Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Фриш Рагнар Антон Киттил

Фриш Рагнар Антон Киттил 1895-жылы Осло шаарында төрөлгөн.
 
1919-жылы университеттин экономика факультетин бүтүргөн. Ал Франция жана Великобританияда окуган. Фриш эл аралык эконометрика ассоциациясын негиздеп, 1932—1965-жылдары Ослодо экономика институтунун директору, «Экономика» журналынын Башкы редактору (1933-1935) болуп иштеп келген.
 
Ал саясатка кызыккан эмес, бирок Норвегиядагы нацизмдин душманы жана еврей катары камакта болгон. «Өзгөрүп туруучу экономикадагы жайылтуу жана ишке шыктандыруучу күч маселелери» - аттуу эмгегинде (1933), Фриш экономикалык циклди талдоону жаңы тепкичке көтөрүп, «макроэкономика» жана «микроэкономика» түшүнүктөрүн дүйнөдө биринчи жолу пайдаланган. «Макроэкономика», экономиканын бирдиктүү жалпы улуттук деңгээлдеги иштердин чөйрөсүн тизмектешире камтыса, «Микроэкономика» экономикалык субъектилердин (бирдиктердин) жүрүш-туруш чөйрөлөрүн белгилөөгө багытталган экономиканын бөлүкчөлөрү катары аныкталган.
 
Фриш мындан тышкары экономикалык теорияда жана эмпирикалык изилдөөлөрдү математиканы пайдаланууну белгилеген «эконометрика» терминин киргизген. Фриш математикалык моделдерди түзүүеү менен өз заманынан бир кыйла озуп түшүп, кийин анын ишин уланткан илимдин жаңы багытынын өкүлдөрүнүн атасы катары илимдин тарыхына өз ордун ээлеп калды. Ал 1969-ж. Нобель сыйлыгына татыган. 1973-ж. Ослодо дүйнөдөн кайткан. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Милтон Фридман

thumb|200px|right|Милтон Фридман (2004)
Фридмен Милтон (АКШ) - (керектүү, акчанын тарыхы жана теориясы тармагындагы изилдөөсү үчүн 1976-ж. Нобель сыйлыгына татыган).
 
Ал 1912-ж. Нью-Йоркто төрөлгөн. Фридмен экономикалык теориядагы жаңы агымдын - монетаризмдин негиздөөчүсү. Монетаризмдин девизи катары Фридмендин «Акча мааниге ээ» деген сөздөрү кабыл алынып калды. Ал акча теориясы тармагындагы зор илимпоз катары белгилүү. «АКШнын акча тарыхы» аттуу эмгеги экономика илимине көптөгөн жаңы бурулуштарды пайда кылган. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Форварддык операциялар

Форварддык операциялар (контракттар) - жекече тартипте түзүлүүчү стандартташтырылбаган контракт, бул контракт боюнча пайдалар жана зыяндар аны аткаруу учурунда аныкталат.
 
Форварддык валюталык курс жөнүндө жана форварддык проценттик ставка жөнүндө контракттар кеңири тараган. Финансылык контрактардын бул тиби операциялар свопу менен тыгыз байланышкан жана валюталык ж. б. финансылык бүтүмдөрдү хеджирлөө инструменттеринин бири болуп эсептелет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Фогель Роберт

thumb|200px|right|Фогель Роберт
Фогель Роберт 1926-ж. Нью-Йоркто төрөлгөн.
 
Ал 1960-ж. жарыяланган илимий эмгегинде (өзү илимий чөйрөгө киргизген багыттын наамын тактап) «жаңы экономикалык тарыхтын» негиздерин аныктаган. Фогелдин айтуусунда, бул илимий жаңы багыт эскини кайталай бербестен, ал тарыхый окуялардын сан өлчөмүндө баалоого өткөн.
 
Бул багыт «клиометрика» (байыркы гректин тарыхынын толкундарын (музаларын) мүнөздөгөн «Клио» деген сөздөн) деп аталып, экономикалык тарых илиминде өзүнүн татыктуу ордун ээледи. Фогель бул методдорду пайдаланып, Американын тарыхындагы темир жолдун жана «Кулчулдук Түштүктүн» (АКШ) өнүгүшүндөгү кулдардын ролун жаңы деңгээлде, башкача көз караш менен баалоого мажбур кылган. 1993-ж. Нобель сыйлыгына татыган. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Каржы

Каржы ― борборлоштурулган жана борборлоштурулбаган акча фондусун түзүү жана пайдалануудагы экономикалык мамилелердин жыйындысы.
 
Мамлекеттин өнүгүшүнө, анын акча каражаттарын керектөөсүнө байланыштуу үзгүлтүксүз товар-акча жүгүртүүдө пайда болот. Өлкөлөрдө мамлекеттик каржылар (мамлекеттик бюджет, мамлекеттик камсыздандыруу, мамлекеттик насыя) жана ишкана (бирикме) менен эл чарба тармактарынын каржыларын камтыган каржы тутуму аркылуу коомдук өндүрүм менен ул. кирешени коомдук өндүрүштү пландуу өнүктүрүү, калктын турмуш деңгээлин дагы жакшыртуу, экономикалык интеграцияны өнүктүрүү, капит. жана өнүгүп келе жаткан өлкөлөр менен эки тарапка тең пайдалуу байланышты кеңейтүү үчүн бөлүштүрөт. Каржы тутумунда башкы орунду мамлекеттик бюджет ээлейт. 

 Булактар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Каржылык тартип

Каржылык тартип ― фирмалар (ишканалар, уюмдар ж.б.) тарабынан каржы-насыялык каражаттарды пайдалануунун тууралыгын так сактоосу.
 
Бюджет, салык ж.б. төлөөлөр боюнча милдеттенмелер белгиленген мөөнөттө жана толугу менен ошол учурдагы ченемдерге ылайык жүргүзүлүшү талап кылынат. Мында о. э. банк насыяларын өз убагында кайтаруунун милдеттенмелерин, алар боюнча пайызды кайтарууну, кызматкерлерге акы төлөөнү карайт. 

 Булактар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Физикалык капитал

Физикалык капитал - физикалык капиталды (же экономисттер айткандай, жөн гана капиталды) товарларды өндүрүп чыгаруу жана кызмат өтөө үчүн адамдар өздөрү түзүшөт.
 
Фабрикалар, машиналар жана аспаптар капиталдык ресурстар болуп саналат, анткени алар башка товарларды жана кызмат өтөөлөрдү өндүрүүгө колдонулат. О. э. капиталдык ресурс болуп газопроводдун TapMam эсептелет, анткени алар аркылуу газды сарп кылуучу станцияларга газ жеткирилет. Бизнесмендер тарабынан заводду, машиналарды ж. б. ушуга окшогон өндүрүш ресурстарын сатып алууга жумшаган акчага көбүнчө «капитал» термини колдонулат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Үзгүлтүксүз жана кыйшаюусуз иштеп жаткан ишкананын наркы

Үзгүлтүксүз жана кыйшаюусуз иштеп жаткан ишкананын наркы - компаниянын активинин наркынан жана жабылуу жоюлуу наркынан айырмаланган иштеп жаткан компания.
 
Бухгалтердик эсептөөдө үзгүлтүксүз жана кыйшаюусуз иштеп жаткан ишкананын наркы, анын активдеринен жогору туруусу, материалдык эмес активдер болуп эсептелет жана ал «Гудвил» деп аталат.
 
Гудвил, компаниянын атынан наркын, кардарлардын базасын, коллективдин моралдык абалын ж. б. пайдага түрткү болуучу факторлорду камтыйт. Бул жагынан Гудвил материалдык эмес актив болуп эсептелгендик тең ал жайылтуу наркына ээ эмес, бухгалтердик тартипке ылайык белгилүү бир убактардын аралыгында чыгышталат.
 
Караңыз: Goodwill Intangible Assets. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Уюмдаштыруучулук келишим

Уюмдаштыруучулук келишим - ишкана мүлкүнүн менчик ээси (анын өкүлдүк органы) менен анын органы катарында ишкананын өзүнүн ортосунда же ишкананы (коомду) түзүү үчүн өзүнүн ортосунда же ишкананы (коомду) түзүү үчүн өзүнүн мүлктөрүн кошуп бириктирүүчү бир нече жеке менчик ээлеринин арасында түзүлүүчү келишим.
 
