Zhantas/Cleaned-Kyrgyz_Wikipedia huggingface dataset:
Гайлардия

thumb|Gaillardia pulchella.
Гайлардия ( Foug) - татаал гүлдүүлөр тукумундагы бир жанa көп жылдык өсүмдүк. 

Анын 20 түрү белгилүү. Түн. ж-a Түш. Америкада көп. Гүл катары бир жылдык кооз Гайлардия өстүрүлөт. Гайлардия бийиктиги, гүл формасы жанa түсү боюнча сортторго бөлүнөт. Уругу, көчөтү аркылуу көбөйөт. Уругу март—апрелде себилип, кө­чөтү июндун башында олтургузулат. Көп жылдык Гайлардиянын гүлү чоң, ал гибриддештирүүдөн алынган. Эки жылдыгы жапырт гүлдөйт. Күнөстө жана нымдуу топуракта жакшы өсөт.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Өсүмдүктөр‎
Галактоза

thumb|D-Галактоза жана L-Галактоза.
Галактоза— табиятта көп кездешүүчү 6 атомдуу спирт-гексозанын бир моносахариди. 

Сууда жакшы, спиртте начар эрийт. Циклдүү жана пиклсиз формада болот. Өсүмдүк менен айбанаттардын ткандарында рафинозалардын, мелибиозалардын, полисахариддердин, мукопротеиддердин, лактозанын ж. б-дын составдык бөлүктөн түзөт. Ал өсүмдүк менен айбанаттар­дын ткандарында оңой сиңүүчү глюкозага, о. эле аскорбин жана галактурон к-таларына айланат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Химия
Галиб

Мирза Асадулла-хан Галиб - (27. 12. 1797—15. 2. 1869) —инди акыны. Фарси жана урду тилинде жазган. 

Биринчи касыйда жана газелдери фарсча жарыяланган. Тунгуч чыгармаларында диний мотивдер басымдуулук кылган. Кийин классикалык поэзияга таасирленип, гуманисттик багыттагы граждандык ырлар жазган. 1857—59-жылдагы элдик көтөрүлүштүн тилектеши бол­гон. Галиб —«Беш бөлүм» деген трактаттын автору.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
Категория:Маданият
Категория:Индия
Галиция-волынь княздыгы

Галиция-волынь княздыгы — Галиция жана Владимир-Волынь княздыктарынын биригишинин (1199) натыйжасында түзүлгөн феод, орус княздыгы.

Днестр, Висла, Нарев жана Припять дарыяларынын баш жагына жайгашкан. Галиция-волынь княздыгында кол өнөрчүлүк, шаарлар, феод, ири жер ээликтер өнүгүн, боярлар саясий жактан чон роль ойногон. Анын биринчи князы Роман Мстиславович (1170— 1205-ж. башкарган) Киевди каратып, улуу князь титулун алган (1203). Ал өлгөндөн кийин Галиция-волынь княздыгы майда княздыктарга бөлүнүп, айрым жерлерин венгр жанa поляк феодалдары басып алган. Новгород князы М. М. Удалой Галициядан венгр феодалдарын кууп чыккан (1221) соң, Волында Даниил Романович (1221—64-ж. башкарган) бийликке келип, 1229-ж. Волынды, 1245-ж. бүткүл Түш.-Батыш Русту бириктирген. Д. Романович Алтын Ордого номинал вассал экенин (1245) таанып, аны м-н кылдат мамилелешкен. Г.-В. к-нын батыш чек арасындагы абалды бекемдөө үчүн Рим папасы Иннокентий IV -нүн өкүлдөрү менен болгон сүйлөшүүлөрдү пайдаланып, 1254-ж. король титулун алган жана чиркөө униясынан баш тартуу жолун тапкан. 13-к-дын 1-жарымында Галиция-волынь княздыгында мад-т кыйла жогорулап, китеп басуу, жыл баяны (летопись) кеңири тараган. 1259-ж. Галиция-волынь княздыгын монгол-татарлар басып алган. Даниил өлгөндөн кийин (1264) 

Галиция-волынь княздыгы 4 майда княздыкка бөлүнгөн. 1340-ж. 
Галиция-волынь княздыгы Лит­ва улуу княздыгына кошулган. 1352-ж. Галиция Польшага, Волынь Литвага тийген.

 Колдонулган адабияттар 

 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Тарых
Түндүк Фергана ташкөмүр бассейни

Түндүк Фергана ташкөмүр бассейни - Фергана тоо тизмегинин этегинде ж-а Чаткал кырка тоосунда юра катмарында жаткан көмүрлүү аймак. 

Таш көмүрлүү бассейн туурасы 10 кмге жакын болгон тилкени түзүп, Майлысуудан (Сарыбээ) Аркытка чейин 75 кмге созулуп жатат. Бассейнде Ташкөмүр (Нарын), Майлысуу (Сарыбээ), Каратыт, Тегене, Кожата, Пачата, Аркыт (Сарычелек) кендери белгилүү. Ноокен, Аксы р-нун аймагында.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Фергана
Эварист Галуа

thumb|upright|Эварист Галуа.
Эварист Галуа (26. 10. 1811, Париждин жанындагы Бур-ла-Рен — 30. 5. 1832, Париж) — француз математиги. 

Республиканы жактаган революционер. 1830-ж. Жог. нормалдуу мектепте окуп жүрүп, саясий күрөшкө катышкан. Королдук реяшмге каршы чыккандыгы үчүн эки жолу түрмөгө камалган. Түрмөдөн чыгары менен дуэлден каза болгон. Галуанын математикалык эмгектери өз доорунан алдыда турган. Ал (азыр Галуа теориясы деп аталган) чектүү талаалардын теориясын түзгөн. 

Галуанын негизги эмгеги Ж. Лагранж менен Н. Абель баштаган алгебр, тендемелердин радикал аркылуу чыгарылышы жөнүндөгү изилдөөлөрдүн негизинде жазылган. Анын идеялары табият таануу м-н квант механикасында колдонулат.

 Байланыштуу макалалар 
 Галуа теориясы

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Математиктер
Категория:Франция
Категория:Туулгандар 1811-жылы
Категория:Өлгөндөр 1832-жылы
Түштүк Ысык-Көл көмүрлүү аймагы

Түштүк Ысык-Көл көмүрлүү аймагы – Ысык-Көл облусунун Тоң, Жетөгүз, Аксуу р-ндагы көмүр кендери жайгашкан ири аймак. 

Ысык-Көл өрөөнүнүн түн.-чыгышында. Батышынан Кажысай, чыгышынан Каркыра суусу м-н чектешет. Аймактын уз. 200 км, туурасы 25 км. Мында Жыргалаң таш көмүр кени, Жергез, Сүттүбулак, Сөгөттү ж. б. күрөң көмүр кендери белгилүү. Мындагы көмүр жерг. Элге эзелтен белгилүү болсо да пайдаланылбай келген. Алгачкы геол. маалымат 1911-ж. берилген. Райондун аймагында ордовик, карбон, юра ж-а неоген-палеоген мезгилдеринин чөкмө тоо тектери, антропогендин борпоң чөкмөлөрү протерозой, каледон ж-а герцин гранитоид инт- рузиялары жатат. Чөкмө тектер райондун негизги структурасын – антиклиналдык бүктөлүүнү түзүп, пайдалуу катмарлар анын түн. канатында сыртка чыгып жатат. Көмүр юра мезгилинин алевролит, чопо тоо тек катмарларынын арасында жайгашкан. Жыргалаңда 6, Сөгөттүдө 6, Сүттүбулакта 2, Жергезде 1 пайдалуу көмүр катмары бар. Көмүр күрөң көмүр тобуна кирип, гумустуу, күкүрттүү ж-а күлү аз. Күйүүдөгү орт. табы 16–21,7 МДж/кг (Жыргалаң, Сөгөттү). Райондогу көмүрдүн жалпы эсептелген запасы 547 млн т.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Ысык-Көл облусу
Категория:Кыргызстандын кен байлыктары‎
Кожата

thumb|Кожо Ата
Кожата — Аксы районунун аймагы аркылуу аккан суу, Кара-Суунун оң куймасы. Узундугу 18 км, алабынын аянты 280 км². 

Чаткал кырка тоосунун түштүк-чыгыш капталынан башталып, кууш капчыгай аркылуу агат да, Сары-Челек көлүнө куят. Андан агып чыккан суу Тоскоол деп аталат. Өрөөнүнүн ландшафты өтө кооз, корук аймак болуп саналат. Алабы деңиз деңгээлинен 2000 м бийиктикте жайгашкан. Жылдык орточо суу чыгымы — 4,96 м³/сек. Суунун эң көп агымы май-июнь айларында, эң азы февралда байкалат. Негизинен кар жана жаан-чачын сууларынан куралат. Сугатка пайдаланылат. Боюнда Кызыл-Туу жана Аркыт кыштактары жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Аксы району
Категория:Кыргызстандын суулары‎
Гаметофит

thumb|Гаметофит (Anastrophyllum hellerianum).
Гаметофит (гаметалар жана гр. phyton — өсүмдүк)—тукуму мезгилдүү кайталануучу өсүмдүктөрдүн жыныстык мууну. 

Гаметофит өсүү циклинде жынысыз тукум же спорофит менен алмашып турат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Ботаника
Кош Караташ

thumb|Кошкара Таш.
Кош Караташ, Кошкара Таш – Ат-Башы районунун аймагы аркылуу аккан суу, Аксайдын сол куймасы. Уз. 38 км, алабынын аянты 25,6 км2. 

Ат-Башы кырка тоосунун түш. капталындагы мөңгүлөрдөн башталат. Жогорку агымында тепши сымал өрөөн м-н түш. чыгышты карай агып, Аксайга куят. Жылдык орт. чыгымы 0,7–1,1 м3/сек. Эң көп чыгымы июль – августта, эң азы февраль – мартта байкалат. Апрелден сентябрга чейин кирип, октябрдан мартка чейин тартылат. Негизинен кар, мөңгү ж-а булак сууларынан куралат. Алабында жалпы аянты 19,8 км2 келген 10 мөңгү бар.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Категория:Ат-Башы району
Категория:Кыргызстандын суулары‎
Куршаб

alt=Куршаб дарьясы|thumb|Куршаб дарьясы
Куршаб, Куршап — Алай кырка тоосунун түн. капталынан агып түшкөн суу, Кара-Дарыянын сол куймасы. Уз. 157 км, алабынын аянты 3750 км2. 

Алабынын деңиз деңгээлинен орточо бийикт. 2700 м. Гүлчө ж-а Жошолу суулары кошулгандан баштап К. аталат. Булак (66%), кар (23%) ж-а мөңгү (11%) сууларынан куралат. Жылдык орточо чыгымы 24,6 м3/сек (Кочкората постунда), эң көп чыгымы июнда (58,6 м3/сек), эң азы февралда (10,9 м3/сек) байкалат. Кыргызстандын 50 дөй куймасы бар (Гүлчөнү кошкондо). 

Ирилери: Жошолу, Бүлөөлү, Терек (оң), Мурдаш, Жылуусуу (сол). Алабында жалпы аянты 10,3 км2 болгон 31 мөңгү бар. Сугатка пайдаланылат. Боюнда Гүлчө, Куршаб кыш. жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Алай району 
Категория:Кыргызстандын суулары‎
Суулу Бакайыр

Суулу Бакайыр, (Бакайыр сай) — Кара-Буура районундагы суу, Талас суусунун сол куймасы. Узундугу 43км, алабынын аянты 196км2. Талас Ала-Тоосунун түндүк капталынан башталат. Жогорку агымы кууш капчыгай аркылуу шар агат. Төмөнкү агымында нугу кеңейип тайыздайт. Акчий айлынан 5,5 км түндүк-чыгыштан агымы үзүлөт. Суу куралуу аянтынын деңиз деңгээлинен орточо бийиктги 2750 м. Суу башында көл (аянты 0,05 км2) жана жалпы аянты 1,5 км2 болгон майда мөңгүлөр бар. Жалпы узундугу 33км келген 13 өзөн куят. Эң ириси – Курубакайыр(12 км). Кар, мөңгү (90%) жана жаан-чачын сууларынан куралат. Май – октябрь айларында ташкындап, ноябрь – апрелде тартылат. Көп жылдык орточо чыгымы 0,65 м3/сек. Июлда сууга өтө мол (орточо чыгымы 1,66 м3/сек), декабрь – марттарда сууга өксү (0,30 м3/сек) болот. Эң көп чыгымы 3,4 м3/сек, эң азы 0,05– 0,1 м3/сек. Сугатка пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2
 Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек: 2004 ISBN 9967-14-006-2

 Интернеттеги шилтеме 
 Инвестиции в Таласскую область :: Перспективные виды 
 
Категория:Кара-Буура району
Категория:Кыргызстандын суулары‎
Категория:Тумар-2011
Ганза

Ганза (нем. Hanse — союз, шериктештик) — немец жеринин түндүгүндөгү шаарлардын 14—16-к-дагы соода союзу. 

Борбору Любек ш. болгон. Г. 14-к-дын 2-жарымы—15-кылымдын башында гүлдөп турган. Ага 100гө жакын шаар кирген. Ганза Европанын батышы менен борборунда текстиль ж-a тоо-кен өндүрүшүнүн жогорулашына түрткү берген, бирок Чыгыш Европада ушул тармактардын өнүгүшүн кечеңдетип, жерг. көпөстөрдүн соодасына жолто кылган. Англия, Россия ж. б. өлкөлөрдө улуттук экономиканын өнүтүшү (15—16-к.) ал өлкөлөр менен Ганзанын карама-каршылыгьга күчөткөн. 
Ганза 15- кылымда Россияда, 16-кылымдын ортосунда Голландияда, Англияда, Францияда күчүн жоготкон.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Тарых
Гапончулук

Гапончулук — жумушчулардын жалган уюмдарын түзүп, аларды ревячыл күрөштөн алаксытуу үчүн падышалык бийлик жасаган аракеттердин бири. 

Бул аракеттин демилгечиси жанa жетекчиси поп Г. А. Гапон болгон. Ал полициянын уруксаты менен «Санкт-Петербург завод-фабрикаларындагы орус жумушчуларынын чогулушу» деген уюм түзгөн. Анын ус­тавы 1904-ж. 15-февралда бекитилген. 

Гапончулар жумушчуларды право­славие чиркөөсүнө берилгендикке тарбиялоого, аларды рев-яга карты коюуга далалаттанып, таптык ынтымак идеясын үгүттөгөн жана жумушчулар­дын кээ бир бөлүгүнүн саясий аң-сезиминин артта калуусунан пайдаланган. 1905-ж. Петербургда «Чогулуштун» 11 бөлүмү түзүлүп, аларга 10 минден ашуун жумушчу кирген. Пе­тербургда жалпы стычка чыкканда (1905-ж. янв.), Гапондун демилгеси менен петиция иштелип, жумушчулардын падышага баруусу уюштурулган. Тынчтын демонстрациясын (1905-ж. 9-янв.) падыша аскерлери атып таркатышы жумушчуларга сабак болгон. Демонстрация 1905—07-жылдардагы рев-янып чыгышына түрткү берген.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Тарых
Категория:Терминдер
Ак Суу мөңгүлөрү

Ак Суу мөңгүлөрү — Тескей Ала-тоонун түн. капталындагы татаал-өрөөн тибиндеги үч мөңгү. 

Жыргалаң суусунун сол куймасы Аксуунун төрүндө катар жайгашкан. Батыш Аксуу мөңгүсүнүн уз. 4,0 км, аянты 3,9 км2. Эки ири алапка ээ, алардан чыккан муз агымдары биригип бир «тилди» түзөт. Мөңгүнүн бети тегиз, айрым жерлерде чакан жаракалар тилкеси жатат. Бетиндеги күдүрлөр ж-а үкөк сымал муздар мөңгүнүн бир өңчөй айдөөш бетин бир топ татаалдантат. Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 4530М, этеги 3020м. Кар чегинин бийикт.3780 м. Абляция облусунун аянты 2,2 км2. Ортоңку Аксуу мөңгүсүнүн уз.3,9 км, аянты 6,2 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 4670 м, этеги 3340 м бийикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3780 м. Абляция облусунун аянты 1 ,9 км2. Жогорку бөлүгүндө чоң татаал цирк бар. Анын фирн талаасы суу бөлгүчтүн кырына чейин жетпейт. Цирктен кууш мөңгү салаасы жылып чыгат, бул бөлүгүндө омкорулма муздар жатат. Андан төмөн мөңгү далы сымал жайылат. Каптал мореналардын жатышы мөңгүнүн тартылып жатканды гына күбө. Этеги мореналар м-н капталган. Чыгыш Аксуу мөңгүсүнүн уз. 4,9 км, аянты 3,7 км2. Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 4720 м, этеги 3340 м бийикте жатат, кар чегинин бийикт. 3780 м. Абляция облусунун аянты 0,2 км2. Мөңгүлөрдөн Аксуу суусу башталат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Мөңгүлөр‎
Категория:Кыргызстандын географиясы
Бакалак мөңгүсү

Бакалак мөңгүсү – Кичи Алай кырка тоосунун түн. капталындагы өрөөн тибиндеги ири мөңгү. Узундугу. 4,2 км, Аянты 6,9 км2. 

Араван-Сайдын сол курамы – Чилисай суусунун төрүндө жайгашкан. Жалпы экспозициясы Түн. батышка багытталган. Мөңгүнүн башы деңиз деңгээлинен 4800 м, этеги 3900 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийиктиги 4250 м. Абляция облусунун аянты 4,5 км2. Мөңгүнүн көлөмү 0,36 км3, калыңдыгы 100 мге жетет. Б. м. 1914–63-ж. 450 мге тартылган. Андан Бакалак суусу башталып, Гезартка (Чилисай суусунун сол курамы) оң жактан куят. 1962–63-жылдарда Ташкент университетинин окумуштуулары стационардык байкоолорду уюштурушкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71–72. ISBN 9967-14-006-2

Категория:Мөңгүлөр‎
Гармоникалык термелүүлөр

Гармоникалык термелүүлөр — физикалык чоңдуктун убакыттын өтүшү менен синус же косинус закону боюнча мезгилдүү өзгөрүп термелүүсү. 

Гармоникалык термелүүлөр графикте синусоида же косинусоида ийри сызыгы түрүндө сүрөттөлүп, матем. түрдө төмөнкүчө жазылат: х— =ASin (wг+ср) же x=ACos (wг+ф), х — убакыттын берилген t моментинде термелүүчү чоңдуктун мааниси, А — термелүү амплитудасы, w термелүүнүн бурчтук жыштыгы, (wг+ф) — термелүү фазасы, ф — термелүүнүн баштапкы фазасы. 

Гармоникалык термелүүлөр - түрдүү формадагы тормелүүлөрдүн эң маанилүүсү.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Физика
Гармония (философия)

Гармония (философия) (гр. harmonia — бөлүктөрдүн шайкештиги, байланышы) — бөлүк менен бүтүндүн өз ара шайкештиги, объектинин ар түрдүү компоненттеринин бир бүтүн болуп кошулушу. 

Философиянын тарыхында Гармония түшүнүгү космология, гиосеология жана этикалык маселелерге байланыштуу өнүккөн. Гармония жөнүндөгү илимдердин кайсынысы болбосун, табият, коом, адам жөнүндөгү эстет, көркөм идеялардын негизинде калыптанган. Гераклит Гармония ны бириндеген бөлүктөрдүн сырткы биримдиги деп гана карабай, аны карама-каршылыктардын биримдиги катары түпгүнүп, Гармониянын ички маңызына көңүл бурган. Аристотель Гармония ны көп түрдүүлүктүн биримдиги, бүтүндүн аякташынын белгиси деп, бул түшүнүктү турмуштун бардык тармактарында колдонгон. Марксчыл эстетика Гармония ны искусство менен чындыктагы карама-каршылыктардын биримдиги менен өнүгүү закондорунун чагылышы катары карайт.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:философия
Шамама Гасанова

thumb
Гасанова, Шамама Махмудали кызы [1923-2008 жж. Азербайжаг, Физули району, Араятлы кыш.] — пахтадан мол түшүм алуунун устаты. 

Эки жолу Социалисттик Эмгектин Баатыры (1947, 1950). 1946-жылдап КПСС мүчөсү. 1966-ж. Азерб. айыл чарба институн бүтүргөн. 

1942-жылдан комсомол-жаштар звеносун башкарган. Ал башкарган звено 1946- ж. 5 га жердин гектарынан 97 ц, ж. ошончо эле жердин гектары­нан 94,1 ц, 1949-ж. гектарынан 76,2 ц пахта алган. 1953-жылдан Физули р-нундагы «1-Май» колхозунун председатели. Колхоздо 1966-ж. ар гектардын тушуму 32,67 ц, 1967-ж. 35 ц ден айланган. Г,— КПССтин 20—23-съезддеринин делегаты. СССР Жог. Советинин (4—8-шайл.) депутаты. Азербайжан КП БКнын мүчөсү (1955). Үч Ленин ордени, Эмгек Кызыл Туу ордени жанa бир нече медаль менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Инсандар:Азербайжан
Категория:Социалисттик эмгектин баатырлары
Гастелло, Николай Францевич

Гастелло, Николай Францевич [10907 - 23. 4 1941]—сов.учкуч, Советтер Союзунун Баатыры (өлгөндөп кийин берилген)Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза капитану Гастелло Н. Ф.» от 26 июля 1941 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1941. — 8 августа (№ 35 (150)). — С. 1., капитан. 

1928-жылдан КПСС мүчөсү. Жумушчунун үй бүлөсүнөн. Аскердик учкучтар мектебин бүтүп, Халхин-Гол д-ндагы салгылашууга жана 1939—40-жылдагы совет-финляндия согушуна катышкан. 
Улуу Ата Мек. согуштун башында бомбалоочу 42-авиадивизиянын 207- авиаполкундагы эскадрильяга командирлик кылган. 

1941-ж. 26-июнда Радошкович — Молодечно жолунда немецтердин танкалык колоннасын бомбалоо учурунда бензин багьша тийген октон өрттөнүп бараткан самолёту менен душмандын автомашина, танк, бензин цистерналарын тобу менен жардырып, баатырларча курман болгон. Ленин ордени менен сыйланган.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Тарых
Категория:Советтер Союзунун баатыры
Гаттерия туатара

thumb|Гаттерия туатара.
Гаттерия туатара — сойлоочулардын тумшук баш классчасынын триас мезгилинде өткөн өкүлү. 

Азыркы кезде калган жалгыз түрү Жаны Зеландияда жашайт. Денесинин уз. 75 см дей, кескелдирикке окшош. Күндүз ийинде болуп, кечкисин жана түнкүсүн азык издейт. Кургак жерде жайыраак сойлоп, сууда жакшы сүзөт. Окт.— декабрда жумуртка таштап, көөмп коёт. 12—15 айдан кийин кичинекей Гаттерия чыгат. Гаттерия түрдүү курт-кумурсканы, бороончулардын жумурткасын, балапандарын ж-а моллюскаларды жейт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 А. А. Алдашев. Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгү. - Бишкек, 1998. ISBN 9967-11-027-9

Категория:Жаныбарлар‎
Гвардафуи Асир

thumb|upright|Гвардафуи Асир.
Гвардафуи Асир — Африканын эң чыгышындагы тумшук, Сомали ж. ааймагында Аден булушуна кире бериште (11°49' түн. кендик ж-а 51°17' чыгыш узундукта) жайгашкан.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Категория:Африка‎
Гед Жюль

Гед Жюль (өз аты-жөнү — Матьё Базиль) (11. 11. 1845, Париж — 28. 7. 1922, Сен-Манде) — франц. жана эл аралык соц. кыймылдын ишмери, Франция жумушчу партиясын негиздөөчүлөрдүн жана 2-Интернационалдын лидерлеринин бири. 

Мугалим үй-бүлөсүнөн. 1860-жылдарда республикалыкк кыймылга кошулуп, Париж менен Тулузадагы респ-калык басма сөздөрдө кызмат кылат. 

1871-ж. Париж Коммунасын колдогондугу үчүн 5 жылга кесилет, бирок чет өлкөгө качып кетет. 1876-ж. Гед Францияга кайтып, жумушчу кыймылына катышат. К. Маркстын эмгектерин үйрөнүп, П. Лафарг менен бирге биринчилерден болуп Францияда марксизмди пропагандалайт. 

Биринчи дуйн. согуштун башталышынан Гед социал-шовинисттик позицияга отуп, Франциянын импер.өкмөтүнө кирет. Бул анын кадыр-баркынын төмөндөшүнө алып ке­лет. Францияда компартия түзүлгөндөн кийин (1920), социалисттердин негизги массасы ага кирсе да, Гед Соц. партияга мүчө бойдон кала берген. 

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
Категория:Франция
Категория:Саясат
Гейгер- мюллер санагычы

Гейгер- мюллер санагычы — заряддуу бөлүкчөлөрдү (электрондорду, протондорду ж. б.), нурларды каттоого жанa изилдөөгө ылайыкталган при­бор. 

Ал немец илимпоздору X. Гей­гер менен В. Мюллер дин ысымдары менен аталган. Гейгер- мюллер санагычы ядролук изилдеелердө, радиоактивдүү минералдар кенин чалгындоодо, рентген нурларынын интенсивдүулүгүн өлчөөдө, биология, медицина, химия, металлография ж. б-да кецири колдонулат. 

 Дагы кара 
Заряддуу бөлукчөлөрдун санагычы

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Техника
Гектар

Гектар - чендердин метрдик системасынын жер бетиндеги аянтты өлчөө үчүн колдонулуучу аянт бирдиги. 

Кыскартылып белгилениши: га; эл аралыгы — ha, 1 га жактары 100 м ден болгон чарчы аянтына барабар.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Терминдер
Гелиогравюра

link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Clarence_H._White_(1871-1925)-_Drops_of_rain_(1903).jpg|thumb|290x290px|Кларенс Уайттын "Жамгыр тамчылары" фотогравюрасы
Гелиогравюра (гелио... жана гра­вюра) — фотографиялык жанa хим. процесстер аркылуу даярдалуучу оюнку басуу ыкмаларынын бири. 

Бул 19-кылымдын 2-жарымында пайда болгон. Гелиогравюрада суроттолуштун диапозитиви жарык сезгич желатин сүйкөлгөн кагазга (пигмент кагазына) түшүрүлөт да, анын көчуүмөсү асфальт бүртүктөрү сүйкөлүп, растр деп аталуучу жез пластинкасына көчүрүлөт. Ал көчүрмөнү хим. реактив менен өңүнө чыгарганда пластинканын бетинде ар турдуу калындыктагы желатин катмары түзүлөт. Аны хлордуу жезэритмеси менен иштеткенде пластинкада ылдый тереңдеп түшкөн басылма элементтер пайда болот. Гелиогравюра ыкмасы басууда жакшы сапатты камсыз кылганы менен, өндүрүмдүүлүгу анчальш болбогондуктан анын ордуна ракелдуу оюнку басуу көбүрөөк колдону­лат.

 Булактар 
 Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Категория:Химия
Категория:Техника