Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Балдар оюну

Балдар оюну — балдардын активдүү иш-аракетинин бир түрү. Оюн турмуштук окуяларды, өзгөчө улуулардын кылык-жоругун туурайт. 

 Оюндар - теги, табияты, мазмуну боюнча социалдык кубулуш. Көпчүлүк оюндар улуттук, элдик мүнөзгө ээ жанa тукумдан -тукумга өтүп келген.
 Оюндар баланын жеке инсан катары калыптанышына, болмушту таанып билишине, чыгармачыл шыгынын өркүндөшүнө зор өбөлгө болот.
 Педагогикада оюндар манипуляциялык (3 жашка чейинкилер үчүн), сюжеттик (ролдук, режиссёрдук жанa драмалаштырылган), кыймылдуу жанa дидактикалык деп бөлүнөт.
 Манипуляциялык оюндар наристени предметтерди айырмалай билүүгө, аларды колдонууга үйрөтөт. Сюжеттик оюндар мектеп жашына чейинки бал­дардын белгилүү бир роль (адамдын, айбандын, машинанын ж. б.) аткарылышына негизделет. Мындай оюндар экилтик мүнөздө болот (мис., ойноп жаткан бала бир эле мезгилде ма­шина айдайт жанa стулда отурат).
 Драмалаштырылган оюндарда мектеп жа­шына жакындагандар жанa кенже класстардын окуучулары адабий чыгармалардын мазмунун театрлашкан мүнөздө кайталайт. Кыймылдуу оюндар спортко жакындашат. Ал эми дидак­тикалык оюндарда нерселер, алардын өзгөчөлүктөрү, касиеттери, табият кубулуштары жөнүндө жаңы билимдер өздөштүрүлөт. Оюндар балдар коллективинде да кеңири колдонулууда. Мис., «Зар­ница», «Булгаары топ».

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюст. -608 б.

Категория:Оюндар
Оюндар теориясы

Оюндар теориясы — математиканын талаш-тартыш (конфликт) шарттарда оптималдуу чечим кабыл алуунун формалдуу моделдерин изилдөөчү бөлүмү. 

Оюндар теориясында согуштук жана укуктук талаш-тартыштар, спорт жана ар кандай кызыктыруучу оюндар, ошондой эле жашоо үчүн биол. күрөштүн ар кандай жагдайлары матем. баяндоо менен чечилиши мүмкүн.
Талаш-тартышта ар бир атаандаш өз максатын жана амалын билгизбөөгө аракет кылат. Мына ушундай атаандаштардын алдындагы аракети белгисиз шартта Оюндар теориясы оптимал (өтө ыңгайлуу) чечимди кабыл алуу теориясы ката­ры каралат. Эгер оюнда эки атаан­даш катышып, алардын бири бирин утушу белги менен айырмаланса, анда оюн жааттык деп аталат. 

Бул оюнда эки оюнчунун стратегиясы чектүү болсо, анда оюн матрицалуу оюн деп аталат (мис., шахмат оюну). Оюндар теориясынын эң негизги түшүнүгү — оюн, б. а. талаш-тартыш жөнүндөгү формалдуу түшүнүк. Талаш-тартышка катышкан тараптар аракет коалициясы деп аталат, ал эми алардын аракеттери — стратегия; талаш-тартыштын мүмкүн болуучу жыйынтыгы — жагдай делинет, талаш-тартыштын жыйынтыгына кызыккан тараптар кызыкчылык коалициясын түзөт.

Эгер оюнга бир гана аракет коалициясы катышса, андай оюн стратегиялык эмес оюн деп аталат. Бул оюндун түрүно кооператив оюндары кирет. 
Эгер оюнга эки же андан көп коалиция катышса, анда оюн стратегиялык деп аталат. Оюндар теориясы техникада, медицинада, социологияда чечим кабыл алуудагы айрым негизги аспектплерди математикалаштырууга мүмкүндүк берет.

Оюндар теориясындагы маселелерди чыгаруу дифферен­циал жана интеграл теңдемелерин, ай­рым учурда сызыктуу программалоо маселелерине келтирилет. 
Оюндар теориясынын маселелерин жакындаштыруу жана сандык методдор менен чыгаруу өздөштүрүлүүдө.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Математика
Категория:Оюндар
Оюн-зоок ырлары

Оюн-зоок ырлары — көңүл ачуу кечелеринде жана ар түрдүү оюндардын учурунда ырдала турган элдик ырлар. 