Коомдун катышуучулары менен жоопкерчиликтүүлүгү чектелген ишкана ортосунда бул келишим милдеттүү түрдө түзүлөт.
 
Анда келишим шарты боюнча аны түзүүчү тараптар мыйзамга каршы келбеген ар кандай шартгарды жана абалды киргизе алышат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Улуттук киреше

Улуттук киреше - өлкөнүн социалдык-экономикалык өнүгүшүн жалпылоочу көрсөткүч. Бул натуралай жана нарк түрүндө көрсөтүлөт.
 
Натуралай формасы калктын жеке керектөөлөрүн канааттандыруу үчүн керектөө предметтерин жана кайра өндүрүүнү кеңейтүүнү камсыз кылуучу өндүрүш каражаттарын камтыйт. Анын белгилүү бөлүгү керектөө предметтеринин резервдерин жана өндүрүш каражаттарын толуктоо үчүн арналат. Жаңы түзүлгөн нарк катары эки бөлүктөн: кызматкерге эмгеги боюнча төлөм түрүндө келип түшүүчү жана коомдук керектөө фондуларынан төлөнүүчү, жеңилдик берилүүчү зарыл продуктудан, өндүрүштү кеңейтүү, өндүрүштүк эмес чөйрөнү кармап туруу үчүн пайдаланылуучу кошумча нарктан турат.
 
Практикада көлөмү боюнча материалдык өндүрүштүн бардык тармактарында түзүлгөн таза продуктунун өлчөмүнө барабар өндүрүлгөн улуттук кирешеге жана пайдаланылуучу улуттук кирешеге (керектөө жана топтоо фондуларынын суммасы) ажырайт. Базар экономикасы өнүккөн өлкөлөрдө улуттук кирешени эсептөөнүн кээ бир өзгөчөлүктөрү дагы кездешет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Улуттук инновациялык система

Улуттук инновациялык система - жеке жана мамлекеттик сектордогу уюмдардын жыйындысы, алар юридикалык жана жүрүм-турумдук формалдуу эмес нормаларынын чегинде бири-бири менен өз ара байланышта аракеттенип, инновациялык ишмердүүлүктү мамлекеттин масштабында жүргүзүп, камсыз кылат.
 
Бул уюмдар инновациялык процесс менен байланышкан бардык чөйрөлөрдө, изилдөөлөрдө, иштеп чыгууларда, билим берүүдө, өндүрүштө, жаңыларды сатууда жана тейлөөдө, ушул процессти каржылоодо, аны юридикалык-укуктук жактан камсыздоодо аракеттенишет (к. Инновациялык ишмердүүлүктү өнүктүрүүнүн дүйнөлүк багыттары). 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Улин Бертиль

Улин Бертиль (Швеция) - эл аралык соода жана эл аралык капиталды жүгүртүү тармагындагы иштери үчүн 1977-ж. Нобель сыйлыгына татыган.
 
Бертиль Улин 1899-ж. Швецияда төрөлгөн. Улин эл аралык соода иштеринин жаңыча теориясын негиздегени менен жалпыга белгилүү болгон. Соода теориясында Хекшер-Улиндин модели өзгөчө мааниге ээ. Бул модель боюнча эркин сооданын шартында ар кандай деңгээлдеги мамлекеттер өндүрүш факторлорунун бааларынын тең салмактуулугуна жетишишет, ал эми мунун натыйжасында өлкөдө жана дүйнөдө жалпы экономикалык тең салмактуулук келип чыгат.
 
Улиндин негизги эмгеги: «Региондор аралык жана эл аралык соода» (1933-ж.). Ал 1959-ж. дүйнөдөн кайткан. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Укук берүү

Укук берүү - рыноктук баага катнаштуу дисконт менен кошумча акцияларды сатып алууга акционерлерге укук берүү.
 
