Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Какпатас

Какпатас (1993-жылга чейин — Рисороб) — Казакстан Республикасынын Жамбыл облусунун Кордай районундагы айыл. Какпатас айыл аймагынын административдик борбору. ААБК коду - 314838100.

 Тарыхы 
1989-жылы Казак мамлекеттик университетинин археологиялык экспедициясы (жетекчиси М. Е. Елеуов) X-XII кылымдарга таандык Какпатас конушун таап, изилдеген.
 Географиясы жана климаты 
Райондун борбору Кордай айылынан 32 км түндүк-батышта жайгашкан. 

Бул жерде климат континенталдуу. Январдын орточо температурасы -11 — -13 °C, июлдун +22 — +24 °C. Жаан-чачындын жылдык орточо өлчөмү 350-400 мм, анын негизги көлөмү март-май жана ноябрь-декабрь айларына туура келет. Шамалдын күчүндө түндүк-чыгыш (34%) жана түндүк (16%) шамалы басымдуулук кылат. Туруктуу кар катмары ноябрдын акыркы жумасында пайда болуп, марттын экинчи жумасында бүтөтБейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.
 Калкы 
1999-жылы айылдын калкы 1290 киши болгон (628 эркек жана 662 аял) . 2009-жылдагы эл каттоого ылайык, айылда 1485 адам жашаган (742 эркек жана 743 аял) .
 жылы 1989 1999 2009 20212021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары адам. 1,276 1,290 1,485 2,105 
 Галерея 

 Колдонулган адабияттар 
 «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. 
 Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
 Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.
 Булактар
Беткайнар

Беткайнар (мурда Успеновка) — Казакстандын Жамбыл облусунун Кордай районундагы айыл. Беткайнар айыл аймагынын административдик борбору. Казакстандын Чүй өрөөнүндө жайгашкан. ААБК коду - 314835100.
 Тарыхы 
Айылдын пайдубалы 1901-жылы түптөлгөн. 1996-жылга чейин «Көккайнар» кант кызылчасын өстүрүүчү ири борбор болгон. Анын негизинде азыр чарбалар, өндүрүштүк кооперативдер иштеп жүргүзөт.
 Географиясы жана климаты 
Райондун борбору Кордай айылынан 25 км түндүк-батыш тарапта, Чу дарыясынын оң жээгинде, Бишкек-Чу унаа жолунун кесилишинде жайгашкан. Айыл жери боз жана күрөң топурактуу. Жусан, дан чөптөрү, эфемердик өсүмдүктөр өсөт.

Бул жерде климат континенталдуу. Январдын орточо температурасы -11 — -13 °C, июлдун +22 — +24 °C. Жаан-чачындын жылдык орточо өлчөмү 350-400 мм, анын негизги көлөмү март-май жана ноябрь-декабрь айларына туура келет. Шамалдын күчүндө түндүк-чыгыш (34%) жана түндүк (16%) шамалы басымдуулук кылат. Туруктуу кар катмары ноябрдын акыркы аптасында пайда болуп, марттын экинчи аптасында бүтөтБейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с..
 Инфратүзүмү 
Маданий агартуу, саламаттыкты сактоо мекемелери, дүкөндөр бар 
 Калкы 
1999-жылы айылдын калкы 4359 киши (2124 эркек жана 2235 аял) болгон. 2009-жылдагы эл каттоого ылайык, айылда 4174 адам (2037 эркек жана 2137 аял) жашаган . 

 жылы 1989 1999 2009 20212021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары адам. 4,286 4,359 4,174 5,587 
 Галерея 

 Колдонулган адабияттар 
 «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.
 Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
 Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.
 Булактар
Чырчык (шаар)

Чырчык — Өзбекстан Республикасынын Ташкент облусундагы шаарГорода и районы Ташкентского района.

 Этимология 
Шаар өз аталышын, Чырчык дарыясынын аталышынан алган.

