Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Адабият кабинети

Адабият кабинети мектепте адабий билим алуунун негизги булагы. Анын милдети – сабак өтүүгө ылайыкташуусу, адабият б-ча маалыматтарды берип туруу, тышкаркы иштерди (кече, КВН, викторина, көргөзмө, лекция, диспут ж. б.) уюштуруу. Анда окуу китептер, окуу үчүн кошумча адабияттар, көркөм чыгармалар, методикалык колдонмолор, көргөзмө куралдар, таркатма материалдар, иллюстрациялар, альбомдор, плакаттар, фоно-хрестоматиялар, грампластинка, магниттик тасмадагы жазуулар, окуу фильмдери, диафильмдер, диапозитивдер, видеомагнитофон тасмалары менен компьютерлер, СD, ошондой эле окуучулардын жазуу иштери, кошумча окуу үчүн сунуш кылынган адабияттардын тизмеси, класстан тышкаркы иштерди жүргүзүү үчүн материалдар сакталат.

Булардын ар бирин оңой табуу үчүн тизме түзүлөт да, катары боюнча номерленет. Кабинет башчысы адабият мугалими болуп иштердин көбүн окуучулар аткарат. Балдар китеп топтойт, аларды сураган окуучуларга китепканадагыдай тартипте убактылуу пайдаланууга берилет. Көрүнүктүү чыгармалар – “Манас” эпосунун варианттары, А. Токомбаев, Т. Сыдыкбеков, А. Осмонов, Ч. Айтматов сыяктуу акын, жазуучулардын томдуктары, Кыргыз энциклопедиясынын бардык тому, “Манас” энциклопедиясы, адабият боюнча терминдердин түшүндүрмө сөздүгү, Кыргызстан жазуучуларынын библиографиялык маалыматтама китептери сөзсүз болушу кажет.

Дубалда эстетикалык талапка ылайык кооз жасалган бурч болгону, аларды улам өзгөртүп, жаңыртып туруу максатка ылайык. Адабият жаңылыктарына, акын, жазуучулардын юбилейлерине өзүнчө жаңыртылма стенд уюштуруу керек. Кабинеттин пайдасы – анын ар кыл материалдарынын мүмкүн болушунча тезирээк алмашылып тургандыгында, эгерде анын дубалдарынын бетин “түбөлүккө алмашкыс нерселер” менен толтуруп койсо, кызыксыз болуп калат. Кыскасы Адабият кабинети мектептеги дайыма жандуу кыймылдардын чордонунда турган негизги борборлордун бири болууга тийиш, ал кабинет башчысына жардам берген окуучулардын демилгелерине, чыгармачылык изденүүлөрүнө, тыкандыгына, кооздукту сезе жана барктай билишине байланыштуу.

 Колдонулган адабият 
«Кыргыз Адабияты. Энциклопедиялык окуу куралы.» 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. 
Манастаануу жана көркөм маданияттын улуттук борбору. 
Бишкек – 2004

Категория: Адабият теориясы
Категория: Маданият
Категория: Кыргыз адабияты
Категория: Адабият кабинети
Ак куу (топ жылдыз)

thumb|350px|Аккуу топ жылдызы.
Ак куу – Түндук жарым шаардагы топ жылдыз. Ал асман сферасында учуп бара жаткан Ак кууну элестетет. Анын өтө жарык жылдызы Денеб. Денеб жылдызына катарлаш b жылдызы, ага туташ “Түндүк Америка” диффузиялык тумандуулугу жайгашкан. Ак куу топ жылдызынын аймагында дагы эки газ тумандуулугу, ошондой эле көптөгөн кош жылдыздар кездешет. Ак кууда рентген нурлануусунун эки булагы байкалган, булактын бири кара көңдөй менен байланыштуу болушу мүмкүн. Бул топ жылдыз КМШнын аймагынан жаздын акырында, жайында жана күзүндө көрүнөт. Ак куудагы жаркырак үч жылдыз элибизде Үч аркар деп аталат.

 Колдонулган адабият 
 "Астрономия: Энциклопедиялык окуу куралы" Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек - 2004.

