Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кысса-и-Зилзала

Кысса-и-Зилзала (قصۀ زلزله) (Жер-титирөө баяны) - Молдо Кылычтын чыгармасы.
 
Алгач 1911-ж. Казан шаарынан араб тамгасында чыккан. 1910-ж. Кыргызстандагы, борбору Чоң Кемин болгон, чоң жер титирөө алааматка арналып жазылган казал. Бул кыргыз элинин алгачкы ирет жазылып, басмадан чыккан эмгектеринин бири.
 
Зилзала чыгармасы адам коому менен табияттын кубулуштарынын ортосундагы мамилеге, коомдук мамилелердин өзгөрүшө, адамдардын күнөөлөрүнөн көбүйүшү чоң табигый кырсыктарга алып келет деген философиялык ойго, акыр заман идеясына (Айтып өттүм далай сөз, Акыр заман журтуна) арналган.

Булактар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6

Категория:Кыргыз адабияты
Категория:Педагогика
Категория:Китептер
Категория:Кыргызча китептер
Коммунитардык кыймыл

Коммунитардык кыймыл жаңы социалдык кыймылдардын бутагына таандык; индивиддин өздүк стилине жана жашоо образына, өздүк чөйрөсүн калыптандыруу укугун коргойт.
 
Коммунитардык кыймыл көп учурда коомдук турмуштун эскирген формаларынын кыйрашы менен коштолгон өзгөчө интенсивдүү модерндештирүү мезгилдеринде активдештирилген. Ага мисал: европалык романтизм менен америкалык коммунитаризм: биринчиси - өнөр жай революциясына эпкиндүү жооп катары болсо, экинчиси - ХV к. башындагы урбанизацияга жооп болгон. Бүгүнкү күндөгү коммунитаризм контркультуранын агымдарынын тегерегинде кайра жаралган жана сапаттык жаңы социалдык тартиптин түзүлүшүн көрсөткөн. Ал өзүн-өзү башкаруу башаттарында өкүм сүргөн эркин граждандардын децентралдаштырылган коммунитардык биримдигине негизделген.
 
Коммунитардык кыймыл күчтүү утопиялык маңызга ээ. «Чоң коомго» каршы турган, өзүнүн утопиясын сөзсүз түрдө ишке ашырууга умтулуусу менен мүнөздөлөт. Ошону менен бирге ал граждандык демилгелер, өзүнө-өзү жардам берүү тармактарын түзүү үчүн кыймыл сыяктуу жаңы социалдык кыймылдардын терең прагматикалык багыттары менен байланышкан. Альтернативдүү диний кыймылдардын өкүм сөрүүсүнүн формасы катары коммунитаризм көп учурда кездешет. Жалпысынан алганда коммунитардык пландагы кыймылдар жаңы түшүндүрөтүлгөн «убакыттан тышкары» баалуулуктарга таянган, кезектеги коомдук консенсустун орношуна бел койгон жаңы түшүнүүнү иштеп чыгууга кызмат кылат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Конструктивдүүлүк

Конструктивдүүлүк - (лат. construere - түзүлүш) - саясий теория, саясий процесс, программаларга коюлган суроо-талап.
 
Конструктивдүүлүк саясаттын, бийликтин, саясий концепциялардын, идеологиялардын эффективдүүлүгүн мүнөздөйт. Конструктивдүүлүк саясий кризис, реформа, согуш учурларында абдан зарыл.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Конфессионалдык партиялар

Конфессионалдык партиялар - католицизм, протестантизм жана ислам конфессийлеринин идеологияларынын базасында түзүлгөн жана аракет кылган партиялар.
 
Бул саясий уюмдар өздөрүнүн теорияларын адам, анын дүйнөдөгү ээлеген орду жөнүндөгү диндик түшүнүктүрдүн негизинде, азыркы мезгилдеги социологиялык жана социалдык-экономикалык идеяларды пайдалануу менен иштеп чыгышат. Конфессионалдык партиялардын катарына - христиан-демократтык партиясы (Италия), Христиандык-демократтык союз (1950-ж.) жана Христиандык социалдык союз (1945 ж.), (Германия) ж. б. кирет.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Кызыкчылыктардын агрегациясы

Кызыкчылыктардын агрегациясы - өкмөттүк структураларга берилген көптөгөн жеке талаптарды бир өңчөйлөштүрүүчү процесс. Талаптардын көп түрдүүлүгү белгилүү ырааттуулукка ээ болуп, иерархиялык мамилелер бекемделет.
 