Бул укукка ээ болбогон акционерлер көбүнчө акциялардын чыгарылышынан кийин «жуулуп» кетишет. Бул укуктар которуп берилүүчү болот, акционерге ачык рынокто сатууга мүмкүнчүлүк берет. Укук берүү процедурасы жабык фонддорго мүнөздүү болот, аларга кошумча жөнөкөй акцияларды чыгарууга мүмкүнчүлүк берет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
УДП чыгымдар боюнча эсептөө

УДП чыгымдар боюнча эсептөө – Улуттук дүң продуктыны чыгымдар боюнча эсептөөдө макроэкономикалык жүгүртүүнүн бардык экономикалык агенттеринин: үй чарбаларынын, фирмалардын, мамлекеттин жана товарларды ошол өлкөдөн экспорттоочу чет өлкөлүктөрдүн чыгымдары кошулат.
 
У.д.п. чыгымдар боюнча аналитикалык туюнтуу төмөнкүдөй түргө ээ: УДП = С + I + G + Х„, мында: С - узак жана кыска мөөнөткө пайдаланылуучу товарларга, о. э. кызмат көрсөтүүлөргө үй чарбаларынын чыгымдарын камтыган жана турак жай сатып алууга чыгымдарды чыгарып таштаган жекече керектөө чыгымдары; I - имараттарды жана курулуштарды тургузууга, жабдууларды сатып алууга, товардык-материалдык запастарды түзүүгө, амортизацияга фирмалардын чыгымдарын, о. э. турак жай сатып алууга үй чарбаларынын чыгымдарын камтыган дүң инвестициялар; G армияны, башкаруу аппаратын кармап турууга, экономиканын мамлекеттик секторунун кызматкерлерине кызмат акы төлөөгө жана ушу сыяктууларга мамлекеттик чыгымдар.
 
Бардык мамлекеттик трансферттик төлөмдөр чыгарылып ташталат, анткени алар өндүрүштүн учурдагы көлөмүнүн көбөйүшүн чагылдырбайт жана кирешелерди кайра бөлүштүрүүнүн формасы болуп эсептелет; Х„ - экспорт менен импорттун айырмасы катары эсептеле турган чет өлкөлөрдөгү товарлардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн таза экспорту. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
УДП өндүрүштүк метод менен эсептөө

УДП өндүрүштүк метод менен эсептөө - У.д.п.-ны өндүрүштүк метод менен эсептөөдө аны түзүүгө ар бир фирма жана тармак тарабынан кошумчаланган нарк эске алынат.
 
Мындай учурда У.д.п.-нын чоңдугу экономиканын бардык өндүрүштүк циклдери боюнча жыйнакталган кошумчаланган нарк болуп эсептелет. Кошумчаланган нарк – продукция чыгарууга сатылып алынган материалдардын наркын чыгарып таштагандан кийинки фирманын сатууларынын көлөмү. Кош эсептөөдөн оолак болуу үчүн, У.д.п.-ны экономикада чыгарылган түпкү товарлардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн наркы катары аныкташат. Түпкү керектөө үчүн жыл бою сатылып алынган жана ара-чолодо керектөө максатында пайдаланылбагандар түпкү товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр болуп эсептелет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Тыюу салуу жөнүндөгү келишим

Тыюу салуу жөнүндөгү келишим - компания бир бөлүгүн же пакетти анын котировать этилбеген акциясын сатууга убактылуу тыюу салган (өтүмдүү активдеги капиталдын турак жайы жөнүндө келишим (макулдашуу).
 
Финансылык рынокко сүйлөшүлгөн акциянын пакети инвестициядан чыгарууда венчурдук капиталист өзүнө белгиленген убакка өзүнө калтырып коёт (сатпайт). Мындайча алганда, компания менен инвестордун ортосундагы келишим болуп эсептелет.
 
Бул өзүнө котировать этилген акциясы менен фондулуу биржага чыгууга, компаниянын натыйжалуу иштешине, сатып алуучулардын ишенимине кирүүгө анын ичинде ийри институционалдык инвесторлордун ишенимин арттырууга өбөлгө түзөт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Түздүктөгү IRR

Түздүктөгү IRR (түздүктөгү ички кирешенин нормасы) - белгилүү тармактагы инвестициянын натыйжалуулугунун тенденциясынын көрсөткүчү.
 
