Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Насыр Байтурсунов

170px|thumb|Байтурсунов Насыр
Байтурсунов Насыр (1915, Жумгал району, Көкөмерен айылы — 11.5. 1995, ошол эле жер) - Даңк орденинин толук кавалери.

Улуу Ата Мекендик согушка чейин мектепте мугалим болуп иштеген. Аскердик наамы сержант, замбиректин командири болгон. 1943-ж. Советтик Армиянын катарына чакырылган. Брянскиде, 1- жана 2-Белорус фронтторунда салгылашкан. Днепр, Прут, Березина, Висла, Одер, Шпрее дарыяларын кечип отуп эрдиктерди жасаган. Польша жеринде, Силезияда, Берлин үчүн салгылашкан.

Прут жана Березина дарыяларын кечип өтүүдөгү эрдиги үчүн 3-даражадагы Даңк ордени менен (27.7.1944), Висла дарыясындагы душмандын коргонуусун бузуп өтүүдө 7 пулемёт точкасын кыйратып полкко жол ачканы үчүн 2-даражадагы (14.4.1945) жана Швенов кыштагын бошотуудагы баатырдыгы үчүн 1-даражадагы (31.5.1945) Даңк ордендерине татыктуу болгон. Байтурсунов Кызыл Жылдыз ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

Категория:Нарын облусу
Категория:Жумгал районунда төрөлгөндөр
Категория:Инсандар
Кар суусу

thumb|upright|Кар суусу.
Кар суусу – дарыя алаптарында жылдын суук мезгилинде топтолгон кардын, ошондой эле тоолордогу мөңгүлөрдүн эришинен пайда болгон суу. Атмосфералык жаан-чачындын суусуна караганда көмүр кычкыл газга бай келип, карбонаттуу тоотектерди жакшы эритет. Мындай сууларды кыргыздар сары-суу деп да аташат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Агын суулар‎
Сатыбалды Бакенов

Бакенов Сатыбалды (21.6. 1941-ж. т., Жумгал району, Доскулу айылы) — Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек сиңирген ишмери (1995), жазуучу, журналист. 
1959-ж. Бишкектеги №3 техникалык окуу жайын, 1966-ж. КМУнун журналистика факультетин бүткөн. 
1957-жылдан Кочкордо киномеханиктин жардамчысы, киномеханик, 1966- жылдам "Жеткинчек" гезитинде адабий кызматкер, бөлүм башчы, жооптуу катчы, башкы редактору болуп иштейт. "Пионердик иштердин беш жылдыгы", "Балдардын бактысы достук", "Отряд жана анын иши" жана башка китептердин, көптөгөн макала, очерк, репортаж, сурөттөмөлөрдүн автору. Котормолору да бар. Кыргыз Республикасынын эл агартуу отличниги (1979). 
 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Категория:Жумгал районунда төрөлгөндөр
Категория:Кыргыз жазуучулары
Категория:журналисттер
Сайрагүл Балкыбекова

Балкыбекова Сайрагүл (1922, Нарын району, Эчки-Башы айылы — 1995, Бишкек) — Кыргыз Республикасынын эл артисти (1970, эмгек сиңирген артисти, 1958). 
Айылдык мектептин 7-классын бүткөндөн кийин эле анын тубаса таланты байкалып, 1939-ж. Нарын облустук драма театрына кабыл алынган. 
1946—48-ж. Кыргыз драма театрында, 1949—52-ж. Караколдогу Ысык-Көл облустук драма театрында, 1952-жылдан (Кыргыз мамлекеттик драма театрьшда иштеген. 
Аткарган ролдору: Айганыш (К. Жантөшев, "Курманбек"), Жаңыл (К. Маликов, А. Куттубаев, "Жаңыл"), Жыпаргүл (Т. Абдумомунов, "Атабектин кызы"), Анна (Л. Толстой, "Анна Каренина"), Регена (У. Шеспир, "Король Лир"), Жер-Эне (Ч. Айтматов, "Саманчы жолу"), Кручинина (А. Н. Островский, "Күнөөсүз күнөөлүүлөр"), Бакдоолот, Каныкей (Ж. Садыков, "Манастын уулу Семетей", "Сейтек"), Бурма (Т. Касымбеков, "Токтогул"), Бермет (К. Эшмамбетов, "Сарынжи Бөкөй"), Чүкөдөй (Т. Абдумомунов, "Жыгылган оогонго күлөт"), Зуура (Б. Жакиев, "Атанын тагдыры") жана башка. 
Балкыбекова жергиликтүү авторлордон тартып дүйнөлүк классиктердин чыгармаларына чейин, ар кыл жанрда, ар кыл мүнөздөгү образдарды көрүүчүлөргө нукура таланты, жан дүйнөсүнүн сезимталдыгы, кеңдиги менен жеткире билген сахнанын нукура устаты болгон. "Ардак Белгиси" ордени жана медалдар менен сыйланган. 

 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

Категория:Инсандар:Кыргызстан
Категория:Нарын облусу
Категория:Нарын районунда төрөлгөндөр
Категория:Маданият
Категория:Кыргыз театры
Категория:Театр
Категория:Кыргыз маданияты
Континент

thumb|Континент.
Континент, материк – жер кыртышынын эң ири массиви; анын көпчүлүк бөлүгү Дүйнөлүк океандын деңгээлинен жогору, чет-жакалары андан төмөн жатат. Континентке калыңдыгы 35–70 км келген жер кыртышынын континенттик түзүлүшү жана анда гранит-метаморфизм тоо тек катмарынын болушу мүнөздүү. Азыркы геологиялык доордо 6 континент бар. Алар: Евразия (аянты 53,4 млн км2), Түндүк Америка (24,2 млн км2), Түштүк Америка (18,2млн км2), Африка (30,3 млн км2), Австралия (7,7 млн к2) жана Антарктида (14,0 млн км2).

Континенттин үлүшүнө кургактыктын 94%и жана жер бетинин 29%и туура келет. Континент аралдан ээлеген аянты боюнча айырмаланат. Эң кичи Австралия материги дүйнөдөгү эң чоң Гренландия аралынан (2-Жаңы Гвинеядан) 10 эсе чоң. Континентке калың жер кыртышы мүнөздүү (орточо калыңдыгы 35–40 км жана литосферасы 200–300 кмден ашык). Анын курамы өзгөчө үстүнкү бетиндеги тектер ашыкча кремнеземдуу гранит, гнейстен турат. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Континенттердин географиясы
Бешбелчир арашан

Бешбелчил арашан — Нарын облусунун Ат-Башы районундагы дарыланууга жарамдуу минералдуу булактары бар бальнеол. курортко ылайыктуу аймак. Нарын шаарынан 90 км, Атбашы кыштагынан 60 км түштүк-чыгыш тарапта. Атбашы кырка тоосунун түштүк-чыгыш капталындагы Арашан өзөнүнүн боюнда, деңиз деңгээли 3300 м бийиктикте. Булактар жергиликтүү элге илгертен белгилүү болсо да, алар жөнүндө алгачкы геологиялык маалымат 1920-ж. берилген. Суу девон мезгилинде пайда болгон акиташ тоотек катмарларынан чыгып, бири биринен 30 км аралыкта жайгашкан эки кайнар булактан турат. Дарылоочу негизги табигый фактору–көмүр кычкыл газдуу (СО2 – 0,44–1,3 г/л), гидрокарбонат-натрий-кальцийлүү суу (минералдануусу 3,5 г/л, темп-расы 20°С); суткалык дебити 436 м3. Сууну ичүүгө жана ичеги-карын, бөйрөк ооруларын дарылоого болот. Суусу дарылоо үчүн жана суусундук катары «Арашан» деген ат менен бөтөлкөгө куюлуп алынат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Ат-Башы району
Кызыл-Булак курорту

Кызыл-Булак курорту — Баткен облусунун Кадамжай районундагы климаттык курорт. Кадамжай шаарчасынан 12 км, Ош шаарынан 150 км аралыкта. Алай кырка тоосунун түндүк капталында, деңиз деңгээли 1250м бийиктикте, Аксуунун өрөөнүндө жайгашкан. Айланасында арча токою, бадалдар өсөт. Климаты мелүүн континенттик. Кышы анча суук эмес, кар аз түшөт, январдын орточо температурасы –3°С. Жаз жана күз айлары жылуу. Жайы ысык, июлдун орточо температурасы 22°С. Жылдык жаан-чачыны 350 ммдей; негизинен апрель–июнь айларында жаайт. Жылдык орточо салыштырма нымдуулугу 56%. Жылына 2700 саат күн тиет. Курорттун аймагынын кооз ландшафты, өтө иондошкон таза тоо абасы климат-терапиясында мааниси зор. Кургак учуктан дарылоочу «Кызылбулак» санаторийи (250 орундуу) иштейт.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кадамжай району
Категория:Курорттор
Барокух

Барокух – тарыхый топоним, Ош шаарынын аймагындагы Сулайман тоосунун мурунку аты.

Ал адабиятта 14-кылымдын башынан белгилүү. Адегенде (1303-ж.)кашкардык тарыхчы Жемал Карши Барака формасында эскерет. Захиреддин Бабур өзүнүн китебинде Барокух – тоо, Ош чебинин түштүк-чыгышында жайгашкандыгы, тоонун үстүндө эки чакан кужра («таш үй») тургандыгы,анын ылдыйкысын 1496–1497-ж. өзү курдургандыгы, тоодон табылган өтө кооз таштан бычакка сап, курга каңылтыр
ж. б. буюмдар жасалаары; тоодон чоң булак агып түшкөндүгү ж. б. жөнүндө жазат. Барокух
фарсы, тажик тилдеринде – «Сонун тоо» (баррок – сулуу, көркөм, сонун, кооз; кух–тоо маанисинде).

Кийин бул энчилүү ат унутулуп тоо бара-бара Сулайман тоосу аталып калган.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2 

Категория:Кыргыз тарыхы‎
Категория:Топонимдер‎
Кулансай археологиялык эстеликтери

Кулансай археологиялык эстеликтери биздин заманга чейин 2-миң – б. з. 1-миң жылдыгына таандык көрүстөндөр, аска бетиндеги сүрөттөр жана жазуулар. Талас шаарынан 7 км түндүк-чыгышта, Кыргыз Ала-Тоосунун түштүк бөлүгүндөгү капчыгайда жайгашкан. Бул капчыгайдын экинчи аты жергиликтүү жашоочулардын арасында Кулан же Чийимташ деп аталат. Алар Кулансайдын жээгиндеги түзөңдөрдө жайгашып, бийиктиги 1 мге жеткен таш, топурактар менен корумдалган. Таштардын бетине кишилердин, тоо эчкилердин, жырткыч айбанаттардын сүрөттөрү чеберчилик менен тартылган. Ошондой эле аска бетинен 18 саптан турган согду жазуусу табылып, андан 100гө жакын түрк элдерине мүнөздүү эркектин жана аялдын аттары кездешкен.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2

Категория:Кыргыз археологиясы‎
Май-Дөбө шаар чалдыбары

Май-Дөбө шаар чалдыбары — 10-12-кылымга таандык шаар калдыгы. Талас облусудагы Кара-Буура районундагы Май-Дөбө айылынан 1,5–1,8 км түштүктө жайгашкан. Маданий катмардан караханийлер дооруна жана кийинки мезгилге тиешелүү карапа калдыктары табылган.

Бардыгы үчөө. Май-Дөбө шаар калдыгында жашагандар негизинен дыйканчылык, соода-сатык жана кол өнөрчүлүк менен кесип кылган. Маданий катмардан Караханиддер дооруна жана кийинки мезгилге тиешелүү карапа калдыктары табылган. 1956-жылы археолог П. Н. Кожемяко казып изилдеген. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

 Интернеттик шилтемелер 
Категория:Кара-Буура району
Категория:Кыргыз археологиясы
Харьков

Харьков — Украинанын түндүк-чыгышындагы шаар, өлкөнүн маанилүү өнөр жай жана илимий борбору, Харьков облусунун административдик борбору, Харьков районунун жана Харьков шаардык коомчулугу. 1,421,125 калкы бар Украинанын экинчи чоң шаары (2022). Жакынкы шаарлар жана райондор менен бирге 2 миллиондон ашык калкы бар Харьков агломерациясын түзөт. Украинанын баатыр шаарыПро встановлення почесної в... | від 06.03.2023 № 111/2022..

 Шилтемелер 

Категория:Украина шаарлары
Категория:СССР
Категория:Харьков
Винница

thumb|Винница.
Винница – Украинанын түштүк-батыш бөлүгүндөгү шаар, Винница облусунун административдик борбору. Калкы 372;432 миң (2015). Днепр бою дөңсөөсүндө, Түштүк Буг дарыясынын боюнда жайгашкан. Эл аралык аэропорту бар. Алгач 1362-жылдан Литва чеби катары эскерилет. 1569-ж. Люблин униясы боюнча Польшанын, 1793-ж. Россиянын курамында болгон. Киев Балтика темир жолунун курулушунан кийин Винница ири соода борборуна айланган. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде катуу талкаланган. Жыгач чиркөөлөр, иезуиттер (17-кылым), доминикчилер (18-кылым) жана капуциндер (18-кылым) монастырлары сакталган. Н. И. Пироговдун бальзамдалган сөөгү коюлган чиркөө-мавзолей, 9 илимий-изилдөө институту, университеттер, китепканалар, музейлер, музыкалык-драма, куурчак, камералык театрлар бар. Машина куруу (трактор, комбайндарга тетиктер), химиялык (лак-сыр материалдары, синтездик кир жуучу каражаттар ж. б.), жеңил, тамак-аш өнөр-жай ишканалары иштейт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Категория:Украина шаарлары
Донецк

Донецк (1924-жылга чейин Юзовка, 1924-61-жылдарда Сталино) — Украинанын чыгышындагы шаар, Донецк облусунун акимий борбору жана ушул эле аталыштагы район жана жамаат. 2014-жылдан бери ал Украина тарабынан террордук уюм деп таанылган, 2022-жылы Орусия тарабынан аннексияланган өзүн-өзү жарыялаган марионеткалык уюм Донецк Эл Республикасынын оккупациясында.

Украинанын бешинчи шаары: расмий маалыматтар боюнча, 2019-жылдын башында анда 913 323 адам жашаган. Бул болжол менен 1,7 миллион калкы бар шаардык агломерацияны түзөт.

Шаар өзүнүн азыркы аталышын аймактын атынан алган — Донецк бассейни, чынында Донецк кырка тоосунан, Донецк дарыясынын боюнда жайгашкандыктан ушундай аталган.

Донбасста Орусиянын агрессиясы башталганга чейин Донецк Украинанын ири өнөр жай жана каржы борбору, Украинанын “кен борбору”, Украинанын экономикалык жактан эң өнүккөн аймагынын борбору болгон. Бул жогорку өнөр жай жана илимий потенциал, жогорку квалификациялуу жумушчулар жана адистер, өнүккөн инфраструктура жана өндүрүш базасы топтолгон өнүккөн мегаполис болгон. Шаардын экономикасы өндүрүш көлөмү 50 миллиард грннан ашкан 200 өнөр жай ишканаларынан жана 20 000ден ашык чакан жана орто ишканалардан турган, аларда 180 000ге жакын донецктиктер иштеген.

Орусиянын Украинага каршы куралдуу агрессиясынын натыйжасында шаар орустардын оккупациясында болгон. Украинанын Жогорку Радасы тарабынан убактылуу оккупацияланган аймак катары таанылган. Орусия, Сирия жана Түндүк Корея өкмөттөрү эл аралык коомчулук тарабынан таанылбаган Донецк Эл Республикасын Орусиянын борбору деп эсептешет.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 3-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. ISBN 978–9967–14–074–5

Категория:Украина шаарлары
Запорожье

Запорожье (1921-ж. чейин Александровск) — Украинадагы шаар, Запорожье облусунун акимий борбору. Калкынын саны боюнча өлкөдөгү алтынчы шаар (2022-жылдын 1-январына карата 710 052). Ал Украинанын негизги суу жолунда — Днепр дарыясында, өлкөнүн түштүгүн борбор шаары, батыш жана борбордук аймактары, ошондой эле Донбасс менен Криворожье менен байланыштырган транспорттук жана коммуникация коридорлору менен кесилишкен жерде жайгашкан. 

Айланасындагы калктуу пункттар менен бирге Запорожье агломерациясын түзөт. Машина куруу, кара жана түстүү металлургия, химия жана курулуш өнөр жайы, дарыя порту жана маанилүү транзиттик темир жол түйүнү өнүккөн Украинанын түштүгүндөгү эң ири административдик, өнөр жай жана маданий борборлорунун бири.

Украинанын Бирдиктүү райондук пландоо схемасына ылайык, Запорожье аймактык калктуу конуш системасында маанилүү орунду ээлейт жана ар бири өзүнүн айыл аралык тейлөө аймагына ээ болгон облустук, эл аралык жана райондук борборлордун функцияларын аткарат. Алсак, Запорожье областынын борбору катары 2690 миц гектар аянтты ээлеген зонасында 14 шаар, шаар тибиндеги 23 поселка, бир кыйла сандагы кыштактар ​​жана 2 миллиондон ашык адам жашайт. Запорожье жетектеген райондор аралык көчүрүү системасы (шаар четиндеги зона) аймакты өндүрүштүк жана экономикалык жактан өздөштүрүүнүн жогорку деңгээли, айыл чарба жерлеринин жана айыл чөйрөсүнүн баалуулугу менен мүнөздөлөт.

Шаар четиндеги зона Запорожье, Васильевский жана Пологовский райондорун камтыйт (анын ичинде 2020-жылдын 17-июлуна чейин — Запорожье областынын жоюлган Вольнянск, Новониколавевск, Орехов, Каменка-Днепровская административдик райондору), жалпы аянты 00000 чарчы метрди түзөт. 5 шаар, 6 шаар тибиндеги айыл жана 300гө жакын айылдык калктуу пункттар бар. Шаар четиндеги аймактын жалпы калкы болжол менен 315 000 адамды түзөт.

Запорожье шаарынын өзгөчөлүгү, анда аймактын өндүрүштүк кубаттуулугунун болжол менен 65% жана аймактын калкынын 43% жашайт.

2022-жылдын 24-февралынан бери Орусиянын Украинага басып кириши маалында орус оккупанттары Запорожье шаарынын инфраструктурасын жана турак жайларын такай аткылап келишкен.

2023-жылдын 7-августунда Украинанын президентинин сайтында шаарга “Украинанын баатыр шаары” деген ардактуу наам ыйгаруу өтүнүчү катталган[7].

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Категория:Украина шаарлары
Ивано-Франковск

thumb|Ивано-Франковск.
Ивано-Франкивськ (1962-ж. чейин Станисла́вив, Станисла́в) — Украинанын батышындагы шаар. Иван Франко облусунун административдик борбору. 

 Аталышы 
1962-ж. чейин Станислав. 1962-ж. украин жазуучусу И. Я. Франконун урматына аталган.

 География 
Украина Карпатынын тоо этегинде жайгашкан. Темир жол бекети. Эл аралык аэропорту бар. 

 Тарыхы 
Шаар 17-кылымдын 2-жарымында негизделген. 1919-39-ж. Польшанын, 1939-жылдан Украинанын курамында. 

 Экономикасы 
Машина куруу жана металл иштетүү өнүккөн. Мини-трактор, айыл чарба шаймандарынын жабдуулары чыгарылат. Хим., жыгаччылык, жеңил, тамак-аш өнөр жай иштейт. 

 Маданий турмушу 
Архралык эстеликтерге бай. Университеттер, китепкана, музейлер, театрлар бар. 

 Калкы 
Калкы 238 196 миң (2022)Чисельність наявного населення України на 1 січня 2022 року.
Ивано-Франкивськ калкы17321792180118491880191419211931195919701979198920013 3005 4486 19210 86418 62664 00051 39160 25666 456104 971149 747214 021218 3592005200820102012201320152016201720182019202020212022219 479222 538224 401224 660226 018228 575230 929233 360235 355236 602237 686237 855238 196
 Интернет шилтемелер 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Категория:Украина шаарлары
Львов

thumb|Львив.
Львив (, ) – Украинадагы шаар. Львов облусунун административдик борбору. Буг жана Днестр дарыясынын суу бөлгүчүнүн жээгинде жайгашкан. Калкы 943 миң (2025).
Темир жана автомобиль жолдор тоому.

Алгач 1256-жылдан эскерилет. 14-кылымдан Польшанын, 1772-жылдан Австриянын (Лемберг аталган), 1918-жылдан кайрадан Польшанын, 1939-жылдан Украинанын курамына кирген. Львов – Украинанын ири өнөр жай борбору. Машина куруу (автобус, автомат жүктөгүчтөр, конвейер, айыл чарба машиналары, теле-, радио аппаратуралары, станоктор, прибор жана башка), металл иштетүү, жеңил (бут кийим, тор), полиграфия, нефть ажыратуу, химия, химиялык-фармацевтика, тамак-аш, жыгач иштетүү, айнек өнөр жай ишканалары иштейт. Он ЖОЖ (анын ичинеде университет), Украина ИАнын Батыш илимий борбору, консерватория (1939), 12 музей (этнография, көркөм промысел, Украина искусствосу, элдик архра жана башка), сүрөт галереясы, 4 театр (анын ичинде опера жана балет, балдар жана өспүрүмдөр үчүн) жана жазуучу И. Франконун адабий-мемориалдык музейи бар. Рынок аянтында кафедралуу готика стилиндеги собор (14–15-к.), Кайра жаралуу стилиндеги «Кара таш» (16-кылымдын аягы – 17-кылымдын башы), ренессанс стилиндеги Боим жана Кампиан капеллалары (экөө тең 17-к.), үч ыйык саат мунарасы (16-к.), барокко стилиндеги арсенал (18-к.), бернардчылардын (17-к.), иезуиттердин (17-к.) жана доминиканчылардын (18-к.) костёлу, Ыйык Юра собору (18-к.) жана башкалар сакталган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: "Кыргыз энциклопедиясы" башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7

Категория:Украина шаарлары
Категория:СССР
Одесса

Одесса – Украинадагы шаар, Одесса облусунун жана Одесса районунун административдик борбору. Бул Киев менен Харьковдон кийинки өлкөнүн калкынын саны боюнча үчүнчү шаар. Кара деңиздин жээгинде жайгашкан. Мамлекеттин эң ири деңиз соода порту. Маданий-агартуу, туристтик, соода, транспорт борбору. Одесса шаардык аймактык коомчулуктун бир компоненти. Калкы — 1 010 537 адам (2022). Экономикасынын негизин транспорт, машина куруу, химия, нефтини кайра иштетүү, тамак-аш жана жеңил өнөр жайы түзөт. 37 жогорку окуу жайы, алты театр, сегиз кинотеатр, филармония, цирк, музейлер, галереялар ж.б. 

Одесса аймагындагы биринчи конуштар биздин заманга чейинки 7-кылымдын тегерегинде негизделген. д.— III кылым д. байыркы грек колонизаторлору тарабынан. 13-кылымда бул аймакты бир канча убакыттан кийин Алтын Ордого кошулган Ногай Ордосу мекендеген. Болжол менен 1341-жылы жээк Литванын Улуу Герцогдугу тарабынан басып алынган, ал бул жерде Коцюбиев чебин курган. 15-кылымда Осмон империясынын курамына кирип, Ажыбий деп аталып калган. 1789-жылы чепти Орусия империясы басып алып, анын атын Одесса деп өзгөртүп, шаар статусун берген. 1819-1859-жылдары бул жерде порто-франкалык соода режими иштеп, экономиканын тез өнүгүшүнө салым кошкон. Украин-совет согуштары учурунда шаар Украина Эл Республикасынын, Украина мамлекетинин, большевиктердин жана ак аскерлердин курамында болгон. 1920-жылы СССРдин курамына кирген. Экинчи дүйнөлүк согушта 1941-1944-жылдары Румыниянын оккупациясында болгон. 1991-жылдан бери эгемен Украинанын курамында.

Одессанын тарыхый борбору 2023-жылдан бери ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизилген. Шаардын борбордук бөлүгүндө классицизм, империя, модернизм ж. Одесса жана анын айланасында климаттык жана бальнеологиялык курорттор бар. Ошондой эле шаардын астында жер астындагы өтмөктөрдүн жана лабиринттердин чоң тармагы бар, алар узундугу болжол менен 2,5 миң километрге жеткен туннелдер менен дүйнөдөгү эң чоң катакомбалардын бирин түзөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Категория:Украина шаарлары
Тернополь

thumb|Тернополь.
Тернополь 1944-ж. чейин – Тарнополь – Украинанын батышындагы шаар. Тернополь облусунун административдик борбору. Серет дарыясынын боюнда. Калкы 217,5 миң (2011). Темир жол түйүнү. Тамак-аш, жеңил, машина куруу, жыгаччылык, карапа өнөр-жай ишканалары иштейт. Театрлар (анын ичинде куурчак), филармония бар. 1540-жылдан белгилүү. 1772-жылдан Австриянын, 1919-жылдан Польшанын, 1939-жылдан Украинанын курамында. Воскресенье (17-кылым), Христорождественский (17-кылымдын башы), Воздвижения (16-кылым) чиркөөлөрү, доминикан костёлу (18-кылым) сакталган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

Категория:Украина шаарлары
Ровно

Ровно — Украинанын түндүк-батышындагы шаар. Ровно облусунун, Ровно районунун жана Ровно шаардык коомчулугу административдик борбору. Ровно агломерациясынын борбору. Устье дарыясынын боюнда жайгашкан.

 Аталышы 
Шаардын аталышынын келип чыгышы боюнча бир нече версиялар бар. Алардын биринин айтымында, бул аталыш шаардын тегиз жерде жайгашканынан келип чыккан. Башка версия боюнча, конушка жакын жерде эң күчтүү коргонуучу арыктар болгондуктан, бул аталыш «ров» деген сөздөн келип чыккан.

Острожский княздарына байланыштуу дагы бир нече версиялар бар: алар шаарды кайра тургузушкан, анткени алардын ээликтери ушул жерден бүткөн («так ушул шаарга»); ханзаадалардын бул шаар менен бирге «так жүз шаары» болгон; княздардын мүлктөрү «так ушул аймакта» жайгашкан. Бирок бул версиялар күмөндүү көрүнөт, анткени шаар 1518-жылы гана Острожскийлердин менчигине өткөн.

 Колдонулган адабияттар 

Категория:Украина шаарлары
Категория:СССР