Кызыкчылыктардын агрегациясынын жардамы менен кээ бир саясий талаптар күчүнө чыгып, компромисттик формага ээ болуп же жарабай калышы мүмкүн. Иш жүзүнө ашырууга деталдуу сунуштары менен берилген айкын талаптар ийгилик менен тез мөөнөттө келиши мүмкүн. Түрдүү өлкөлөрдө маданий жана саясий салттарга байланыштуу Кызыкчылыктардын агрегациясынын түрдүү стилдери артыкчылык кылат. Европа жана АКШда прагматикалык макулдашуунун стили кеңири жайылган. Бул учурда макулдашуу жана компромисстер идеологиянын ой-пикиринен артыкчылык кылат. Кээде партиялар кызыкчылыктарды макулдаштыруу үчүн да идеологиялык өзгөчөлүктөрүн унутууга даяр эмес. Бул учур үчүн принциптерди сактоо стили мүмкүн. Ошентип, кээде Кызыкчылыктардын агрегациясынын натыйжасы - саясий уюмдашуу болуп калат. Кызыкчылыктардын агрегациясы саясий системанын функцияларынын бири.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Кыргызстан агрардык-эмгек партиясы

Кыргызстан агрардык-эмгек партиясы Кыргыз Республикасындагы саясий партиялардын бири.
 
Мамлекеттик каттооодон 1994-ж. 10-октябрда өткөн. Партиянын максаты өнөр жайды эң оор кризистен чыгарууга көмөктөшүү жана айыл инфраструктурасын биротоло сактап калуу, 1994-ж 22-октябрда болуп өткөн баштапкы деңгээлдеги жергиликтүү кеңештерге депутаттарды шайлоолордогу бул партиянын ишмердиги жөнүндө маалыматтар жок. 

1995-ж. 5-февралда болгон Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоого Кыргызстан агрардык-эмгек партиясы өз талапкерлерин көрсөтүп, шайлоочулардын арасында партиянын Программасын пропогандалоо багытында бир топ иштерди жүргүзүүшкөн. Партиянын Борбордук Кеңешинин төрагасы Ү. С. Сыдыков Жогорку Кеңештин Эл өкүлдөр жыйынына депутат болуп шайланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Кыргызстандын саясий партиялары
Кыргызстан аялдарынын демократиялык партиясы

Кыргызстан аялдарынын демократиялык партиясы - саясий партия. Мамлекеттик каттоодон 1994-ж. 10-октябрда өткөн.
 
Негизги максаттары жана милдеттери: Кыргыз Республикасынын коомдук-саясий турмушунда аялдардын катышуусун активдештирүү, коомду жана мамлекетти башкаруу ишине аялдарды кеңири тартуу, чечимдерди кабыл алуунун бардык деңгээлдериндеги бийликтин шайланма органдарында аялдардын өкүлдөрүнүн санын көбөйтүү. Аялдар партиясы жаңы түзүлгөнүнө карабастан баштапкы деңгээлдеги жергиликтүү кеңештерге депутаттарды шайлоого (1994-ж. 22-октябры) жигердүү катышканга үлгүрдү.
 
Жогорку Кеңештин депутаттыгына талапкерлерди көрсөтүп, Кыргызстан аялдарынын демократиялык партиясы Жогорку Кеңешинин төрайымы Т. А. Шайлиева Жогорку Кеңештин Эл өкүлдөр жыйынына депутат болуп шайланды.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Кыргызстандын саясий партиялары
Кыргызстан коммунисттеринин партиясы

Кыргызстан коммунисттеринин партиясы К. К. П. Кыргызстандагы саясий партиялардын бири. Уюштуруу конференциясы 1992-ж. 20-июнда болгон.
 
Мамлекеттик каттооодон 1992-ж. 17-сентябрда өткөн. ККПнын негизги максаттары: социалдык-экономикалык өнүгүү багытында социалисттик түзүлүштү жактайт жана жалпы адамзаттык баалуулуктардын артыкчылыгын тааныйт. Рынок экономикасына өтүү, партиянын Программасында көрсөтүлгөндөй акырындык менен жүрүүгө тийиш, менчиктештирүү учурунда эмгекчилерди тоноону, спекуляцияны ж. б. кылмыштарды токтотуу зарыл. Саясат жана идеология багытында Кыргызстанда укуктук мамлекетти курууну, көз карандысыздыкты жана суверенитетти камсыз кылууну көздөйт. Өзүн парламенттик типтеги партия деп эсептейт. Республиканын бардык областтарында жана Бишкек, Ош, Каракөл, Карабалта, Балыкчы, Талас, Ташкөмүр, Кант шаарларында ККПнын баштапкы уюмдары бар.
 
