Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Көкүрөк клеткасы

Көкүрөк клеткасы (thorax) - амниоттордун скелетинин бир бөлүгү, омурткалуулардын арка омурткалары, кабыргалары, сүбөлөрү жана төш сөөгү (айбалкасы) бирине-бири бекишип турган көңдөйлүү бекем бөлүгү, буга кийин курчоосу бекийт. Дем алууга жана кыймылга келтирүүчү органдардын прогрессивдик өөрчүшү менен байланышту биринчилерден болуп сойлоп жүрүүчүлөрдө пайда болгон.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия
Пилла, жибек түйдөк

thumb|upright|Тыт жибек көпөлөгү (Bombyx mori).
Пилла, жибек түйдөк (cocon) - көпчүлүк курт-кумурскалардын (мисалы, көпөлөктөр) куурчакчалары жатуучу кутуча. Личинкалар куурчакчага айланардын алдында жибектен үй жазашат (мисалы, көпөлөктөр, айрым кумурскалар). Ал эми сөөлжандар, сүлүктөр, жөргөмүштөр жана кээ бир моллюскалар жумуртка жатуучу жумурткалык П-ны пайда кылышат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Сайгыч же чалкан клеткалар

thumb|Сайгыч же чалкан клетка.
Сайгыч же чалкан клеткалар - жабуучу эпителий, ошондой эле книдарийдин эктодермасындагы табылгасын таап, кармап жана коргонуучу функцияларды аткаруучу клеткалар. (сүрөт.). С. к-нын сыртынан тыгыз катмарлуу уулуу суюк менен толтурулган капсула жатат, а. и. спиралча ийилип жаткан сайгыч жип болот. Керек учурда С. к. күч менен сыртка атылып чыгып, майда жандыктарга зыян келтирет. Жип чыккандан кийин С. к. өлүп жоголот да, анын ордуна жаңысы пайда болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Аралык клетка

Аралык клетка - чоң ядролору бар тегерек майда клеткалар , аны менен гидранын сырткы катмары толтурулган. Эгерде гидранын денеси жараланса, ошол жерге жакын А. к. тынымсыз өсө башташат да, андан тери-булчуң, нерв жана башка клеткалар пайда болушат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
Категория: Биология
Кулкун жанындагы нерв шакеги

Кулкун жанындагы нерв шакеги - сөөлжандын ар бир муунакчасында нерв түйүндүктөрү байланып нерв көөгөнчөлөрүн пайда кылат. Баш жагындагы эки чоң түйүн шакектүү ширендилер аркылуу бири-бири менен чырмалышып К. ж. н. ш-н пайда кылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
Категория: Биология
Сөөктөр

Сөөктөр. Уча сөөктөрү - омурткалуулардын учасын түзүүчү жуптуу сөөктөр. Жамбаш, отургуч жана чаткаяк сөөктөр биригип кашка жиликтин башы орношо турган чуңкурду түзүшөт;

Жабуу сөөктөр - кориумда туташтыргыч ткандын талчаларынын өсүшүнөн пайда болот. Омурткалуулардын Б. с-нүн көпчүлүк сөөктөрү териден келип чыккан жабуучу сөктөр; 

Каңылжаар сөөктөр - жука кемирчектен келип чыккан сөөктөр, калбырдай жука, биринчиден кемирчектер пайда болуп, андан кийин алар сөөккө алмашат; парасфеноид (parasphenoideum) - Б. с-түн түбүндө жупсуз сөөк; кыз кемик, көнчөк сөөгү – Б. с-түн курамындагы түбүн түзүчүү жука, ичке сөөк. Сөөктүү балыктар жана канаттууларда жупсуз, айрым омурткалууларда (жерде-сууда жашоочулар, сойлоктор) жуптуу, анда тиштер орношкон (балыктар, жерде-сууда жашоочулар). 

Клейтрум - жуптуу сөөк, балыктардын көкүрөк сүзгүч канат скелетинин курамына кирет. Б. с-кө кошумча сөөктөр - субклейтрум менен арткы төбө сөөк аркылуу бекийт (кошулат). 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
Категория: Биология
Лагена

Лагена (lagena) - үлүл, омурткалуу жаныбарлардын угуу органы. Л. ички кулактын тегерек баштыкчанын туюк бүткөн жери. Балыктарда - Л., ал эми кургактагы омурткалууларда - үлүл деп аталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Жаргакча лабиринт

Жаргакча лабиринт - ички кулактын сүйрү баштыкчасындагы үч жарты тегерек каналчалары тегерек баштыкча менен Ж. л. канал аркылуу байланат. Ж. л. ички көңдөйү эндолимфа менен толтурулган, ал жерде майда акиташ криссталдар - отокониялар чогулуп отуруп сөөктүү балыктардын отолиттерине айланат. Ж. л. теңсалмак сактоочу орган катары кызмат аткарат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Бакалоор желекчелери

Бакалоор желекчелери - суудагы жаак-ооздуулардын бакалоор жылчыкчалардын ортосундагы тосмолордун былжыр чел буктөмөлөрү. Алар бакалоор доголорунун сырт жагында (бетинде) 2 катар болуп орношкон. Кан артериялар аркылуу Б. ж. келет, ал жерлерде капиллярлардын катышуусу менен газ алмашу жүрөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Париеталдык кабык

Париеталдык кабык (лат. parietalis – беттик, бет) - дененин көңдөйүнүн ички бетине таандык багыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
Категория: Биология
Висцералдык чел

thumb
Висцералдык чел (лат. viscera - ичкилердеги) - ичке таандык, ички органдарды каптап туруучу чел кабык.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия
Лепидотрихиялар

Лепидотрихиялар - сөөктүү балыктардын жуптуу жана жупсуз сүзгүч канаттарынын барасын (калагын) кармап туруучу сөөк нурлары (мисалы, нур канаттуу балыктар).

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Лакунала

Лакуналар ( - чуңкур, бош жер) – өзүнүн атайын чели жок, лимфа же гемолимфа менен толтурулган органдардын арасындагы боштук жер.

Лимфатикалык лакуна - куйруксуз жерде-сууда жашоочулардын териси алдында бош жер же көңдөй. Л. л. жагымдуу мезгилде суунун запасы чогулат, анан керектү убакта сарпталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Биология
Категория:Зоология‎
Липохромдор

thumb|Phoenicircus carnifex.
Липохромдор - пигмент клеткаларына кирет. КанаттуулардынO Völker, Die chemische Charakterisierung roter Lipochrome im Gefieder der Vögel ; Journal of Ornithology, 1961 - Springer (Résumé) канаттарынын клеткасындагы негизги пигменттердин бир нече тибинин бири. Л. канаттууларга кызыл, сары жана жашыл түстөрдү берет. Канаттагы пигменттер анын механикалык бекемдүлүүгүн камсыз кылат.

 Колдонулган адабияттар 

 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Альвеолалык өпкөлөр

thumb
Альвеолалык өпкөлөр (pulmones - өпкө, лат. alveolus - уюкча, уюк, ыйлак) - сүт эмүүчүлөрдүн өпкөлөрүндөгү ыйлаксымалдуу өсүндүүлөр, майда исиркектер. Алардын өпкөлөрү үлүштөргө бөлүнгөн, андагы колколор бөлүнүп (таралып) майда колкочолор менен бүтөт. Алардын туюк учунда көптөгөн капиллярларга ширетилген чокмороктошкон ыйлаакчалар (исиркектер) газ алмашууга катышышат. Мындай өпкөнүн түзүлүшү (структурасы) анын дем алуу аянтын дененин бетине (аянтына) караганда 50-100 эсе көбөйтөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Биология
Жалган буттар

Жалган буттар - эң жөнөкөйлөрдүн денесинин өсүндүлөрү (мисалы, амеба), башкача атйканда жылып жүрүүгө жардам берүүчү органдары.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Жалган личинкалар

Жалган личинкалар (гусеницалар ) - денесинин 9-11чи сегменттеринде 6-8 жуптан турган жалган буттары бар (мисалы, таарыгычтардын личинкалары). Айрым жаргак канаттуулардын личинкалары көпөлөктөрдүн гусеницаларына окшош болот. Мындай личинкалар адатта өсүмдүктөр жалбырактары менен азыктанышат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Метагенез