 Тарых 
Чырчык шаарынын тарыхы 1932-жылдын 28-апрелинде КСРБнин Эмгек жана коргоо кеңеши электрохимкомбинаттын (азыркы учурды бул комбинат «MAXAM-CHIRCHIQ» деп аталатMAXAM-CHIRCHIQ заводдунун тарыхы.) жана Чырчык-Бозсуу ГЭСтер каскадын куруу туралуу токтомун бекиткен учурдан башталат.

1934-жылы 27-апрелде Өзбек КСРинин Борбордук аткаруу комитеттинин Президиумунун токтому менен Чырчык шаардык кеңеши түзүлүп, 1934-жылдын 1-майында шаарды түптөө аземи болгон. Шаардын расмий түптөлгөн күнү деп 1935-жылдын 1-майы саналатГид по Узбекситану. Город Чирчик.

 География 
Шаар Өзбекстандын түндүгүндө, Ташкент облусунун ири Чырчык дарыясынын өрөөнүндө жайгашкан. Дарыянын өрөөнү тектоникалык кыймылдардан келип чыккан жана Каржантау жана Чаткал тоо кыркаларынын ортосунда жайгашкан.

 Калк 
2024-жылдын 1-январына карата алынган маалыматтарга ылайык шаардын калкыны саны 172 917 адамды түзгөн. Шаарда негизинен өзбектер жашайт. Ошондой эле казактар, кыргыздар, тажиктер, орустар, украиндер, армяндар, татарлар, корейлер, еврейлер жана башка улуттар дагы бар.
Жыл19391977199119992010201420222024Калкы,
миң адам15БСЭ. Чирчик131158«Современный толковый словарь» изд. «Большая Советская Энциклопедия», 1997 г.146,4143,6149,4164,8172,9

 Транспорт 
Шаарды негизги коомдук транспорту болуп маршруттук таксилер жана Isuzu NP37 маркасында автобустар саналат, алар 20 жакын шаардык каттамдарда иштешет.

Ташкен, Газалкент, Чарвак, Жаңы-Базар жана башка шаарлар менен байланыштырган шаарлар аралык автобус каттамдары дагы бар. 

Чырчык аркылуу Ташкен-Кожокен темир жолунун линиясы өтөт. Шаардын өзүндө 3 темир жол станциясы («Боз-Суу», «Чырчык» жана «Аранчы») жана «Максам-Чырчык», «Чирчик Трансформатор заводу» ишканалары өндүргөн продукциларды башка аймактарга ташуу үчүн колдонулган 2 токтоо пункту бар.

 Галерея 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Чырчык шаарынын расмий сайты
 «Чырчык» гезиттинин расмий сайты
Аребек

300px|right|thumb|Каракалпак айымдарынын аребеги

Аребек — каракалпак кыз-келиндеринин сөйкөсү. "Мурунга тагылган шакек" деген маанини билдирет. Мурдун оң жагына тагылган тегерек сөйкө.

Аребек алтын, күмүштөн жасалып, ортосу жана сырты түрдүү оймо-чиймелер менен безелген. Каракалпак айелдеринин аребектери башка халыктын аребектеринен өзгөчө.

Мурунку замандарда каракалпак кыздары аребекти турмушка чыккандан кийин таккан. Каракалпак аребеги сыяктуу сөйкөлөр түркмөндөр, өзбек-кыпшактар, арабтар жана башка көптөгөн Азия жана Африка элдеринде бар.

Аребек 19-кылымдын аягында азыркы Каракалпакстандын түндүк аймактарында көп колдонулган. 1930-жылдары айыл жеринде деле аялдар аребек такпай коюшкан. 1950-жылдары кулакка сөйкө катары тагып башташкан. Бул зергерлик 19-кылымдагы каракалпак адабиятынын көптөгөн чыгармаларында эскерилет.

