Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Бөлүкчөлөрдүн дифракциясы

Бөлүкчөлөрдүн дифракциясы - электрон, нейтрон, атом ж. б. микро бөлүкчөлөрдүн өз энергиясын өзгөртпөстөн кристаллдын бетинен же суюктуктун жана газдын молекулаларынан чачырашы.
 
Чачыроо учурунда баштапкы бөлүкчөлөрдөн белгилүү бурчка кыйшайган кошумча бөлүкчөлөр тобу пайда болот. Бөлүкчөлөрдүн толкун касиетине ээ болуу гипотезасын 1-жолу 1924-ж. француз Л. де Бройль айткан. 1927-ж. амер. физиктер К. Девиссон менен Л. Джермер электрондордун дифракциясын ачышып, Л. де Бройлдун гипотезасынын туура экендигин аныкташкан. 

Кийинчерээк молекулалардын, атомдордун, протон менен нейтрондордун дифракциялары да ачылган. Чачыраган микро бөлүкчөлөр тобунун багыты менен интенсивдүүлүгү чачыратуучу нерсенин түзүлүшүнө көз каранды. Бөлүкчөлөр жалаң гана корпускула касиетине ээ болбостон, толкун касиетине да ээ болушун Бөлүкчөлөрдүн дифракциясы айкын көрсөтөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Физика
Бөлүнбөс фонду

Бөлүнбөс фонду -колхоздун негизги жана айланма каражаттары. Ал анын өз салымынын эсебинен түзүлөт.
 
Бул каражаттар колхоз мүчөлөрүнө бөлүштүрүлбөйт да, атайын керектөөгө гана жумшалат. Бөлүнбөс фонду адегенде колхозго кирген дыйкандардын мүчөлүк анысынан жана коомдоштурулган мүлкүнүн наркынан куралган. Кийинчерээк колхоз кирешесинин жыл сайын чегерилүүчү бөлүгү Бөлүнбөс фондуну толуктоо жана көбөйтүү булагы болуп калды. Анын өлчөмү колхоздун Уставында белгиленет. 

Бөлүнбөс фондуга: өз салымынын, маданий-техникалык чараларга жумшалуучу мамлекеттик бюджеттин эсебинен сатылып алынган негизги каражаттардын наркы ж. б. кирет. Кирешеден чегерүү, капиталдык салымдын жана капиталдык ремонттун фондусунун эсебинен сатылып алынган машина, аспап, тетиктердин наркы ж. б. Бөлүнбөс фондунун айланма каражаттарын түзөт. Бөлүнбөс фондунун өлчөмү жана көбөйүшү - колхоздун коомдук чарбасынын өсүшүнүн негизги көрсөткүчтөрүнүн бири.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тиричилик
Бөлүнүүчүлүк

Бөлүнүүчүлүк - бир сандын же көп мүчөнүн экинчи санга же көп мүчөгө калдыксыз бөлүнүүсү.
 
Эгер бүтүн 2 оң сандын бири (бөлүнүүчү) экинчисине (бөлүүчүгө) калдыксыз бөлүнсө, анда алардын бири экинчисине карата эселүү болот. Өзүнө жана бирге гана бөлүнгөн сан - жөнөкөй сан, андан башка да бөлүүчүлөрү болгон сан курама сан деп аталат. 

Курама сан жөнөкөй көбөйтүүчүлөргө ажырайт. Эгер курама сандын жөнөкөй көбөйтүүчүлөрүнүн ичинен жөнөкөй р саны кездешсе, анда и саны р га калдыксыз бөлүнөт. 

