Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Асфиксия

Асфиксия ( - тамыр сокпой калуу) - дем алуунун бузулушунан организмде кычкылтек азайып, көмүр кычкыл газынын өтө көбөйүшү менен мүнөздөлгөн оорулуу абал. 

Асфиксия дем алуу жолдорун бөтөн заттар бүтөп калышынан, алардын ооруларынан, асылып, муунуп калуу, сууга чөккөндө, травмаларда моюндун жана көкүрөктүн басылып калышынан, дем алууга катышкан булчуңдардын же дем алуу борборунун шалынан жана башкалардан пайда болот. Бул абалда дем алуу жолдору боюнча абанын өпкөгө келиши токтойт. 
 Асфиксия оорусунун пайда болушу 
Асфиксия пайда болуу себептерине жараша өнүгүүсү ар түрдүү болот. Адегенде организмде ткандарды кычкылтек менен каныктыруу жана анда чогулган көмүр кычкыл газды чыгарууга аракеттенген өзгөрүүлөр жүрөт (дем алуу, кан жүгүрүү тездейт). Андан кийин ткандарда кычкылтек жетишпей, органдардын функциясы, айрыкча мээдеги дем алуу борборунун жана жүрөктүн иши бузулат. Мында кишинин өңү көгөрүп кара көк тартат, көздүн кареги адегенде кичирейт, кийин чоңоёт, эсин жоготуп, заарасын жана заңын кармай албай калат, кан басымы жогорулайт, жүрөгү тездеп согот. Дем алуу бир нече секундадан бир нече минутага чейин токтойт. Асфиксия бул абалында шашылыш тез жардам көрсөтүлбөсө, 3—6 минутадан кийин адам өлүмгө учурайт.
 Асфиксияга биринчи жардам 
Асфиксияга биринчи жардамды көрсөтүүдө тезинен дем алууга жолто болгон себептерди четтетип, жасалма дем алдырууну жүргүзүп, кычкылтек жыттатуу керек. Ошондой эле тез жардам чакыруу зарыл. Эгер Асфиксиядан өлүм болсо, алгачкы 5—7 минутада атайын тез жардам бригадасы колдонгон реанимация методдору менен кайра тирилтүүгө мүмкүн. 
 Ымыркай баланын асфиксиясы 
Ымыркай баланын асфиксиясы балага киндик аркылуу кан менен келүүчү кычкылтек жетпей калганда болот. Мындай абал баланын мойнуна киндик оролуп калганда, эненин же түйүлдүктүн ооруларында көп учурайт. Түйүлдүктүн, ымыркайдын асфиксиясы өлүү төрөлүүнүн, балдардын эрте өлүмүнүн жана баланын кийинки өөрчүшүндө болуучу бузулуулардын себептеринен болот. Төрөт учурунда ымыркайды асфиксия абалынан чыгаруу үчүн токтоосуз атайын чаралардын комплекси колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Бал

thumb|Бал.
thumb|Нектар жыйнап жүгөн аары.
thumb|аары уясы (аарынын мом уясы).
Бал — аарылар тамак өндүрүмүнө айландырган гүл нектары.
Бал — азыктык, биологиялык жана дарылык жактан баалуу тамак өндүрүмү. Анын негизги составдык бөлүгү (69%) — инверсияланган канттан (глюкоза менен фруктозанын аралашмасы) тургандыктан ал оңой сиңет. Азыктык жана биологиялык жакшы касиеттерине карабастан аны ашыкча колдонууга болбойт. Балдын негизги составдык компонентин органикалык кислоталар (сүт, алма, лимон, козу кулак кислоталары), ферменттер (диастаза, каталаза, инвертаза, липаза, фосфатаза) жана витаминдер комплекси түзөт.

 Бал медицинада 
Ал элдик медицинада, кээ бир учурда эч негизсиз эле кеңири колдонулат. Бирок карындын жана он эки эли ичегинин кээ бир жара ооруларында, жүрөк-кан тамыр системасынын ооруларында врач сунуш кылат, бул учурда оң таасирлер байкалган. Аарынын тиричилик аракетинин өндүрүмдөрүнө — гүл чаңчасы, апилак, прополис жана башка чоң көңүл бурулууда. Гүл чаңчасында ар кандай биологиялык активдүү заттар болуп, бир катар ооруларды дарылоодо колдонулат. Апилак (жумушчу аары безинин секрети) тонусту көтөрүүчү жана антисептик таасирге ээ; артерия басымына таасир этет. Таблетка түрүндө чыгарылат. Прополис же аары желими микробго каршы таасири бар, тери ооруларын, күйүктү, тамак сиңирүү органдарынын ооруларын, гинекологиялык ооруларды дарылоодо пайдаланылат. Гүл чаңчасын, апилакты жана прополисти врачтын кеңеши менен гана пайдалануу керек. Бал жакшы сакталуучу продукт. Балда канттын концентрациясы көп болгондуктан анда микроорганизмдер өөрчүбөйт, көпкө сакталат, айрым козу карын өөрчүшү мүмкүн.

 Классификациялоо 
Балды ажыратуу:
 ботаникалык келип чыгышы
 географиялык келип чыгышы
 товардык көрүнүшү
 табийгый абалы (коюу-суюктугу)
 түсү жана тунуктугу
 даамы жана жыты . 

 Колдонулган адабияттар 
 « Б Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. /Башкы редактор Асанов Ү. А. К 97.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Дарылар
Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Малмө

Малмө (шведче: Malmö) ― Швециянын чоңдугу боюнча, үчүнчү шаары. Даниянын борбору ― Копенгагенден 30 чакырым алыстыкта, түштүк тараптагы Сконе аймагында жайгашкан. Малмөдө бүткүл Скандинавияны Европа менен байланыштырган узундугу 7845 метрди түзгөн Өресунд көпүрөсү жайгашкан.

Заманбап Малмө — один из важнейших транспортных узлов и промышленных центров Скандинавиянын зор маанилүү транспорттук тоомдордун жана өнөр жай борборлордун бири. Дээрлик шаардык калктын үчтөн бир бөлүгүн иммигранттар түзөт.

 Тарыхы 
thumb |left |150 px| Шаар XVI-кылымда

Биринчи жолу ортончу кылымдардын булактарында XIII-кылымдын аягында Malmhaug («кумдун, шагылдын көптүгү») катары эскертилген. Азыркы шаардан 20 чакырым алыстыкта жайгашкан бүткүл Скандинавиянын жогорк прелаттары - Лунд архиепископторунун, бекемделген кеме токтотуучу жайынын аталышы болчу. Малмө аркылуу Данияга бай ийчүү Сконе аймагына транспорт каттамы өтчү. thumb|left|150px|Малмөдөгү трамвай кыймылы. 1913-жылдагы сүрөт.

 Көзгө урунарлык жерлери 
thumb|left|150px|Малмөнүн көрүнүктүү жерлери:Turning Torso, Малмө сепилиГрифон, Kronprinsen, Өресунд көпүрөсү
Малмө — заманбап курулуштун калаасы. XVI-кылымда даттар тарабынан курулган Малмөхус (азыр музей) жана кыш готикасынын мисалы — ыйык Петрдун чиркөөсү (XIV-кылым) өткөн мезгил жөнүндө эскертип турат. 

thumb|150 px| Өресүнд кысыгындагы көпүрө
 Абасынын шарттары 
Малмө — Швециянын үлкөң шаарларынын эң түштүктө жайгашканы жана өтө жылуусу. 

Малмөдө деңиз климаты. 1990 - 2010 чейинки аралыкта максималдуу температура 33,5 °C түзгөн (10-август 1992-жыл), а минималлдуу — −22,2 °C (22-декабрь 2010-жыл).

 Белгилүү туулуп-өскөндөр жана жашоочулар 
 Шнеевойгт, Георг Леннарт — финн виолончелисти жана дирижёр, Малмөдө каза болгон.
 Хелена Юсефссон — ырчы, Sandy Mouche тобунун солисти.
 Шартау, Генрик — лютеран диний үгүттөөчүсү жана теолог.
 Эк, Матс — хореограф.
 Мудиссон, Лукас — кинорежиссёр.
 Гуллберг, Ялмар — жазуучу.
 Экберг, Анита — актриса.
 Свенингссон, Магнус — музыкант, The Cardigans рок-тобунун бас-гитарачысы.
 Перссон, Нина — ырчы жана актриса, The Cardigans рок-тобунун вокалчысы.
 Юханссон, Ларс-Улуф — музыкант, The Cardigans рок-тобунун клавишниги, Up The Mountain тобунун катышуучусу.
 Лагерберг, Бенгт — музыкант, ударник рок-группы The Cardigans, также участник группы Up The Mountain.
 Венглен, Лотта — ырчы, Down The Mountain тобунун катышуучусу.
 Ибрагимович, Златан — футболчу, «Миландын» жана Швециянын футбол боюнча курамасынын оюнчусу.
 Араш — белгилүү азербайжан тектүү иран-швед ырчысы.
 Боссе жана Бетан - швед жазуучусу Астрид Линдгрендин Балакай жана Карлсон жөнүндө китептеринин каармандары.

 Булактар 

 Шилтемелер 
 Описание города и фото 
 Парки Мальмё 
*
Категория:Швециянын шаарлары
Категория:Сконе
Категория:Балтика деңизинин порттору
Баланит, баланопостит

thumb|upright=0.5|Баланит.
Баланит, баланопостит — жыныс мүчөсүнүн башынын тери катмары менен ички кабыгынын сезгениши. Баланопоститте жыныс мүчөсүнүн башынын тери катмары жана ички кабыкчасы калыңдап териси түйрүлбөй, кызарып, ириңдеп, жараланат (фимоз). Айрыкча жаш балдарда жыныс мүчөсүнүн башы кычышат, тырмоонун натыйжасында ириңдеп сезгенет. Кант оорусу менен ооруган адамдарда баланопостит көп жолугат. Фимозго өтүп кеткен баланопоститте жыныс мүчөсүнүн башы сезгенип, ириңдейт, жараланат, кээде заараны чыгарбай, шейшеби бекип, сезгенүү заара каналына, табарсыкка чейин кабылдайт. Баланопоститти дарылоодо себебин эске алуу, алгачкы мезгилде эртең менен жана жатарда фурациллин, марганцовка эритмеси менен жууп туруу керек. Өнөкөт баланопоститте операция жасалат. Алдын алууда эркектердин өздүк гигиенаны сактоосу зор мааниге ээ жана фимозду өз убагында дарылоо зарыл. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар‎
Баланын тону

250px|right|thumb|Баланын тону
Баланын тону (плацента) — түйүлдүктүн өөрчүү мезгилинде эне менен баланын организмдеринин ортосундагы байланышты жана зат алмашууну ишке ашыра турган орган. Кош бойлуулуктун 3 айынын аяк ченинде түйүлдүктүн түктүү катмары менен жатын капталынын биригип өсүшүнөн пайда болот. Айына жеткен баланын тону жалпак диск сымал бала ордунан, түйүлдүк кабынан жана киндик чылбырынан турат. 

Баланын тону аркылуу киндик чылбыры менен энеден түйүлдүккө азык заттар жана кычкылтек келет, ал эми зат алмашуу продуктулары чыгарылат. Анда витамин жана ферменттер болуп, гормондор жана медиаторлор синтезделип, эне организминин кош бойлуулукка көнүшүнө түрткү берет. Эне организминен келүүчү кээ бир тескери таасирди кармап физиологиялык тосмонун кызматын да аткарат. Ал эми эне организмине тескери таасир этпеген кээ бир химиялык заттарды (дарыларды) кармай албай өткөрүп жиберет (ал заттар түйүлдүккө тескери таасир берет). Анын кызматынын бузулушу ара төрөө, талгак сыяктуу кабылдоого алып келет. Баланын тону бала төрөлгөндөн кийин жатындан бөлүнүп түшөт, к. Кош бойлуулук.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Ассенизация

Ассенизация —(от фр. assainissement — айыктыру) канализациясы жок калк отурукташкан жайлардан ыпылас таштандыларды атайын транспорт менен ташып чыгаруу жана зыянсыздандыруу чараларынын жыйындысы. Кишинин заңы, заарасы, дааратканаларда жана чарба тиричилигинде пайда болгон жуунду атайын чуңкурларга чогултулуп, айына 2—3 жолу ташылып чыгарылат. Суюк таштандылар чогулуучу чуңкурлар жана даараткана турак жайдан 25 мден кем эмес аралыкта орун алганы талапка ылайык. 

Ыпылас таштандыларды ташып чыгаруу атайын Аccенизация машиналары менен жүргүзүлөт. Алар туруучу парк турак жана коомдук жайлардан 300 лден кем эмес аралыкта жайгаштырылат.Ал эми ташылып чыгарылган ыпылас таштандылар калк отурукташкан жайлардан 1000 мден кем эмес аралыктагы атайын аянтта зыянсыздандырылат. Андай ассенизациянын топурагы сууну жакшы сиңирүүчү (кумдуу топурак) жана жакшы желденген жерде болгону талапка ылайык. Суюк таштандылар жакшы жер семирткич болгондуктан, андай аянтча айыл чарба өсүмдүктөрүн өстүрүү үчүн да колдонулат. 

Бирок ассенизация талаасында помидор, бадыраң, салат, чамгыр жана башка бышырылбай желүүчү жашылчаларды өстүрүүгө болбойт. Анткени суюк таштандылардын составында органикалык жер семирткичтен башка жугуштуу ооруларды пайда кылуучу микробдор жана мите курттардын жумурткалары да бар. Ошондуктан суюк таштандылар айлана-чөйрөнү (топурак, суу, аба) булгап, адамдардын ден соолугуна коркунуч туудурат. Демек, калк отурукташкан жайларды суюк таштандылардан тазалаганда (чогултканда, ташып чыгарганда) жана зыянсыздандырганда, атайын санитариялык эрежелердин сакталышы зарыл. Ошондуктан ушул тармакта иштеген адамдар медициналык кароодон өтүп, иштөөнүн коопсуздук чараларын үйрөнүп, иш учурунда өздүк тазалыкты жогорку деңгээлге сактоосу өтө маанилүү.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Вегетариандык тамактануу

thumb|right|200px|вегетариандык тамактануунун бир нече азыктары.

Вегетариандык тамактануу — жаныбарлардан алынган азыктар колдонулбаган, жебеген же аз пайдаланган тамактануу системасы. Анда өсүмдүк же сүт-өсүмдүк тамактары менен азыктанат. Вегетариандык байыркы замандан эле белгилүү болуп, 19-кылымдын экинчи жарымында кеңири таралган. Вегетариандар бир нече топко бөлүнөт. Айрымдары эттин бардык түрү, ошондой эле сүт, жумуртка, мал майы менен азыктанууга тыюу салат. Башка вегетариандар этти гана жебей, сүт, жумуртка, ак май жешет. Алар эт организм клеткаларын ууландыруучу уу заттарды пайда кылып, адамдын өмүрүн кыскартат деп эсептешет. 

Тамактануу жөнүндөгү азыркы илим боюнча жаныбар жана өсүмдүк азыктары менен аралаш тамактануу максатка ылайык. Бышырылбаган өсүмдүк азыктарындагы белок жакшы сиңбейт. Ошондуктан вегетариандардын «чийки азыктар белоктун мыкты булагы» деген ойлору туура эмес. Жашылча, жемиштерде витаминдер, органикалык кислота жана минерал заттар көп болгондуктан, аларды чийки бойдон жеген пайдалуу. Бул жагынан вегетариандардын ою туура. Кээ бир жүрөк-кан тамыр ооруларында кыска мөөнөткө Вегетатиандык азыктануу максатка ылайык.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Вегетарианчылык
Категория:Медицина
Категория:Дары өсүмдүктөр
Аскаридоз

Аскаридоз (адамдын) - адамдын жана кээ бир жаныбарлардын жумуру курттар — аскаридаларды чакыруучу мите оорусу. 

Аскаридалар кишинин ичегисинде мителик кылат. Ургаачысынын узундугу 25—40 см; эркеги — 15—25 см. Ургаачысы ичегиде суткасына 200 миңге чейин жумуртка тууйт, ал оорулуунун ичегисинен заң менен сыртка чыгат. Сырткы чөйрөдө жумуртканын өөрчүүсү ыңгайлуу шартта, кычкылтек жетиштүү, нымдуу топуракта (24—26°Сда) 24—25 күнгө созулат. Аскариданын жумурткасы сырткы чөйрөдө кыштап чыгуусу мүмкүн (кар алдында —30° температурада). Мелүүн климаттык зонада алар 20 см тереңдикте 5—7 жылга чейин сакталат.

Аскариданын жетилген жумурткасы менен булганган жашылча, жемиш, мөмөлөрдү жегенде, кээде кайнатылбаган сууну ичкенде жугат. Адамдын ичегисинде тамак менен кирген жетилген жумурткада личинка пайда болот. Личинка ичеги капталынын былжыр челин тешип, вена кан тамырына өтүп, кан агымы менен жүрөккө, өпкөгө, андан өпкө альвеоласын тешип бронхторго келип, дем алуу жолдору аркылуу ооз көңдөйүнө келет. Ооздон шилекей менен кошо жутканда кайрадан ичегиге келип, жетилген аскаридага айланат.

Аскаридоздун өтүшү миграциялык — личинкасы ичегиге 2-жолу түшкөнгө чейинки жана ичегидеги болуп эки стадияга бөлүнөт.
 стадиясы көбүнчө билинбей өтөт. Кээде дене ысып, жөтөлөт, бөрү жатыш чыгышы мүмкүн.
 стадиясында оорулуунун жүрөгү айланат, ичи толгоп ооруйт, шилекейи агып, тамакка табити тартпайт, башы айланып ооруйт, бат чарчайт. Балдар уктап жатканда тишин кычыратат; деми кысылат, бронхит, аз кандуулук пайда болот.

Аскаридоз өтө коркунучтуу кабылдоолорго алып келиши мүмкүн. Аскарида өт баштыгына, өт жолуна кирсе ириңдүү холецистит, боордун абсцесси, перитонит; уйку безинин түтүгүнө өтсө — катуу кармаган панкреатит; ичегини бүтөп калса ичеги өткөөлсүздүгү жана башка пайда бөлөт.

Аскаридоздон дарылоону врач жүргүзөт. Врачка кеч кайрылганда дарылоо узакка созулат. Кабылдап кеткенде (перитонит, ичеги өткөөлсүздүгү, ириңдүү холецистит) хирургиялык операция жасалат. 
Аскаридозду жугузуунун негизги булагы — адамдын заңы менен булганган топурак, кир кол, жуулбаган жашылчалар, мөмө-жемиштер, ошондой эле булганган суу ж.б.

Аскаридозду жугузуунун негизги булагы-өздүк гигиенанын эрежелерин жана даараткананы таза сактоо. 

Аскаридозду жугузуп алуудан сактануу - жашылча-жемиштерди чийки жээрден мурун таза жууп, кайнак суу менен чайкоо. Балдарды кичине кезинен гигиеналык адатка (колду жууганга, колун оозуна салбоого жана башка) үйрөтүү.

Аскариданы Чыгару Абдан кыйын, Аскариданы аста алып өзгө тартыш керек. Бирок! АБДАН АСТА ТАРТЫШ КЕРЕК же Аскарида үзүлүп кетүшү мүмкүн

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Мителер‎
Категория:Оорулар
Балдардын жана өспүрүмдөрдүн спорт мектеби

Балдардын жана өспүрүмдөрдүн спорт мектеби — жалпы билим берүүчү мектептин окуучуларынан ар тараптан өнүккөн жаш спортсмендерди, ошондой эле мектептерде жана спорт боюнча массалык иштерди жүргүзүүчү коомдук дене тарбия активдерин даярдоочу мектептен тышкаркы атайын спорттук мекемелер. Мындай мектептер шаарларда, айыл жерлеринде түзүлөт. Мектепте сабак спорттун эки жана андан көп түрү боюнча жүргүзүлөт. Спорттук мектептерге балдардын дене даярдыгы эске алынып, жалпы билим берүүчү мектептердин сунушу жана ата-энесинин макулдугу менен 7 — 14 жаштагы балдар жана өспүрүмдөр кабыл алынат. Мектепке кабыл алынгандар окуу жылында сыноо мөөнөтүн өткөрүү үчүн алгачкы даярдык топторуна бөлүштүрүлөт. Андан кийин (окуу талабын аткаргандар) окууну улантуу үчүн кайрадан топторго бөлүштүрүлөт.

Мектептерде төмөнкүдөй топтор уюшулат: даярдоочу; өспүрүмдөрдүн 2 жана 1-спорт разряддары; чоңдордун 2-жана 1-спорттук разряддары; спорт мастерлигине кандидаттар; спорт мастерлери. Жыл сайын окутуу үчүн жалпы жана атайын дене даярдык жана спорттук жетишкендиктердин деңгээли боюнча нормативдер белгиленген. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Велосипед спорттун түрү

thumb|250px|Шоссе велосипеди
Велосипед спорттун түрү — Ага шосседе, белгилүү жерде жана атайын спорттук курулмада (тректерде) велосипед менен жарышуу кирет. Велосипед спортуна катышуу ден соолукту чыңдайт. Спорттук ылдам жарышууга катышкан велосипедчилердин айрыкча бут булчуңдары жакшы өөрчүйт, ощондуктан аларга спорттун башка түрлөрү (сууда сүзүү, кайык айдоо жана башка) менен машыгуу сунуш кылынат. Түз жолдо велосипед тээп сейилдөө бардык курактагы адамдар үчүн пайдалуу.thumb 
Балдардын, өспүрүмдөрдүн велосипединин рулун жогору орнотуу керек, анткени дененин узак убакыт эңкейип, туура эмес абалда болушу дем алууну кыйындатып, омуртка тутумунун кыйшайышына алып келиши мүмкүн. Велосипедди күнүгө алыс эмес аралыкка жүрүү, ошондой эле 60 кмге чейинки аралыкка сейилдөө үчүн тепсе болот. Велосипед тебүүнүн эрежелерин, гигиеналык талаптарды (кийимге карата) бузуудан жыгылып, ар кандай травмалар, урунуу, ошондой эле тери өйкөлүү, сыйрылуу жана башка болушу мүмкүн. Велосипед менен машыгууну (велосипедде ылдам жүрүүнү) 14 жаштан эрте баштоого болбойт (мында сөзсүз врачтын текшерүүсүнөн өтүү зарыл).

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Спорт
Категория:Медицина
Артроз

250px|right|thumbАртроз-муундардын өнөкөт оорусу. 
 Артроздун пайда болушу 
Ал эндокриндик бузулуу, муун травмасы, организмдеги зат алмашуунун бузулушу, өтө семирүү, ошондой эле муундарга дайым күч келгенден (бийчилерде, спортсмендерде, машинисткаларда жана башка) пайда болот. Тар бут кийим дагы артроздун себеби болушу мүмкүн. Артроз ири (тизе, жамбаш, чыканак, кызыл ашык) жана майда муундарды, анын ичинде омурткаларды (спондилоартроз) жабыркатат.Артроз муунга бириккен сөөктөрдүн учундагы кемирчек бузулуп, жукара баштайт, ошондой эле сөөк тканы жана муун баштыкчасынын ички бети бузулуп, кээде сөөк өсөт. 
 Артроздун белгилери 
Белгилери — мезгили менен муундар ооруйт. Айрыкча өтө күч келгенде же узакка кыймылсыз абалда болгондон кийин оору күчөйт, муундун кыймылы азаят. Муундар шишимик тартып, ага тийгенде ооруйт, бүккөндө, сунганда кырсылдайт. Муундун формасы өзгөрүп, ири муунда суюктук жыйылышы мүмкүн. 
 Артрозду дарылоо 
Дарылоо кайсы муундун жабыркаганына жана оорунун абалына жараша жүргүзүлөт. Организмдеги зат алмашуу процессин калыбына келтирүү жана жабыркаган муунга күч келтирбөө керек. Кээде хирургиялык операция талап кылынат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук
Категория:Таажы-2012
Газ гангренасы

300px|thumb|right|Газ гангренасы
Газ гангренасы (анаэробдук инфекция) — жараат инфекциясынын эң оор түрү. Аны кычкылтексиз чөйрөдө гана жашоочу микробдор (анаэробдор) пайда кылат. Оору козгоочу анаэробдор табиятта көп тараган. Кишинин жана жаныбарлардын ичегилеринде такай жашайт, топуракта да болот. Кээде анаэробдор кишинин терисинде, төшөнчүсүндө, кийимдеринде жолугат. Анаэробдор жараат (көбүнчө ок тийген) топурак менен булганганда жугат. Жанчылып, басылып, жабыркаган ткандардагы кан тамырлардын жабыркоосунан ал жерге кычкылтекке бай кан келбей калып, анаэробдордун өөрчүшүнө шарт түзүлөт. 

Организмдин ар кандай алсыздануусу — кан жоготуу, шок, суук тийүү, өтө чарчоо инфекциянын өнүгүшүнө жана таралышына түрткү берет. Газ гангренасында жумшак ткандар өтө тез шишип, анда газ толгон ыйлаакчалар пайда болот, андан кийин ткандар өлө баштайт. Алгачкы белгилери — жараат катуу ооруп, ткань чыңалып шишийт, дене температурасы көтөрүлөт. 

Газ гангренасыөтө коркунучтуу кабылдоолордун бири. Алдын алууда жараатты булгануудан сактап, биринчи жардам көрсөтүү (антисептикалык таңуу) зарыл. Оорулууну шашылыш медициналык жардам көрсөтүү үчүн дарылоо мекемелерине жеткирүү керек. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Жугуштуу оорулар
Артрит

400px|right|thumbАртрит — муундардын сезгенүү оорусу. Оору бир муунда болсо — моноартрит, бир нече муун ооруса полиартрит деп айырмаланат.
 Артритке жугуштуу ооруу 
Артритке жугуштуу оорулар, көбүнчө туберкулёз, сүзөк, бруцеллёз, келте, дизентерия, ангина жана башка; өнөкөт инфекциялар — кулактын, бадам сымал бездин, мурундун кошумча коңулдарынын сезгениши, тиштин жабыркашы; муундардын ар кандай травмалары себеп болот.
 Артрит пайда болушу 
Артрит пайда болушуна карата инфекциялык (ревматизм, полиартрит, бруцеллёздук А.) дистрофиялык (подагра артрит остеоартрит жана башка), травмалык жана башка формаларга бөлүнөт.
 Артриттин өнүгүшүнө 
Артриттин өнүгүшүнө суук тийүү, организмдин коргонуу функциясынын төмөндөшү, өнөкөт уулануулар түрткү берет.
 Артрит белгиси 
Белгиси — муундар ооруп, кызарат; анда сезгенүү суюктугунун чогулушунан шишийт. Ооруган адамдын шайы кетип, алсызданат, эти ысыйт. 
 Артритти дарылоо 
Өз учурунда врачка кайрылуу, туура дарылануу оорунун толук айыгып кетишине жардам берет. Кээде оорулуу көпкө дарыланбай жана өз алдынча дарылануудан оору создугуп, күчөп, өнөкөт түрүнө өтөт. Мындан муундардын кыймылынын азайышы же кыймылсыз болуп калышы мүмкүн.Артритти дарылоодо дарылардан башка да массаж, айыктыруу физкулътурасы колдонулат. Айыктыруу физкультурасы менен массаж муундардын оорусу жоголуп, лабораториялык анализдери нормага келгенде берилет. Артритти дарылоо максатында атайын көнүгүүлөрдүн комплекси иштелип чыккан. Көнүгүүлөр оорунун мүнөзүнө жараша берилип, врачтын көзөмөлү менен жасалып турат. Ошондой эле артритти дарылоодо хирургиялык дарылоо (артропластика, артротомия, артродез) кеңири колдонулат. Ооруну дарылоонун кийинки этабында санаторий-курорттук дарылоо жакшы натыйжаларды берет.Курортко барууда сөзсүз врачтын көрсөтмөсү зарыл.
 Артриттин алдын алуу 
Артриттин алдын алууда жугуштуу ооруларды өз убагында дарылоо, ооз көңдөйүн дайыма дарылоо (санация) маанилүү. Ошондой эле температуранын кескин өзгөрүшүнөн, муздап калуудан сактануу организмди чыңдоо, эмгек, тиричилик шарттарын жакшыртуу чоң мааниге ээ.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Категория:Ден соолук