Môr y Gogledd

Mae Môr y Gogledd yn rhan o'r Môr Iwerydd. Fe'i leolir i'r gogledd o gyfandir Ewrop, rhwng Norwy a Denmarc i'r dwyrain, yr Alban a Lloegr i'r gorllewin, a Hauts-de-France, Gwlad Belg, yr Iseldiroedd a'r Almaen i'r de. Mae'n fôr epirig a leolir ar y silff gyfandirol Ewropeaidd, sy'n cysylltu â'r cefnfor trwy Môr Udd yn y de a Môr Norwy yn y gogledd. Mae'n fwy na 970 km o hyd a 580 km o led, ac sy'n gorchuddio 570, 000 km. Mae wedi cynnal lonydd cludo allweddol yng ngogledd Ewrop ers amser maith ac yn berwi o bysgod, gan ddarparu pysgodfa enfawr. Mae ei arfordir yn gyrchfan hamdden boblogaidd ac yn ddiweddar mae'n ffynhonnell gyfoethog o adnoddau ynni, gan gynnwys tanwydd ffosil, egni gwynt, a phŵer tonnau. Yn hanesyddol, mae Môr y Gogledd wedi cael lle amlwg mewn materion geowleidyddol a milwrol, yn enwedig yng Ngogledd Ewrop. Roedd hefyd yn bwysig yn ystod llawer o'r Oesoedd Canol a bu'n ganolbwynt ymosodiadau gan y sacsoniaid ar Ynysoedd Prydain, ac yna gan y Llychlynwyr. Yn dilyn hynny, ceisiodd y Gynghrair Hanseatig, Gweriniaeth yr Iseldiroedd, a Phrydain ennill rheolaeth ar Fôr y Gogledd a thrwy hynny reoli'r mynediad i farchnadoedd ac adnoddau'r byd. Fel unig allfa'r Almaen i'r cefnfor, parhaodd Môr y Gogledd i fod yn strategol bwysig trwy'r ddau Ryfel Byd. Mae gan yr arfordir ddaeareg a daearyddiaeth amrywiol. Yn y gogledd, yn enwedig yn ond yn y de, mae'r arfordir yn cynnwys traethau tywodlyd yn bennaf, aberoedd afonydd hir a gwastadeddau llaid llydan. Oherwydd y boblogaeth ddwys, diwydiannu trwm, a defnydd eang o'r môr ceir amryw o faterion amgylcheddol sydd wedi effeithio ar ecosystemau'r môr. Ymhlith y materion amgylcheddol niweidiol mae gorbysgota, dŵr ffo diwydiannol ac amaethyddol, carthu a dympio, ymhlith eraill wedi arwain at nifer o ymdrechion i atal diraddio ac i ddiogelu'r buddion economaidd tymor hir.