Түздүктөгү IRR эсеп чоттоодо фондунун активинин таза наркы башталган убактысына акчанын агымынын башаты катары жана активдин наркынын калдыгы бүткөн убактысына карата акчанын агымынын бүткөндүгү катары алынат. IRR акчанын агымынын аралыгындагы кошумча алымчасынын чоңдугунун негизинде аныкталган убакыттын аралыгында эсептелет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Турмуш-тиричилик

Турмуш-тиричилик - күндөлүк турмуш тартиби, ирети (коомдук, улуттук, шаардык, кыштактык, үй-бүлөлүк, жеке адамдык Турмуш-тиричилик).
 
Адамдардын материалдык муктаждыктарын (тамак-ашка, кийимге, турак жайга, ден соолугун сактоого), о. э. рухий байлыктарга, маданиятка ээ болуу, эс алуу, көңүл ачууну камтуучу өндүрүштөн тышкары чөйрө.
 
Турмуш-тиричилик материалдык өндүрүшкө, коомдук мамилелерге, маданий деңгээлге, географиялык шартка жараша түзүлөт жана өзгөрөт, о. э. адамдардын тиричилигинин бөлөк жактарына инсандын калыптануусуна зор таасирин тийгизет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Турмуш образы

Турмуш образы - адамдардын күндөлүк жашоо тиричилигинин тиешелүү коомдук-экономикалык формация менен аныкталуучу өзгөчөлүктөрүн мүнөздөөчү түшүнүк.
 
Калктын иш аракетинин бардык маанилүү жактарын - эмгек, турмуш-тиричилик, бош убакытты пайдалануу формаларын, материалдык жана рухий талаптардын канааттандырылышын, саясий жана коомдук иштерге катышуунун адамдардын жүрүм-турум эрежелери менен нормаларын камтыйт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Турмуш наркы индекси

Турмуш наркы индекси (бюджет индекси) өлкөлөрдө жумушчулар менен кызматчылар керектеген товардын чекене баасын жана тейлөө кызматынын тарифин чогултуунун негизинде эсептелет.
 
Бул көрсөткүч эмгекчилердин чыныгы турмуш деңгээлин бурмалайт, себеби анда эмгек акысы аз жумушчулар менен жумушсуз үй-бүлөнүн бюджеттери, товар сапатынын начарлашы, иш жүзүндө сатып алуучу товардын өзгөрүшү эске алынбайт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Турмуш деңгээли

Турмуш деңгээли - калктын материалдык жана рухий байлыктарды керектөө деңгээли жана коомдук өндүрүштүн тигил же бул өнүгүү баскычында ал байлыктарга болгон керектөөнүн канааттандыруу даражасы.
 
Калктын жыргалчылыгын көрсөтүп, сан жана сапаттык көрсөткүчтөрү менен мүнөздөлөт: киши башына ички дүң продукциянын, нагыз кирешенин өлчөмүн, азык-түлүктү, азыктүлүк эмес товарларды жана тейлөө кызматын керектөө деңгээлин жана структурасын, негизги керек буюмдардын баасын, квартира акысын, коммуналдык жана транспорттук тейлөө тарифин, жумуш убагы менен жумуш жумалыгынын мөөнөтүн, турак жай шарты, коомдук керектөө фондусунан берилген жеңилдик жана төлөм өлчөмүн, билим деңгээли, медициналык жактан тейлөө жана адам өмүрүнүн орт. деңгээлин ж. б. камтыйт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Тоңдуруу учуру

Тоңдуруу учуру - акцияны кармоочулар убакыттын аралыгында өзүнө тиешелүү акцияларды ачык рынокко алып чыгып сатууну токтотуп турушат.
 
Кепил катары иш жүргүзгөн банк тоңдуруу учурунда ири акциялардын көлөмүн кармоочуларды (1% же 1%ден ашкан көп менчиктен) 180 күнгө чейин токтоп турушун талап кылат. «Тондуруу» жайылтылган акционерлердин тобуна, башкаруучу жана компаниянын директору, маанилүү шериктештер жана ири инвесторлор кирет. Эрежеге ылайык бул акционерлер IPOro чейин көпчүлүккө сунуш кылган баадан төмөн инвестицияланган, ошондуктан жакшы пайда алышы керек.
 