Категория:Кол өнөрчүлүк
 Булактар
Корей Эл-Демократиялык Республикасынын түбөлүктү президенти

Корей Эл-Демократиялык Республикасынын түбөлүктү президенти — 1998-жылдын 5-сентябрында КЭДРдин Конституциясына өзгөртүүлөр кабыл алынгандайн кийин пайда болгон формалдык кызмат. Бул кызмат орду кабыл алынгандан бери Корей Эл-Демократиялык Республикасынын түбөлүктү президенти кызматына 1994-жылдын 8-июлунда каза болгон Ким Ир Сен бекитилген. Бул формалдык жана ыйгарым укуктары жок ардактуу кызматА. В. Юрковский. Общая характеристика некоторых особенностей государственно-правового строительства в Корейской Народной Демократической Республике.

 Тарых 
1972-жылы КЭДРдин министрлер кабинетинин төрагасы кызматы жоюлуп, Ким Ир Сен, ал үчүн түзүлгөн КЭДРдин президентти кызматына шайланган жана 1994-жылы каза болгонго чейин бул кызматты ээлеп турганСоциалистическая Конституция Корейской Народно-Демократической РеспубликиКорейский полуостров от А до Я. Ким Ир Сен.

Ким Ир Сен каза болгондон баштап 1998-жылга чейин Президенттик кызмат орду бош турган.

1998-жылы кабыл алынган жаңы конституция төмөнкүдөй тексти курамына камтыйт1998-жылы кабыл алынган КЭДРдин Конституциясындагы өзгөртүүлөргө сереп:

КЭДР жана КЭМ (Кореянын Эмгек партиясы) жетектеген корей эли улуу жол башчы, жолдош Ким Ир Сенди республиканын түбөлүк президенти катары сыйлап, анын иштерин жана идеяларын коргоп, мурастап, өнүктүрүп, революциялык чучхе иштерибизди ийгиликтүү жыйынтыктоого алып барабыз. 

Ким Ир Сен каза болгондон кийин КЭДР Жогорку Элдик жыйынынын Президиумунун төрагасы катары Ким Ён Нам шайланып, ал формалдык жактан расмий мамлекет башчысы болгон. Бирок, иш жүзүндө КЭДРдин жетекчиси кызматын Ким Ир Сендин уулу Ким Чен Ир алган жана ага Улуу жетекчи наамы ыйгарылганКорейский полуостров от А до Я. Основные положения и особенности режима СК. Ким Чен Ын 2011-жылы каза болгондон кийин өлкөдөгү бийлик анын уулу Ким Чен Ынга толугу менен өткөн"Великим наследником" Ким Чен Ира назван его младший сын.

Публицисттер, кээ бир журналистер тарабынан КЭДРде түзүлгөн кырдаалды сүрөттөөдө жогорку бийлик өлгөн адамга таандык болгон мамлекеттик түзүлүштү билдирген «некрократия» термини да колдонулуп келетНекрократия, или все диктаторы мечтают о бессмертииДомрачев И., Шило Д. Конституция КНДР.
 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Вечный президент КНДР и его народ
 Вечный президент Северной Кореи

Категория:Кызмат ордулары
Лаб

Лаб, жана Лаап, Лап, Лааб — Лаос ашканасынын тамагы. Ошондой эле Таиланддын Исан аймагында кеңири таралган, анда калктын басымдуу бөлүгү лаос улутунан. Өзу эттен жасалган салат.

 Түрлөрү 
 Лаос стили 
Лаос стилиндеги лаб көбүнчө тоок, уй, өрдөк, балык, чочко эттеринен же козу карындан жасалган, балык соусу, лайм ширеси, куурулган күрүч жана жаңы чөптөр менен татытылганLaos in picturesИсан эт салаты.

 Линн стили 
Ланн стилиндеги лаб балык соусун же лайм ширесин кошпойт, анын ордуна кургатылган жыпар жыттуу заттарды жана ингредиенттерди камтыган зире, гвоздика, жылдыз анис, корица жана башкаЛааб тамагы.

 Комментарийлер 

 Булактар 

Категория:Эттен жасалган тамактар
Категория:Лаос ашканасы
Категория:Тайланд ашканасы
Акируно

— Жапониянын Токио префектурасында жайгашкан шаар.

Шаардын аянты — 73,47 км²Акируно шаарынын расмий сатындагы шаар боюнча маалыматтар, калкынын саны — 80 177 (1-апрель, 2021)The population of Tokyo Metropolitan Prefecture.

 Тарых 
thumb|220px
Азыркы Акирунонун аймагы байыркы Мусаси провинциясынын бир бөлүгү болгонАкируно шаарынын тарыхы. 1878-жылдын 22-июлунда аймактык реформадан кийин Канагава префектурасындагы Нишитама районунун бир бөлүгү болуп калган. Нишитама району 1893-жылдын 1-апрелинде Токионун административдик көзөмөлүнө өткөн. Акигава жана Ицукаити шаарлары бириктирилип Акируно шаары түзүлгөн, ал эми 1995-жылы 1-сентябрында Акируно расмий шаар макамын алганАкируного шаар макамынын берилиши.

 География 
thumb|220px|Хирай дарыясы
thumb|220px|Мицугай үңкүрү
Акируно шаары Токионун борборунан болжол менен 40-50 км алыстыкта, Окутама тоолорунун этегинде жайгашкан. Шаардын аймагы аркылуу Ока жана Хирай дарыялары агып өтөт. Шаар чыгыштан батышка карай болжол менен 18 км, түндүктөн түштүккө карай 12,7 км аймакты ээлейт. Фусса, Хамура, Оме, Хатиодзи шаарлары, Хиноде, Окутама жана Хинохара айылдары менен чектешетАкируно шаарынын топографиясы жана жайгашышы.

Шаар ден соолукка өзгөчө пайдалуу булактары бар Сеото-но-йо курорту менен белгилүү.

Ошондой эле Акирунодо ачык асман алдында тамак жасоочу жайлар, велосипед тебүү жана жөө сейилдөө үчүн жолчолор уюштурулгандыгына байланыштуу Жапониянын борбору болгон Токио шаарынан көп сандагы эс алычуулар келип турушат.

 Климат 

Акирунодо нымдуу субтропикалык климат басымдуурак кылып, жайы жылуу жана кышы салкын, карсыз келет. Акирунодогу абанын жылдык орточо температура 13,2 °CАкируно шаарынын айланасында абанын орточо температурасы жана жаан-чачындын өлчөмү. Орточо жылдык жаан-чачындын өлчөмү 1998 мм. Жылдын сентябрь айы эң жаан-чачындуу ай болуп саналат. Эң жогорку (24,6°C) абанын температурасы август айында, ал эми эң төмөнкү (1,9°C) абанын температурасы январь айында катталган. Кыш айларында шаардын тоого жакын аймактарында кар дээрлик күн сайын жаайт.
 Калк 
Жапониянын эл каттоо боюнча сатистикалык маалыматтарына ылайык Акирунонун калкынын саны узак убакыттан бери өсүп келе жатат.
Калкынын саныЖылСаны±%192019 363— 193021 127 +9,1%194021 827 +3,3%195028 162 +29,0%196029 296 +4,0%197045 187 +54,2%198062 810 +39,0%199071 940 +14,5%200078 351 +8,9%201080 868 +3,2%202079 262 -2,0%Булактар:

 Шаардын символдору 

 Галерея 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Акируно шаарынын расмий сайты
Мьин Шве

Мьин Шве (24-июнь 1951-жыл) — бирмалык саясатчы, аскердик төңкөрүш учурунда, 2021-жылдын 1-февралынан тартып Мьянманын убактылуу президенти болуп дайындалган.

Ал 2011-жылдын 30-мартынан 2016-жылдын 30-мартына чейин Янгон провинциясынын башкы министри болуп иштеген, андан кийин Мьянманын вице-президенти катары ант берип, 2018-жылдын 21-мартынан 30-мартына чейин өлкөнүн президентинин милдетин аткаруучу болуп иштеген. Этникалык жактан, Мьин Шве мон болгон; кесиби боюнча ал мурдагы аскер кызматкериМьин ШвеФинансылык санкциялардын консолидирлеген тизмеси Улуу Британияда.

 Аскердик карьерасы 
1971-жылы Коргоо кызматтары академиясын 15-кабыл алуунун алкагында бүтүргөнМьин Швенин балалыгы. 1997-жылы 11-жеңил аткычтар дивизиясынын бригадири жана командири болгон. 4 жылдан кийин түштүк-чыгыш командачылыгынын командири болуп дайындалып, Мамлекеттик Тынчтык жана Өнүгүү Кеңешине кирген. Кийинчерээк ага генерал-майор наамы берилген.

Мьин Шве 2004-жылы Хин Нюьн камакка алынгандан кийин аскерий коопсуздук департаментин жетектегенМьин Шве. 2006-жылдын январында Бешинчи атайын операциялар бюросун (БАО-5) жетектеген.

Янгон аскердик чөлкөмүнүн командачысы катары Мьин Шве У Не Виндин үй-бүлө мүчөлөрүн 2002-жылдагы төңкөрүштөн кийин, кутумдун бети ачылганда камакка алган; 2004-жылы Хин Ньюн жана анын шериктерин камакка алган; 2007-жылы Шафран революциясынан кийин аскердик чалгындоо иштерин жүргүзгөн. Анын «Наргис» циклонунан кийинки аракеттери сынга алынганМьин Шве талапкерлүү вице-президент.

 Саясий карьера 
 Вице-президент 
2016-жылдын 11-мартында Союздук жыйында аскерий депутаттар фракциясы аны Мьянманын вице-президенти кызматына көрсөткөн. 2016-жылдын 15-мартында ал 213 добушка ээ болгон, андан кийин ал Хин Чжо министрлер кабинетинин биринчи вице-президенти болгонМьянманын армиясы катаал саясатчы Мьинт Свени куурчак президент Су Чжи менен иштешүү үчүн тандап алды.

 Убактылуу президент 
2021-жылдын 1-февралында аскердик төңкөрүш учурунда ал Мьянманын убактылуу президенти болуп дайындалганМьянмада төңкөрүштөн кийин убактылуу президент дайындалды.

2024-жылдын 18-июлунда Мьянманын мамлекеттик маалымат каражаттары Миинт Шве неврологиялык оорулардан жана перифериялык нейропатиядан жапа чеккенин жазып, ал 2024-жылдын башынан бери дарыланып жатканын жана тамак жей албай же башка негизги функцияларды аткара албай калганын кошумчалаганМьянманын армиясынын лидери өзгөчө абалды узартуу үчүн президенттин милдетин аткаруучу болуп дайындалды. 2024-жылдын 22-июлунда ал оорукчан өргүү алып, президент катары милдетин убактылуу Мин Аун Хлаингге өткөрүп бергенМьянманын аскер башчысы президенттин милдетин аткаруучу болуп дайындалды.

 Булактар 

Категория:Мьянманын президенттери
Категория:Мьянма
Тайландтын туусу

Тайландтын туусу — Тайландтын мамлекеттик белгилеринин бири. 

Туу төмөнкү түстөрдөгү беш горизонталдуу тилкелерден турат (жогорудан ылдый): кызыл, ак, көк, ак жана кызыл. Ортоңку көк түстөгү тилкеси башка тилкелеринен эки эсе кең. Бул үч түс (кызыл, ак, көк) азыркы учурда Таиландтын расмий эмес урааны болгон эл, дин жана падыша деген маанини билдиретThailand: A Country Study. Туу 1917-жылы 28-сентябрда кабыл алынган. Тай тилинде туу «Тонг Трайронг» деп аталат жана кыргыз тилине которгондо «үч түстүү туу» деген маанини билдиретAn unofficial translation from the Office of the Council of State.

Сиамдын биринчи желеги Сиам Нарай (1656-1688) падышасы учурунда пайда болгон жана кызыл түстө болгон деп божомолдонот. Бир катар булактарга ылайык, кийинчерээк кызыл түстөгү тууда ак чакра, чакранын ичиндеги ак пил же ак тегеректин ичиндеги күн сыяктуу ар кандай белгилер чагылдырылган.

Расмий түрдө биринчи туу 1855-жылы Монгкут (Рама IV) падышасы учурунда бекитилген. Бир түстүү желекти дипломатиялык багытта колдонууга каршы келген эрежелердин негизинде кызыл түстөгү тууда ак пил (падышанын белгиси) чагылдырылган. 

1916-жылы азыркы учурдагы желектин вариантына окшош желек кабыл алынган, бирок ортоңку тилкеси эки четки тилкелерине окшош кызыл түстө болгон.

1917-жылы желектин ортоңку тилкесинин көк түскө өзгөртүлгөн. Көк түстү тандоонун бир нече себептери белгиленет. Биринчиси — Вачиравуд падышасы жума күнү төрөлгөн, тай маданиятына ылайык жума күнүнүн түсү — көк, экинчиси — Антанта блогу менен тилектештигин белгилөө үчүнA Slice of Thai History: Raising the standard; Thailand’s national flags . 

Азыркы учурдагы Тайландтын желегинин түстөрү төмөнкүдөй маанилерди билдирет:

 көк — Рамы VI падышасынын түсү;
 кызыл — улутту билдирген түс;
 ак — диндин түсү.

Таиландта мамлекеттик туу менен бирге падышанын желеги чогу колдонулат. Учурдагы бул желек сары түстө жана ортосунда падышанын белгиси тартылган. Азыр бийликтеги Рама IX падышасы дүйшөмбү күнү төрөлгөн, тай маданиятына ылайык дүйшөмбү түсү — сарыการฉลองครบรอบ 100 ปี การประกาศใช้ธงไตรรงค์ เป็นธงชาติไทย.

 Туунун стандарттары 

 Түс 
Түс CIELAB D65 Башка түстөрLabΔE RGB HEX CMYK Кызыл36.455.4725.42≤1.5 165-25-49 #A51931 C24-M100-Y83-K18 Ак96.61-0.15-1.48≤1.5 244-245-248 #F4F5F8 C3-M2-Y1-K0 Көк18.637.89-19.45≤1.5 45-42-74 #2D2A4A C87-M85-Y42-K43

 Схема 

 Аскер-деңиз флотунун желеги 
Тайландтын аскер-деңиз флотунун желеги 1917-жылы кабыл алынган.
250px|center|Тайландтын аскер-деңиз флотунун желеги

 Деңиз желеги 
Тайландтын деңиз желеги 1917-жылы кабыл алынган.
250px|center|Тайландтын деңиз желеги

Тарыхый желектер

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Падышанын желеги
 Сиам музейи
 Таиландтын тарыхый желеги
Кытай Түркстаны

thumb|1901-жылдагы Кытай Түркстанынын айланасындагы аймактарды көрсөткөн карта.
Кытай Түркстаны — Кытайдын Цин империясынын бийлиги астындагы Түштүк Шинжаңдын (Теңир-Тоо кыркасынын түштүгүндө) же бүтүндөй Шинжаңдын Тарим ойдуңуна туура келген географиялык термин же тарыхый аймак. Ал Цин империясынын бийлиги астында Ички Азиянын аймактарын камтыган Кытай Тартариясы бир бөлүгү болуп эсептелет. Европалыктар бул терминди көбүнчө Цин империясынын тушунда Түркстанды кытайлар жана орустар көзөмөлдөгөн аймактарга бөлүү үчүн колдонушкан, ал эми акыркысы батышта Түркстан генерал-губернаторлугун башкарып турган.

 Этимология 
Борбордук Азиянын чыгыш бөлүгү тарыхый жактан Кытайдын Хань жана Тан династияларынын карамагында турган Батыш аймактары деп аталган. Тарыхтын жүрүшүндө түрк элдери перс тилдүү элдерди басып алып, Орто Азияда бир нече майда княздыктарды түзүп, аларга Түркстан деген ат берген. Андан кийин алар 1750-жылдардагы Жуңгар-Цин согушунун акыркы этабында Кытайдын Цин империясы тарабынан каратылганга чейин аймакты башкарып турган (кийин Моңголдор, анын ичинде Чагатай жана Жуңгар хандыктарынын бийлигине өткөн). Демек, европалык аталыш Кытай Түркстаны, Орус империясынын көзөмөлүндө болгон Орус Түркстаны жана Түндүк Ооганстандагы Ооган Түркстаны деген ат менен окшош.