Метагенез - жаныбарлар тукумунун жыныстык муундары жыныссыз муундары менен кезектешип, алмашып турушунун бир формасы.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
Категория: Биология
Миомерлер

Миомерлер (мио жанагр. meros - бөлүк) - жааксыздар жана омурткалуу жаныбарлардын денесинде узунунан жаткан париеталдык булчуң сегметтеринин иреттүү жайланышы. Куйруксуз жерде-сууда жашоочулар менен амниоттордо М. бир гана түйүлдүктөрүндө болот. Балыктарда М. миосепта менен арка жана курсак бөлүктөргө бөлүнөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Миосепталар

Миосепталар (мио жана лат. saeptum - тосмо) - булчуңдардын арасындагы тосмолор. Ланцетник жана омурткалуулардын миомерлерин бөлүп туруучу тосмолор. Жерде-сууда жашоочулар менен амниоттордо (жыландан башка) М. бир гана түйүлдүк кезде (мезгилинде, стадияда) болот. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология
Сүйрү баштыкча

Сүйрү баштыкча - омурткалууларда ички кулактын жуптуу элементи. Эктодермадан пайда болгон угузгуч ыйлакчасы 2 бөлүккө бөлүнөт - үстүнкүсүнөн сүйрү баштыкчасы, аны менен 3 жагынан перпендикуляр кеткен үч жарты каналдары байланып теңсалмак сактагыч орган катары болот (вестибуляр аппаратты); алдыңкы бөлүгү тегерек баштыкчага айланып, анын туюк учу лагена (мисалы, балыктардын угу органы) же үлүл (жогорку айбандарда) менен бүтөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Жыт сездиргич баштык

Жыт сездиргич баштык - омурткалуулардын жыт сездиргич жуптуу органы. Кээ бир балыктардын ар бир таноосу тери тосмо менен 2 тешике бөлүнөт - бирөөсүнөн суу Ж. с. б кирип, ал эми экинчисинен сыртка чыгат. Ж. с. б. бетиндеги бырыштар (бүктөмөлөр) анын сездиргич эпителиясынын аянтын чоңойтот. Кош дем алуучу жана манжа канаттуу балыктардын Ж. с. б. көңдөйү менен сыртка ачылат, ал эми ички таноо же хоана ооз көңдөйү менен биригет. Кургактагы омурткалууларга Ж.с.б. өз алдынча бөлүккө же Якобсон органына ажыроосу мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология
Чайнаткыч

Чайнаткыч булчуңдар - жаакооздуу омурткалууларда жаак менен тиштерди кыймылдатыш үчүн Ч. б. пайда болгон. Тиштер менен жаак аппараттын бирдей кыймылга келтирүүчү Ч. б. болгону, алардын азык спектрын кеңейтүүгө алып келет.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия‎
Муциндер

Муциндер - былжырлуу бездердин секретинин курамына кирүүчү татаал белоктор (гликопротеиддер). Жаныбарлардын ичегисинин былжыр чели былжырлуу секрет М. бөлүп чыгарат, ткандан турган ал ичеги түтүгүнүн бети ээрип калгандан сактайт, ошондой эле анын былжыр чел кабыгына нымдуулукту жана солкулдакты берип турат. Булар аны протеолитикалык ферменттердин таасир этишинен сактайт, себеби М. аларга туруктуу келет.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Таргылала

Таргылала булчудар - плазматикалык мембрана – сарколемма менен капталган, көп ядролу булчуң талчалардан турган жыйырылуучу ткань. Электрилик касиеттери боюнча нерв клеткалардын мембраналарына окшош. Т. б. туурасынан кеткен таргылдары бар (ошондуктан атынын келип чыгышы). Омурткалуулардын денесин кыймылга келтирүүчү скелеттик булчуңдар. Жүрөктүн булчуңу (миокард) менен кепшөөчүлөрдүн кызыл өңгөчүнүн булчуңдары Т. б. турат. Омурткасыздардан Т. б. алып жүрүүчүлөрдөн муунак буттуулар жана моллюскалар, алар денесин же анын бөлүктөрүн Т. б. жардамы менен кыймылдатат. 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎‎
Мезонефрос