Негизинен балдар жана жаштар Оюн-зоок ырлары деп эки топко бөлүнөт. 
 Балдардын Оюн-зоок ырларына: 
 «Ак терек, көк терек», 
 «Эл чабар», 
 «Токту сурамай», 
 «Чикилдектин зуулдоосу» ж. б. ыр­лар кирет.

Бул ырлар балдар оюнунун иреттүү өтүшүнө, алардын көңүл ачышына негизделген. Жаштардын Оюн-зоок ырларына «Селкинчек ыры» мисал. Ал ырдын эл арасында бир нече варианты бар. Алардын баарында тең жаштарды көңүл ачууга үндөгөн ой- кыял, сырдаштык мамиле туюнтулат. Революциядан кийин социалдык турмуштун жаңыча түр, мазмун алышына байланыштуу Оюн-зоок ырлары музыкалык фольклордун үлгүсү катары опералык чыгармаларда да пайдаланыла баштады.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Оюндар
Өз ара күчтүү аракеттениш

Өз ара күчтүү аракеттениш — жаратылыштагы (электр-магниттик, гравитациялык жанa өз ара начар аракеттениш сыяктуу) эң негизги (элементардык) өз ара аракеттеништин бири. 

Өз ара күчтүү аракеттенишке катышуучу элементардык бөлүкчөлөр адрондор деп аталат да, аларга бариондор жана мезондор (π — мезон, Κ — мезондор) кирет. Нуклондорду ядродо карман турган ядро кучтөру Өз ара күчтүү аракеттеништин бир түрү болуп эсептелет. 

Өз ара күчтүү аракеттеништин аракет радиусу өтө кичине (~10-13 см) жана ушул аралыкта башка типтеги өз ара аракеттенштерден алда канча күчтүү. Аны пай­да кылган элементардык процесстер 10—23 — 10-24 секд болуп өтөт. Өз ара аракеттеништи биринчи жолу 1911-ж. Э. Резерфорд тажрыйбада аныктаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Өз ара начар аракеттениш

Өз ара начар аракеттениш — элементардык бөлүкчөлөрдөгү негиз­ги төрт өз ара аракеттеништин бири. 

Өз ара начар аракеттениш күчтүү жана электр-магнит­тик өз ара аракеттеништерден кыйла начар, ал эми гравитациялыктан өтө күчтүү болот. 
Өз ара аракетте­ништин күчүн ал пайда кылган процесстердпн ылдамдыгы көрсөтөт. Адатта энергиясы 10* — 10* экв болгон процесстердин (мындай энергиялар элементардык бөлүкчөлөр физикасына мүнөздүү) ылдамдыгы салыштырылып бааланат. 

Мындай процесстер өз ара күчтүү аракеттениште 10~24 сек, электр-магниттик аракеттениште 10~21 сек, Өз ара начар аракеттениште 10-10 сек да бо­луп өтөт. 
Өз ара аракеттенишкен болүкчөлөрдүн башка мүнөздөмөсү — алардын заттагы эркин өтүү жолунун узундугу. Өз ара начар аракеттеништин аракет радиусу 10-14 — 10-15 см, ошондуктан 10-5 см аралыктагы коңшу эки атомдун ядросунун Өз ара начар аракеттениши жокко эсе. 

Өз ара начар аракеттениште күчтүү жана электр-маг­ниттик аракеттеништер баш ийе тур­ган көп мыйзамдар. мисалы, адитивдүү квант сандарынын сакталуу мыйзамы, жаратылыштын фундаменталдык симметриясы, заряддын жуптуулук жана мейкиндиктин жуптуулук мыйзамы ж. б. бузулат. 

Азыркы жанa Өз ара начар аракеттеништердин жалпы теориясын түзүүдө.
 Булактар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Өзгөрмө ток күчөткүчү

Өзгөрмө Ток Күчөткүчү — өзгөрмө токту же чыңалууну күчөткүч түзүлүш.

 Дагы кара 
Күчөткүч

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Өзгөрмө ток машинасы (механика)

Өзгөрмө Ток Машинасы — мех. энергияны өзгөрмө ток электр энергиясына (генератор), же өзгөрмө ток электр энергиясын мех. энергияга (кыймылдаткыч), же өзгөрмө ток электр энергиясын башка чыңалуу же жыштыктагы өзгөрмө ток электр энергиясына өзгөртүүчү электр машинасы. 

Өзгөрмө ток машинасы синхрондуу жана асинхрондуу болуп бөлүнөт. Асинхрондуу Өзгөрмө ток машинасы коллектордуу жана коллекторсуз болуп айырыаланат. Өзгөрмө ток булагынын генерациялануучу фазанын санына жараша Өзгөрмө ток машинасы бир жанa көп фазалуу болот. 
Син­хрондуу электр машинасы көп учур­да генератор катары, ал эми асинхрондуусу кыймылдаткыч катары пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Категория:Механика
Өзгөртүп түзүү

Өзгөртүп түзүү - математиканын негизги түшүнүктөрүнүн бири; каалагандай эки көптүктүн бирин экинчисине өз ара бир маанилүү кылып чагылдыруу.
 
Мында кандайдыр Р көптүгүнүн ар бир р элементине ошол эле Р көптүгүнүн же башка Q көптүгүнүн q элементи туура келтирилет. Көбүнчө Өзгөртүп түзүү деп бир эле көптүктүн х жанa у={(х) формуласы менен аныкталуучу у элементтеринин ортосундагы өз ара бир маанилүү туура келүүчүлүктү түшүнөбүз. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Математика
Өзгөрүү

Өзгөрүү — бардык объектилер менен окуялардын бытиесинин өтө жалпы формасы. 

Өзгөрүү өз ичине ар кандай кыймылды, өз ара аракетти, бир абалдан экинчи абалга өтүүнү камтыйт. Философияда Өзгөрүүгө нерселердин жашоо закондорунун же түзүлүшүнүн салыштырмалуу туруктуулук касиети дайыма карты коюлуп келген. Бирок түзүлүш, касиет жанa закондордун өзү нерселердин ар түрдүү байланыштарынын жанa карымкатышынын жыйындысы, ал материянын Өзгөрүүсүнөн улам пайда болот.

 
 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Философия
Өзгөртүүчү түзүлүш

Өзгөртүүчү түзүлүш — кандайдыр бир физикалык чоңдукту башка физ. чоңдукка өзгөртүүчү түзүлүш; ал башкаруу аппаратура иштеп жаткан учурда аналогдуу эсептегич машина (АЭМ) менен бирдикте колдонулат. 

АЭМдеги машина чоңдугу катары электр чыцалуусу алынат. Башкаруу системанын киришинде жанa чыгышында ар түрдүү чоңдуктар, мис., мех. которулуш, басым, температура ж. б. болушу мүмкүн. Ошондуктан реалдуу аппаратурасы бар моделдөө контурунда аппараттардын чыгышына жана киришине кошумча өзгөрткүчтөр керек. Электр чыцалуусун бурулуу бурчуна өзгөртүүчү Өзгөртүүчү түзүлүш чоц мааниге ээ.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Өзгөчө физикалык касиеттүү куймалар

Өзгөчө физикалык касиеттүү куймалар — физ., физика-химиялык жана мех. касиеттери өзгөчө айкалышкан. өзгөчө магниттүү, электр жылуулук жанa серпилгич касиеттерге ээ металл куймалары. 

 Металлдардын хим. сос­тавы абдан такталып, зыяндуу кошунду жок жанa тийиштүү структурада гана болгондо куйманын өзгөчө касиеттери камсыз кылынат. Бул куймалардын көпчүлүгүнүн түп не­гизи катары Fe, Mi, Со, Си, Nb ж. 6i металлдар алынат. 
 Өзгөчө физикалык касиеттүү куймаларда температура, магнит, электр талаалары жана мех. күчтөн өзгөргөндө да физ. параметрлерин эң аз өзгөрткөн куймалар (инвар, эливар, манганин, Кон­стантин, перминвар) өзгөчө орунду ээлейт. Сырткы шарттар өзгөргөндө физикалык параметрлерин өтө езгерткен куймалар да (пермаллой, алюмель. хромель, копель, магнит-стрикциялык материалдар, термобиметаллдар) маанилүү болот. Булардан башка да бул куймаларга өтө өткөрүмдүү, каала- гандай физ. параметрлүү (ковар. платинит, фернино) ж-a агрессивдуу чейреде өз касиеттерин жакшы сактаган куймалар кирет. 
 Бул куйма­лар өзгөчө сезгич приборлор менен установкаларды, ар түрдүү билдиргичтерди жанa өзгөчөлүктөрдү жасоодо, телекөрсөткүчтө, радио кабылдагычтарда, сааттарда колдонулат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Өзгөчөлүк (философия)

Өзгөчөлүк — жалпылык жанa диколик категориялары менен катар туруучу философиялык категория. 

Көлөмү боюнча Өзгөчөлүк жекеликтен кең, ал эми жалпылыктан тар. Өзгөчөлүк тү биринчи жолу И. Кант талдап, бирок ал жалпылыктын чыныгы табиятын ача алган эмес. Ошондуктан Өзгөчөлүк категория катары өз алдынча мааниге ээ боло албаган. 

Гегель Өзгөчөлүк категориясынын негизи ка­тары жалпылыкты эсептеген. Мамлекет жанa укук проблемаларын талдоодо Гегель реакцпячыл корутунду чыгарган. Гегелдин бул көз карашын Маркс катуу сындаган. Матер, диалектика жалпылыкты жанa жекеликти буюмдун жашоосунун абстракттуу карама-каршы учуру ка­тары карайт. Алардын чыныгы бытиесин жекелик менен жалпылыктын биримдиги түзөт. Бул биримдик Өзгөчөлүк категориясында да белгиленет. 
Ушул көз карашка ылайык белгилүү бир реалдуу предмет башкалардан обочолонгон, бирок ошону менен бирге алар менен тыгыз байланышкан өзгөчө предмет болуп эсептелет. Абстракттуу карама-каршы аныктамалардын көп жактуу биримдигиж өзүнө камтып, Өзгөчөлүк таанымда олуттуу учурду түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Философия
Өздүк векторлор

Өздүк векторлор (сызыктуу өзгөртүп түзүүдө) — багытын өзгөртпөй жөн гана скалярга көбөйтүлүүчү векторлор; сызыктуу алгебрадагы түшүнүк.

Мейкин­диктин ар кандай нөл эмес вектору тендеттик өзгөртүп түзуү үчүн өздүк вектор боло алат. Оператор сы­зыктуу көз каранды эмес n өздүк векторго ээ болсо, анын матрицасы диагоyаль матрица болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Математика
Өзгөчө чыгарылыш

Өзгөчө чыгарылыш (дифферен­циал теңдемеде) — ар бир чекитте жалгыз чыгарылылышы бузулуучу чыгарылыш. 

Өзгөчө чыгарылыш дифференциал теңдемелерди чыгарууда каралат, ал өзгөчө интеграл деп да аталат. Бирннчи тартиптеги y1—f(x, у) (1) тецдеме үчүн Өзгөчө чыгарылыш мындайча түшүндүрүлөт: Өзгөчө чыгарылыштын ар бир чекити аркылуу ага туура келүүчү интеграл ийри сызыгынын багыты боюнча түрдүү бир нече интеграл ийри сызык өтөт. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Математика
Өздүк индукция

Өздүк индукция — туюк өткөргүчтө электр тогунун өзгөрүшүнөн анда индукция электр кыймыл күчүнүн пайда болушу.
 
Өздүк индукция — электр-магниттик индукциянын айрым учуру. Контурдагы ток өзгөргөндө ал контур менен чектелген бет аркылуу өткөн магнит индукциясынын агымы өзгөрөт да, Өздүк индукциянын электр кыймыл күчүндө пайда болот. Анын ба­гыты Ленц эрежеси менен аныкталат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Өздүк укук

Өздүк укук — белгилүү бир тараптын (адам же укуктук жактар) конкреттүү укугу, б. а. белек бирөөлөргө белгилүү аракеттер жасоо (же аракет жасоодон кармануу) талабын коюу мүмкүндүгү. 

