Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Көпөева Рыскан

Көпөева Рыскан Уз. 1939-ж. Ат-Башы районундагы Ак-Талаа айылында төрөлгөн.
 
Он төрт баланы тарбиялап өстүргөн баатыр эне. Өмүрдөшү Көпөев Азиз менен авторлукта ак өргөө көтөрүп, анын уздук жасалгаларын бир колдон чыгарат. Мында чырмакчылык (канат чий, чыгдан чий, эшик чий), өрмөкчүлүк (тегирич, боз үйдүн боо-чуулары, үзүк боо, туурдук боо, жел боо, жабык баш боо, кереге чалгыч, уук тизгич, саканак чалгыч), түймөчүлүк (тор чачык, топ чачык, кылыч байлоо), саймачылык (туш кийиз, күзгү кап, текче, кайчы кап) өңдүүлөр Рыскандын аруу колуна таандык. Чебер мында элдик саштуу өнөрдү улантууга, ага өзүнүн жүзүн берүүгө, көчөттөрдү кайрадан жаңыртып кармоого назар таштайт. Белдемчи, кемсел, кементай, чыптама өңдүүлөрдү бычып-тигип, аларга көркөм көчөт келтирет. Рыскан өмүрдөшү Азиз уста экөөлөп жасаган жана жасалгалаган ак өргөө Москва шаарында ЭЧЖБСКүндө да тигилген. Ичине идиш-аяк, тамак-аш коюлуучу чыгдан боз үйдүн эпчи жаккы бөлүгүндө болот. Ага уз чакмак оюм салат. Ал урунтуктуу болсун үчүн уз аяк-башына 10-15 смче кездеме менен каптап, өйдө жагындагы жердикке жарашыктуу сайма көчөтүн түшүрөт. Ага мончоктолгон топ чачык тагат. Чыгданга «мүйүз оюмун» берет. Чыгдан чийдин аягын кара жүн менен чырмап, ийректейт. Эгер көчөттөрүнүн «ала мончогу» сары болсо, анда кызыл, көк өңдөр буюм бетине үстөмдүк кылат. Мында да четтери «бадам оюму», «мүйүз оюму» өңдөнөт. Буюмдун ортолугу табакчаланып, анын ичине келтириле турган көчөттөрү жарым ийректелет. Табакча-табакча болуп түшкөн көчөттөрдүн четтери шарттуу түрдө башка ылайыктуу көчөттөр менен бутактанат. Табакчанын төрт тарабын «ала мончоктойт». Рыскан өрмөктө Ат-Башы, Нарын уздарына таандык көчөттөрдү түшүрүүдө. «Чымын канат көчөтү», «Омуртка көчөтү», «Мүйүз оюмдары» анын таар буюмдарынын табакчаларын түзөт. «Ийрек», «Жарым ийрек» түрлөрүн уз эни тайкы боо-чууларга пайдаланат. Ал эми жабык башта жалпы оюм шарттуу көрүнүп, андан «ак этек» чыгат. Ал ак-кызылдан турат. Такта оюм катары берилген шырдактар уздун эски буюмдарды дал өзүндөй пайдалана билүүсүн баамдатат. Сүрөтү, боз үйү түстүү баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1974-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 50 жылдыгына карата боз үйлөрдүн ат майдандагы көргөзмөсү; 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Боз үйдүн ички-сырткы жасалгасы үчүн ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Боз үйдүн ички сырткы жасалгалары үчүн ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1990-ж. Киевдеги фольклорчулардын эл аралык II фестивалы. Боз үй тигип барганы үчүн лауреаттык медаль.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Көбөнова Жийдегүл

Көбөнова Жийдегүл Оймочу. 1929-ж. Чүй районундагы Алга айылында төрөлгөн.
 
Бишкектеги педагогика окуу жайын бүтүргөн. 1982-жылга чейин Чүй районундагы Он-Бир-Жылга орто мектебинде мугалим болуп эмгектенген. Анын оймочулугу «Жийдегүл оюму» деген атта тараган. Анын «мандалак оюму» көбүнчө шырдактын чекесине түшөт. Оюм жоогазын гүлүн элестетет. Ал жекече чыгармачыл кудуретине байланыштуу табияттын көрүнүштөрүн өз буюм-тайымына чагылдырууга чебер. Муну кийиз оюмдары аркылуу берүүгө дилгирленет. Анын «шак оюму» да мына ушундай шартта пайда болот. Мында бак-дарактардын мөмө-жемиштүү бутактары, шактары, сабактары символдошот. Айрыкча, алма шактарын элестетет да, анын натуралай сүрөтүн түшүрбөй, көркөм оюмдун табиятына шайкеш келтирет. Саймачылыкты баштоодо өсүмдүктөрдүн, жан-жаныбарлардын сүрөттөрүн, кейиптерин дал өзүндөй басмалоо табити тартса, ал кийин сайма көчөттөрүн түшүрүүдө өзүнчө түр ойлоп табууга куштарланат. Анын «Кымкар көчөтү» мына ушундай шартта пайда болгон. Жаңы жаап келе жаткан, төтөн, кыш чилдесинде кымкарлап турган учурду элестетип берүүгө уз дымактанат. Жийдегүлдүн колунан тамган аянттуу туш кийизиндеги ушундай көркөм көчөттөрдү «түр оюм» катары кийизчиликке колдонсо да жарашат. Уз оймочулугунда да, саймачылыгында да борбордук көчөттү жалпы алат. Башка уздардай эле жашыл түстү арбын пайдаланат. Оюм көчөттөрдү тукулураак алып, өзүнчө стилдештирүүгө дарамети зор. Чебердин кармаган шырдактары чакан. Аяк кап, күзгү кап, текче, туштук, куржун сымал буюм тайымдары күндөлүк турмушка колдонууга өтө шартташат. Сүрөтү жана эмгектери түстүү баттамада.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1978-ж. Фрунзе шаарынын 100 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Туш кийиз, шырдагы үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык I кароо-сынагы». Туш кийизи үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата Эл чыгармачылыгынын Бүткүл союздук II фестивалы. Шырдагы үчүн ЭЧЖРКнүн диплому.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кочкоров Календер

Кочкоров Календер — кырмачы. 1919-ж. Базар-Коргон районундагы Көк-Алма айылында төрөлгөн.
 
Айыл чарбасында эмгектенген. Кырмачылык өнөрү жер-жемиш бактарынын түптүү мекени Арсланбаб, Ачы, Чырбак, Жарадар, Бел-Терек, Көк-Алма, Кызыл-Үңкүр, Кызыл-Алма сыяктуу жерлерде күчтүү өнүккөн. Ал нускалуу өнөрдү Календер чеберчилик менен улап, Улуу Ата Мекендик согуш учурунда жана кийинки жылдарда колхоздун атайын тапшырмалары менен токойго кол дүкөнүн орнотуп, жайы-кышы кырма идиштерине узанат. Ал айылдашы Акматаалы устанын нускасын алган. Календердин кырган идиш-аяктары салт катары тараган. Ал Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Борбордук көркөм эксперимент лабораториясында ишканаларга чыгаруу жана дүкөндөргө берүү максатында үлгү катары идиш-аяктын ондон ашуун түрүн жасаган. Чебер «кер аяк», «май челек», «бал челек», «татымал салгыч» жана табактын түрлөрүн кол дүкөнүндө атайын тепки аркылуу узанат. Чебер абалы жасалуучу буюмдун же идиштин түспөлүн жана ыңгайына карата жыгачын тандайт. Сомдошко керки менен балта керектелет. Идиш-аякты жасоодогу анын кол дүкөнү - бир учу түркүккө такалып, экинчи учу кыруучу жыгачка кагылган, беш темир мыктан азуусу бар ок жыгач. Ал «кырма» (дүкөн) деп аталат. Анын кыруучу куралы «ийги» бир метрдей таяктын учуна бекитилет. Кыруу учурунда таянычка ийгини басып турган жыгачты «туур» дейт. Кырманы (дүкөн) айлантып турган кош жыгачы «тепки» делет, эки бутун алмак-салмак эпилдетип, тынбай баскан адамды «кырманын тепкичи» дешет. Кырма идиштерине түшкөн кооздук «кеште» деп аталат. Кырылып бүткөн буюмду чебер өз кырындысы менен жылмалайт. Календер кырган идиш-аяктар бара-бара өңүн өзгөртүп, убакыт өткөн сайын кызгылт көрүнүп, өңүнө чыккан. Азык ачытууга арча челекти да жасаган. Ал жасаган буюмдардан кыргыз жергесинин ашкере чырайлуулугун, түгөнгүс түптүү байлыгын, ал эч бир жайда кайталангыс экендигин, андай жыгачтардан уникалдуу нерселерди көп жасоого ойдогудай жагдай түзүлүп жаткандыгы бул чеберден даана байкалат. Азыр жаңгак токойлорунда иштетилип, чет өлкөлөргө дейре жөнөтүлүп жаткан нускалар өтө арбын.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар
Коңкайтиева Дарыйка

Коңкайтиева Дарыйка Уз, бычмачы, тикмечи. 1912-ж. Бакай-Ата районундагы Победа колхозу жайгашкан аймакта төрөлгөн.
 
Сабатсыздыгын жойгон. Анын уздугу элдик кийим-кечектерди бычып-тигүүдөн, кийиз буюмдарын кармоодон көрүнгөн. Уздун ала кийиз уютуу ыкмасы өз чөлкөмүнө тараган. Ал адегенде козунун жүнүнөн жука кийиз уютуп алып, аны боёп, кийизге энине карата төрт-алты кабаттап оюм түигүрет. Анан жашыл, сары жүндөн чийге тарамдайт да, үстүнө оюлган кийизди жаткызат. Туш тараптан беш-алты адам чоюп, арткы кара жунү көрүнбөскө араларына жашыл, сары жүндөн коюп кычыктайт. Болжолдо 6 чакадай ысык сууну кийиздин четинен бир адам сээп, экөө чийди түрө баштайт. Ала кийизге түшүрүлгөн көркөм оюмдук түрлөрү ийкемдүү келип, өзүнүн фонуна живопистик артыкчылыкты берет. Ала кийиз кармоодо, ак, кара, жашыл, сары, кызыл түстөрдү ич ара ойдогудай жайгыза алат. Дарыйка карыялар көөлбүп кийүүчү тондун жакалык көрпөсүнүн жүнүнүн узундугун эки-үч элиден ашырбай, ичиктин өңөрүнө, этек-жеңине жүнү кыска кара көрпөдөн тандайт. Кара кыжымыдан, чийбаркуттан энин карыштай кылып «көбөө» коёт. Көрпө көбөөлөнсө, ага кыжымыдан жээк коюлат.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Койчуев Жамалдин

Койчуев Жамалдин — жыгаччы. 1953-ж. Базар-Коргон районундагы Карл Маркс айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Колхоздун курулуш бригадасында, Кыргыз ССР театрлар коомунда, № 19 кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайында, «Кыял» көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде эмгектенген. 1985-жылкы Жаштардын жана студенттердин Бүткүл союздук фестивалынын катышуучусу. Чебер Карагулов Сардарбектин, өзгөчө Кулматов Канаттын таалим-тажрыйбасын алган. Ал өрүк жыгачын чилде айында кыят. Бул учурда өсүмдүктүн өзөгүнөн суусу качып, жылуулукту араң сактап, аңы кургатууга жана жарылууга ыңгайлуу болуп турган учуру болот. Жыгачты башка мезгилде кыюуда балта тиери менек жыгач нуксуз бүт жарылып, буралып түшүп калат. Уста кыйылган өрүктү салкын жайга тигинен жөлөп коёт. Бул «табигый кургатуу» деп аталат. Үч-төрт айдан соң анын өзөгүнүн тең ортосунан дааналап жарат да, өзөк бетин жана сырткы бетин этиеттеп чаап алат.

Ушундан кийиз Жамалдин комуздун өз үлгүсүнө салып, жалпы түспөлгө келтирет. Чарасына керектүү калыңдыктан өйде өлчөмдө ашык калтырып, ичин оёт. Ушул абалында дагы үч-төрт айча көлөкө жайга кургатат. Өрүк жыгачы табына таасын келген тапта комуздун моюнун, сырткы түзүлүшүн өз кейпине келтире баштайт. Сырткы-ички жактары толук бүткөндөн кийин комуз кулагын жана тээгин коюп, кайышын тартып, лад (кылды көтөрүп туруучу жоондугу ширеңкенин чийиндей, узундугу анын жарымындай - 2,5 см жыгач, ал үч кулактын алдында болот) коёт. Комузга чебердин пикири боюнча Тянь-Шань карагайы (мари карагай), анын ичинде Чоң-Кеминдин БашКайындысындагы, Жети-Өгүздүн Чоң-Жаргылчагынын башындагы көп жылдар бою өскөн, жоон, карт (80-90-100 см) карагайлар гана комуз үчүн ойдогудай капкак боло алат. Алардын бутагы жоон, шоолдоп түз өскөн жери керектелет. Жыгачтын узундугун 50 смден кем эмес араалап, бутактарын жайланышканына карата уюлдан жарылган таза жерин бөлүп алып, кайрадан кадимки тактай сыяктуу сүрөт. Капкактын калыңдыгын 5-6 мм кылып, кыр менен тилет да, табигый кургатууга коёт. Аны комуздун тулкусуна жабыштыруу үчүн жыгач желимин колдонот. Андан кийин сыртын жылмалап, үнүн текшерет. Өрүк комузду лактабайт. Лакты ал өзү да жакшы кабыл албайт. Жамалдин чалкан аспаптын көөдөн-көкүрөгү кененирээк келет да, үндүү чыгат.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Койчуева Рабия

Койчуева Рабия Чырмакчы. 1911-ж. Кочкор районундагы Кум-Дөбө айылында төрөлгөн.
 
Узчулукту чоң энеси Анардан үйрөнөт. Ал абалы сайма саюу аркылуу көркөм кол өнөрчүлүктүн сырдуу учугуна кызыга баштаган. Кийин чий чырмак кармап, бул өнөрдөн баар тапкан. Аны түбөлүктүү кесип туткан. Боз үйдү жасалгалоодо анын «канат чийине», «чыгдан чийине», «эшик чийине» түрлөнтүп чырмак үчүн көчөт тандайт. Кардарлары чырмакчыга жердик даярдап беришет. Рабия чий буюмдары үчүн үлгүнү өзү жаратат. Чийге түшүргөн көчөттөрүнүн негизги каражаттарына «табак оюмун», «туура мүйүз оюмун» алат. Жылына бир үйдөн бүтүндөй чий буюмдарын ойдогудай көркөмдүктө бүткөрө алат. Мында уз чырмакчылыктын эски ыкмаларын пайдаланат. Чийдин аяк-башын так эсепке алат да, ошол аралыкта түшүүчү көркөм көчөттү ийне аркылуу тырс чегип алат. Ал үзгүлтүксүз үч табакчадан бир канат чий, эки табакчадан бир чыгдан чий, жалгыз табакчадан бир эшик чий жасайт. Жээк менен борбордук көчөттү «ала мончок» бөлүп турат. Эгер көчөттөрү кызыл-жашыл түстөн түшсө, анын «ала мончогун» уз сарыдан тандайт. Кызыл-көк түс үчүн «ала мончогун» актан берүүсү анын уздук татымын билдирет. Чырмак буюмдарына ойдогудай өн тартуулап, үлгүнүн түбөлүктүүлүгүн баамдатат. Натыйжада, чырмакчынын чыгдан чийи Кыргыз мамлекеттик сүрөт музейине экспонатталган.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы. Чыгдан чийи үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы, Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Чий буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Койчуева Жүзүмкан

Койчуева Жүзүмкан Уз. 1925-ж. Ысык-Көл районундагы Чоң Сары-Ой айылында төрөлгөн.
 
Чарбада эсепчи, ферма башчысы, колхозчу болуп иштеген. Чеберчиликти сайма өнөрүнөн баштаган. Кийин оймочулукка ооган. Апасы Уулчанын нускасын алган. Кийизге чийбей, абалы жип менен жасап, аны кайра-кайра оңдоп-түзөп, анан кийизге түшүрүүгө кылган аракети оймочулугуна башат болгон. Эски шырдактардан алып, айрымдарын өзгөртүп, алымчалап-кошумчалап кармап оюм-чийим салган. Айтор эски оюмдан багыт алган. Жүзүмкан элдик кийим-кечектерди бүтүндөй кармаган. Төтөн анын шырдагы туштук катары дубалга тартууга шартташкан. Анда «кош мүйүзү» бар «капкан оюмун» пайдаланат. Анын жекече кыялы аркылуу түшүргөн четтик оюмдары ортодогу «гүл», «түр», «табак оюмдарын» өзүнө жагызып алат. Башка аймакта учурабаган кооздук чынында жаңылыктай туюлат. Уздун «жеке кыялынын» (өзүнө таандык оюм элементи) учкулдугун, курч ойлоп табуучулук касиетин баамдоо анча кыйын эмес. Анын «жеке кыялы» аркылуу бүткөн буюму эки эле өңдөн турат. Буюмдун аламычы «араа тиш» өңдөнүп берилет. «Сыңар мүйүз оюмун» арбын колдонгон Жүзүмкандын айрым үлгүлөрү элдик узчулукта табылга катары бааланат. Ал көбүнчө түр жана бир түрдөгү шырдактарынан байкалат. Мында бир буюмдун негизи төрт жүрөкчөдөн турат. «Табакча оюмунун» элементтери бөлүнүп, бир эле буюмда эки табакчанын өзөгү чыгат. Ошентип, катар табакчалардын ичиндеги көркөм элементтер оюмдун өзөгүн түзүп, аларды төрт тарабынан төп келиштире берүүсү аркылуу анын жараткан кийиз буюмдары көпчүлүктүн көңүлүн бурат. Жүзүмкан ондогон уздардын нускоочусу. Эмгеги баттамада.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кермакунов Бекбо

Кермакунов Бекбо Жыгаччы уста. 1945-ж. Тоң районундагы Бөкөнбаев айлында туулган.
 
Орто билимдүү. Тоң районундагы Ленин атындагы колхоздо колхозчу, склад башчысы болуп иштеген. Устачылыкты 13 жашынан баштаган. Мамбет, Зарына, Базарбай өңдүү усталардын нускасын алган. Ээр чабат, бешик, ашкана шкафы ж. б. үй буюмдарын жасайт. Боз үйдүн жыгачын (кереге, уук, босого-таяк, каалга), сандык, үкөк, жүк такта, бишкек, ниша, чарпая, челек, сузгу ж. б. кармайт. Комуз да чабат, бедиз жонот. Жыгач бетине күйгүзүү, оюу ыкмалары менен түрлөнтүп оюм-чийим түшүрөт.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Керимканова Гүлайым

Керимканова Гүлайым Шырдакчы. 1955-ж. Таласта төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Таластагы филиалын уюштуруучулардын бири. Ал сары шырдак жасоого назар таштайт. Уз сары менен караны беттейт да, ачык сарыны чечүүчү түс кылып чыгарат. Гүлайым борбордук оюмду жалпы алат да, эки табакчанын ичинен «карга тырмак оюму» «кочкор мүйүз оюмунун» башынан чыгып, араларына колтук оюму жагалмай канаттанып, бычак учу аркылуу жээк оюму менен тутумдашканда оюм ичке келип, төрт бурчунда үзүл кесил чыкпайт. Ал шырдактарын чакан жасайт да, кийизди кылчык жүндөн уютат. Эмгеги баттамада.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Керимбаева Бакиш

Керимбаева Бакиш (1926-1992) Уз. Бакай-Ата районундагы Түйтө айылында төрөлгөн.
 
Саймачылыкты, оймочулукту, бычмачылык-тикмечиликти тең кармаган. Телегей, Чакей, Түр деген эжелеринин нускасын алган. Бакиштин туш кийиз буюмдарында үч тумарча, ортодон эки булуңча чыгып, илме саймасы эндүү берилет. Кыргыздын көркөм оюму көчөт болуп түшөт. Четтик оюмдары «карга тырмак оюму» менен айкалышат. Бир буюмда алты оюм бири-бири менен алмашып, ортолоруна «суу» жиберилет. Ал бир табакча болуп көрүнөт. Ошондо кызыл-көк, сары-жашыл түс ич арада ирээти менен алмаштырылат. Борбордук көчөттөрдө кыргыздын негизги көркөм оюмдары бай каражат болот. Уз жалбырактан оюм чыгарып, аны шырдак оюмдарына, сайма көчөттөрүнө бай каражат кылып алган. Уздун курактары негизинен - «кереге көз курагы», «төр көз курагы», «турна канат курагы». Ал бычып-тиккен тебетей, калпак, кементай ж. б. кийим үлгүлөрү жергиликтүү шартты аныктап, кийим бычуу бөтөнчөлүктөрүнө шартташат. Анын Ч. Айтматовдун 60 жылдык мааракесине карата уюшулган үй музейине, Оштогу Сулайман тоосундагы тарыхый-этнографиялык музейге белекке берген үлгүлөрүндө Талас жергесине таандык кол өнөрчүлүктүн нукуралыгы бар.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кенжеев Токтокадыр

Кенжеев Токтокадыр Жыгаччы. 1942-ж. Кара-Кулжа районундагы Алайкуу өрөөнүндө төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Бишкектеги 8-март фабрикасында иштеген. 1969-ж. театрлар коомунун өндүрүштүк өнөрканасына кирип, комуз чабат. Андан Оштогу «Мурас» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесине которулат. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Токтокадыр пландуу тапшырмаларды аткарып, көп нускалап, дүкөндөргө чыгарат. Комуздун үнүн табуу үчүн талаптанып, жекече байкоолорду жүргүзүп, ал аракетинен натыйжаларды көрөт. Бул боюнча өнөркана ага «Алтын колдуу чебер» деген наам ыйгарган. Уста комуз үчүн жергиликтүү өскөн жыгачтардын көпчүлүк түрүн негизги жердик катары пайдаланат. Жыгачтан комуз чабууда ич ара бөтөнчөлүктөрүн таасын туя билген чебер бир нече ыкмаларды колдонот. Комуз чабууда анын жердигин «кыкка көмүү», «солидол сиңирүү» сыяктуу мүнөздүү кургатуу жолдорун талаптагыдай өздөштүргөн. Уста өрүк жыгачын сары жалбырак болуп ширеси кеткен кезде кыят. Аны 2-3 ай жаан тийбеген көлөкөдө сактайт. Тең экиге бөлүп, жарып сүргөндө өзөгү өзүнөн өзү кетет. Аны чебер үлгүсүнө, жон-капталдарын чаап, кесип-жонуп ичин оюп, комуз түспөлүн бергенден кийин калыбына салып, дагы бир айча кургатат. Мында жыгаччынын буюм-тайымдын түспөлүн таба билүүсү анын чеберчилигин жана чыгармачылыгын даана аныктайт.
 
Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Элдик аваздык аспабы үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Кол өнөрчүлөрдүн областтык кароо-сынагы». «Көөкөр» аттуу белеги үчүн «Мурас» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин II даражадагы диплому; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Аваздык аспаптары менен катышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кебекчи уулу Онкен

Кебекчи уулу Онкен (1905-1981) Зергер. Саяпкер Кара-Кулжа районундагы Кан-Коргон айылында төрөлгөн.
 
Кыйла жылдары чарбанын устаканасында узанат. Накта жамбы күмүштү иштеткен чебер зер буюмдарынын бардык түрлөрүн кармоого жетишкен. Ал өмүрүнүн акырына чейин өз устаканасында көмүр өчүрүп, көмүркөй кармап көөрүк басып, күжү күйгүзүп, Алай-Куу тараптагы усталардын атактууларынан болуп, «чыктуу усталардын» (салттуу узанган) жолун тутуп келген. Ал көмүрдүн табына карата түстүү металлдарды иштетүүнү билген. Андан темир үзөңгүгө күмүш жалатуу ыкмасы жазылып алынган. Торчолонгон темирге үлбүрчөктөй күмүштү жаткызып, аяр таптоосу башка зергерлерден анча айырмаланбаганы менен ага түшүрүлгөн оюм-чийимдеринде өзүнө таандык бөтөнчөлүктөр баамдалып турат.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Кебек Уста

Кебек Уста (1850-1932) Уста. Ат-Башыдагы Черик элинен чыккан. Зергерчиликти жана темирчиликти бирдей кармаган.
 
Көрүкчүсү Жумаш Асанбай уулунун айтуусуна караганда Кебек уста колхоз кыймылынын учурунда Ак-Суу районундагы Ичке-жергез айылына ортолук устакана уюштуруп, ошол жерде узанып турат. Уста 1916-ж. кыргыздардын көтөрүлүшүндө Кытайга чейин барат. Өз жеринен тентип, тербип, азап-тозокко урунган калктын жан айласы үчүн жез, мис өңдүүлөрдөн «алтын жамбы», калай колодон «күмүш жамбы» уютуп, Кашкардын базарына чыгарып, кызыл кулактарга сатып мал алып турган. Анын мындай эл баккан амалы туюлуп калып, Кашкардан качып чыккан. Кебек устанын кармаган буюмдары керемет катары көрүнөт. Ал ак баранды сайлаган, мылтыктын ванын жиксиз кепшерлеген, камчы сапка тапанча орноткон, түстүү металлдардан «алтын жамбы», «күмүш жамбы» өңдүүлөрдү «уютууда» алардын сугаруусун тапкан. Зер нускаларды жасоодогу жекече ыкмаларын эч ким билбеген. Зергер Нарын бөксөлөрүндө да, Чүй өрөөнүндө да, Көл кылаасында да узанган. Улуу уста бай манаптардын жөкөрү, алардын талабын көздөп узанган уста катары куугунтукка алынат. Акыры ал Текеске качып болжолдо 1932-ж. 82 жашында дүйнөдөн кайтат. Ал Ат-Башылык Токтогул, Нурмамбет деген усталардын шекити болгон экен.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар