Gwladwriaeth Palesteina

Mae Palesteina a gaiff ei gydnabod yn swyddogol fel Gwladwriaeth Palesteina gan y Cenhedloedd Unedig ac endidau eraill, yn wladwriaeth sofran de jure yng Ngorllewin Asia. Mae mewn dwy ran: y Lan Orllewinol a Llain Gaza gyda Jerwsalem yn brifddinas ddynodedig, er bod ei chanolfan weinyddol, ar hyn o bryd, yn Ramallah. Mae'r diriogaeth gyfan a hawliwyd gan Wladwriaeth Palesteina wedi cael ei meddiannu er 1948, yn gyntaf gan yr Aifft a Gwlad Iorddonen ac yna gan Israel ar ôl y Rhyfel Chwe Diwrnod ym 1967. Roedd gan Balesteina boblogaeth o 5,051,953 yn Chwefror 2020, sef y 121fed yn y byd. Mae Gwladwriaeth Palestina yn cael ei chydnabod gan 138 aelod o'r Cenhedloedd Unedig ac ers 2012 mae ganddi statws gwladwriaeth arsylwr nad yw'n aelod yn y Cenhedloedd Unedig. Mae Palestina yn aelod o'r Gynghrair Arabaidd, y Sefydliad Cydweithrediad Islamaidd, y G77, y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol, a chyrff rhyngwladol eraill. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd, ym 1947, mabwysiadodd y Cenhedloedd Unedig Gynllun Rhaniad ar gyfer Palestina Gorfodol yn argymell creu taleithiau Arabaidd ac Iddewig annibynnol a Jerwsalem rhyngwladol. Derbyniwyd y cynllun rhaniad hwn gan yr Iddewon ond cafodd ei wrthod gan yr Arabiaid. Y diwrnod ar ôl sefydlu gwladwriaeth Iddewig yn Eretz Israel, a elwid yn Wladwriaeth Israel ar 14 Mai 1948, goresgynnodd byddinoedd Arabaidd cyfagos gyn-fandad Prydain ac ymladd lluoedd Israel. Yn ddiweddarach, sefydlwyd y Llywodraeth Holl-Balesteina gan y Gynghrair Arabaidd ar 22 Medi 1948 i lywodraethu'r amgaead a reolwyd gan yr Aifft yn Gaza. Buan y cafodd ei gydnabod gan holl aelodau’r Gynghrair Arabaidd ac eithrio ardal o fewn i Wlad yr Iorddonen (Transjordan). Er y datganwyd bod awdurdodaeth y Llywodraeth yn cwmpasu'r hen Balesteina Gorfodol, roedd ei hawdurdodaeth effeithiol wedi'i chyfyngu i Llain Gaza. Yn ddiweddarach cipiodd Israel Llain Gaza a Phenrhyn Sinai o'r Aifft, y Lan Orllewinol o'r Iorddonen, a Golan Heights o Syria ym mis Mehefin 1967 yn ystod y Rhyfel Chwe Diwrnod. Ar 15 Tachwedd 1988 yn Algiers, cyhoeddodd Yasser Arafat, Cadeirydd Sefydliad Rhyddhad Palestina (PLO), sefydlu Gwladwriaeth Palestina. Flwyddyn ar ôl llofnodi'r Oslo Accords ym 1993, ffurfiwyd Awdurdod Cenedlaethol Palestina i lywodraethu'r ardaloedd A a B yn y Lan Orllewinol, yn cynnwys 165 o "ynysoedd", a Llain Gaza. Byddai Gaza yn cael ei lywodraethu yn ddiweddarach gan Hamas yn 2007, ddwy flynedd ar ôl ymddieithriad Israel o Gaza.