Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Нематжан Нематов

Нематов Нематжан- (14.03.1941 - 29.04.1996 ж.ж. Ош шаары)-актер, Кыргыз ССР ал артисти (1980) Эмгек жолун 1957 жылы Ош өзбек музыкалык драма театырынын сахнасында иштөөдөн баштаган. Аткарган башкы ролдору: Кочкарёв (Н. Гоголь, «Үйлөнүү»), Ашырбай (Т. Абдумомунов, «Ашырбай»), Дөөтбай (Ч. Айтматов, «Биринчи мугалим») жана башка киного да тартылган (Зуннахун, «Каныбек»). Режиссёр катары М. Мирзарахимовдун «Мени бала көрбөгүлө», А. Абдугафуровдун «Тапкыч Талмас», «Гипноз-2» жана башка спектаклдерди түзүүгө катышкан. Өзбекстанда өткөн кыргыз адабияты менен искуствосунун 10 күндүгүнүн (1969) катышуучусу. Кыргыз ССР Жогорку Советинин, Өзбек ССР Жогорку Советинин Ардак грамоталары менен сыйланган.

 Борбугулов М. Ош областы энциклопедия. Фрунзе 1989-ж.

Категория:Инсандар

Категория:Коом
Категория:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Ош шаарынын Бабур театры
Категория:Ош шаары
Категория:Туулгандар 1941-жылы
Категория:Өлгөндөр 1996-жылы
Сабиржан Нишанов

Нишанов Сабиржан (1904, азыркы Кара-Суу району, Дыйкан-Кыштак кыштагы — 1969, ошол эле жерде) — пахтачы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1951). 1935-жылы Кара-Суу районундагы «Кызыл-Шарк» (азыркы X. Таширов атындагы) колхозуна мүчө болуп кирген. 1944-жылдан пахтачылык бригадасынын бригадири. 1950-жылы анын бригадасы 56 га аянттагы пахтанын гектарынан 45,18 ц ден түшүм жыйнап алган. Эки Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.

 Адабият 
 Борбугулов М. Ош областы энциклопедия. Фрунзе 1989-ж.

Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кара-Суу району
Категория:Туулгандар 1904-жылы
Категория:Өлгөндөр 1969-жылы
Ормонова Гүлбара

Ормонова Гулбара - (1920-жылы туулган, Алай району, Шарт кыштагы) — малчы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1966). Эмгек жолун 1940-жылы «З-Интернационал» колхозунда иштөөдөн баштаган. 1955-жылдан колхоздун баш чабаны, 1958-жылдан Алай районунда «Алай» союзунда баш чабан,' 1977-жылдан «Сары-Могол» союзунда чабан. 1965-жылы ар бир ириктен орточо 5,2 к.г дан жүн кыркып, тирүүлөй салмагын 70 кг га жеткирген. Эки Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган. 1967—75-жылы Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.

 Адабият 
 Борбугулов М. Ош областы энциклопедия. Фрунзе 1989-ж.
 Ормонова Гульбара, Герои страны
 Библиография

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Туулгандар 1922-жылы
Категория:Алай району
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Осмонбеков, Арстаналы

Осмонбеков Арстаналы - (1885, Наманган уезди, Кырк-Уул болушу, Тегене кыштагы —1945, Жаңы-Жол району, Афлатун кыштагы) —Түркстандагы граждандык согуштун жана Кыргызстандын түштүк аймактарында социалисттик курулуштун активдүү катышуучусу. Наманган шаарындагы орус-тузем мектебинде окуган. 1916—17-жылдары аскер-оорук жумуштарында (Белоруссияда), «Ооруктагылардын» согушка каршы кыймылына катышкан. 1917-жылы февралда 5-курулуш бригаданын революциячыл камитетинин мүчөсү. Кызыл Гвардия жана элдик милиция отряддарын түзүүгө катышкан. 1920-жылы май айынан басмачыларга каршы күрөшүүчү ыктыярдуу отряддын командири. 1921-жылы февралдан ыктыярдуу милициянын Кыргыз атчандар өзгөчө дивизионунун командири. Парт, жана чарбалык жетекчи кызматтарда иштеген. Жаңы-Жол районунда колхоз башкармасы болуп иштеген. Кыргыз АССР Советтеринин 1-уюштуруу съездине делегат болуп шайланган. Кызыл Туу ордени менен сыйланган. 

 Адабият 
 Борбугулов М. Ош областы энциклопедия. Фрунзе 1989-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Түштүк аймак
Категория:Туулгандар 1885-жылы
Категория:Өлгөндөр 1945-жылы
Тойгонбаев Абдувап

Тойгонбаев Абдувап (1931-жылы Ноокат району, Кыргыз-Ата кыштагында төрөлгөн) — тамеки өстүрүүчү, Социалистик Эмгектин Баатыры (1974). 1972-жылдан КПСС мүчөсү. Эмгек жолун Ноокат районундагы Э. Тельман атындагы колхоздо иштөөдөн баштаган, 1962-жылдан эсепчи, 1967-жылдан тамеки өстүрүүчү бригаданын бригадири. Анын бригадасы тамеки өстүрүүдө жыл сайын жогорку көрсөткүчтөргө жетишкен. 
thumb
photo by Bekbolot Sadykov
(Сурот киргизген Бекболот Садыков)

 Сыйлыктары 
Социалистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
 Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.
 Frunze Sovetnik Kyrgyzstan, Newspaper Archives December 16, 1988 Page 3
 Photo by Bekbolot Sadykov

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Ноокат району
Категория:Тамеки өстүрүүчү
Бандар-лог

thumb|Бандар-лог жана Маугли. Жон Чарлз Доллман тарткан сүрөт.
Бандар-лог (кээде бандарлог жана бандерлог түрүндө да колдонулуп жүрөт) (хинди тилинде बन्दर-लोग, англисче Bandar-log) — британ жазуучусу Редйард Киплингдин “Жунгли китеби” чыгармасындагы жана ага негизделген советтик “Маугли” мултфилминдеги ойдон чыгарылган маймылдардын эли.

Киплингдин сүрөттөшүнчө, бандар-лог эли өз жолбашчысын шайлап, мыйзам чыгаруу үчүн дайыма топурап чогулушат, бирок күн сайын жыйынтыксыз таркап кетишет. Алардын эс тутуму экинчи күнгө чейин эч нерсени сактап кала албайт. 
Алардын макалы: “Бандар-лог азыр ойлогон нерсе тууралуу жунгли чытырманы кийинчерээк ойлонот”. 

Бандар-логдун маймылдары Мауглини өздөрүнө окшоштуруп уурдап кетишет.

 Терминдин башка түрдө колдонулушу 

 «Bandar Log» — Марселде 1981-жылы түзүлгөн регби тобунун аталышы.
 [2011|[2011-жылдын]] 15-декабрында Орусиянын премьер-министри Владимир Путин обого түз чыккан сыналгы берүүсү маалында оппозициячыл маанайдагы мекендештерин чет өлкөлөрдүн кызыкчылыгында иштеп жатат деп айыптап, «бандерлогго» теңеди. Анын «Бери келгиле, бандерлогдор» деген сөз айкашын мисал келтирип айтканы өлкөдөгү оппозициянын жаалын чыгарды.

 Адабият тизмеси 

 Книга джунглей. Киплинг Р. Собрание сочинений в 6 т. М., ТЕРРА, 1996. Том 3. — 526 с. с. 5-144. Перевод с английского Е. М. Чистяковой-Вэр.
 «Бандерлоги» в Словаре-2011 
 Parsons, Marnie (1994). Touch Monkeys. University of Toronto Press. pp. 83. ISBN 9780802029836.

 Интернеттеги шилтемелер 

 Борис Акунин: Скажите, пожалуйста, господа бандерлоги, нравится вам, как Путин ответил на Болотную площадь?
 Григорий Явлинский: Мы хотим сделать такую систему, в которой никто никогда не осмелится называть нас баранами и бандерлогами.
 Книга джунглей. Киплинг Р. Собрание сочинений в 6 т. М., ТЕРРА, 1996. Том 3. — 526 с. с. 5-144. Перевод с английского Е. М. Чистяковой-Вэр.
 http://censor.net.ua/video_news/195452/desantniki_zapeli_dlya_putina_ty_obychnyyi_chinovnik_ne_tsar_i_ne_bog_dlya_tebya_chelovek_tupoyi_banderlog

Категория:Чыгармалардын кейипкерлери
Категория:Британия адабияты‎
Тешебаев Гапар

Тешебаев Гапар (1928-жылы Ноокат району, Өрнөк кыштагында төрөлгөн) ― тамеки өстүрүүчү, Социялистик Эмгектин Баатыры (1971), СССР социалисттик айыл чарбасынын устаты (1967). 1953-жылдан КПСС мүчөсү. 1946-59-ж. «өрнөк» колхозунда колхозчу болуп иштеген, 1962-жылдан У. Салиева атындагы колхоздо тамеки өстүрүүчүу бригаданын бригадири болуп иштеген. 1971-жылы анын бригадасы 46 га аянттын ар гектарынан 27 - 29 цден тамеки жалбырагын жыйнап алган.
 
 Сыйлыктары 
Социялистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени, медалдар, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Ардак грамотасы менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
 Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстн
Категория:Ноокат району
Категория:Тамеки өстүрүүчү
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Камал Султанов

Султанов Камал (1911-жылы азыркы Ленин району, Чоң-Багыш кыштагында төрөлгөн - ?) - пахтачы, Социялистик Эмгектин Баатыры (1971). Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1976), Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Ленин районундагы «Коммунизм» колхозунда 1941-жылдан пахтачы. 1959-жылдан бригаданын бригадири. Анын бригадасы 1976-ж. 75 га гектарынан 55,8 цден, 1977-ж. 57 цден пахта жыйнаган.
 
 Сыйлыктары 
Социялистик Эмгектин Баатыры,Эки Ленин ордени, Октябрь Революциясы, 3-даражадагы Эмгек дацкы ордендери менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
 Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Ленин району
Категория:Пахтачы
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Турсунаалы Сулайманов

Сулайманов Турсунаалы (1897, азыркы Кара-Суу району, Нариман кыштагында төрөлгөн - 1971, ошол эле жерде) колхоз өндүрүшүн уюштуруучу, Социялистик Эмгектин Баатыры (1957). 1938-жылдан КПСС мүчөсү. 1930-ж. мүчө болуп өтүп, 1932-ж. Н. Нариманов атындагы колхоздун председатели болуп шайланган. Көп тармактуу чарбаны башкарып, алдыңкы чарбалардын катарына кошкон. 1956-ж. 810 га пахта аянтынын ар гектарынан 32 цден тушум жыйнап алган. 1946-50-жылдары СССР Жогорку СоветининСписок депутатов Верховного Совета СССР II созыва, 1951-54 жана 1955-56-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. 

 Сыйлыктары 
Социялистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, 3 Эмгек Кызыл Туу ордени, медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
 Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Кара-Суу району
Категория:Колхоз өндүрүшүн уюштуруучу
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Шабданова, Айтажи

Шабданова Айтажи (1945-жылы туулган, Араван району, Ленин атындагы колхоз - 17.04.2022) — актёр, Кыргыз ССР эл артисти (1988). Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти (1974). 1963-жылдан Ош өзбек музыкалык-драма театрында иштейт. 1976-жылы А. Н. Островский атындагы Ташкент көркөм театр институтунун сырттан окуу бөлүмүн бүтүргөн. Аткарган негизги ролдору: Медея (Еврипид, «Медея»), Нурхон (К. Яншин, «Нурхон»), Катерина (А. Н. Островский, «Добул»), Уркуя (Н. Байтемиров, «Уркуя»), Алтынай (Ч. Айтматов, «Биринчи мугалим») жана башка.

 Адабият 
 Борбугулов М. Ош облусу. Энциклопедия. Фрунзе 1989-ж.

Категория:Актерлор
Категория:Кыргызстан
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Араван району
Категория:Туулгандар 1945-жылы
Категория:Ош шаарынын Бабур театры
Санжаров Шарап

Санжаров Шарап (1932-жылы Өзгөн району, Дөң-Булак кыштагында туулган.) - малчы, Социялистик Эмгектин Баатыры (1966). 1961-жылдан КПСС мүчөсү. Кыргыз ССРинин мал чарбасына эмгек сицирген устаты. Кара-Суу районундагы В. В. Куйбышев атындагы колхоздо малчы, 1956-жылдан «Коммунизм» колхозунда чабан, 1960-жылдан Өзгөн районундагы «Алга» совхозунда баш чабан. 1965-ж. ар жүз тубар койдон 120дан козу алып, ар биринен 5 кг дан жун кыркып алган. 1974-79-ж. СССР Жогорку СоветининСписок депутатов Верховного Совета СССР IX созыва жана 1963 - 67-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. 

 Сыйлыктары 
Социялистик Эмгектин Баатыры, Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, Октябрь Революциясы ордендери, медалдар менен сыйланган. 

 Колдонулган адабият 
 Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Ош облусу
Категория:Өзгөн району
Категория:Малчы
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Даңканай Эсенгелдиев

Даңканай Эсенгелдиев (1888, Наманган уезди, Муз-Төр болушу, Эш-Сай кыштагы — 1958, ошол эле жерде) — Кыргызстандын түштүк аймактарында Совет бийлигин орнотуу үчүн күрөштүн активдүү катышуучусу. 1918— 21-жылы Кетмен-Төбө өрөөнүндө коргонуу отрядынын командири. 

 Кыскача өмүр таржымакалы 
Даңкангай Эсенгелдиев 1888-жылы падышалык Орусиянны отор жайы болгон Фергана өрөөнүндө Наманган үйөсүнө караштуу Муз-Төр болуштугундагы Эш-Сай кыштагында туулган. Улуту - кыргыз.

1918—21-жылдары Кетмен-Төбө өрөөнүндө Кызыл Армиянын катарында коргонуу отрядынын командири болгон. 

1921-жылы сентябрдан 1924-жылы март айына чейин А. Осмонбеков командалык кылган ыктыярдуу милициянын өзүнчө атчандар отрядында Кетмен-Төбө жана Чаткал өрөөндөрүндө, Наманган, Маргалаң, Кокон уезддеринин тоолуу болуштарындагы басмачыларга каршы күрөшкө катышкан. 

Кийин советтик жана администрациялык-чарбалык кызматтарда иштеген. 

Токтогул районундагы Бек-Багыш, Кедул айыл советтеринин төрагасы болгон. 

 Сыйлыктары. Наамдары 
Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган. 

Анын ысмы менен Токтогул шаарындагы көчө, Токтогул районунун Чолпон-Ата кыштагындагы орто мектеп аталган.

 Адабият 
 Борбугулов М. Ош областы энциклопедия. Фрунзе 1989-ж.

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Жалал-Абад облусу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Туулгандар 1888-жылы‎
Категория:Өлгөндөр 1958-жылы
Якубов, Осмон

Якубов (Жакыпов) Осмон (1911, Өзгөн району, Миң-Булак кыштагы — 1944, Витебск облусу, Сиротино-Орша району, Орехи кыштагы) — Советтер Союзунун Баатыры (1944). 1941-жылдан Кызыл Армиянын катарында. Сталинград шаарынын жанында гвардиялык 67-аткычтар дивизиясынын гвардиялык 201-аткыч- тар полкунун 1-аткычтар батальонунда согушка катышкан. 1944-жылы 2-июнда Орехи кыштагын бошотууда душмандын дзотун талкалап, батальондун ча- буулга өтүшүнө жол ачып, эрдик көрсөтүп, өзү курман болгон. Өзгөн районундагы совхоз (борбор чарбагы: Ильич кыштагы). 1960-жылы - бир нече чакан колхоздордун базасында түзүлгөн. Эт, сүт өндүрүүгө жана тамеки өстүрүүгө активдүү салым кошкон.

 Адабият 
 Борбугулов М. Ош областы энциклопедия. Фрунзе 1989-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Туулгандар 1911-жылы
Категория:Өлгөндөр 1944-жылы
Узденова, Мариям

Узденова Мариям (1928-жылы туулган, Совет району, Кашка-Тоо кыштагы) — саанчы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1966). 1969-жылдан КПСС мүчөсү. 1948-жылдан Сузак районундагы В. И.Ленин атындагы колхоздо саанчы. 1965-жылы өзүнө бекитилген 16 уйдун ар биринен 3368 кг дан, 1979-жылы 6000 гсгдан сут саап алып, пландык милдеттенмелерин дээрлик 2 эсеге ашык аткарган. 1971—80-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты. Ленин ордени, Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Борбугулов М. Ош областы энциклопедия. Фрунзе 1989-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Коом
Категория:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Туулгандар 1928-жылы
Категория:Совет район
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Саипова Санавар

Саипова Санавар — пахтачы. 1928-жылы Кара-Суу району, Шарк кыштагында төрөлгөн. Социалисттик Эмгектин Баатыры (1948). Эмгек жолун Кара-Суу районундагы «Шарк» айыл-чарба артелинде колхозчу болуп иштөөдөн баштаган. 1946-ж. Калинин атындагы колхоздо пахтачылык бригаданын звено башчысы. 1947-ж. 5 га аянттын гектарынан 86 цден түшүм алган. 

 Сыйлыктары 
Социалисттик Эмгектин Баатыры;
Ленин ордени;

 Колдонулган адабият 
 Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Ош облусу
Категория:Кара-Суу району
Категория:Пахтачы
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Садыков Убайдулла

Садыков Убайдулла (1902, азыркы Кара-Суу району, Мады кыштагында төрөлгөн - 1978, ошол эле жерде) – айыл чарба өндүрүлүшүнүн ишмери, Социялистик Эмгектин Баатыры (1957).

1939-жылдан КПСС мүчөсү. Жаш кезинен жалданып иштеген. 1930-жылдан колхоздо бригадир, председателдин орун басары. 1939-ж. М. И. Калинин атындагы колхоздун председатели болуп шайланган. Анын жетекчилиги менен колхоздун экономикасы чыңдалып, айыл чарба өсүмдүктөрүнүн түшүмдүүлүгү жогорулаган, малдын саны көбөйүп, кунардуулугу арткан. 1956-ж. ал башкарган колхоз 1520 га пахтанын ар гектарынан 29,5 цден түшүм жыйнап алган. 1954-58-жылдры СССР Жогкуор СоветининСписок депутатов Верховного Совета СССР IV созыва, 1951-55-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.

 Сыйлыктары 
Социялистик Эмгектин Баатыры,Эки Ленин ордени, 3 Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
 Борбугулов М. "Ош областы энциклопедия" Фрунзе 1989ж.

Категория:Инсандар
Категория:Кыргызстан
Категория:Кара-Суу району
Категория:Айыл чарба
Категория:Туулгандар 1902-жылы
Категория:Өлгөндөр 1978-жылы
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Тайгараев, Туку бай

Тайгараев Туку бай (1923, Сузак району, Кедей-Арык кыштагы —1944-жылы Латыш ССРи, Рундене кыштагы) — сержант, Советтер Союзунун Баатыры (1945). 1942-жылы Кызыл Армиянын катарына чакырылган. 2-Прибалтика фронтунда 3-сокку берүүчү армиянын Т. Тайгараев 219-Идрицкдивизиясынын 375-аткычтар полкунда отделение командири. 1944-жылы 19-июнда Рундене кыштагынын жанындагы салгылашта эрдик көрсөткөн. Жоокерлер-1 дин тобуна (11 киши) душмандын ооругуна өтүп, алардын шоссеге чегинүүчү жолун тосуп салуу жөнүндө тапшырма берилген. Жоокерлердин тобу курман болушса да, берилген тапшырманы аткарышкан. Аты жок бул бийиктик алардын урматына 11 жоокер бийик- тиги аталган. Лудзе шаарындагы паркта аларга эстелик тургузулган.
 Адабият 
Борбугулов М. Ош областы энциклопедия. Фрунзе 1989-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Коом
Категория:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Сузак району
Категория:XX кылым
Категория:Туулгандар 1923-жылы‎
Кадыркулов, Ыдырыс

Кадыркулов Ыдырыс- (1917, азыркы Тогуз-Торо району, Казарман кыштагы —1984, ошол эле жерде) — Даңк орденинин кавалери. 1939-жылы декабрдан Советтик Армияда. 1941-жылы декабрдан Улуу Ата Мекеник согуш майданында болгон. 1943-жылы Түштүк Буг дарыясынан өтүү учурунда көрсөткөн эрдиги үчүн 3-даражадагы Даңк ордени, 1944-жылы 3000 мина коюп, душмандын 2500 минасын зыянсыздандыргандыгы үчүн 2-даражадагы Даңк ордени, 1945-жылы Ипель дарыясынан өтүүдө көрсөткөн каармандыгы үчүн 1-даражадагы Даңк орденине татыктуу болгон. Кызыл Жылдыз ордени менен сыйланган.

 Адабият 
 Борбугулов М. Ош областы энциклопедия. Фрунзе 1989-ж.

Категория:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Казарман
Категория:Туулгандар 1917-жылы
Категория:Өлгөндөр 1984-жылы
Бурулбүбү Турдубаева

Турдубаева Бурулбүбү (1935-жылы туулган, Тогуз-Торо району, Бирдик кыштагы) — малчы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1966). 1964-жылдан КПСС мүчөсү. Эмгек жолун 1955-жылы баш чабан болуп иштөөдөн баштаган. 1963—65-жылдары ар жүз тубар койдон 109—130дан төл, ар койдон 3,9—4,4 кг дан жун алган. 1974—79-жылдары СССР Жогорку Советинин депутатыСписок депутатов Верховного Совета СССР IX созыва. Ленин ордени, Октябрь Революциясы ордени менен сыйланган.

 Адабият 
 Борбугулов М. Ош областы энциклопедия. Фрунзе 1989-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Коом
Категория:Кыргызстан
Категория:Борбордук Азия
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Тогуз-Торо районунда төрөлгөндөр
Категория:Туулгандар 1935-жылы
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Космонавтика

250px|thumb|Жердин биринчи жасалма спутнигинин макети 
Космонавтика (astronautics) – космос мейкиндигине учуу; космоско учуучу аппараттарды пайдалануу менен космосту, жерден тышкаркы объектилерди изилдөөчү жана өздөштүрүүчү илим менен техника тармактарынын жыйындысы.

Космонавтика төмөнкү проблемаларды камтыйт: космостук учуу теориялары – траекторияны эсептөө жана башка; илимий-техникалык – ракеталарды, кыймылдаткычтарды, башкаруунун борттук системаларын, автоматтык станцияларды жана космос кемелерин, илимий борборлорду конструкциялоо, траекториялык ченөө жүргүзүү жана башка; медициналык-биологиялык – тиричиликти камсыз кылуучу борттук системаларды түзүү, адам организмине таасир этүүчү кошумча иш, салмаксыздык, радиация менен байланышкан жагымсыз кубулуштарды компенсациялоо жана башка; укуктук эл аралык – космос мейкиндигин жана планеталарды пайдалануу маселелерин укуктук жөнгө салуу.

Космос заманынын башталышы – 1957-ж. 4-окт. (Жердин жасалма жандоочусун учуруу, СССР), адамдын космоско биринчи учушу – 1961-ж. 12-апрель (Ю. А. Гагарин, СССР), адамдын Айга биринчи конушу – 1969-ж. 21-июль (Нил Армстронг, Э. Олдрин, АКШ).

