Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бомарше Пьер Огюстен Карон де

Бомарше Пьер Огюстен Карон де (24. 1. 1732, Париж 18. 5. 1799, ошол эле жер) француз драматургу. «Евгения» (1767), «Эки дос» (1770) драмаларында өз заманындагы коомдук теңсиздикти чагылдырган. Анын «Мемуарлары» (177374) ошол кездеги сот ишин жүргүзүүдөгү адилетсиздикти аёосуз ашкерелеген сатиралык памфлет. Бомаршенин драмалык чыгармаларынын туу чокусу «Севильялык чачтарач» (1775), «Фигаронун үйлөнүшү» (1784) аттуу комедиялары. Бомарше «Айыптуу эне» (1792) аттуу пьесасында өткүр сатирадан мелодрамага өткөн. «Севильялык чачтарач» комедиясына Ж. Россини (1816), «Фигаронун үйлөнүшү» комедиясына В. А. Моцарт (1786) опера жазып, дүйнөлүк театр сахналарында коюлууда.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Категория:Арип боюнча инсандар
Бондapeв Юрий Васильевич

Бондapeв Юрий Васильевич (15. 3. 1924-ж. т., Омск) — орус жазуучусу, Социалистик Эмгектин Баатыры (1984). Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. М. Горький атындагы адабий институтун бүткөн (1951). 1949-жылдан чыгармалары жарыялана баштаган. «Ок сураган батальондор» (1957), «Акыркы атышуу» (1959) деген повесттери жазуучуга ийгилик алып келген. Бондаревдун «Ысык кар» (1969) аттуу романында Сталинграддагы салгылашуу чагылдырылган. «Тынчтык» (1962), «Жээк» (1975), «Тандоо» (1980), «Оюн» (1985), «Азгыруу» (1991) романдарынын, ошондой эле «Көз ирмем» (1972) лирика-философиялык публицистикасынын автору. Бондарев СССР мамлекеттин сыйлыгы (1977, 1980, 1983) жана Лениндик сыйлыктын лауреаты (1972).

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Категория:Арип боюнча инсандар
Боордош шаарлар

thumb|upright|Боордош шаарлар.
Боордош шаарлар ар түрдүү мамлекеттердин өз ара достук мамилени, маданий, чарбалык кызматташтыкты түзгөн жана бекемдеген шаарлары. Боордош шаарлар бири-биринен тиричилиги, тарыхы жана маданияты менен таанышууга аракет жасап, элдер (улуттар) арасында достук мамилени бекемдөөгө үндөйт. Алар жашоо деңгээлди жакшыртуу максатында түрдүү багыттар боюнча (спорт, чыгармачыл коллективдер, сүрөт көргөзмөлөрү жана башка) делегацияларды бири-бирине жиберишет. Шаарлар арасында мындай кызматташтык 1942-жылдан (Сталинград коргоочуларынын Ковентри шаарынын тургундарынан келген сыймыктануу жана достукка үндөө телеграммасынан) башталган. Бүгүнкү күндө Боордош шаарлардын бүткүл дүйнөлүк федерациясы уюшулган. 1963-жылдан баштап апрелдин акыркы жекшембиси бүткүл дүйнөлүк боордош шаарлар күнү деп белгиленип келүүдө.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Нильс Бор

thumb|Нильс Бор (1922).
Нильс Хенрик Давид Бор (7. 10. 1885, Копенгаген — 18. 11. 1962, ошол эле жер) — Даниялык физиги. Атомдун биринчи квант теориясын түзгөн жана кванттык механиканын негизин иштеп чыгууга катышкан. "Нобель" сыйлыгынын лауреаты (1922). Атомдун биринчи квант теориясын түзгөн жана кванттык механиканын негизин иштеп чыгууга катышкан. Бор атом ядросунун жана ядролук реакция теориясынын өсүшүнө чоң салым киргизген.

