Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Черняев, Михаил Григорьевич

Михаил Григорьевич Черняев (1828-жылы 3-ноябрда Могилёв губерниясынын Тубышки кыштагында туулган - 4-август 1898-жылы Могилёвдө каза болгон)

1840-жылдан баштап Дворяндык полкто курстан өтʏп,

1847-жылы Павл полкунун Лейб-гвардиясында кызмат өтөгөө киришкен. Андан сон академиянын генералдык штабынын курсунан өтʏп, Дунай армиясына жолдомо алган.

1849-жылы Кичи-Валах отрядынын составында Венгер жʏрʏшʏнө катышкан.

1854-жылы кʏзʏндө 4-корпустун составында Крымга князь Меншиковго жардамга жөнөтʏлгөн . Севастополдун алдында гарнизондун баардык иштерине катышкан, Инкерман, Хрулеве салгылаштарында катышып, ыйык Владимир ордени менен сыйланган жана «Эрдиги ʏчʏн»деген жазуусу бар курал алган. Туркестандагы ишмердиги.Согуштун аягында з-жөө аскердик дивизиянын башкармалыгына дайындалган. Кийинчээрек Оренбургдук генерал-губернатор Катениндин алдына которулган.

1858-жылы Бутаковдун Аралга экспедициясына катышып, Хива хандыгына каршы көтөрʏлгөн Кунграддыктарга жардам берʏʏ максатында отряддын командычысы болгон.

1859-жылы Кавказга жөнөтʏлгөн , Кавказ тынчыганда кайра Оренбурга генерал Безактын штабына жөнөтʏлгөн.

1864-жылы Безак менен башкирлерди башкаруу жөнʏндө талашка тʏшʏп, Петербурга кетип калган. Ошолучурда Орто Азияда талаа губерниялары оренбург жана сибирди бириктирген кʏчтʏʏ аскер линиясын тʏзʏʏ ʏчʏн номиналдуу Коконго баш ийген аймактарды басып алуу керек болгон.

Черняев 1864-жылы Сибирь тилкесинин «Зачуйский» отрядына командирлике дайындалган. Замандаштарынын пикиринде жана жасаган иштерине караганда согуштук полководчулук таланты болбогонуна карабай өзʏнө жогору ойдо ,саясатты терен изилдеген, ар тараптуу ойлонуп иш жасаган колониалдык доордун «алга» дегенинен башкасынын баарын четке каккан тез ийгилике жетʏʏнʏ энсеген инсан болгон. Сибирь жана Оренбург губернияларын бириктирʏʏ жөнʏндөгʏ ой Александр II тарабынан жактырылгандан сон, Черняев Сибирь тилкесинин командири болуп шайланган. Бир аз даярдыктарды көргөн соң ал Кастектен чыгып Токмок чебине келген.Ал жергиликтʏʏ элдер менен ар кандай жол менен сʏйлөшʏп аларды орус бийлигине өтʏʏгө көндʏргөн. Андан ары Олуя-Атага жөнөгөн. Ал аз гана отряд менен Олуя-Ата жана Чымкент чептерин басып алган .

1865-жылы Черняев Ташкентти басып алууга жөнөп, 2000 аскер менен 100000 калкы, 30000 коргоочусу бар шаарды басып алган. Ташкентти басып алгандыгы ʏчʏн ал «Ташкент арстаны» атка конгон.Тʏркстан облусуна аскер губернатору болгон , Черняев Ташкентти Бухара эмири басып алганы жатат деген шылтоо менен Бухарага жортуул кылганы жатканда, британдык дипломаттарЕвропада Россиянын Орто Азиядагы колониалдык ишмердигин кʏнөөлөгөн билдирʏʏлөр чыгып, Орто Азиянын тегерегиндеги ызы - чуулар эл аралык денгээлге чыгып, Черняев кайра чакыртылып алынган. Черняев аскерден эрте оставкага кетип, газета тармагында дагы алектенген.

1882-жылы кайрадан Тʏркстан генерал-губеннатору болуп шайланган. Ал ишти жʏргʏзʏʏдө консервативдик лагерден кенешчилерди алып, алардын жардамы менен колуна соттук ж.б. бийликтерди топтой баштаган. Ошондуктан ал иштен кайрадан кеткен.

Халфин Н. А. Политика России в Средней Азии (1857—1868). М., 1960. 

Аттокуров .С.КыргыздарXIXкылымда .-Б.,2003.
Шах-Жахан

Жахан Амир Темирдин тукуму, император Жахангирдин жана Раджпут ханышасы Манматинин баласы. Аялдары: 1) Мумтаз-Махал 2) Сатиун-Нисса Ханум 3) Бегум Фатехпур 4) Кандхари Бегум. Балдары: Дара, Шуджа, Аурангзеб и Мурад. 1612-жылы Жахангирдин аялынын тууганы Нур-Жаханга үйлөнүп, тактыны элөөгө 1 кадам жакындаган.1622-жылы Хуррам деген байкеси өз атасына каршы чыккан, бирок талкаланган.1628-жылы Жахангир өлгөндө аялы Нур-Жахандын байкесинин жардамы менен атасынын ордун ээлеп, өзүнө Шах-Жахан титулун алган. Шах-Жахандын хан жүргүзүү учурунда Улуу Моголдор Декандын раджалары менен ийгиликтүү күрөш алып барган.1636-жылы Ахмаднагар Могол империясына кирген, Голконд жана Биджапурдун раджалары салык төлөп турушкан. Шах-Жахан мамлекеттин чегарасын түндүк-батышка жылдырып, 1638-жылы Кандагарды ээлеп алышкан.1646-жылы Шах-Жахандын аскерлери Балх менен Бадахшанды(Таджикстан) басып алган .Бийлигинин кʏчʏ кʏчөп турганда борборду Аградан Делиге жылдырып Шахжаханабад шаарын негиздеген. Көмүлгөн жери Аграда Тадж-Махалда. Башкаруусунун аягында Сефевиддерден сокку жеп, Кандагарды таштап кеткен. 1658-жылы Жахан-Шах өлдү деген ушак тарап, балдары бийлик үчүн күрөш баштайт, ошол учурда Аурангзеб атасын кулатып, аны өзү эс алган бөлмөсʏнө (уламыш боюнча казынасына) 1666-жылы өлгүчө камап койгон. Шах-Жахандын өмүрү Инаятуллах Канбу жазган «Тарих-е-делгуша» эмгеги аркылуу белгилүү. Тарыхчылар арасындыа Шах-Жахандын ишмердиги жөнүндө бирдиктүү пикир жок, европалыктарды анын жасаткан эстеликтери башка моголдор учурундагы жасалган эстеликтерге караганда көбүрөөк кызыктырган, кымбат баалу таштар Кохинур менен Тимурдун рубини Шах-Жаханга тиешелүү болгон. Бирок ал башкарып турган учурда империянын финансылык алааматка такалышы келип чыккан.
Аламүдүн чокусу

thumb|Аламдүн чокусу.
Аламдүн чокусу - Кыргыз Ала-Тоосундагы эң бийик чоку. Бийктиги 4875 м. Ала-Арча менен Аламүдүн капчыгайларынын баш жагын болүп турган, Кыргыз Ала-Тоосунун түндүктөн-батышты көздөй кеткен тармагынан орун алган. Тик капталдуу, үстү тайпак келип, дайыма кар, мөңгү каптап жатат. 

 Колдонулган адабият
 Кыргыз географиясы.-2003
 Осмонов Б. Экологиянын негиздери.-Б.,2007
 Кыргызстандын физикалык географиясы.-Б.,1998

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Чокулар‎
Категория:Чүй облусу
Категория:Таажы-2012
Байыркы Рим

thumb|Байыркы Рим.
Байыркы Рим - Эң Байыркы Дүйнөнүн көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири. Өзүнүн аталышын башкы шаардан алган. Бул аталыш өз учурунда шаардын негиздөөчүсү - Ромулдун атынан коюлган. 

