Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Окутуунун аудиовизуалдык каражаттары

Окутуунун аудиовизуалдык каражаттары – окутуу процессинде колдонулуучу аудио жана видео материалдар. Окуу материалы, же анын структурасы, же эң негизги жери аудио жана видео кассеталарда, слайддарда, трансперенттерде, плакаттарда, схемаларда жазылат. Алар «Бул сиз үчүн кандай угулат?», «Көрдүңүзбү, мен эмнени айтып жатам?» аспектилерин баса белгилөөчү каражаттар болупп эсептелет. Аудио каражаттарга үн менен коштолуучу аңгемелер, таратма материалдар, лекциялар, кассеталар, визуалдык каражаттарга атайын аппараттын жардамында көрсөтүлүүчү слайддар, плакаттар, графиктер, схемалар, видео материалдар кирет. Мисалы, слайддар проектор деп аталган атайын аппараттын жардамында экранга чагылтылат ал эми видео кассеталар видео аппарат аркылуу көрсөтүлөт, аудио кассеталар магнитофону бар радио аппаратуралар аркылуу угузулат. Азыркы мезгилде визуалдык жана аудио аппаратуралардын колдонулуш чөйрөсү абдан тез ылдамдыкта кеңейүүдө. Ошого байланыштуу бизге белгилүү болуп калган видео, аудио аппараттардын, компьютерлердин айкалышкан мүмкүнчүлүктөрү абдан бат өнүгүүдө. Мисалы алсак, аралыктан окутуу мына ушуга негизделген. 

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият 
Категория: Техника
Окутууну уюштуруу формалары

Окутуунун уюштуруу формалары — окуучулардын (студенттердин) саны, окутуунун убактысы жана орду, ошондой эле аны ишке ашыруунун ирети менен байланышкан окуу процессин уюштуруунун сырткы тарабы. Окутуунун уюштуруу формалары - окутуунун максатын, мазмунун, методдорун жана каражаттарын эсепке алуу менен тандалат. Жогорку жана атайын орто окуу жайларында негизги Окутуунун уюштуруу формалары катары лекция, семинар, лабораториялык жана практикалык жумуштар, консультация ж. б. колдонулат. Жалпы билим берүүчү мектептерде сабак (сөздүн тар маанисинде) окутууну уюштуруунун негизги формасы болуп эсептелет. Бирок, өткөн кылымдын 80-жылдарынын аягынан тартып биздин өлкөбүздүн мектептеринде лекциялар, семинарлар, зачеттор кеңири колдонула баштады. Окутууну уюштурууну кээ бир формасынын алкагында жекече, жуптук, топтук жана фронталдык жумуштарды жүргүзсө болот. Педагогикада булар дагы Окутуунун уюштуруу формалары катары каралат.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият
Райондук билим берүү бөлүмдөрү

Райондук билим берүү бөлүмдөрү - (райБББ) – РайБББ тиешелүү райондогу билим берүүнү башкаруунун мамлекеттик органы катары билим берүү тармагын башкаруу органдарынын структурасына кирет.

РайБББ Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Герби тартылган, мамлекеттик жана официалдуу тилдерде жазылган мөөрү, атайын бланкы, банктык жана финансылык уюмдарда (мекемелерде) эсеби бар юридикалык жак болуп эсептелет.

РайБББ негизги маселелери болуп, райондун аймагында:

- жалпы орто, мектепке чейинки жана мектептен тышкаркы билим берүү жаатындагы мамлекеттик саясатты жана билим берүүнү өнүктүрүү программасын ишке ашыруу;

- орто билимдин жеткиликтүүлүгүн жана сапатын камсыз кылуу;

- билимдин мамлекеттик стандарттарынын аткарылышын, жергиликтүү шартка ылайык окуу планынын регионалдык компонентин иштеп чыгуу жана киргизүү;

- билим берүү мекемелерин кадр тарабынан камсыз кылуу жана материалдык-техникалык жактан камсыздалышына көмөк көрсөтүү;

- жалпы орто, мектепке чейинки жана мектептен тышкаркы билим берүү мекемелерди жетектөө жана алардын маселелери боюнча мамлекеттик жана өзүн-өзү башкаруу органдарынын, уюм-мекемелердин аракетин координациялоо;

-билим берүү тармагын информациялык, методикалык жана нормативдик жактан камсыз кылуу;

- билим берүү тармагынын рынок шартында эффективдүү өнүгүшүн камсыз кылуу жана райондун социалдык-экономикалык өсүшүнө көмөктөшүү. Жана башкалар
РайБББны райондук мамлекеттик администрациянын сунушу боюнча Кыргыз Республикасынын Билим жана маданият министрлиги тарабынан дайындалган башчы жетектейт. РайБББ аппаратынын кызматкерлери «мамлекеттик кызматчы» статусуна ээ.

Райондогу билим берүү тармагынын орчундуу маселелери райБББнин кеңешинде талкууланып, каралат.
Республикадагы шаардык (Бишкек жана Ош шаарынан бөлөк) билим берүү бөлүмдөрү райБББ статусуна ээ.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория: Педагогика
Категория:Билим берүү
Окуу жылы

Окуу жылы – билим берүү мекемелеринин окуу жылынан башынан жайкы каникулга чейинки иш мезгили. Окуу жылы ар түрдүү мамлекеттердин табигый өзгөчөлүктөрүнө, социалдык шарттарына ылайык бири биринен айырмалуу келет. Окуу мезгилинин окуу жылдарына бөлүнүшү XVI к. аягында – XVII к. башында Батыш Европанын жана Украина менен Белоруссиядагы боордоштор мектептерине (братские школы) чех элинин улуу педагогу Я. А. Каменский негиздеген класстык-сабак системасы киргизилгенден башталган. Ага чейин баланын мектепке кирүүсү белгиленбей, окуу сабактары ар бир бала менен жекече өткөрүлүп, окуу жыл бою (каникулсуз) жүргүзүлгөн. Россияда башталгыч мектеп үчүн окуу жылы 180 күн деп белгиленип, айыл мектептери бар болгону 152 күн эле окуган. Орто мектептер болсо 200 күн иштеген.

1958-ж. 24-декабрда СССРде мектеп жөнүндө мыйзам кабыл алынып, анда о. ж. башталышы жана аякташы такталып, ал эми жергиликтүү аба ырайына байланыштуу союздук республикалардын кароосуна берилген. Ошол мыйзамга ылайык окуу жылы V–VII класстар ү-н 38 жума (анын ичинен 2 жума коомдук өндүрүштүк практикага бөлүнгөн), ал эми VIII класстар үчүн 39 жума (алардын ичинен 2 жума коомдук-өндүрүштүк практикага, 2 жума бүтүрүү экзамендерине даярдык жана тапшыруу үчүн) белгиленген. Окуу жылы Кыргыз Республикасында 1-сентябрдан башталып, I–IV класстар – 31-майда, V–VII класстар – 19 июнда, VIII класстар – 25-июнда (экзамендер дагы аяктайт) аяктоосу көрсөтүлгөн. Окуу жылы төрт чейрекке бөлүнгөн. 

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият 
Категория: Мектеп
Окууну жекелештирүү

Окууну жекелештирүү — дидактиканын маанилүү түшүнүктөрүнүн бири болуп окуучунун өнүгүү деңгээлин, окуу жөндөмдүүлүгүн, өзүнө тиешелүү өзгөчөлүгүн окуу материалын өздөштүрүүдө окуучулардын ортосундагы айырмачылыктарды, жеке бөтөнчүлүктөрдү эсепке алуу менен уюштурулган окутуу ыкмасы менен байланышат.
Окуу предметинин мазмунун өздөштүрүү процессинде конкреттүү материалды үйрөнүү учурунда, үйгө таапшырма берүүдө окуучунун рухий-интеллектуалдык, психо-физиологиялык өзгөчөлүктөрүн, өзүмдүк талант-шыгын, кызыкчылыктары менен керектөөлөрүн, предметке кызыгуу даражасын, сабактагы өксүктөрүн, билим деңгээлин терең эсепке алып, жекелештирип окутуу окуучунун жөндөмдүүлүктөрүнүн, ички потенциалдык мүмкүнчүлүктөрүнүн ачылышына, өсүшүнө шарт түзөт.
 Булактар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият
Сабакты талдоо

Сабакты талдоо – билим берүү мекемелеринде жүргүзүлүүчү сабакты (лекцияны, семинарды жана башкалар) толугу менен же анын айрым жактарын, курамдык бөлүктөрүн иликтөөгө жана баалоого багытталган методикалык иштин бир түрү. Сабакты талдоо мугалимдерге, окутуучуларга методикалык жардам көрсөтүү, алардын тажрыйбаларын үйрөнүү жана жалпылоо максатында жүргүзүлөт. 

Сабакты талдоонун бирдиктүү схемасы жок, анткени ал талдоонун максатына, окуу предметине, окутуунун баскычына жараша ар түрдүү болушу мүмкүн. Сабакты талдоо адатта төмөнкүлөрдү камтыйт: 

 сабактын тема, бөлүм боюнча сабактардын катарындагы орду; 

 сабактын максаты жана милдеттери (окутуучулук, өнүктүрүү-чүлүк, тарбиялоочулук); 

 сабактын мазмуну; 

 колдонулган методдордун жана ыкмалардын, окутуу каражаттарынын сабактын максатына, мазмунуна ылайыктуулугу;

 окуп үйрөнүүчүлөрдүн иш-аракети (иштөө ыкмалары, көңүл буруулары, кызыгуулары, активдүүлүгү, өз алдынчалыгынын даражасы жана башкалар); мугалимдердин иш-аракети, өзүн алып жүрүүсү. 

Талдоонун натыйжасында сабак максатына жеткендиги же жетпегендиги аныкталуусу тийиш. Сабактын окутуучулук максатынын ишке ашкандыгы төмөнкү суроолор аркылуу такталышы мүмкүн: окуучулар кандай билимдерге ээ болушту, алардын сапаты кандай, окуучуларда кандай билгичтиктер жана көндүмдөр калыптанды же калыптана баштады. Бир сабакты талдоонун негизинде окуп үйрөнүүчүлөрдү тарбиялоодогу жана өнүктүрүүдөгү жылыштарды аныктоо кыйын, көпчүлүк учурда мүмкүн да эмес. Ошентсе да сабактын жүрүшүн, анын этаптарын талдоо менен сабактын тарбиялоочулук жана өнүктүрүүчүлүк милдеттерин ишке ашыруу үчүн мугалим (окутуучу) кандай аракеттерди жасагандыгына, ал үчүн сабакта кандай кырдаалдар түзүлгөндүгүнө, канчалык деңгээлде ал ийгиликтүү болгондугуна көңүл буруу зарыл.

Сабакты талдоо илимий изилдөө максатында да, башкача айтканда методикалык жаңылыктардын максатка ылайыктуулугун жана натыйжалуулугун практикада текшерүү үчүн да колдонулат.

Сабакты талдоодо атайын схеманы пайдалануу максатка ылайык. Андай схемалар көп түрдүү болушу мүмкүн.
Мугалим, окутуучу үчүн өзүнүн сабагын өзү талдап туруусу зарыл жана пайдалуу. Мында мугалим, биринчиден, өзүнүн күчтүү жана чабал жактарын аныктайт, экинчиден, жетишкендиктерин бекемдөө жана кемчиликтерин жоюу боюнча иш-аракеттеринин багыттарын белгилейт, үчүнчүдөн, өздүк тажрыйбасын жалпылоого керектүү материалдар топтоло берет.

Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория: Педагогика
Категория:Билим берүү
Окутуунун кабинеттик системасы

Окутуунун кабинеттик системасы – окуу сабактарын уюштуруунун бир түрү. Окутуунун кабинеттик системасына ылайык окуу планындагы предметтер боюнча сабактар атайын жабдылган окуу кабинеттеринде, мектеп устаканаларында же мектептин спорттук залында окутулат. Окутууун кабинеттик системасы боюнча класс коллективине өзүнчө атайын бөлмө бекитилбейт; алар бир кабинетте сабак окугандан кийин башка кабинетке өтүшөт. Алардын ордуна башка класстын окуучулары ошол предмет боюнча сабак окуу үчүн келишет. Ошентип, сабактардын расписаниеси көп факторлорду эске алуу менен туура түзүлгөн учурда ар бир предметтик кабинет-аудитория, устакана же спортзал дайыма иштеп турат.

Бул системага өтүүмектептин класстык бөлмөлөрүнүн аянтын рационалдуу пайдаланууга шарт түзөт. Окуу бөлмөлөрүнүн үнөмдөлүшү 20%ке жетет, 2-сменага чыгарылган класстардын саны кыскарат. Бардык сабактар боюнча сабактардын (мектептин комплекттүүлүгүнө жараша бир предмет боюнча 1, 2 же бир нече класс кабинети болушу мүмкүн) атайын жабдылган кабинеттерде окутулушу окуу-тарбия процессинин натыйжалуулугун жогорулатат. Окутуунун кабиеттик системасы боюнча сабакта окуу планына ылайык ар түрдүү көрсөтмө куралдарды, окутуунун техникалык каражаттарын, лабораториялык жабдууларды жана ушул сыяктуу нерселерди системалуу пайдаланууга шарт түзүлөт. Окутуунун кабинеттик системасы колдогу окутуу каражаттарын жакшы сактоого да мүмкүндүк берет.
Окутуунун кабинеттик системасы мугалимдин эмгегин жеңилдетет, убактысын үнөмдөйт. Демейде кабинетти бир нече предметтик мугалим жабдыйт жана чогуу пайдаланат. Бул болсо өз ара тажрыйба алмашууга туруктуу шарт түзөт. Кабинеттин жасалгасы жана жалпы көрүнүшү окуучулардын бир предметтен экинчисине тезирээк өтүшүнө, алардын көңүл буруусу туруктуу жана багыттуу болушуна шарт түзөт. Кабинет (устакана, спортзал) класстан тышкаркы иштердин (ийрим, факультатив ж. б.) базасы болуп кызмат өтөйт. Кабинетти жасалгалоо үчүн окуу-көрсөтмө куралдарын даярдоого окуучуларды тартуу аларды конструкциялоого жана моделдөөгө үйрөтөт.
Окутуунун кабинеттик системаларына өткөндө жергиликтүү шартты (класс бөлмөлөрүнүн жана класс комплектилеринин саны, окуу жабдууларынын бар-жоктугу ж. у. с.) толук эске алуу зарыл. 

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият 
Категория: Мектеп
Ректор

Ректор - (лат. rektor – жетекчи, башкаруучу) – жогорку окуу жайынын жетекчиси. Кыргызстанда ректор илимдин доктору, профессор илимий наам-даражасы бар, тажрыйбалуу, уюштуруучулук жөндөмгө эгедер, компетенттүү окумуштуу-адистердин ичинен тандалат жана ЖОЖдун коллективи тарабынан шайланат. Өзүнүн уставдык милдети боюнча ректор окуу жайынын окуу-тарбиялык, илимий финансылык-чарбалык иштерин, мамлекеттик стандарттын, окуу пландарынын, окуу программаларынын аткарылышын жетектейт, көзөмөлдөйт, камсыз кылат. ЖОЖго студенттерди кабыл алууну, бүтүрүүчүлөрдү ишке бөлүштүрүүнү уюштурат жана ишке ашырат. ЖОЖдун ички тартибинин эрежелерин, профессордук-окутуучулар курамынын штатын, окуу тизмелерин бекитет. Окумуштуулар кеңешин жетектейт. Бардык жерлерде жогорку окуу жайынын өкүлү катары чыгат жана иш жүргүзөт.
 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория: Педагогика
Категория:Билим берүү
Окутуунун компьютердик технологиясы

Окутуунун компьютердик технологиясы – окутуунун техникалык каражаттарынын бири компьютер боюнча окуу системасы. Окуу процессинде компьютер төмөндөгүдөй максаттарда колдонушу мүмкүн: мугалимдин предметти жана программалоону окуучуга окутуу; окуучунун окуу жана өз алдынча окуусу;билимди контролдоо жана кайталоо; алган билимди өркүндөтүү жана бышыктоо (эсеп, чыгарылыш, маселе, графика жана башкалар); окутуучунун жана окуучунун эмгекти илимий уюштуруусу; формуланын, физикалык чоңдуктардын, хронологикалык жана башкалар маалыматы жана библиотекалык маалыматы; окуучулардын көркөм, музыкалык жана адабий чыгармачылыгы; окуучулардын жетишүү, катышуу жана жүрүш-турушу тууралуу жыйындардын (топтом) жана анализдердин маалыматы; физикалык процесстерди, техникалык каражаттарды, химиялык реакцияларды, Жердеги саякаттарды жана космикалык учууларды моделдештирүү; бош убакытты жана оюндарды уюштуруу.

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият 
Категория: техника
Сабактардын тематикалык планы

Сабактардын тематикалык планы – окутуу процессин пландаштыруунун негизги түрүнүн бири. Пландаштырууну ишке ашыруунун алгачкы документтери катарында мектептердин окуу пландары жана программалары эсептелет да, алардын негизинде календардык, тематикалык жана күндөлүк сабактардын пландары түзүлөт.

Сабактардын тематикалык планы программанын ар бир темасынын же бөлүмүнүн маанилүү (түйүндүү) маселелерин сабактардын системасына бөлүштүрүү ишке ашырылат. Сабактардын тематикалык планы теманы дидактикалык анализдөөнүн негизинде түзүлүп, аны окуп-үйрөнүүнүн логикасын туюнтат. Программанын ар бир темасы өз-ара тыгыз байланыштагы сабактардын системасы болгондуктан, мугалим тематикалык планды түзүүдө темадагы окуу материалдарынын максатка ылайыктуу болгон удаалаштыгын ойлоштурат; теманын материалдарын сабактарга бөлүштүрөт; ар бир сабакты өтүүнүн методдорун чагылдырып, кайсыл көрсөтмө каражаттарды жана техникалык каражаттарды кандай жана качан колдонуу керек экендигин тактайт; сунуш кылынуучу мисал, маселелерди, кайталоо үчүн колдонулуучу материалдарды тандап алат.

Сабактардын тематикалык пландын бардык предметтер үчүн милдеттүү болгон бир түрдүү формасы жок. Сабактардын тематикалык планында маселен, «сабактын темасы», «окуучулардын өз алдынча иштери», «көрсөтмө куралдар жана окутуунун техникалык каражаттары», «өткөндү кайталоо» сыяктуу бөлүмдөрдөн тышкары, кошумча түрдө «предметтер аралык байланыштар», «татаалыраак маселелер» жана башкалар бөлүмдөрдү да зарылдыгына жараша кошумчалоого мүмкүн.

Окуу материалын пландаштырууда, жалпы алганда, мугалимдер үчүн методикалык колдонмолор жана методикалык адабияттар жардам берет.

Сабактардын тематикалык пландардын сапаттуу түзүлүшү ар бир сабак үчүн керектүү болгон көрсөтмө каражаттарды жана приборлорду, дидактикалык материалдарды өз учурунда жана сапаттуу камдап алууга мугалимге жардам берет да, окутууну иш жүзүнө ашырууда чыгармачылык менен изденүүгө өбөлгө түзөт.

Č==Колдонулган адабияттар==

 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория: Педагогика
Категория:Билим берүү
Сабактын түзүлүшү

Сабактын түзүлүшү – бири-бири менен өз ара байланыштагы жана белгилүү бир иреттеги сабактын элементтеринин катнаштары. Сабактын түзүлүшүн (структурасы) сабактын дидактикалык максатынан, окуу материалынын мазмунунан, окуучулардын жаш өзгөчөлүгүнөн жана башкалар көз каранды жана жөнөкөй да, ошондой эле кыйла татаал да болушу мүмкүн. Узак мезгилдер бою сабактын 4 элементтүү структурасы үстөмдүк кылып келген: 

 үй тапшырманы текшерүү;
 
 мугалимдин жаңы материалды түшүндүрүүсү; 

 жаңы материалды бышыктоо жана жаңы билимди колдонуу билгичтиктерин калыптандыруу боюнча көнүгүүлөр; 
 үйгө тапшырма берүү. 

Мындай «катып» калган сабактын түзүлүшүн окуучулардын өз алдынча иштөө билгичтиктерин жана көндүмдөрүн калыптандырууга, алардын окуу, таанып-билүүчүлүк иш аракетин активдештирүүгө жакшы өбөлгө түзө алган эмес. Анткени мында мугалимдин иш-аракети үстөмдүк кылып, ал маалыматтын негизги булагынын ролун аткарат да, окуучунун иш-аракети негизинен репродуктивдүү мүнөзгө ээ болот.

Ошондуктан кийинки мезгилдерде дидакттар Сабактын түзүлүшү боюнча төмөнкүдөй сунуштарды беришүүдө: бүтүндөй Сабактын түзүлүшүн дидактикалык подструктурага жана методикалык подструктурага бөлүнөт; дидактикалык подструктура 3 элементтен окуучулардын сабактын максатын аңдап түшүнүүсүнөн, таяныч билимдерди актуалдаштыруудан жана окуучулардын жаңы нерселерди үйрөнүүсүнөн турат; дидактикалык подструктура кандай гана сабак болбосун анын курумуна камтылат; методикалык подструктура мугалимдин өзүнүн кароосуна калтырылат. Сабактын структурасын аныктоого мындай мамиле кылуу анын ийкемдүүлүгүнө өбөлгө түзөт, мугалимдин чыгармачылык менен изденүүсүнө кеңири жол ачат.
 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,
Категория: Педагогика
Категория:Билим берүү
Предикат

Предикат (латын тилинен келген praedicatum – баяндооч) – традициялуу логикада ой толгоонун эки термининин бири. 

Предикат сөздүн предметин (субъектти) чагылдырат. 19-кылымдын аягына чейин логика илиминде ой жүгүртүүнүн субъектиси эреже катары грамматикалык ээ (подлежащее) менен тең маанилештирилсе, Предикат сын атооч формасындагы грамматикалык баяндооч катары колдонулган. Ошентип, баяндоочтун формасы атрибуттук байланыш менен чектелген, б. а. предметке (субъектке) мүнөздүү кандайдыр бир белгини чагылдырган. Математикалык логиканын өнүгүшү мындай көз карашты кайра карап чыгууга мажбур кылган. 

Жаңы көз караш логикалык (же пропозиционалдуу) функция деп аталган өзгөчө түрдөгү функциянын негизинде предикат түшүнүгүн жалпылоо менен мүнөздөлөт. Мындай функциялардын маанисин айтылган сөздөр (же алардын чыныгы маанилери – «акыйкат» жана «жалгандык») түзөт. Мисалы, «Сократ адам болуп эсептелет» деп айтылган сөзгө традициалуу түшүнүмдө «S нерсеси P нерсеси болуп эсептелет» деген схемага дал келген. Эгерде S нерсеси менен P нерсесин ар кандай маанилерге ээ (S – “жеке нерселердин” чөйрөсү, ал эми P – “түшүнүктөрдүн” чөйрөсү) өзгөрмө чоңдук катары каралса, анда, айталык “адам” түшүнүгүнүн ордуна Р өзгөрмө чоңдугун колдонуп, “S адам болуп эсептелет” же “...адам болуп эсептелет” (мында чекиттер S тамгасынын ордуна колдонулду) деген сөз айтылышын алабыз. 

Башкача айтканда сөз айтылышынын ордуна S, Р, чекиттер өңдүү өзгөрмө чоңдуктарды коюу аркылуу биз аргументтүү функцияны алабыз. Айтсак, “... нерсеси... нерсесине караганда чоң” деген сөз айтылышы эки өзгөрмө чоңдуктун ортосундагы, ал эми “... нерсеси ... нерсеси менен ... нерсесинин ортосунда жайгашкан” деген сөз айтылышы үч өзгөрмө чоңдуктун функциясын аткарат. 

Математикалык логикада функциянын маанисин сөз айтымдары (же алардын “акыйкаттык” жана “жалгандык” сыяктуу чыныгы маанилери) түзсө, анда аларды предикат деп аташат. Ошентип, ой толгоонун логикалык структурасын болгон азыркы көз карашында предикат менен субъекттин традициалуу түшүнүктөрү функция жана анын аргументтери өңдүү математикалык так түшүнүктөр менен алмаштырылат. Ушуга ылайык предикат элементтери аргументтик же өзгөрмөлүү чоңдуктун кызматын аткарган көптүктөр (нерселердин чөйрөлөрү) менен аныкталат. Предикаттын жаңыча аныктамасы силлогисттик жана силлогисттик эмес ой корутундуларын бириктирип, логикалык ой толгоого зарыл болгон жалпылыкты берет. Ал эми предикатты жазуунун функционалдуу формасы каалагандай илимий теориядагы сөз айтымдарын формализациалоого кеңири мүмкүндүктөрдү берет.

 Колдонулган адабияттар 

Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
Категория: Философия
Окуу дискуссиясы

Окуу дискуссиясы – билим-тарбия процессинде окуучулар менен иштөөнүн бир формасы, логикалык-аналитикалык ой жүгүртүүнү өстүрүүнүн таасирдүү ыкмасы. Билим берүүнү, окутуу процессин гумандаштыруунун, демократиялаштыруунун шарттарында, инсанга багыттап окутуу (личностно-ориентированное обучение) моделинин ишке киргизилип жатышынын кырдаалында окуу дискуссиясы өзгөчө актуалдуулукка ээ болот. Бүгүнкү окутуунун жаңы модели боюнча окуучу - бул баарыдан мурда билим берүү процессинин субъектиси.

Демек, окуу-тарбия процессинде окуучунун өзүнүн индивидуалдуу ишмердигине чоң маани берилет. Бул жерде башкы нерсе – окуучунун субъективдүү активдүүлүгү, илим-билимге ич жактан кумардануусу, чындыкты өз акылы менен ачышы, өзүнүн ишенимин өз аракет-мээнети менен түзүшү, окуу материалын өзүнүн күчү менен талкуулап түшүнүшү, окуу милдеттерин чечүүдө өз күч-кубатын ич жактан мобилизациялашы. Ушундай ички активдүүлүктү, окуучунун аналитикалык-логикалык жөндөмдүүлүгүн өстүрүүдө Окутуу дискуссиясы, талаш-тартыш, диспут, диалог, «мээ чабуулу» («мозговой штурм») жана башкалар формаларда чоң роль ойнойт. Механикалык түрдө жаттоо, ой жүгүртүү катышпаган эске сактоо – бул окуучунун башындагы өлүү жүк. Бирөөдөн жасалма түрдө үйрөнгөн нерсе, тескерисинче, адамга тушоо болот. «Киши акылы кишен менен тушоо, өз акылың өзүң менен тамыр» деп элдик педагогика туура аныктаган. Өз акыл-эси, сезим-туюму менен издеп тапкан нерсе гана окуучунун чындыгы боло алат. 

Бул үчүн сабакты окуу дискуссиясы формасында, б. а., окутууну окуучу маселеге, карама-каршылыкка, акыл-ой түйшүгүнө кабылгандай, түрдүү пикирлер, түшүнүктөр, позициялар кагылыша тургандай, түрдүү далилдер салыштырыла тургандай, баланын иликтөө-издөөчүлүк ишмердигине стимул түзүлө тургандай кылып уюштуруу керек. Окутуу дискуссиясы чындыкты даяр түрүндө эмес, окуучунун өз ой жүгүртүүлөрүнүн жана ой толгоолорунун, окуу материалына чыгармачылык менен мамиле жасоонун жардамы менен табууга мүмкүнчүлүк түзөт. Окуу дискуссиясын ар тарабынан терең ойлонуп уюштуруу маанилүү жана окутууну уюштуруунун бул түрүндө мугалимдин алдын ала чечимдерди таңуулабаган кылдат, чебер жетекчилиги чоң роль ойнойт. 

 Колдонулган адабияттар 
Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Кыргыз педагогикасы (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004

Категория: Билим берүү
Категория: Педагогика
Категория: Маданият