Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Шамчалар

Шамчалар дозаланган дары формаларына кирет, башкача айтканда дары майларындай жасалбастан дозага (өлчөмгө) бөлүнүп жасалат. Бөлмө температурасында алар катуу; дене температурасында эрийт. Алар дарыдан жана шам негизин түзүүчү заттардан турат. Шамчалар жатын кынына жана көтөн чучукка киргизилүүчү болуп бөлүнөт. Алар аялдын жыныс органдарынын ооруларында, ошондой эле бойго бүтүрбөө максатында пайдаланылат.Көтөн чучукка киргизилүүчүлөр көтөн чучуктун ооруларында түздөн түз таасир этүүгө жана ички органдардын ооруларында колдонулат. Алар кургак жана салкын жерде, парафинделген кагазга, целлофанга оролуп сакталат. Кургак дары формаларына күкүм, гранул, таблетка, дражё, пилюлялар кирет. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Категория:Дары формалары
Заара агуучу түтүк

thumb|300px|Табарсыктын, жыныстык мүчөнүн жана уретранын түз кесилиши.
Заара агуучу түтүк — бөйрөк менен табарсыкты кошуп туруучу түтүк орган. 

Ал аркылуу бөйрөктө иштелип чыккан заара табарсыкка өтөт. Анын узундугу 30 смдей болот. Заара аккычтын үч кууш жери бар. Заара аккыч үч катмардан турат: эң сырткы катмары — бириктиргич ткань кабыкчасы, эң ичкиси — былжырлуу кабыкча. Булардын ортосунда булчуң кабыкчасы бар. Булчуң катмары узунунан жана туурасынан кеткен жылма булчуң талчалардан турат. 3аара агуучу түтүктүн табарсыкка куйган жериндеги узатасынан кеткен булчуңдуу катмары зааранын табарсыкка өтүүсүнө көмөктөшөт. 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Заара айдама каражаттар

Заара айдама каражаттар — бөйрөктүн заара бөлүп чыгаруусун күчөтүүчү дарылар. 

Аларга синтез жолу менен алынган түрдүү заттар кирет. Заара айдама каражаттар негизинен натрий иондору менен суунун бөйрөк түтүкчөлөрүндө кайра сиңирилишине тоскоол кылып, организмден ашыкча натрий иондорун жана аны менен байланышкан сууну чыгарууга жардам берет. Заара айдама каражаттар заара менен бирге башка иондордун (калий, хлор) чыгуусун күчөтөт. Организмден калий иондору ашыкча чыгып кетсе жүрөктүн иштеши начарлайт. Анын алдын алуу үчүн калийге бай тамак-аш (картошка, өрүк, сабиз) сунуш кылынат. Кээ бир өсүмдүктөрдүн (ак кайыңдын жалбырагы менен бүчүрлөрү, арчанын уругу, мөмө-жемиштер — жүзүм, шабдаалы, өрүк) заара айдоочу касиети бар. Заара айдама каражаттар негизинен денеде суюктук көбөйүп, ак шишик басуу менен коштолгон жүрөк, боор, бөйрөк ооруларында колдонулат. Жүрөк гликозиддери да заара чыгышын күчөтөт. 

Заара айдама каражаттар дарыгердин сунушу боюнча гана колдонулат. Контролсуз ичкенде терс таасирлер пайда болот. 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Заара жыйнагыч

Заара жыйнагыч — резина, полиэтилен же нейлондон жасалган 2 жагы ачык баштыкча.
 right|thumb|200px|Заара жыйнагыч: 1— эркектики; 2— аялдыкы.
 
Аны дайыма же түнкүсүн заара токтобой калганда киет. Жогорку тешигинен заара келип түшөт, төмөнкү тешигинен атайын крандын жардамы менен заара сыртка чыгарылат. Жогору жагына аял жана эркектин жыныс органдарынын анатомиялык өзгөчөлүгүнө ылайык даярдалган заара тоскуч бекитилет. Заара жыйнагычты денеге атайын курдун жардамы менен тагынып жүрөт. 

