Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Кан түкүрүү

Кан түкүрүү - какырык менен кандын аралаш чыгышы.
 
Кан түкүрүү көбүнчө өпкөдөгү кан тамырлардын жарылышы, өпкөдө кан токтоп калуу, ошондой эле кан тамырлардын өткөргүчтүгүнүн жогорулашынан болот. Кан түкүрүүдө бир аз кан аралаш какырык же таза кан чыгат, кээде таза кан көп чыкса, ал өпкөдөн кан агып жаткандыгын айгинелейт. Кан түкүрүү туберкулёз, бронхоэктаз оорусунда, өпкөнүн шишигинде, өпкөнүн сезгенишинде жана башка болот.
Кан түкүрүүдө оорулуунун башын бийик жаздап, кыймылдатпай, сүйлөшпөй жаткыруу керек. Көкүрөгүнө муздак суу басып, тезинен врач чакыруу зарыл.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина‎
Кан токтотуучу дарылар

Кан токтотуучу дарылар - канагууну басуучу каражаттар.
 
Жергиликтүү жана жалпы (сиңгенден кийин) таасир берүүчү дарылар болуп бөлүнөт. Жергиликтүү Кан токтотуучу дарыларга куруштуруучу заттар, кан тамырды тарытуучу дарылар, кан уюуну күчөтүүчү каражаттар (тромбин, кан токтотуучу губка) кирет. Алар негизинен эң майда кан тамырлар канаганда же операция жасоодо кан агууну токтотуш үчүн (адреналин, тромбин жана башка) колдонулат. Жалпы (сиңгенден кийин таасир берүүчү) дарыларга викасол (к. Витамин препараттары), кальций туздары (кальций глюконаты, кальций хдориди), ошондой эле түрдүү дары өсүмдүктөрдүн (суу калемпири, калина, чалкан, каз таңдай, арника, ак тикен жана башка) препараттары кирет. Негизинен булар жатындан жана геморрой түйүндөрүнөн кан акканда колдонулат. Кан токтотуучу дарылар врачтын сунушу боюнча гана берилет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Дарылар
Кан тамырды тарытуучу дарылар

Кан тамырды тарытуучу дарылар — кан тамырлардын тонусун көтөрүп, натыйжада артериялык кан басымын жогорулатуучу каражаттар.
 
Алар борбордук нерв системасы аркылуу жана четки нерв системасынын ар кайсы структурасына, ошондой эле кан тамырдын жылма жана серпилгич элементтерине түздөн-түз таасир этүүчү болуп бөлүнөт. Биринчи тобуна - аналептик дарылар, экинчи тобуна кан тамырлардын адренорецепторлорун дүүлүктүрүүчү норадреналин, адреналин (к. Медиаторлор), аминдер (метазон, фенамин, нафтазин), ошондой эле жатынды жыйрылтуучу дарылар, кан токтотуучу дарылар, куруштурма заттар кирет. Алар негизинен коллапста, шокко каршы колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Дарылар
Кан тамырды кеңейтүүчү дарылар

Кан тамырды кеңейтүүчү дарылар - кан тамырлардын тонусун төмөндөтүп, алардын жылчыгын кеңейтүүчү каражаттар.
 
Алардын таасиринен дененин көпчүлүк кан тамырлары, ошондой эле артериялык кан тамырлары кеңейип, артериялык кан басым төмөндөйт. Эгерде дененин өзүнчө бөлүгүнүн (мисалы, орган) кан тамыры кеңейсе, кан басымы өзгөрүлбөйт. Бул дарылар нейротроптук жана миотроптук болуп бөлүнөт. Нейротроптук дарыларга уктатуучу дарылар, сеп алдыруучу каражаттар, бромиддер, магний сульфаты, ганглийди блокадалоочу каражаттар, симпат нервдердин учунан кан тамырлардын жылма булчуңдарына козголууну өткөрүүгө тоскоол кылуучу заттар (октадин, дигидроэрготоксин, фентоламин), норадреналиндин (к. Медиаторлор) пайда болушун жана чыгышын бузуучу каражаттар кирет. 

Миотроптук дарылар кан тамырлардын жылма булчуңдарына түздөн-түз таасир берип, майда кан тамырларды кеңейтет. Алар спазмга каршы таасир берет. Бул топтогу заттарга жүрөктүн кан тамырларын кеңейтүүчү (нитриттер), түрдүү өсүмдүктөрдөн алынуучу заттар (папаверин, даукарин, девинкан жана башка), ошондой эле синтезделген (дипрофен, эуфиллин жана башка) дарылар кирет. Алар гипертония оорусу, эндартериит, стенокардияда кеңири колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Дарылар
Кан тамыр дистониясы

Кан тамыр дистониясы - нервдик чарчоодон же катуу кармаган жана өнөкөт жугуштуу оорулардан, уулануудан кийин, витамин жетишсиздигинен болот.
 
Кан тамыр дистониясы өнөкөт же кээде приступ сыяктуу (вегетативдик-кан тамыр пароксизмдери) кармайт. Кан тамыр дистониясы нерв системасы тубаса начар адамдарда кезигет. Мындай адамдар аба ырайы өзгөргөндө кыйналышат, кара жумуш жасаганда, кайгырганда, кубанганда жана башка кубарып же кызарып кетишет, жүрөгү тез кагып тердейт. Вегетативдик-кан тамыр пароксизмде адамдын башы же жүрөгү ооруп, ал тез-тез кагат, өңү кубарып же кызарат. Кан басымы жогорулап, тамыры тез кагып, эти ысыйт, чыйрыгат, кээде себепсиз коркот. Айрым учурда алы кетип, башы айланат, көзү караңгылайт, тердейт, кускусу келип, кан басымы төмөндөйт, тамыры солгундайт. Приступ бир нече минутадан 2-3 саатка чейин созулат. Оору күчөгөндө кол-бут муздап, көгөрөт, нымдашат. Манжалар уюп, чымырайт, сайгылашат, бир нерсе жөрмөлөп кеткенсип кыбырайт, кээде ооруйт. Оорулуу үшүкчөөл келет, буту -колу үшүгөндө кубарып, а түгүл манжалары шишимик тартып турат. Чарчап-чаалыккандан, катуу толкундануудан оору бат-бат кайталащы мүмкүн. Приступтан кийин оорулуу бир нече күнгө чейин шалдырап алы кетип, ооруксунуп жүрөт.
 
Вегетативдик-кан тамыр парвксизмдеринин бир түрү - эстен тануу. Адам эстен танганда көзү караңгылап, өңү кубарат, алы кетет, эсин жоготуп, жыгылат. Оорулуунун абалын жеңилдетүү үчүн дароо жаткырып, нашатырь спиртин жыттатуу керек.
Кан тамыр дистониясын болтурбоо үчүн бала чактан денени чыңдоо зарыл (к. Организмди чыңдоо). Нервдик чыңалуулардан оолак болуу, эгер ооруп калса врачтын көрсөтмөлөрүн так аткаруу зарыл. Зыяндуу кесипте иштегендер эмгекти коргоо боюнча көрсөтмөлөрдү сактоосу керек. Дарылоодо дары каражаттары менен физиотерапиялык процедуралар комплексин врач дайындайт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:оорулар
Кан сары суусу

Кан сары суусу - кандын кан элементтери жана фибрини жок суюк бөлүгү.
 
Алар жугуштуу ооруларды алдын алууда же микробдордун жана уулуу жаныбарлардын токсиндери менен ууланууну дарылоодо колдонулат. Кан сары суусунун коргогуч жана дарылоо касиети андагы өзгөчө бирикмелер - антителолор менен байланыштуу. Алар киши менен жаныбарлар организмине түрдүү белогу бар агенттер киргенине жооп кайтарып берүү үчүн пайда болот. Көп убакыт, кээде өмүр бою кишинин Кан сары суусунда антителолор сакталып жүрө берет. 

Мисалы, кээ бир жугуштуу оору менен ооруган кишилерге ал оору кайрадан жукпайт. Токсиндерге каршы антитоксиндер болот. Өзгөчө, чекир жылан, чаар жылан, гюрза, кара курт, чаяндын ууларына каршы Кан сары суусу абдан натыйжалуу.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Кан препараттары

Кан препараттары - дарылоо максатында кан ордуна куюлуучу суюктуктар.
 
Кан препараттары составы боюнча 5 топко бөлүнөт: 
 1) белоктуу (донордун плазмасы, кан сары суусу, желатиноль), 
 2) коллоиддүү (пектин, полиглюкин, полийинилпирролидон), 
 3) туздуу (натрий хлоридинин изотониялык эритмеси, Рингер-Локк эритмеси), 
 4) шокко каршы суюктуктар (туздуу, коллоиддүү туздуу), 
 5) белок гидролизаттары (гидролизин, аминопептид). 

1-топтогу Кан препараттары кан ордуна, ууланууга каршы, кан токтотуу жана парэнтералдык тамактануу үчүн; 2-тобу - кан айлануу кескин түрдө бузулганда, түрдүү ууланууда; 3-тобу - суу жана электролит балансын калыбына келтирүүдө; 4-тобу шоктун алдын алуу жана дарылоодо; 5-тобу - парэнтералдык тамактанууда колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина‎
Кан пайда кылуучу органдар

Кан пайда кылуучу органдар - кандын формалуу элементтерин пайда кылуучу органдар.
 
Аларга кемик, көк боор жана лимфа түйүндөрү кирет.
Кемик - кан пайда кылуучу негизги орган. Анын негизи болуп өзгөчө ретикуль тканы эсептелет. Клеткаларында кан тамырлар, айрыкча капиллярлар өтө көп. Кемиктин бүткүл тканы кандын жетилген клетка элементтери менен толгон. Кемикке караганда сөөк чучугунда май көп болот. 4 жашка чейинки балдарда сөөк көңдөйү жалаң кемик менен толгон, ал эми чоң кишилерде кемик жалпак сөөктө жана жиликтин башында гана болот. Кемикте эритроциттер, лейкоциттин ар кандай формалары жана тромбоциттер пайда болот.
 
Лимфа түйүндөрү (к. Лимфа системасы) кан пайда болуу процессине жана организмдин коргонуу реакциясына катышып, лимфоциттерди пайда кылат.
Көк боор ич көңдөйүнүн оң тарабында, тыкыс капсулада жайгашкан. Көк боордун көп бөлүгүн ак жана кызыл пульпа түзөт: Кызыл пульпа кандын формалуу элементтери, айрыкча эритроциттер менен толгон. Ак пульпа лимфа тканынан пайда болуп, лимфоциттерди иштеп чыгарат. Көк боор кан пайда кылуудан сырткары кан пайда кылууну жөнгө салууга, кан агымынан бузулган эритроциттерди, микроорганизмдерди жана башка канга түшкөн бөтөн заттарды кармап, коргоо функциясын аткарат; анда бул кармалган элементтерге каршы антитело иштелип чыгарылат. Андан сырткары көк боор кан жана гемоглобиндин запас резервуары болуп эсептелет. Организмде кандын формалуу элементтери тынымсыз бузулуп турат (мисалы, тромбоцит бир жумадан кийин ажырайт). Ошондуктан Кан пайда кылуучу органдардын негизги функциясы - кандын клеткалуу элементтерин үзгүлтүксүз толтуруп туруу.
 
Кан пайда кылуучу органдардын оорулары өтө көп түрдүү. Бирок бул оору менен ооругандардын саны жүрөк кан тамыр системасынын, өпкө же ичеги-карын жолунун өнөкөт оорулары менен ооругандардан аз. Бул оору менен ооругандар негизинен аз кандуулук, гемобластоздор (лейкоздор жана башка) жана геморрагиялык диатездер болуп үч топко бөлүнөт. Бул оорулардын себептери тукум куума, ошондой эле чөйрө факторунун таасирине байланыштуу болушу мүмкүн. Бирок мындай айырмалоо туура болбой калат. Себеби чөйрө фактору кишинин тукум куума кемтигине таасирин тийгизгенде болушу мүмкүн. Кээ бир тромбоцити тукум куума кемтиктүү кишилерде ацетилсалицил кислотасын (аспирин) көп колдонуу кан агууну токтотууну кыйындатат. Дарыны (сульфаниламиддер, кээ бир антибиотиктер жана башка) баш аламан кабыл алуу сөөк кемигинин кан пайда кылуу функциясын бузат. Гемоглобиндин (гемдин) пайда болушунун, кандын уюшунун бузулушу (к. Гемофилия) жана башка тукум куума кемтик болуп эсептелет. Бирок бир катар кан органдарынын оорулары толук изилдене элек. Кан составынын өзгөрүүсүн, оорунун түрүн врач тактайт. Кан пайда кылуучу органдардын ооруларын диагноздоо, дарылоо жана алдын алуу үчүн диспансерлөө, санаторий-курорттук карта толтурууда дени соо кишилердин канына анализ жүргүзүлөт. Мында билинбей жүргөн оорулар табылып, аны өз убагында дарылоого мүмкүндүк берилет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Анатомия‎
Кан куюу станциясы

thumb|upright|Кан куюу станциясы (Кызыл Крест, 1953).
Кан куюу станциясы - кан куюу жана аны даярдоо, уюштуруу методикалык жетекчиликти ишке ашыруучу медициналык мекеме.
 
Кан куюу станциясы донорлук тармактарды пландайт жана топтойт, донорлорго күбөлүк берет, каттайт, канга аралжы суюктуктарды даярдайт жана сактайт, аларды дарылоо мекемелерине бөлүштүрөт. Кан куюу станциясы Кызыл Крест жана Кызыл Жарым Ай коомдорунун союзу менен бирдикте калкты донорлукка тартуу (Донорлор күнү жана башка) үчүн агитация пропаганда жана уюштуруу иштерин жүргүзөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина‎
Кан куюлуу

Кан куюлуу - дененин ткань, орган жана ич көңдөйүнө кандын чогулушу.
 
Кан куюлуу кан тамыр жабыркаганда, кандын уюшу бузулганда болуучу ички кан агуунун кесепетинен болот. Кан куюлуу кырсыкка учураганда, оору процессинде (мисалы, атеросклероздо) жабыркаган кан тамырлар айрылганда, кан тамырлардын өткөргүчтүгү жогорулаганда байкалат. Кан куюлган жердеги кан тканга сиңип же ал жерге чогулуп, тканды кысат жана гематома пайда болот. Ашыкча кан ткандарды сезгентет, аларды кан менен камсыз кылуучу майда кан тамырларды, сезгич нерв учтарын кысып оорутат. Кан куюлуунун организм үчүн коркунучтуулугу анын жайгашкан ордуна байланыштуу. Мисалы, булчуңга, муун көңдөйүнө жана башкаларга абдан көп Кан куюлууга караганда мээге кичине эле Кан куюлуу өтө коркунучтуу. Дарылоо кан куюлган жерге, мүнөзүнө, себебине жараша жүргүзүлөт (к. Гематома, Инсульт, Кокустатуу). Ич көңдөйүнө өтө көп Кан куюлууда кан жоготуу коркунучу туулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар‎
Кан басымын төмөндөтүүчү дарылар

Кан басымын төмөндөтүүчү дарылар - артерия кан басымын төмөндөтүүчү каражаттар (дибазол, раунатин, резерпин жана башка).
 
Бул максатта жүрөктүн жыйрылуу күчүн басаңдатып, толтого кандын келишин азайтуучу, мээнин кан тамырларын кыймылга келтирүүчү борбордун активдүүлүгүн басаңдатуучу дарылар, ошондой эле заара айдама заттар колдонулат. Врач дарынын өзгөчөлүгүнө, организмдин абалына, оорунун стадиясына карай сунуш кылат. Врачтын кеңешисиз өз алдынча колдонуу кан басымын өтө төмөндөтүп, өмүргө коркунучтуу абалга - коллапска алып келиши мүмкүн.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:дарылар
Калктуу жерди тазалоо

Калктуу жерди тазалоо - көчөнү шыпырып, тазалоо, таштанды, ыпыр-сыпырды чогултуп, ташып кетүү жана зыянсыздандыруу боюнча иш-чаралар системасы.
 
Калктуу жердеги таштандынын өлчөмү ошол аймакта жашаган калктын санына, канализациянын болушуна, климаттык шартка, жылытуу системасына жана отундун түрүнө жараша болот. Таштандыны убагында чогултуп, ташып кетпесе, ал чирик сасыйт, ага чымын жумурткаларын таштайт, айрым жугуштуу ооруларды жуктуруучу кемирүүчүлөргө азык болот, булганган жердеги микроорганизмдер жана гельминт жумурткалары жаандын суусу менен агын сууга кошулуп, аны булгайт.

Үйдөгү таштанды менен шыпырындыны атайын идишке чогултат. Эреже боюнча үй тиричилик таштандыларын 3 күндө бир ташып кетүү керек. Көп кабаттуу үйлөрдөн таштанды атайын түтүктөр аркылуу сыртка чыгарылат. Чогулган таштанды жана ыпыр-сыпыр калктуу жерден алыс төгүлүп, өрттөлүп же көмүлүп жок кылынат, зыянсыздандырылат же кайра иштетилет (к. Таштандыларды зыянсыздандыруу).

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Калктуу жерди абаттоо

Калктуу жерди абаттоо - адамдын жашоосуна ыңгайлуу, жагымдуу шарттарды түзүүгө багытталган чаралар жыйындысы.
 
Өнөр жай курулушунун улам өсүшү, транспорттун көбөйүшү калктын ден соолугуна, турмуш-тиричилигине, айлана-чөйрөгө жагымсыз таасир тийгизбей койбойт. Өнөр жай жана ичинен күймө кыймылдаткычтар бөлүп чыгарган таштандылар, транспорттун интенсивдүү кыймылы калктуу жердин санитария-гигиеналык шарттарын начарлатып, абаны, турак жайды, тиричилик буюмдарын булгап, ызы-чууну көбөйтөт. Бул факторлордун адамга тийгизген жагымсыз таасирин алдын алуу же азайтуу үчүн пландалган жана санитария-техникалык чаралар комплексин ишке ашыруу зарыл. Пландалган чараларга калктуу пункттарды туура жайгаштыруу, санитариялык коргоо зонасын түзүү жана башка кирет. Калктуу жерди абаттоодо маданий-тиричилик имараттарын куруу менен ал жерди жашылдандыруу, коммуналык жактан тейлөө (жылытуу, электр газы жана башка менен камсыз кылуу) чоң мааниге ээ. 

Санитария-техникалык чараларга суу менен камсыз кылуу, канализация, ассенизация, таштандыларды зыянсыздандыруу, калк отурукташкан жерлерди тазалоо, дүкөн, дарылоо-алдын алуу, балдар, маданий-тиричилик мекемелерин куруу кирет. Калктуу жерди абаттоонун эң милдеттүү иши - калк отурукташкан жерлерди, шаардык турак жай райондорун жашылдандыруу. Отургузулган бак-дарактар температуранын төмөндөшүнө, абанын таза болушуна көмөктөшүп, кычкылтек менен байытат, ызы чууну азайтат. Орточо шаарлардын (100 миң калкы менен) турак жай райондорунда тигилген бак-дарактардын аянты 1 кишиге 5 м2, ири шаарларда 7мг, курорт-шаарларда 16 мг болушу зарыл. Турак жай райондорун жашылдандыруу калктын эс алуу шарттарын жакшыртат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Калкан сымал бездин жанындагы без

Калкан сымал бездин жанындагы без - калкан сымал бездин аркасында жайгашкан ички секреция бези.
 
Көлөмү 10-15 мм, 2 жана 4 бөлүкчөдөн турат. Ал организмдеги кальций жана фосфор алмашууну жөнгө салуучу паратгормонун бөлүп чыгарат, сөөк тканынын пайда болушу, кандын уюшу, булчуңдун жыйрылышы, нерв импульстарынын берилиши, жыныс клеткаларынын уруктанышы жана башка физиологиялык процесстер организмде кальцийдин нормалдуу алмашуусунда гана ишке ашат. Бул бездин секрети көп бөлүнсө (шишигинде) гиперпаратиреоз оорусу өөрчүйт, сөөк көңдөйлөнүп морт болуп калат. Ал эми сийдикте кальцийдин көбөйүшү бөйрөк же табарсыкта таштын пайда болушуна алып келиши мүмкүн. Тескерисинче паратгормон организмде жетишсиз бөлүнсө, гипопаратиреоз оорусу пайда болот, анда кишини калтырак басат. Мындай абал бул без сезгенгенде же операция жасап, алып салганда болот.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Анатомия‎
Кал

Кал (мең) - теринин өөрчүү кемтиги.
 
Ал тубаса же кийин пайда болушу мүмкүн; кан тамырлуу, пигменттүү (өтө кара түстө) жана сөөл сымал болушу ыктымал. Пигменттүү Кал пигменти бар тери клеткаларынан жана тери нервдерин каптап турган кабыкчанын клеткаларынан пайда болот, түрдүү түзүлүштө жана чоңдукта, бети жылмакай же сөөл сымал, түсү күрөң, кээде үстүнө кыл өсөт. Кан тамырлуу Кал тери кан тамырларынын күчөп, иретсиз өсүшүнөн пайда болуп, ачык кызыл, кара көк, кызгылт көк түстө, түрдүү өлчөмдө болот. Түйүндөргө окшоп, теринин деңгээлинен көтөрүлүп турат, бети текши эмес, кээде жайылып өсүп, дененин көп жерине таркап кетет. Сөөл сымал Кал териден көтөрүлүп турат, өңү - кара күрөң. Аны ар кандай өйкөлүү, дүүлүгүүлөрдөн, күндүн нурунан сактоо керек, эгерде сезгенип көлөмү чоңоё баштаса, түсү өзгөрсө тезинен врачка кайрылуу зарыл. Калды дарылоону же жоготууну врач-онколог чечет.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Какач

thumb|upright|Какач.
Какач — баштын чачтуу терисинде пайда болуучу көп сандаган түрпүчө.
 
Жөнөкөй какачта майда түрпүчөлөр бүт чачта же маңдайда жана төбөдө болот. Мында май аз бөлүнүп, кычышат; чач кургап кырчылып түшө баштайт. Какач витамин (В, А тобундагы) жетпегенден, ичеги-карын, нерв системасынын иши начарлоодон, чачты жакшы күтпөгөндөн пайда болот. Майдын көп бөлүнүүсүнөн (к. Себорея) пайда болгон Какач майланышып, саргыч тартып, чач тез кирдейт. Какач пайда болгондо врачтын көрсөтмөсү менен витаминге бай тамак-аш ичип, жакшы уктап, маалы менен эс алып, какачтын түрүнө жараша чачты күтө билүү керек (к. Чач). Какачтын өтө көбөйүшү, баштын терисинин сезгениши, чачтын кырчылып түшүшү айрым оорулардын (мисалы, микроспория, псориаз, экзема) белгиси болушу мүмкүн, андыктан бул учурда врачка кайрылуу зарыл.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Иллюзиялар

Иллюзиялар - турмуштагы чыныгы нерселерди жана көрүнүштөрдү жаңылыш кабыл алуу.
 
Иллюзиялар түрдүүчө айырмаланат. Сезүү органдарынын бөтөнчө функцияларына байланышкан Иллюзиялар физиологиялык деп аталат. Мындай Иллюзиялар айлана-чөйрөнүн объективдүү касиеттери менен шартталат. Психикалык Иллюзиялар адамдын сезүү-туюмунун өзгөчөлүгүнө байланыштуу. Психиатриялык тажрыйбада көбүнчө угуу жана көрүү Иллюзиялары көп учурайт. 

Иллюзиялар адатта оорулуу адамдарда байкалат,кээде дени сак адамдарда да кездешет. Аны башка кайгы-капа да күчөтүшү мүмкүн, бирок оору экенин түшүнбөстүктүн кесепетинен жаңылыш кабыл алуудан кабылдап кетиши ыктымал.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Жүрөк массажы

thumb|Жүрөк массажы.
thumb|Жүрөк массажы.
Жүрөк массажы - жүрөк токтоп калганда анын ишин калыбына келтирүү жана жүрөк иштегиче кан айланууну жүргүзүп туруу максатында жасалган механикалык таасир.
 
Жүрөк массажы жүрөк токтогон бардык учурда жасалат. Жүрөк таажы сымал кан тамырлары кысылганда, жүрөк өтө начарлаганда, миокарддын инфарктында, оор кырсыкка чалдыкканда, чагылган тийгенде же электр тогу урганда токтошу мүмкүн. Жүрөк токтогондо адам эсинен танат, күрөө тамыр артериясы какпай, таптакыр дем албай же анда-санда алсыз дем алат, өңү кубарат, кареги чоңоёт.
 
Жүрөк массажынын эки түрү бар: кыйыр же сырттан (жабык) жана түздөн-түз же ичтен (ачык) массаж деп аталат.

Кыйыр массаж көкүрөктүн жүрөк жайгашкан тушун кысуу жолу менен жасалат, жүрөк төш сөөгү менен арка омурткасынын ортосунда кысылганда андагы кан кан тамырларга куюлат. Кысуу токтолгондо жүрөк калыбына келип, кайра венага кан толот. Жүрөккө кыйыр массаж жасоону ар бир адам билүүгө тийиш. Массажды мүмкүн болушунча жүрөк токтор замат жасоо керек. Оорулууну түз, катуу жерге (полго, тактайга) жаткырат. Жардам берип жаткан адам оорулуунун оң же сол жагына туруп, алаканын анын төш сөөгүнүн уч жагына туштап коёт. Анын үстүнө экинчи алаканын коюп, салмагын салып күч менен тез-тез (секундасына 1 жолу) ыргактуу басат. Ар бир баскан сайын колду тартып алып, жүрөккө кан толууга мүмкүндүк берүү зарыл. Вена кан тамырларындагы кан жүрөккө жакшы куюлушу үчүн оорулуунун бутун көтөрүңкү коюу керек. 10-12 жаштагы балдарга Жүрөк массажы бир кол менен жасалат, ал эми ымыркайларга эки манжанын учу менен жасоо жетиштүү. Массаж жасап жатканда сөзсүз жасалма дем алдыруу (ооздон оозго, ооздон мурунга) керек. Ар бир дем алдырган сайын жүрөктү беш жолу кысат, ошентип минутасына 12 жолу дем алдырып, 60 жолу жүрөктү кысуу керек. Кыйыр Жүрөк массажы жөнөкөй, бирок эң натыйжалуу ыкма болуп, көп адамдын өмүрүн сактап калууга өбөлгө түзөт: ал биринчи жардам катары көрсөтүлөт. Жүрөк массажынын натыйжасын каректин кичирейишинен, тамырдын өзү кага баштоосунан, дем алганынан баамдоого болот. Массажды врач келгиче же өлүк сыны киргиче жасоо керек.

Түздөн-түз Жүрөк массажы көкүрөк көңдөйүнө колду салып жүрөктү улам сыгып туруу менен жүргүзүлөт. Мындай массажды көкүрөк көңдөйүнө операция мезгилинде хирург жасайт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Медицина
Жүлүн суюктугу

Жүлүн суюктугу - мээ карынчаларын жана мээ менен жүлүндү сыртынан каптап туруучу тор сымал кабыктын алдын толтуруучу түссүз тунук зат.
 
Жүлүн суюктугун мээ карынчаларын ичинен каптап туруучу кан тамыр чатышмаларынын өзгөчө бездери пайда кылат. Адамда 120-200 млдей Жүлүн суюктугу болот. Бирок Жүлүн суюктугуунун өлчөмү адамдын жашына жараша өзгөрүп турат (улгайган адамда Жүлүн суюктугу жаштардыкына караганда көп). Жүлүн суюктугу химиялык составы боюнча канга окшош, бирок андагы элементтердин саны канга караганда кыйла аз. Ал коргонуу функциясын аткарып, мээ менен жүлүндүн зат алмашуусуна катышат; баш сөөктүн ички басымын туруктуу кармап турат. Анын составы адам ооруганда тез өзгөрөт: эгер адам менингит менен ооруса Жүлүн суюктугу бозорот; мээге же анын кабыктарына кан куюлса мээ суюктугу - кызгылт, шишик болсо саргыч тартат; айрым жугуштуу оорулар менен ооруганда Жүлүн суюктугунда ар канай оору микробдору да пайда болот. Ошондуктан клиникада аны изилдөө чоң мааниге ээ.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Категория:Анатомия‎