Категория:Топ жылдыз
Аккуу

thumb|Аккуу.
thumb| Cygnus cygnus

Аккуу , (Linnaeus, 1758):

 Жалпы жана өлкөдө таралышы 
Кыргызстанда Сөңкөлдө кээбир жуптары уялашылган. Келгин учурунда республиканын бардык жерлеринде кездешет. Ысыккөлдө массалык түрдө кыштайт . Жайында кээбир учурда ири көлмөлөрдө кездешет.

 Жашаган аймактары 
Өсүмдүктөргө бай, ири көлмөлөрдүн тайыз жерлери. Сөңкөлдө осока өскөн көлдүн тайыз жерлерине уялайт .
 Саны 
Сөңкөлдө бир-эки жуп 1999 жылына чейин уялган. Ысыккөлдө күзүндө 1400гө жакын куштардын чогулушу белгилүү.

 Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары) 
Жыныстык жагынан 4-жылда барып жетилет. Уясына 7ге чейин жумуртка тууйт. Республикада анын табигый душмандары жок. Көбүнчө суудагы жана жээктеги өсүмдүктөр менен азыктанат.

 Чектөөчү факторлор 
Катуу суукта Ысыккөлдүн тайыз жерлерин муз каптаганда ачкадан өлүшөт. Кээде сууга тоңгон же ачкадан алсыздаган аккуулар бүркүттөргө жем болушат. Браконңерлик.
 Көбөйтүү (колдо багуу) 
Колдо оңой көбөйөт.

 Уюштурулган коргоо аракеттери 
1985-жылы Кыргыз ССРинин Кызыл китебине жана Казакстандын Кызыл китебине киргизилген. Аңчылыкка тыюу салынган. Караталжапырык жана Ысыккөл коруктарынын территориясында коргоого алынган.

 Коргоо үчүн зарыл аракеттер 
Ысыккөлдө кыштоо мезгилинде коргоону күчөтүү.Сонкөлдүн батыш жээгине кидик заповедник уюштурууга зарыл. Кыштоочу жана уялоочу жерлерине мезгил- мезгили менен мониторинг жүргүзүү.

 Статусу 
VII категория, Least Concern, LC. Монотиптүү түр.Дүйнөлүк фаунанын уруусунун 7
түрүнүн жана Кыргызстандын фаунасынын 3 түрүнүн бири.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби 2-басылышы – Бишкек: 2006. – 544 б. – ISBN 9967-23-367-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Канаттуулар‎
Категория:Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби
Жоро бозо

Жоро бозо – эркектердин шерине сыяктуу чогулуп тамак ичүү каадасы. Жоро бозону жаш курактарына карай бөлүнгөн эркектер тобу түзгөн. Топко 25–40 адам кирген. Алар күз мезгилинде Жоро бозонун уюшмасын башташкан. Ал адатта, кыш бою өтүп, жазында гана токтолгон. Жоро бозонун алдында ага кирген кадыр-барктуу адамдардан бий шайлашкан. Анын милдети Жоро бозонун кезегин сактоо, тартипке чакыруу, жазалоошондой Жашыраак бирөөнү эрке бала коюшкан. Ал түздөн-түз бийдин тапшырмаларын аткарып, оюн-зоокторду уюштуруп, тартип бузгандарды жазалаган, ойго келбес тамашалуу жазаларды ойлоп таап, элди күлдүргөн өткүр, тамашакөй болгон. Бийдин оң аталык, сол аталык деген эки жардамчысы болуп, алар оң, сол тарапта олтургандарга көз салып турган. Жоро бозонун мүчөлөрү бий менен аталыктар аркылуу гана сүйлөшө алган. Эки адам көлбөчү болуп дайындалып, бозо куюп турган. Бир адам кесекүл дайындалып, бозо сунган. Эки адам эшик агасы бекитилип, босогодо бийдин уруксаты менен кирип чыккандарды тескеген. Бозону чыпкалап берип турган адам күрө-көч деп аталган. Ал жорого катышкандардын катарына кирген эмес. Калган катышуучуларды жорокеч, жорочулар деп аташкан. 1-жорону айгыр жыяр деп атап, аны бий тапшырган адам өткөргөн. Боз үйдү бошотуп, ала кийиз, туш кийиздерин гана калтырган. Үйдүн ортосуна атайын идишке бозо куюшуп, бозону бийден баштап кезеги менен ичишкен. Жоро бозодо оюн зооктор, тамаша көрүнүштөр кенен орун алып, сармерден айтылган, комуз чертип, ыр ырдашкан. Бозо куюлган жыгач аяк эки-үч ирет айланта ичилгенден кийин дем албас ичишкен. Жоро бозого кокусунан келген адамды саламчы деп аташкан, аны бийдин гана уруксаты менен киргизишкен. Уюшманын аягында үйдүн ээси жорокечтерге эт тарткан. 2–3 күндөн кийин Жоро бозону кезектеги адам аткарган. Адатта Жоро бозо эртең менен эрте башталып, кечке чейин жүргөн. Жоро бозонун кезеги аяктаарда сол аталык, оң аталык, эрке бала, эң акырында бий өзү «бийлик жоро бозо» өткөрүшкөн. Акыркысы салтанаттуу өткөн. Ат оюндары, улак тартыш, күрөш, эңиш жана башка уюштурулган. Буга каалагандардын бардыгы катыша алышкан.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 

Категория:Кыргызстан
Категория:Каада-салттар
Кылтак

Кылтак – жылкынын куйрук кылдарынан чыйратылып жасалган сыйыртмак. Узун укурукка байланган Кылтак менен алгыр куштар кармалган. Ийиндеринин оозуна салып коён, түлкү, сары чычканды зымдан жасалган Кылтак менен кармашкан.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Кылыч

thumb|

Кылыч — 1. жоокерчиликте душманды кыя чабуучу жана саюучу курал. Болоттон төш жары узундукта, бир жагы өтө курч, экинчи жагы жалкындуу, учу учтуу, сабы колго токтомдуу жасалат. Белге асынчу узун кынга салынат; 2. өрмөк согууда керектелчү аспаптардын бири. Ал катуу жыгачтан кылыч түрүндө бир жагы жука миздүү, сырт жагы жоон элиден калың, сабы кармаганга ылайык жумуру, үч жагы ичке же жука жасалат. 

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”

 Интернеттик шилтемелер 

Категория:Кыргызстан
Категория:Атылбас куралдар
Мазар

Мазар
 бейит, көрүстөн, мүрзө. 
 ыйык, сыйынчу жер (мечит, медресе, диний мектептер, казы, молдо үйлөрү жана башка). 
 эгелүү жыгач, касиеттүү караган, колдогону бар деп эсептелген бир түп терек, тал, четин же башка жыгач. Мындай Мазардын жанынан өткөн мусулман чүпүрөктү байлап «бисмилланы» кайталоо менен тобо-топук кылып кетүүгө милдеттүү болгон. Мазарларга оорулуулар, баласыздар, башына оор иш түшкөндөр коно жатып сыйынышкан.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер
Мансур хан

Мансур хан – могол хандарынын бири, Ахмед хандын тун уулу, Жетисуу аймагын бийлеп турган. Атасынан мураска калган хан тактысына отурган. 1508-жылдан такты талашып, бир туугандарына каршы күрөшкөн. 1514-жылы бир тууганы Султан-Саид кыргыздарга таянып, бийликти тартып алган.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Меркун Иван Савьелевич

Меркун Иван Савельевич (1887–1922) – Кыргызстанда совет бийлигин орнотуу үчүн күрөштүн катышуучусу. Февраль революциясынан кийин Пишпекте большевиктик жашыруун топ уюштурган. Пишпек Советинин мүчөсү, Пишпек уездинде Эл чарба советинин 1-төрагасы. 1918-жылы Аксууда (Беловодск) кулактардын козголоңун басууга катышкан. 1919-жылдан партиялык кызматтарда иштеген.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Тайгак кечүү (кино)

Кыргызфильм киностудиясында тартылган кыргыз режиссеру тарткан туңгуч толук метраждуу көркөм фильм.

Фильмдин режиссеру - Мелис Убукеев.

 Тасманын Баяны 
Фильмдин сценарийи Мукай Элебаевдин "Бороонду күндөнүн"негизинде даярдалып башталып, кийин автордун "Узак Жол" жана башка чыгармалары да колдонулган. 
1916 жылкы Үркүндөн кийинки мезгилдеги эл турмушун сүрөттөйт. Кыргыз киносунда алгачкы болуп кыйын кезеңге кабылган улуттун рухунун күчү, акылмандыгы чагылдырган көркөм тасма. Үркүндө Кытайга качып барган боз улан Мукаш жакындарынан толугу менен айрылып, атуулдук согуш алааматынын кучагына кабылган кыргыз жергесине кайтып келет. Узак жолдо Мукаш тоо арасында жалгыз отурган эски боз үйгө туш келет. Сүйлөшүп отуруп үй ээсинин кайтыш болуп анын жубайы менен кызы Уулжандын кыйын абалга кабылгандыгын билет. Уулжан 13 жаңы чыккандыгына карабастан мурунку болушка токолдука берилиши шартташылып коюлган болот. Мукаш Уулжанга өзүнүн окусам деген кыялын айтып берет. Уулжан Мукашка өзү менен ала кетүүсүн суранат. Качып бара жаткандар чоң дайрага жеткенде куугун келет. Мукаш куугунчулардын көңүлүн Уулжандан алаксытып тоого чыга качат. Асканын кырына чыгып Уулжандын суудан аман-эсен өткөнүн көрүп ишенгенден кийин, куугунчулар аны тутканга аракет кылып жетип келишкенде бойун аскадан ылдый тыштап, өзү жетпей калган кыялына Уулжандын жетишине жол ачат.

 Сыйлыктары 
1965 ж. Алма-Ата шаарында өткөн Орто-Азия республикаларынын жана Казахстандын Бүткүл Союздук Кинофестивалы:
 Мыкты көркөм тасма - 1 даражадагы диплом.
 Мыкты аял оюну номинациясынын диплому. Бакен Кыдыкеева (Азиз Эненин оюну).

 М. Убукеевдин башка кинолору 
 1969 ж. "Ак-Мөөр". Кыргызтелефильм. 
 1981 ж. "Элеттик роман" (Провинциальный роман)
 "Акын" (Алыкул Осмонов жөнүндө)
 "Жили-были"
 "Улуу манасчы"
 "Түбөлүккө кайрылуу"
 1989 ж. "Акыркы манасчы" («Последний манасчи», 1989)

 Интернет шилтемелер
Тасманы онлайн көрүү

Категория:Кыргыз киносу
Импичмент

Импичмент (англ. impeachment ) – бир катар өлкөлөрдө жогорку кызмат адамдарынын жоопкерчилигин ишке ашыруунун өзгөчө тартиби. Башкаруунун республикалык таризинде айрым мамлекеттерде баарыдан мурда мамлекет башчысы – президент мамлекеттик чыккынчылыкка барса же конституцияны бузса И. жарыялоо каралган. И. жарыялоонун жолжобосу ар түркүн. АКШнын 1787-жылкы Конституциясында каралган – парламенттин төмөнкү палатасынын айыпты аныктап жана жарыялоосу, ал эми жогорку палатасынын аны карап чыгып, сот катары чечим кабыл алуусу И-тин классикалык схемасы болуп саналат. Башка бир схемада айып тагуу парламентке таандык, ал эми акыркы чечимди жогорку соттордун бири кабыл алат. Жаза кызматтан кетүүдөн ары ашпайт, ошентсе да, эреже катары, И. жарыяланып кызматтан четтетилген кызмат адамы андан ары жөнөкөй сот тарабынан соттолуусу жана кылмыш жазасына тартылуусу мүмкүн экени айтылат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Шарада

Шарада (фр. – табышмак) – табышмактын татаалдантылган түрү. Мында катылган сөздүн башкы муундары берилет да, ошолордон белгисиз сөз келип чыгат. Шараданы кыргыз акындарынын ырларынан да кезиктиребиз. Мисалы,

Биринчиси – жылкынын желке чачы.

Кийинкиси – коктунун экинчи аты.
 
(Жал – коо) 

(Т. Самудинов)
 Колдонулган адабияттар 
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Категория:Билим берүү
Категория:Адабият таануу
Категория:Фольклор
en:Charades
es:Charadas
eo:Ŝarado
fr:Charade
nl:Hints (spel)
pl:Kalambury
Эгиз уйкаш

Эгиз уйкаш же жупуйкаш – биринчи сап менен экинчи сап, үчүнчү сап менен төртүнчү сап жуп-жубу менен үндөшүп келген уйкаштык. Схемасы: а-а-б-б. Мисалы,
 Ийнемдин учун майтардым, (а) 
 Бүгүн бир короо кайтардым. (а) 
 Ийнемдин учун түзөттүм, (б)
 Бүгүн бир короо күзөттүм (б) 
 (Элдик ыр)
 Колдонулган адабияттар 
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Категория:Билим берүү
Категория:Адабият таануу
Категория:Поэзия
Эпиграмма

Эпиграмма (гр.– жазуу) – сатиралык максатта жазылып, бир кишини тамашага алуу менен анын кемчиликтерин көрсөткөн чакан ыр. Адегенде Грецияда эпиграмма деп ар түрдүү буюмдарга жазылган кара сөздөр да, ырлар да аталса, кийин Римде чакан поэзиянын чыгармалары атала баштаган. Көпчүлүк классик акындар да эпиграмма жазууга кайрылган. Эпиграмма кыргыз сатиралык поэзиясында да көп учурайт. Мисалы,
 
Ишке барса ичим дейт,
 
Үйгө келсе тишим дейт.

Айтор, мунун оорусун,
 
Врачтар да түшүнбөйт.

Аларына келгенде,
 
Аягына жыгылат.
 
Берерине келгенде,
 
Кудайга үнү угулат. 

Чарбаны жеп да бүттү, 

Дос да күттү. 

Акырында өз арызы боюнча.

Кызматтан түштү. 
 Колдонулган адабияттар 
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004
Категория:Билим берүү
Категория:Адабият таануу
Категория:Адабий жанрлар
Этностук топ

Этностук топ - кандайдыр бир себептер менен этностун (социалдык-этностук жалпылыктын) өзөгүнөн бөлүнүп калган жана андан тышкары жашаган бөлүгү, этностун «сыныгы». 

Этностук топ ар түрдүүчө болот. Жалпысынан адганда этностук топту мүнөздөй турган төрт факторду белгилөөгө болот: 
 Биринчиден, өзүнүн мамлекеттик түзүлүшү жок, ушундан улам эриктүү болууну укуктук механизминен айрылган жалпылыктар. 
 Экинчиден, Этностук топ биринен-бири өтө алыс жайгашкан, бирок алардын бүтүндүгүн, бир жалпылыкка тиешелүүлүгүн мүнөздөөчү негизги этностук белгилерин сактап калышат. 
 Үчүнчүдөн, бир кездерде өзүлөрүнүн этнотарыхый мекенин таштап кетишкен жана ар кайсы өлкөлөрдө жана региондордо этномаданий азчылыкты түзгөн адамдар. 
 Төртүнчүдөн, миграциянын, эмиграциянын, депортациянын, чек аралардын өзгөрүшүнөн улам өзүнүн этносунан ажырап калышкан жана башка региондордо жашап жатышкан адамдардын жалпылыгы. 

Илимий изилдөөлөрдө адамдардын мындай жалпылыктарын улуттук же этноулуттук топтор же улуттук азчылык, этникалык азчылык деп аташат. Этностук топ жалпы саны бир нече жүз миллиондоп саналгандыктан, алар менен байланышкан проблемалар кээ бир мамлекеттердин социалдык-саясий кырдаалына жана эл аралык мамилелерге олуттуу таасирин тийгизүүдө. Акыркы мезгилдерде этностук топторду эл аралык союздарга бириктирүү аракеттери күч алууда. Абройлуу эл аралык өкмөттүк жана өкмөттүк эмес уюмдар тарабынан этностук топтун кызыкчылыктарын изилдөө жана ишке ашыруу боюнча бир катар чаралар көрүлүүдө.

 Колдонулган эмгектер 
Саясат таануу. Энциклопедиялык окуу куралы.Башкы редактор Ү. Асанов, Жооптуу редактор А. Акунов. Бишкек 2004. ISBN 9967-14-011-9

Категория:Саясат
Категория:Кыргызстан
Категория:Тарых
Категория:Илим
Категория:Кыргыз тарыхы
Суйаб

thumb|Түргөш кагандыгы, Суяб.
Суйаб, Суяб, Ордукент – 6–10-кылымга таандык шаар. Соңку орто кылымдагы Батыш Түрк жана Түргөш кагандыктарынын баш калаасы. Суяб азыркы Токмок шаарынан анча алыс эмес жердеги Акбешим чалдыбарынын ордунда жайгашкан. Шаар тууралуу алгачкы маалымат кытай булактарында 7-кылымдын 1- жарымында кездешет. Будда кечили Сюань Цзань 629-жылы Индияга жасаган сапарында Жетисуу аймагы аркылуу өтүп баратып, өзөн жээгиндеги шаар жөнүндө эскерет. Шаарда негизинен соодагерлер, кустар (согдулуктар) жашаган. Кытайлар аны Суйе деп аташкан. 748-жылы Суяб кытай аскерлери тарабынан кыйроого учураган. Түргөштөрдүн учурунда мында каганадыктын баш ордосу жайгашкан.

Бул тууралуу 8-кылымдын башында түргөш кагандыгындагы ичара чатактарга байланыштуу эскерилет. 766-жылы Суябды карлуктар басып алып, аны өз ордосуна айланткан. Ушул кездеги мусулман маалымат булактары Жетисуу шаарынын катарында Суябды да аташкан. Ибн Хордадбек менен Кудама Батыштан Чыгыш Түркстанга бараткан жолдогу шаарлардын катарына киргизет. Автору белгисиз «Худуд ал-Аалам» жана Гардизинин «Зайн ал-Акбар» чыгармасында 8-кылымдын орто чениндеги шаар турмушу кыйла кеңири мүнөздөлгөн. Кийинки тарыхый булактардан Суяб тууралуу маалыматтар кездешпейт.

Орто кылымдагы авторлордун маалыматтарына караганда Суяб Чүй өрөөнүндө жайгашкан,бирок андагы орду али тактала элек. Айрым окумуштуулар Суябды Чоң Кемин өрөөнүндөгү Шабдан кыштагынын жанындагы шаар чалдыбары менен байланыштырат.

Англиялык окумуштуу Ж. Клоссондун пикири боюнча Суяб Акбешим шаар чалдыбарына (Токмоктон 10–12 км түштүк-батыш тарапта)окшоштурулган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2
 (en) Cui Mingde (2005), The History of Chinese Heqin, Beijing, People's Press ISBN 7-01-004828-2. 
 (en) David Nicolle (1990), Attila and the Nomad Hordes, Osprey Publishing ISBN 0-85045-996-6.
 (en) Ji Xianlin (1985), Journey to the West in the Great Tang Dynasty, Xi'an, Shaanxi People's Press.
 (en) Xue Zongzheng (1992), A History of Turks, Beijing, Chinese Social Sciences Press ISBN 7-5004-0432-8. 
 (en) Xue Zongzheng (1998), Anxi and Beiting Protectorates: A Research on Frontier Policy in Tang Dynasty's Western Boundary, Harbin, Heilongjiang Education Press ISBN 7-5316-2857-0.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргыз тарыхы
Категория:Кыргыз археологиясы‎
Категория:Кыргызстан шаарлары‎
Синекдоха

Синекдоха (гр. – чогуу кабыл алуу деген сөздөн) – троптун бир түрү болуп эсептелет. Мындай ыкмада бүтүн нерсе менен бөлүк нерсе, же тескерисинче, бөлүк нерсе менен бүтүн нерсе туюнтулат. Мисалы,

 Жер, нан үчүн ар бир кишидей жүргөн элдин кедейи,
 Бирдик менен бир кишидей жүргүлө. 
 (А. Токомбаев)

 Көйкөлүшкөн көйнөктөр,
 Сулуусунган кооз чачтар –
 Ресторандык жаштар,
 “Акылдуу” сүйлөгөн галстуктар! 
 (С. Тургунбаев)

Биринчи мисалда “жер, нан” деген сөздөр ошол гана маанилерде эмес, андан башка да көп нерселерди жалпылаштырып, өз ичине камтып турат. Ал эми экинчи мисалдагы “көйнөктөр”, “кооз чачтар”, “галстуктар” – ресторандык жаштардын буюм-теримдери, алардын өздөрүн туюнтуп, адам маанисине өтүп колдонулууда.

 Колдонулган адабияттар 
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004

Категория:Билим берүү
Категория:Адабият таануу
Сонет

Сонет (итал.– үн чыгаруу) – он төрт саптан турган, көбүнчө а-б-б-а – а-б-б-а – в-в-г – д-г-д формасында уйкашкан, эки жолу төрт саптан (катрен) жана эки жолу үч саптан (терцет) түзүлгөн куплеттерден туруучу ыр формасы. Сонет формасынын өнүгүшүнө А. Данте, Ф. Петрарка (Италия), У. Шекспир (Англия), В. Жуковский, А. С. Пушкин, А. Блок (Россия) зор салымдарын кошкон. Кыргыз поэзиясында сонет С. Шимеев, С. Жусуев, Э. Турсунов, Т. Байзаков, Ж. Мамытов ж. б. акындардын чыгармачылыгында учурайт. 
Мисалы, Сооронбай Жусуевдин:

 Эр милдети – элге кызмат өтөмөк, 
 Эмгек менен, ышкы менен, сөз менен. 
 Адам чөкчү, адам уччу көкөлөп, 
 Кереметтин керемети сөз деген. 
 Айтып турат бар экенин бактыңын,
 Көп иш кылып, аз сүйлөшүң мактанбай. 
 Көп билгенден бир белгиси жакшынын 
 Сөз сүйлөшүү башкаларга жаккандай.
 Сөз тоңдурат, сөздөн жалын – от чыгат, 
 Жаман сөзүң жакшы ишиңди жок кылат 
 Жаман сүйлөп маанайыңды бастатпа.
 Ишке, сөзгө ыкласыңды тең бөлүп, 
 Ак иш кылып, ак сүйлөөгө сен көнүп,
 Ашыгып жет адам деген жакшы атка! 
 Колдонулган адабияттар 
"Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004

Категория:Билим берүү
Категория:Адабият таануу
Валерий Брюсов

thumb|200px|Брюсовдун жаш кези
thumb|left|200px|Валерий Яковлевичтин 1910-1924-жылдары жашаган үйү.Ал жер азыркы учурда музейге айланган.
Брюсов Валерий (1873–1924) – орус жазуучусу, акын, адабиятчы, сынчы, тарыхчы. Москва университетинин тарых-филология факультетин бүтүргөн (1899). Брюсов символизимден соц. искусствого чейинки татаал жолду басып өткөн. 1894–95-жылдары жарыяланган ырлары француз символисттери П. Верлен, С. Маллармелердин поэзиясынын духунда жазылган. “Шедеверлер” (1895), “Бул – мен” (1897), “Үчүнчү күзөт” (1900) жыйнактарында Брюсовдун өзүнө тиешелүү белгилери даана көрүнө баштаган. Ал революциянын сөзсүз башталарын, анын башка кыймылдаткыч күчү пролетариат боло тургандыгын сезген (“Ичимен таптар”, “Түн”, “Ташчы” ж. б. ырлары). 1905-жылдагы революцияны кубаттаса да, революциянын милдетин анархисттерге түшүнгөн. Реакция жылдарында Брюсев революциянын акыры жеңерине ишенип, чыгармачылык акылды даңазалаган. Октябрь революциясын ал чын ниети менен кабыл алган, бир катар советтик кызматтарды аткарган. Брюсов 1921-жылы Жогорку адабий көркөм институтту уюштурган. Кийинки чыгармалары революцияга, Лениндин өлүмүнө арналган. Брюсов акын, теоретик, драматург, прозачы, тарыхчы, котормочу катары орус адабиятынын өсүшүнө айтарлык кошумча кошкон. Горький аны: “Россиядагы барып турган маданияттуу жазуучу” – деп атаган.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Манастаануу жана көркөм маданияттын улуттук борбору. Бишкек – 2004

Категория:Кыргызстан
Категория:Адабият
Категория:Тарых
Категория:Драматургия
Категория:Котормочулук
Категория:Орус адабияты
Категория:Орус котормочулары