1982-ж. карата 3000дей космоско учуучу аппараттар учурулган, учкуч башкаруучу 80ден ашык учуулар ишке ашырылган, автоматтык аппараттар менен Марс, Чолпон, Меркурий, Юпитер, Сатурн жана башка планеталар, ошондой эле Күн изилденүүдө, Ай экспедициясы жүргүзүлгөн, орбиталык станциялар, Жердин жасалма спутниктери пайдаланылууда. Жердин табигый байлыктары изилденип, аны картага түшүрүү жүргүзүлүп, метеорологиялык кубулуштар изилденүүдө. Космонавтика илим менен өндүрүш прогрессин жөндөп турат.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек, Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Астрономия
Категория:Табият илимдери
Жер титирөө

thumb|Жер титирөөнүн эпиборбору (1963-1998).
Жер титирөө, Зилзала – табигый күчтөрдүн таасиринен жер бетинин термелиши. 

Жер титирөөнүн көбү тектоникалык процесстердин натыйжасында, айрымдары жанар тоолордун атылышынан, чандасы жер көчкүдөн келип чыгат. Жылына Жер шарында Жер титирөөлөрдүн саны жүз миңдеп саналат. Алардын көпчүлүгү анчалык катуу болбогондуктан, адамга анча сезилбейт. Орто эсеп менен жылына бирден кыйратуучу Жер титирөө болуп турат да, шаар-кыштактар талкаланып, адамдар зыянга учурайт. Жер титирөө башталган жер астындагы зона Жер титирөөнүн очогу деп аталат. Мында жер катмарларынын чегинде узак убакыт бою жыйналган потенциалдык энергиянын бошонуу процесси жүрөт. 
Очоктун жер астындагы борбору гипоборбор, анын тик багыт бонча жер бетиндеги тушу эпиборбор деп аталат. Гипоборбор менен эпиборбордон бардык тарапка Жерди титиреткен толкундар таралат. Жер титирөөнүн очогу жер астындагы ар кандай тереңдикте пайда болот, көпчүлүгү 20–30 км, кээде гана жүздөгөн кмге жетет. Жер титирөөнүн күчү 12 баллга чейинки Жер титирөөнү билгизме шкала боюнча аныкталат.
 
thumb|Гаитидеги жер титирөө, 2010 (Порт-о-Пренс).

Ал жер бетиндеги термелүүнүн даражасын көрсөтөт. Жер титирөөлөрдү каттап туруучу дайыма жана убактылуу иштөөчу сейсмологиялык станциялар пайдаланылат. Жер шарында 600, ал эми КМШда 100дөн ашык (анын 11и Кыргызстанда) сейсмологиялык станция бар. Станциялардын көп жылдык байкоолорунун негизинде ири аймактарда Жер титирөөчү райондор аныкталат.

Жер титирөө жер шарынын айрым бөлүктөрүндө болуп, белгилүү бир геологиялык түзүлүштөргө байланышкан. Жер титирөө тоолуу, негизинен жаңы тоо тармактарынан түзүлгөн аймактарда болот, платформаларда дээрлик болбойт. КМШ өлкөлөрүндө Жер титирөө болуучу райондор: Закавказье, Орто Азия, Казакстан, Байкал айланасы, Курил, Сахалин аралдары, Камчатка, Тянь-Шань менен Памир тоолору активдүү областтарга кирет. жер шаарында 6 плиталар бар. Алар бири-бири менен кагылышканда жер титирөө пайда болот.

Жер титирөөлөрдү сейсмология илими изилдейт. Жер титирөө эл чарбасына жана адамзатка чоң зыян келтиргендиктен, ага каршы чара көрүүнүн жана анын болушун күн мурунтан билүүнүн мааниси зор.

Жопс

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек, Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов
Дүрбү

200px|thumb|1-Объектик 2-3-Призма 4-Окуляр
Дүрбү, турнабай – алыскы нерселерди жакын кылып көрсөтүүчү оптикалык курал. 

Мында линзалар системасынын жардамы менен көрүү бурчу чоңоёт. Галилей дүрбүсү менен призмалуу дүрбүгө бөлүнөт. 

Галилей дүрбүсүнүн объективинин фокус аралыгы оң, окулярдыкы – терс мааниде болуп, нерселердин туура сүрөттөлүшүн берет. 

Призмалуу дүрбүнүн ар бир түтүгү объективден, призмадан жана окулярдан түрат. 

 Колдонулган адабияттар 

Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек
Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Астрономия
Категория:Табият илимдери

oc:Jumelles