Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кызыл-Омпол уран кендер тобу

Кызыл-Омпол уран кендер тобу Ысык-Көл облусунун Тоң районунда, Кызыл-Омпол тоосунун түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 1640–3000 м бийиктикте. 1950–57-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен тобунун аймагы пермдин гранит, сиенит, сиенит-диорит, граносиенит интрузиялары жана кварц диорит-порфирит, сиенит-порфир, порфирит, лампрофир дайкалары менен жирелген протерозой, ордовик, девон, карбон катмарлары менен түзүлгөн. Рудалануу граносиениттердеги, дайкалардагы талкаланган зоналардын, жиктердин гидротермдик өзгөрүү-өнүгүү процесси менен байланышкан. Кызыл-Омпол уран кендер тобуна: Капчыгай, Көкмойнок, Ачыкташ кендери жана Суулусай, Узунсай кенчелери кирет. Рудалануу минералдык зоналар жана дайкалар тибине, гематит-настурандуу формациясына кирет. Негизги руда минералдары: настуран, уран көөсү, пирит, отенит, уранофан, гиамит, шрекингерит, казалит, галенит, гематит ж. б. Урандын рудадагы орточо өлчөмү 0,052%. Руданын запасы жана ресурсу 4150,548 миң т; урандыкы 2166,51 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кызыл-Сай чопо кени

Кызыл-Сай чопо кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Сүлүктү шаарынан 5 км түндүктө, Курганчу кыштагынан 2 км түндүк-чыгышта, Түркстан кырка тоосунун түндүк этегинде, деңиз деңгээлинен 950–1200 м бийиктикте. 1967-ж. геол. чалгындоо жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен аймагын антропоген мезгилинде пайда болгон борпоң чөкмө тектер түзөт. Кумайлуу чопо катмары эол шамал чөгүндүлөрүнөн пайда болгон. Узундугу 1 – 2 кмге созулуп, калыңдыгы 2–20 м. Өңү боз, майда көзөнөктүү. Гранулометриялык курамы: күлбото бүртүкчөлөрү 0,001 ммден төмөнкүсү – 29,5%, чаң – 0,25–0,01 мм – 61,5%, кошундулар 0,5 мм – 0,99%. Суу сыйымдуулугу 24,4%, нымдагандагы ийилгичтиги жогору. Химиялык-технологиялык касиети боюнча кумайлуу чоподон "125" маркасындагы кирпич жасоого болот. Запасы С1 категориясы боюнча 4237 миң м3, 1996-жылга карата калган запасы С1 – 900 миң м3. Кумайлуу чопо кени карьерден казылып алынууда.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кызыл-Суу чопо кени

Кызыл-Суу чопо кени — Чүй облусунун Кемин районунда, Орловка шаарчасынан 25 км түштүктө, деңиз деңгээлинен 1880–2120 м бийиктикте. 1990-ж. Түндүк Кыргыз геол. экспедициясы чалгындаган. Кендин калыңдыгы 40 мден 85 мге чейин жеткен, палеоген мезгилинде пайда болгон чопонун калың катмарынан түзүлгөн. Чопо кызыл түстө, илээшкек, жеңил эзилгич (1210–1240°С), жогорку дисперстүү, кум кошумчасы өтө аз (3% чейин), сууда эрүүчү туздар жүздөн бир процентти түзөт, орточо ийилгичтигинин саны – 12. Технологиялык сыноонун негизинде чопо "125", "175" маркасындагы кирпичти алууга пластифицирлөөчү кошумча, бургулоо эриндисине кошумча, охра боёгун жана койлорду белгилөөчү боёк катары колдонсо болот. Баланстагы запасы А категориясы боюнча 332 миң м3, В – 515 миң м3, С1–1555 миң м3, А+В+С1 – 2402 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кызыл-Туу чопо кени