Римдин борбору Капитолий, Палатин жана Квиринал менен чектешкен саздак түздүктө орношулган. Байыркы Римдин цивилизациясынын түптөлүшүнө этруск жана байыркы гректердин маданияты чон таасирин тийгизген. Башкаруунун эң жогорку деңгээлине Байыркы Рим б.з.ч. II кылымда жетишкен. Бул убакта алардын башкаруусу астында түндүгүнөн азыркы Шотландия, түштүгүнөн Эфиопия, жана чыгышынан Армения, батышынан Португалияга чейинки мейкиндикти башкарып турган.

Азыркы дүйнөгө Байыркы Рим римдик башкарууну, кээ бир архитектуралык формаларды жана түзүлүштөрдү (мисалы арка, купол), ошондой эле көптөгөн жаңылыктарды (мисалы суу тегирмендер) калтырып кеткен. Дин катары Христианство да Рим империясынын террирториясында жаралган. Байыркы Рим өлкөсүнүн расмий тили болуп латын тили эсептелген. Расмий эмес герби болуп алтын бүркүт эсептелген.

Байыркы Римдин кулашы 

Республиканын аймагынын чоңоюшу мамлекетти чыңдоону талап кылган. Сенаторлор мамлекетти ойдогудай башкара алышкан эмес. Ушундай кырдаалда Гай Юлий Цезарь адегенде аскер трибуну, кийин консул болуп шайланган. Цезарь аскерлеринин акысын көбөйтүп, жер бөлүп берүүнү убада кылат. Жалданма аскерлер анын аскердик талантын баалашып, анын айтканын аткарууга даяр турушкан. Юлий Цезарь өзүнүн аскерлерине таянып, өлкөдөгү бүткүл бийликти колуна алат. Ал Байыркы Римдин императору жана диктатору болуп, чексиз бийликке ээ болгон. Императорго урмат көрсөтүшүп, монеталарга анын сүрөтүн чегишкен. Анын скульптурасы кудайлардын скульптурасы менен катар коюлган.

 Сырткы шилтемелер 
 tyup.net
История Древнего Рима
Римская Империя 

Категория:Тарых 
Категория:Африка
Категория:Евразия‎
Катыраң тоосу

Катыраң тоосу — Фергана ойдуңунун түштүгүндө. Чыгышында Охна-Тамаша ойдуңу, батышында Бели-Сынык тоосу, Кара-Токой–Айдаркен ойдуңу жана Фергана ойдуңунун адырлары жатат. Кадамжай районунун аймагында. Узундугу 44 км, эң жазы жери 8 км, Орточо бийиктиги 3000 м, эң бийик жери 3375 м (Катыраң чокусу). Палеозой заманында пайда болгон акиташ тегинен, тоо этектери неогендин борпоң чөкмөлөрүнөн турат. Тоонун Түндүк бөлүгүнөн байыркы муз каптоонун издери байкалат. Ландшафты бийиктик боюнча өзгөрөт. Капталдарында талаа жана шалбаалуу талаа, токой, альп жана субальп шалбаа өсүмдүктөрү өсөт. Жайыт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Кадамжай району
Категория:Фергана
Категория:Тумар-2011
Садыбакасов Кемел Аманович