Аны күндө жылуу суу менен самындап жууп туруу зарыл. Эгерде заарада ириң болсо дезинфекциялоочу эритме (хлорамин, фурацилин) менен чайкоо керек. Ошондой эле жыныс органдарын да таза кармап, самындап жууп туруу зарыл. 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Заара-жыныс системасы

thumb|right|1. Заара бөлүп чыгаруу системасы: 2. Бөйрөк 

3. Бөйрөк күлтүгү 4. Сийдик түтүкчөлөрү 5. Табарсык 

6. Заара чыгаруучу канал.7. Бөйрөк үстүндөгү без
Кан тамырлар: 8. Бөйрөк артериясы жана венасы 9. Алдыңкы көңдөй вена 

10. Курсак көңдөйүнүн аортасы11. Жалпы жамбаш артериясы жана венасыБашка органдар: 

12. Боор 13. Жоон ичеги 

14. Жамбаш сөөк
thumb|Эркектин заара-жыныс тутуму
thumb|Аялдын заара-жыныс тутуму
thumb|Аялдын жамбаш органдары
Заара-жыныс системасы заара пайда кылуучу, заара бөлүп чыгаруучу жана жыныс органдарын бириктирет. 

Заара-жыныс системасы өздөрүнүн өөрчүү жана айрым кызматтары менен окшош келет. Алсак, эркектин сырткы жыныс мүчөсү сийдик жана эркектик урук (сперма) да чыгарат. Ал эми аялдардыкы жыныс жолу заара түтүкчөсүнөн башка болуп, экөө тең кын босогосуна ачылат. Азыркы анатомияда Заара-жыныс системасы эки органдар системасына бөлүнөт: заара пайда кылуучу жана аны бөлүп чыгаруучу — заара бөлүп чыгаруу системасы жана көбөйүү кызматын аткаруучу — ички жана сырткы жыныс органдары. 

 Колдонулган адабияттар 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Зааранын токтобой калышы

Зааранын токтобой калышы ар кандай ооруларда (урологиялык, неврологиялык, гинекологиялык) байкалат.

Зааранын токтобой калышы айрым оорулардын белгилери болуп саналат. Ал таптакыр (абсолюттук), бир аз жана түнкүсүн токтобой калуу болуп бөлүнөт. Зааранын токтобой калышына төрөт учурунда, ар түрдүү операция мезгилинде табарсыктын кырсыкка учурашы, өнөкөт цистит, борбордук же четки нерв системасынын айрым оорулары, простата безинин аденомасы, заара каналынын ичкерип сезгениши, бөйрөк түтүкчөсү табарсыкка ачылбай, жыныс органдарына же көтөн чучукка куюлушу себеп болот. 

Заара такыр токтобой калганда табарсыкта кармалбай түз сыртка агып турат. Бул табарсыктын же заара чыгаруучу түтүктүн тубаса кемтигинде болот. Зааранын токтобой калышынын бул түрү операция жолу менен дарыланатомиялык Зааранын бир аз кармалбай калышы көбүнчө аялдарда төрөт мезгилиндеги жабыркоодон болот, ошондой эле нерв системасынын ооруларына да байланыштуу. Мында күлгөндө, корккондо, чүчкүргөндө заара бир аз чыгып кетет. Аны дарылоодо башка ыкмалар менен айыктыруучу гимнастиканын мааниси зор. Бул түрү байкалганда врачка кайрылып чыныгы себебин таап жана негизги ооруну дарылоо керек. Түнкүсүн заарасы токтобой калган балдарды жатарда, түнкүсүн ойготуп заара ушаттыруу, кечкисин суюктукту аз берүү сунуш кылынат. Бул 12—16 жашка чыкканда жоголо баштайт. Бирок себебин эрте таап, эрте дарылоо жакшы натыйжа берет. Заараны териге тийгизбөө үчүн заара жыйнагычты пайдалануу, күн сайын жуунуп, чурай жана санды вазелин менен майлоо керек. Айрым ооруларда (цистит, простата безинин аденомасы, заара жолунун таш оорусу жана башка) оорулуунун такай заара кылгысы келип турат. Бул абалды Зааранын токтобой калышы менен чаташтырууга болбойт.

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Заң

thumb|Заң
Заң — дефекацияда чыгарылуучу, жоон ичегинин төмөнкү бөлүгүнүн ичиндеги зат. 

Нормада 1/3 бөлүгүн тамактын сиңбеген калдыгы, 1/3 бөлүгүн ичеги маңызы, 1/3 бөлүгүн ичегидеги микроорганизмдер (анын 95%и өлгөн) түзөт. 3-дын составын изилдөө тамак сиңирүү органдарынын ооруларын диагноздоодо чоң мааниге ээ. Анализге жиберүү үчүн таза, кургак идишке чогултулуп, микроскоптун жардамы менен составы аныкталат.

Заң дын өлчөмү тамактын мүнөзүнө жана өлчөмүнө жараша болот. Ал тамак начар сиңирилгенде, перистальтика күчөгөндө, уйку безинин, ичеги ооруларында көбөйөт жана оңой сиңирилүүчү тамакты жегенде, ич катканда, ачка болгондо азаят. Ич катканда заң катууланып коргол болуп чыгат. Коюу-суюктугу андагы суу, май, клетчатканын өлчөмүнө жараша болот. Ич өткөндө 90—92% суу, сиңбеген тамак аралашмалар чыгат. Заңдын түсү ичкен тамакка жараша, ошондой эле түрдүү ооруларда өзгөрүлөт: сүт азыктары менен азыктанганда ачык күрөң, эттүү тамак-аштан кочкул күрөң, жашылчалардан жашыл сымак түстө болот. Ичеги-карындан кан кеткенде кара жана кара майга окшош, өт жолдоруна таш турганда боз, топурактай же кумдай, май кошо чыкканда боз, туруп калса күңүрттөнүп калат. 

Заңдын жыты белоктуу тамак-аш жегенде коңурсуган сасык, ачуу процесстер үстөмдүк кылганда кычкыл болот. Заңда май көп болсо, ал жылтырап көрүнөт. Заңдын патологиялык кошулмаларына былжыр, кан, ириң, таш, мителер кирет. Былжыр заңды жука чел менен каптайт. Жоон ичеги сезгенсе же ич катканда былжыр көбөйөт. Жоон ичегинин ылдый жагынан кан кеткенде оңой билинет, жогору жагы канаса химиялык жол менен гана аныкталат. Заң ириң аралаш чыкканда жоон ичегиде жара бар экендигин айгинелейт. Заңда түрдүү таштар (мисалы, өт таштары) да кезигет. Мителерден жумуру жана тасма курттардын бөлүктөрү болушу мүмкүн. Микроскоп менен изилдөөдө булчуң, тутумдаштыргыч ткандын талчалары, клетчатка, крахмал, былжыр, ичегинин эпителий клеткалары, эритроциттер, зыяндуу шишиктердин клеткалары, туздардын кристаллдары, микроорганизмдерден — амёба, лямблия, мителердин жумурткалары табылат. Ошондой эле заң микробиологиялык жана химиялык жол менен да текшерилет.

Балдардын заңы анын жашына, тамактануусуна, ичеги-карындын абалына жараша болот. Эмчек эмген бала ачка болгондо анын заңы күңүрт же жашыл болот. Ич өткөктө суюк, коңурсуган, түсү саргыч-жашыл; диспенсияда 600 млге жакын заң чыгат (нормада 80—100). Дизентерияда заң кан, ириң аралаш чыгат. Сальмонеллёздордо былжырлуу жашыл суюк заң чыгат. 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина

mg:Poopy
Зарна

Зарна — кызыл өңгөчтө, айрыкча анын төмөнкү бөлүгүндө ачышуу сезими. 

Карындан кычкыл суюктук кызыл өңгөчкө өтүп кеткенде болот; ошондой эле кызыл өңгөчтүн өтө сезгичтиги, карындын бузулушу жана башка түрткү берет. Зарна көбүнчө карын маңызынын кычкылы көбөйүп кеткенде, кээде төмөндөп же анда туз кислотасы такыр жок учурда да байкалат.Зарна карындын ар кандай ооруларында (жара оорусу, гастрит), холецистит, боор эт чуркусунда, кош бойлуулукта, кээ бир тамак жакпаганда болот. Дарылоо негизги ооруга жараша жүргүзүлөт. Зарна ны басаңдатуу максатында ар кандай каражаттарды баш аламан колдонуу зыян келтириши мүмкүн. Ошондуктан аларды дарыгердин сунушу менен гана кабыл алып, өткүр, куурулган тамакты ичпөө керек. 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Зооноздор

thumb|Чума, Кытай, 1911.
Зооноздор — малдын жана адамдын катуу кармаган жугуштуу дарты. 

Сырткы чөйрөдө узак сакталуучу бактериялар пайда кылат. Адамга коркунучтуу 3оонозго — күйдүргү, шарп, бруцеллёз, тырышма, чума жана башка Кишиге көбүнчө малдан жугат. Козгогучтар сүт, шилекей, заара жана башка менен чөйрөгө чыгат. Адам сүттү жана сүт азыктарын чийки пайдаланганда, ылаңдаган малды бакканда, аны сойгондо жана этин бузганда; ылаңдаган малдын заңы менен булганган буюмдар (тери, жүн жана башка) аркылуу жугузуп алышат, кан соргуч чымын-чиркейлер чакканда да жугат.

3оонозго каршы күрөшүүдө санитария ветеринариялык иш-чаралардын мааниси чоң. Жугушсуздандыруучу иш-чараларды жүргүзүү жана өздүк-гигиена эрежелерин сактоо, айрыкча атайын кийимдерди кийүү, ылаң башталган чарбанын кызматкерлерине, мал сойгон жердеги, тери заводундагы жана башка жумушчуларга оорунун алдын алуучу эмдөө жүргүзүү чоң мааниге ээ.

 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ветеринария‎
Саадат атынын мааниси

Саадат (арапча Са'ада - سعادة) атынын мааниси - бакыт, таалай, ийгилик.
Кээ бир улуттарда Сагадат, Саодат, Саидат, Саида деп айтылат. 
Арап өлкөлөрүндө эркек аты катары колдонулат - Саадат же Саид. 

 Белгилүү адамдар 
Саадат Ногоева
Саадат Акаева
Ахмед Саадат
Саадат Кадырова
Саадат Абдуллаева
Саадат Чокубаева

Категория:Кыргызча аттардын маанилери
Кар жилик

Кар жилик – койдун алдыңкы бутунун тизеден далыга чейинки бөлүгү. 
Кар жилик эт тартууда сыйлуу жиликтердин катарына кирет. Койдун башка жиликтеринен айырмаланып кар жиликке байланыштуу көптөгөн
ырымдар өкүм сүргөн. Аны жигиттин жилиги деп айтышат. Жиликти таза мүлжүп, чакпастан сактап
коюшкан. 
Элдик ишеним б-ча кар жилик үйдү, малды душмандардан, ууру-бөрүлөр-дөн коргогон. Жатаарда кар жиликти
боз үйдүн керегесине кыстарып «бүгүн сен баланча атты минип жылкы кайтар, короо кайтар» деп айтышкан.
Эгерде алыс жолго чыкса куржунга кар жиликти салып, кырк жигит коштойт деп эсептешкен. Кар жиликти коркунуч
келе турган жакта пайдаланышкан. Душманды алсыратып анын тукумунан даражалуу адам чыкпасын дешип
эки жиликти бир жерге кагышкан. Кар жиликке байланыштуу мындай ырымдар коргоочу тумар катары
колдонулган.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория: Кыргыздар
Идиосинкразия

Идиосинкразия — организмдин клиникалык белгилери боюнча аллергияга окшош реакциясы; кээ бир тамак-ашка жана дарыга тукум куума өтө сезгич кишилерде болот. 

Идиосинкразия кан басымы төмөндөйт, кан тамырлар жабыркап, териге жана былжыр челге кан куюлат, кандын кызыл жана ак бүртүкчөлөрү бузулат, ичеги-карын жолунун жана организмдин башка системаларынын иши начарлайт. Мындай бузулуу айрым ферменттердин жетишсиздигинен болот. Алдын алууда организмге жакпаган тамак-аш менен дарыдан сактануу керек. 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Идиш-аяк

Идиш-аяк чарбалык — тамак-аш бышыруу, даярдоо, сактоо жана куюп ичүүгө ылайыкталган үй-тиричилик буюмдары. 

Ал темирден (болот, алюминий, чоюн, мельхиор, сары жезден), карападан (фарфор, фаянстан), айнектен, пластмассадан, жыгачтан жасалат. Аны жасоодо бир топ гигиеналык талаптар коюлат: ичи жылмакай. тамак жабышпай, жууганга оңой, коррозияга чыдамдуу, тамактын өңүн, даамын, жытын бузбагандай болууга тийиш. Алюминийден жасалган идиштер көп пайдаланылат.

Анда тамактын бардык түрүн бышырса болот, бирок тамакты 2 суткадан ашык жана туздалган капуста, бадыраңды сактоого болбойт, анткени жегич менен кислотанын таасиринен ал бузулат.

Оорулардын таралышын алдын алууда Идиш-аякты таза кармоо зарыл. Ошондуктан кир кетиргич каражаттарды колдонуп ысык суу менен жууш керек. Синтетикалык пасталар (1 л сууга 1г паста); «Посудомой» күкүмү (1л сууга 1 аш кашык күкүм, суунун температурасы 40—50°); «Прогресс», «Дезмол» кир кетиргич дезинфекциялоочу каражаттарды, сода, горчица, тринатрийфосфат колдонсо болот. Идишти паста жана күкүмдөр менен жууш үчүн нымдалган чүпүрөккө же щёткага кичине салып, аны менен идишти сүрүп, анан ысык суу менен жууп салуу керек, алюминий идиштин карарган жерин ашкана уксусу менен кетирсе болот. Коомдук тамактануу жайларында идиштерди таза жуу өтө зарыл, анткени аз убакытта бир эле идиш менен бир топ адам тамак ичет. Идиш жуулчу ванналар дат баспас болоттон жасалып, эмаль капталып, цинктелет. Адегенде идиштер 40—50°тагы сууга кир кетиргич каражат кошулуп жуулат, анан ошондой эле температурадагы сууга кайтадан жууп, 15—20 мин. кармап, 200— 250 мл 10% хлор акиташы (10 л сууга) кошуп жуулат, акыркы жолу 70°тагы ысык суу менен чайкап, атайын жасалган текчелерге же шкафтарга салынат. Коомдук тамактануу ишканаларында и.-а-ты сүлгү менен аарчууга болбойт.

Балдар идиштери. Балдарга тамак даярдоо жана берүү үчүн өзүнчө идиш бөлүп коюу керек. Бышкан тамакты эмаль капталган же айнек идиште сактоо ылайык. Балдардын идиштерин күнүнө таза жууп, кайнатып, аарчып, тамак даярдоодо гигиена эрежелерин сактоо, зарыл.

Идиш-аяк машина - ӨҮлөрдүн жуугуч машина конструктивдүү алуунун өзгөчөлүгү-жогорку натыйжалуу тазалоо үчүн суунун оптималдуу санын пайдалануу. Чынында, бул фактор, Ашкана идиштеринин тазалоо деңгээли анын температурасына жана чачуунун технологиясына жараша эмес, суунун көлөмүнө жараша болот.Идиш-аяк машина.

 Эскертмелер 

 Шилтемелер 

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Медикалык Изолятор

Медикалык Изолятор — жугуштуу оору (холера, чума, чечек жана башка) менен ооруган же ага күнөм саналган кишилерди убактылуу бөлүп (ооруканага жеткиргенге чейин) коюучу жай. 

Изолятор оорукана, бейтапкана, санаторий, бала бакча, жатакана жана башкаларда болот. Анда оорулууларды тейлөөдө эпидемияга каршы эрежелерди (идиш-аякты бөлүү, бөлмөнү, шейшептерди, идиштерди дезинфекциялоо) сактоого чоң көңүл бурулат. Кээ бир жугуштуу ооруларда (грипп, көк жөтөл, кызылча) үйдөгү шартта деле оорулууну өзүнчө бөлмөгө же бөлмөнүн бир бурчун көшөгөлөп бөлүп койсо болот (к. Жугуштуу оорулууну бөлүү); шейшеп, сүлгү жана башка буюмдарын бөлүп коюу керек. Оорулуу менен бирге болгон кишилер эмделет. Алар дарыгердин сунуштарын так аткаруусу зарыл.

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Ийне менен дарылоо

thumb|right|175px|Акупунктура схемасы
Ийне менен дарылоо (акупунктура) — организмдин жумшак ткандарына атайын ийнелерди сайып дарылоошондой Бул ыкма Кытай, Корея, Япониянын байыркы элдик медицинасынан келген. Европада 17-кылымда таралып, рефлекстик дарылоо ыкмаларына кирет.

Дененин белгилүү жериндеги точкаларга сайылган ийне нерв учтарын дүүлүктүрүп, дүүлүгүү мээге же жүлүнгө жетет, андан ар кайсы органдарга келип, кээ бир ооруларда жакшы натыйжа берет. Оорунун оордугуна жараша Ийне менен дарылоо ооруканада же бейтапканада четки нерв системасынын ооруларында, уйку качканда, зат алмашуунун бузулушунан, травманын жана башка кесепетинен пайда болгон муун-булчуң ооруларында колдонулат. Ийне менен дарылоону дарыгер жүргүзөт.

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Оорулар
Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Карпини, Жованни де Плано

Карпини Жованни де Плано (1182–1252) – италиялык элчи, саякатчы; кечил.

Перуджи шаарынын атактуу үй-бүлөсүнөн. Францизкан-минарит монах орденинин негиз-дөөчүлөрүнүн бири. Рим папасы Инно-кентий IVнүн
тапшырмасы б-ча Моңгол хандыгынын ордосу – Каракорумга так маалымат алуу максатында элчи катары барган.

1246-ж. Каракорум башкы хан ордосуна келип, Үгөдөйдүн тун уулу Гүйүктү хан көтөрүү
салтанатына катышкан. Карпини эки жолу – 1246-ж. жайында ж-а 1247-жылы кышында азыркы Кыргызстандын
аймагын басып өткөн. Анын чыгармасында Чыгыш Теңир-Тоодогу көчмөн моңгол урууларынын
жайланышуусу, турак жайлары, үрп-адаты, дини, моңголдордун ж-а аларга баш ийген элдердин админ.-мамл.
түзүлүшү, ошондой эле жайыт – феодалдык менчик экендиги, көчмөн калктын феодалдарга көзкарандылыгы жөнүндө
маанилүү тарыхый маалыматтар берилген.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз тарыхы боюнча кыскача энциклопедия. Бишкек. 2003

Категория:Инсандар
Бырыш кирүү

thumb|Колду 15мөнөт сууга сагандан кийинки бырыш.
upright|thumb|Картаюунун бырышы.
Бырыш кирүү — организмдин картая баштагандыгынын белгиси. Картаюу процессинде териде көп өзгөрүүлөр болот. 

 Бырыш кирүүнүн себептери 
Бул өзгөрүүлөр кан жана лимфа айлануу процессинин бузулушуна жараша болуп, бырыш баарыдан мурда бет, моюн, кол чеңгелинин терисинде пайда болот. Сырткы чөйрөнүн факторлорунун (күн нуру, муздак шамал жана кургак жел) жагымсыз таасиринен дененин ачык жериндеги териде кийим жаап турган териге караганда бырыш мурдараак кирет. Бирок, бырыш дайыма эле картаюунун белгиси боло бербейт. Ар кандай адаттар (дайыма чекени тырыштыруу, көздү жүлжүйтүү, эринди бүйрүү, ээкти кысуу жана башка) эрте бырыш түшүүгө түрткү берет.

Мындан сырткары сырткы жана ички чөйрөнүн жагымсыз факторлорунун таасирлери, ошондой эле организмдин узакка созулган өнөкөт оорулары бырыш кирүүгө түрткү болот. Бет жана моюн терилерин күтө билбегендиктен, спирт эритмелерин, бетти агартуучу бет майды көп сыйпоодон, терини косметикалык каражаттардан өз убагында тазалабоодон да пайда болот. Бырыш кирүүгө тиштердин түшүшү (бет булчуңдары бошоңдоп, тери салбырайт), көп учурда кескин арыктап кетүү да себеп болот.

 Бырыш кирүүнүн алдын алуу 
Бырыш кирүүнүн алдын алуу үчүн жалпы эле ден соолукту жакшыртууга кам көрүү, тамактануу, эмгектенүү, эс алуу режимдерин туура сактоо, системалуу түрдө физкультура жана спорт менен машыгып, күнгө көп күйбөй, бетти шамалдан сактоо керек. Догдур-косметологдун көрсөтмөсү боюнча бетке мезгили менен массаж жасап туруу сунуш кылынат. Кабак, моюн, жаак, ээк терилериндеги бырышты косметикалык дарылоо шартында хирургиялык жол менен жоюуга болот. Бырышты таптакыр жок кылуучу косметикалык каражат жок, бирок терини туура багуу, аны анча байкалтпай жылмалайт 

 Дагы караңыз 
Терини күтүү

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Медицина
Кабырчыктуу чакалай

250px|right|thumb|Кабырчыктуу чакалай
Кабырчыктуу чакалай — теринин көп жолугуучу жугуштуу эмес оорусу. Бул оорунун себеби толук аныктала элек. 
 Оорунун белгилери 
Оорунун өнүгүшүнө нерв жана эндокрин системаларынын, зат алмашуунун бузулушу түрткү болот. Ал тукум куума оору. Көп учурда бир туугандар ооруйт. Бул оорунун башталышында (кайсы гана жашта болбосун) териде, көбүнчө чыканакта, тизеде кызгылт же кызыл түстөгү бөлөк-бөлөк майда тактар пайда болот, ал ак кабырчыктар менен капталып оңой ажырайт, бул кабырчыктар сыйрылганда теринин үстү кызгылтым тартып, жылтырап канталап калат. Тактар бири-бирине кошулуп, акырындык менен чоңоёт. 

Оору күчөп турган мезгилде дене ысыйт, бездер чоңоюп, муундар жабыркайт. Тырмактардын өңү өчүп, калыңдайт, анда чекиттей чуңкурчалар пайда болот. Нерв-психикалык травмада, диета бузулганда, ар кандай оорудан организм начарлаганда мезгили менен жаңырып күчөп турат. Жай мезгилинде жакшы болуп кетет. 
 Дарылоо 
Ооруну дарылоо догдурдун көзөмөлүндө ооруканада жүргүзүлөт. Мал майын, углеводду (кант, картошка, ак нан) аз пайдалануу, сүт жашылча диетасы сунуш кылынат. Оорулуунун жылуу климатта, деңиз жээгинде болушу пайдалуу, анткени күнгө кактанып деңизге түшүү, жер которуп эс алуу жакшы таасирин тийгизет. Бирок климаттык дарылоо догдурдун консультациясынан кийин гана жүргүзүлөт. Мындай оорулуулар диспансердик байкоо алдында болууга тийиш.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина
Жылуулук менен дарылоо

Жылуулук менен дарылоо — жылуулук таасир берүүчү түрдүү физиологиялык каражаттарды дарылоо максатында колдонуу. Жылуулук менен дарылоого баткак менен дарылоо, парафин, озокерит менен дарылоо, ысык жана жылуу ванналар, душ, компресс, жарык менен дарылоо, электр менен дарылоо жана башка кирет. Мында жылуулуктун күчүнө, узактыгына, жылуулукту койгон жердин көлөмүнө жараша ооруган жерде жана жалпы реакциялар пайда болот. Жылуулук түздөн түз таасир эткенде кан жана лимфа айлануу жакшырат; ооруну басаңдатып, сезгенүүгө каршы таасир этет жана ткандарды калыбына келтирүүчү процесстер күчөйт. Ысык-Көлдүн жээгиндеги жана деңизге жакын жайгашкан курорттордо күнгө ысыган кум ваннасы пайдаланылат. Парафин жана озокерит жылуулукту жакшы сактагандыктан физиотерапияда кеңири колдонулат. Аларды эритилген масса түрүндө белгилүү температурада дененин оорулуу жерине жабыштырып, төшөк жаап коёт. Процедурадан кийин ал жерди вазелин, атыр менен сүрүү сунуш кылынат.
Жылуулук менен дарылоо врачтын сунушу боюнча четки нерв системасынын, ички органдардын, буту-колдун, тери ооруларында жана башка колдонулат. Процедуранын алдында жана андан кийин 10—15 мин. эс алуу зарыл. Үйдө 53—60°ка чейин ысытылган кумду, тузду баштыкка салып, ооруган жерге басса болот. Үйдө Жылуулук менен дарылоону врачтын сунушу боюнча гана жүргүзүү керек.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

Категория:Ден соолук
Категория:Дарыгерлик
Категория:Медицина