Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Назарматова, Касийра Мукашевна

170px|thumb|Назарматова Касийра
Назарматова Касийра Мукашевна (1.5.1947-ж. т., Нарын ш.) — экономика илимдеринин кандидаты (1975), профессор (1991), Кыргыз Республикасынын билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (1994). 
1964-ж. Бишкек кооператив техникумун, 1968-ж. Самаркан кооператив институтун бүткөн. 
1975-жылдан КМУда кафедра башчысы, декан, 1-проректор, 1985—88-ж. Кыргыз ССР жогорку жана атайын орто билим берүү министринин орун басары, 1988—95-ж. КМУУда 1-проректор, Эл аралык университетте проректор, 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын бухгалтерлер жана аудиторлор ассоциациясынын президенти ошол эле учурда 1952-жылдан КМУУда кафедра башчысы болуп иштейт. 
50ден ашык илимий эмгектин автору. Кыргыз Республикасынын коомдук илимдер академиясынын корреспондент-мүчөсү. Эл достугу ордени менен сыйланган. 
 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

Категория:Экономика
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Өмүралиев, Мамытбек

Өмүралиев Мамытбек (15.8.1952-ж. т., Ат-Башы айылы) — Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти (1993). 
1973-ж. Нарын педагогикалык окуу жайын бүткөн. 
1973—77-ж. мугалим болуп эмгектенген. 1977-жылдан М. Рыскулов атындагы музыкалык драма театрда иштейт. 
Аткарган негизги ролдору: Бектемир, Борбаш (Т. Абдумомунов, "Ашырбай", "Борбаш"), Банко, Эдмонт, Пестоль (У. Шекспир, "Макбет", "Король Лир", "Виндзордук ойсокелер"), Раскольников (Ф. М. Достоевский "Кылмыш жана жаза"), Базарбай (Ч. Айтматов, "Кыямат"), Күрөңкөй (С. Сарыгулов, "Куудөңгөч"), Мерхоным (Э. бмуракунов, "Жыландар ханышасы"), Шаршен (Ж. Садыков, "Күйөө жолдош"), Эр Табылды, Жакыл, Каманбай (Т. Актанов, "Эр Табылды", "Манастын төрөлүшү", "Күч күйөө"), Кемпир, Ит, Султанаалы (К. Абылов, "Кошок", "Эки ит", "Кооператив"), Начальник (Ж. Абдыкалыков, "Эт комбинаты") жана башка интермедияларды аткарат. "Шайтандын мөөрү" (3. Эралиев) кинотасмасына тартылган. 
 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Өмүралиев, Төлөбек Эсенгулович

Өмүралиев Төлөбек Эсенгулович (4. 4. 1947-жылы туулган, Нарын ооданы, Куланак айылы) — мамлекеттик ишмер. 
Юридика илимдеринин кандидаты. 1970-жылы Кыргызстан айыл чарба институтун бүткөн.
1970—73 жылдары Нарын ооданынын "Куланак" жана "Коммунизм" колхоздору«да зоотехник-селекционер, башкы зоотехник, оодандык айыл чарба башкармасында улук зоотехник.
1973—77 жылдары комсомолдун Тянь-Шань оодан комитетинин 1-катчысы; 1977—78 жылдары Тянь-Шань райаткомунун жооптуу катчысы; 1978—82 жылдары Кыргызстан КП Нарын дубан комитетинин инструктору, айыл чарба бөлүм башчысы; 1982—86 жылдары Тогуз-Торо оодан аткаруу комитетинин төрагасы кызматын аркалаган. 

1986—89 жылдары КБКП БКга караштуу Коомдук ИАнын аспиранты, 1989—90 жылдары партиянын Ысык-Көл дубан комитетинин инспектору;

1989-жылы укук илимдери жаатындагы кандидаттык диссертациясын Маскөөдө жактаган.https://lawtheses.com/demokratizatsiya-upravleniya-v-agropromyshlennom-komplekse-strany 

 1990—92 жылдары Тянь-Шань оодан аткаруу комитетинин төрагасынын 1-орун басары, төрагасы; 1992—94 жылдары Тянь-Шань оодандык мамлекеттик акимдик башчысы.

1994-жылдан Кыргыз Республикасынын Президентинин Акимдигинде бөлүм башчы жана ошол эле учурда 1996-жылдан Кыргыз Республикасынын Президентинин жардамчысы, республиканын өзүн-өзү башкаруу ассоциациясынын төрагасы. "Ардак Белгиси" ордени жана медалдар менен сыйланган.

 Адабият 
 Нарын дубаны: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

 Интернеттеги шилтемелер 
 https://www.azattyk.org/a/1211778.html
 https://www.azattyk.org/a/1219831.html
 http://www.science-journal.kg/media/Papers/ivk/2018/5/70-72.pdf
 http://www.municipalitet.kg/upload/archive/1482326376_47003900.pdf

 Ички шилтемелер 
Категория:Мамлекеттик ишмерлер
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Категория:Нарын районунда төрөлгөндөр
Категория:Кыргызстан
Категория:XX кылым
Категория:XXI кылым
Категория:Саясат таануу
Михаил Калинин

thumb|right
Калинин Михаил Иванович [7 (19). 11. 1875, Тверь губерниясы, Корчев уезди, Жогорку Троица кыш. (азыркы Тверь облусу Кашинск району) —3. 6. 1946, Москва] — советтик мамлекеттик, партиялык жана орус революциясынын ишмери, Социалисттик Эмгек Баатыры (1944). 1900-1916 жылы революциялык иши үчүн бир нече жолу камалып, сүргүнгө айдалган. (1905—07 жылдагы) революциянын катышуучусу, РСДРПнин Нарва райондук, Петербург комитеттеринин, куралдуу көтөрүлүш даярдоо боюнча аскер штабынын мүчөсү. РСДРПнин 4-съездинин (190б) делегаты. 1908—10-жылы Москвада партиялык иштерде. РСДРП(б) БКнин бюро мүчөсү (1912–13). 1917-жылы Февраль революциясына активдүү катышкан. РСДРП(б)нин Петроград комитетинин, «Правда» гезитинин редакциясынын, Жумушчу жана солдат депутаттарынын Петроград советинин мүчөсү. Октябрь ревясынан кийин (1917) Петроград шаар чарба комиссары, ББАКтын (1919—38), СССР Жогорку Советинин Президиумунун төрагасы (1938—46) болуп иштеген. РКП(б) БКнын мүчөсү (1919-46), ВКП(б) БКнын Саясий бюросунун мүчөсү (1926— 46). Россияда Калининград шаары, Калининград облусу жана башка, Кыргызстанда кыштактар Калининдин ысмынан аталат. Үч Ленин, эки Кызыл Туу ордендери менен сыйланган. Сөөгү Кызыл Аянтка коюлган. 1946-жылы Москвада Калининдин музейи ачылган.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Категория:СССР
Категория:Советтер Биримдиги
Категория:Инсандар
Категория:Орусия
Категория:XX кылым
Категория:Сталинизм доору
Нолан Бушнелл

thumb|Нолан Бушнелл (2013).
Нолан Бушнель - 1943-жылы 5-февралда АКШнын Юта штатынын Клиарфилд шаарында төрөлгөн. Нолан эки жолу үй-бүлө күткөн. Эки жубайынан 7 баласы бар. Атактуу инноватор учурда 68 жашта. Катардагы эле үй-бүлөдө туулган инноватор кичинекейинде теңтуштарынан көп деле айырмаланган эмес.

Атасы таштан түрдүү нерселерди жасаган уста болуп, баласын эмгекти сүйүүгө үйрөткөн. Анын "көп иштесең, көп нерсеге жетесиң деген сөзү Ноланга катуу таасир берген. Бушнель эмгекти сүйүүнүн артынан техниканы мыкты өздөштүрүп, мектепте окуп жүргөндө радио жана сыналгыларды оңдоп акча таба баштаган.
 
Бир жолу колледждеги окуусу үчүн төлөй турган акчасын карта ойноп уттуруп жиберет. Анан акча табыш үчүн "Көңүл ачуучу лагуна" деген жерге ишке орношот. Ошондон баштап бош убакыт болду дегиче ошол оюндар жайгашкан сейил бакка шашчу болот. Убактысын оюндар менен өткөрүп жүрүп, колледжден кийин ЖОЖдун электроника факультетине өтүп, окуусун эң начар баалар менен аяктайт. Ага карабастан, кумарпоз Нолан дал ушул технолохиялар тармагында көрүнүктүү из калтыра алды.

Диплом алгандан кийин Калифорния штатындагы "Ампекс" фирмасына инженер болуп ишке кирет. Алгачкы ойлоп чыгарган оюну "Компьютер Спейс" деп аталат. Бирок аны инженерлерден башка жөнөкөй адам түшүнө алган эмес. Ошондо Нолан карапайым калкка түшүнүктүү "Понг" (стол теннисинин автоматтагы видео түрү) аттуу оюнун ойлоп таап, жумуштан чыгып, өз алдынча иш баштоого белсенет. Жаңы эмгегин "Бэйли Мидуэй" аттуу чоң компанияга сунуштайт.

thumb|Атари 130XE.
Тилеке каршы, ал күткөндөй жооп албайт. 1972-жылы Тет Дебни менен "Атари" компаниясын негиздейт. Алгач тажрыйба жана каражат жок болгондуктан, бир топ эле кыйналышкан. Өз күчүнө, акылына ишенген өнөктөштөр биргеликте бадык кыйынчылыктарды жеңишкен. Бушнель адамдарды ишендирүүчү сапатын көрсөтүп, бир банк менен сүйлөшүп, тийиштүү инвестиция тартууга жетишет. Ошентип, акчалай колдоо табылып, акырындык менен иши башталып, көп өтпөй бул жаңы оюндун миллиондогон күйөрманы пайда болот.

thumb|"Понг".
"Понг" видеоавтоматтык оюну салондордо гана орун албастан, ар бир америкалыктар үйүндө ойной ала турган деңгээлге жетет. Ал массалык түрдө калың элге биринчи жолу таралган жана бул тармакта революция жасап, жаңы видеооюндардын индустриясына негиз салган. Бул эмгеги менен ал адамдардын жашоосуна көрк кошуп, видеооюндардын "атасы" катары тарыхта жашап келет. Кийин Нолан "Пицца Тайм Фиате" ресторандарын каржылайт.

Ал жайлардын ичинде видеооюн салондору, жаш балдар көңүл ача турган жайлар, ошондой эле атайын пицца тарата турган жаныбарлардын образындагы каармандар болгон. Ноландын бул жаатта тапкан кирешеси "Атариден" тапкан 15 миллион долларынан да ашып түшкөн. Нолан эки жолу үй-бүлө күткөн. Эки жубайынан 7 баласы бар. Атактуу инноватор учурда 68 жашта. Ачылыштары үчүн көптөгөн наамдар менен сыйланган.

 Булак 
Кыргыз инфо.

 Интернеттеги шилтемелер 
Koom@super.kg.

Категория:МТ инсандары‎
Категория:Ойлоп табуучулар
Категория:Туулгандар 1943-жылы
Категория:АКШ
Категория:Болочок таануу
Камчыбек Акматов

Камчыбек Акматов ...

 Өмүр баяны 
Акматов Камчыбек 1936-жылы Ак-Талаа районунда, Ак-Кыя айылында төрөлгөн.
 
 Эмгек жолу 
1974- жылы Кыргыз Республикасыны чындалышына эмгек сиңирген механизатор. 1948- жылдан Карл Маркс атындагы колхоздо комбайнчы болуп иштеп, дан алууда өзгөчө көрсөткүчтөргө жетишкен.
1980- 1985 жж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты.

 Сыйлыктары 
Ленин, Эмгек Кызыл Туу, Октябрь Революциясы ордендери жана медалдар менен сыйланган.

 Колдонулган адабият 
Нарын энциклопедиясы,-Б., 2009

Категория:Кыргызстан
Категория:Ак-Талаа районунда төрөлгөндөр
Категория:Инсандар
Категория:Туулгандар 1936-жылы
Категория:Таажы-2012
Суваналиев Өмүрбек Исакович

Суваналиев Өмүрбек Исакович-31.07.1960-жылы туулган.
 Билими 
1981-жылы СССР ИИМ Карагандадагы
Милициянын Жогорку мектебин аяктаган.
 Ишмердүүгү 
Эмгек жолун 1981-1986-жылдары Талас ИИБ улук оперполномоченный ОБХСС Ленин РОВД Бишкек шаарынын начаьниги ОБХСС Аламүдүн РОВД.1990-1991-жылдары Прежевальск шаарындагы ОВД начальник.1991-1993-жылдары Чолпон-Ата шаарынын ИИБнин начальниги.1994-1995-жылдары Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн алдындагы финансы полициясынын ыкчам тергөө башкармалыгынын начальниги.1995-1997-жылдары КРнын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу палатасынын №28 Талас шайлоо округунан депутат.Коррупция жана уюшулган кылмыштуулукка каршы күрөшүү боюнча Парламенттик комиссиянын төрагасы.1997-1998-жылдары Ош облусу боюнча Улуттук коопсуздук башкармалыгынын начальниги.2003-жылы ОКР Омбудсмен аппаратынын кызматкери.2003-2005-жылдары Нарын облусунун ИИБ начальниги.2005-жылы Бишкек шаарынын ИИБ начальниги.2005-2006-жылдары Бишкек шаардык ИИ Башкы башкармалыгынын начальниги.2005-2006-жылдары Кыргыз Республикасынын ИИМ министрдин орун басары.2006-2007-жылдары Кыргыз Реслубликасынын ИИМнин министри.2007-2008-жылдары Кыргыз Республмкасынын Президентинин администрациясынын коргонуу жана коопсуздук бөлүмүнүн башчысы.2008-жылы ,январда Нарын облусттук администрациясынын башчысы-губернатор.
 Наамдары 
Милициянын генерал-майору.Мамлекеттик кызматтын 2-класстагы Мамлекеттик Кеңешчиси.

Категория:Инсандар
Категория:Мамлекеттик ишмерлер
Эклиптика

Асман сферасы боюнча Күн кыймылда болгон эң чоң тегерек эклиптика деп аталат.

Күндүн экватордук координаталары жылдыздардан айырмаланып, тез-тез өзгөрүлүп турат. Жазгы күн-түн теңелүү абалында, б.а. 21-Мартта анын координаталары a0=0, d0=0гө барабар. Байкоонун жыйынтыктары көрсөткөндөй бир жыл ичинде алар үзгүлтүксүз өзгөрүү үстүндө болот. Алсак, 22 июнда Күн эклиптика боюнча кыймылын улантып, асман экваторунан өтө эле алыстап, дүйнөнүн түндүк уюлуна жакындайт да жайкы күн токтолуу абалында болуп, координаттары a0=6 саат, d0=23° 27' менен аныкталат. Күн андан аркы кыймылын асман сферасында улантуу м-н 23-сент. күзгү күн-түн теңелүү абалына жетип, координаталары a0=12 саат, d0=0'ны түзөт.

Эклиптикалык тегиздик менен экватордук тегиздик 23°27 бурчу менен кесилишкендиктен, 22-декабрь кышкы күн токтолуу абалы түзүлүп, координаталары a0=18саат, d0=-23°27' га барабар болот.

Жердин өз огунун айланасында айлануусунан, экватордун жана Күндүн айланасында айлануусунан эклиптикалык тегиздиктер түзүлөт. Ушул эклиптикалык тегиздик м-н экватордук тегиздиктин 23°27' бурчу менен кесилиши боюнча Күндүн көзгө көрүнгөн кыймылы түшүндүрүлөт.
Күндүн эклиптика боюнча көрүнгөн кыймылы, Жердин Күн айланасында бир жыл ичиндеги айланган чыныгы кыймылынын натыйжасы болуп саналат. Жердин Күн айланасында айланышы боюнча бир нече астрон. ж-а физ. далилдер бар.

thumb|Жылдыздын жылдык параллаксы.
Астроном Коперник Күндүн көрүнгөн кыймылын, астрономиялык байкоолордун негизинде, Жердин Күн айланасында бир жылда айлануу кыймылынын натыйжасы деп корутунду чыгарган. Коперникке чейин эле 2000 жыл мурда Аристотель Күндүн көрүнгөн кыймылын жылдыздардын параллаксынын негизинде, Жердин Күн айланасында айланышынын натыйжасы деп түшүндүргөн.

Параллакс суткалык, жылдык болуп аныкталат. Кандайдыр жарык чыгаруучу нерсени Жердин борбору аркылуу караганда жана анын бетинде жаткан кандайдыр чекитинен карагандыгы багыттардын айырмасы суткалык параллакс деп аталат.

Кийинчерээк Коперник 1838 –1839-ж. үч жылдыздын параллакстык жылышын аныктап, анын жыйынтыгынын негизинде Жердин Күндүн айланасында айланышынын натыйжасы экенин далилдеген.

Жер мейкиндикте Күн айланасында жалпысынан айлана боюнча кыймылдагандыктан бир жыл ичинде асман сферасында кандайдыр бир эллипсти сызат. Ал паралакстык эллипс деп аталып, жылдыз эклиптикага жакын абалда болгондо көбүрөөк кысылууга ээ болуп, ал эми жылдыз эклиптикадан алыс жайгашканда өлчөмү кичирейип, кысылышы да азаят.

Качан жылдыз эклиптиканын уюлунан орун алса, эллипс кичинекей айланага айланып, ал эми жылдыз эклиптиканын так өзүндө жатса, эллипс түз сызыкка айланат. Параллакстык эллипстин чоң жарым огу, жылдыздардын жылдык параллаксына барабар. Демек, жылдыздардын жылдык параллаксы Жердин орточо орбитасынын жылдыз тараптан көрүнгөн бурчу.

Натыйжада жылдыздардын жылдык параллаксынын болушу Жер Күндүн айланасында айланышын түшүндүрүүчү негизги астрономиялык кубулуштардын бири болуп эсептелет.

 Колдонулган адабияттар 
 Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек
 Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Категория:Астрономия
Шарипа Садыбакасова

170px|thumb|Садыбакасова Шарипа
Садыбакасова Шарипа (1941-ж.т., Ат-Башы району, Ат-Башы айылы) — Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген экономисти (1994), Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (1995-жылдан).

1959—61-ж. Мамлекеттик банктын Ат-Башы; бөлүмчөсүндө бухгалтер, башкы бухгалтердин орун басары, 1963-жылдан Ат-Башы райондук Борбордук сактык банкынын башчысы, 1965—72-ж. Кыргыз ССР мамлекеттик эмгек банкынын бөлүм башчысы, 1972—87-ж. мамлекеттик банктын бөлүм башчысы, төраганын орун басары, 1987-жылдан Республикалык Кыргыз турак-жай жана социалдык банкынын башкармасынын төрагасы, 1990-жылдан "Кыргызстан" акционердик коммерциялык банкынын башкармасынын президенти.

1996-жылдан Кыргызстан Банктар союзунун советинин төрагасы. Эл аралык "Руханият" ассоциациясынын, Кыргызстан аялдарынын республикалык комитетинин жана башка мүчөсү. СССР Мамлекеттик банкынын отличниги. Медалдар менен сыйланган.

 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

 Интернеттеги шилтемелер 
Шарипа Садыбакасова «Ак Жол» партиясынан чыккандыгы тууралуу билдирди
Ш.Садыбакасова: Аскар Салымбеков менен мамилем жакшы

Категория:Мамлекеттик ишмерлер
Категория:Экономика
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Александр Радищев

thumb|326x326px

Александр Николаевич Радищев - Тунгуч орус философиясынын баштоочулардын бири, жазуучу.
 Өмүрү таржымалы 
А. Н. Радищев 1749-жылы 31-августта Москвада помещиктин үй-бүлөсүндө туулган. Москва жана Лейпциг университеттеринде билим алган.Ал 1802-жылы Петербург да дүйнөдөн кайткан.
 Чыгармачылыгы 
Чет өлкөдө окуп жүргөндө эле француз агартуучулары Вольтердин, Д. Дидронун, Ж. Ж. Россонун, Г. Маблинин чыгармалары менен кеңири таанышып чыгышы ага зор таасир тийгизет. Анын адабий чыгармачылыгы 1773-жылдардан башталган. Философиянын негизги маселеси материалистче чечип, дүйнөнү чексиз таанып билүү мүмкүнчүлүгүн жактаган жана тарбия маселесине көңүл буруп, орус революциячыл педагогикасына, этикасына жана эстетикасына негиз салган. Ошондой эле ал адабиятка, чечендик өнөргө да бир кыйла салым кошуп, «Дүйнөнүн жаралышы» (1779), «Ломоносов жөнүндө сөз» (1780), «Тобольскидеги досума кат» (1782), «Эркиндик одасы» (1783) сыяктуу чыгармаларды жараткан. 
 Негизги ойлору 
Элге кеңири белгилүү «Петербургдан Москвага саякат» деген китебиндеги досуна карата айткан башкы сөзүндө ал китепти жазуудагы себепти жана максатын мындай деп түшүндүргөн: «Айланамды карасам-жүрөгүм адамзаттын тарткан жабыры менен жараланды». Бул чыгармасында орус турмушунун саясий-социалдык, философиялык-этикалык, тарыхый жана экономикалык маселелерин реалисттик ыкма менен эркин баяндаган. Феодалдык орус коомунун саясий-социалдык мамилелери толук кыйраганда гана эркиндик болот деген ойду айткан.
 Эмгеги 
1790-жылы бул чыгармасы үчүн Радищевди Екатерина II өлүм жазасына өкүм кылып, ал кайра Сибирге 10 жылдык сүргүн менен алмаштырылган. Сүргүндө жүргөндө «Адам, анын өлүмү жана өлбөстүгү жөнүндө» (1795) деген философиялык трактат жана «Филарет ырайым'кер» аттуу автобиографиялык повестин жазган.1301-жылы Александр I А. Н. Радищевге Петербургга кайтып келүүгө уруксат берип, ага мурдагы чини жана орденин кайтарткан. 
 Сыйлык жана наамдары 
Анын Саратовдо, Радищев кыштагында үй-музейи бар.
 Колдонулган адабият 
 Радищев А. Петербургдан Москвага саякат / Котор. К. Карасаев. - 2 бас. - Ф.. Мектеп, 1988. -187 б.; Молдогазиев Т. «Мен үчүн урпактарым еч алат» // Ысык-Кел правдасы. - 1977. - 24-сент.; А. Н. Радищев // Жаш ленинчи. -1974. - № 8. - Б. 2; АН. Радищев: / Туулган күнүнө 225 жыл / // Кыргызстан аялдары. - 1974. - № 8. - Б. 18-19.

Категория:Кыргызстан
Категория:Инсандар
Категория:XVIII кылым
Категория:Кыргыз таануу
Категория:Болочок таануу
Категория:Философтор
Категория:Орус жазуучулары
Категория:Москва
Ладви

thumb|right|Ладви метро бекетинен бир көрүнүш. Прага шаары, Чехия.
“Ладви” метро бекети – Чехиянын ордо шаары Прагадагы метронун “С” багытынын Прага-8 бөлүгүндөгү Кобылисы ооданында жайгашкан бекети. 

 Кыскача таржымакалы 
Прага шаарындагы “Ладви” метро бекети (Stanice metra Ládví) 2004-жылы июнда ачылган. 

Кийинчерээк (2008-жылдын май айында) бул метро багыты “Летняны” бекетине чейин узартылган. Ага чейин “Ладви” бекети “С” багытынын түндүк-батыштагы эң соңку бекети болуп турган. Азыркы тапта да “С” багытынын шаардын түштүк-чыгышынан чыккан кээ бир поюздары “Ладви” метро бекетине чейин эле жүрөт. 

 Метро бекетинин мүнөздөмөсү 
Бекет жер кыртышынын астында болжол менен 8,8 метр тереңдикте жайгашкан. Деңиз деңгээлинен болжол менен 282 метр бийиктикте.
Бекеттин чордонунан түндүк жана түштүк багытка чыга турган эскалаторлор жана тепкичтер кетет. Бул чыга бериштер аркылуу тийешелүү трамвай жана автобус аялдамаларына барууга болот. Бекетте майыптар үчүн атайын лифт да бар. 

Бекеттин жанында кинотеатр, дүкөндөр, почтоо бөлүмү, интернети бар китепкана, автоунаа койо тургандай парк жана спорттук машыгуу аянтчасы жайгашкан. 

 Метронун андан аркы уландысы 

Ладви метро бекетинен ары «С» багытынын түндүк-батыш куйругун көздөй «Стричков» (Střížkov), «Просек» (Prosek) жана «Летняны» (Letňany) бекеттери жайгашкан. Бул уланды 2008-жылы май айында ишке берилген. 
«Летняны» (Letňany) бекетине жакыныраакта «Летняны» (Letňany) көргөзмөсү, ири дүкөндөр тобу, кинотеатр жайгашкан. 

 Ладви дөңсөөсү 
Ладви метро бекетинен түндүгүрөөктө (1,5 чакырымдай алыстыкта) ойдуңда Ладви дөңсөөсү орун алган.

Ладви (чехче Ládví) дөңсөөсү деңиз деңгээлинен 357 метр бийиктикте жайгашкан. 
Дөңсөө миллиондогон жылдар мурда ири мухиттин деңизинин бир аралынын чокусу болгон. 
Ладви дөңсөөсүнүнү айланасындагы токой «Дяблицки хай» (чехче - Ďáblický háj, «Шайтан чер токойу») деп аталат. 
Бул дөңсөө Прага шаарынын Прага-8 бөлүгүнүн Кобылисы ооданынын аймагында жайгашкан.

Дөңсөөнүн аймагы мамлекеттик көзөмөлдөгү жаратылыш паркы катары көз карегиндей сакталат. 

Аймакта планетарий (чехче «хвездарна») жана спорттук машыгуу жана сейил куруу үчүн тийешелүү жайлар жайгашкан.

 Адабият тизмеси 
 Praha: atlas města 1 : 15 000, Kartografie Praha 2007, 5. vydání, ISBN 978-80-7011-939-6. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 Metroweb.cz барагындагы сүрөт
 
Категория:Чехия
Категория:Метро бекеттери
Категория:Прага
Ладви, дөңсөө

thumb|Ладви.
Ладви (чехче Ládví) – Борбордук Европадагы Чехия мамлекетинин ордо шаары Праганын түндүк тарабындагы дөңсөө.

 Кыскача таржымакалы 
Ладви (чехче Ládví) дөңсөөсү деңиз деңгээлинен 357 метр бийиктикте жайгашкан. 

Дөңсөө миллиондогон жылдар мурда ири мухиттин деңизинин бир аралынын чокусу болгон. Бул дөңсөө Прага шаарынын Прага-8 бөлүгүнүн Кобылисы ооданынын аймагында жайгашкан. 

Ладви дөңсөөсүнүн айланасындагы токой «Дяблицки хай» (чехче - Ďáblický háj, «Шайтан чер токойу») деп аталат. 

Бул токой суйулуп кеткенде, 18-кылымдан соң кайра кызыл карагай жана башка дарактар, 20-кылымдан тартып карагай жана эмен отургузула баштаган. 

Ушул тапта токойдун аянты дээрлик 62 гектарды түзөт. 

Дөңсөөнүн аймагы мамлекеттик көзөмөлдөгү жаратылыш паркы катары көз карегиндей сакталат. 

Ладви дөңсөөсүнөн түштүгүрөөктө (1,5 чакырымдай алыстыкта) ойдуңда Ладви метро бекети орун алган.

 Маданий жана спорттук жайлар 
«Шайтан чер токойунда» 1956-жылдан бери планетарий (чехче Hvězdárna) иштейт. Анын күзгүгө негизделген эң кубаттуу телескобу 40 сантиметр көлөмүндө). 

Планетарийде илимий-жамаагаттык дарстар, жолугушуулар уюштурулуп, даректүү тасмалар көрсөтүлүп турат жана ар аптада кечкурун андан жылдыздарды кароого болот.

Токойдо спорттук машыгуу жана сейил куруу үчүн тийешелүү жайлар жайгашкан. 

Жөө сейилдеп басчулар, чуркоочулар жана велосипедчилер үчүн бул токойдо атайын асфалт жолдор курулган.

 Адабият тизмеси 
 Praha: atlas města 1 : 15 000, Kartografie Praha 2007, 5. vydání, ISBN 978-80-7011-939-6. 

 Интернеттеги шилтемелер 
 Metroweb.cz барагындагы сүрөт
 http://www.prahazelena.cz/dablicky-haj.html 
 http://www.dablickyhaj.cz/lokalita-moderni-bydleni-dablice.php 
 http://www.dailymile.com/routes/838126-running-route 
 http://www.youtube.com/watch?v=K5DmNLBvFao 
 http://www.praha.eu/jnp/cz/home/zabava/sport/bezecke_trasy/dablicky_haj.html 
 
Категория:Чехия
Категория:Дөңсөөлөр
Категория:Тоолор
Смаилова, Какен

Смаилова Какен (1937-ж. т., Кемин району, Ново-Михайловка айылы) — Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген врачы (1992), СССРдин элдик врачы. 
1957-ж. Бишкек медицина окуу жайын, 1963-ж. КММИни бүткөн. 
1963-жылдан Нарын облустук ооруканасында бөлүм башчы, облустук саламаттык сактоо бөлүмүнүн башкы акушер-гинекологу болуп иштеген. 
СССР Жогорку Советинин депутаты (1990—92). СССР саламаттык сактоо отличниги. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ордендери жана медалдар менен сыйланган. 
 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

Категория:Медицина
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу
Соданбек Жали

Соданбек Жали (12.07.1948-ж.т., Нарын шаары — кинорежиссёр, Кыргыз Республикасынын искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1991), Кыргыз Республикасынын Эл артисти (2006).
1973-ж. Москвадагы Бүткүл Союздук кинематография институтунун режиссёрдук факультетин бүткөн. 
1973-жылдан "Кыргызфильм" киностудиясында кинорежиссёр болуп иштеген. Бир катар кыска метраждуу документ фильмдерди, "Процесс", "Не ищи объяснения", "Дилетант", "Гибель во имя рождения", "Переполох", "Будь что будет" деген көркөм фильмдерди жараткан. Көп фильмдери чет өлкөлөрдө коюлган. 
 Адабият 
 Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.
 Интернеттеги шилтемелер 
Көлдөй терең махабат баяны 
Жали Соданбек: "Бир мезгилде окуучу да, аскер да болгом " 

Категория:Маданият
Категория:Инсандар
Категория:Нарын облусу