Кызыл-Туу чопо кени Чүй облусунун Сокулук районунда, Кызыл-Туу кыштагынан 0,5 км түштүктө, деңиз деңгээлинен 970–1100 м бийиктикте, Жыламаш суусунун чыгыш жээгинде. 1992-ж. чалгындалган. Кен аянты төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон кумайлуу чопо катмарынан түзүлгөн. Кумайлуу чопо "100", "125" маркадагы кирпичти алууга жарамдуу. Запасы В категориясы боюнча 314 миң м3, С1–1296 миң м3, В+С1–1610 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кынды оттук таш жана яшма кени

Кынды оттук таш жана яшма кени Нарын облусунун Ат-Башы районунда, Ат-Башы кыштагынан 60 км чыгыш тарапта, Ат-Башы суусунун алабындагы Бешбелчир тоосундагы Кынды ашуусунун түндүк жана түштүк жактарында, деңиз деңгээлинен 3400–3600 м бийиктикте. 1965-ж. табылып, 1975–78-ж. геол. жумуштар жүргүзүлгөн. Кен аймагында девондун башталышы менен ортосунда пайда болгон эффузия-пироклаз тоотектери жатат. Арасында яшма жана оттук таштын катмарлары кезигет. Оттук таш катмарынын калыңдыгы 7–12 м, узундугу 300 м. Өңү жашыл боз, көгүш бозомук, чаңда көгүш кызыл. Темгилдүү бозомтук тактары бар. Оймо-чиймелери бир түрдүү, чаңда ичке чийиндүү. Жакшы сайкалданат. Сайкалданганда бети ар түрдүү түстөгү нур чыгарып кубулуп турат. Чыккан блоктордун өлчөмү 0,4x0,6x0,5 мге чейин жетет. Яшманын линзалары сейрек учурайт. Алардын калыңдыгы 5 м, узундугу 10 м. Өңү негизинен кызыл, күрөң кызыл, ачык кызыл. Жакшы сайкалданат. Оймо-чиймелери бир түрдө, чаарала болуп кеткен жеринде жашыл жана көгүш кызыл түстөр байкалат. Болжол ресурсу ондогон м3 жетет. Таштар кооз майда буюмдарын жасоого жарактуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кырк-Булак слюда кени

Кырк-Булак слюда кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Исфара кыштагынан 80 км түштүк-батышта, Кыркбулак суусунун баш жагында, деңиз деңгээлинен 3100–3500 м бийиктикте. 1951-ж. геол. изилдөө иштери жүргүзүлгөн. Калыңдыгы 0,5–14 м болгон линза, кабат сымал, шерл-мусковиттүү, биотит-шерлүү, мусковит-микроклиндүү курамындагы 34 пегматиттик тулкулар силурдун метаморфизмделген сланецтеринин ичинде жайгашкан. Мусковиттин чыгышы 9,4 – 27,94 кг/м2, запасы С1 категориясы боюнча 252,4 т, С2 – 79,5 т. Майдаланган (чачылган) слюданын запасы С1–10,26 т, С2–10,2 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кыртабылгы гранит кени

Кыртабылгы гранит кени Чүй облусунун Кемин районунда, Кичи Кемин кыштагынан 3 км түштүктө, Токмок шаарынан 60 км чыгышта, деңиз деңгээлинен 1400–1530 м бийиктикте. 1971-ж. Түндүк Кыргыз геологиялык экспедициясы чалгындаган. Кен аймагын пермь мезгилинде пайда болгон Кичи Кемин гранит инарузия комплекси түзөт. Гранит лейкократтуу, орто жана кесек кристаллдуу, өңү кызгылт-боз, кызгылт жана күрөң-кызыл. Арасында майда кристаллдуу граниттердин шток сымал тулкулары, диабаз жана сиенит-диорит порфирлеринин дайкалары кездешет. Физикалык-механикалык касиеттери: орточо тыгыздыгы 2,60–2,62 г/см3, көзөнөктүүлүгү – 1,5–2,8%, суу сиңирүүсү – 0,3–,4%, үстүнөн басылгандагы бектигинин чеги кургак абалда 110–120 МПа, сууга каныккан абалда 105–115 МПа, суукка тоңдурунун 35 циклинен кийин 100–110 МПа, жешилүүсү – 0,57–0,5 г/см2. Гранит имараттардын ички жана тышкы дубалдарын каптоого жарамдуу, оңой сайкалданат. Жылмаланган бети күзгүдөй жаркырап, ага оюу-чийүү түшүрүүгө болот. Блоктордун чыгышы 32,2%, калыңдыгы 70 мм болгон такталардын чыгышы – 8,1 м2/м3, лабораториялык шартта кескенде калыңдыгы 10 мм болгон такталардын чыгышы 31,3 м2/м3, калыңдыгы 20 мм болгондо – 24 м2/м3. Граниттин запасы В категориясы боюнча 1689 миң м3, С1 - 3057 миң м3, В+С1 – 4746 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Кыштут–Адыркоо кендеринин тобу

Кыштут–Адыркоо кендеринин тобу — Баткен жана Лейлек райондорунда. Алай жана Түркстан кырка тоолорунун түндүк капталында. Кен жергиликтүү элге эзелтен белгилүү. 1917-ж. алгачкы геол. маалымат берилген. Аймакта Адыркоо, Алмасай, Карарча, Кыштут, Жинкен, Өрүксай сыяктуу бир нече майда кен жана кенче бар. Кен аймагында девон мезгилинин аягында пайда болгон карбонаттуу тоотектер кеңири таралган. Алар тектоникалык жаракалар менен тилмеленип, кеңдик багытта созулуп жаткан ичке тилкени пайда кылган. Тилкедеги руда негизинен киновардан түзүлүп, кээде ага пирит, халькопирит кошумчаланат. Ал доломит жана акиташ тегиндеги жаракалардын кесилишкен жеринде топтолот. Руда тулкулары линза, уя, тарамча түрүндө кезигет. Таралышы бирдей эмес. Кендин айрымдары Атамекендик согуш жылдарында казып алынып, запасы аз болгондуктан кийин токтотулган. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Лейлек району
Категория:Кыргызстандын кен байлыктары
Лейлек мрамор кени

Лейлек мрамор кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Өзгөрүш кыштагынан 5 км түштүк тарапта, Түркстан кырка тоосунун түндүк капталында, Лейлек суусунун оң өйүзүндө. 1951-ж. табылып, 1973–75-ж. геол. чалгындоо жүргүзүлгөн. Кен аймагын силур менен девондун карбонат-терриген чөкмөлөрү жана антропогендин борпоң чөгүндүлөрү түзөт. Мрамор катмары девондун чөгүндүлөрүнүн арасында жатат. Калыңдыгы 1200–1300 м. Мрамор майда бүртүкчөлүү ак, агыш боз жана каралжын боз түстөрдө, көбүкчө жол-жол темгилдүү келип, кооз чиймелери учурайт. Оңой кесилип, жакшы сайкалданат. Сүрүлүп жылмаланганда өтө кооз көрүнөт. Блоктуулугу 0,5–5 м3. Запасы 3240 миң м3. Мрамор имараттардын дубалдарын кооздоп каптоого жана кооз буюмдарды жасоого жарактуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Ленинполь акиташ кени

Ленинполь акиташ кени Талас облусунун Бакай-Ата районунда, Талас шаарынан 28 км батышта, Курташ кыштагынан 1,5 км түндүк-батышта, деңиз деңгээлинен 750–1050 м бийиктикте жайгашкан. 1955-ж. "Средазгеолнеруд" трести тарабынан ачылган жана толук чалгындалган. Кен протерозой заманынын аягындагы кристаллдуу сланецтердин арасында жайгашкан. Пайдалуу акиташ тек катмарынын калыңдыгы 20 м, түштүккө карай 12–26° жантайынкы жатат. Акиташ теги майда бүртүкчөлүү, саргыч боз, кээде кызгылт темгилдүү ак түстөрдө. 1 кг акиден 2,6 л эринди чыгат; чылануу ылдамдыгы 60 сек. Биринчи сорттогу акиташ алууга жана цемент даярдоого болот. Запасы 2 млн 457 миң т. Ачык түрүндө казып алууга болот. Жол катнашы ыңгайлуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Луговой баткак кени

Луговой баткак кени – Чүй өрөөнүндө дарылык касиети бар баткак жаткан жер. Аламүдүн районунда, Луговой кыштагынын түндүк-чыгышында. 1964-ж. табылган. Кен Чүй дарыясынын жайылмасындагы 2-тектирчеде жайгашып, байыркы көл чөкмөлөрүнөн пайда болгон илээшкек-чымкөңдүү баткактан турат. Баткак катмарынын түзүлүшү өтө татаал: үстүнкү кыртышы (20 см) кара күрөң түстөгү чириндиге айланган чымкөң (0,55–1,3 м); күрөң түстөгү жука чымкөң тилкелери бар ийилгич, илээшкек тунма (0,3–1,5 м); арасында 20 смге чейинки илээшкек тунма баткагы кездешкен кара күрөң чымкөң (1,5 м); чымкөң түрүндөгү илээшкек тунма (0,4–1 м) баткак. Орточо калыңдыгы 2,9 м. Баткак өтө нымдуу (82%), өсүмдүктөрдүн чириндиге айланышы 96%. Күкүрттүү суутек 0,037–0,16%. Баткактын суюк ылайы гидрокарбонат-кальцийлүү, минералдануусу 1,9–3,8 г/л. Запасы 611,1 миң т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Майлы-Сай минералдуу суусу

Майлы-Сай минералдуу суусу Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы дарылык касиети бар жылуу суу булактары. Жалал-Абад шаарынан 50 км түндүк-батыш тарапта, Фергана тоо тизмегинин этегинде. Деңиз деңгээлинен 2200 м бийиктикте. Суу элге илгертен белгилүү. Алгачкы бургулоо жумуштары 1901-ж. жүргүзүлгөн. Минералдуу суу палеоген мезгилинин ар кандай калыңдыктагы (91-348 м) кумдук, конгломерат кабаттарында (Майлы-Сай антиклиналынын борбордук бөлүгү) жайгашып, тектоникалык жаракалар аркылуу жер бетине булак түрүндө агып чыгат. Бургулоо көзөнөктөрүнөн чыккан суунун дебити 2-3,5 л/сек. Химиялык курамы боюнча көбүнчө хлорайонатрийлүү, гидрокарбонат-натрийлүү. Суунун температурасы 19 – 22°С, жалпы минералданышы 3,1 – 20,8 г/л. Булактын суусу түссүз, күкүртүү суутек жыттанат. Курамында H2S – 3,0 – 24,7 мг/л, көмүртек – 4,2 мг/л, азот – 3,5 мг/л, фенол – 10 мг/л. Кыргызстанда бирден бир күкүрттүү суутек-көмүртектүү суу. Тери жана муун ооруларын киринүү жолу менен дарылоого жарамдуу. Азырынча жергиликтүү эл гана медициналык кароосуз пайдаланат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Майлы-Суу минералдуу суусу

Майлы-Суу минералдуу суусу Жалал-Абад облусунун Ноокен районундагы дарылык касиети бар жылуу суу. Избаскен кыштагынан 18 км түштүк-чыгышта, Фергана тоо тизмегинин түштүк этегинде, деңиз денгээлинен 2100 м бийиктикте. Суу 1965-ж. терең бургулоо көзөнөктөрүн өткөлдөөдө табылып, изилденген. Суу Избаскен нефтилүү антиклиналь түзүлүшүнүн батыш чет-жакасында жайгашып, палеоген мезгилинде пайда болгон кумдук жана чопо тектеринин (калыңдыгы 263 м) арасындагы акиташ тоотек катмарында топтолгон. Суулуу горизонттун астында юра мезгилинин чопо, алевролит тектери, үстүндө кумдук жана чопо катмарлары жатат. Суунун температурасы 21°С. Химиялык курамы боюнча хлорид-натрий-калий тибине кирет. Дебити 6,5 л/сек. Жалпы минералданышы 29 – 36 дан 57,5 г/лге чейин. Өңү саргыч, даамы ачуу-туздуу, күкүрттүү суутек жыттанат. Курамында бром 0,024 мг/л; йод 0,015 мг/л; фенол 0,01 мг/л; органикалык көмүр кычкыл газы 0,03 мг/лге чейин. 1 литр суудагы катиондор: Са - 8,2; Mg – 0,28; Na+K – 13,2. Аниондор: Cl – 35,6; HCO3 – 0,1; SO4 – 0,07ге чейин. Муун жана тери ооруларын киринүү жолу менен дарыланса болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Майлы-Суу – Нарын уран кендери

Майлы-Суу – Нарын уран кендери Жалал-Абад облусунун Ноокен районунда, Сарыбээ суусунун сол жээгинен Нарын д-нын оң жээгине чейин созулган палеоген катмарларынын чегинде, деңиз деңгээлинен 550–1200 м бийиктикте. 1935–53-ж. издөө, чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Кен аймагы палеозой, мезозой жана кайнозой катмарларынан түзүлгөн. Уран рудасы палеогендин "е" жана "т" горизонтторунун акиташ тектери менен байланышкан. Нарын, Майлы-Суу жана Каражыгач кендери табылган. Нарын кени Карачундай антиклиналынын түштүк канатына, Майлы-Суу кени Майлы-Суу антиклиналына, Каражыгач кени Каражыгач антиклиналына туташ келет. Уран кени чөкмө акиташ тектери менен бирге пайда болгон. Рудалануу стратиформ тибине жана настуран формациясына кирет. Негизги руда минералдары: кальциттүү карнотит, карнотит, төөмоюнит, уран чайыры, уран көөсү, отенит, шрекингерит, скунит, кларкенит, уранит, хьюэтит, уранофан. Урандын рудадагы орточо өлчөмү 0,142%. Майлы-Суу жана Каражыгач кендерин казып алынгандан калган запасы 50,58 миң т. Урандын запасы 72 т. Урандын рудадагы өлчөмү 0,053% болгон учурда Нарын кенинин уран боюнча запасы жана ресурсу 300 тны түзөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Майлу-Суу мунай жана газ кени

Майлу-Суу нефть жана газ кени Жалал-Абад облусунун Ноокен районунда, Фергана өрөөнүнүн түндүк-чыгышында. Кен кеңдик багытта созулуп жаткан асиметриялык антиклиналдык бүктөлүү менен байланышкан. 1951–65-ж. терең скважиналарды бургулоо менен издөө-чалгындоо иштери жүргүзүлөн. Нефть палеоген катмарларынын III, V, VI кабаттары, газ юра жана бор катмарларынын ХIII, ХVII, ХVIIIа, ХХIII кабаттары менен байланышкан. Юра катмарларынын курамында гравелит, алевролит жана чопо катмарчалары бар орто бүртүктүү кумдуктан турган XXIII кабат эң жогорку газдуу болуп эсептелет. Кабаттын жалпы калыңдыгы 34 м, пайдалуу калыңдыгы 17,5 м, көзөнөктүүлүгү 18,9%. Газдуу катмардын узундугу 2,4 км, туурасы 1,5 км. ХХIII кабаттын жаткан орточо тереңдиги 1900 м. Кабаттын басымы 249 кгк/см3. 9-бургулоо көзөнөгү боюнча газдын дебити 250 миң м3/сутканы түзөт. 1997-жылга карата газдын запасы В+С1 категориясы боюнча 61 млн м3, нефтиники С1 – 208 миң т, С2 – 463 миң т. 1996-ж. кенден 2,6 миң т нефть жана 0,2 млн м3 газ алынган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Майтөр барит кени

Майтөр барит кени Чүй облусунун Панфилов районунда, Суусамыр кыштагынан 52 км түндүк-чыгышта, деңиз деңгээлинен 3080 м бийиктикте. 1954-ж. изилденген. Калыңдыгы 1,2–1,5 м, узундугу 300 м болгон барит тарамы түндүк-батыш тарапка созулуп, 70–800 бурч менен түндүк-чыгышка жантайып жатат. Барит ак жана тыгыз руда минералдардын чачындысы менен бирге кездешет. Бариттин запасы С1– категориясы боюнча 14591 т, С2–1671 т, С1+С2–6262 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Макбал альмандин кени

Макбал альмандин кени Талас облусунун Манас районунда, Талас шаарынан 20 км, Арал кыштагынан 40 км аралыкта, деңиз деңгээлинен 3200 м бийиктикте. 1991-ж. "Средазкварцсамоцветы" экспедициясы тарабынан издөө-баалоо иштери жүргүзүлгөн. Кен жогорку протрезойдун макбал свитасынын катмарына туура келет. Жанаша жаткан тектер–кварц-мусковиттүү, хлорит-серициттүү сланецтердин, амфиболиттердин, кварциттердин арасында линза түрүндө жатат. Гранат (альмандин) көлөмү 2–3 см болгон кристаллдардан туруп, сланецтердин жалпы массасынын 0,1–2% түзөт. Жер үстүнө жакын жерде сланецтер талкаланууга учураган. Төмөнкү участкадагы чачындылар 2–5 кг/м3, “Ашуу” участкасында 1–2 кг/м3 чейин гранатты кармап турат. Альмандиндин түсү күңүрт-кызылдан алча-кызылга чейин өзгөрөт. Кыр чыгарыла турган гранаттын чыгышы 10% түзөт. Зергерликте пайдаланып, кооз кымбат баалуу буюмдарды жасоого жарактуу. Баланстагы запасы С1 категориясы боюнча 3256,7 кг.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Макмал алтын кени

Макмал алтын кени Жалал-Абад облусунун Тогуз-Торо районунда. Ак-Шыйрак Чаарташ кырка тоосунун батышында, Казарман кыштагынан 45 км түштүктө, деңиз деңгээлинен 1900–2600 м бийиктикте. 1967-ж. табылган. 1969–80-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлүп, запасы бекитилген. 1986-жылдан казып алынууда. Кен Чаарташ гранитоид интрузия массивинин түштүк-батыш жагында, экзоконтактын түштүк зонасында жайгашкан. Кен аймагы карбон-пермь дайкалары, пермдин гранит интрузиясы менен жирелген, курамында карбондук кремнийдин линзалары жана катмарчалары бар акиташ катмары, карбон-пермдин лава, туф, тракидацит, дациттен турган жанартоо катмарлары жана аларды жаап жаткан палеоген-неоген катмарларынан түзүлгөн. Рудалануу, метасоматиттүү, гидротерм процесстеринен өзгөргөн жана ар түрдүү багыттагы жаракалар менен тилмеленген, волластониттүү скарндар, скарндалган акиташ тектери, дайка тектеринин контактылары, лампорфир жана плагиопорфир дайкалары менен байланышкан. Рудалануу, скарн тибине, алтын-сульфид-кварц формациясына кирет. Руданын негизги минералдары: нукура алтын, пирит, пирротин, арсенопирит, галенит. Алтындын орточо өлчөмү 6,87 г/т. Руданын запасы жана ресурсу 7937,76 миң т, алтындыкы - 54,541 т. Кен 1975-жылдан казылып алынууда.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Маңдай чымкөң кени

Маңдай чымкөң кени Чүй облусунун Панфилов районунда, Суусамыр суусунун ортоңку агымынын сол жээгинде, Тунук кыштагынан 20 км батышта, деңиз деңгээлинен 2230 м бийиктикте. Аянты 22 га, орточо калыңдыгы 0,80 м болгон чымкөң катмары саздак жердин түштүк бөлүгү менен байланышкан. Чымкөңдүн чириши начар жана орто, түсү ачык күрөңдөн кочкул күрөңгө чейин өзгөрөт. Күйгөндө 1524–3338 кал жылуулук берет. Чымкөң карбонаттык топко кирет жана акиташтуу жер семирткич катары колдонууга болот. Чымкөңдүн запасы С1 категориясы боюнча 176 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Маркай (Акчопкул) минерал боёгу кени

Маркай (Акчопкул) минерал боёгу кени Акчопкул минерал боёгу кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Көк-Жаңгак шаарынан 14 км түштүк-чыгыш тарапта, Фергана тоо тизмегинин батыш тармагындагы Серүүндөбө бөксө тоосунда. Кен жергиликтүү элге илгертен белгилүү. 1952- жана 1957-ж. геол. жумуштар жүргүзүлгөн. Кен аймагы юра мезгилинде пайда болгон көмүр, кумдук, чопо, алевролит тектеринин кезектешип жайгашуусунан түзүлгөн катмарлардан турат. Боёк заты кабат, линза, уя, тарамчалар түрүндө көмүр катмарынын үстүнкү бөлүгүндө жайгашкан. Линзалардын калыңдыгы 0,2–5 м. Боёктун негизги бөлүгү – темир кычкылы (32,2%), темир менен бокситтин кошулмалары. Күкүм сымал, түсү ачык кызыл, сары, күрөң, кээде кара-күрөң. Боёктун сапаты жакшы, андан лак даярдоого болот. 1 м3 тоотектен 15 кг боёк чыгат. Запасы 90 миң т. Кенди жер үстүнөн эле көмүр менен кошо казып алуу ыңгайлуу. 1935-жылга чейин аз-аздан казылып турган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Маркай глиеж кени

Маркай глиеж кени Жалал-Абад облусунун Сузак районунда, Маркай айлынан 2 км түштүктө, Жалал-Абад шаарынан 28–30 км чыгышта, деңиз деңгээлинен 1600 м бийиктикте. 1952-ж. "Средазуглеразведка" трести чалгындаган. Күйгөн тоотектердин эки горизонту төмөнкү юранын № 5 жана № 10 көмүр кабаттары менен байланышкан. Күйгөн тоотектердин калыңдыгы: төмөнкү горизонттуку – 12 м, жогоркусунуку – 15 м. Күйгөн тектердин терендиги 100–120 мге чейин. Глиеждерди портланд-цементтин активдүү кошумчасы катары колдонууга болот. Запасы С1 категориясы боюнча 11250 миң м3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары
Матча кварц кени

Матча кварц кени Баткен облусунун Лейлек районунда, Карабулак кыштагынан 4 км аралыкта. 1992-ж. геол. cъемка жүргүзүүдө табылган. Түтүндөй боз, каралжын-боз, кара жана ак кварцтын тарамчалары силур катмарынын арасында будинаж түрүндө байкалган. Кварц будиндеринин калыңдыгы 0,1–0,5 м, узундугу 2–5 м. Кварцты калыңдыгы 2–4 мм болгон кабатинкаларга тилгенде жарык көрүнүп, анын тилкечелери кооз көрүнүп турат. Кварцты зергерлик кооз таш катары пайдаланууга болот. Болжол ресурсу 32 т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек – 2004, ISBN 9967-14-009-7
Категория: Кыргызстандын кен байлыктары