Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Блюхер Василий Константинович

Блюхер Василий Константинович (19. 11. 1890-9. И. 1938) - советтик аскердик жана парт, ишмер. Советтик Союз. Маршалы (1935).
 
 1916-жылдан КПССтин мүчөсү. Ярослав губерниясында дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Жумушчуларды иш таштоого чакыргандыгы үчүн түрмөгө камалган. Биринчи дүйнөлүк согушка катышкан. 
 1915-ж. Казанда, Сормоводо слесарлык кылган. 
 1917-ж. Февр. революциясынан кийин Самара парт, уюмунун чечими боюнча солдаттардын арасында революциячыл иш жүргүзүү үчүн Самарадагы 102-запас полкуна ыктыярдуу кирет. Самарада Совет бийлигин орнотууга активдүү катышат, ноябрдын аягында Челябинскиге кызыл гвард. отрядга комиссар болуп жиберилет, адегенде ревкомдун, 1918-ж. мартта Советке председатель болуп шайланат. 
 Дутовдун бандасына каршы күрөшөт. Чехосл. корпустун козголоңунан кийин Оренбургдун жанында курчоодо калган советтик аскерлерге башчы болуп, Уралда (1500 км) баатырдык рейд жасайт да, сентябрда З-Кызыл Армияга кошулат. З-Армияга командачылык кылып, Колчактын аскерий талкалайт. 
 1920-ж. Каховканы коргоого, Перекошу алууга катышат. 
 1921-22-ж. Ыраакы Чыгыш Эл Республикасынын аскер министри, Элдик революциячыл аскерлерине башкы командачы, Аскердик советине мүчө; армияны кайра түзүүгө жана Болочаевскинин жанында ак гвардиячыларды талкалоого жетекчилик кылган. 
 1924-27-ж. Гуанчжоудагы (Кантон) Кытай революциячыл өкмөтүнүн алдында башкы аскердик кеңешчи болуп турган. 1929-38-ж. Ыраакы Чы-гыштагы Кызыл Туулуу атайын армияга командачы, 1929-ж. совет-кытай чатагы чыкканда, кытай милитаристтерин талкалоого жана Ыраакы Чыгышта кубаттуу коргонууну түзүүгө жетекчилик кылган. Блюхер таланттуу жана эрктүү, өтө мээнеткеч, мээримдүү аскер жетекчиси болгон. 

Партиянын 17-съездинде (1934) ВКП (б) БКнын мүчөлүгүнө кандидаттыкка шайланган. 1921-24-ж. ББАКтын, 1930-38-ж. СССР БАКтын мүчөсү, СССР Жогорку Советинин (1-шайл. ) депутаты. В. биринчи болуп Кызыл Туу жана Кызыл Жылдыз ордендерин алган, кийин Ленин ордени ж. б. ордендер менен сыйланган.

Негизсиз репрессияланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бобров Всеволод Михайлович

Бобров Всеволод Михайлович (1. 12. 1922-ж. т. ) - советтик спортсмен (футболчу, хоккейчи), спортко эмгеги сиңирген мастер (1948), СССРдин эмгеги сиңирген тренери (1967), Советтик Армиянын офицери.
 
1953-жылдан КПССтин мүчөсү. СССРдин 1945-46-ж. топ менен ойнолуучу хоккей, 1946-48-ж. футбол, 1948-49, 1950-52, 1955-57-ж. шайба менен ойнолуучу хоккей боюнча дүйнөнүн (1954, 1961), Европанын (1954-56), Кышкы Олимпиада оюндарынын (1956, шайба менен ойнолуучу хоккей) бир нече жолку чемпиону. Шайба менен хоккей ойноо боюнча дүйнөлүк чемпионатта (1954) мыкты чабуулчу катары бааланган. 

Бобров Ленин ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Богазкей архиви

Богазкей архиви - Байыркы Хетт мамлекетинин эски борбору Хаттусас-тын ордуна салынган Богазкей (Турцияда) шаарынан табылган архив.
 
Анда көбүнчө хеттче жазуусу бар 15 миңден ашуун чопо буюм сакталган. Саясий жана тарыхый мазмундагы кээ бир тексттер аккад тилинде, ал эми ритуалдык текст үзүндүлөрү Байыркы Кичи Азиянын башка байыркы тилдеринде жазылган. Богазкей архивинде падышалык анналдар, хроникалар, указдар, бүтүмдөр, падышалардын тизмеси, дипломатиялык каттар, мыйзам маалыматтары, сот токтомдору, диний тексттер, шумер-аккад-хетт сөздүктөрү ж. б. бар. Алардын көпчүлүгү б. з. ч. 14-13-кылымга таандык. 

Богазкей архивин 1906-12-ж. Г. Винклер таап, археол. казууларды жүргүзгөн. Азыр да изилдөөлөр жүрүп жатат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Тарых
Богданов Александр Александрович

Богданов Александр Александрович (10(22). 8. 1873-7. 4. 1928) - (өз аты-жөнү - Малиновский) - орус идеалист философу, экономисти, саясий ишмери, илимпоз-табият таануучу.
 
Харьков университетинин медицина факультететин бүтүргөн (1899). 1896-жылдан социал-демократтар партиянын мүчөсү. 1903-жылдан большевиктерге кошулган. РСДРПнин 3-, 4-, 5-съезддеринде БКга шайланган. Ушул мезгилде эле Богданов менен В. И. Лениндин ортосунда теориялык пикир келишпестиктер пайда болуп, 1909-ж. фракциячыл иш-аракети үчүн партиядан чыгарылган. Богданов марксизмди ревизиялоого аракет кылып, "коомдук бытие биринчи, коомдук аң-сезим экинчи" деген маркстик жобону эскирди деп, аны "коомдук бытие менен коомдук аң-сезим бирдей" деген субъективдүү идеалисттик жобо менен алмаштырууга далалаттанган. В. И. Ленин "Материализм жана эмпириокритицизм" деген эмгегинде Богдановдун идеалисттик көз караштарын ашкерелеген. Богданов Октябрь революциясынулуу жеңиш деп эсептесе да, анын түпкү маңызын түшүнө алган эмес. 1918-ж. Пролеткульттун идеологу болгон, 1921-жылдан геронтология жана гематология жагынан илимий изилдөө иштерин жүргүзгөн. Богданов дүйнө жүзүндө 1-кан куюу институтун (Азыркы Ленин ордендүү Борбордук гематология жана кан куюу институту) уюштурган жана ага директор болгон. Ал кан куюу боюнча өзүнө тажрыйба жасоодо каза болгон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Богданов Семен Ильич

Богданов Семен Ильич (17(29). 8. 1894-12. 3. 1960) - бронетанкалык аскер маршалы (1945), эки жолу Советтик Союздун Баатыры (1944, 1945).
 
1942-жылдан КПССтин мүчөсү. 1915-жылдан армияда, 1-дүйнөлүк согушка катышкан, прапорщик (1917). 1918-жылдан Советтик Армияда. Москвадагы жогорку ас-кердик-педагогика мектепти (1923), "Выстрел" курсун (1930), Аскер академия-сындагы механикалаштыруу жана моторлоштуруу курсун (1936) бүтүргөн. 

Улуу Ата Мекендик согушта танкалык аскерлерге командачы. Корсунь-Шевченко, Белорус, Висла-Одер, Чыгыш Померания жана Берлин операциялары-на катышкан. 1956-жылдан отставкада. СССР Жогорку Советине (2-4-шайл. ) депутат. Ленин ордени, 4 Кызыл Туу, 1-2-дараж. Суворов ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Богдеско Илья Трофимович

Богдеско Илья Трофимович (20. 4. 1923-ж. т. ) - советтик график, СССР эл сүрөтчүсү (1963).
 
1968-жылдан КПССтин мүчөсү. Ленинграддагы И. Б. Репин атындагы сүрөт, скульптура жана архит, институтун бүтүргөн (1951). 1953-жылдан Молдован ССРинде иштейт. Ал - А. С Пушкиндин "Цыгандарына" (кара акварель, 1956), молдаван эл балладасы "Миорицага" (акварель, темпера, 1966) жазылган лирикалуу, чыңалыңкы эмоциялуу иллюстрациялардын, "Менин мекеним" (1961-63) деген түстүү линогравюралар сериясынын автору. 

Богдеско Молдовия ССР Мамлекеттик сыйлыгын алган (1966), Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Боголюбов Николай Николаевич

right|200px|thumb|Боголюбов Николай Николаевич (1930)
Боголюбов Николай Николаевич (8(21). 8. 1909 – 13. 2. 1992) - советтик физик-теоретик жана математик, СССР ИАнын (1953; мүчө-корр. 1946), УССР ИАнын (1948) акад., Социалисттик Эмгектин Баатыры (1969).
 
1965-ж. Дубнадагы ядрону изилдөө боюнча бирикме институтка директор. Боголюбов математикалык анализде жакындатып эсептөө методу, математика физика, сызыктуу эмес механиканын асимптоталык методу, динамикалык система теориясы, статистикалык физика жана талаанын квант теориясы боюнча илимий иштерди жүргүзгөн. Чет өлкөлүк бир нече академияга мүчө. СССР Жогорку Советинин (7-8-9-шайл. ) депутаты. 

СССР Мамлекеттик (1947, 1953) жана Лениндик сыйлыктын (1958) лауреаты. 5 Ленин ордени, башка 4 орден жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Инсандар
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Николай Боголюбов

Боголюбов Николай Семенович - (1905-ж. т., Москва ш. ) - коомдук жана парт, ишмер. Кызматчынын үй-бүлөсүнөн.
 
1925-жылдан КПССтин мүчөсү. 1924-25-ж. кызыл үй башчысы, ВЛКСМ укомуна инспектор. 1925-28-ж. ВКП (б) Волоколамск укомунда иштейт. 1928-32-ж. Москванын өнөр жай ишканаларында иштеп жүрүп, жумушчу факультететин бүтөт. 1932-34-ж. механика-машина куруу институтунда окуган. 1934-ж. Караганда облусундагы эт-сүт с-зунун саясий бөлүмүнө башчы. 1936-38-ж. Казакстан КП(б) Келлеров-ский жана Шучинский райкомунун биринчи секретары, кийин Түндүк Казакстан обкомунун үчүнчү секретары. 1939- 45-ж. Казакстан КЩб) БКнын үчүнчү, Семипалатинский, Алматы, Чыгыш Казакстан обкомунун биринчи секретары. 1945-жылдын июлунан 1950-жылдын июлу-на чейин Кыргызстан КЩб) БКнын биринчи секретары. СССР Жогорку Советинин (2-3-шайл. ), Казак ССР Жогорку Советинин (1-шайл. ), Кырг. ССР Жогорку Советинин (2-шайл. ) депутаты. Эки Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, 1-дараж. Ата Мекендик Согуш ордендери жана медалдар менен сыйланган.

Колдонулган адабияттар
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Богомолец Александр Александрович

Богомолец Александр Александрович (12(24). 5. 1881-19. 7. 1946) - советтик патофизиолог жана коомдук ишмер, СССР ИАнын акад. (1932) жана вице-президенти (1942), УССР ИАнын (1929), БССР ИАнын (1939), СССР медицина ИАнын (1944) акад., ГССР ИАнын ардактуу мүчөсү (1944).
 
