыгарылган. Жалпысынан 5 жыл ичинде бул үлгүдө 40 унаа чогултулуп, дүйнөгө тараган. Ferrari үлгүсүндөгү бул унаа, компаниянын эң мыкты унааларынын бири болуп Ле-Ман унаалар жарышында (1958, 1960, 1961) үч, Себринде - төрт жолку жана Буэнос-Айресте эки ирээт жеңишке ээ болгон.
2011-жылдын 20 - баш оона айында Goodings & Company аукционунда 1958-жылы өндүрүлгөн бул үлгүдөгү унаа 16,4 миллион АКШ долларына сатылып, аукциондо сатылган унаалардын эң мыктысы болгон. 

 Өндүрүлүшү 
 250 Testa Rossa (1956/57) биринчи жолу 1956-жылы жетинин айында өндүрүшкө коюлган. Кнаанын жеңил, алюминийден жасалган сыркы көрүнүшү Pininfarina и Scaglietti компаниясы тарабынан ойлонуп табылып сунушталган. 12-цилиндрлүү V-баскычтуу мотордун көлөмү үч литр болгондуктан, төрт баскычтуу бөлүштүрүү кутусунун жардамы менен мүнөтүнө 7200 жолу айланып туруучу. Жалпысынан коммерциялык багытта 19 даана, ал эми заводдук үлгүдө 2 даана унаа чыгарылган.
 TR 58 ички түзүлүшү жана сырткы көрүнүшү бир аз өзгөрүлгөн, 4 унаа чыгарылган.
 TR 59 беш баскычтуу бөлүштүрүү кутусунан турган, 5 унаа чыгарылган.
 TR 59/60, дөңгөлөк базасы 2350 дөн 2280 мм чейин кыскартылган, алдыңкы шамаал тосуучу айнек кыйла жогоруу болгон, 3 унаа өндүрүлгөн.
 TRI 60, дөңгөлөк базасы 2250 мм чейин кыскартылган, кыймылдаткыч беш баскычтуу бөлүштүрүү кутусунан турган, 2 унаа чыгарылган.
 TR 61, сырткы көрүнүшү өзгөргөн, дөңгөлөк базасы 2324 мм түзгөн, 3 унаа өндүрүлгөн.

 Шилтемелер 
 Ferrari компаниясынын спорт үлгүсүндөгү автоунаасы. 

Категория:Автоунаа
Сатылганов Токтогул атындагы Ысык-Көл областтык мектеп-лицей интернаты

Жалпы маалымат: 

 Т.Сатылганов атындагы мектеп-лицей-интернаты 1991 жылы негизделген. Мектепте таланттуу окуучулар окуп билим алуусу үчүн шарттар түзүлгөн. Мектепте окуучулар физика-математикалык, химия-биологиялык, чет-тилдер, экономика, кыргыз филологиясы жана журналистика багыттары боюнча билим алышат. Мектепте ар түрдүү музыкалык, спорттук ийримдер иштейт.

 Окутуучулар жааматы: 
Мектептин директору - Жапаров Алтынбек Дүйшеевич, “Эл агартуунун отличниги”.
Мектепте 63 мугалим эмгектенет. Анын ичинен 61 мугалим - жогорку билимдүү, 1 - “Эл мугалими”, 1 - “Кыргыз республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер”, 33 - “Эл агартуунун отличниги”.
Мугалимдер областтагы мугалимдерге усулдук жардам көрсөтүп турат. Мектепте насаатчы, эл аралык машыктыруучулар бар. Мугалимдер ар кандай программаларга катышып, чет мамлекеттерде тажрыйба алмашууда.

 Окуучулар: 
2011/2012 - окуу жылында мектепте 553 окуучу билим алышууда. Анын ичинен - 300 кыз, 253 – эркек.
Жалпы окуучулардын 62% жатаканада жатып окушат.
2010/2011 – окуу жылында аймактык олимпиадага 42 окуучу катышып, 9 окуучу 1 - орун, 4 окуучу 2 – орун, 5 окуучу 3 – орун ээлешти. Республикалык олимпиадага 9 окуучу катышып , 1 окуучу 2 – орун , 2 окуучу 3 – орун , 2 окуучу – Ардак Баракча менен сыйланды.

 Долбоорлор: 
Мектеп негизделгенден баштап ар түрдүү долбоорлор менен тыгыз иш алып барат 1994 – жылдан бери Сорос фондунун пилоттук мектеби. Бул долбоордун алкагында “ Лидер мектептердин трансформациясы” , “ Мектеп парламенти “, “Дебат” , программалары ийгиликтүү иш алып барды. USAID каржылаган ПИКС долбоору мугалимдердин жана окуучулардын өзүн - өзү өнүктүрүүсүнө чоң салым кошту. Дүйнөлүк банк каржылаган “ Айылдык билим берүү” долбоору мектептин өнүгүүсүнө өз салымын кошууда. 
Мектеп 2009 – жылдан бери АКШ элчилигинин пилоттук мектеби. 2009 – жылдан баштап IREX уюму жетектеген ” Билим берүүдөгү заманбап технологиялар” программасы иш алып барууда.
Баткен шаарындагы В.И.Ленин атындагы орто мектеби.

Азыркы учурда бул мектеп Баткен областындагы эн чоң мектеп болуп саналат.
Бул мектеп 1923-жылы биринчи комсомолец,революционер Имаров Айтпай тарабынан негизделген. Мектептин биринчи мугалими да өзү болгон.
Кийинчерээк Кара-Бак кыштагында "Комсомол жаштардын мектеби" деп аталып, башталгыч мектеп ачылган. Андан кийин Баткен кыштагында, сай боюндагы мектепке көчүрүлүп келинген.
30-жылдары азыркы(2011-жыл) райондук кеңештин имаратынын жанына 7 жылдык мектеп болуп ачылып, ага В.И.Лениндин ысымы берилген.
1977-жылга чейин мектептин имараты курулуп,ага көчүрүлгөн.
1982-жылдын март айынан баштап ошол мектеп иштейт.
1947-48-жылы окуу жылында метепти 14 окуучу бүтүргөн. Ошондон баштап бул мектеп чоңоюп атат.

В.И.Ленин орто мектебин бүтүргөн белгилүү инсандар: Болот Шерниязов, Улукбек Кочкоров, Саламат Садыкова, Аппаз Жайнаков жана Арзыбек Бурканов.
Категория:Билим берүү
Категория:Педагогика
Ангела Меркель

А́нгела Дороте́я Ме́ркель (мурун Каснер ; 17-июль 1954, Гамбург) — германиялык мамлекеттик жана саясий ишмер, Германиянын федералдык канцлери (2005-жылдан - 8.12.2021 ). Германиянын тарыхында канцлердин кызматына отурган алгачкы аял. Христиан-демократиялык биримдиги партиясынын төрайымы (2000-жылдан тарта).

Категория:Германия