Бөлүнүүчүлүктүн бир канча белгилери бар. Алардын ичинен практикада көп колдонулгандары төмөнкүлөр: акыркы цифрасы 2ге бөлүнгөн сандар 2ге бөлүнөт; цифраларынын суммасы Зкө, 9га бөлүнгөн сандар Зкө, 9га бөлүнөт; 5кө бөлүнүш үчүн сандын акыркы цифрасы 0 же 5 болушу керек; сандын акыркы эки цифрасынан түзүлгөн сан 4кө бөлүнсө, ал сан 4кө бөлүнөт ж. б. Эгер эки сандын эң чоң бөлүүчүсү бир болсо, андай сандар оз ара жөнөкөй деп аталат. Өз ара жөнөкөй болгон эки санга бөлүнгөн сан алардын көбөйтүндүсүнө да бөлүнөт. Бөлүнүүчүлүктүн белгилери ушуга негизделген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Математика
Бөлүп чыгаруу системасы

Бөлүп чыгаруу системасы — адамдын жана айбанаттардын организминдеги ашык сууну, тузду, алмашуу процессиндеги акыркы заттарды жана уу заттарды бөлүп чыгаруучу органдардын жыйындысы.
 
Эволюция процессинде Бөлүп чыгаруу системасынын ар башка түрү келип чыккан. Мис, курттардын Бөлүп чыгаруу системасы денесинин ичинде кирпикчелүү клеткалардан башталган сыртка ачылуучу тешикчелери бар түтүкчө түрүндө болот; омурткасыздардын көпчүлүгүндө бул кызматты ичегилери, омурткалууларда бөйрөк аткарат ж. б.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Медицина
Бөлүүчү бөрк

Бөлүүчү бөрк - станокто иштетилүүчү тетикти мезгил-мезгили менен айлана боюнча буруп турууга арналган жасалга.
 
Көбүнчө фрезалык станоктордо пайдаланылат. Бөлүүчү бөрктүн мех. (жөнөкөй, универсал) жана оптикалык түрлөрү бар. Универсал Бөлүүчү бөрк көбүрөөк таралган. Оптикалык Бөлүүчү бөркөтө так иштетүү үчүн, ал эми универсал Бөлүүчү бөрк механикалык иштетүү өндүрүшүндө бөлүү же бурама кобул жасоо үчүн колдонулат. Бөлүүнүн жөнөкөй жана дифференциалдык ыкмалары бар. Бөлүүчү бөрктүн жардамы менен өндүрүштө ар кандай тетиктердин (тиштүү дөңгөлөктөрдүн, шлицтүү валдын, бургунун, фрезанын ж. б. ) түз, бурама огоктары жасалат. Тетикти айландыруу -, үчүн Бөлүүчү бөртүн шпиндели туткасынан кол менен буралат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Механика
Бөлүштүргүч (электрдик)

Бөлүштүргүч (электрдик) - электр тизмектерин биринин артынан бирин; убакытка карата бириктирип же ажыратып туруучу коммутациялык түзүлүш.
 
Бөлүштүргүч синхрондуу (тизмектерди белгилүү мезгил менен үзгүлтүксүз ажыратып-кошуп туруучу), старт-стоптук (старт сигналы менен ишке кирип, стоп сигналы келгенде ажыратуучу) жана кадамдык (башкаруучу импульс келгенде гана бир абалдан экинчи абалга өтүүчү) болуп бөлүнөт. Иш аткаруучу органдары боюнча Бөлүштүргүчтүн щёткалуу, муштумча механизмдүү жана релелүү түрлөрү болот. Бөлүштүргүчтүн конструциясы электр мех. же электр вакуумдуу прибордон же бир системага бириктирилген электр мех., электрондук элементтерден турган түзүлүштөрдөн куралат. Бөлүштүргүч автоматиканын, телемеханиканын жана байланыштын текшерилүүчү объектилерин тандоочу, убакыт боюнча бөлүштүрүлгөн сигналдарды мейкиндикте бөлүштүрүлгөн сигналдарга өзгөртүүчү, импульстардын санын эсептөөчү түзүлүштөрдө кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Физика
Бөрү карагаттар

Бөрү карагаттар (Berberidaceae) - өсүмдүктөрдүн эки үлүштүүлөр классынын айрым желек челүүлөр классчасындагы тукуму.
 
Көп жылдык чөп же бадал. Жалбырактары жөнөкөй же татаал, кезектешип орун алган же тамырлаш. Көпчүлүк учурда жан жалбыракчалары өөрчүп жетилбеген же тикенге айланып кеткен. Топ гүлү - чачы, кээде бирден болот. Мөмөсү - жемиш же кутуча. Айрым өкүлдөрүндө берберин алкалоиди бар. Жер бетинин мелүүн алкагынан 650 түрү кездешет. Алар дары, жемиш берчү жана кооз өсүмдүк болуп саналат. Бул тукумдун Ыраакы Чыгышта, Кавказда, Орто Азияда 7 уруусунун 29 түрү, Кыргызстанда анын З Уруусунун 10 түрү өсөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Өсүмдүктөр
Брабансон

Брабансон - жылкынын жүкчүл породасы ("бельгия басынтуу аты" деген ат менен белгилүү).
 
Ал жергиликтүү жылкынын тукумун жакшыртуу жолу менен 18-кылымда Бельгияда чыгарылган. Брабансондун башы чоң, мукур моюн, буту кыска, кайкы бел, соорусу жайык, жоош. Өңү карагер, тору, жээрде, буурул, кээде кула болот. Бийиктиги 160-167 см, тулкусунун уз. 174-176, көкүрөк курчай 200-215 см. Брабансон тез жетилип, кунан чагынан жумушка чегилет. Жем-чөптү ылгап жейт. Брабансон Бельгия, Нидерланддар, Италия, АКШ ж. б. өлкөлөрдө асыралат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Жылкылар
Браве торчосу

Браве торчосу - атом жайланышкан чекитти (түйүндү) чектүү санда которууларынын группасы менен кайталоодон тузүлүүчү түйүндөрдүн чексиз системасы.
 
Бул группа берилген чекиттен чыккан, бирок бир тегиздикте жатпаган үч вектор аркылуу түзүлөт. Мында берилген вектордун чоңдугу жана өз ара багыттарына жараша бири биринен симметриясы боюнча айырмаланган браве торчосу келип чыгат. браве торчосунун 14 түрү бар. 4 типке бөлүнөт: жөнөкөй, негизине борборлошкон, көлөмүнө борборлошкон, гранына борборлошкон. Бул торчолорду 1-жолу (1848) француз илимпозу О. Браве геометриялык жол менен аныктаган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Физика
Брага Марк Андронович

Брага Марк Андронович (4(17). 2. 1910 — 17. 7. 1985) - айыл чарба өндүрүшүнүн новатору, УССРдин Херсон областынын Голопристань районундагы "Россия" колхозунун комбайнёру (1958), эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1949, 1958). 1951-жылдан КПССтин мүчөсү.
 
1937- 58-ж. Бехтар МТСинин комбайнёру. 1948-ж. С-1 комбайны менен 25 жумуш күнүндө 8844 ц дан жана 1161 ц май өсүмдүгүн бастырган. 1967-ж. 073 га эгин оруп-жыйнап, 16 846 га дан бастырып алган. КПССтин 19- жана 22-съөзддеринин делегаты. 5 жолу Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Бразилия тайпак тоосу

Бразилия тайпак тоосу -түштүк кеңдиктин 3-35°дагы тайпак тоо. Түштүк Американын чыгыш бөлүгүнүн көбүн ээлейт.
 
Чыгыш жана түштүк -чыгышка бийиктеп (Бандейра тоосу, бий-икт. 2890 м), түндүгүнөн Амазонка ойдуңуна, түштүк -батыштагы Лаплата ойдуңуна карай эңиштеп кетет; түндүк -батышынан Жогорку Парагвай ойдуңуна карай жардуу тик келин бүтөт. Тоо байыркы кристаллдуу калкандай жана синеклизадан турат (геологиялык түзүлүшүн, к. Бразилия платформасы). Дайыма көгөрүп туруучу токой, саванна бадалдары жана ийне жалбырактуу токойлор өсөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тоолор
Брандыс Анатолий Яковлевич

Брандыс Анатолий Яковлевич (12. 8. 1923-ж. т., Нижнеднепровск) - эки жолу Советтик Союздун Баатыры (23. 2. жана 29. 6. 1945), полковник (1956), аскер илимдин кандидаты.
 
1944-жылдан КПССтин мүчөсү. 1941-ж. июнда Советтик Армияга чакырылат. Аскер-авиац. учкучтар мектебин (1943) бүтүрөт. Улуу Ата Мекендик согуштун учурунда учкучтан 75-гвардиялык штурмалоочу авиаполктун эскадрильясынын командирине чейин көтөрүлгөн. 

Брандыс душманга каршы 228-жолу учкан. Согуштан кийип Аскердик-аба академиясын (1950), Ген штабдын академиясын (1959) бүтүргөн. Брандыс Ленин ордени, 4 Кызыл Туу, 1-дараж. 

Ата Мекендик Согуш, Александр Невский, Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Браннерит

Браннерит (амер. геолог Дж. Браннердин ысымынан аталган) - минерал. Хим. формуласы (U4+, Ca, Th, Ү) ((Ti, Fe)2Oa).
 
Моноклин системасында кристаллданат. Өңү кара, кээде сары күрөң. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 4, 5-6, 5. Салышт. саям. 5, 43. Гранитте, пегматитте, аплитте, кварц тарамдарында, скарндарда кезигет. Браннерит - уран алынуучу руда.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Минералдар
Братск суу сактагычы

thumb|Братск суу сактагычы (2007).
Братск суу сактагычы - Ангара дарыяда курулган Братск ГЭСинин плотинасынын курулушунан пайда болгон суу сактагыч.
 
Россиянын Иркутск облусунда. Суу 1961-ж. толтурула баштап, долбоордун чегине 1967-ж. жетти. Аянты 5470 км2, көлөмү 169, 3 км3, орточо тереңдиги 31 м. Суу сактагыч электр энергиясын өндүрүү менен катар суу транспортуна, карагай агызууда, балык чарбачылыгында, өнөр жай жана коммуналдык керектөөлөрүн суу менен камсыз кылууга пайдаланылат. Суу сактагычтын жээгинде Братск, Свирск, Усолье-Си-бирск шаарлары жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Суу сактагычтар
Категория:Сибирь
Братск ГЭСи

thumb|Братск ГЭСи (1989).
Братск ГЭСи Октябрдын 50 жылдыгы атындагы -дүйнөдөгү эң ири ГЭСтердин бири. ГЭС Россиянын Иркутск облусундагы, Братск шаарынын жанындагы Ангара дарыяда курулган.
 
ГЭСтин курулушу 1955-ж. башталып, 1961-ж. алгачкы 4 агрегаты ишке киргизилген. Долбоор кубаттуулугу 4500 Мвт. Жылына орточо 22, 7 млрд. кет-с электр энергиясын чыгарат. 1967-ж. 1-январда ГЭСтин кубаттуулугу 4100 Метка жеткирилип, 18 гидроагрегат орнотулган. ГЭСтин плотинасынын бийиктиги 124, 5 м; суу сактагычынын аянты 5470 км2 (к. Братск суу сактагычы). Братск ГЭСи келечекте Сибирдин экономикасынын өнүгүшү үчүн негизги энергетикалык база болуп кала берет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:ГЭСтери
Категория:Сибирь
Браулез

Браулез (гр. Braula - бит) - аарынын бит (браула) ылаңы.
 