Садыбакасов Кемел Аманович 1924-жылы Кемин районуна караштуу Кичи Кемин айылында туулган.
 Ишмердүүлүгү 
1948–1950-жылдары Кыргыз¬стан КПнын Ош облус¬тук ЛКСМдин I катчысы, 1950–1954-жылдары Кыр¬гызстан ЛКСМ борбор¬дук комитетинин кадр боюнча катчысы, 1956-жылы Тянь-Шань обкомунун мектептер бөлүмүнүн башчысы, 1956–1958-жылдары Куланак райкомунун I катчысы, 1958–1960-жылдары Ат-Башы райкомунун I катчысы,1963–1964-жылдары Ош облустук кеўешинин төрөагасы ж.б. болуп иштеген. 1946–1948–1954–1956-жылдары Москва шаарында КПССтин борбордук комитетинин алдындагы жогорку партиялык мектептин угуучусу болгон. 1960–1963-жылдары Кыргызстан КПнын Тянь-Шань облустук комитетинин биринчи катчысы болуп иштеген.
 Сыйлыктары 
«Кызыл Жылдыз», II даражадагы «Ата Мекендик согуш», II–III даражадагы «Даңк», 3 жолу «Ардак белгиси» ордендери жана «Эрдик», «Варшаваны бошотуу үчүн», «Берлинди алуу үчүн», «1941–1945-жылдары Германия менен болгон Улуу Ата Мекендик согуштагы жеўиш үчүн», «Эмгектеги жетишкендиги үчүн» медалдары менен сыйланган. 1982-жылы ошол эле өзү туулуп-өскөн айылында бул дүйнөдөн кайткан.
 Колдонулган адабияттар 
Нарын облусуна 70 жыл.Энциклопедия Б,2009

Категория:Инсандар
Эрнест Хемингуэй

Эрнест Миллер Хемингуэй (англ. Ernest Miller Hemingway; 1899-жыл 21-июль — 1961-жыл 2-июль) — америкалык роман жана кыскача аңгеме жазуучу, журналистOliver, Charles. (1999). Ernest Hemingway A to Z: The Essential Reference to the Life and Work. New York: Checkmark Publishing. ISBN 978-0-8160-3467-3. Анын экономикалык жана жупуну стили 20-кылымдагы көркөм чыгармаларга катуу таасир тийгизген болсо, анын окуяларга толгон жашоосу менен коомдук бедели кийинки муунга таасир эткен. Хемингуэй эмгектеринин көпчүлүгүн 1920-жылдардын орто ченинен 1950-жылдардын ортосуна чейин жаратып, 1954-жылы адабият боюнча "Нобель" сыйлыгына ээ болгон. Ал жети роман, алты кыскача аңгеме жыйнагын жана эки фантастикалык эмес (нон-фикшн) китеп жазып чыгарган. Кошумча эмгектери, анын ичинде үч роман, төрт кыска аңгеме жыйнагы жана үч нон-фикшн китеби анын көзү өтүп кеткенден кийин жарыкка чыккан. Анын чыгармаларынын көбү Американын классикалык адабияты катары каралат.

Хемингуэй Иллинойстун Оак Парк жергесинде өсүп чоңойгон. Орто мектепти аяктагандан кийин ал The Kansas City Star гезитинде бир нече ай кабарчы болуп иштеген. Андан кийин Италия майданында Биринчи дүйнөлүк согушта тез жардам айдоочусу болуп барган. 1918-жылы ал оор жаракат менен үйүнө кайтат. Согушта баштан өткөргөн окуялары анын "Кош түбөлүк куралым" (англ. A Farewell to Arms, 1929) романынын негизин түзгөн.

1921-жылы төрт аялынын алгачкысы болгон Хэдли Ричардсонго үйлөнөт. Жубайлар Парижге көчүп барышып, ал жерде Хемингуэй чет элдик кабарчы болуп иштеген жана 1920-жылдардагы "Жоголгон муун" аттуу заманбап жазуучулар менен сүрөтчүлөрдөн турган эмигрант коомчулуктун таасири астында калган. Ал өзүнүн дебюттук "Күн да чыгат" (англ. The Sun Also Rises) романын 1926-жылы жарыкка чыгарган. Ричардсон менен 1927-жылы ажырашып кеткенден кийин Хемингуэй Паулина Пфайферге үйлөнгөн; ал испан жарандык согушунан кайтып келгенден кийин ажырашып кетишкен. Ал жерде журналист болуп иштеп, андан кийин "Коңгуроо кимдин жаназасына кагылууда" (англ. For Whom the Bell Tolls, 1940) чыгармасын жазган. Марта Геллхорн 1940-жылы анын үчүнчү аялы болуп калган; ал Экинчи дүйнөлүк согуш маалында Лондондо Мэри Уэлшти жолуктуруп калганда Марта менен эки башка жолго түшүшкөн. Ал Нормандияга конууга жана Парижди боштондукка чыгарууга катышкан.