Мезонефрос (адепки бөйрөк) - сийдик бөлүп чыгаруучу жуптуу орган. Көптөгөн ийри-буйру каналчалардан турат, ар бир каналчанын бир учунда өсүндү – мальпиги бүртүкчөлөрү, экинчи учу вольф каналына ачылат. Тегерек ооздуулар, балыктар жана жерде-сууда жашоочуларда М. өмүрү бою сакталат, амниоттордо - түйүлдүктүн өрчүшүнүн алгачкы стадияларында гана болот, андан кийин метанефроско алмашат. Амниоттордун (сойлоктор, канаттуулар, сүт эмүүчүлөр) эркектеринде М. бөлүгүнүн көбү урук кыпчыкейине айланып вольф каналы менен бирге урук өткөргүч каналга айланат. Ургаачыларында М. редукцияланылат (жоголот). 

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Метанефрос

Метанефрос - сийдик бөлүп чыгаруучу жуптуу орган. Амниотторго мүнөздүү. Түйүлдүктүн өрчүшүндө мезонефростон жаралат. М-тун сырткы каналчалары бир учу вольф каналына – сийдик өткөргүч түтүгүнө ачылат (куюлат).

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология
Сийдик түтүкчөлөрү

thumb|Сийдик түтүкчөлөрү.
Сийдик түтүкчөлөрү (ureteres) – омуртаклуулардын бөйрөктөрүнөн чыккан С. т., алар сийдикти табарсыка же клоакага алып барат. Бөйрөктүн 3 тибине жараша алардын 3 тиби бар - түйүлдүктөн кийинки мезгилде пронефростун С. т. гана функция аткарат (бир гана тегерек ооздууларда ), алар сийдик-жыныс үрпүнө ачылат. Адепки бөйрөктөрдүн , же мезонефростун С. т. же вольф каналчалары балыктар менен жерде-сууда жашоочуларда түйүлдүктөн кийинки мезгилде функция аткарат. Балыктарда С. т. ургаачыларында жана эркегинин кээ бирлеринде сийдик-жыныс синуска (акулалар, туюк баштуу балыктар, ганоиддер, көп канаттуу жана көпчүлүк сөөктүү балыктардын эркектеринде) же клоакага (кемирчектүү жана кош дем алуучу балыктар) ачылат. Көпчүлүк сөөктүү балыктардын С. т. табарсык менен байланышта. Амниоттордо метанефростун С. т. клоакага ачылат (сойлоп жүрүүчүлөр, канаттулар жана клоакалуу айбанаттарда), баштыктуу сүт эмүүчүлөрдө, кээ бир сойлоктордо, тирүү туучу сүт эмүүчүлөр, ошондой эле адамда С. т. табарсыка куюлат. Адамдын С. т. уз. 35 см, диаметри 7-9 мм ( жоон жери).

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия‎
Категория:Зоология‎‎
Моноциклдүүлөр

Моноциклдүүлөр - өмүр бою бир жолу гана көбөйүшү, омурткалуулардын кээ бир чоң особтору уругун чачкандан кийин (мисалы, миногалар, кээ бир лосось балыктар) өлүмгө дуушар болушат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Тарсылдак

Тарсылдак булчуңдар - сөөктүү балыктардын сүзгүч тарсылдагы түрдүү үндөрдү чыгарууга жөндөмдүү, алар ышкырыкка, күңкүлдөккө, ыткытканга, үшкүрүккө, ызылдакка жана башка окшош болуп кетет. Курбака-балыктын жүрөкө окшош сүзгүч тарсылдагы сыртынан (сырткы бети) жалпак Т. б. менен капталып, ал эми анын көңдөй ортосунда тешиги бар тыгыз диафрагма менен тосулган, андан ар кандай кыркылдаган жана үңүлдөгөн үндөр чыгат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Эволютивдик метаморфоз

thumb|Эволютивдик метаморфоз.
Эволютивдик метаморфоз (гр. metamorphosis – кубулуу) - түйүлдүктүн өөрчүү процесстеринде бир стадиядан экинчисине өткөндө, таптакыр мурункусуна окшобогон кубулуш. Э. м. куйруктуу жерде-сууда жашоочуларга мүнөздүү, мындай кубулушта бара-бара жашоо чөйрөсү өзгөрүлбөй билинбей өтөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология
Некробиоздук метаморфоз

thumb|Lithobates clamitans.
Некробиоздук метаморфоз - куйруксуз жерде-сууда жашоочуларга мүнөздүү. Личинка жетилген организмге өтөөрдө личинка органдары (бакалоор, куйрук сүзгүчү, мүйүздүү жаактары) кургакка мүнөздүү органдарга алмашат (өпкө, хоана, коко жылчыгы, мезонефрос тибиндеги бөйрөк, 3 камералуу жүрөк, 2 кан айлануу тегереги жана башка).

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Аба баштыктары

Аба баштыктары - аба жолдору, ооз көңдөйү, кызыл өңгөч менен байланган аба өткөргүч көңдөйлөр. А. б. газ алмашуу жүрбөйт. Жерде-сууда жашоочулардын А. б. үн баштыктары, сойлоктордун өпкө баштыктары кирет. Канаттуулардын А. б. организмдин темп-расын жөнгө салуусуна, өпкөлөрдү тазалоого, сүзүп жана чөмүлгөндө дененин тыгыздыгын өзгөртүүгө катышат. А. б. өсүндүлөрү сөөктөргө (жиликтерге) да кирип жеңилдетет. Канаттуулардын бир жупсуз, 4 жупту А. б. бар. А. б. - бул экинчилик колкочолордун былжыр челинин жука, үлпүлдөк, чоюлчаак өсүндүлөрү. Канаттуулардын А. б. көлөмү өпкөлөрдүн көлөмүнөн болжолу менен 10 эсе чоң болот. Сүт эмүүчүлөрдө А. б-на коко баштыктары, евстахи түтүгүнүн баштык өсүндүлөрү, кекиртектен (тюлендердин эркектеринде) же кызыл өңгөчтөн (моржтордун эркектеринде) кеткен өсүндүлөрү кирет.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4]]
Категория: Биология
Моногамия (зоологияда)

thumb|ышылдак куулар (Cygnus olor).
Моногамия - жаныбарлардын жыныстуулар ортосундагы катышуунун формасы. Бир сезондун ичинде бир эркеги бир эле ургаачы менен жыныстык катнашуу жасайт. Адатта, М-да эркектери тукумуна кам көрүшөт. Сүт эмүүчүлөрдө М. полигамия караганда сейрек кездешет. Жыныстык диморфизм да М-да начар өөрчүгөн. М. канаттууларда кеңири таралган. Аккуулар, кунастар, бүркүттөр, жорулар бир нече жылга жупту түзөт, кээ бирде өмүр бою, каздар - бир эле сезонго. Түр ичинде М-нын полигамияга өтүшү (бобрлар) кездешет. М. курт-кумурскаларда да учурайт (коңуздар - дүмүр жечүлөр).

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:зоология
Балкача

thumb
Балкача (malleus) - сүт эмүүчүлөрдүн ортоңку кулактагы угузгуч сөөк, дөшү менен үзөнгүчөдөн тарсылдак жаргакка үндүн термелишин берип турат. Филогендик мезгилде сойлоктордун астыңкы жаагындагы байламта келип чыккан. Б-нын формасы, массасы, кыймылдуулугу өзгөрүлүп турат, жер чукурлар менен жар канаттарда дөшү менен өсүп бир комплексти пайда кылат, кроттордо кенен жерлердин эсебинен жеңилдейт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Бүркүтмө

thumb|Actias selene.
Бүркүтмө (spiraculum) – балыктардын кээ биринде алды жагындагы бакалоор жылчыгы. Ал жаак менен тил алдыңкы доолордун ортосунда жайланышкан. Анын сырткы тешиги көздүн артыраак жагында жатат. Азыркы убакта учураган балыктардын арасынан көпчүлүк эбелек бакалоордууларда (акула, скаттар), мекире балыктарда, күрөк баштууларда кездешет. Клапандар менен камсыздалынган бүркүтмө аркылуу суу кулкун көңдөйүнө сорулат. Куйруксуз жерде-сууда жашоочулар жана амниоттордо Б-гө тең келүүчү эмбрионалдык бакалоор жылчыкчадан ортоңку кулактын көңдөйү менен евстахий түтүгү пайда болушат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Бластомерлер

thumb
Бластомерлер - көп клеткалуу жаныбарлардын жумурткасы бөлүнүп бөлчөктөнгөндө жаралган клеткалар. Б-ге мүнөздүү болгон өзгөчөлүгү - бөлүнүшүнүн мезгил аралыгында өсүшүнүн жок болушу, ар бир бластомердин көлөмү эки эсе кичирейет. Телолециталдык жумурткалардын голобластикалык бөлүнүүдө Б. көлөмдөрү менен айырмаланышат: чоң (ири) Б. - макромерлер, ортончусу – мезомерлер, майдалары - микромерлер.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Биология
Бронхиолар

Бронхиолар - сүт эмүүчүлөрдүн өпкөсүндөгү бронхтун (колконун) майда түтүктөргө тарап бүтүшү. Өпкөгө кирүүчү майда колколор дагы терминалдык колколорго, андан таралган респираторлук колколорго бөлүнүшөт. Куштарда колколор майда Б. менен аба баштыкчаларын бириктирет (байланыштырат).

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Анатомия
Чалгындар

thumb|Чалгындар.
Чалгындар – куштун жүндөрү. Алар төмөнкүгө бөлүнөт – куйрук жапкыч жана канат жапкыч Ч. Узун жана бекем куйрук жапкыч Ч. куштун куйругун үстүнөн жана астынан жаап турат. Айрым пингвиндердин , төө куштардын жана арам өрдөктөрдүн узун куйрук Ч. өөрчүгөн эмес. Жапкыч Ч. тулку боюн жаап турат (көпчүлүк куштарда жалпы жаппастан, кээ бир гана жерлерин жабат - алар птеригия деп аталат), ошондой эле канаттарынын көп жерлерин. Куштун негизги чалгыны - кылчык чалгын. Ал бекем жана солкулдак келген мүйүз сөңгөктөн турат, анын эки жагынан жумшак ички жана сырткы желпүүрлөр кетет. Сөңгөккө желпүүрлөр бекиген жерин өзөгү деп аташат. Сөңгөктүн учу териге кирип, чалгындын баштыкчасына бекийт. Өзөктөн кеткен ар бир желпүүрлөр капталды көздөй өскөн чырымталдардан турат. Алардан дагы бир нече майда ичке келген экинчи даражадагы илмекчелери бар чырымталдар кетет. Ошентип ар бир чырымталдардын илмекчелери бири-бири менен чиркелешип бекип ийилчек жана жумшак келген желпүүрлөрдү пайда кылышат.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Талчалар

Талчалар. Сездиргич талчалар (лат. afferens - алып келүүчү) - органга алып келүүчү С. т. Нервдерге , тамырларга карата колдонот. Мисалы, афференттик же сездиргич нерв - сырттан, четтен мээге карай импульстарды өткөрүүчү нерв.

Кыймылдаткыч талчалар (лат. efferens - алып кетүүчү, чыгычуу) - алып кетүүчү, алып чыгычуу талчалар. Нервдерге, тамырларга карата колдонот. Мисалы, эфференттик, же К. т. – мээден сыртты карай импульстарды өткөрүүчү нерв.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎
Анадромдук түрлөр

thumb|Лосостор.
Анадромдук түрлөр - өтмө балыктардын бир түрү. Деңизде жашаган балыктар көбөйү мезгилде тузсуз көлмөлөргө, дарыяларга уругун чачууга өтүшөт, мисалы, лосостор , же болбосо, тузсуз сууда жашап көбөйүүгө деңизге өткөн балыктар – катадромдук түрлөр деп аташат, мисалы, дарыя угору (дарыя жылан балыгы).

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Балыктар‎
Пилорикалык өсүндүүлөр

Пилорикалык өсүндүүлөр - көпчүлүк каңылтыр балыктар жана айрым курт-кумурскалардын тамак сиңирүү аянтын чоңойткон ичегинин бетинен кеткен туюк келген өсүндүүлөр. Балыктарда (акула, мекире балыктар, кош дем алуучулар жана башка жок) П. ө. адатта ортоңку ичегинин башталышынан тартып өсөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Зоология‎