 Колдонуу 
thumb|1893-жылы Кытай Түркстанынын бир бөлүгүн камтыган карта
«Кытай Түркстаны» деген термин Цин империясынын тушунда европалыктар тарабынан көбүнчө аймакка (Цин Кытайдын тушундагы кытай татарларынын бир бөлүгү катары) кайрылуу үчүн колдонулган, ал эми кытайлар Тянь-Шань Нан Лу деп аташкан, бул Теңир-Тоолорунун түштүгүндөгү Шинжаңдагы аймакты билдирет. Кээ бир булактарда «Кытай Түркстаны» деген термин бүтүндөй Шинжаңга да тиешелүү болушу мүмкүн жана бул термин кээде цин чиновниктери тарабынан англис тилиндеги жазууларда да колдонулган . 20-кылымда, Цин империясы жок болгондон кийин, ал Кытай Республикасы менен Кытай Эл Республикасынын доорунда ар кандай басылмаларда колдонула бергенине карабастан, бара-бара дүйнө жүзү боюнча популярдуулугун жоготкон . XX-кылымда уйгур сепаратисттери жана алардын тарапкерлери «Чыгыш Түркстан» терминин бүткүл Шинжаң (Жунгария жана Түштүк Шинжаң) же азыркы Шинжаң-Уйгур автономиялуу районундагы келечектеги көз карандысыз мамлекет үчүн колдонушкан, ал эми башкалары Кытайдын автономиялуу аймагына карата «Шинжаң» атын колдонушат. Натыйжада, учурда «Кытай Түркстан» термини башка терминдер менен алмаштырылды, бирок белгилүү бир актуалдуулугун сактап калды.

 Булактар 

Категория:ШУАР
Категория:Кытай
Шахрисабз

Шахрисабз (өзб. Shahrisabz / Шаҳрисабз) — Өзбекстан Республикасынын Кашкадарыя облусундагы шаар. Борбор Азиядагы эң байыркы шаарлардын бири. Амир Темур орденинин ээси. Шахрисабз районунун административдик борбору (1926-жыл). Ал Улуу Өзбекстан трактынын четинде жайгашкан. Шахрисабз аймагынын түштүгүнөн Танхоздарыя, түндүктөн Аксуу дарыясы агып өтөт. Орточо бийиктиги 658 метр. Шахрисабз Өзбекстандагы байыркы шаарлардын бири. Археологиялык маалыматтарга таянсак, б.з.ч. 1-миң жылдыктын ортосунда негизделген. Шахрисабз биздин замандын эрте жана орто кылымдардын башында ар кандай аталыштар менен аталып келген.13-кылымдан тарта Шахрисабз аты салтка айланганRajabov, Qahramon. „“ OʻzME. Sh-harfi Биринчи том. Ташкент, 2000.

 Тарыхы 

Айрым маалыматтар боюнча, шаар биздин заманга чейинки 8-кылымда негизделген. Байыркы убакта шаар Кеш деп аталганKamaliddinov SH. S. Istoricheskaya geografiya Yuzhnogo Sogda i Tokharistana po araboyazychnym istochnikam IX-nachala XIII vekov. Glava 1. Istoricheskaya geografiya Yuzhnogo Sogda Toshkent, 1996. "Шахрисабз" деген аталыш 1351-жылы басылган күмүш тыйындарда кездешет. Шарафуддин Али Йезди (15-кылым) шаар жөнүндө мындай деп жазган: "Шахрисабз, түрктөр аны Кеш деп аташат". Улуу кол башчы Амир Темур Шахрисабз (азыркы Яккабог району) жанындагы Хожа Илгор кыштагында туулган. Ал кезде Шахрисабз «Куббатул илм вал адаб» деп аталчу. 

 Колдонулган адабияттар 

 Шахрисабз – миң жылдык мурас, Т., 2002; 
 Шахрисабз шаарынын дүйнөлүк тарыхтагы орду, Т., 2002; 
 Байыркы кеш – Шахрисабз тарыхынан сүрөттөр, Т., 1998; 
 Якубов Б., Шахрисабз жана Китеп тарыхынан, Карши, 1996; 
 Насир Мухаммад, Насаф жана Кеш аалымдары, Т., 2001.

 Булактар 

Категория:Өзбекстан шаарлары
Категория:Coordinates on Wikidata
Сирия

Сирия расмий аталышы — Сирия Араб Республикасы — мамлекет Чыгыш Жер Ортолук деңизинде жана Левантта жайгашкан Батыш Азиядагы өлкө. Батышынан Жер Ортолук деңизи, түндүгүнөн Түркия, чыгышынан жана түштүк-чыгышынан Ирак, түштүгүнөн Иордания, түштүк-батышынан Израиль жана Ливан менен чектешет. Борбор калаасы жана эң ири шаары — Дамаск. Өлкөнүн жалпы аянты 185 180 чарчы километрди түзүп, дүйнөдөгү мамлекеттердин аянты боюнча 87-орунду ээлейт.

 Булактар 

 Колдонулган булактар 

 Сирия: качкан президенттен кабар жок, козголоңчулар борбордо 
 Сирия Арап Республикасы - БУУ ар бир балага үчүн жаңылыктар түрмөгү
Бууз

Бууз, же позБурят маданияты — тамак-аш — салттуу бурят, тыва жана моңгол тамактары, Моңголияда, Бурятияда, Иркутск облусунда жана Забайкальеде популярдуу.

Буузалар кытай тамагы баозинин (bāozi) варианттарынын бири деп эсептелинет, бул тамактын аталышы ошол жерден чыккан, бирок кытай тамагынан айырмаланып, буузадагы салма жалаң эттен жасалганЖуковская Н. Л. Пища и кулинарные традиции // Буряты. — М., Наука, 2004. — с. 178. Мындан тышкары, баози дайыма ачыткы камырдан жасалат, ал эми бууз үчүн бул сорттордун бири гана. Монголияда ачыткыдан жасалган бууз мантуун бууз деп аталып, майрамдарда даярдалат.

Бул тамак грузин хинкали жана түрк мантыларына да тиешелүү. Бууз жана манты сыяктуу эле, бууздан бууда бышыруу жолу менен даярдалат — көбүнчө бул үчүн атайын буу идиште, «бууз» деп аталган буу мешинин аналогу. Бууз салмасынын (фарш) негизги компоненттеринин курамында эт жана пияз бар.

Бууз чөйчөк сымал, баози жана хинкалиге окшош, көбүнчө үстү жагында тешик бар. Даяр бууздардын диаметри болжол менен 5—8 см болот. Бууздарды салт боюнча колдору менен жешет, ал эми бууздардын ичинде бышыруу учурунда пайда болгон шорпону түбүнөн тиштеп, пайда болгон тешик аркылуу өзүнчө ичет.

Бурятияда бул тамакка арналган сынактар өткөрүлүп турат, анда бууз жасап жеп тим болбостон, жаштарды элдин маданияты менен тааныштырышатБурят улуттук тамагы «БУУЗА» фестивалы. 2014-жылдын 31-январында «Буузин Баяр»Улан-Удэ шаарынын борбордук аянтында «Буузин байрам» улуттук каада-салттардын фестивалы бешинчи жолу өткөрүлөт. мелдешинде жеген буузалардын саны боюнча рекорд жаңырган — жыйырма миңден ашыкБурятияда Буузин байырлыг байырлалында 20 муң ажыг бүдүрүлге садып алыышкыннар..

Тува ашканасында бууза— буулап бышырылган мантынын түрү. Мантыдан формасы менен айырмаланат — үстү ачык болуп жасалат, монголдордун буузасына окшош, бирок кичирээк өлчөмдө.Бууз — ал эмне?.

 Булактар 

Категория:Моңгол ашканасы
Категория:Бурят ашканасы
Категория:Тыва ашканасы