1993-ж. мартта партиянын I съезди болуп, Программага жана Уставга өзгөртүүлөр жөнүндөгү маселени караган. 1994-ж. июнда К. К. П. БАКтын пленуму болуп, өз өтүнүчү боюнча бошоп кеткен Ж. А. Аманбаевдин ордуна Ш. М. Сыдыковду Борбордук аткаруу комитетинин төрагасы кылып шайлашкан. 1995-ж. 5-февралдагы Жогорку Кеңешке депуттатарды шайлоодо ККПдан 17 талапкер көрсөтүлүп, экөө: А. М. Масалиев жана Ш. М. Сыдыковдор депутат болуп шайланышкан. Россиянын жана КМШга кирген башка өлкөлөрдүн коммунисттик партиялары менен ККПнын тыгыз байланышы бар.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Кыргызстандын саясий партиялары
Кыямат-кайым

Кыямат-кайым (араб. «какайып тик туруу») ислам окуусунда: Кыямат-кайым болгондо бүткүл тиричилик кыйрайт да, кыйла жылдар өткөндөн кийин Алла таала бардыгын тирилтип, суракка алып, жаңы дүйнөнү жасайт.
 
Ошондо өлүп калган Исраил периште тирилип, Сур деген сурнайын тартканда арбактардын бардыгы тирилип туруп, Махшар көктөм майданына барат экен. Майданда чоң сурак башталып, адамдардын жүрүм-туруму, кылган кылмыштары, иштери жазылган дептер таразага салынат. Адамдардан өкүл болуп тараза жанында ХII к. жашаган кожо Ахмед калыс болуп турат экен. Махшар майданында күнөө-сооп текшерилгенден кийин периштелер пенделерди айдап, кыл көпүрөдөн (Сырт көпүрөдөн) өткөрөт. Ал көпүрөнүн ары жагында бейиш (жаннат), асты жагында тозок (жаханнам) бар. Ошондон соң чын дүйнө - түбөлүк дүйнө башталат. Мындай мүшкүл адам баласына гана таандык. Кыямат-кайым маселеси ХIХ к. экинчи жарымынан баштап бир топ акындардын ырларында, өзгөчө заманачылардын чыгармаларында көп кездешет. Кыямат-кайым акыр заман, тар заман ж. б. маселелер менен бир катарда турат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Люмпен-пролетариат

Люмпен-пролетариат (нем. lumpen - самтыраган) - өз алдынча уюшулган кыймылга жөндөмсүз пролетариаттын эң төмөнкү катмары, коомдун төмөнкү катмарынын өкүлдөрү.
 
1944-ж. А. Кестлер «люмпен-буржуазия» деп кризис маалындагы интеллигенцияны атаган. Азыркы Люмпен-пролетариат өз проблемаларынын чечүүнүн жолун издегенге караганда, аны чечүүнү мамлекеттен талап кылууну көбүрөөк колдонушат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Максат жана каражаттар

Максат жана каражаттар (саясатта) - саясий ишмердүүлүктүн эффективдүүлүгүн аныктай турган маанилүү структуралык элементтери.
 
Саясий максат каалаган натыйжанын саясаттын субъектисинин талаптары жана кызыкчылыгы менен аларды канааттандыруунун шарттарына болгон катышынын элеси катары берилет. Максат - ар бир айкын саясий ишмердүүлүктүн башталышы эмес, эпицентри, ал анын жөнгө салуу функциясын аткарып, саясаттын субъектилеринин талаптары жана кызыгууларына ылайык иштелип чыккан келечектеги социалдык-саясий кубулуштардын моделин калыптандырат.
 
Максат өзү негизги үч компоненттен турат:
 а) саясаттын субъектисин кызыктыруучу объекттердин маңызы жөнүндө билүү;
 б) өзүнүн негизи катары саясий проблеманы кабылдоо;
 в) саясий ишмердүүлүктүн натыйжасында келечек жөнүндө болжолдоо. Бир да саясий максаттын белгилүү каражаттарысыз ишке ашуусу мүмкүн эмес. 

