Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Саясий тутум (коомдун)

Саясий тутум (коомдун) – 1) (комплекстүү конституциялык-укуктук институт катары) мамлекеттин, саясий партиялардын, коомдук жана дин уюмдарынын конституциялык-укуктук статусун белгилөөчү жана алардын өзара мамилелерин жөнгө салуучу ченемдердин жыйындысы; 2) (материалдык маани-маңызында) мамлекеттик (саясий) бийликти жүзөгө ашырууга катышуучу мамлекеттик жана коомдук органдардын жана уюмдардын жыйындысы.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Саясий укуктар жана эркиндиктер

Саясий укуктар жана эркиндиктер – жарандардын жеке, социалдык, экономикалык жана башка укуктары менен бир катардагы негизги конституциялык укуктары менен эркиндиктеринин тобунун бири. Жарандарга өлкөнүн коомдук жана саясий турмушуна катышууга мүмкүндүк берет. Коомду жана мамлекетти башкарууга катышуу укугун, шайлоо укугун, биригүү укугун (бирлик эркиндиги), чогулуш жана манифестациялар эркиндигин, маалымат эркиндигин, петиция берүү укугун камтыйт. С. у. ж. э-ге ээ болуу адатта ошол мамлекеттин жараны болуу менен байланыштырылат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Саясий эмигранттар

Саясий эмигранттар – саясий баш калка алган адамдар (кара:Саясий башбаанек укугу). Алардын статусу маңызы боюнча жарандыгы жок адамдардын статусуна барабар, бирок, бир катар учурларда С. э-га айрым жеңилдиктерди (туракжай, жумушка орноштуруу д. у. с.) берүүгө жол коюлат.

Саясий эмигрант (лат. emigr - көчүрүү) - саясий себептер боюнча өзүнүн жарандык өлкөсүнөн чыгып кеткен жана башка өлкөдө баш калкалоо укугун колдонгон адам.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
 Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8

Категория:Адам укуктары
Категория:Экономика
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Сөгүш

Сөгүш – 1) КР эмгек мыйзамы боюнча тартип жазасынын бир түрү; 2) КР кылмыш-жаза-аткаруу мыйзамында эркинен ажыратуу мөөнөтүн өтөөнүн белгиленген тартибин бузгандыгы үчүн колдонулуучу санкциялардын бири.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Себепкер байланыш (укукта)

Себепкер байланыш (укукта) – бир кубулуштан (себептен) улам дагы бир кубулуш (кесепет) жарала турган зарыл байланыш.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Себүү сапаты

Себүү сапаты – үрөндүн себүү үчүн жарактуулугун мүнөздөөчү анын касиеттеринин жыйындысы.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Сегрегация

Сегрегация (лат. segregacio – бөлүнүү) – кандайдыр бир этникалык тайпаны же расаны чектелген аймакка отурукташтыруу, социалдык катнашка бөгөт коюу, бөлүп окутуу жана тарбыялоо ж. б. чаралар аркылуу мажбурлап бөлүү же өзүнчө кармоо саясаты. Басмырлоонун өзгөчө түрү катары ага тыюу салынган. Ал АКШда 1960-жылдардын аягында мыйзамдаштырылган. ТАРда 1990-жылдардын башына чейин анын эң жаман таризи – апартеид сакталып турган.

 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Социология
 
Категория:Расизм
Сейрек жана жоголуу коркунучу алдындагы айбанаттар

Сейрек жана жоголуу коркунучу алдындагы айбанаттар – табигый шарттарда көбөйүү жана өзүнөзү сактап калуу жана калыбына келтирүү үчүн саны жетишсиз болгон, жоголуп кетүү коркунучу алдында калган айбанаттардын түрлөрү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Секвестр

Секвестр (лат. sequestro – тышкары койом, бөлөм) – 1) жарандык укуктагы талаш буюмзаты болуп саналган буюмдарды сактоо. КР жарандык мыйзамдарына ылайык, буюмга карата укук талашы чыккан эки же андан көп жактардын С. жөнүндөгү келишим боюнча сот чечими же талашып жаткан жактардын өзара макулдашуусу (келишим С-ри) аркылуу алардын бирине өткөрүп берүү милдеттенмесин алган үчүнчү бир жакка тапшырылат. 2 же андан көп жактын ортосунда талаш туудурган буюм сот чечими боюнча С. тартибинде сактоого берилиши мүмкүн. Эгер С. белгиленген келишимде же сот чечиминде башкача каралбаса, С. тартибинде буюмду сактай турган жак талашып жаткан жактардын эсебинен сыйакы алууга акылуу; 2) бюджеттик укуктагы бюджетти аткарууда белгиленген бюджет таңсыктыгы жогорулатылган, болбосо киреше булактарынан түшүүлөр кыскарып, анын натыйжасында бюджетте каралган ишчараларды каржылоого мүмкүн болбой калган учурларда киргизилүүчү атайын механизм. С. механизми учурдагы каржы жылынын калган мезгилинин аралыгында баардык бюджет статьялары боюнча ай сайын мамлекеттик чыгымдарды 5, 10 пайызга теңдештик төмөндөтүү менен белгиленет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Сексуалдык мүнөздөгү аракеттерге мажбурлоо

Сексуалдык мүнөздөгү аракеттерге мажбурлоо – инсандын жыныстык колтийбестигине жана укуктук эркиндигине каршы кылмыш, ал адамды коркутуп-үркүтүү, мүлкүн жок кылуу, зыянга учуратуу, тартып алуу коркунучу алдында, же жабырлануучунун материалдык же башка көзкарандылыгын пайдалануу менен бачабыздыкка, жалап-жуктоого, же сексуалдык мүнөздөгү башка аракеттерге мажбурлоону билдирет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Секта (диний)

Секта (диний) – негизги же үстөмдүк кылуучу динден бөлүнүп чыгып, өз алдынча карманган көз-карашы бар жана анын айрым саркындыларын, каада-салттарын, окууларын башкача талкуулоочу адамдардын диний тобу. Сектага сыртын салуу, обочолонуу, өзгөлөргө догурунуу мүнөздүү. КР мыйзамдары боюнча, эгер ал жарандар менен жалпы эле коомчулукка залалын тийгизбей турган болсо, баардык секта диний уюм катары катталып, диний топ катары иш жүргүзө алат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Секъюриттештирүү

Секъюриттештирүү (англ. security – коопсуздук) – кредиттер жана баалуу кагазга чегерим пайыздары боюнча карыздарды кайра жолжоболоштуруу жүрүмү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Селекция (асылдандыруу) жетишкендигинин автору (селекциячы)

Селекция (асылдандыруу) жетишкендигинин автору (селекциячы) – аргындаштыруу, ылгоо жолу аркылуу асылтукум мал же жаңы түр чыгарган адам.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Селсаяктык

Селсаяктык – туруктуу жашаган жери жана иши болбогон, жашоо каражаты жок адамдын бир калктуу конуштун чегинде же бир айылдан экинчи айылга тентип жүрүүсү. КР мыйзамдары жашы жетелек балдарды С-ка тартууну жана кайыр суратууну коомго каршы аракеттер катары кылмыш жоопкерчилигин белгилейт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Сеператизм (окчундоо)

Сеператизм (окчундоо) (лат. separatus – өзүнчө) – бөлүнүүнү, обочолонууну көздөгөн аракет; мамлекеттин бир бөлүгүнүн бөлүнүп чыгуусун, жаңы мамлекеттик түзүлүштүн түзүлүүсүн же өлкөнүн бир бөлүгүнө автономия берүүнү көздөгөн кыймыл. Улуттук-боштондук кыймылынан айырмаланып, С. жекече (баалык) мүнөзгө ээ.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Сервитут (жолачкы)

Сервитут (жолачкы) (лат. servitus – милдет, милдеттенме, күнөөкөрлүк) – буюм укугунун бир түрү, бирөөнүн кыймылсыз мүлкүн (белгиленген чекте) пайдалануу укугу. Көбүнесе, бирөөнүн жер участогун пайдалануунун чектелүү укугу. Кээбир учурларда имаратка, курулушка ж. б. кыймылсыз мүлктөргө С. салынат. Жер участок ээсине башка жер участогу (кошуна) аркылуу кирип-чыгуусун жөнгө салуу, электр, байланыш, түтүк өткөргүчтөрүн, орнотуу жана пайдалануу, сугат менен камсыз кылуу, ошондой эле башка жолдор аркылуу камсыз кылуу мүмкүн болбогон керектөөлөр үчүн С. коюлат. С. бүтүмдөрүн өзалдынча буюмзаты болушу мүмкүн эмес. КР мыйзамдары боюнча, С. ыктыярдуу (жекече) жана мажбурланган (жарыя) болуп бөлүнөт.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Сериялык облигация

Сериялык облигация – кутулуу мөөнөтү белгилүү бир мезгил аралыгында же чыгаруу сериясында аныкталган мөөнөттө келе турган облигация.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Сөз жүзүндөгү портрет

Сөз жүзүндөгү портрет – криминалистикада адамды окшоштуруу максатында анын кебетесин сөз менен сүрөттөө тутуму.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Сөз эркиндиги

Сөз эркиндиги – адамдын негизги жеке укуктары менен жарандардын саясий укуктарынын бири, маалымат эркиндигинин курамдык бөлүгү. Ал өз пикирин (оюн) жарыя айтуу мүмкүнчүлүгү (оозеки, жазуу жүзүндө, жалпыга маалымдоо каражаттарын колдонуу менен) дегенди билдирет. Ошону менен бирге, дүйнөнүн көпчүлүк мамлекеттеринде С. э-н мыйзамдуу бийликти күч колдонуу аркылуу кулатуу, мамлекеттик жана мыйзам тарабынан корголгон сырларды ачуу, кылмышка түртүү, улутчулдук, расалык, диний жана башка кагылышуулар, башка жакты басмырлоо жана ушактоо, коомдук жүрүм-турум жана адеп-актык каадаларына тийиштик кылуу үчүн пайдаланууга тыюу салынган. Өзгөчө тартип менен согуштук кырдаал маалында С. э-н чектөө тизмеги кеңейтилиши мүмкүн.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Сиф

Сиф – эларалык соода аталгысы. Англис тилиндеги: Cost (нарк), Insurance (камсыздандыруу), Freight (киреакы) деген сөздөрдүн биринчи тамгаларынан турат. СИФ бүтүмүнүн шарттарын (товардын, камсыздандыруунун, кире жалдоо наркын) эске алуу менен, товардын сатуучусу ушул шарттарга ылайык жүктү жөнөтүүчү суубекетине жеткизүүгө, аны кеменин бортуна жүктөөгө, тонна түрүндө кире жалдоого жана киреакы төлөөгө, жүктү ташып сатып алуучуга тапшырганга чейинки мезгилдеги деңиз тобокелчиликтеринен камсыздандырууга милдеттүү. СИФ бүтүмдөрүнүн айырмалуу өзгөчөлүгү мында: сатып алуучуга товардын өзүн тапшыруу талап кылынбайт, болгону бүтүмдө каралган товар тескөөчүнүн баардык документтерди өткөрүп берүүсү жетиштүү. Бул документтерге ээ болуу менен, сатып алуучу товарды алганга чейин эле тескөөгө, сатып өткөрүүгө жана ушул аркылуу каражаттарды жүгүртүүнү тездетүүгө мүмкүндүк алат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Сиф баасы

Сиф баасы – жүктү ташуу, бажы жыйымдарын төлөө, камсыздандыруу боюнча баардык чыгымдарды, ошондой эле сатып алынуучу жердеги (т. а. көздөгөн жериндеги) кеменин бортунан чыкканча, товардын бүлүнүү же бузулуу жоопкерчилигин сатуучу тарта тургандыгын билдирүүчү нарк.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Сконто

Сконто – төлөө мөөнөтү башталганга чейин эле товар менен эсептешүүдө товардын өздүк наркын төмөндөтүү.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Слип

Слип (англ. slip – дүмүрчөк) – 1) кайра камсыздандыруучу тарабынан мүмкүн болуучу кайра камсыздандыруучуларга жиберилүүчү документ – сунуш, анда адатта төмөндөгүлөр камтылат: берүүчү компаниянын аталышы (цедент), кайра камсыздандыруучу тобокелчиликке мүнөздөмө, кайра камсыздандыруу суммасы, камсыздандыруу жана кайра камсыздандыруунун шарттары сыйакынын өлчөмү, цедент өзүндө кармаган кошунду. Эгер камсыздандыруучу тобокелчиликти кабыл алууга макул болсо, ал С-ке өзүнүн жоопкерчилигинин үлүшүн же суммасын, датаны жана ысымын киргизет. С. юридикалык күчкө ээ эмес, бирок кийин бүтүмдү жолжоболоодо кайра камсыздандыруучу аны түзгөн убакыттын далили катары кызмат кылышы мүмкүн; 2) кошумча маалыматтар камтылган, сатылган баалуу кагазга тиркелүүчү документ; 3) импринттерде түзүлүүчү слип (карт-чек). Эгер соода түйүнүндө импринтер орнотулган болсо, аткарымдардын жасалуу фактысы ушул аткарымдардын суммасындагы С-тин (карт-чектин) 3 нускасы менен ырасталууга тийиш. С-тин биринчи нускасы карттын ээсинин жана соода түйүнүнүн өкүлүнүн колу коюлуп, эквайерге берилет, экинчиси соода түйүнүндө калат, үчүнчүсү – карттын ээсине берилет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Смета

Смета – 1) бюджеттик укукта бюджеттик уюмдарды (мекемелерди) кармоого каралган каражаттардын көлөмүн, максаттуу багытын жана жыл чейректерине бөлүнүшүн аныктоочу каржылык-пландык акт. Тийиштүү бюджеттен чегерилген каражаттарды максаттуу пайдалануу боюнча бюджеттик уюмдун жетекчисинин укуктары менен милдеттерин, ошондой эле каржы органдарынын бул каражаттарды чегерүү боюнча милдеттерин жана алардын максаттуу пайдаланышын көзөмөлдөө боюнча милдеттерин аныктайт. Ар бири чыгашалардын бир тектүү тобун камтыган жана тыкыр милдеттүү мүнөздөгү статьялардан турат. Камтыган мекемелердин жана иш-чаралардын алкагына жараша жекече С., борборлоштурулган иш-чаралардын С-сы, кошулма С. болуп бөлүнөт; 2) жарандык укукта алдыдагы (күтүлгөн) акчалай чыгашалардын (чыгымдардын) деталдаштырылган планы (эсеби).
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Советтер Союзунун баатыры

thumb|140px|Советтер Союзунун баатыры
Советтер союзунун баатыры – 1934 – 1991-жылдар аралыгындагы ардактуу наам, эрдик жасоого байланышкан, Совет мамлекети менен коомго жасаган кызматы үчүн эң жогорку деңгээлдеги артыкчылык. С. С. Б-на Ленин ордени, «Алтын Жылдыз» медалы жана СССР Жогорку Советинин Президиумунун Грамотасы тапшырылган.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Согуш абалы

Согуш абалы – мамлекеттерди өзара согуш жарыялаган учурдан (же согуш аракеттеринин иш жүзүндө башталышынан) тартып ал аяктаганга чейинки мамилелери. КР мыйзамдарына ылайык, КРге баскынчылык болсо, же баскынчылыктын тикелей коркунучу туулса, Президент С. а. жарыялайт жана бул маселени токтоосуз КР ЖКнын кароосуна киргизет. КР ЖК согуш жана тынчтык, С. а-н жарыялоо жөнүндөгү маселени чечет, КР Президентинин бул маселе боюнча жарлыктарын бекитет же жокко чыгарат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Согуш аракеттеринин театры

Согуш аракеттеринин театры — согушуп жатышкан тараптардын куралдуу күчтөрү иш жүзүндө согуш аракеттерин жүргүзүп жаткан аймак. Согуш аракеттеринин театры катары бейтарап жана согушка катышпаган мамлекеттердин аймагы (жер, деңиз, аба) колдонулуусу мүмкүн эмес.

Эл аралык келишимдерге ылайык, ошондой эле: а) айрым эл аралык кысыктар (м.: Аргентина менен Чилинин ортосундагы 1981-жылдагы келишим боюнча Магелландар кысыгы); б) эл аралык каналдар (мисалы, 1888-жылкы Константинополь конвенциясы боюнча Суец каналы); в) айрым аралдар жана архипелагдар (м.: 1947-жылкы Экинчи дүйнөлүк согуштун жеңүүчүлөрү менен Финляндиянын ортосундагы Тынчтык келишимине ылайык Аланд аралдары); г) айрым континенттер (м.: 1959-жылкы Келишимге ылайык Антарктика) согуш аракеттеринин театрына айландырылышы мүмкүн эмес. 1967-жылкы Космос боюнча келишимге ылайык согуш аракеттеринин театрына Айды жана башка асман нерселерин кошууга болбойт. Куралдуу жаңжалдардын укук ченемдеринде каралган атайын аймактарды түзүү максатында (мисалы, санитардык аймактар жана жерлер) согуш аракеттеринин театрынан согушуп жатышкан тараптардын мамлекеттик аймактарынын айрым бөлүктөрү чыгарылып салынышы мүмкүн.

 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Согуш жөнүндө эскертме

Согуш жөнүндө эскертме – согуш же согуш коркунучу жаралганда, согуш аракеттеринин ж. б. согуш тобокелчиликтеринин шарттарында тараптардын иш-аракеттерин аныктоочу келишим шарттары.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Согуш кылмышкерлери

Согуш кылмышкерлери – эларалык укук боюнча тынчтыкка, адамгерчиликке, согуш мыйзамдарына жана салттарына каршы кылмыш-жаза кылган адамдар. Эларалык кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартылат. С. к-не карата мөөнөт эскиргендик колдонулбайт. Аларга башбаанек укугу да таралбайт. С. к. сөзсүз өткөрүп берилиши тийиш. (кара:Кылмышкерлерди өткөрүп берүү).
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Согуш кылмышы

Согуш кылмышы — эл аралык укукта согуштун мыйзамдары менен салттарын өзгөчө олуттуу бузуу: өлтүрүү, басылып алынган аймактын жарандык элин кыйноо, кулчулукка жана башка максаттар үчүн алып кетүү; өлтүрүү, же деңиздеги аскер туткундарын же башкаларды кыйноо; кишилерди барымтага алуу жана өлтүрүү; коомдук же жеке менчиктерди талап-тоноо; калктуу конуштарды максатсыз кыйратуу; согуштук зарылдыксыз жакырлантуу; коркунучтуу күчтөр сакталган орнотмолорго жана курулмаларга (атомдук электростанцияларга, суу тосмолоруна, суу түйүндөрүнө) кол салуу; согуш аракеттерин токтоткон 
адамдарга колсалуу ж. б. С. к-нын тизмеси 1945-жылкы эл аралык аскер трибуналынын Уставынын 6-беренесинде, 1949-жылкы Согуш туткундарына мамиле тууралуу 
конвенциянын 130-беренесинде жана башка биркатар эларалык актыларда берилген.

Согуш кылмышык бир катар учурларда эл аралык кылмыш катары (кылган жосундары мамлекеттин кылмыштуу иштерине байланыштуу болсо), башка бир шарттарда эл аралык мүнөздөгү кылмыш катары мүнөздөлүүсү мүмкүн; кийинки айтылган кылмыштардын катарына согуш жүрүп жаткан аймакта жеке инсандардын кертбашынын кызыкчылыгында жасаган кээ бир кылмыштары (талап-тоноо, өлтүрүү, басып алынган аймактагы элге кордук көрсөтүү ж.б.) кирет. Алардын мамлекетке эч кандай байланышы жок, тим гана аткаруучулардын чектен чыгуулары. Мындай кылмыш иштери эларалык аскер трибуналында эмес, улуттук аскер сотторунда каралат.
 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Согуш мыйзамдары жана салттары

Согуш мыйзамдары жана салттары – согуш жүргүзүүгө байланыштуу мамлекеттер аралык мамилелерди теске салуучу эларалык укук принциптери менен ченемдеринин жыйындысы. Куралдуу күрөштүн каражаттарын жана усулдарын чектөө, алардын өзгөчө ырайымсыздарына тыюу салуу, согуш кылмыштары үчүн кылмыш-жаза жоопкерчилигин белгилөө менен С. м. ж. с. согушту гумандаштырууга, куралдуу каршылыктардын чектерин азайтууга объективдүү таасир этет.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Согуш туткуну

Согуш туткуну — эл аралык укукта куралдуу кагылышуу учурунда согушуп жаткан бир тараптын куралдуу күчүнүн экинчи тараптын колуна түшүп калган адамы. Ал согуш аракеттери аяктаганча анын бийлигинде болушат.

Согуш туткундары эл аралык укуктун (1949-жылкы согуш туткундарына мамиле жөнүндөгү III Женева конвенциясынын ж. б.) ченемдери менен коргоого алынат. Согуш аракеттери аяктагандан кийин жана тынчтык жолу менен жөнгө салууларга байланыштуу өз мекенине кайтарылууга тийиш.
 Булактар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Согушка үндөө

Согушка үндөө – айрым адамдардын башка бир мамлекетке куралдуу күчтүн жардымы менен колсалуу керектиги тууралуу аргандай ачык-айкын чакырыкты жалпы маалымат каражаттары же жарыя айтуу аркылуу таратуусу. Ага 1947-жылкы БУУнун Башкы Ассамблеясынын атайын резолюциясы тарабынан тыюу салынган. Ал эларалык мүнөздөгү кылмыш болуп саналат.
 Колдонулган адабияттар 
 Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр