Ffos-y-frân

Roedd Cynllun Adfer Tir Ffos-y-frân yn waith glo brig mawr i'r gogledd-ddwyrain o Ferthyr Tudful, Cymru. Hwn oedd y pwll glo brig mawr olaf yng ngwledydd Prydain; caeodd yn Nhachwedd 2023 a bwriedir dechrau ar y gwaith adfer yn 2024. Mae hefyd yn gynllyn adfer tir. Y cwmni cloddio ac adennill tir a gontractiwyd oedd Merthyr Ltd, sy'n eiddo i Gwent Investments Limited, busnes teuluol preifat o Gymru. Hwn oedd rhan olaf cynllun Adfer Dwyrain Merthyr, a bwriadwyd echdynnu 10 miliwn tunnell o lo dros 15 mlynedd gan ddechrau yn 2007, gyda’r bwriad o ddefnyddio rhan o’r refeniw i ailddatblygu’r hen weithfeydd diwydiannol presennol ar gyfer tai a hamdden. Mae’r pwll glo brig wedi ennyn cryn feirniadaeth ar raddfa leol a chenedlaethol, gan gynnwys gwrthwynebiad ar sail iechyd a diogelwch ynghylch agosrwydd tai i’r safle, pryderon am ddifetha’r dirwedd, a phryderon byd-eang ynghylch cyfraniad llosgi glo at newid hinsawdd. Mae nifer o brotestiadau wedi digwydd ar ac o gwmpas y safle. Daeth trwydded y safle i ben ym Medi 2022; cafodd cais am estyniad 9 mis ei ffeilio gyda Chyngor Merthyr Tudful a chafodd ei wrthod yn mis Ebrill 2023, gan olygu y byddai'n rhaid cau'r safle. Fis Awst 2023, cyhoeddodd y cwmni y byddai'r pwll yn cau erbyn diwedd Tachwedd 2023. Caeodd y pwll glo yn Nhachwedd 2023 fel a gynlluniwyd. Cludwyd y glo wedi'i olchi o'r safle ar reilffordd ar hyd hen lwybr Rheilffordd Rhymni. Gan ymuno â Rheilffordd fodern Rhymni ychydig i'r de o orsaf reilffordd Ystrad Mynach, teithiodd y trenau ymlaen wedyn drwy Gaerdydd ac yna i'r gorllewin ar hyd Rheilffordd Bro Morgannwg. Fis Mawrth 2017, anfonodd Miller Argent ei ddosbarthiad olaf o lo i Orsaf Bŵer Aberddawan.