Taflegryn balistig

Math o arf daflol yw taflegryn balistig a gaiff ei yrru gan roced o'i safle lansio i'r awyr uchaf ar hyd daflwybr balistig, ac yn disgyn yn ôl tuag at ei darged rhagderfynedig. Caiff ei saethu i haenau uchaf atmosffer y Ddaear, neu hyd yn oed y tu hwnt iddo yn y gofod, gydag arweiniad cyfeiriedig ar gychwyn ei daith cyn dilyn llwybr cromlinol yn ôl tuag at ei darged o dan ddylanwad disgyrchiant. Mae modd iddynt gludo gwahanol fathau o lwythi, o ffrwydron confensiynol i arfau dinistr torfol, sef pen-ffrwydron niwclear, biolegol, a chemegol. Oherwydd eu cyflymder a'u cyrhaeddiad, maent yn cael eu hystyried yn un o'r arfau mwyaf pwerus a pheryglus sydd ar gael. Mae taflegryn balistig yn wahanol i daflegryn criwsio, hynny yw, taflegryn wedi ei gyfeirio ar hyd ei holl daith, ac sydd felly wedi ei gyfyngu i'r atmosffer. Rhennir taith taflegryn balistig yn sawl cam: y cam lansio, pan fo'r taflegryn yn cael ei yrru gan rocedi sy'n ei godi oddi ar y ddaear; y cam hedfan, ar hyd lwybr cromlinol yn y gofod neu'r atmosffer uchaf; ac yn olaf y cam ail-fynediad, pa fo'r pen yn dychwelyd i'r atmosffer ac yn disgyn ar ddiwedd ei lwybr tuag at y targed. Mae'r llwybr balistig yn golygu nad yw'r taflegryn yn cael ei arwain yn weithredol drwy'r holl daith, ond yn hytrach yn dibynnu ar gyfrifiadau manwl a ffiseg mudiant. Gellir saethu taflegrau balistig o awyren, llong, neu long danfor yn ogystal â safleoedd lansio ar y tir, megis pydew lansio neu lwyfan symudol. Dosberthir mathau o daflegrau balistig yn ôl eu hamrediad, gan gynnwys taflegrau byrgyrhaeddol (SRBMau), taflegrau ganol-gyrhaeddol (MRBMau), a thaflegrau rhyng-gyfandirol (ICBMau), sy'n gallu teithio miloedd o gilometrau rhwng cyfandiroedd. Cyfyngir taflegrau balistig byrgyrhaeddol (SRBM) i'r atmosffer. Gall taflegrau balistig rhyng-gyfandirol (ICBM) deithio'n bellach na 5,500 km, ac mae'n bosib i'r ICBMau mwyaf hedfan mewn orbit. Mae datblygiad y systemau hyn wedi bod yn rhan allweddol o strategaethau ataliaeth niwclear, gan greu cydbwysedd grym rhwng gwledydd sydd â'r gallu hwn. Er bod taflegrau balistig yn cael eu gweld fel arfau milwrol yn bennaf, maent hefyd wedi cyfrannu at ddatblygiadau mewn technoleg ofod. Mae llawer o'r egwyddorion peirianyddol a ddefnyddir i'w hadeiladu wedi helpu i ddatblygu rocedi ar gyfer lansio lloereni ac archwilio'r gofod.