Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кудайбергенов Ташмуканбет

Кудайбергенов Ташмуканбет [1896, Бишкек уезди, Лебединовка болушу, Жедигер айылы (азыркы Кант району) – 1957, ошол эле жер] – советтик, партиялык кызматкер. Бишкектеги орус-жергиликтүү жана айыл чарба мектебинде окуган. 1916-жылкы көтөрүлүшкө катышкан. 1917-жылы «Букара» союзун уюштуруучулардын бири. 1917–18-жылдары солчул эсерлердин партиясында турган. 1918-жылы май – декабрда Бишкекте «Шура-и-Ислам» шаардык комитетинин катчысы болгон. 1918–21-жылдары Кызыл Армияда катардагы жоокер, Бишкек комиссариатында улут иштери боюнча бөлүмдүн жана РКП(б)нын мусулман бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, Түрк-фронттун революциячыл трибуналынын мүчөсү катарында Жетисуу тобунда иштеген, Бишкек 1-атчандар полкунда эскадрондун командиринин жардамчысы. 1921-жылы РКП(б)нин 10-съездине делегат болуп, Кронштадт козголоңун басууга катышып, Кызыл Туу орденин алган. 1921-жылы Нарын уезддик ревкомунун, «Кошчу» союзунун Бишкек уезддик комитетинин төрагасы. 1921– 22-жылдары Жети-сууда жер-суу реформасын жүргүзүүгө катышкан. 1922–23-жылдары Бишкек уезддик-шааркомунун жооптуу катчысы болуп иштеген. 1921–22-жылдары жаатташкан күрөшкө катышкандыгы үчүн партиянын катарынан чыгарылып, кайта Түркстан КП БКда партиялуулугу калыбына келтирилген. 1923–24-жылдары Кара-Кол, Нарын уезддик аткаруу комитетинде иштеген. 1924-жылы июлдан Фергана облаткомунда, 1925-жылдан Бишкек кылмыш издөө бөлүмүнүн башчысы, ошондой эле Кыргыз облустук сотунун төрагасынын орун басары. 1925-жылы Орто Азия бюросуна жана РКП(б) БКнын адресине жазылган «отуздун» арызы аттуу белгилүү каттын авторлорунан болгон. 1927-жылы Кыргыз АССР Борбордук аткомунун 1-сессиясында республиканын юстиция эл комиссары жана прокурору болуп шайланган. 1930-жылы «кызмат абалынан кыянат пайдаланды» деген айып менен 5 жылга эркинен ажыратылган. 1931-жылы 25-июлда саламаттыгына байланыштуу поселенияга Ташкенге жиберилген. Ал 1931–37-жылдары Өзбекстанда иштеген. 1937-жылы «Советке каршы ишмердиги» үчүн 10 жылга кесилген. 1947-жылы август айында бошонуп, 1948-жылы ноябрда кайрадан (үчүн-чү жолу) камакка алынган. 1949-жылы Красноярск крайына айдалган. Андан 1954-жылы бошотулган.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Трайбализм

Трайбализм, трибализм (лат. tribus – уруу) – маданий-турмуштук жана коомдук-саясий уруулук обочолонуу. Уруулар арасындагы карама-каршылыктардын бир көрүнүшү. Учурда коомдук-саясий турмушту салттык-уруулук мамилелерге негиздеп жүргүзүү көрүнүшү жолугат. Дүйнөнүн көптөгөн мамлекеттеринде, айрыкча Африка жана Азия өлкөлөрүндө, саясий система уруулук мамилелерди, идеологиялык көз караштарды, маданий-турмуштук өзгөчөлүктөрдү ж.б. эске алуу менен түзүлөт. Мурда колониалдык абалда өнүгүп келген Борбордук жана Түштүк Африканын мамлекеттеринде уруулук өзгөчөлүктөр эске алынбай; саясий бийлик өлкөнүн ичиндеги уруулардын бирине өткөн учурда нааразычылыктар күчөп, коомдук-саясий кырдаал кескин курчуп, айыгышкан кан төгүүлөрдө миңдеген адамдар бейкүнөө курман болушкан. Трайбализм түшүнүгүн Кыргызстандын азыркы мезгилдеги коомдук-саясий өнүгүүсүн мүнөздөө үчүн колдонуу илимий-теориялык жана практикалык жактан туура эмес. Анткени, Кыргызстанда саясий система – коомдук-саясий турмуш толугу менен Кыргыз Республикасынын Конституциясынын негизинде жүргүзүлөт. Кыргыз Республикасынын граждандары улутуна, жынысына, динине, саясий көз-караштарына карабастан бирдей укуктуу. Бирок, кыргыз элинин менталитетинде уруулук-салттык коомдо калыптанып калган айылдаштык, жердештик, бирин-бири көтөрмөлөө, бөлүнүп-жарынуу сыяктуу көрүнүштөр сакталып калган.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Турдубек Усупбеков

Усупбеков, Турдубек (1906, Ысык-Көл облусу, Түп району, Талдысуу айылы–1943) – Совет бийлигин бекемдөөгө жигердүү катышкандардан; Кыргыз атчандар армиясынын алгачкы командирлеринин бири. 1926–37-жылдары жаңыдан уюшулган Кыргыз атчандар кошуунунда (кийинчерээк армиянын) дивизиондун чалгынчысы, кошуундун командири, взвод командири, дивизиондун саясий жетекчиси жана башка жетекчилик кызматтарда иштеген. 

1938–39-жылдары Усупбеков «Социал-Туран пар-тиясынын» мүчөсү деген жалаа менен репрессияланган, бирок кийин кайрадан акталып чыккан. 1939–40-жылдары Түп районунда башкы агротехник, инструктор, ошол эле жердеги мектепте мугалим болуп иштеген. 1941–43-жылдары Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында жоокерлерди согушка даярдоо бөлүгүнүн командири, Москва, Курск–Орел, Украина фронтторунда взводдун, аба-десанттык ротанын командири болгон. Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Категория:Түп району
Категория:Туулгандар 1906-жылы‎
Тувалыктар

Тувалыктар, сойоттор, тыва, сойондор, урянхайлар – Тува Республикасынын негизги калкы (198 миң адам, 1989-ж. эл каттоо боюнча). Алар Моңголияда (25 миңден ашуун), Кытайда (3 миңден ашуун) жашашат. Тувалыктар экиге бөлүнөт: 
1. батыш, борбордук жана түштүк тувалар; 
2. чыгыш же тоджин тувалары. Түрк тилинин уйгур тобуна кирген тува тилинде сүйлөшөт, лама динин тутунушат. Тува Республикасы Түштүк Сибирдин тоолорунда, Енисейдин жогорку агымында Моңголияга чегаралаш жайгашкан. Тувалардын байыркы ата-бабасынын бир бөлүгү болгон түрк уруулары б.з. 1-кылымынан кеч эмес убакта келишип, жергиликтүү кет, самодий, мүмкүн инди-европа тилдеринде сүйлөгөн уруулар менен аралашкан. Салттуу көчмөн маданиятынын башаты Саян-Алтайды сак уруулары жердеп турган мезгилге (б.з.ч. 8–3-к.) туура келет. Сактардын таасири тувалыктардындын материалдык маданиятынан (үй эмеректери, кийими, кол өнөрчүлүгү) байкалат. Тувалыктардын этногенезине 8-кылымдын орто ченинде Түрк кагандыгын талкалаган уйгурлар да таасир тийгизишкен. 9-кылымдын ортосунда Енисей кыргыздары уйгурларды талкалап, жергиликтүү тувалыктардын этногенезине чоң таасир тийгизишкен. Мисалы, эки элге тең тиешелүү боз үйдүн, сүт азыктарынын (кымыз, айран, май, быштак, курут ж.б.), үйлөнүү тоюндагы айрым ырымдардын окшоштугу.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Тулпарташ

Тулпарташ - Соңкөлдүн батыш тарабында Көкбулак жергесинде таш бетине түшүрүлгөн ат туягынын изи. Аны Манастын тулпарташы деп да аташкан. Таштын узундугу 1–2 м, туурасы 0,75 м, калыңдыгы 15–20 см. Туяктын сүрөтүнүн көлөмү 19–20 см. Кайсы мезгилге таандык экенин аныктоо мүмкүн эмес. Кийин жаңылатып чегилген белгилери бар.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Искусство
Категория: Археология
Кулакка тартуу

Кулакка тартуу Совет бийлиги 20-жылдардын ичинде кулактарга чектөө саясатын жүргүзсө, 1929-ж.ылы 27-декабрынан «Кулактарды тап катары жоюу» жарыялангандан кийин Кыргызстандагы оокаттуу дыйкандарга кирген кулактарга массалык репрессия баштаган. Чындыгында, Кыргызстанда кулактардын саны өтө аз болгон. 1929-жылы салык эсеби боюнча Кыргызстандын аймагында жалпы дыйкан чарбалардын 1,8%ин түзгөн 3406 гана кулак чарбасы болгон. Жергиликтүү бийлик органдары фактыларды бурмалашып, дыйкандардын 10%ин кулакка тартышкан. Натыйжада, орто дыйкандардын көпчүлүгү, айрым учурда кедей дыйкандар да кулакка тартылган. Кулакка тартылгандардын бир бөлүгү сот жообуна тартылса, 2-бөлүгү алыскы аймактарга кубаланган. Мисалы, 1931-жылга чейин 6 миң үй-бүлө Украинага, Кавказга көчүрүлгөн. Совет бийлигинин Кулакка тартуудагы бурмаланган саясаты дыйкандардын куралдуу көтөрүлүшүнө алып келген. Мисалы, Ысык-Көл, Нарын жана Кыргызстандын түштүгүндөгү куралдуу көтөрүлүштөр Кулакка тартуу саясатын иш жүзүнө ашырууда айыл-кыштак калкынын бир бөлүгү массалык жазалоодон жабыр тарткан.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Тулпарташ эстеликтери

Тулпарташ эстеликтери - Соңкөл өрөөнүнүн Көкбулак жергесинде жайгашкан археологиялык эстеликтер тобу. Диаметри 1,2 мге жеткен 8 бейиттен турган эрте темир дооруна таандык көрүстөндөр, байыркы түрк дооруна таандык балбал таштар, аска бетиндеги сүрөттөр (1960-ж. археолог Я. А. Шер тапкан), мезолит, неолит доорлоруна мүнөздүү таш куралдары табылган.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Категория: Искусство
Категория: Археология
Кулан-Корук шаар чалдыбары

Куланкорук шаар чалдыбары – 10–12-кылымдарга таандык шаардын калдыгы. Кыргыз Ала-Тоосунун этегинде, Талас шаарынын түндүгүндө жайгашкан. Шаар чалдыбарынын орто чениндеги чоң дөбө чептин калдыгы болсо керек. Куланкорук шаар чалдыбары орто кылымга таандык Текабкет шаары болушу мүмкүн. Шаардын калкы суу менен шаар аймагынан чыккан булактан чопо куурлар аркылуу камсыз кылынып турган.

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Кыргыз археологиясы‎
Тулуп

Тулуп – чаарчык, улак, музоо ж.б. мал терисинен жасалган баштык. Туюк сыйрылган тери (жүнү алынып же алынбай) ашатылып, ийленип, аңтарылып тигилген. Тулуп азык салуу жана балдар чүкө салчу баштык ордуна колдонулган. Көчмөн турмуштагы оңтойлуу идиш.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Тумат-кыргыз көтөрүлүшү

Моңголдорго каршы Кыргыз көтөрүлүшү — 1218 жылда, Моңгол империясынын Энесай өрөөнүнө жакын токой эли — Туматтар моңгол падышачылыгына каршы чыгып, Моңгол бийлиги көтөрүлүштү басканга кыргыздарга буйрук берип, бирок кыргыздар аларды баспай, өзүлөрү Курлундун башкаруучулугунда Моңгол империясына каршы көторүлүшөт.

 Туматтардын көтөрүлүшү (1217-1217) 
Кем-Кемжиуттагы кыргыздардын коңшусу болгон туматтар (байыркы «туба» аттуу түрк уруусунун урпактары, азыркы тувалыктардын бабаларынын бири) 1217-ж. моңголдорго каршы алгачкы ирет көтөрү-лүшкө чыгышкан. Булактар аларды «өзгөчө согушчан уруу» катары сыпаттайт. Тумат аскерлери ал түгүл өздөрүнө каршы Чыңгыз хан жиберген колбашчы Борагул-нойонду да жеңип, өлтүрүп коюшкан. Бирок бул көтөрүлүш басылып, бир топ тумат уруктары кырылган. Чыгыш Тувада (Баргужин-Токум деген жерде) байыр алган туматтардын бир бөлүгү барс жылы (1218-ж.) кайра баш көтөргөндө, Рашид ад-Дин жазгандай, моңголдор аларга жакын турган кыргыздарга бул козголоңду басуу сунушу менен кайрылган. Кыргыздар аскер бермек тургай өздөрү да моңголдорго каршы көтөрүлүшкө кошулуп кеткен. Саян-Алтайдагы түрктөрдүн бул ири көтөрүлүшүн басуу үчүн Чыңгыз хан бардык токой урууларын бийлеген улуу баласы Жучунун кол башчылыгында кошуун жөнөткөн. Оболу Буха-нойон баштаган алдыңкы кошуун Енисейдин Тувадагы башатына чейин кыргыздарды жиреп барып кайткан. Андан соң Жучу өзү кышка маал тоңо баштаган Селенга дарыясына келди. Хамдуллах Казвини (13-к.) Селенга дарыясында кыргыздардын бир бөлүгү жашарын эскергени маалым. Жучунун аскерлери Селенганы ээлеп, андан соң Енисей (Кем) дарыясынын өрөөнүнө жеткен. «Шэн-у цинь чжен лу» аттуу кытай булагында: «Ал (Жучу) Кем дарыясы аркылуу өттү жана аны бойлоп жүрүп отурду. Кыргыз ханханас (хапканас), телейану (теленгут), кэшидими (кыштым), хоин (хор), ирган деген урууларды каратып алды», – деп жазылат. Рашид ад-Дин да кыргыздар менен кошо кайрадан каратылган уруулардын ичинде теленгут, кыштым, урасут урууларын жана кыргыздардын «арка тарабындагы бир айлык жол узактыгындагы» башка урууларды эскерет. Курыкан өлкөсү да моңгол жортуулуна чейин кыргыздарга вассалдык абалда болгону маалым.

 Колдонулган адабият 
Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети. 
Категория: Кыргызстан
Категория: Тарых
Категория: Илим
Куржун сөктүрүү

Куржун сөктүрүү – үйлөнүү үлпөтүндө аткарылуучу жөрөлгө. Калың төлөнүп, кызды алууга келишкенде күйөө тарап атайы куржун жасап келишкен. Куржунга кешик (бышырылган койдун эти, боорсок, белек-бечкектер) салынган. Кыз тараптан нускалуу, кадыр-барктуу байбичелердин бири Куржун сөктүрүү жөрөлгөсүн жасаган. Куржун сөккөн аял кешиктин оозуна салынган жоолукту жана тамак аштын чүйгүнүн өзү алып, үй ээсине тиешелүү белегин берип жаш үй- бүлөгө бакыт, ынтымак каалаган. Куржун сөктүрүү үйлөнүү үлпөтүндөгү өз ара белек алмашууга кирип, жакшылыкта жолугуунун белгиси болуп саналган.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Маданият
Кутан Торгой уулу

Кутан Торгой уулу (1893, Каракол уезди, Аксуу болушу, Акбулуң айылы–1961) – чегарачы. 1918-жылы Кара-Колдо кызыл гвардиячылардын катарына өтүп, 1919-жылга чейин Анненковдун бандаларына каршы согушкан. 1922-жылга чейин Совет бийлигин чыңдоого катышып, 1922–40-жылдары жана 1944–46-жылдарда чегарада кызмат өтөгөн. 1930–36-жылдары чегараны бузуучуларга каршы күрөшүү үчүн ыктыярдуу кошуун түзүп, Түндүк Кыргызстанда басмачылардын бир нече тобун талкалоого катышкан. 1946–47-жылдары Акбулуң колхозунун башкармасы болуп иштеген.
 Колдонулган адабият 
Категория:Кыргызстан
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
Категория:Инсандар
Кушан тыйындары

Кушан тыйындары нумизматикада тетрадрахма жана обол деп аталып, Кушан мамлекетинин курамына кирген Орто Азияда, Ооганстанда жана Индияда кездешет. Титулдары көргөзүлүп, туруктуу салмакка ээ болгон Кушан тыйындарына инди, авеста, грек диний мифологиясынын кудайлары түшүрүлгөн. Кийинчерээк пайда болгон алтын стратердин салмагы 8 г, эки тараптуу стратердики 16 гды түзгөн. Кээде чейрек стратерлер чыгарылган. Талас өрөөнүндөгү Кызыладыр айылына жакын жерден жез Кушан тыйындарын М.Ф. Тур тапкан. 
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.
“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Искусство
Категория:Маданият
Кызылдар

Кызылдар – хакастардын курамындагы этностук топ. Енисей кыргыздарынын урпактары. Өздөрүнүн тегин сагайлар менен бир элбиз деп карашып, түпкү бабасы болмуштуу Хызылах экенин белгилешет. Хызыл уруусунун энчилүү аты алардын ата-бабаларынын антропологиялык тибине байланыштуу жаралган. Хакас санжыраларындагы маалыматтар боюнча Кызылдардын бабалары сары чачтуу болгон имиш. Кызылдар 18-кылымда кыргыз өлкөсүнүн Алтысар улусуна кирген. Кызылдардын курамындагы «пуга» уругунун келип чыгышы кыргыздардагы бугу уруусунун тотемдик ыйык жаныбары Бугу-Эне уламышын эске түшүрөт.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Кырчын көрүстөнү

Кырчын көрүстөнү — биздин заманга чейин 6-кылымда –биздин замандын 9-кылымына таандык мүрзөлөр. Ысык-Көл районунун Кожояр айылынан 8 км түндүктө секиде орун алган. 100гө жакын көрүстөндөрдүн планы түшүрүлгөн. А.Н. Бернштам тарабынан биздин заманга чейин 6-к.–биздин замандын 5-кылымына таандык сак доорунун көрүстөнү изилденген. Биздин замандын 1–4-кылымына мүнөздүү катакомба тибиндеги көрүстөндөр изилденилип, андан чопо сыныктары, мал сөөктөрү жана башка буюмдар табылган.

 Булактар 
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору” “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”

Категория:Ысык-Көл району
Категория:Кыргыз археологиясы‎
Ламаизм (тибет бурканчылыгы)

thumb|350px|right|Тибет кечилдери Сикким бутканасында 
Ламаизм – 19 к. немис окумуштуулары тарабынан Тибеттеги ламалардын коомдо ээлеген жогорку ордун белгилөө үчүн киргизилген аталгы. Азыркы тапта "ламаизм" көпчүлүк окумуштуулар тарабынан өз алдынча диний агым катары таанылбайт жана
тибет бурканчылыгы аталатТибет бурканчылыгы. Орус уикипедиясынан. Ламаизм (тибет бурканчылыгы) Кытайдын Тибет, Ички Моңголия автономия райондоруна, Моңголияга, Непал менен Индиянын айрым аймактарына, Россиянын Бурят, Калмак, Тува республикаларында тараган. Соңку феодализм доорунда Чыгыш Түркстандын айрым кыргыз уруулары да бурканчылык динин туткан.

 Дагы кара 
Бурканчылык
Бут
Буткана
Лайлама
Гаутама Будда
Бурканчылык Кыргызстанда
Бурканчылык кыргыздарда

 Колдонулган адабияттар 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.

 Шилтемелер 

Категория:Кыргызстан
Леваллуа техникасы

Леваллуа техникасы Франциянын Леваллуа-Перре деген жеринде табылган ашель дооруна таандык эстеликтин атынан аталган. Мындай ыкма менен ташты үч бурчтуу, сүйрү, жалпак, төрт чарчы кылып алышкан. Ташты чаап жонуп, керектүү өлчөмгө келтирип даярдашкан. Леваллуа техникасы ашель доорундагы адамзаттын эң ири жетишкендиги болуп саналат. Кыргызстанда Леваллуа техникасы менен даярдалган куралдар, нуклеустар Баткен облусундагы Юрташсай эстелигинен табылган.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Маданият
Категория:Илим
Күтүү режими

Күтүү режими (Waiting mode - Режим ожидания). Компьютердин колдонулбаган абалы, анда энергия аз зарп кылынат жана каалаган убакта иштөөнү улантууга болот. Мындай абалда эстеги берилиштерди катуу диске жазууга болбойт. Электр тармактан ажыратылганда эстеги берилиштер жоголуп кетет.
 
 Колдонулган булактар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, Башкы редактор Ү. Асанов; Ред. кеңеш У.Н.Бримкулов ж.б. Бишкек 2004. ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Технология
Категория:Информатика
Кызмат

Кызмат (Service- Служба). Башка програмдарды, өзгөчө төмөнкү деңгелде, колдоо боюнча конкреттүү системдик функцияны аткарган програм же процесс. Эгерде кызматтарга жетүү тармак боюнча аткарылса, алар Active Directory ге жазылат, бул башкарууну жана колдонууну жеңилдетет. Кызматттарга мисал болуп коопсуздуктун эсептик жазылыштарынын диспетчери, машруттоо жана алыстан жетүү кызматы кирет.
 
 Колдонулган булактар 
Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, Башкы редактор Ү. Асанов; Ред. кеңеш У.Н.Бримкулов ж.б. Бишкек 2004.
ISBN 9967-14-014-3

Категория:Компьютер
Категория:Технология
Категория:Информатика
Лобнорлуктар

Лобнорлуктар, лоптуктар – Кытайдын түндүк батышындагы Лобнор көлүн бойлой мекендеген эл. Тили кыргыздарга тектеш. Н.М.Пржевальский алгачкылардан болуп, алардын жашоо турмушу, каада-салтын, айрым өзгөчөлүктөрү жөнүндө жазып калтырган. Лобнорлуктар 14–15-кылымдарда көчүп келген кыргыз-алтай урууларынын негизинде калыптанган этнос.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз тарыхы” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Масанчи Магазы

Масанчи Магазы (1885, Пишпек уезди, Каракоңуз айылы, азыркы Чүй району, Масанчи айылы – 1938) – Орто Азия жана Казакстанда Совет бийлигин орнотууга жигердүү катышкан. 1910–17-жылдары падыша аскеринде кызмат өтөгөн. Граждандык согуш мезгилинде Кызыл Армиянын улуттук бөлүктөрүн түзүүгө (1919–20), Ташкенде, Кара-Колдо, Верныйда совет бийлигине каршы козголоңдорду басууга катышкан. Масанчи 1919-жылдан дуңган атчан полкун жетектеген, Жетисууда алгачкы дуңган мектебин ачууга чоң салым кошкон. 1921-жылы Коминтерндин 3-курултайында В.И.Ленин менен жолугушкан. «Кошчу» союзунун обкомуна мүчө. 1932-жылдан Өзбекстанда юстиция эл комиссарынын орун басары болгон. Репрессияланып атылган.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз тарыхы” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Күлчор

Күлчор, Бага - Тархан Күрсүл – 8-кылымдын баш чениндеги түргөштөрдүн аскер башчысы. 720-жылы согдулуктардын арабдарга каршы согушуна жардамга келген түргөштөрдүн аскерлерин жетектеген. Самарканды курчоого алып, согдулуктар менен бирге, Согд мамлекетинен арабдарды кууп чыккан. 738-жылы түргөш каганы Сулукту өлтүргөн. 739–744-жылдары каган катары такка олтурган. Күлчор арабдарга каршы ошол эле арабдардын ичинен чыккан козголоңчу аскер башчысы Харис ибн Сурейж менен бирге күрөшкөн. 744-жылы Сырдарыяга жасалган жортуулда Күлчор туткунга түшүп, өлтүрүлгөн.

 Колдонулган адабият 
“Кыргыз тарыхы” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
Башкы редактор: Ү.А.Асанов, жооптуу редактор: А.А.Асанканов.
Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н. Өмүрбеков.
 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Категория:Борбор Азия
"Красный восток"үгүт поэзди

"Красный восток" үгүт поэзди – Бүткүл россиялык борбордук аткомунун үгүт-насаат поезди. Үгүт иштерин жүргүзүү жана Орто Азия элдеринин партиялык, чарбалык-маданий, курулуш иштерине жардамдашуу үчүн 1919-жылы декабрда уюштурулган. Үгүт поезди 1920-жылдын 23-январынан 16-июнуна жана 1920-жылы 13-августунан 1921-жылдын 1-февралына чейин Ош, Кара-Суу, Жалал-Абад жана Түштүк Кыргызстандын калк жашаган башка жерлеринде иш жүргүзгөн.
 Колдонулган адабият 
“Кыргыз тарыхы” Бишкек 2003.
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”
 Интернеттик шилтемелер 

Категория:Кыргыз тарыхы
Кошой-Коргон көрүстөнү

Кошой-коргон көрүстөнү – 6–10-кылымдарга таандык археологиялык эстелик. Каракоюн суусунун сол өйүзүндөгү жайылма тектирде жайгашкан. 14 дөбө мүрзөдөн турат. Ушул эле жердеги алгачкы мусулман көрүстөндөрү археолог К. Табалдиев тарабынан 1989-жылы изилденилген. Алардын ар биринин жер алдында сөөк көмө турган жайлары ар башка жана бир канча кишинин сөөгүн бир казанбакка жайгаштыра турган өзгөчөлүктөрү менен айырмаланган.

 Дагы караңыз 
 Кошой-Коргон

 Колдонулган адабият 
 “Кыргыз тарыхы” Бишкек 2003. “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик тил Педагогикалык университети”

 Интернеттик шилтемелер 
...

Категория:Кыргыз археологиясы‎
Категория:Ат-Башы району