РСФСРдин илимге эмгеги сиңирген ишмери (1935), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1944). 1906-ж., Одессадагы Новороссийск университетин бүтүргөн. 1911-25-ж. Саратов университетинин, 1925-31-ж. 2-Москва университетинин медицина факультетинин профессор 1928-31-ж. Гематология жана кан куюу институтунун директору, 1930-46-ж. УССР ИАнын президенти; ошол эле мезгилде УССР ИАнын Эксперименттик биологиялык жана патология, Клиникалык физиологиялык институттарынын директору. Богомолецтин эмгектери патологиялык физиология, эндокринология, вегетативдик нерв системасы, онкология жана өмүрдү узартуу маселелерине арналган. Ал организмге кан кушунун таасири жана канды узакка сактоо жөнүндөгү иштерге жетекчилик кылат.

СССР Жогорку Советинин (1-2-шайл. ) депутаты. СССР Мамлекеттик сыйл. лауреаты (1941), 2 Ленин ордени, башка 2 орден жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Богородицкий Василий Алексеевич

Богородицкий Василий Алексеевич (07(19).04.1857-23.12.1941) - советтик тилчи. Казань университетинин профессору жана ССРС ИАнын мүчө-корреспонденти. (1915).
 
Богородицкий - Бодуэн де Куртенэнин шакирти. Ал негизинен жалпы тил илими, эксперименттик фонетика, индоевроп. тилдердин салыштырма грамматикасы, орус, славян, балтика, роман, герман жана түрк тилдери боюнча изилдөөлөр жүргүзгөн. Богородицкий 1-болуп адамдардын сүйлөөсүндөгү үндөрдү эксперимент жолу менен изилдеп чыгып, Россияда (Казань университетинде) эксперименттик фонет. лабораториясын негиздеген. "Орус тилиндеги басым түшпөгөн үндүүлөр" (1884), "Орус адабий сүйлөө речине карата колдонулган эксперименттик фонетиканын курсу" (1917), "Орус тилинин фонетикасы" (1930), "Орус грамматикасынын жалпы курсу" (1935) деген илимий эмгектердин автору. 

Ал "Татар жана түрк тил илимине киришүүдөгү этюддар" (1933), "Түрк тилдерине байланыштуу татар тилинин кириш бөлүмү" (1934), "Татар тил илиминин илимий маселелери жөнүндө" (1935) ж. б. эмгектери менен түрколог катары да белгилүү.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.

Категория:Арип боюнча инсандар
Категория:Арип боюнча окумуштуулар
Категория:Түркологдор
Категория:Чыгыш таануучулар
Богоутдинов Алаутдин Махмудович

Богоутдинов Алаутдин Махмудович (1911-1970) - советтик философ, фи-лос. илимдин доктору (1951), профессор (1952), Тажик ССР ИАнын акад. (1953), Тажик ССРинин илимге эмгеги сиңирген ишмери (1961).
 
1941-жылдан КПССтин мүчөсү. Самаркандагы Өзбек педагогика академиясын бүткөндөн кийин (1931) маркстик-лениндик философиялык боюнча илимий -педагогика иштерди жүргүзөт. 1950-61-ж. Тажик ССР ИАнын философиялык секторуна башчы, 1955-62-ж. Тажик университетинде философиялык кафедрасына башчы, 1962-70-ж. Тажикстан КП БКнын алдындагы Партия тарыхы институтуна директор. Феодализм доорундагы тажик жана араб философиялык тарыхы, Орто Азия нарт. уюмдарынын тарыхы боюнча эмгектердин автору. Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу, "Ардак Белгиси" ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Богуславский Войцех

Богуславский Войцех (9. 4. 1757- 23. 7. 1829) - поляк актеру, режиссер, драматург жана театр ишмери.
 
Польшанын драма жана музыкалык театрларына негиз салгандардын бири. 1762-70-ж. Варшавада окуган. Сахналык ишин 1778-жылдан баштаган. 1785-ж. Польшанын, Галициянын, Россиянын батыш губернияларынын шаарларына гаст-ролго барган. Богуславский опералык жана драмалык спектаклдерде бирдей ойногон, Шекспирдин пьесаларынан Король Лир менен Гамлеттин, Сальеринин "Ак-сур" операсында Аксурдун ролун аткарган. 

1811-жылдан "Драма мектебинде" педагог болуп иштеген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бодуэн де Куртенэ Иван Александрович

Бодуэн де Куртенэ Иван Александрович (1(13). 3. 1845-3. 11. 1929) - орус-поляк тилчиси, славян, индоев-ропа жана шалпы тил илими боюнча адис; Казань, Петербург лингв, мектептеринин негиздөөчүсү.
 
Казань (1875- 83), Юрьев (азыркы Тарту, 1883-93), Краков (1893-99), Петербург (1900- 18), Варшава (1918-19) университеттеринин профессор Краков ИАнын акад. (1887) жана Петербург ИАнын мүчө-корр. (1897). Бодуэн де Куртенэнин негизги эмгектери фонет. алмашуулар менен фонеманын теориялык түзүлүшүнө арналган. Ал изилдөөлөрдө синхрония менен диахрония ажыратуу принциби сакталып, тилдин өнүгүшүндөгү айрым мыйзам ченемдер аныкталган. Бодуэн де Куртенэ - орус жана поляк тили, түштүк славян диалектологиясы боюнча баалуу эмгектердин автору. 

Бодуэн де Куртенэ В. И. Далдый "Азыркы улуу орус тилинин түшүндүрмө сөздүгү" аттуу эмгегин редакторлоо, аны жаңы материалдар менен толуктаган (3-бас. 1903-09; 4-бас. 1912-14).

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бодюл Иван Иванович

Бодюл Иван Иванович (3. 1. 1918-ж. т., УССРи, Николаев обл., Александровна с. ) - советтик партиялык жана мамлекеттик ишмер.
 
1940-жылдан КПССтин мүчөсү. Дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Вознесенск агротехникумун (1937), Аскердик вет. академиясын (1942), КПСС БКнын алдындагы Жогорку парт, мектепти (1958) бүтүргөн. 1941-жыл-дан согушуп жаткан Советтик Армияда командирлик кызматта болгон. 1946- 48-ж. Молд. ССРинин Мин. Советин-де жооптуу кызматта, 1948-51-ж. СССР өкмөтүнүн алдындагы колхоз иштери боюнча советтин өкүлү, 1951-жылдан райкомдун биринчи секретары, 1958-59-ж. КПСС БКнын парт, органдар бөлүмүнүн инструктору. 1959-61-ж. Молд. КП БКнын экинчи, 1961-жылдан май айынан анын биринчи секретары. КПССтин 23-24-съезд-деринде КПСС БКнын мүчөсү болуп шайланган. 

СССР Жогорку Советинин (5-9-шайл. ), Молд. ССР Жогорку Советинин (5-9-шайл. ) депутаты; үч Ленин ордени, башка 3 орден жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Боз караган

Боз караган (Atraphaxis) - өсүмдүктүн кымыздыктар тукумундагы уруусу - Бадал же бадалча, жаш бутактары күзүндө узун тикенге айланат.
 
Жалбырагы калың, катуу, түсү бозомук, көгүш жашыл. Гүлү 2 жыныстуу. Уругу - жаңгакча. Борбордук Азияда, Жер Ортолук деңизинин жээктеринде таралган. СССРде 18, Кыргызстанда 7 түрү каксоо, таштак тоо беттеринде, жарым чөлдөрдө, агын суулардын кумдуу жээктеринде өсөт. Батыш Европада А. Muschketovii эзелтен бери кооз бадал катары өстүрүлөт. Кээ бир түрлөрү малга тоют болот.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Өсүмдүктөр
Боз коңорчок

Боз коңорчок (Nitraria) - жуп жалбыракчандар тукумундагы өсүмдүк уруусу.
 
Бийикт. 0, 5-2 м бадал. Жөнөкөй жалбырактары калың, сабакка кезектешип жайгашат. Топ гүлү - бурулча, түсү сары же ак, 5 мүчөлүү. Аталыгы 10-25. Мөмөлүгү З уялуу, чаңдагычы 3 бөлүктүү. Мөмөсү ширелүү. Жер жүзүндө 8 түрү белгилүү, алар Австралия, Африка, Палестинада кездешет. 

Кыргызстанда сибирь Боз коңорчокгу (N. Sibirica) жана шобер Боз коңорчогу (N. Schoberi) тоо этектеринин ак топурактуу, шордуу жана кумдак жерлеринде өсөт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Өсүмдүктөр
Бойго бүтүрбөөчү каражаттар

Бойго бүтүрбөөчү каражаттар (Contracceptica) — аялдардын ден соолугун сактоо үчүн убактылуу же алардын саламаттыгына байланыштуу төрөөгө мүмкүн болбогон учурда колдонулуучу медицина каражаттар.
 
Бойго бүтүрбөөчү каражаттар байыртан колдонулуп келе жатат. 11-кылымдын 20-жылдарында Ибн-Сина-нын (Авиценна) "Врачтык илимдин канону" аттуу эмгегинде ал жөнүндө айтылган. Бойго бүтүрбөөчү каражаттар механикалык жана химиялык болуп бөлүнөт. 

Резинадан же металлдардан жасалган каражаттарга кафка, миспа жана "размес" колпачоктору кирет. Полиэтилен спиралы жатындын ичине салынып, ал 3 жылга чейин бойго бутүүдөн сактайт. Химиялык бойго бүтүрбөөчү каражаттарга ар кандай хим. заттар, шариктер ж. б. кирет. Алар врач жана акушерканын жетекчилиги менен гана колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Дарылар
Бойду токтоткуч органдар

Бойду токтоткуч органдар - адам жана жаныбарлардын өз денесинин мейкиндиктеги абал өзгөрүшүн кабыл алуучу органдары.
 
Омурткасыз жаныбарларда Бойду токтоткуч органдар угуу ыйлаак-чалары же статоцисттер түрүндө болот. Адам жана омурткалуу жаныбарларда алар ички кулактагы вестибулярдык аппаратта орун алган. Вестибулярдык аппарат кире бериштен жана ткань суюктугу (эндолимфа) менен толтурулган жарым тегерек каналдардан турат, ал аппараттын сезгич клеткаларынын түкчөлөрү - отолиттер жаткан килкилдек массага батырашып бүтөт. Дене кыймылдаганда, эндолимфанын которулушунан кыймылга келген отолиттер сезгич клеткаларынын түкчөлөрүн дүүлүктүрөт. Дүүлүккөн сезгич клеткалар бойдун өзгөргөндүтү жөнүндө мээге кабар бергендиктен, баш айланып, окшутат. Адамдарда бойду токтотуу үчүн тери, булчуң, муундун сезгичтигинин жана көрүүнүн да мааниси чоң.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Дарылар
Бойко Иван Никифорович

Бойко Иван Никифорович - полковник (1944), эки жолу Советтик Союз; Баатыры (10. 1. жана 26. 4. 1944)Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 января (№ 3 (263)). — С. 1.
 
1940-жылдан КПССтин мүчөсү. 1930-жылдан Советтик Армияда. Бойко броаетанкалык окуу жайын (1935), бро-петанкалык курсту (1939) бүтүргөн. Халхин-Гол дарыядагы согушка катышкан. 

Улуу Ата Мекендик согушта (1941- 45) батальондун командиринин орун бабарынан танкалык бригаданын кбмандирине чейин жеткен. Бойко согуштан кийин бронетанкалык аскерлердин Аскердик академиясынын алдындагы академиялык курсту (1948) бүтүргөн. 2 Ленин ордени, 3 Кызыл Туу, 2-дараж. Суворов, 2-дараж. Ата-Мекендик Согуш, Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Бокий Глеб Иванович

Бокий Глеб Иванович (21. 6(3. 7). 1879-15. И. 1937) -советтик мамлекеттик жана парт, ишмер.
 
1900-жылдан Компартиянын мүчөсү. Петербургда тоо-кен институтунда окуп, студенттик кыймылга катышкан. Петербургдагы "Жумушчу табын эркиндикке чыгаруу үчүн күрөш союзунда" иштеген. 1904-жылдан РСДРПнин Петербург комитетинин мүчөсү. Петербургда 1905-07-жылдагы революциянын катышуучусу. Бир канча жолу камакка алынып, сүргүндө болгон. 1917-жылдын мартынан РСДРП (б) БКнын Орус бюросунун мүчөсү. 1917-ж. РСДРП(б) - нин Бүткүл росс. 7-(Апрель) конф-ясынын жана 6-съездинин делегаты. 

1917-18-ж. РСДРП(б)нин Петроград комитетинин секретары. Петроградда Октябрь куралдуу көтөрүлүшүнүн катышуучусу; 1918-ж. февр. - март айларында Петроградды Коргоонун революциялык комитетинин мүчөсү, кийин Петроградда Атайын комиссиянын председатели. РКП (б) нин 8-съездинин делегаты (1918); "Солчул" коммунисттерге кошулган. 1919-жылдан Чыгыш, кийин Түркстан фронтторунун бөтөнчө бөлүмүнүн начальниги, Бүткүл росс. БАКтын жана РСФСР ЭКС-тин Түркстан Комиссиясынын мүчөсү. 

1921-жылдан ВЧКнын мүчөсү, кийин ОГПУ (Бириккен Мамлекеттик Саясий Башкарма), НКВД (Ички иштер эл комиссариаты) коллегия мүчөсү, ВКП (б) нин 15-17-съезддерине делегат. Кызыл Туу ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Инсандар
Болометр

Болометр (гр. bole-нур жана. . метр) - нур энергиясын ченөөчү прибор.
 
Анын иштеши нур ченелүүчү сезгич элементке жутулганда, элемент ысып, электр каршылыгын өзгөртүшүнө негизделген. Сезгич элемент түрдүү металлдардын жука (0, 1-1 мкм) катмарларынан жасалат да, анын бети нурду жакшы жутсун үчүн каратылган күмүш катмары менен капталат. Сезгич элементтердин каршылыгы электрдик көпүрөчө схемасы боюнча ченелет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Механика
Болот эритүү өндүрүшү

Болот эритүү өндүрүшү - болот эритүүчү мештерде чоюнду жогорку температура менен кычкылдантып, составындагы көмүртекти азайтуу аркылуу болот куймаларды даярдоо өндүрүшү.
 
Болот эритүү өндүрүшүнүн эң алгачкы жөнөкөй түрү тигель процесси болгон. 19-кылымдын 2-жарымында машина куруу жана айрыкча т. ж. транспортунун талаптарына байланыштуу конвертер мештерин колдонуу жолу менен жүргүзүлүүчү бессемер жана томас процесстери пайда болуп, алар болот куймасын массалык түрдө өндүрүүгө мүмкүндүк түздү. Андан кийин чоюн жана болот сыныктарынан турган шихтаны (кошунду сырьё) эритип, болот куймаларын алууга мүмкүндүк түзгөн мартен процесси колдонула баштады. Бул кылымдын аяк ченинде болотту электр мештеринде эритүү, 20-кылымдын 50-жылдарынан баштап СССРде сапаттуу таза болотту вакуум мештеринде эритүү өндүрүшү ишке киргизилди. Бул мештерде жогорку температурада өтүүчү кычкылдануу реакцияларында чоюн болотко айланат. Суюк эритмеде калуучу темирдин чала кычкылы (FeO) жана болоттун көмүртек, кремний, марганец ж. б. боюнча тиешелүү проценттик составы эритмеге атайын кычкылдантуучу элементтерди кошуу жолу менен кадимки абалга келтирилет.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
Категория:Металлургия