Саясий каражаттар саясаттын субъектиси, саясий процесстин жүрүшүн текшерүү жана максатка жетүү үчүн колдонгон ишмердүүлүктүн куралы.
 
Саясаттын субъектиси алдына койгон максатка жетүү үчүн пайдалануучу каражаттардын маанилүүлөрү болуп:
 а) саясий милдеттерди чечүүгө жөндөмдүү ресурстар (материалдык, адам, маалыматтык, маданий ж. б.);
 б) субъект тарабынан саясий системага, жалпысынан коомго жана анын түрдүү бөлүктөрүнө мамлекет, саясий партиялар ж. б. таасир кылуунун эффективдүүлүгүн жогорулатуу максатында түзүлгөн саясий уюмдар жана мекемелер;
 в) укуктук жана башка саясий нормалар;
 г) жалпы саясий максатка карата каражат болуучу жеке саясий максаттар;
 д) түрдүү саясий билим (кырдаалды билүү, профессионалдык даярдык), саясий тил, саясий сөз өзүнө мүнөздүү болгон белгилер - фразеология, терминология, саясий риторика, саясий символика ж. б. менен;
 е) массалык маалымат каражаттары (пресса, радио, теле-көрсөтүү), искусствонун (театр, кинематограф, көркөм чыгармачылык искусство) мүмкүнчүлүктөрү, бардык түрдөгү үгүттөө;
 ж) коомдук кыймылдар, агымдар жана алардын чыгуулары - массалык саясий акциялар, митингдер, манифестациялар, чогулуштар ж. б.
 
Саясаттын каражаты болуп аң-сезимдүү түрдө саясий күрөшкө тартылып жана ошого ылайык саясаттын субъекттери тарабынан белгилүү саясий максаттарына жетүү үчүн бурмаланган ар бир социалдык кубулуш, ар бир факт эсептелет. Максат менен каражат бирин-бири өз ара толуктайт. Бирде максат болгон нерсе, экинчисинде каражат жана тескерисинче болушу мүмкүн.
 
Мисалы: саясий бийлик саясий ишмердүүлүктүн негизги максаты катары чыкса, ага жетишүүнүн каражаттары болуп шайлоо, массалык граждандык акциялар ж. б. эсептелет. Бирок саясий бийлик ошол эле учурда саясаттын субъектилеринин милдеттерин (социалдык-экономикалык ж. б. кызыкчылыктарын) камсыз кылуу каражаттарынын кызматын аткарат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Мыйзам чыгаруучу жыйын

Мыйзам чыгаруучу жыйын Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин палатасы - Конституциялык түзөтүүлөр жөнүндө 1994-ж. 22-октябрындагы референдумдун (бүткүл элдик добуш берүүнүн) жыйынтыктарына ылайык, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 96-статьясынын талап-тарына негизделип, Кыргыз Республикасынын Конституциясына өзгөртүүлөр жана толуктоолор жөнүндө конституциялык кеңешме түзүлүп, сунуштарды иштеп чыккан.

Анда Жогорку Кеңеш төмөнкүдөй эки палатадан турат: туруктуу иштөөчү жана республиканын бүткүл калкынын таламдарын билдирүүнүн негизинде шайлануучу 35 депутаттын курамындагы Мыйзам чыгаруучу жыйын; сессиялык жол менен иштөөчү жана аймактык таламдарды билдирүүнүн негизинде шайлануучу 70 депутаттын составын-дагы Эл өкүлдөр жыйыны (54-статья). 58-статьяда көрсөтүлгөндөй Мыйзам чыгаруучу жыйындын бийлик-укугуна төмөнкүлөр кирет: мыйзамдарды кабыл алуу; өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү, ошондой эле алардын аткарылышына көзөмөлдүк кылуу; мыйзамдарга официалдуу түшүнүк берүү; эл аралык келишимдерди ратификациялоо жана денонсациялоо; аскер наамдарын, дипломаттык, даражаларды, класстык чиндерди башка атайын наамдарды белгилөө; мунапыс жарыялоо; шайлоо жана референдумдарды өткөрүү боюнча Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасын жана мүчөлөрүнүн үчтөн бирин шайлоо; контролдук-эсептөө палатасынын төрагасын, орун басарын жана анын аудиторлорунун составынын жарымын кызматка дайындоо жана кызматтан бошотуу; Кыргыз Республикасынын Президентин кызматтан четтетүү үчүн ага каршы айып коюу ж. б.
 
63-статъяга ылайык, Мыйзам чыгаруучу жыйын Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан таркатылышы мүмкүн. 1995-ж. 5-февралдагы Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоо жогоруда көрсөтүлгөн конституциялык кеңешменин иштеп чыккан сунуштарына ылайык жүргүзүлгөн.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Неоконфуций окуусу

Неоконфуций окуусу — Кытай философиясында Сун (X-XII к). мезгилинде пайда болгон окуу.
 
Неоконфуций окуусунун негиздөөчүлөрдөн бири - Чжан Цзай. Негизинен этикалык-саясий багытта болгон Конфуций окуусунан айырмаланып, Неоконфуций окуусунда көп орун онтология, натурфилософия жана космогония маселелерин изилдөөгө берилген. Неоконфуций окуусунун көрүнүктүү өкүлдөрүнөн бири - Чжу Си. Кытайдагы философиялык жана коомдук-саясий ойдун өнүгүшүндө үстөмдүк кылуучу агым катары Неоконфуций окуусу ХХ к. башына чейин жашап келген.

Колдонулган адабияттар
 Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6

Категория:Педагогика
Категория:Кытай философиясы‎
Нигилист

Нигилист И. С. Тургеневдин «Аталар жана балдар» (1862) романынын каарманы Базаровго карата колдонулган жана ушундан кийин Россияда кеңири таралган түшүнүк.
 
Нигилист - бул дворяндык маданияттын принциптерин жана салттарын танган, ХIХ к. 60-ж. разночиндик интеллигенциянын өкүлү. Ал мезгилде революциячыл демократияга каршы болгондор революцияны жактоочулардын бардыгын тең Нигилист деп атай башташкан.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Ноу-хау

Ноу-хау ( - кандай экенин билем) - белгилүү бир буюмду даярдоо, өндүрүү процессин, технологиясын ж. б. кайрадан түзүү үчүн зарыл болгон техникалык билимдерди, шыктарды, коммерциялык ж. б. маалыматтарды белгилөө.
 
Ноу-хау термини документтер менен алмашууну, кызматкерлерди окутууну, адистерди катыштырууну көздөгөн эл аралык макулдашууларда, келишимдерде колдонулат.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Путч

Путч - армиянын (же бөлүктөн) же офицерлердин бөлүгүнүн күч колдонуу менен өкмөттү кулатуусу.
 
Коомдук-саясий ситуация, баш-ийген топ, баш ийүүдөн баш тарткан, бирок кандайдыр бир абалды өзгөртүүдө так максатты коё албаган учур.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Саясий жүрүм-турум

Саясий жүрүм-турум - субъекттин өзүн курчап турган саясий чындык менен өз ара аракети.
 
Саясий жүрүм-турум чөйрөнүн саясий стимулдарына карата жооп берүү системасы катары каралат. Тигил же бул жолду тандоодо жана өз алдынча саясий чечимди кабыл алууда адамдын дүйнөгө болгон көз карашына (мындан анын жүрүм-турумунун багыты көз каранды болот) чоң маани берилет. 

Адамдын Саясий жүрүм-турумун аныктоодо саясий бихевиоризм, неофрейдизм, когнетивизм, гуманисттик психологизм ж. б. агымдар бар. Саясий жүрүм-турум инсандын аң-сезимдүү саясий кызыкчылыктарынын жана баалуулуктарынын болушу чечүүчү мааниге ээ. Тышкы факторлор (коомдун саясий-экономикалык системасы, саясий маданият, коомдун социалдык структурасы, улуттук мамилелер, формалдык жана формалдык эмес бирикмелер ж. б.) адамдын Саясий жүрүм-турумга олуттуу таасир кылаарын дайыма эске тутуу чоң мааниге ээ.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Тенноизм

Тенноизм (япончо - тенно-асман императору; көктөн түшкөн император) - Японияда императорду кудай деп тааныган идеология.
 
Тенноизмдин негизги идеялары 1887-ж. императордук бийликти калыбына келтирүү мезгилинде иштелип чыккан жана официалдуу идеология катары Мэйдзи конституциясында бекитилген. Император «Тирүү кудай» же «киши кудай» катары көрсөтүлгөн. 1889-ж. 11-февралда кабыл алынган Улуу япон империясынын Конституциясы -Тенноизмдин доктринасынын негизинде иштелип чыккан. Бул негизги мыйзамды иштеп чыгууда Европа өлкөлөрүнүн Конституциялары кеңири пайдаланылып, көп ойлорду өзүнө камтыса да, Япониянын жергиликтүү өзгөчөлүктөрү өтө чыгармачылык жана ийкемдүүлүк менен эске алынган. Жыйынтыгында, монархиялык түзүлүш мыйзамдуу негизге ээ болушу саясий эркиндик жана укуктарды кеңейтмек турсун кайра аны чектөөгө алып келген.
 
ХХ кылымдын башында капиталисттик мамилелердин өнүгүшү жана социалдык-таптык структуранын өзгөрүшү менен императордун бийлигин чектөө жана парламенттин бийлигин көбөйтүү зарылчылыгы келип чыккан. Кландык өкмөттүн ордуна партиялык кабинеттер доору келген, б. а. бийликтин демократиялык механизмдерин орнотуу башталган. 1947-ж. Японияда демократиялык Конституциянын кабыл алынышы менен Тенноизмдин өнүгүшүндө жаңы этап башталат.
 
Демократия үчүн бийликти кимдер алып барары анча мааниге ээ эмес. Ал үчүн жогорку бийликтин башында турган адам элдин жыргалчылыгын ойлоп, элдин мүдөөсүн эске алууга тийиш (Н. Есино). Япония өкмөтү салттык баалуулуктарды эске алуу менен улуттук биримдиктин идеологиялык платформасын иштеп чыгуунун үстүндө иштөөдө. Япония монархиясынын өзгөчөлүгү - коомдогу ар кандай өзгөрүүлөргө дайыма так жана ийкемдүү ыңгайлашып, ошону менен бирге эле, өзүнүн салтка ылайык негизги маңызын сактап келгендигинде.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика
Улуттук идеология

Улуттук идеология - идеологиялык агымдардын бири; маанилүү проблемаларды, улуттук маселелерди чечүүнүн составдык бөлүгү катары коюуну болжолдойт; улуттук саясий кыймылдардын руханий негизи болуп чыгуу менен Улуттук идеология улуттардын маданий өз алдынчалыгын жана эркиндигин камсыз кылуу программасын иштеп чыгат, улуттук идентификациялоонун негизинде граждандардын саясий жүрүм-турумунун максатын ачып көрсөтөт.
 
Жалпы адамзат нормаларын жана башка социалдык этностук биримдиктердин укугун жокко чыгарган улуттук максаттарды жана баалуулуктарды абсолютташтыруу Улуттук идеологияны антидемократтык, тоталитардык, фашисттик саясий кыймылдардын идеялык негизи болгон улутчулдук доктриналарына айландырат. Улуттук идеологиянын программалык-саясий максаттары жана талаптары саясий элиталардын улуттук өзүн-өзү түшүнө билүүсүнүн деңгээли жана конкреттүү - тарыхый шарттар менен гана эмес, улуттун таратылышын спецификалык коомдук топ катары түшүнүүнүн өзгөчөлүктөрү менен шартталган, Улуттук идеология теориялык фундаментинде жаткан жалпы концептуалдык жолдордун катарында төмөнкүлөрдү бөлүп чыгуу мүмкүн: улуттардын жаратылышын анын баалуулук-маданий жана этностук булактарын бириктирүүчү социалдык жана саясий институттардын бөлүшү менен байланыштырган институционалдык, улутту тубаса, табигый мурастап калынган мүнөздөмөлөрдүн (расасы, кандык-туугандык байланыштар, регионалдык жашоонун өзгөчөлүктөрү) жыйындысына алып баруучу социобиологиялык, улутту социомаданий нормалардын, баалуулуктардын, символдордун ж. б. алып жүрүүчүсү катары түшүнгөн культурологиялык; улутту убакытта жана мейкиндикте өзгөрүлбөөчү сезимдик-эмоционалдык элестердин жыйындысына алып баруучу психологизатордук; улутту материалдык турмуштун, адабий тилдин, аймактык жана руханий жашоонун белгилүү салттын элемемттеринин бир катар шарттарынын биримдигине негизделген тарыхый биримдик катары караган социалдык-таптык; улутту Кудайдын тилеги берилген жана бул жыргалчылыкты башкалардан сактоочу эл катары караган теократиялык.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6
Категория:Педагогика