Дарт таза аарыга ылаңдаган аарыдай жугат. Браулез күзүндө, айрыкча кургакчылык убакта көп өөрчүйт. Аары бити улам көбөйүп, алардын денесин жаралантып тиричилигине зыян келтирет, эне аары урук чачуусун токтотот; иштемчил аары уча албай, бал жыйноого жарабай калат. Диагноз лупанын же микроскоптун жардамы менен аныкталат. Битке каршы нафталин, камфора, тимол пайдаланылат. Тамекинин түтүнү менен ыштоо жакшы натыйжа берет. Браулез менен жабыркаган аарыны башка жакка которууга, сатууга тыюу салынып, карантин коюлат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Аарылар
Брахисинклиналь

Брахисинклиналь (гр. brachys - кыска жана синклиналь) - тоо тек катмарларынын синклиналдык кыска бүктөлүүсү.
 
Брахисинклиналды түзүүчү тоо тек катмарлары анын чет жагынан борбордук бөлүгүнө карай жантайыңкы жатат. Брахисинклиналь планда эллипс сыяктуу сүйрү тегерек келип, анын борбордук бөлүгүндө кийин пайда болгон, ал эми чет жактарында андан мурунку тоо тектер жайгашат. Брахисинклиналдын туурасынын узунуна болгой катышы 1:10-1:3.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Тоолор
Брахмандар

Брахмандар –
 
1) Байыркы Индияда курмандык чалуу каадасын башкарган кечилдер (жрецтер). Кул ээлөөчүлүк коомдо сословиедер (варна) калыптанганда, Брахмандар өзүнчө кастага биригип, "тандамал кишилербиз" деп өздөрүн башкалардан өйдө коюшкан. Феодализм тушунда, б. а. сословие-лик-касталык түзүлүш орногондо, Брахмандар каста иерархиясындагы эң жогорку баскычты ээлешкен.
 
2) Веда адабиятына (байыркы индиялык жазма эстеликтерге) тиешелүү. касиеттүү деп эсептелген чыгармалар жыйнактары. Брахмандардын тексттери болжолу б. з. ч. 8-6-кылымда жар алгандыктан, байыркы Индия прозасынын адепки үлгүлөрүнөн деп эсептелет. Булардагы кудайлар, алптар же дүйнөнүн жаралышы жөнүндөгү жомоктордо жана уламыштарда байыркы Индиянын социалдык жана маданий тарыхы боюнча маалыматтар кездешет. Ошолордун эң баалуусу - "Шатапатха-брахмана".

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Терминдер
Брегг-Вульф шарты

Брегг-Вульф шарты - кристаллдын бетинен толкун узундугу өзгөрүлбөстөн чачыраган рентген нурларынын интерфереция максимумдарынын багытын аныктоочу шарт.
 
Ал 2dsin9 = п% формуласы менен туюнтулат, d - торчонун турактуулугу, % - рентген нурунун толкун узундугу, 0- чагылдыруучу тегиздик менен түшкөн нур багытынын ортосундагы бурч, п - чагылуу тартиби, ал дайыма оң жана бүтүн сан. Брегг-Вульф шартын орус илимпозу В. Вульф жана англис П. Брегг 1913-ж. ар бири өз алдынча аныкташкан. Брегг-Вульф шарты ачылгандай кийин гана рентген нурун рентген-структуралык жана рентген-спектрдик анализдергө колдонууга мүмкүндүк болду.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Химия
Бредель Билли

Бредель Билли (1901-1964) - немис (ГДР) жазуучусу. 1917-ж. "Спартак союзуна" өтөт.
 
1920-жылдан Германия компартиясынын мүчөсү. Гамбург көтөрүлүшүнүн катышуучусу. Түрмөдө (1930-32) "Машина куруучу завод" (1930), "Розенхоф көчөсү" (1931), "Менчикти сактоо параграфы" (1933) романдарын жазган. 1934-ж. СССРге көчүп келип, "Сыноо" (1935), "Сенин белгисиз тууганың" (1937) аттуу белгилүү романдарын жараткан. 1936-39-ж. Испаниядагы согушка катышкан. 

Бредель - "Туугандар жана тааныштар" трилогиясын (1941-53), "Эрнст Тельман" (1947), "50 кун", "Виталиялык бир туугандар" (1950), "Сен үчүн, эркиндик" (1959) аттуу повесттер менен романдардын автору. Эки ЖОЛУ Улуттук сыйлыктын лауреаты, ГСБП (СЕПГ) БКнын мүчөсү, ГДРдип элдик палатасынын депутаты болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Инсандар
Категория:Немис жазуучулары
Бредихин Федор Александрович

Бредихин Федор Александрович (26. 11. 1831-1. 5. 1904) - орус астроному, Петербург, И Анын акад. (1890; мүчө-корр. 1877), профессор (1865).
 
1855-ж. Москва университетин бүтүргөн. Москва университетиндеги обсерваторияга (1873), кийин Пулковдогу астрон. обсерваторияга директор (1890). Бредихиндин илимий изилдөөлөрү астрономиянын ошол кездеги негизги бөлүмдөрүн ичине алган (мис: кичине планеталардын абалын так аныктоо, астрофизика боюнча Күн-1 дун хромосферасы, тактары жана факелдер, Юпитер менен Марстын сырткы бети, комета жана гумандуулуктардын спектрлери жөнүндөгү изилдөөлөр). 1886-90-ж. Бредихин Жаратылышты изилдөө коомуна президент. Орус астрономия коомуна (1891) ж~а| География коомуна (1891) мүчө. Ал Галлдагы Немис академиясынын жаратылышты изилдөөчүлөрүнүн "Леопольдина" коомуна (1883) анык мүчө| жана Англиядагы Королдук астрон. Ливерпуль астрон. (1884), Итал. спек-троскопчулар коомуна мүчө-корр болгон. 

СССР ИАнын Президиуму (1946) астрон. өзгөчө илимий иштер үчүн берилүүчү Ф. А. Бредихин атындагы сыйлыкты белгиледи.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бенжамин Бриттен

300px|thumb|Бриттен (1968)

Едвард Бенжамин Бриттен (22. 16. 1913-ж. т. ) - англиялык композитор, пианист, дирижёр. Лондондогу музыкалык коллежде окуган (1929-33).
 
Бриттен - Лондондун "Ковент-Гарден" театрынын кичине опера труппасына негиз салгандардын бири. Бриттен 11 опера ("Питер Граймс" (1945), "Альберт Херринг" (1947) ж. б. ), балет, концерт, симф., фортепьянолук жана аспаптык пьеса-лар жазган. СССРде бир нече ирет болуп (1-жолу 1963-ж. ), дирижёр катары концерт берген. "Жаз түнүндөгү түш" операсы Москвада Чоң театрда коюлган (1966).

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Брокен-Хилл кени

Брокен-Хилл кени – коргошун менен цинктин дүйнө жүзүндөгү эң ири кендеринин бири.
 
Австралиянын түштүк - чыгышындагы Брокен-Хилл шаарынын жанында. Барьер тоо кырка-сынын чыгыш капталында. Кен 1883- 84-жылдан казылат. Кен аймагында архей заманында пайда болгон жана бүктөлүүлөргө дуушар болгон гнейс менен кристаллдуу сланецтер жатат. Руда антиклиналдык жана синклиналдык түзүлүштөргө топтолуп, гнейстердин арасында "тарамдар" (руда кабатчалары) түрүндө кездешет. Алардын формалары татаал келип, жалпысынан жанаша жаткан тоо тек катмарларынын морфологиясын кайталайт. Кенде бири бирине жарыш Жаткан коргошундун 2, цинктин З руда кабатчалары белгилүү. Алар жалпы калыңдыгы 90 м, уз. 4800 м ге созулуп, 1000 м тереңддикке чейин жатат. Руда негизинен бардык жерде бирдей тараган галенит, сфалерит ж. б. минералдардын бүртүкчөлөрүнөн турат. Өндүрүштүк рудадагы коргошун 10-15%, цинк 8-12%, күмүш 200 г/т. Кендин пайда болушу так чечиле элек. 

Мурда эндогендик кен катары гидротермалык жол менен пайда болгон деп эсептелсе, кийинки мезгилде кээ бир геологдордун ою боюнча, ал адегенде чөкмө түрүндө пайда болуп, кийин метаморфизмдин, граниттешүүнүн жана интенсивдүү дислокациянын натыйжасында руда кабаттары ири өзгөрүүлөргө дуушар болуп, алардын кайрадан кристаллданышы жана топтолушу жүргөн. Кен-ден алынган коргошун менен цинк бүткүл Австралиядагы казылып алынуучу коргошун-цинк рудасынын 70% ин, ал эми күмүш боюнча 50% тен ашыгын түгөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Кендер
Бронетранспортер

Бронетранспортер - брондолгон, ылдам жүрүүчү гусеницалуу же дөңгөлөктүү аскер машинасы.
 
Бронетранспортер мото аткычтар аскерий, ар түрдүү согуш жүктөрүн жана куралдарын ташууда пайдаланылат. Анын корпусу бактериологиялык жана химиялык куралдардан, радиациялык жапа чегүүдөн коргонууга ылайыкталган. Бронетранспортердун авиатранспортко жүктөөгө ыңгайлуу жана сууда сүзүүчү түрлөрү бар. Гусеницалуу Бронетранспортердун эң чоң ылдамд. 70 км/с; дөңгөлөктүүсүнүкү 90-100 км/с ка жетет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Аскер
Бронха астмасы

Бронха астмасы (гр. asthma -муунуу, тумчугуу) - бронхалардын кысылуусунан, алардын былжыр челинин шишүүсүнөн пайда болгон, маал-маалы менен капысынан тумчук-туруп кармоочу аллергиялык оору.
 
Бронха астмасынын пайда болуусуна бат-бат өпкөдөн сезгенүү, андан толук айыкпай калуу жана түрдүү аллергендер (үйдө айбандарды жана үй канаттууларды кармоо, чаңдар) себеп болот. Бронха астмасы мезгилинде оорулуу дем алган абаны сыртка чыгара албай кыйналат, деми кыстыгып, муунуп, тумчуга баштайт. Үнү кырылдап, эрди, бети көгөрүп, моюн кан тамырлары көөп, жөтөл пайда болуп, какырык чыгат. Бронха астмасы кармаганда бронхалардын кысы-лышын жоготуучу дарылар берилет. Ал кармабаган мезгилде ооруну пайда кылуучу аллергенди таап, аны жок кылуу зарыл. Кээде гормоналдык дарылар берилет жана курорттордо дарылануу сунуш кылынат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Оорулар
Бронхоаденит

Бронхоаденит (бронха жана гр. aden - без) - бронха бездеринин сезгениши.
 
Бронхоаденитти көп учурда туберкулездун микробдору, өпкө менен бронханын сезгениши жана кээ бир жугуштуу оорулар (көк жөтөл, кызамык) пайда кылат. Туберкулёздон болгон Бронхоадениттин клиникасы оору адамдын жашына, сезгенген бездердин таралыпшна жана организмдин сезгичтигине байланыштуу. Без кичине сезгенсе, оору байкалбай өтүшү мүмкүн, ал эми күчөгөн Бронхоаденитте оорулуунун эти ысып, алы кетип, кургак жөтөл пайда болот. Өзгөчө балдар катуу жөтөлөт, кээде көк жөтөлгө окшоп кетет. Айрым учурда негизги оору менен катар моюндун, колтуктун бездери чоңоюшу мүмкүн, Бронхоаденит рентген ж. б. анализдер аркылуу аныкталат. Дарылоо антибиотиктердин, химиотерапиянын жардамы менен, кээде операция жолу менен да жүргүзүлөт. Ооруну алдын алууда туура тамактануу, таза абада болуу, жугуштуу оорулардан сактануу керек. Кургак учукка каршы эмдөө жүргүзүү зарыл.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Оорулар