"Чал жана деңиз" (англ. The Old Man and the Sea, 1952) басылып чыгарылгандан кийин ал Африканын чөлүнө кеткен. Ал жерде Хемингуэй эки учак кырсыгынан кийин дээрлик өлүм алдында калып, өмүрүнүн аягына чейин оорулуу болуп же ден соолугу начар абалда калган. Хемингуэй Флориданын Ки Уэст (1930) жергесинде, андан кийин Кубада (1940 жана 1950-жылдарда) туруктуу турак-жайга ээ болгон. Ал эми 1959-жылы ал Айдахонун Кетчум жергесинде үй сатып алып, ал жерде 1961-жылдын ортолорунда өз жанын кыйган.

 Өмүр таржымалы 

Адам женилуу учун жаралган эмес

 Булактар 

Категория:АКШ жазуучулары
Категория:Нобель сыйлыгынын лауреаттары‎
Категория:Журналисттер
Категория:Туулгандар 1899-жылы
Категория:Өлгөндөр 1961-жылы
Качыралытөр тоосу

Качыралытөр тоосу – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш тармагы. Өзгөн районун аймагында, Жазы жана Каракулжа сууларынын аралыгында кеңдик багытта дого сымал 25 кмге созулуп жатат. Туурасы 10–13 км. Орточо бийиктиги 3700–4100 м, эң бийик жери 4381 м. Суу бөлгүчү кырдуу, аска-зоокалуу. 

Капталдары тик, майда капчыгайлуу, кокту колоттуу. Карашоро ашуусу бар. Юранын конгломерат, кумдук, гравелит, аргиллит тектеринен турат. Шалбаалуу токой (карагай арча; 2900–3100 м бийиктикке чейин), субальп жана альп шалбаа (3200–3300 мге чейин), гляциалдык-нивалдык ландшафттары мүнөздүү. Жайыт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы. ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Өзгөн району
Категория:Кыргызстандын тоолору‎
Категория:Тумар-2011
Савитахунов Алымбек

19-майда 1929-жылы, Балыкчы шаарында туулган. 1975–80-жылдары Кыргызстан КП Нарын обкомунун I катчысы. 1959-жылдан КПСС мүчөсү. 1949-жылы Кыргызстан айыл чарба институтун бүткөн. 1949–60-жылдары айыл чарба министрлигинде улук зоотехник, комсомол уюмунун катчысы, бөлүм начальниги, мал чарбасы боюнча Башкы башкарманын начальниги. 1960–63-жылдары Кыргызстан КП Тянь-Шань обкомунда айыл чарба бөлүмүнүн башчысы, Тянь-Шань облаткомунун төрагасынын 1-орун басары, облустун өндүрүш жана айыл чарба продуктуларын даярдоо башкармасынын начальниги, 1963–65-жылдары Кыргызстан КП БКнын айыл чарба бөлүмүнүн башчысынын орун басары, КПСС БКнын Орто Азия бюросунун инспектору, 1965–67-жылдары Кыргыз ССР айыл чарба министринин 1-орун басары, 1967–71-жылдары КПСС БКда инструктор, 1971–75-жылдары Кыргызстан КП БКнын айыл чарба бөлүмүнүн башчысы, 1980–86-жылдары айыл чарба министри, 1986–89-жылдары Кыргыз ССР мамлекеттик агрардык өнөржай комитетинин төрагасынын орун басары - кадр жана сырткы байланыштар башкы башкармасынын начальниги болуп иштеген. 1979–84-жылдары СССР Жогорку Советинин, 1971–80, 1985–90-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин 3 жолку депутаты болгон. Эл достугу, 2 Эмгек Кызыл Туу, «Ардак белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган. СССРдин социалисттик айыл чарба отличниги, Кыргыз ССР айыл чарба отличниги болгон.
Категория:Арип боюнча инсандар
Орузбаев, Кубанычбек

200px|thumb|Орузбаев Кубанычбек
Орузбаев Кубанычбек (1949-ж. т., Түп району, Талды-Суу айылы) — авиациянын генерал-майору (1992). Техника илимдеринин кандидаты (1990). 
1967-ж. Орджоникидзе шаарындагы Кавказ Кызыл Туу ордендуу Суворов аскер окуу жайын, 1972-ж. Киев аскер инженердик авиациялык жогорку окуу жайын артыкчылык диплому менен бүткөн. 
1972—89-ж. аскер аба күчтөрүндө ар кандай кызматтарда иштеген. 
1989—91-ж. Йемен Элдик Демократиялык Республикасында аскер кеңешчиси боюнчa кызмат кылган. 
1991—93-ж. Кыргыз Республикасынын Президентинин кеңешчиси, Коргоо иштери боюнча комитеттин терагасынын биринчи орун басары. 
1993-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук «Кыргыз аба жолдору» авиакомпаниясынын президенти. 
Кыргыз Республикасынын Улуттук гвардиясын, Кыргыз мамлекеттик куралдуу күчтөрүн уюштурууга катышкан. Медалдар менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

Категория:Техника
Категория:Инсандар
Осмонов, Чынтемир

thumb|Осмонов Чынтемир.
Осмонов, Чынтемир (1923, Ак-Суу району, Курбу айлы, азыркы Түп району — 1987, ошол эле жер) — гвардиянын сержанты, Даңк орденинин толук кавалери, 1942-жылдан Советтик Армияда.

Воронеж, Степной, 2- жана 1-Украина фронтунда салгылашкан. Сандомир плацдармын алуу үчүн урушка катышкан. Днестр дарыясынын оң жээгиндеги плацдармды алгандыгы үчүн 3-даражадагы, Хальбендорф айлында душмандын контр чабуулунун мизин кайтаргандыгы үчүн 2-даражадагы, Мускау, Бреслау шаарларын бошотуудагы каармандыгы үчүн 1-даражадагы Даңк орденине татыктуу болгон. 
Согуштан кийин өзүнүн колхозунда иштеген.

 Колдонулган адабияттар 
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

Категория:Инсандар
Категория:Туулгандар 1923-жылы‎
Категория:Ысык-Көл облусу
Осмонов, Абдрай

Осмонов Абдырай (1939-ж. т, Жети-Өгүз району, Тилекмат айылы (мурдагы Шалба айылы — 18-ноябрь 2024)— сүрөтчү-живописчи. Кыргыз Республикасынын эл сүрөтчүсү (1991). Кыргыз Республикасынын искусствого эмгек сиңирген ишмери (1984) 

1959-ж. Бишкек сүрөтчүлөр окуу жайын, 1965-ж. Ленинграддагы Репин атындагы сүрөтчүлөр академиясын бүткөн. 1965-жылдан Бишкектеги С. А. Чуйков атындагы мамлекеттик сүрөтчүлөр окуу жайында окутуучу. Ал тематикалык жанрдагы картиналар менен портрет тартат. Көп картиналары айыл турмушуна арналган. 

Көргөзмөлөргө коюлган негизги картиналары: «Жаш эне», «Колхоз тою», «Мейманга», «Түшүм жыйноо», «Кырманда», «Түшүм» жана башка, М. Рыскуловдун, Сүймөнкул Чокморовдун жана башка ар кандай кесиптеги кишилердин портреттери да анын калемине таандык. 
Кубада, Монголияда, Скандинавия өлкөлөрүндө, КМШ мамлекеттеринде жана республикада өткөрүлгөн көргөзмөлөргө катышкан. 
КМШ көргөзмөсүндө коло медалга татыктуу болгон. Медалдар менен сыйланган. 
 Колдонулган адабияттар 
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Өмүралиев, Асанбек

Асанбек (Арсен) ӨмүралиевЖалпы маалыматТөрөлгөндө берилген аты: Асанбек (Арсен) ӨмүралиевТуулган жылы: 1933-жыл Туулган жери: Балыкчы шаары, Ысык-Көл району, Кыргыз ССРи, СССРӨлгөн жылы: 2003-жыл Өлгөн жери: Москва шаары, РоссияСөөгү: Бишкек шаарынын Ала-Арча көрүстөнүнө коюлган, Кыргыз РеспубликасыӨлкө: 22px|border|CCCР желеги СССР→22px|border|Кыргызстан желеги КыргызстанИшмердүүлүгү: театр жана кино артистиНаамдары: [[Кыргыз ССРи]нин эл артистиЧыгармачылык активдүүлүгү: 1957-2003-жылдарТеатр: Кыргыз мамлекеттик академиялык драма театры, Бишкек шаардык драма театры 

Өмүралиев Асанбек — театр жана кино артисти.
 Кыскача таржымалы 
 1954—57-ж. Москвадагы Луначарский атындагы мамлекеттик театр институтунда окуган.
 1957—89-жылга чейин Кыргызстан мамлекеттик драма театрында иштеген.
 Эмгек сиңирген артисти (1964)
 Кыргыз Республикасынын эл артисти (1977)
 1989-жылдан Бишкек шаардык драма театрында көркөм жетекчи-директор.
 Ар түрдүү мүнөздөгү ролдорду (драмалык, комедиялык) ойногон таланттуу актёр.
1972-жылы Айгүл Өмүралиевага үйлөнгөн. 
2003-жылы 9-февралда Москва шаарында каза болгон.

 Негизги ролдору 
Ысмайыл (Ч. Айтматов, «Бетме-Бет») 
Эдмунд, Тибальт (У. Шекспир, «Король Лир», «Ромео менен Жульетта»)
Чацкий (А. Грибоедов, «Акылдaн азап»)
Нурдин, Атабаев, Дадый (Т. Абдумомунов, «Абийир кечирбейт», «Жыгылган оогонго күлөт», «Ашырбай»)
Чарын (Ш. Садыбакасов, «Ак боз ат») жана башка.

 Тартылган кинолору 
«Муз жүрөк жөнүндө баян»
«Алыскы тоолордо»
«Артыбызда Москва»
«Тянь-Шань кызы»
«Көчүп жүргөн фронт»
«Улан» жана башка. 
Жасалгаланбоочу тексти бул жерге киргиз
 Колдонулган адабияттар 
 Советтик Кыргызстан, энциклопедия. Фрунзе,1980-ж.
 Ысык-Көл облусу, энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

 Булактар 
 Асанбек (Арсен) Умуралиев: Биография 

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Категория:Кыргыз театры
Категория:Кыргыз киносу
Петренко, Григорий Алексеевич

180px|thumb|Петренко Григорий Алексеевич
Петренко Григорий Алексеевич (1909, Черкассы облусу, Канаев району, Черныши айылы —16.1.1941, Москва облусу, Дубосеково разъезди) — Советтик Союз Баатыры (21.07.1942Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 21 июля 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 23 июля (№ 28 (187)). — С. 1.).

1941-ж. Жети-Өгүз райондук аскер комиссариатынан чакырылган. 1075-аткычтар полкунда (Батыш фронту, 16-армия, 316-аткычтар дивизиясы) аткыч. 
1941-ж. 16-ноябрда Дубосеково разъездинде саясий жетекчи В. Г. Клочковдун башчылыгы менен душмандын танкалык чабуулуна каршы салгылашкан. Ал топтогу жоокерлер душмандын 18 танкасын жок кылган. 
Бишкек шаарында «Жаш Гвардия» проспектисиндеги Баатырлардын аллеясында анын бюсту орнотулган. Немедов айылдык клубунда Баатырларга арналган музей ачылган. Эрдик кылган жерде мемориал орнотулган. Петренконун аты менен кеме аталган. Ленин ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
 Ысык-Көл облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж.

Категория:Инсандар
Категория:1909-жыл
Галилео Галилей

thumb|220px|
Галилео Галилей — Италиялык улуу окумуштуу физик, механик жана астроном, табият илимине негиз салган.

 Өмүрү таржымалы 
Галилей 1564 жылы 15-февралда Пиза шаарында туулган.Ал Аристотель, Евклид, Архимеддин эмгектеринен таалим алган. Металл куймаларынын составын тез аныктоо жана фигуранын оордук борбору жөнүндөгү геометриялык изилдөөлөр учүн гидростатистикалык тараза жасаган.1589-жылы Пизадагы, 1592-жылы Падуэ математикалык кафедраларын жетектеп, илимий иш жүргүзгөн.

 Эмгеги 
Окумуштуу ойлоп табуучунун чыгармачылыгы 1592-1610-жылдары өтө күчтүү өнүккөн. Ушул жылдар да ал нерсенин эркин, жантык, тегиздик боюнча түшүшү, горизонтко бурчу боюнча ыргытылган нерсенин кыймылы, маятниктин изохрондуу термелиши жөнүндөгү эмгектерин жараткан. Илимпоз өзүнүн илимий окууларын туура жүргүзүү менен Н. Коперниктин теориясынын тууралыгын ырастаган.

 Ачылыштары 
1690-жылы чоңойткуч оптикалык түтүк телескопту биринчи жолу өзү жасап айга багыттап улуу ачылыштарга жол салган. Айдын бети тегиз эместигин, айда тоолор өрөөндөр бар экендигин байкап, алардын бийиктигин өлчөп, айдын жерге окшош экендигин далилдеген. Ал кезде айды жылмакай хрусталлга окшош шар түрүндө деп түшүнүшкөн.Чолпон планетасы да айга окшоп өзүнүн формасын, фазасын өзгөртүп турарын телескоптон байкаган. Ал жердин айланасында айланбастан, күндүн айланасында айланганда алмашуу болорун далилдеп, юпитердин 4 спутнигин ачкан. Күндүн бетиндеги кара тактардын орун которулуштуруусу аркылуу Күн да ез огунан айланаарын ачкан.«Саманчынын жолун» телескоп менен Караганда ал куралсыз көзгө керүнбөгөн көп жылдыздардан турарын көргөзгөн.Ошентип, ага жылдыздардын чексиз дүйнөсү ачылган.

 Ишмердүүлүгү 
1633-жылы динчилер окумуштууну соттошуп коркутушуп, окуусунан баш тарттырышкан. Галилей Коперниктин окуусун акыр-аягына чейин жактаган. Улуу окумуштууну өмүр бою эч жакка чыгарбоого аргасыз кылып тыюу салса да механика тармагы боюнча улам жаңы ачуулары менен илимдин өнүгүшүнө көмөкчү болуп, динчилердин куугунтуктоосуна карабастан Галилей илимий көз караш үчүн күрөшүүчүлөрдүн эң көрүнүктүүсү болуп түбөлүк кала берген.

 Өмүрүнүн акыры 
Ал 1642-жылы Арчетриде дүйнөдөн кайткан.

 Колдонулган адабияттар 
ГАЛИЛЕЙ Галилео // Бул ким. Ал эмне. Кыргыз Совет Энциклопедиясы Т. 1. - Б., 1992. - Б. 258-259; ГАЛИЛЕЙ Галилео // Кыргыз Совет Энциклопедиясы Т. 2. - 1977. - Б. 107.

Категория:Инсандар