Мис., жарандар турак жай имараттары ж. б. мүлк- төрдөн пайдаланууга, мураска ээ болууга жанa калтырууга, илимдин, адабияттын жанa искусствонун жаңылыктарын, ойлоп чыгаруу боюнча автордук укукка, о. эле башка дагы мүлктүк жанa өздүк мүлктүк эмес укуктарга ээ болууга акылуу. Менчик ээси өз мүлкүнө гана ээ болбостон, андан мыйзамга ылайык пайдаланууга, о. эле башкалардан аны бузбоону талап кылууга акылуу. Өздүк укуктун ээси зарыл учурда Өздүк укукту ишке ашыруу же аны коргоо боюнча мамлекеттик ж. б. тийиштүү органдардан, уюмдардан жардам ала алат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Укук
Өздүк функциялар

Өздүк функциялар — матем. анализиндеги түшүнүк. Матем. физиканын көп маселесин (термелүү теориясында, жылуулук өткорүүчүлүктө ж. б.) чыгарууда четтик шарттарды канааттандыруучу бир өңчөй сы­зыктуу дифференциал L(у)=Ху теңдеменин нөлгө теңдеш барабар эмес чыгарылышын табуу талап кылынат. 

Мындай чыгарылыш Өздүк функциялар маселеси деп аталат, ал эми ал чыгарылышка туура келүүчү А, маанилери өздүк маанилер делинет. Эгерде четтик шарттарга туура келүүчү дифферен­циал теңдеме өзүнө тутумдаш болсо, анда анын өздүк маанилери чыныгы, ал эми ар кандай өздүк маанилерге туура келүүчү Өздүк функциялар ортогоналдуу болот. Өздүк функцияларды сызыктуу функциялык мейкиндиктердеги сызыктуу операторлордун өздук векторлору ка­тары да аныктоого болот.
 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Математика
Өз керектөөсү

Өз керектөөсү - калк керектөөсү — турак-жай, тамак-аш, кийим-кече, тиричиликке керектүү ж. б. буюмдарды жанa кызматты калк өз муктаждыгы үчүн пайдаланышы.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Тиричилик
Өз көмөк чарба

Өз көмөк чарба (социализмде) — короо жайдагы менчик чарба. 

Ал эмгекчинин керт башыныи же үй-бүлөсүнүн эмгегинен түзүлүп, өз муктаждыгын алымсындырат. Социализмдин белгилүү өсүү баскычына чейин коомдук өндүрүш айыл чарба азык-түлүгү менен коомду толук кам­сыз кылбагандыктан Өз көмөк чарба сакталат. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Социализм
Өз менчик (социализмде)

Өз менчик (социализмде) — жеке муктаждыкты канааттандыруучу, эмгек кирешесине, тапкан акчага, керектелүүчү буюмдарга, ошондой эле жеке жанa үй чарбасында пайдаланылуучу айрым эмгек каражаттарына карата соц. коом мүчөлөрүнүн өзүмдүк менчигинин негизги формасы. 

Граждандардын Өз менчики — өлкөнүн улуттук байлыгынын составдык бөлүгү. Со­циализмде Өз менчиктин негизги калыптаныш булагы — жумушчулар менен кызматкерлердин эмгек акысы, колхозчулардын акчалай кирешеси, коомдук керектөө фондулардан алынган кирешелер (пенсия, пособиелер. стипендия) жана өз көмөк чарба. 

Акысыз жанa чала акысыз төлөө (билим алуу, мед. жардам ж. б.) Өз менчиктин көлөмунө таасир тийгизет. Өз менчиктин жатып ичерлик, коомдук пайдалуу иштен баш тартуу каражатына айланышына да, адамдардын Өз менчикинин көлөмүнун бири биринен кескин айырмасы болушуна да соц. коом жол бербейт. Соц. өлкөлөрдө Өз менчикти закон коргоп, анын көлөмүн, туура пайдаланылышын, коомдук кызыкчылыкка каршы багытталбастыган ар түрдүү укук каражаттары көзөмөлдөйт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Социализм
Өз Нарк Индекси

Өз нарк индекси — бир мезгил ичиндеги продукциянын (же аткарылган иштин) өз наркынын жалпы деңгээлинин башка бир мезгилге карата өзгөрүшүнүн салыштырма көрсөткүчү. 

Бир турдуу продуктулардын Өз нарк индекси продукция бирдигин өндүрүүгө кеткен ишкана чыгымынын турдуу мезгилиндеги деңгээлинин катышын көрсөтүүчу жөнөкөй салыштырма чен катары эсептелет. Бул аркылуу бир мезгилдеги үнөм же ашык чыгым аныкталат. Өз нарк индекси ички резервдерди табууга жанa натыйжалуулукту жогорулатууга таа­сир тийгизет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Экономика
Өзөк

Өзөк (өсүмдүктө) — сабактын жана тамырдын өткөргүч ткань менен курчалган борбордук бөлүгү. Ал адатта кепшек жайгашкан жука кабыктуу па­ренхима клеткаларынан турат. 

 Кай бир өсүмдүктүн Өзөктүнүн составында бөлуп чыгаруу системасы, сүт тутукчөлөрү, склеренхима булалары учурайт. Кээ бир өсүмдүктүн, мис., дан өсүмдуктөрүнун өзөгү эрте бузулат да, сабак түтүк сыяктуу көңдөйлөнөт. Өзөк — азык топтогуч ткань; анда крахмал, инулин, май, өңдөгүч заттар, туз кристаллдары ж. б. топтолот. Жыгач өсүмдүктөрдүн сөңгөгү менен кабыгын аралап өтүүчү парен­хима клеткаларынан турган радиалдык тилкелер Өзөк нурлары деп аталат. 
 Өзөк нурлары аркылуу суу, мине­рал органикалык заттар радиалдык багыт боюнча таралат. Көпчүлүк өсүмдүктөрдүн тамырында Өзөк начар өөрчүгөн, кээсинде болбойт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Ботаника‎
Өзөк (стержень)

Өзөк (стержень):

 а) материалдар каршылыгында бир өлчөмү калган өлчөмдөрүнөн алда канча чоц болгон узун конструкциялык элемент. Өз ара бириккен түз же ийри сызыктуу Өзөк өзөк системасын түзөт. 
 б) Термелүү теориясында узуну туурасынан кыйла көп болгон серпилгичтүү катуу нерсе. Өзөктүн термелүүсүнүн практикалык мааниси ар түрдүү. Ал кээ бир муз. аспаптарда колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Материалдар
Өзөн

Өзөн — чакан, бирок нугу кенен агын суу. Көбүнчө Түн. Кыргызстанга мүнөздүү термин (түшүнүк), 
 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Терминдер
Өзү дүүлүгүү

Өзү дүүлүгүү (Электр маши­на генераторунда) — якордун (ротордун) оромунан электр тогун алып, генератордун башкы уюлдарында электр талаасынын пайда болушу.
 
 Туруктуу ток генераторунда Өзү дүүлүгүү кеңири учурайт. Өзү дүүлүгүү генераторду ишке киргизгенде дүүлүктүрүү оромундагы алгачкы ток башкы уюлдардын калдыктуу магнит талаасы аркылуу якордун оромунда түзүлгөн өзү дүүлүгүүнүн эсебинен пайда бо­лот. 
 
 Бул ток магнит талаасын күчөтөт, андан Өзү дүүлүгүүнү көбөйтөт. Кошумча магнит агымы якордогу э. к. к-үн көбөйтөт. 
 Мындай процесс генера­тордун чыцалуусу туруктуу болгонго чейин улана берет. 
 Өзү дүүлүгүү якордун оромуна салыштырмалуу башкы уюлдардын оромдорун параллель, удаалаш жанa айкалышкан туташтырууда колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Физика
Өзү дүүлүкмө генератор

Өзү дүүлүкмө генератор - дүүлүгүү үчүн өзүнүн дүүлүктүрүү оромосун өзү азыктандырган гене­ратор (Өзү дүүлүгүү). 

 Өзү дүүлүкмө генератор жарыш, удаалаш, айкалышкан дүүлүгүүчү генератор болуп бөлүнөт. 
 Өзү дүүлүкмө генератор аз кубаттуу установкаларда ту­руктуу ток алуу үчүн колдонулат.
 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Технология
Өзү Дүүлүкмө Термелүү

Өзү Дүүлүкмө Термелүү — тең салмактуу абалы туруксуз термелме системанын сырткы күчсүз өзүнөн өзү термелиши. 

Мындай термелүү бардык системаларда болуучу флуктуациянын натыйжасында система тең салмак абалдан анча-мынча кыйшайганда башталат. Термелүү күчөп олтуруп, автотермелуугө айланышы мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Категория:Физика
Категория:Термелүү