Эгерде акционер тоңдурулган акцияны убакыт бүткөнгө чейин саткысы келсе ага агент трансфер келишим бүтүм чыгарууга уруксат бербейт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Товар-акча мамилелери

Товар-акча мамилелери - товар даярдоодо жана алмаштырууда адамдардын коомдук өз ара мамилелери.
 
Капитализмде Товар-акча мамилелеринин жалпы жана үстөмдүк кылуучу формасы товар акча алмаштырылып, жумушчу күчү товарга айланган кезде пайда болот. Социализмде Товар-акча мамилелери коомдук мамилелердин бир түрү болуп эсептелет. Анын чөйрөсү тарый баштайт (жумушчу күчү товар болуудан калат, экономикалык жүгүртүүдөн жер жана анын байлыктары, ишканалар алынып ташталат), к. Товар өндүрүшү. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Товар продукциясы

Товар продукциясы — өнөр жай айыл чарба ж. б. ишканаларда чыгарылып, сатууга даяр продукциянын акчалай туюнтулушу.
 
Өнөр жай ишканаларынын Товар продукциясына ишкананын жана заказ берүүчүнүн материалынан даярдалып, техникалык текшерүү бөлүмү кабыл алып, складга өткөрүлгөн даяр буюмдардын наркы; ишканада башка жакка берүү үчүн даярдалган чала фабрикаттын наркы, башка уюмдардын заказын орундоо боюнча ишканаларда аткарылган өнөр жайлык мүнөздөгү жумуштун наркы кошулат. Ишкананын колдонуп жаткан дүң баасы (жүгүртүү салыгысыз), о. э. салыштырма баа боюнча эсептелет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Товар өндүрүшү

Товар өндүрүшү - соода үчүн продукту чыгаруучу коомдук өндүрүш формасы.
 
Өндүрүш каражаттарынын жеке менчиктигине жана товар чыгаруучулардын, алардын үй-бүлөлөрүнүн жеке эмгегине негизделген жөнөкөй Товар өндүрүшү (майда товардык) алгачкы жамаат коому ыдырап, эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн мезгилинде пайда болуп, жеке керектөөлөрдү канааттандырып турган.
 
Тарыхый өнүгүүнүн белгилүү баскычында жеке менчикке жана өндүрүш каражаттары жок жалданма жумушчулардын эмгегине негизделген Товар өндүрүшү пайда болот. Товар өндүрүшү жалпы жана үстөмдүк кылуучу өндүрүш формасы болуп калат; жумушчу күчү товарга айланат. Товар өндүрүшүнүн максаты - пайда табуу. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Товар жүгүртүү

Товар жүгүртүү –
 
1) товар айланышы;

2) өндүрүш каражаттарын жана керектөө буюмдарын сатуу наркынын жалпы суммасынын экономикалык көрсөткүчү.
 
Товар жүгүртүү дүң (дүң соода) жана чекене (чекене соода) болуп бөлүнөт. Дүң Товар жүгүртүү өндүрүштүк жана сатуучу ишканалардын чекене соода кылуучу уюмдарга жана кайрадан иштеп чыгуучу ишканаларга сатуу көлөмүнөн турат.
 
Чекене Товар жүгүртүү элге товар сатуунун көлөмүн чагылдырып, чекене соода тармактары, коомдук тамактануу ишканалары, о. э. ателье, оңдоочу мастерскойлор ж. б. аркылуу элге товар сатууну жана кызмат көрсөтүүнү камтыйт. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика
Тобокелчил фонддун капиталы

Тобокелчил фонддун капиталы - жогорку тобокелчилик менен жогорку технологиялык инновациялык долбоорду инвестициялоо үчүн, жеке финансылык каражаттарды бир жерге топтогон фонд (уюм).
 
Жаңы компаниянын акцияларын алуу жолу менен чектелген убакка чейин фонд каражат салат. (7 жылдан ашык эмес убакта, рынок салынган каражатты пайдасы менен фондго кайрып берүүгө чейин). Качан компания рыноктук нарктын туу чокусуна чыгып, эң жогорку пайда алгандан кийин, компаниядагы фонд өзүнүн үлүшүн ишке ашырат. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика