Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Курама (Наруто каарманы)

Курама (жапон. 九 喇嘛 же Тогуз куйруктуу (жапон. 九尾の妖狐 Kyūbi no Yōko, сөзмө-сөз: Тогуз куйруктуу шайтан түлкү) – куйругу бар макулуктар арасында эң күчтүүсү. Мадара Конохагакуре курулуп башталган кезинде аны жер жүзүнөн жок кылуу аракеттеринде колдонгон, Курама жеңилип Хашираманын аялынын денесинде бекилет, эки муундан кийин Кушина Узумакиге берилет. Обитонун схемасынын жардамы менен Курама эрк алып, түлкүнүн жарым Инь күчүн өзүндө камтыган төртүнчү Хокаге Минато Намиказе аны токтотоордун астында Конохагуреге чабуул жасайт. Ушундан кийин, Минато менен Кушина өздөрүн курман кылып, Кураманын алсыз Ян күчүн уулу Наруто Узумакиде сактап калышат, ушу менен он эки жыл өтөт. Наруто сериялар бою ага окшогон жаш шинобилердин колунан келе албаган бир канча ыкмаларды Кураманын ченемсиз чакрасын пайдаланып аткарууга аракет кылат. Көп өтпөй Наруто Кураманын күчүнө ашыкча таянуусу түлкүнүн бекилген жеринен кожоюн денесине зордоп күч келтирип бошонуп кетээрине алып келгендигин үйрөнөт. Акырында Наруто Кушинанын атайын белгисинин жардамы менен түлкүнүн чакрасын башкарганды үйрөнөт. Наруто Обито менен күрөшүп жатканда, кожоюнун башка куйругу бар макулуктарды коргоо чечкиндүүлүгүн көргөн Курама Нарутого достук мамиле жасап куйруктуу макулук түрүнө жетүүгө жардам берген. Акырында, Инь күчүнөн айрылган Курама Минатодон Нарутого өтүп, өзүнүн жинчуурикисине өткөн соң Курама Инь күчүн кайтарып бүтүндүккө жетет. Кисимото Курама каарманын “Рухтар” (жапон. YuYu Hakusho) мангасынын бирдей аталышындагы каарманынын негизинде жараткан. Түлкү рухунун көркөм элесинин күргизүүсү Годзилла комикс каарманынан алынган. Курама каармандын үнүн жапон версиясында Тэссө Генда, англис адаптациясын болсо Питер Пол коштогон.

 Түшүндүрмөсү 

 Сюжетте 

 Шилтемелер 

Категория:Наруто
Майкл Фассбендер

thumb|Майкл Фассбендер
Майкл Фассбендер (англ. Michael Fassbender; 1977-жылы 2-апрель) – Германияда туулган ирландиялык актер. Фассбендер "300" (англ. 300, 2007) фэнтези согуш эпикалык тасмада спартандык жоокери ролун аткарып биринчи жолу көркөм тасмада тартылган, мындан мурун актер ар кандай сахналык оюндарда роль аткарып HBO каналынын "Бир туугандар командасы" (англ. Band of Brothers, 2001) жана Sky One каналынын "Каргыш" (англ. Hex, 2004–05) телесериалында тартылган. Актер "Ачкалык" (англ. Hunger, 2008) тасмада ирландия республикалык армиясынын активисти Бобби Сэндстин ролун аткарганы менен белгилүүлүккө жетип Британия көз карандысыз тасма сыйлыгына татыган. Актердун кийинки ролдору: "Аквариум" (англ. Fish Tank, 2009) көз карандысыз тасмасындагы роль, "Уятсыз салпаяктар" (англ. Inglourious Basterds, 2009) тасмадагы королдук деңиз пехотасынын лейтенантынын ролу, "Жейн Эйр" (англ. Jane Eyre) тасма адаптациясынын 2011-жылдын версиясында Эдвард Рочестердин ролу, "Кооптуу ыкма" (англ. A Dangerous Method, 2011) тасмадагы Карл Юнгтун ролу, "Прометей" (англ. Prometheus, 2012) тасмадагы акылдуу андроидтин ролу жана "Франк" (англ. Frank, 2014) тасмадагы Франк Сайдботтон илхам алган бир түрдүү музыканттын ролу.

2011-жылы актер "Марвел" комикстин Магнето атындагы терс каарманынын ролун аткарып "Х-кишилер: Биринчи класс" (англ. X-Men: First Class) тасмасында тартылган, 2014-жылы актер Иэн Маккеллен менен бирге "Х-кишилер: Өткөн келечектин күндөрү" (англ. X-Men: Days of Future Past) тасмада тартылып ролун кайрадан 2016-жылы "Х-кишилер: Апокалипсис" (англ. X-Men: Apocalypse, 2016) тасмада аткарган. 2011-жылы актер "Уят" (англ. Shame) тасмада туура эмес жыныстык жашоо сүргөн адамдын ролун аткарып Венеция кинофестивалында "Вольпи" сыйлыктын "Эң мыкты актер" номинациясына татыган жана "Алтын глобус" менен BAFTA сыйлыктардын талапкери болгон. 2013-жылы актер "Кулчулукта өткөргөн 12 жыл" (англ. 12 Years a Slave) тасмада кул ээси Эдвин Эппстин ролун аткарып "Оскар" сыйлыктын "Эң мыкты эккинчи пландагы актер" номинациясына татыган. 2013-жылы актер Ридли Скоттун "Кеңешчи" (англ. The Counselor) тасмасында тартылган. 2015-жылы Фассбендер Дэнни Бойлдин "Стив Жобс" (англ. Steve Jobs, 2015) өмүр баяндык тасмасында башкы роль аткарган жана Жастин Курзельдин Уильям Шекспирдин пьесасынын адаптациясында Макбеттин ролун аткарган. Актер "Стив Жобс" тасмада аткарган ролу үчүн "Оскар", BAFTA, "Алтын глобус" жана SAG сыйлыктардын номинацияларынын талапкери болгон. 2015-жылы Фассбендер "Батышка карай" (англ. Slow West) тасманын продсери жана актеру болгон.

 Өмүр таржымалы 

 Жеке жашоосу 

 Тартылган тасмалары 

 Шилтемелер 
Категория:Кино жылдыздары
Манга

thumb|Мангадар.
Манга (жап. 漫画, マンガ, [mã̠ŋɡa̠] (инф.)) а., жөн. — жапон комикстери, кээде комику деп да аташат (コミック). Азыркы формадагы манга Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин батыш салтынын күчтүү таасиринин астында өнүгө баштаган, бирок өзөгү эрте жапон искусствосуна барып такалат.

Жапонияда манганы чоңу да кичинеси да окуйт. Манга көркөм өнөрдүн түрү катары да кадыр-барктуу. Ошондуктан ар түрдүү жанрларда ар түрдүү темаларда көптөгөн чыгармалар бар: укмуштуу окуя, махабат, спорт, тарых, юмор, илимий фантастика, коркуунучтуу, эротика, бизнес ж.б. 1950-жылдардан бери манга 2006-жылы 481 млрд ийендик, 2009-жылы 420 млрд ийендик айланууга ээ жапон китеп басмасынын ири тармагына айланды. Манга дүйнөнүн башка өлкөлөрүндө да популярдуу болду, өзгөчө АКШда. Бул жерде 2006-жылдын маалыматтарына караганда, сатуулар 175-200 млн доллар чамасында болгон. Дээрлик бардык манга ак-кара түстө тартылып, басылат. Бирок түстүүсү да бар, мисалы, аталышы англисчеден "түстүү" деп которулган Colorful. Популярдуу, көбүнчө узун манга сериалдар (кээде бүтпөй калган) аниме болуп тартылат, ранобе, видео оюндар жана башка туунду чыгармалар да жасалышы мүмкүн. Бар манга боюнча аниме түзүү коммерциялык өңүттөн караганда мааниге ээ - манга тартуу адатта көп чыгымды талап кылбайт, аниме студиялар болсо, тигил же бул манга экранга чыгаруу үчүн популярдуу болдубу жокпу аныктай алчу мүмкүнчүлүктөргө ээ.

Экранга чыгарууда сценарий бир катар өзгөрүүлөргө туш болушу мүмкүн: уруш жана мушташ сахналары бар болсо, жылмаланат, ашыкча ачык сахналар чыгарылат. Манганы тарткан сүрөтчүнү мангака дейт, көбүнчө ал сценарийдин да автору. Сценарий жазууну башка киши колго алса, ал сценаристти гэнсакуся дейт (тагыраагы, манга-генсакуся). Манга мурда бар аниме же тасманын негизинде да жаралышы мүмкүн, мисалы, "Жылдыз согуштары"-нын негизинде. Бирок аниме жана "отаку" маданияттары мангасыз пайда болмок эмес, анткени бардык эле продүсерлер комикс түрүндө сатылып, популярдуулугун тастыктабаган долбоорго убактыларын жана акчаларын коротушпайт.

 Тарыхы 

 Шилтемелер 

Категория:Жапония
Категория:Маданият
Пал Эрдөш

thumb|upright|Пал Эрдөш (1992).
Пал Эрдөш (маж. Erdős Pál; Пауль Эрдөш, Paul Erdős, Paul Erdos деп жазылган варианттар учурайт; 1913-жыл 26-март, Будапешт - 1996-жыл 20-сентябрь, Варшава) - XX кылымдын эң таанымал математиктеринин бири. Азыркы математиканын комбинаторика, графтар теориясы, сандар теориясы, математикалык анализ, жакындоолор теориясы, көпчүлүктөр теориясы жана ыктымалдуулук теориясы сыяктуу түрдүү жааттарында иштеген. Волф премиясы баш болгон көптөгөн математика боюнча сыйлыктардын ээси, Эрдөш премиясынын негиздөөчүсү.

Ал жазган илимий макалалардын жана бул макалалардын авторлошторунун саны жагынан ага замандаш математиктердин арасынан эч ким тең келбейт (1500дөн ашык).

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

Эрдөш саны

Эрдөш өмүр бою 1525ке жакын макала жазган. Бул санды Эйлердин макалаларынын саны менен гана салыштырууга болот. Бул макалалардын көбү авторлоштор менен бирге жазылган. Мындай макалалардын саны беш жүзгө чукул. Адатта математикада чогуу макала жазуу кадыресе көрүнүш эмес, тескерисинче - бөтөнчөлүк. Ошондуктан Эрдөштүн авторлошторунун санынын мынча көп болушу Эрдөш саны деп аталган тамаша түшүнүктү пайда кылган. Бул мындайча аныкталат: 

 Эрдөштүн өзүндө бул сан нөлгө барабар;
 Эрдөштүн авторлошторунда бул сан бирге барабар;
 n'ге барабар болгон Эрдөш саны бар авторлоштор n+1 Эрдөш саныны ээ болушат.

Башка сөз менен айтканда, Эрдөш саны - биргелешип иштөө боюнча адамдан Эрдөшкө чейинки эң кыска жолдун узундугу. Кээ бир эсептөөлөргө ылайык, математиктердин 90 %ында 8ден көп эмес Эрдөш саны бар. Бул ар түрдүү "чакан дүйнө" теориялары менен үндөшүп кетет. Бүткөн Эрдөш санына ээ адамдардын маалымат базасын түзүүгө белсенген расмий эмес долбоор бар.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:математиктер
Категория:Венгрия
Категория:Окумуштуулар
Категория:Туулгандар 1913-жылы
Категория:Өлгөндөр 1996-жылы
Жорж Йүжин Уленбек

thumb|upright|Жорж Уленбек.
Жорж Йүжин Уленбек (англ. George Eugene Uhlenbeck; 1900-жыл 6-декабрь, Батавия, голландиянын Чыгыш-Индиясы (азыркы Жакарта, Индонезия) - 1988-жыл 31-октябрь, Боулдер (Колорадо), АКШ) - голланд тектүү америкалык физик-теоретик. АКШнын Улуттук илимдер академиясынын (1955) жана дүйнөнүн бир катар илимий коомдорунун мүчөсү. Илимий изилдөөлөрүн негизинен кванттык механика, атом жана өзөк физикасы, кинетика теориясы, статистикалык механика, локалдык эмес кванттык талаа теориясы жаатында жүргүзгөн. Атак даңкка эң оболу Семүел Гаудсмит менен чогуу спин электронду ачканы үчүн жеткен.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

Уленбек 1925-жылы октябрь айында Сем Гаудсмит менен бирге физикага спин концепциясын киргизген: алар спектроскопиялык берилиштердин анализинин негизинде электронду Бор магнетонуна барабар өзүнүн магниттик моменти жана механикалык моменти бар "айлануучу чимирик" деп кароону сунушташкан. Мындай идеялар көптөгөн физиктердин оюна келген, бирок жетишинче так түшүндүрүлгөн эмес эле. Алсак, тээ 1921-жылы Артур Комптон заттын магниттик өзгөчөлүктөрүн түшүндүрүүгө аракет кылып жатып, электрон тууралуу "кымындай гироскоп сыяктуу" айлануучу деген оюн айткан. Кийинчерээк Волф Паули атактуу тыюу принциби жөнүндөгү эмгегинде электронду "классикалык жол менен сүрөттөөгө мүмкүн болбогон эки маанилүүлүк" деп атаган. 1925-жылдын башында Ралф Крониг бул эки маанилүүлүктү электрондун өзүнүн огунда айланышы менен түшүндүрсө болот деп болжогон, бирок тез эле олуттуу кыйынчылактарга туш болгон (эсептөөгө ылайык, электрондун бетиндеги ылдамдык жарыктын ылдамдыгынан көп болушу керек). Анан да, бул гипотезаны Паули, Хендрик Крамерс жана Вернер Гейзенбергдер терс кабыл алышкандыктан, Крониг аны жарыялабоону эп көргөн.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:Физиктер‎
Категория:Туулгандар 1900-жылы
Категория:Өлгөндөр 1988-жылы
Давид Рүэл

thumb|Давид Рүэл (2009).
Давид Рүэл (фран. David Ruelle; 1935-жыл 20-август, Гент, Белгия) — статистикалык физика жана динамикалык системдер теориясы жаатында эмгектенген белгиялык жана франциялык физик-математик. 

 Өмүр таржымалы 

Брюссел эркин университетинде окуган, Ph.D.-диссертациясын 1959-жылы жактаган. Кийин Цюрихтеги Швейцариянын жогорку техникалык мектебинде (1960-1963) жана Принстондогу алдыңкы изилдөөлөр институтунда (1962-1964) иштеген. 

1964-жылы Франциядагы Жогорку илимий изилдөөлөр институтунун (IHÉS) профессору болгон. 2000-жылдан тарта IHES'тин эс алуудагы ардактуу профессору, Ратгер университетинин чакырылган чыгаан (англ. distinguished) профессору болгон. 

1984-жылы Франциянын жарандыгын алган.

 Илимий ишмердиги 

Д. Рүэл төмөнкү илимий изилдөөлөргө зор салым кошкон:

 аксиомалык кванттык талаа теориясы;
 статистикалык механика;
 суюктук механикасы: Ф. Такенс менен бирге турбуленттин башаламан табияты гипотезасы тууралуу эмгектери; жат аттрактор тууралуу түшүнүккө киришүү;
 башаламандык теориясы;
 динамикалуу системдер теориясы: Синай - Рүэл - Боуен (SRB) ченеми.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Франция окумуштуулары
Категория:Математиктер‎
Категория:Туулгандар 1935-жылы
Эрвин Панофский

thumb|Панофский
Эрвин Панофский, фамилиясы Панофски деп да айтылат (нем. Erwin Panofsky; 1892-жыл 30-март, Ганновер - 1968-жыл 14-март, Принстон) - немис жана америкалык искусство тарыхчысы жана теоретиги. 1920-жж. искусство тууралуу немис илиминин жана 1930-жж. - 1960-жж. Америка искусство таануу мектебинин көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

Ишмердигинин немис доорунда Г. Велфлин, А. Ригл жана А. Варбургдардын идеяларын улай көркөм чыгармаларды иконологиялык метод менен изилдөөнүн негиздерин түзгөн, искусство таануунун бир катар негизги категорияларын түптөгөн. Көз караштарын "Идея. Өткөндүн искусство теориясында түшүнүктөрдүн тарыхы жөнүндө"(1924) деген китебинде баяндаган. Гуманизм темасын өнүктүрүүгө анын "Иконология боюнча изилдөөлөр. Реннессанс искусствосундагы гуманисттик темалар" (1939) китеби жана Пристон университетинин окумуштуулары даярдаган "Гуманизмдин максаты" (1940) аттуу жыйнак үчүн жазылган "Искусство тарыхы гуманисттик дисциплина катары" аттуу макаласы арналган. Согуштан кийинки жылдары 1947-1948-жж. Гарвард университетинде окуган лекцияларынын негизинде "Эрте Нидерланд живописи" аттуу китеп чыгарган (1953, 1-2-т.), гот архитектурасы менен алектенген, Дүрердин чыгармачылыгын изилдөөнү уланткан (анын жашоосун жана чыгармачылыгын изилдеген ири окумуштуу болуп калган), "Көркөм сынчы катары Галилей" (1954) аттуу эссе жазган. 

Э. Панофскийдин иштөө методу "чечмелөө жадыбалдары" деп аталган бир нече варианттарда көрүнөт. Мында объект, түр, каражат жана искусство чыгармасын чечмелөө принциби талданат. Бул метод "Көрмө искусстводо маани" (1950) жыйнагында жана "Батыш искусствосунда ренессанс жана "ренессанстар"" (1960, 1-2-т.) китебинде жана башка көптөгөн эмгектеринде өнүктүрүлгөн. Э. Панофскийдин эмгектери Пъер Бурдьенин искусствонун социологиялык концепциясына таасир эткен.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:Германия окумуштуулары
Категория:Тарыхчылар‎
Категория:Туулгандар 1892-жылы
Категория:Өлгөндөр 1968-жылы
Абрахам Пайс

thumb|upright|Абрахам Пайс.
Абрахам Пайс (англ. Abraham Pais; 1918, 19-май, Амстердам - 2000, 28-июль, Копенгаген) - теги голландиялык америкалык теоретик-физик жана илим тарыхчысы. Илимий эмгектери өзөктүк физика, элементардык бөлүкчөлөрдүн физикасы, кванттык талаа теориясынын маселелерине арналган; анын негизги жетишкиндиктерине жат бөлүкчөлөрдүн ассоциативдик туулушу тууралуу идея, бөлүкчөлөрдүн аралаш абалы жана алардын осцилляциясы жөнүндө теория кирет; ал "лептон" жана "барион" терминдерин киргизген. Пайс Эйнштейн, Бор жана Оппенгеймердин популярдуу өмүр баяндарын жана физика тарыхы боюнча бир катар эмгектерди жазган.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 АКШнын Улуттук илимдер академиясынын мүчөсү (1962)
 Р. Оппенгеймер сыйлыгы (1979)
 Улуттук китеп сыйлыгы (1983)
 Оран-Нассау орденинин офицери (1992)
 Эндрү Гемант сыйлыгы (1993)
 Падышалык Нидерланд илимдер академиясынын илим медалы (1993)
 Томас Лүис сыйлыгы (англ. Lewis Thomas Prize; 1995)
 Падышалык Нидерланд илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти

 Шилтемелер 

Категория:Нидерланд окумуштуулары
Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:Физиктер‎
Категория:Туулгандар 1918-жылы
Категория:Өлгөндөр 2000-жылы
Роберт Оппенгеймер

thumb|Роберт Оппенгеймер (1944).
Роберт Жулиус Оппенгеймер (англ. Julius Robert Oppenheimer, 1904-жыл 22-апрель - 1967-жыл 18-февраль) - америкалык теоретик-физик, Берклидеги Калифорния университетинин физика профессору, АКШ Улуттук илимдер академиясынын мүчөсү (1941-ж. баштап). Экинчи дүйнөлүк согуш жылдарында өзөктүк куралдын биринчи үлгүлөрү иштелип чыккан Манхэттен долбоорунун илимий жетекчиси катары кеңири белгилүү; ушул себептен аны көбүнчө "атомдук бомбанын атасы" деп аташат. 

Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин Принстондогу Алдыңкы изилдөөлөр институтунун жетекчиси болуп дайындалган. Ошондой эле, жаңы уюшулган АКШнын Атомдук энергия боюнча комиссиясынын башкы кеңешчиси болгон. Бул ордунан пайдаланып, атомдук куралдын жайылышын жана өзөктүк жарыштын алдын алуу үчүн өзөктүк энергияга эл аралык көзөмөл кылуу керектигин колдоп чыккан. Анын аскердикке каршы бул туруму "Кызыл коркунучтун" экинчи толкуну учурунда бир катар саясий ишмерлердин кыжырын келтирген. Натыйжада, 1954-жылкы айтылуу саясатташкан угуудан кийин ага жашыруун иштерге кирүүгө тыюу салынган. Ошондон кийин түздөн-түз саясий таасирге ээ болбостон, физика боюнча дарс окуп, эмгек жазып, иштей берген. Он жыл өткөндөн кийин президент Жон Кеннеди саясий реабилитация иретинде окумуштууну Энрико Ферми сыйлыгы менен сыйлаган; сыйлык Кеннеди өлгөндөй кийин Линдон Жонсон тарабынан ыйгарылган.

Оппенгеймердин физикадагы эң маанилүү жетишкендиктери деп төмөнкүлөрдү аташат: молекулярдык толкун функциялары үчүн Борн-Оппенгеймер жакындоосу, электрондор жана позитрондор теориясы боюнча эмгектер, өзөктүк синтездеги Оппенгеймер-Филлипс жараяны жана кванттык туннелдөөнү мурдатан айтышы. Ал окуучулары менен бирге заманбап нейтрон жылдыздар теориясына жана кара тешиктер теориясына, ошондой эле, кванттык механиканын, кванттык талаа теориясынын жана космикалык шоолалардын физикасынын айрым көйгөйлөрүн чечүүгө олуттуу салым кошкон. Оппенгеймер устат жана илим жайылтуучу, XX кылымдын 30-жж. дүйнөлүк атак-даңкка ээ болгон Америка теориялык физикасынын негиздөөчүсү болгон.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:АКШ окумуштуулары‎
Категория:Физиктер‎
Категория:Туулгандар 1904-жылы
Категория:Өлгөндөр 1967-жылы
Эмми Нётер

thumb|Эмми Нётер.
Амалия Эмми Нётер (нем. Amalie Emmy Noether; 1882-жыл 23-март, Германия, Эрланген - 1935-жыл 14-апрель, АКШ, Пенсильвания, Брин-Мор) - немис математиги, эң көп абстракттуу алгебрага жана теориялык физикага кошкон салымадары менен белгилүү. Павел Александров, Альберт Эйнштейн, Жан Дйодонне, Герман Вейл жана Норберт Винерлер аны математиканын тарыхындагы эң маанилүү аял деп эсептешкен. Ал ХХ кылымдын улуу математиктеринин бири катары, шакек, талаа жана алгебралардын теорияларын түп-тамыры менен өзгөрткөн. Физикада Нётердин теоремасы симметрия менен сакталуу мызамдарынын байланышын ачыктайт. 

Нётердин математикалык эмгектерин үч мезгилге бөлүшөт. Биринчи мезгилде (1908-1919) иварианттар жана сандык талаалар теориясын өнүктүргөн. Анын Нётер теоремасы деп аталган дифференциалдык инварианттар жана варианттык санак теоремасы "азыркы физикада колдонулган эң маанилүү математикалык теорема" деп аталган. Экинчи мезгил ичинде (1920-1926) "[абстракттык] алгебранын жүзүн өзгөрткөн" ишке киришкен. Ал классикалык Idealtheorie in Ringbereichen ("Шакектеги идеалдар теориясы") китебинде кеңири колдонмолор спектрине жарактуу коммутатив шакектердин идеалдары жөнүндө теория иштеп чыккан. Ал көбөйүүчү чынжырлардын үзүлүүсүнүн жагдайын колдонуунун укмуш жолун тапкан. Бул жагдайларга туура келген объектилерди анын урматына "Нётердик" деп аташат. Үчүнчү мезгил (1927-1935) анын коммутативдик эмес алгебра жана гиперкомплексттик сандар боюнча жарыялоолору менен белгиленет. Нётер топторду көрсөтүү теориясын модулдар менен идеалдар теориясына кошкон. Нётер өз изилдөөлөрүн жарыялоо менен катар башка математиктерге да идеяларын берешендик менен бөлүшкөн. Бул идеялардын айрымдары, мисалы, алгебралык топология жааты, Нётердин изилдөө багыттарынан алыс болгон.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Германия окумуштуулары
Категория:Физиктер
Категория:Математиктер‎
Категория:Туулгандар 1882-жылы
Категория:Өлгөндөр 1935-жылы
Жон фон Нейман

thumb|Жон фон Нейман.
Жон фон Нейман (же Иоганн фон Нейман, нем. Johann von Neumann; туулганда Я́нош Ла́йош Нейман, венг. Neumann János Lajos, IPA: [nojmɒn ˈjaːnoʃ ˈlɒjoʃ]; 1903, 28-декабрь, Будапешт - 1957, 8-февраль, Вашингтон) — кванттык физика, кванттык логика, функциялык анализ, көпчүлүктөр теориясы, информатика, экономика жана башка илимий тармактарга олуттуу салым кошкон еврей тектүү венгр-америкалык математик.

Аны аты менен көпчүлүк заманбап (фон Нейман архитектурасы деп аталган) компүтерлердин архитектурасы, операторлор теориясынын кванттык механикада колдонулушу (фон Нейман алгебрасы) байланыштырылат. Мындан тышкары ал Манхэттен долбоорунун катышуучусу, оюндар теориясынын жана клеткалык автомат концепциясынын түзүүчүсү катары белгилүү. 

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Эс-тутум 
1970-жылы Эл аралык астрономия союзу айдын аркы бетиндеги кратерге Жон фон Неймандын атын ыйгарган. Анын элесине төмөнкү сыйлыктар уюштурулган:

 Жон фон Нейман медалы,
 Жон фон Нейман теория сыйлыгы,
 Жон фон Нейман лекциясы.

 Шилтемелер 

Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:Венгрия окумуштуулары
Категория:Физиктер‎
Категория:Математиктер‎
Категория:Экономисттер‎
Категория:МТ инсандары
Категория:Туулгандар 1903-жылы
Категория:Өлгөндөр 1957-жылы
Карл Лүдвиг Зигел

thumb|Карл Зигел (1975).
Карл Лүдвиг Зигел (нем. Carl Ludwig Siegel, 1896-жыл 31-декабрь, Берлин - 1981-жыл 4-апрель, Гөтинген) - немис математиги.

 Өмүр таржымалы 

Зигел Берлиндеги Гумбольдт университетинде математика, физика жана астрономия окуган. Анын мугалимдеринин арасында М. Планк жана Ф. Фробениустар болушкан. Зигел ошолордун таасири менен математик болуп калган. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда 1917-жылы аскерге алынган. Согуштан кийин Гөттинген университетинде окуган. Бул жердеги жетекчиси Э. Ландау болгон. 1922-жылдан тарта Франкфуртта математика профессору болгон. 1940-жылы АКШга жер оодарган. Согуш бүткөндөн кийин Гөттингенге кайтып келген.

Негизги эмгектерин сандар теориясы, дифференциалдык теңдемелер теориясы жана комплекстүү алмашманын функциялары теориялары жаатында кылган. Ага асман механикасындагы маанилүү эмгектер таандык.

Волф сыйлыгынын лауреаты (1978).

 Илимий ишмердиги 

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:Германия окумуштуулары
Категория:Математиктер‎
Категория:Туулгандар 1896-жылы
Категория:Өлгөндөр 1981-жылы
Фримен Дайсон

thumb| Фримен Дайсон (2005).
Фримен Жон Дайсон (англ. Freeman John Dyson; 1923-жыл 15-декабрь, Англия, Беркшир, Кроуторн - 2020) - англис тектүү америкалык физик-теоретик. Лондон Королдук коомунун (1952) жана АКШ Илимдер академиясынын (1964) мүчөсү. Кванттык электродинамиканы түзгөндөрдүн бири.

 Өмүр таржымалы 

 Илимий ишмердиги 

Дайсон талаанын кванттык теориясы, кванттык электродинамика, математикалык физика, астрофизика, төмөн энергиялардын физикасы боюнча эмгектердин автору. Талаанын кванттык теориясынын дисперсиондук ара катышын далилдеген (Йост-Леман-Дайсон түшүнүгү), S-матрица үчүн формула алган, конондук кайра кубулуулардын негизинде (Дайсон кайра кубулуусу, 1948) кванттык электродинамикадагы дал келбөөчүлүктөрдү классификациялаган (КЭД), S-матрицанын өзгөчөлүктөрүнүн негизинде КЭДдин кайра нормалаштырылуусу жөнүндөгү түшүнүктү көрсөткөн жана талаанын кванттык теориясынын жөнөкөй формалары менен Фейман ык-мамилесинин ортосундагы байланышты көргөзгөн (Фейнман-Дайсон формализми, 1949). Дайсон (Юлианом Швингер, Ричард Фейнман жана Синъитиро Томонаго менен катар) азыркы кванттык электродинамиканын негиздөөчүлөрүнүн бири деп эсептелүүгө акылуу.

Дайсон 1955-жылы нурлануунун металдар тарабынан резонанстык парамагниттик жутулушу теориясын түзгөн. 

Дайсон астрофизикада пульсарларды (жылдыз жылтылдагы) жана нейтрон жылдыздарды изилдеген. Дайсон Сферасы концепциясынын автору. Бул - ортосунда жылдыз бар чоң радиустагы (планета орбиталарынын радиусунчалык) ичке сфералык кабыктан турган болжолдуу курулуш. Ал бул сфера жөнүндө идеяны фантаст Олаф Сеплдондун "Жылдыздардын жаратуучусу" аттуу китебинен алган. Өнүккөн цивилизация Дайсон кабыгын борбор жылдыздын кубатын толук керекке жаратуу жана жашоо чөйрөсү көйгөйүн чечүү үчүн пайдаланышы мүмкүн деп болжолдонот. Дайсон жерден тышкаркы цивилизацияларды издөөдө ушул түшүнүктөргө таянууну сунуштаган.

 Сыйлыктары 

 Шилтемелер 

Категория:АКШ окумуштуулары
Категория:Британия окумуштуулары
Категория:Физиктер‎
Категория:Математиктер‎
Категория:Туулгандар 1923-жылы