1908-ж. Копенгаген университетин бүтүп, бул жерде өзүнүн биринчи илимий иши суюктуктун термелүүсүн жана металлдын классикалык электрон теориясын изилдөөнү жүргүзгөн. 1916-ж. Копенгагенде теориялык Физикалык кафедрасынын башчысы, 1920-жылдан өмүрүнүн аягына чейин ошол шаарда өзү уюштурган Теориялык Физикалык институтун жетектеген болгон. Фашизмге Каршылык көрсөтүү уюму 1943-ж. Борду Даниядан Швецияга, андан АКШга жөнөткөн, атом куралынын колдонулушуна каршы күрөшкө кошулган. Ал жерде Бор атом бомбасын жасоого катышкан. Согуштан кийин Данияга келип, атом куралынын колдонулушуна каршы күрөшкөн. Ал 1913-ж. атом теориясын иштеп чыгып, классикалык электродинами-канын закондору менен түшүндүрүүгө мүмкүн болбогон атомдун планеталык структурасын түшүндүрүү аракетинде өзүнүн постулаттарын түзгөн. Ядролук реакцияныя болуп өтүү мүнөзүн аныктап, 1939-ж. Ж. А. Уилер менен бирдикте ядронун бөлүнүү теориясын өркүндөткөн. Бор физиктердин чоң мектебин түзүп, бүт дүйнөдөгү физиктердин байланышын өнүктүргөн. СССРге бир нече жолу келген. Бор чет өлкөлөрдүн илимий коомдорунун жана СССР ИАнын чет өлкөлүк мүчөсү (1929). Нобель сыйл. лауреаты (1922).
Эмгектери: Прохожденпе атомных частиц через вещество. М., 1950; Атомная физика и человеческое познание. М., 1962.

 Байланыштуу макалалар 
 Борий‎ крассавчик Ади

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары
Категория:Физиктер‎
Категория:Дания
Категория:Туулгандар 1885-жылы
Категория:Өлгөндөр 1962-жылы
Категория:Инсандар
Борбордук Азиядагы Америка университети

Борбордук Азиядагы Америка университети , кыскартылган түрдө ― БААУ — Кыргызстандагы жогорку окуу жайы. Бишкек шаарында жайгашкан.

Ал Кыргызстандын билим берүү системасында көп жаңылыктарды киргизген. 1979-жылдан 1993-жылга чейин Кыргыз улуттук университетинде англис тилинен сабак берген. Ал кездерде анын Кыргызстанда жакшы билим берүү жөнүндө ойлору болгон. 1993-жылы Кыргыз америкалык факультетин Кыргыз улуттук университетинде ачкан. Ошол жылы Кыргыз америкалык факультетине биринчи жолу 40 студент окууга кирген. Бул факультет 1997-жылы Кыргызстандагы Америка университетине (КАУ) өзгөргөн. Ал кезде факультетти университетке өзгөртүү абдан кыйын болгон. Кыйынчылыктарга карабастан, университетти түзүүчү – Камила Шаршекеева, Кыргызстандагы Америка университетинин биринчи президенти – Жон Кларк жана вице-президенти Марта Мерил бул иштерди абдан мыкты аткарышкан. Бул университет 2002-жылы Борбордук Азиядагы Америка университетине өзгөргөн. Азыркы учурда бул университет Борбордук Азиядагы эң жакшы университеттердин бири. Бул университетке Борбордук Азия өлкөлөрүнөн жана дүйнөнүн башка өлкөлөрүнөн көп студенттер келип окушат.

