Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Жумалиева Шырбүбү

Жумалиева Шырбүбү Шырдакчы жана чырмакчы. 1927-ж. Кочкор районундагы Ак-Учук айылында төрөлгөн.
 
Чарбада эмгектенген. Шырбүбү абалы бычмачылык-тикмечиликти аздектеп, европалык кийим-кечектерди (китил шым, тумак, өпкө кап ж. б.) арбын тигип «иштүү» аталган. Элүүнчү жылдардан баштап илме (шибеге) сайма саюуга, кийин шырдактын түрлөрүн (кызып шырдак, кара шырдак, жашыл шырдак) табакчалап, «мүйүз оюмдарынын» түрлөрү аркылуу берүүгө өтөт. «Мүйүз оюму» менен «карга тырмак оюмун» ичтен да, сырттан да шарттуу айкалыштырып, «милте» (жээк) басууга машыгат. «Аламычтарын» бычак учулап, аккара түстү арбын берүү менен түр эмес шырдакты арбын жасайт. Чүйлүктөргө анча мүнөздүү эмес чий чырмакчылыкты да кармайт. Ага түшкөн көркөм көчөттөрүнүн жарым жартылайы «тап бердирме» (чыбыхтоо) менен чырмактоого айкалышып, өзүнчө «Ж» түрүндө көчөт-оюм жараткан. Ал кызыл, сары, ак, жашыл (муну арбын алат) өңдөрдү узчулугунда дайыма пайдаланат. Азыр Кемин районунун Кызыл-Октябрь айылында жашайт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1974-ж. Кыргыз ССРинин 50 жылдыгына карата «Элдик кол өнөрчүлөрдүн жана сүрөттү өз алдынча сүйүүчүлөрдүн республикалык көргөзмөсү». Кооз үлгүлөрү үчүн Кыргыз ССРинин Маданият министрлигинин Ардак грамотасы; 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Ашкаяа чийи (чыгданы) үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жумалиева Кымкаш

Жумалиева Кымкаш (1925-1989) Саймачы. Жумгал районунун Базар-Турук айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Токуу фабрикасында иштеп, токуудан чыккан кийим-кечектердин жакасына, этектерине илме шибеге аркылуу көркөм көчөт түшүрөт. Кийин «Киев» маркасындагы илме сайма механизмди башкарган. Кымкаштын уздугу «Ардак белгиси» ордени, юбилейлик медалы, Кыргыз ССР Жогорку Советинин президиумунун Ардак грамоталары менен белгиленген. Уз кийинки жылдары Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жайынын системасында иштеген. Энеси Сонунбүбү уздан таалим алган. Сайма үчүн баркутту, кара жердикти тандайт. Ал адегенде белдемчини бычып, сырткы тигишин тигип алат да, анан бор менен көчөттү чиет. Белдемчинин четине өз «кыял оюмун» үзүндүлөбөй, узун көчөт кылып жүргүзөт. Эгер ал кыял оюму кызыл менен толсо, сыртынан жашыл өңдү айлантат. Уздун баамдоосунда сайманын ички кубулма сырлары терең. Эгер көчөт чымкый сарыдан толтурулса, анын сырты сөзсүз кызыл, ичи кызыл-сарыдан «ала мончоктолот». Ал эми ак жип аркылуу чоң көчөттөрдү толтуруу наркта жок. Майда келкилерге ак өң зарыл болсо, ага сөзсүз кызыл жип айландырылат. Ошол эле кара жердикке көк түшүрсө, анын артына кызылдан ичине кызыл-сарыны же кызыл-көктү саят. Жердиги ачык жашыл кездемеге кара кочкул жашыл жиптин сыртын кызып, ичин сары кызып аркылуу «ала мончокгойт». Туш кийиз капкалдырыгына ошол көчөттөрдүн өзүн үч булуң кылып түшүрөт. Уз кийиз буюмдарына да узданат. Анын саймапары мамлекеттик сүрөт, этнография музейлерине экспонатталган. Эмгеги баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1978-ж. Фрунзе шаарынын 100 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Туш кийизи үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин I-даражадагы диплому; 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Элдик көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы, 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Сайма буюмдары үчүн Кыргызстан КП БК жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин грамотасы.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жумалиева Алма

Жумалиева Алма Оймочу жана саймачы. 1925-ж. Кочкор районундагы Мантыш айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Кыйла жылдары маданий тармакта эмгектенген. Улуу муундагы чеберлердин таасири менен тестиер кезинен узданат. Абалы «көшүрмө сайма», «таңдай сайма», «басма сайма», «жөрмөмө сайма» ыкмаларында учуктуу ийне аркылуу керебетке тарткыч, терезеге тарткыч, сүлгү, кийим жапкыч сыяктууларды орус, украин саймаларына үндөштүрүп узданган. Кийин кийиз буюмдарына жана салттуу илме саймага (шибеге сайма) баш койгон. Алма шырдактарына түшүүчү көркөм оюмдарды ичкерээк кыялданта алат да, ортолук оюмду четтик оюмдан «ит куйрук оюмунан» жасаган «аламычы» аркылуу бөлүп, ал эми жээктик «аламычты» нарындыктарга мүнөздүү «бычак учулантат». Ал энелеринен, таенелеринен калган эски нускалуу үлгүлөрдү көөнөртпөй сактап, ал көркөм оюм-көчөттөрдүн негизинде туунду кооздук жаратат. Анын айрым салттуу буюмдары музейлердин төрүнөн орун алган. Алманын Жумалиева Калбүбү, Жумалиева Марина, Абдыкалиева Динар өңдүү ишенимдүү үйрөнчүктөрү бар.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жумагулова Эркебү Карыпбек кызы

Жумагулова Эркебү Карыпбек кызы Уз, сүрөтчү-жасалгалоочу. 1956-ж. Жайыл районундагы Тельман айылында төрөлгөн.
 
Бишкектеги көркөм окуу жайынын жасалга колдонмо бөлүмүн бүткөн. Борбордук көркөм эксперимент лабораториясында элдик салттуу буюмдарга үлгү жаратуучу-сүрөтчү болуп эмгектенген. Кол өнөрчүлүк боюнча экспедицияларга катышып, нускалуу буюм-тайымдардын ондогон түстүү альбомдорун тартып чыгып, кийинки муундарга мураска айландырган. Өзүнчө жараткан колдонууга (утилитардык-колдонмолук), дайым сактоого (уникалдык) шартташкан үлгүлөрү чебер аткаруучулар аркылуу көп нускаланып дүкөндөргө түшкөн, жайма базарларга чыккан, эл аралык көргөзмөлөргө дейре экспонатталган. Аларга сайма туштук (панно), күзгү кап, текче түрүндө жаралган өз-өзүнчө ат коюлган чыгармалары кирет. Анда Эркебү «мүйүз оюмдарынан» турган төрт-беш көчөттү бир табакчага алып, ортосунан көчөт чыгарып, сүрөтчү-прикладник катары изденүү аркылуу мындай түзгөн композициялары бири бирине шарттуу өтүп, төрт чарчы табакчаны түзөт. Жээк көчөттөрү көбүнчө «ит куйрук оюмунан» алынып, ал борбордук көчөттөн суу ордуна «аламончок» болуп турат. Буюм четине тор чачыкты, топ чачыкты бирдей пайдаланат. Мындан сырткары ал көркөм көчөттөрдү өсүмдүктөрдүн бутактарынан, гүл таажыларынан издеп, аны салттуу оюм каражаттары менен айкалыштыр ат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Сайма туштугу үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1987 ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Сайма куурчак үлгүлөрү, туштугу үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Биринчи даражадагы диплому.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жумабекова Коён

Жумабекова Коён Оймочу. 1910-ж. Кемин районундагы Саз-Булак айылында төрөлгөн.
 
Алты жашында 1916-ж. Үркүндө эл менен кошо Кытайга барып келген. Энеси Бачки Багыш кызы бир айыл элдин ишин кылган уз болгондуктан өрмөк куруп, терме согууну, топу тиккенди (ак топу) үйрөнгөн. Кайын энеси Токтосундун да узчулук өрнөгүн алган. Кол өнөрчүлүктүн оймочулук, өрмөкчүлүк, саймачылык, түймөчүлүк жаатын түгөл кармаган. Термеде элүүдөн жуп жип, эки жарым метр, З0дан кош жиптен «кыял» оюмун элестеткен таар согот. Анда кадимки кийизге түшүрүүчү «жолборс тырмак оюмун» көркөм көчөт кылып берүү үчүн ал 18 жуп жипти күзүктөйт. Бул жаңы терменин чети түгөйлүү 8 жиптен турат. Өрмөктө «чычкан изи» менен «бычак учу» четтик көчөтү алмаштырылат. Сайма саюучу, өрмөк согуучу, терме терүүчү кыз-келиндерге уз үлгү берет. Коён кийиз буюмдарын да кармайт. Шырдак менен ала кийизге ал «кыял оюмун», «бадам оюмун», «кош мүйүз оюмун» бири-бири менен тирештирип, учтарын бычактантып берет. Уз өз себин өзү камдаган. Мындай жөрөлгө кыз берген менен кыз алган жердин салттуулугун жана нарктуулугун айкындаган. Адептүүлүк жана эстетикалык накыл берген. Уз «дуруя саймасын» арбын кармаган. Бул - басма сайманын бир түрү. Анын айырмасы кездеме же башка жердик бетине эки бетине тең кеште болуп түшөт. Коёндун элдик оюм аркылуу бүткөн шырдактарында «кош мүйүз оюму» же «кочкор мүйүз оюму» чалкасынын «карга тырмак оюму» болуп көрүнөт. Ал жалпы алганда «көөкөр оюмун» элестетет. Мына ушул төрт оюм биригип келип үзүл-кесилсиз жалпы оюм менен берилген бир табакчаны түзөт. «Кочкор мүйүз оюмунун» башынан «карга тырмак оюму» биригип, төртөө бир табакчаны жаратат. Уз сайма буюмдарын боз үй менен там үйдүн жасалгалык-колдонмолук табиятына тең кошкондой өзүнчө түр, чыгармачылык үн, чеберчилик жүз бергендей кармаган. Ортолук көчөттөргө, четтик көчөттөргө «суу» жүргүзгөн. Ал «суу» имериле аккан күмүш өзөндү элестетет. Түшкөн көркөм көчөттөр өйүз-бүйүз конгон кыргыз айылын, катар-катар тигилген боз үйлөрдү, кой короону, керме желени, чатырап турган кең жайлоону баамдатып турат.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жоробекова Айкан

Жоробекова Айкан Оймочу. 1937-ж. Аксы районундагы Кара-жыгач айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Айыл ичиндеги ар кандай өнөктүктөргө катышкан. Анын шырдактарында кара - ак, кара - кызыл, кара - сары түстөр арбын кездешет да, «мүйүз оюмдары», «ачкыч оюмдары» көбүрөөк беттешип, «ит куйрук оюмдары» жээк оюмдагы «жагалмай канат оюмун» ак - кара, кара - кызыл өңдө аттын кашкасындай бөлүп турат. Бир шырдактагы үч чакан табакча жалпы оюмда берилип, башынан төрт «ачкыч оюму» өзөк болуп түшөт. Негизи Айкан кара шырдакты арбын кармайт. Эмгеги баттамада.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жолчуева Сабыке

Жолчуева Сабыке Саймачы, бычмачы-тикмечи. 1953-ж. Ат-Башы районундагы Өзгөрүш айылында төрөлгөн.
 
Нарын шаарындагы педагогиялык окуу жайын бүтүргөн. Апасы Бүбүнүн узчулук нускасын алган. Ал - «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Нарындагы филиалын уюштуруучулардык бири. Чыгарылган көркөм буюм белектердин жасалышын техникалык жактан көзөмөлдөө адистигине ээ. Сабыке элдик кийимдердин түрлөрүн бычып тигет. Калпактын өзүнө таандык үлгүлөрү көркөм советтерден өтүп, көп нускаланып, жайма базарларга, дүкөндөргө сатууга түшүп турат. Аныв бири - сегиз талаа калпагы. Мында кийиздин өөнүнөн чыраштоо аркылуу «жарым кыял оюмунун» башынан «кочкор мүйүз оюмун» чыгарып, алдынан ошондой көчөттөрдү беттештирип сайып бөрктүүрөөк жасайт. Автордун «карыя калпагы» жаш өзгөчөлүктү баяндатып, ал бөрктүүлүгү аркылуу шаңдуу көрүнөт. Мунун төрт талаасы «бычак учу» менен ийректенип, этеги баркуттан кыуюланат. Оюм-көчөттөрдүн ордуна «суу» жүргүзүлөт. Ал тилик калпак болуп көрүнөт. Уз «мүйүз оюмдарын» чыраштап, туштуктардын үлгүлөрүн түрлөп жасайт. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1985-ж. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин жаңы үлгүлөрдү жаратуу боюнча республикалык кароо-сынагы». Баш кийимдери үчүн Ардак грамота; 1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Ак калпагы, оюм туштугу үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Калпак үлгүлөрү жана оюм туштуктары менен катышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жолдошова Сабира

Жолдошова Сабира Саймачы жана өрмөкчү. 1935-ж. Ноокат районундагы Ленинизм айылында төрөлгөн.
 
Жети жылдык мектепти бүтүргөн. Колхоздо тамекичи болуп иштеген. Сабира өрмөкчүлүктүн кара терме түрүн согот. Көбүнчө аны энин 40 см эндүүлүктө күзүктөйт. Ошондо 117+117 жуп 234 тал жип эришке түшөт. Андан «ай нуска көркөм көчөтү» пайда болот. Мында биринчи жолу көк жип алынат. Экинчисинде кызыл жип түшөт. Тагыраак айтканда ар бир жип так эсептелип, көчөттөргө ылайык терилип алынат. Эгер адашса терип чалууну кайрадан эсептейт. Уз абалы ичкилик кыргыздардын өнөрүнө мүнөздүү эски терме таарларды жандырып үйрөнгөн. Саймаларында (илме дос) бир табакчада төрт «кайкалак көчөтүнүн» үстүнөн «карга тырмак көчөтү» алынып, алардын араларына «жарым бадам» көчөтү түшөт. Табакчаларынын араларына «секиртме сайма» саят. Сабира көбүнчө шалча, чамадан, килем согуп-токуп, баштык, күзгү кап, кеп такыя өңдүүлөрдү ийне менен «илме дос саймасы», «илме саймасы» аркылуу жүзөгө ашырат.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жекенбаев Рахман

Жекенбаев Рахман Жыгаччы. 1932-ж. Кара-Кулжа районундагы Кан-Коргон айылында төрөлгөн.
 
Шофёр, чабан болуп иштеген. Жыгаччылыкка жашынан киришип, айылдаш усталар Онкен менен Назанын нускаларын алган. Рахман боз үйдүн жыгачын кармоодо талды Кара-Кулжадагы Tap дарыясынын жээгинен мезгилди ылгабай кыйып келип, тезге коёрдон көп күн мурун сууга бастырып коёт. Аялы Мисекан экөөлөп алты канат (жүз баш) ак өргөө көтөргөн. Анын ичи-сыртын талаптагыдай жасалгалашкан. Үй жыгачын сырдоо үчүн Узун-Шоронун жошосун пайдаланат. Рахман Алай-Куу өрөөнүндөгү мыкты ээрчи. Ал ээр чабуунун үлгүсүн Сокур кара сарттын үлгүпөрүкөн алат (Өзгөндүн мунарасынын башынан ыргытканда сынбаган ээрдин чабылышын, түзүлүшүн ичмектеп көрүп баамдаган). Ошол үлгүсү аркылуу Кан-Коргондун Бөрү-Токой, Тилен-Терек сыяктуу токойлорунун теректерин, Саваяр (сабаа жар - чөптүн күчүнөн кымызы сабаа жарган), Тар-Көл жайлоолорунун карагайларын алат. Чаап жатканда «пай» коюп (ээр ажырап же сынып кетпеси үчүн каршы-терши желим ичирип) чабат. Аны уйдун, кайберендин териси менен KanTan, кашын өзүнчө чыгарат. Ага жаздык (желдик) кошо кармайт. Ээрлери элүү жылдай көөнөрбайт. Ага кардарлар төрт жүздөй ээр чаптырып, жыйырмадай үй жыгачын мататкан. Чебер комуз, кыяк да чаба билет. Аларды кармоо ыкмалары башкалардан анча айырмаланбайт. Устанын уулдары: Баймырза, Биймырза, Шамырза - анын ишенимдүү шакирттери. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин 60 жылдыгына карата «Эл чеберлеринин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Боз үйү үчүн өмүрдөшү Арстанбекова Мисекан экөөнө ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жапарова Эрке

Жапарова Эрке Оймочу. 1946-ж. Кочкор районундагы Кочкор (Кара-Коо) айылында төрөлгөн.
 
Кыргыз Мамлекеттик Университетинин юридика факультетинде окуган. Эркенин көркөм кол өнөрчүлүккө умтулуусу тестиер кезинен башталган. Чоң энеси Чыймыл Кудайменде келини шырдак оюм-чийимдерине назар таштатат. Энеси Бекбүбү түймөчүлүктү (тор чачык) үйрөтөт. Кийинки жылдары Бишкектеги балдарга эстетикалык тарбия берүү борборунда узчулукка үйрөтүү боюнча чебер-мугалим болуп иштейт. Ая негизинен «кочкор мүйүз оюму», «умай эне оюму», «бармак боочу оюму», «карга тырмак оюму», «куш оюму» өңдүүлөрдүн элементтерин ич ара үзүл-кесилсиз төрт тарабын төп келтирип, жалпы оюмдун табакчасын таасын кыйыштыруу аркылуу өзүнчө көркөм оюмдун тутумдашкан бир айырмалуу түрүн жаратат. Ал «Эрке оюму» деп аталат. Бул «кыял оюмуна» үндөшөт. Уздун жараткан кооз каражаттары кийизчиликке, металлга, жыгачка көркөм оюм катары жазыраак берилсе, саймачылыкта, кийим-кечектерде ичкерээк суйкайып, көркөм көчөт өзүнчө табакча болуп көрүнөт. Ал шырдак, ала кийиз, зер асем нуска, үкөк, сандык, туш кийиз, текче, күзгү кап, чепкен, чапан, кемсел, кементай, бешмант, чыптама, шым, белдемчи өңдүүлөргө колдонулган көркөм көчөттөрүнөн жана өңүр, жака, жең учтары үчүн жасалгалык кооздуктарынан даана баамдалат. Мындан сырткары «Эрке оюму» менен «Кан калпак», «Бакай калпак», «Кошой калпак», «Чоро калпак» сыяктуулардын сериясын, Кыргыз Республикасынын президенти А. Акаевдин 50 жылдыгына, Түркиянын президенти Сулейман Демирелдин 70 жылдыгына карата калпак менен кементайдын жаңы үлгүсүн жараткан. Эркенин узчулук мектебинен Усупбаева Дамира, Чороева Күланда, Жапарова Зууракан, Жапарова Кенжеш, Субаналиева Айсулуу сымал ишенимдүү шакирттери тарбияланышкан. Катышкан кароо-сынактары жана көркөм көргөзмөлөрү 1993-ж. Көркөм кол өнөрчүлөрдүн Бишкектеги республикалык кароо-сынагы. Кийиз үлгүлөрү үчүн 1-орун, диплом.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жапарова Макен

Жапарова Макен Оймочу. 1954-ж. Кочкор районундагы Кызыл-Дөбө айылында төрөлгөн.
 
Орто билимдүү. Айылдашы Тилекмат келини Рапиконун оймочулук нускасын алган. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде, кийин Борбордук Көркөм эксперимент лабораториясында узданып, өзүнүн чеберчилигин машыктырган. Азыр № 92 элдик көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайында саймачылык боюнча окутуучу-чебер болуп эмгектенет. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Макендин уздук чыгармачылыгы «Макен оюм» деген атта жумуриятка таанылган. Ага кийин «Шакен оюму» (Шакен Мамбетаипова - сүрөтчү-прикладник) зор шык берет. Бири бирине коошпогон, окшоштук жактары баамдалбаган чыныгы чыгармачылыктын кудурети аркылуу бүткөн шырдактары бар. Анын ар бирине өзүнчө ыкма пайдаланат. Азыркы оюмдар көбүнчө майдаланып жана түрлөнүп, бутактанып бараткандыктан оюмдун ортосуна айрыкча көңүл бурат. Шырдагына оюм аркылуу кумарынын сүрөтүн түшүрүүгө аракет жасаган. Кумаранын фонуна оюм куюлушуп турат. Муну чебер «Кумара оюм» деп атайт. Кийизге адегенде кош кумара түшөт. Табак оюмунун наркында чоң шырдакты кичирейтүүгө, кичине шырдакты чоңойтууга мүмкүндүк бар. Ошол сымал мында да буюмдун аянтын өзгөртүүгө болот. Уздун бир туш кийизи «Тынчтык» деп аталат. Мында тоо гүлдөрүнүн галереясы, тынчтыктын ак кептерлери символ катары түшүрүлөт. Мындагы түзүлгөн сюжет бири-бири менен шартташып, бир бүтүндүктү туюкдуруп турат. «Илме дос» саймасын көбүрөөк пайдаланат. Анын бир туштугу Каркыра жайлоосун элестетет. Мында тогуз табакча бар. Ошолордун өзүндө конуш, өзөн, короо, адырлар, өтөктөр ж. б. баамдалат. Чакан бир табакча аркылуу бир бүтүм ойду ырааттуу бере алат. Жердик менен убакыт аз чыгымдалып, бүткөрүү оңойдой туюлгандыктан, чакан буюм-тайымды көбүрөөк кармайт. Изденүү, чеберчилик, жердик, көркөм каражат, боёк - ушулардын бардыгын тутумдаштыра кармоосу аркылуу колдонмо-жасалга өнөрүн өз деңгээлинде алып жүргөн уз буюм-тайымдын бир бүтүмүн пайда кылуу менен көбүнчө белек-бечкектер үчүн шартташкан үлгүлөрдү таасын кармайт. Эмгеги баттамада. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1976-ж. «Элдик көркем кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Чий үлгүлөрү үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы; 1978-ж. Фрунзе шаарынын 100 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Чий туштуктары үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Ардак грамотасы; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Чий туштугу үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1988-ж. Кыргыз ССР Сүрөтчүлөр союзунун «ЭЧЖРКндө өткөн элдик чеберлердин Топтук көргөзмөсү». II даражадагы диплом; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзу.нун уюштуруу көргөзмөсү». Сайма үлгүлөрү менен катышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жаңыбаева Күлбүбү

Жаңыбаева Күлбүбү Чырмакчы. 1922-ж. Кочкор районундагы Көк-Жар айылында төрөлгөн.
 
Чарбада эмгектенген. Узчулугу ак өргөө көтөргөндүгүнөн, өзгөчө анын түрдүү жасалгаларынын ичинен чыгдан чийге (ашкана). канат чийге, эшик чийге көркөм көчөттөрдү түшүрүүдөн даана билинет. Ал чыгдан чийдин ортолук көчөтүнө «кочкор мүйүз оюмдарын» кызыл-көктөн көлөмдүү бет алдырып, ортосуна «ала мончок» берет. Анын өзөгү ак-сары түстөгү «омуртка көчөтүнөн» болот. «Мүйүз оюмдарынын» ичинен «мүйүз оюмдары» беттей көрүнөт. Жээк көчөтүнө ийрекке үндөшкөндөй мүйүз оюмдарын карадан сейректете түшүрөт. Ал эми канат чийине түшкөн чырмак түрлөрү буга анча окшошпойт.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар
Жаныбеков Мырзабек

Жаныбеков Мырзабек Мүйүзчү жана таш чеккич. 1960-ж. Ат-Башы районундагы Калинин колхозунун Ак-Талаа айылында төрөлгөн.
 
Атасынын таалимин алган. Бишкектеги N9 19 (азыр № 92) кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык окуу жайынын сөөк жана мүйүз буюмдарына узануу бөлүмүн бүтүргөн. Мында чебер мугалимдер Абдылдаев Дүйшөнбектин, Чаланов Ишендин жетекчилиги менен «5-разряддагы чебер» деген наамда диплом алган. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Мүйүз, сөөк буюмдарынын чебери жердикти иштетүүдө жасалуучу үлгүгө ылайыктайт. Мында сүрүү, жонуу, кесүү аракеттеринен кийин буюмду өз калыбына келтирет. Аны жылмалоо аркылуу ага жылтырак катмар түзүлөт да, үлгү өзүнүн жүзүнө чыгат. Кармаган мүйүз буюмдарына жез, мис, мелхиор, дат чалбас сыяктуу түстүү металлдарды чаап, эергерчиликти да колго алган. Таш чеккич уста катары таштан жасалуучу буюмун көлөмүнө жараша тандайт. Жаргылчагын сай таштан чегет. Үстүңкү бетине элдик оюм берет. Уста камчынын жаңы үлгүсүн чыгарууда анын өрүмүнө ак кайыштан тал тилип, аны төрт кыр кылып өрүп, учун чаян түйүштөйт. Майда жандыктын, тайдын көгү менен 24 тал аркылуу «терме өрүмдү», «суйсал өрүмдү» жаратат. Ал өрүм көгүн жолдотууда чылгый терини шар сууга байлап көктүн жытын кетирет. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Мүйүз буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун диплому; 1987-ж. Улуу Октябрдын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». Мүйүз жана таш буюмдары үчүн Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин II даражадагы диплому; 1989 ж. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин 20 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо-сынагы». «Кыял» бирикмесинин Ардак грамотасы; 1990 ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Сөөк жана таш буюмдары менен катышкан.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар