Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Динар

Динар (лат. denarius – денарий) – 1) aрабдардын байыркы алтын тыйыны. Динардын аталышы Римдин эски күмүш тыйыны – денарийдин атынан келип чыккан. Алгач 7-кылымда чегилип, Чыгыш мусулман элдеринде кеңири тараган. Салмагы 2,4 г. 9–10-кылымда бир динар 15 дирхемге, 11-кылымдын башталышында 20, 11-кылымдын 2-жарымында 45 дирхемге барабар болгон. 1035-ж. 8 кг буудай же 12 кг арпа бир динарга сатылган. 1046-ж. түшүм мезгилинде бир динарга 160 кг жүзүм келген. Өтө кымбат китеп 100 динар болгон. Эгерде жөнөкөй жылкы 20 дирхемболсо, жоокердин аты 300 динар турган. 2) Азыркы Иордания , Иран , Ирак , Алжир , Кувейт , Тунис мамлекеттеринин акча бирдиги. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Акча бирдиги
Динара тайпак тоосу

thumb|Динара тайпак тоосу
Динара тайпак тоосу - Балкан жарым аралында. Узундугу 650 кмдей, туурасы 230 кмге чейин. Орто бийик тоолор басымдуу, эң бийик жери 2692 м (Түндүк Албания Альп тоосундагы Езерца чокусу). Негизги кырка тоолору жана массивдери (Велебит, Динара, Дурмитор, Копаоник жана башка) Түндүк-батыштан Түштүк-чыгышка карай Адрия деңизин жээктей созулуп жатат. Түндүк-батыш бөлүгү акиташ тоотегинен түзүлүп, карст кубулушу өтө өөрчүгөн, чыгышындагы тоолор негизинен сланец жана акиташ тоо тектеринен турат. Жер ортолук деңиз бадалы, эмен-бук жана ийне жалбырактуу токой, тоолуу талаа өсүмдүктөрү жана дайыма жашыл бадалдар өсөт. Боксит, күрөң көмүр, темир, жез, калай жана башка кендери бар.
 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Тоолор‎
Категория:Европа‎
Династия

Династия(гр. dynasttia – бийлик, үстөм дүк) – мурас боюнча падышалык тактыны биринен бирине өткөрүп берүүчү бир уруудан же бир тукумдан чыккан монархтар. Мисалы, Россияда – Романовдор, Францияда – Бурбондор, Австрия-Венгрияда – Габсбургдар, Араб халифатындагы Аббасиддер жана башка. Учурда Бернадоттор (Швецияда ), Виндзорлор (Улуу Британия ), Бурбондор (Испанияда ) династиялары башкарып келет. Династиялык башкаруудагы мамлекеттерге Бельгия, Дания, Иордания, Кувейт, Лесото, Люксембург, Монако, Нидерланд, Норвегия, Сауд Арабиясы, Япония жана башка кирет. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Тарых
Динишев Алибек

Динишев Алибек (30. 7. 1951-ж. туулган, Алматы) – казак опера ырчысы, Казак эл артисти (1981), СССР эл артисти (1986). 1970-ж. Алматы музыкалык окуу жайын, 1976-ж. Алматы консерваториясын (азыркы Казак улуттук консерваториясы) бүтүргөн. 1976–79-ж. Казак опера жана балет театрында иштеп, Ленскийдин (П. И. Чайковский, «Евгений Онегин»), Владимирдин (А. П. Бородин, «Князь Игорь»), Айдардын (А. Жубанов, Л. Хамиди, «Абай»), Төлөгөндүн (Е. Г. Брусиловский, «Кыз Жибек»), Санаттын (Е. Рахмадиев, «Дың тууралуу ыр») жана Косаевдин (Г. Жубанова, «Жыйырма сегиз») жана башка партияларды аткарган. Кыргызстанга бир нече ирет келип, концерт берген. Репертуарында эл ырлары да кеңири орун алган. Динишев – Бүткүл союздук комсомол сыйлыгынын (1979), профессионал ырчылардын М. И. Глинка атындагы эл аралык конкурсунун (Цвиккау, 1977), Рио-де Жанейродо өткөн эл аралык кароонун (Бразилия, 1979) лауреаты. 1997-ж. «Алибек Динишев театрын жана вокал академиясын» уюштуруп, аны жетектөөдө. 1998-ж. бул театрда вокалисттердин 1-эл аралык кароо-конкурсу өткөн. «Парасат» ордени менен сыйланган (1996). 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Инсандар
Категория:Казак музыкасы
Категория:СССР эл артисти
Диоклетиан Гай Аврелий Валерий

Диоклетиан Гай Аврелий Валерий (243, Диоклея – 313- жана 316-ж. аралыгы, Далмация) – Рим императору (284–305). Катардагы жоокерден аскердик жогорку кызматтарга чейин жеткен. Император Нумериандын тушунда анын сакчыларын жетектеген, ал дүйнөдөн кайткан соң, император деп жарыяланган. Рим империясы экономикалык, социалдык жана саясий жактан начарлаган учурда бийликке келип, императордук бийликти күчөткөн. Империяны чыңоо үчүн бир катар реформаларды жүргүзгөн: аскерлердин саны 450 миңге жетип, чек аралык коргонуу системасы түзүлгөн; акча жүгүртүүнү жөнгө салган; империядагы бөлүп-жаруучулукту күч менен баскан. Диоклетиан 305-жана башкаийликтен ыктыяры менен баш тарткан.

 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

Категория:Инсандар:Италия
Диоксин

Диоксин – чөйрөгө терс таасир этүүчү химиялык уулуу зат; полихлордошкон дибензодиоксин тобуна кирет. Диоксин химиялык, целлюлоза-кагаз, металлургия жана башка өнөр жай тармактарынан чыккан булгоочу зат болуп эсептелинет, ошондой эле өнөр жай жана тиричилик калдыктарын, коргошун кошулмалары бар бензинди, дизель отунун жана башкаларды жакканда, токой өртүндө да пайда болот. Диоксин өтө туруктуу бирикме болгондуктан, топуракта (ажыроо мезгили 10–20 жылдай), өсүмдүктө жана адам организминде (бир нече ай) топтолот. Бүгүнкү күндө диоксиндин канцерогендик жана мутагендик касиетке ээ экендиги аныкталууда. Айрым чет өлкөдө (АКШ , Швеция , Германия жана башка) диоксиндин адам организмине тийгизген таасири изилденип, төмөнкү терс кесепеттери аныкталган: балдардын аз жана тубаса кемтик төрөлүшү, өсүүсүнүн жана акыл-эсинин начарлашы, өлүмүнүн көбөйүшү жана башка. Ошондой эле диоксиндин концентрациясынын жогорулашы ички органдардын өзгөрүүсүнө жана теринин ириңдөөсүнө алып келет. Мындай тери оорулары Германиядагы жана Уфа шаарындагы химиялык ишканалардын жумушчуларында, ошондой эле Севезе шаарындагы (Италия) авариядан кийин шаар калкында байкалган. Диоксиндин өтө күчтүү таасири АКШдагы Миссури штатында катталган. Диоксиндер чөйрөгө көбүнчө экономикасы өнүккөн өлкөлөрдө (Мисалы, Канада атмосферага жылына 1,5 т) бөлүнүп чыгарылат. Ошондуктан АКШ , Япония , Швеция , Италия , Германия , Голландия жана башка мамлекеттерде 1980-жылдардан баштап диоксин проблемасы мамлекеттик деңгээлде каралууда. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Химия
Диоктофимоз

Диоктофимоз (Dioktophimosis) – ит сымалдардын бөйрөгүн жабыркатуучу гельминтоз ылаңы. Козгогучу (Dioktophyme renale) ачык кызыл түстөгү нематода, бөйрөк күлтүгүндө мителик кылат. Кээде киши, чочко, жылкы, бодо ылаңга чалдыгышы мүмкүн. Козгогучу бардык жерде таралган. Эркегинин узундугу 14–40 см, ургаачысы чоңураак келип, 20–100 смжетет. Өрчүшү аралык ээсин (олигохет курттары) жана убактылуу ээсинде (олигохеттер менен азыктанган балык, бака) өтөт. Акыркы ээсинин (ит, мышык, түлкү, карышкыр, суусар жана башка) денесине кирген мите карынды тешип өтүп, курсак көңдөйү аркылуу боорго жетет, ал жерден бир жолу түлөп, кайрадан курсак көңдөйүнө келип, экинчи жолу түлөйт. Ошентип жыныстык жактан жетилген соң, бөйрөк күлтүгүнө келет. Соо жаныбарга булганган суудагы мите личинкалары бар олигохеттерди же болбосо митенин убактылуу ээсин жегенде жугат. Ылаңдаган ит кусат (митенин личинкалары карынына киргенде), кан сийет (личинкалар бөйрөгүнө жеткенде). Өтө баалуу жаныбар болсо, бөйрөгүнө операция жасайт, калганын жок кылат. Ылаңды алдын алуу үчүн ылаңдаган итке жана аң фермаларындагы жаныбарларга чийки балык берүүгө тыюу салынат, аларга аябай туздалган жана бир кайна тылган балык берилет. Кудуктан же суу куурунан алынган гана суу менен сугарылат. 
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Оорулар
Категория:Зоология
Диопcид

Диопcид (ди... жана гр. оpsis – түр) – пироксендер тобундагы минерал ; кальций менен магнийдин метасиликаты. Химиялык формуласы CaMg[Si2O6]. Моноклин сингониясында кристаллданат. Өңү боз, бозомук жашыл. Катуулугу Моос шкаласы боюнча 5,5–6. С. салмагы 3,2–3,38. Диопcид ар кандай формадагы бүр түкчөлөр түрүндө габбродо, диабазда, диоритте, сиенитте, контакт скарндарында жана башка магмалык жана метаморфизмделген тоо тектерде болот. Диопсид – тоотек түзүүчү минерал. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Химия
Диорит

thumb|Диорит.
thumb|Диорит
Диорит (– чектейм, айрып ажыратам) – плагиоклаз (олигоклаз же андезин), роговой обманка, авгит, биотиттен түзүлгөн магма тоо теги. Диоритте 6–10%ке чейин кварц минералдары кездешсе, анда ал кварцтуу диорит деп аталат. Курамындагы SiO2 55–65%ти түзөт. Күңүрт түстөгү минералдар 30%ке жакын. Өңү боз, жашыл боз. Адатта гранит, гранодиорит жаткан жерде кезигип, алар менен тыгыз байланышта болот. Ошондой эле өз алдынча шток, тарам, лаколит жана башка интрузия массивдерин пайда кылат. Диорит көбүнчө курулуш материалы катары, кээ бир түрү кооз болуп, жакшы жылмалангандыктан, имараттарды кооздоодо, кумура жана башка буюмдарды, кээде скульптура жасоодо колдонулат. 
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Геология‎
Диплоид

thumb|хромосомалар.
Диплоид (гр. diploos – эки жана tidos – түр) – клеткаларында окшош жуп хромосомалар жыйындысы бар организм. Хромосомалардын диплоиддик саны – түргө мүнөздүү белги. Хромосомалардын диплоиддик (кош) жыйнагы сомалык (денелик) клеткалардын ядросунда болот. Жыныс клеткалардын (гаметалардын) ядролорунда хромосомалардын гаплоиддик, башкача айтканда жалпы жыйнагы болот. Адамдын диплоиддик жыйнагында 23 хромосома бар. Гаплоиддик жыйнакта ар бир жуптан 1 гана хромосома болуп, диплоид эки гаплоиддик гаметанын биригүүсүнөн пайда болот. Организмдин ар бир түрү үчүн хромосомалардын диплоиддик жана гаплоиддик жыйнактарынын саны туруктуу. Көпчүлүк жаныбарларда жана татаал түзү лүш түү өсүмдүктөрдө Д. алардын тиричилик цик линин негизги учуру болуп саналат. Д-дүүлүк эволюциянын жүрүшүндө гаплоиддик организм дин негизинде пайда болуп, гаплоиддерге салыштырмалуу алардын артыкчылыгына байланыштуу сакталып калган. Айтсак диплоиддик организмдердин рецессиялык мутациялары гетерозиготалык абалда (Аа) билинбей, популяцияларда жашырын сакталат.
 
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1
 Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Категория:Генетика‎
Дипломатиялык класстар

Дипломатиялык класстар — мамлекеттердин чет өлкөлөрдө иштеп жатышкан дипломатиялык өкүлчүлүктөрүнүн башчыларына берилүүчү наамдар. Дипломатиялык мамилелер жөнүндөгү Вена конвенциясында (1961) дипломатиялык өкүлчүлүк башчылары үчүн дипломатиялык класстарды ыйгаруу белгиленген. 1) Атайын жана Толук ыйгарым укуктуу Элчи, Нунций (Ватикан элчиси); 2) Атайын жана Толук ыйгарым укуктуу Өкүл-дипломат, Интернунций; 3) Ишке ишенимдүү Өкүл. Дипломатиялык класстардын укуктук абалдары бирдей. Мамлекеттин дипломатиялык өкүлчүлүктүн башчылыгына элчи дайындалат; өкүл-дипломат жана ишке ишенимдүү өкүлдөр айрым гана учурларда дайындалышы мүмкүн. КРде төмөнкүдөй дипломатиялык класстар белгиленген: КРдин Атайын жана Толук ыйгарым укуктуу Элчиси; КРдин Атайын жана Толук ыйгарым укуктуу Өкүл-дипломаты; КР дин ишке ишенимдүү өкүлү. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Саясат тануу
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломатиялык корпус

Дипломатиялык корпус – кеңири мааниде, белгилүү бир мамлекетке аккредиттелген дипломатиялык өкүлчүлүктөрдүн бүткүл персоналы (үй-бүлөлөрү менен кошо); тар мааниде – дипломатиялык өкүлчүлүктөрдүн башчыларын гана камтыйт. Дипломатиялык корпуска дуайен – классы боюнча жогору турган, ошол мамлекетте узак убакыт иштеген дипломат башчылык кылат. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Саясат тануу
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломатиялык өкүлчүлүк

Дипломатиялык өкүлчүлүк – мамлекеттин чет өлкөлөр менен катнашуу мекемеси. Туруктуу расмий байланыш жүргүзүү үчүн мамлекеттердин өз ара макулдашуусунун чегинде дипломатиялык өкүлчүлүк түзүлөт жана ал өкүлчүлүк мамлекеттердин ортосунда дипл. мамилелер түзүлгөндөн кийин жиберилет. Дипломатиялык өкүлчүлүк экономикалык, маданий байланыш, саясий маселелер, басма сөз, аскердик атташе, консулдук иштер сыяктуу бөлүмдөрдөн турат. Анын курамы: а) дипломаттар (элчи, атташе, катчылар жана кеңешчилер); б) администратор, в) техникалык кызматкерлер болуп бөлүнөт. Дипломатиялык өкүлчүлүктүн башкы милдети: өз өлкөсүнүн жана анын жарандарынын кызыкчылыгын эл аралык укуктун чегинде коргоо; өзү иштеп турган өлкөнүн өкмөтү менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүү; ал өлкөнүн саясий турмушу жана анда болуп жаткан окуялар тууралуу мыйзамдуу жол менен өз өкмөтүн кабардар кылып туруу; өз өлкөсүнүн тышкы соодасынын жөнгө салынышы боюнча кам көрүү жана анын кызыкчылыгын коргоо. Дипломатиялык өкүлчүлүктүн негизги иш-вазийпасына консулдук ишти да кошууга болот. Дипломатиялык өкүлчүлүктү аны аккредиттеген өлкө кайра чакыртып алганда, өлкөлөр ортосунда дипломатиялык байланыш үзүлсө, же алардын ортосунда согуш башталганда ал өз ишин токтотот. Мындай учурларда дипломатиялык өкүлчүлүк жайгашкан имарат, архивдик жана башка материалдар сакталууга жана корголууга тийиш. Аккредиттеген мамлекет өзүнүн дипломатиялык өкүлчүлүгүн, анын мүлкүн, дипломатиялык архивин кайсы бир үчүнчү мамлекеттин өкүлчүлүгүнө ишенип берет. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Саясат тануу
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дипломатиялык почта

Дипломатиялык почта — мамлекеттин тышкы байланыштын дипломатиялык өкүлчүлүк менен борбордук органдар бири бирине тапшыруучу атайын кабар. Эреже катары мөөр басылган баштык же сумка дипломатиялык курьердин коштоосунда жөнөтүлөт. Аны ачып көрүүгө, ошондой эле бажыканаларда текшерүүгө болбойт. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Саясат тануу
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Поль Дирак

thumb

Дирак Поль Адриен Морис (8.8.1902, Бристоль – 1984) – англиялык физик-теоретик, квант механикасын негиздөөчүлөрдүн бири, Лондон королдук коомунун мүчөсү (1930), Нобель сыйлыгынын лауреаты (1933). Дирак СССР ИАнын чет элдик (1931) жана бир катар чет мамлекеттик академиялар менен коомдордун мүчөсү. Бристоль, кийин Кембриж университетинде окуган. Кембриж университетинин (өз убагында И. Ньютон жетекчилик кылган кафедранын) профессору (1932). Дирак квант механикасындагы өзгөртүп түзүү теориясын (1926–27), башкача айтканда толкун функциясынын симметриялуулук касиеттери менен статистикалык бөлүштүрүүнүн арасындагы байланышты тактап, квант статистикасына чоң салым киргизген. Салыштырмалуулук теориясынын маселелерин канааттандыруучу электрондук квант механика теориясын (1928) түзгөн. Дирактын теориясы электрондун спинин, Зееман эффектисин жана суутек атомунун спектрдик структурасын түшүндүргөн. Дирак теориясынын өзгөчөлүгү массасы электрондун массасына барабар оң заряддуу бөлүкчөнүн бар экендигин алдын ала айткандыгында. 1932-ж. позитрондун (антибөлүкчөлөрдүн) жана аннигиляция процессинин ачылышы Дирак теориясынын тууралыгын далилдеди. Дирактын талаанын квант теориясынын түрдүү маселелерине арналган бир нече эмгеги теориялык физикада кеңири колдонулууда. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Инсандар
Категория:Улуу Британия
Дирижёрлук кылуу

Дирижёрлук кылуу – музыкалык чыгарма аткарып жаткан учурда коллективди башкаруунун, музыкалык – аткаруучулук искусствонун бир түрү. Дирижёрлук кылуу колдун атайын иштелип чыккан кыймылы жана жандоосу аркылуу дирижёр (же хормейстер) тарабынан ишке ашат. Азыркы кездеги дирижёрлук кылуу дирижёрдон музыкалык билимди, чоң даярдыкты, жөндөмдү жана ар кандай партитураны тез өздөштүрүүнү талап кылат. Дирижёрлук кылуубайыркы заманда эле Грекия , Египетте пайда болгон. Оркестрде ойноонун өнүгүшүнөн (15-кылым) жана көп үн менен ырдоонун татаалданышынан улам дирижёрлук кылуу кичинекей таякча аркылуу жүргүзүлө баштаган. Дирижёрлук кылуу Россияда 18-кылымга чейин негизинен хор өнөрүндө колдонулган. Октябрь революциясынан кийин консерваторияларда операга, симфонияга жана хорго дирижёрлук кылуу боюнча атайын класстар уюштурулган. 20-кылымдагы көрүнүктүү дирижёрлор: Р. Штраус, Г. Ма лер, А. Тосканини, Б. Вальтер, В. Фуртвенглер, О. Клемперер, Ш. Мюнш, Н. С. Голованов, С. А. Самосуд, Е. А. Мравинский, А. Ш. Мелик-Пашаев, А. В. Свешников, Е. Светланов жана башка Кыргыз ССР искусствосуна эмгек сиңирген ишмерлер Ш. Орозов, А. Аманбаев кыргыздын туңгуч дирижёрлору болгон. Кыргызстанда дирижёрлук искусствонун өнүгүшүнө А. Жумакматов, К. Молдобасанов, Н. Давлесов, Э. Жумабаев, Ж. Каниметов, Р. Жумакунов, Т. Томотоев жана башка профессионал дирижёрлор салым кошушту. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Кесип
Дисквалификация

Дисквалификация (дис... жана квалификация) – 1) кимдир бирөөнү берилген ишти аткарууга жөндөмсүз же кызмат ордуна татыктуу эмес деп табуу; 2) спортчуну (команданы) оюндун, мелдештин эрежелеринин техникасын одоно бузгандыгы үчүн мелдештен четтетүү (Мисалы, футбол оюнунда башка спортчуну муштап же тээп жиберсе); 3) адеп-ахлак, ыйман нормаларын бузгандыгы же спорттук квалификациянын талабына туура келбеген иштерди жасагандыгы (Мисалы, допинг колдонгондугу) үчүн спортчуну (команданы) мелдешке катышуу укугунан ажыратуу. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Спорт
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дискета

Дискета – магнит дискалуу кассета-конверт. Маалыматтарды жана программаларды сактоо үчүн колдонулат. Катуу дискадан айырмаланып ийилгич жана жеңил. Бир топ жайыраак иштейт, маалымат аз батат. Негизинен дискета пластмассадан жасалып, эки жагынан магниттик катмар менен капталат. Дискетанын бети кабар сакталуучу бөлүктөргө бөлүнгөн (форматталган). Дискетаатайы салгычка салынып, компьютерге киргизилет. Компьютер диск салгычтын ичиндеги кыймылсыз магниттик бөрктүн жардамы менен маалыматты дискетага сактап жана окуп берет. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Информатика
Дискотека

Дискотека (гр. diskos – тегерек, диск жана theke – коюу, орун, жай, сактоочу жай) –1) граммофон пластинкаларынын (диск ) жыйнагы;2) жаштардын музыкалык клубу. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Дислокация аскердик

Дислокация аскердик– тынчтык мезгилде аскер бөлүктөрүн, бирикмелерин атайын аскердик шаарчаларга, лагерлерге, эл жашаган пункттарга жана аскер-окуу жайларындагы бөлүнгөн жайга жайгаштыруу; Аскер-Аба Күчтөрүнүн бөлүктөрүн, бирикмелерин аэродромдорго, Аскер-Деңиз Флотунун кемелерин портторго, аскер-деңиз базарларына жайгаштыруу. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр
Уолт Дисней

thumb|Уолт Дисней (1946).
Уолтер Элайас Дисней (5. 12. 1901, Чикаго – 15. 12. 1966, Бербанк) – америкалык кинорежиссёр, продюсер.

Чикагодогу көркөм искусство академиясынан окуган. 1919–22-ж. сүрөтчүлүк кесипти аркалаган, кийин кино тармагына өткөн. 1922-ж. Голливудга келген. 1933-ж. англис жомогунун негизинде тартылган «Үч торопой» мультфильми үчүн Оскар сыйлыгын алган. Анын «Микки Маус», «Маугли», «Бэмби» мультфильмдери белгилүү. «Апакай менен жети эргежээл», «Пиноккио» (1939), «Бэмби» (1942), «Алиса шумдуктардын өлкөсүндө» (1951), «Уйкудагы сулуу» (1958) жана башка 1950–60-жылдардын аяк ченинде Диснейстудиясы табият көрүнүштөрүн көрсөтө турган документалдык фильмдердин сериясын тартууга өткөн: «Адамдар жана мамлекеттер», «Турмуштагы укмуштуу окуя» (айбанаттардын жашоосуна байкоо жүргүзүү). Телекөрсөтүү үчүн атайын программаларды, көптөгөн фильмдерди чыгарган. 1955-ж. Анахайм (Калифорния) шаарында «Диснейленд » паркы ачылган. Анда техникалык аттракциондун жардамы менен Дисней фильмдеринин образдары көрсөтүлөт. Дисней «Робин Гуд», «Казына катылган арал», «Суу астында сексен миң мил» деген көркөм фильмдерди тарткан. Фильм дери үчүн 29 жолу «Оскар» сыйлыгын жеңип алган. 

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1

Категория:Инсандар
Категория:АКШ
Категория:Инсандар:АКШ
Категория:Режиссёрлор
Категория:Продюсерлер арип боюнча
Дисперсиялуулук

Дисперсиялуулук(лат. dispersus – чагылган) – дисперсиялык системадагы бөлүкчөлөрдүн өлчөмүнүн мүнөздөмөсү (майдалануу даражасы). Заттар канчалык майдаланган болсо, алардын дисперсиялуулуктy ошончолук жогору, башкача айтканда дисперсиялык бөлүкчөлөрдүн диаметрлерине тескери пропорциялуу. Дисперсиялуулук бөлүкчөлөрдүн беттик аянтын көлөмүнө бөлүү менен аныкталат. Бөлүкчөлөрү бирдей өлчөмдөгү заттар – монодисперстүү, ар түрдүү өлчөмдөгүлөр полидисперстүү деп аталат. Ал – дисперсиялык системалардын эң негизги мүнөздөмөсү. Ага жараша заттардын физикалык, химиялык касиеттери өзгөрүлөт. Кесек дисперсиялык системаларга суспензия, эмульсия, түтүн, туман, тоо-кен бөлүкчөлөрү жана куймалар, ал эми микрогетерогендүү системаларга коллоиддик эритмелер кирет. Дисперсиялуулук пигменттерди, жер семирткичтерди, пестициддерди, дарыларды жана башка күкүм же бүртүк заттарды жасоодо жана пайдаланууда техникалык көрсөткүч катары чоң мааниге ээ болот. 
 Колдонулган адабияттар 
“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
Категория:Физика