Ал Борбордук Азиядагы АКШ гуманитардык коллежинин моделиндеги алгачкы жана жалгыз окуу жайы болуп саналат. Окуу планы жана кредит-саат системасынын негизинде америкалык үлгү боюнча иш жүргүзөт. 1993-ж. Кыргыз улуттук мамлекеттик университетинин алдында Кыргыз-Америка факультети катары уюшулган. БААУда америкатаануу, бизнес башкаруу, маданий антропология жана археология, экономика, эл аралык саясат, журналистика, укук, психология, социология, программалуу камсыздоо долбоору багыттары боюнча билим берет. Бүтүрүүчүлөрү америкалык бакалавр дипломун алышат. Бул окуу жайдагы бакалавр даражасын алган студенттер магистратурага тапшырууга укуктуу. Профессордук-окутуучулук курамында АКШ, Улуу Британия жана башка чет өлкөлөрдөн келген жана кыргызстандык окутуучулар эмгектенишет. 1065 студент билим алат (2005), анын ичинде кыргызстандык студенттердин саны 830 (78%), башка мамлекеттен келгендер 235 (22%). Окуу жайы мультимедиалык лабораториялык, компьютер, видео жана аудиосистемалары, китепкана фонду, гезит, илимий журналдар менен жетиштүү жабдылган. Окутуу орус жана англис тилдеринде жүргүзүлөт. 

 Булактар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Билим берүү
Категория:Бишкектин университеттери‎
Борбордук Америка

thumb|Борбордук Америка.
Борбордук Америка — Түндүк Америка материгинин эң түштүк четки бөлүгү. Тропиктик кеңдиктен орун алган. Анда Мексика (түштүк-чыгыш бөлүгү), Белиз, Гватемала, Гондурас, Коста-Рика, Никарагуа, Панама жана Сальвадор мамлекеттери жайгашкан. Борбордук Американынын табигый түндүк чеги Мексика тайпактоосунун түштүк четиндеги Бальсас тектоникалык өрөөнү, түштүгү Дарьен мойногу боюнча өтөт. Кээде түндүк чеги Теуантепек мойногу, түштүк чеги Панама мойногу аркылуу жүргүзүлөт. Туурасы Юкатан жарым аралы тушта 960 км, Панама мойногунда 48 км ге чейин. Борбордук Азиянын Түндүк Америка менен Түштүк Американын аралыгында жайгашкандыктан, табигый шартында эки материктин тең таасири бар. Тектоникалык жактан эки материк менен тең байланышта, климаты, флора жана фаунасы боюнча көбүнчө Түштүк Американын түндүк аймактарына окшош. Орто бийик тоолор жана жанартоонун аракетинен пайда болгон кыркатоолор басымдуу. Катуу жер титирөөлөр болот, аракеттеги жанартоолору (Тахумулько, бийиктиги 4217 м жана башкалар) бар. Климаты тропиктик, жылына 3000-5000 мм ге чейин жаан-чачын жаайт. Түндүк-чыгышын нымдуу тропик токою, түштүк-батышын жана түндүгүн жалбырагын күбүүчү токой жана бадал өсүмдүктөр ээлейт.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Америка
Категория:Дүйнө макроаймактары
Борбордук Африка

thumb|Борбордук Африка.
Борбордук Африка негизинен Конго ойдуңун жана аны курчаган бөксөтоолорду камтыган табигый аймак. Батышынан Атлантика океаны жана Гвинея булуңу менен чулганат. Анда Камерун, Экватордук Гвинея, Борбордук Африка Республикасы, Габон, Конго Республикасы, Конго Демократиялык Республикасы, Ангола, Замбия, Сан-Томе жана Принсипи мамлекетинин бүт аймагы же айрым бөлүктөрү жайгашкан. Тоолордун бийикт. түндүгү менен батышында 500-1000 м, түштүгү менен чыгышында 1000-1500 м ден ашык. Климаты 3° түндүк. менен 2-3° түштүк. аралыгында экватордук, нымдуу. Жылдык жаан-чачыны 1500 мм ден ашык (Камерундун батыш капталында 10 000 мм ден ашык), түндүккө жана түштүккө карай субэкватордук; жайында нымдуу (жылдык жаан-чачыны 1000 мм ден аз), Атлантика океанынын жээгинин Лопес тумшугунан түштүккө карай тропиктик (жаан-чачыны 200-300 мм). Негизинен Конгонун (Заир) алабына кирген жыш жана суусу мол дарыя тармактары бар. Экваторго жакын дайыма жашыл экватор токою, андан түндүккө жана түштүккө карай жалбырагы күбүлмө (кургакчыл мезгилде), дайыма жашыл токой, бийик чөптүү саванна өсүмдүктөрү өсөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Африка
Категория:Дүйнө макроаймактары
Борбордук түздүк

thumb|Борбордук түздүк
Борбордук түздүк Түндүк Америкада (АКШ менен Канадада), Миссисипинин алабында; чыгышынан Аппалачи, батышынан Улуу түздүктөр, түндүгүнөн Лаврентий дөңсөөсү, түшгүгүнөн Мексика бою ойдуңу менен чектешет. Васымдуу бийиктиги 150-500 м. Түндүк Америка платформасынын түштүк бөлүгү, анын кристаллдык фундаменти палеозойдун сланецтери жана акиташтектери менен капталган. Ташкөмүр кени бар. 40° түндүк к-тен түндүктү карай антропогендеги муз каптоонун издери байкалат. Лаврентий дөңсөөсү менен болгон чегинде мөңгү-тектондук кыймылдын таасиринен пайда болгон көлдөр (Улуу көлдөр, Виннипег, Виннипегосис, Манитоба жана башкалар) жайгашкан. Климаты мелүүн, континенттик, түштүк четинде субтропиктик. Жылдык жаан-чачыны 400-1200 мм. Аймагынын 3/4бөлүгү айдоо, шалбаа, жайыт катары пайдаланылат. Вагбанчылык өнүккөн. Жазы жалбырактуу жана аралаш токойдун калдыктары бар. АКШ менен Канаданын маанилүү айыл чарба (дан, мал чарбалары) району. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Түндүк Америка
Борбордук франция массиви

thumb|Борбордук франция массиви.
Борбордук франция массиви — Франциянын борбордук жана түштүк бөлүктөрүндөгү тоолор. Базальт платосунан жана бөксөтоолордон байыркы өчкөн жанартоо конустары көтөрүлүп турат. Эң бийик жери 1886 м ге чейин (Мон-Дор тобундагы Пюи-де-Санси чокусу). Түштүгүн Кос карст платосу, түштүк-чыгышын Севен тоолору ээлейт. Жазы жана ийне жалбырактуу токой, 1400 м ден жогору шалбаа, бадал өсүмдүктөрү өсөт. Минералдуу суу булактары, курорттору (Виши жана башкалар) бар. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:тоолор
Категория:Франция
Бордо

thumb|Бордо.
Бордо — Франциянын түштүк-батышындагы шаар. Аквитания тарыхый облусунун аймагында. Жиронда департаментинин администрация борбору. Калкы 234,1 миң (2006; шаар айланасы менен 986,4 миң). Гаронна дарыясынын боюнда жайгашкан. Вискайя булуңундагы Жиронда эстуарийиндеги порт. Ири кемелер келүүгө ыңгайлуу. Порт адистештирилген 6 терминалды (оор жүк ташуучу Вердон, Пойак, Влай, Амбе, Вассен; негизинен жүргүнчү ташуучу Вордо) камтыйт. Жылына 8,5 млн о жүк ташылат. Улуттук маанидеги жолдор тоому (анын ичинде Испанияга кетүүчү жолдор); ылдам жүрүүчү темиржолу аркылуу Париж менен байланышат. Эл аралык аэропорту бар.

Б. з. ч. 3-кылымдан Бурдигала деген ат менен белгилүү. 1235-ж. шаар укугун алган. 14-кылымдын башында ири соода жана колөнөрчүлүк борборуна айланып, ярмаркалар өткөрүлүп турган. Рим амфитеатрынын калдыктары, орто кылымдагы эстеликтерден некрополь, базилика, ренессанс жана барроко стилиндеги чиркөөлөр сакталган. Бордодо ИА, университет, эл аралык университет, бизнес жогорку мектеби, илим-изилдөө борборлору, китепканалар, музейлер, театрлар бар. Бордодо 1999-жылдан эл аралык аялдар киносунун фестивалы жыл сайын өткөрүлөт. Бордо ири өнөржай түйүнү. Машина жана кеме куруу жана ремонттоо, нефть ажыратуу, химиялык, текстиль, жыгаччылык, целлюлоза-кагаз, цемент, тамак-аш (ун, кант, шоколад, жержаңгак майы, консерва) өнөржай ишканалары иштейт. Бордо маркалуу шарап чыгарып, аны сатуунун дүйнөдөгү борборлорунун бири. Эл аралык шарап салону, көргөзмөсү 2 жылда бир өткөрүлүп турат. Шаардын айланасында жүзүмчүлүк өнүккөн (110 миң гадан ашык).

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Шаарлар‎
Категория:Франция
Бореалдык климат

thumb|Бореалдык климат.
Бореалдык климат (лат. borelis, гр. boreas түндүк) мелүүн алкактардагы кышы кардуу, жайы жылуу, бирок салыштырмалуу кыска болгон климат. Бореалдык климатуу аймактарда тайга ландшафттары менен аралаш токой басымдуу.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:климат
Борзов Валерий Филиппович

thumb|Валерий Филиппович
Борзов Валерий Филиппович (20.10.1949-ж. т., Украина, Львов облусу, Сабор) украин спортчусу (жеңил атлетика), СССРдин спортко эмгек сиңирген чебери (1970). 1972-ж. Мюнхенде өткөн олимпиялык оюндарда 100 м (10,14 сек) жана 200 м (20 сек) аралыкка чуркоодо европалыктардан чыккан биринчи жеңүүчү болгон. Европанын жана СССРдин бир нече жолку (1969-76) чемпиону. 1994-жылы ЭОКго мүчө болуп шайланган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
Категория:Арип боюнча инсандар
Бор мезгили

thumb|Бор мезгили.
Бор мезгили (системасы) — мезозой заманынын акыркы мезгили. Юра мезгилинен кийин, палеогенден мурда пайда болгон тоотектердин геологиялык системасы. 1822-ж. француз геологу Ж. Омалиус д Аллуа өз алдынча системага бөлгөн жана ошол кездерде Европада кеңири тараган тоотектин тактага жазуучу бордун аты менен атаган. Мезгил мындан 110 млн жыл мурда башталып, 60-70 млн жылга созулган. Өз ичинен алгачкы жана кийинки Бор мезгили болуп, эки доорго бөлүнөт. Тоотектери астынкы жана үстүнкү бөлүмдөрдөн турат. Алгачкы бордо бардык платформалар жогору көтөрүлүп, ар кайсы жеринде анчалык калың эмес кум-чопо чөккөн. Мезгилдин аягында кургактыктар төмөн түшүп, деңиз суусу каптаган. Натыйжада бор, мергель, акиташ тоотектери калың катмарга айланган. Кээ бир жерлерде кызыл түстүү чөкмөтектер, туздар, көмүр кабаттары орун алган. Мезгилдин башталышында өскөн саговниктер, беннетиттер, ийне жалбырактуулар юрадагы түрлөрүнөн айырмаланган эмес. Бирок мезгилдин аягында магнолиянын, лаврдын, жүзүмдүн жаңы түрлөрү пайда болгон. Аммониттер, белемниттер, фораминифералар, сөөктүү балыктар, узундугу 12 м болгон деңиз кескелдириктери, тиштүү куштар (ихтиорнис, гесперорнис) жашаган. Сүт эмүүчүлөр пайда боло баштаган. Бор мезгилиндеги тектерде фосфорит, боксит, ташкөмүр (Сибирь, Ы. Чыгыш), нефть (Батыш Казакстан), цемент сырьёлору курулуш материалдары жолугат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Геология
Бороон

thumb|Бороон
Бороон, бороон чапкын кар аралаш соккон муздак, катуу шамал. Бул түшүнүк илим жактан эчак калыптанып, интернационалдык терминге айланган. Илимий эмгектерде, казак, түркмөнчө боран, якутча бурхан, татар, башкырт тилдеринде буран деп аталат. Орус тилине түрк тилинен кирген, анда бороон «буран», «пурга», «снежная вьюга» деп аталат. «Бороон» термининин уңгусу орус тили аркылуу поляк, чех, словак тилдерине «буран», румын тилинде «бурана» айтылышына өткөн. Азыркы халка-моңгол тилинде «бороо(н)» «жамгыр» деген маанини билдирет. Кыргыздар карсыз бороонду кара бороон же кызыл бороон, кар аралаш бороонду ак бороон, бороон-чапкын деп да аташат. Бороон болгон учурда шамалдын ылдамдыгы Бофорт шкаласы боюнча 7-9 баллга жетет. Бороон циклондорго байланыштуу пайда болот. Кээде заматта пайда болуп, бат токтосо, айрым мезгилде бир нече күнгө созулат. Топоним катары Кыргызстандын аймагында кеңири таралган: Боронду аталган Ойкайың кыркатоосунда 2 ашуу, Жумгал, Көкөмерен, Ойкайың сууларынын алабына кирген суулар бар.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Метеорология‎
Бороончулар

thumb|Кап кептери (Daption capense).
Бороончулар (лат. Procellariiformes) — деңиз канаттууларынын тукуму. Дене узундугу 15-105 см, акчардакка окшош, үстүңкү тумшугунун учу төмөн карай ийилген, буту жаргакчалуу, жүнү жыш, тыгыз, канаттары субагай, узун. Бороончулар топтошуп аска-жарга уялашат. Алар океандын, деңиздин үстүндө талыкпай жакшы учуучу, сууда жакшы сүзүүчү, катуу бороон болорун алдынала сезүүчү канаттуулар. Бороончулар бирден жумуртка тууйт, 60 күнчө эркек-ургаачысы кезектешип басып, балапан чыгарат. Алар 4 айынан өзүнчө жем таап жегенге жарайт. Бороончулардын 24 уруусу жана 94 түрү белгилүү. Көбүнчө түштүк жарым шарда кеңири таралган. КМШ өлкөлөрүндө 13 түрү жашайт. Майда балыктар, моллюскалар, рак сыяктуулар жана башка суу жаныбарлары менен азыктанат

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Канаттуулар
Борсуган көл

Борсуган көл — көлдөрдө суу бетин муз каптап калгандыктан же балырлар жыш өсүп кетишинен катмарында кычкылтек азайып же ашыкча көбөйүп, уу заттардын пайда болушунан суу жаныбарларынын, анын ичинде балыктардын да массалык түрдө өлүшүнө байланыштуу көлдүн жыттанып бузулушу.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

 
Категория:Экология‎
Боспор мамлекети

thumb|Боспор мамлекети.
Боспор мамлекети, Боспор Кара деңиздин түндүк жээгиндеги б. з. ч. 5-кылым б. з. 4-кылымында өкүм сүргөн байыркы мамлекет. Борбору Пантикапей (азыркы Керчь) шаары болгон. Боспор мамлекетинин гүлдөгөн мезгили б. з. ч. 4-3-кылымга туура келет. Ошол учурда Боспор мамлекети Греция жана Кичи Азия менен соода жүргүзүп, аларга негизинен дан, ошондой эле мал, балык жана кулдарды саткан, Жер ортолук деңиз жээгиндеги мамлекеттерден өзүнө кездеме, зайтун майын, шарап, металлдан жасалган асем буюмдарды алып турушкан. Өлкөдө дыйканчылык, мал чарбачылыгы, кол өнөрчүлүгү абдан өнүгүп, анын экономикасы кулдардын, дыйкандардын жана көзкаранды калктын эмгегин пайдаланууга негизделген. Анын шаарлары Греция менен Кичи Азиянын шаарларына окшош болгон. Археологиялык казууларда Боспор мамлекетинин аймагынан көптөгөн шаар урандылары, храмдар, күмбөздөр, чептер, асем металл буюмдары табылган. Б. з. ч. 2-кылымда анын социалдык-экономикалык абалы бир топ начарлаган. Б з. ч. 107-ж. Боспордо көзкаранды скифтердин жана
Савмак башкарган кулдардын көтөрүлүшү чыккан. Көтөрүлүш басылгандан кийин Боспор мамлекети адегенде 
Понт падышасына баш ийип, кийин б. з. ч. 63-ж. Рим республикасына көзкаранды болуп калган. Бирок Боспор мамлекети Римге көзкаранды болгонуна карабастан, өз алдынча саясат жүргүзүп, күмүш тыйындарды чыгарган жана б. з. 1-2-кылымында кайрадан гүлдөп өнүгүүгө жетишкен. Боспор мамлекетинин бийлиги Херсонеске жана Крымдын көпчүлүк бөлүгүнө чейин жеткен. Бирок ошол мезгилдеги кул ээлөөчүлүк доордун жалпы кризиси Боспор мамлекетинин да начарлашына алып келген. Б. з. 3-кылымында Боспор мамлекетинин аймагын варвар уруулары басып кире башташкан. 4-кылымдын аягындагы гунндардын жортуулу Боспор мамлекетинин биротоло жок болушуна алып келди.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Тарых
Вариант

Вариант (илик жөндөмөдө variantis өзгөрүлүүчү)
 кандайдыр бир нерсенин ар башка түрү;
 адабий, муз. жана башка чыгарманын же расмий документтин бир нече редакциясынын бири; чыгарманын же документтин кайсы бир бөлүгү, өзгөрүлгөн түрү;
 шахмат же дойбу оюнунун бир кырдаалындагы мүмкүн болгон жүрүштөрдүн түгөйү.

 Байланыштуу макалалар 
 Вариация‎

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Терминдер
“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы

“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы - табият, тарыхы, илим, искусство,
техника, экономика жана башка тармактарды, ошондой эле дүйнөлүк цивилизациянын
азыркы жана өткөндөгү урунттуу учурларын чагылдырган фундаменталдуу
энциклопедиялык басылма. Энциклопедиянын “тарых, философия жана укук”, “тил-адабият жана искусство”, “география, геология жана экология” ошондой эле “табият жана так илимдер” редакциялары атайын редакциялык комплекс тарабынан даярдалат. 
Башкы редактор Асанов Ү.А., жооптуу редактор Андашев Д. Б.

Редколлегия мүчөлөрү
Айтматов Чыңгыз Төрөкулович
 Акунов Аалыбек Акунович
 Ажыбеков А. А.
 Акматалиев Абдылдажан Акматалиевич
 Акматов Казат Акматович
 Алагушев Балбай Алагушевич
 Алымкулов К. А. 
 Асанканов А. А.
 Ахматов Т. К.
 Бекбоев Исак Бекбоевич 
 Бейшеев З. Б.
 Бөрүбаев Алтай Асылканович 
 Бримкулов Улан Нургазиевич
 Досбол Нур уулу
 Жайнаков А. Ж.
 Жакиев Б. Ж.
 Жапаров А.Ү. 
 Жумагулов Т. Р.
 Жумагулов Ч. Ж.
 Жээнбаев Ж. Ж.
 Какеев А. Ч.
 Мадумаров А.К.
 Мамытов А. М.
 Мурзубраимов Б. М.
 Мусакожоев Ш. М.
 Оторбаев К. О.
 Орузбаева Б. О.
 Осмонбетов К. О. 
 Садыков Т. С.
 Токтосунов А. Т.
 Чубаков Т. Ч.
 Шаршеналиев А. Ш.

Категория:Кыргызстан
Категория:Энциклопедия
Александрия маягы

thumb|Александрия маягы.
Александрия маягы - « Дүйнөнүн жети керемети » деп аталган статуялар менен курулмалардын бири; Фарос аралында, Александрия шаарына жакын жерде б. з. ч. 280ж. ч. курулган. Биринин үстүнө бири кабатталган үч бөлүктүү мунаранын бийиктиги 120 мге жеткен. Анын чокусунда туш тарабы ачык таш чарпаяда от күйүп, кемелерге жол көрсөтүп турган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Египет
Категория:тарых