Corfflu'r Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd

Prif gangen lluoedd arfog Iran yw Corfflu'r Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd neu Gorfflu Gwarchodlu'r Chwyldro Islamaidd (IRGC). Mae'n cynnwys pump is-gangen, neu wasanaeth: Lluoedd y Tir, y Llu Awyrofod, y Llynges, Llu Quds, a'r Basij. Y ddwy gangen arall o luoedd arfog a diogelwch Iran yw'r lluoedd arfog rheolaidd a Rheolaeth yr Heddlu (FARAJA). Arweinir yr IRGC gan gadlywydd a benodir gan Oruchaf Arweinydd Iran. Sefydlwyd yr IRGC ym Mai 1979 gan yr Aiatola Ruhollah Khomeini, arweinydd cyntaf Gweriniaeth Islamaidd Iran, a gipiodd grym yn sgil y Chwyldro Islamaidd. Mae Lluoedd y Tir, y Llu Awyrofod, a'r Llynges yn bodoli ar y cyd â gwasanaethau rheolaidd yr Artesh—y fyddin, yr awyrlu, y llynges, a'r llu amddiffyn awyr—ond yn annibynnol arnynt, ac yn atebol i'r Goruchaf Arweinydd yn unig. Tra bo'r lluoedd rheolaidd yn amddiffyn sofraniaeth y wlad mewn ffordd draddodiadol, mandad cyfansoddiadol yr IRGC yw i ddiogelu'r Weriniaeth Islamaidd, sef y drefn Khomeinaidd a sefydlwyd gan y Chwyldro Islamaidd. Ymhlith ei swyddogaethau mae rhwystro ymyrraeth dramor yn Iran, atal ymgeisiau i gipio grym gan yr Artesh neu awdurdodau mewnol eraill, ac i ostegu mudiadau sifil sy'n gwyro oddi ar ideoleg y Chwyldro Islamaidd. Mae gan yr IRGC ryw 125,000 o aelodau llawn amser i gyd. Ei brif gorff yw Lluoedd y Tir, y fyddin sy'n canolbwyntio ar gynnal y drefn yn y wlad, ac sydd hefyd yn yr 21g wedi ehangu i gynnwys rhyfela goresgynnol, gan fwrw grym Iran ar draws y Dwyrain Canol a'r byd Mwslimaidd. Bellach, Llynges yr IRGC yw prif lu morol Iran yng Ngwlff Persia, yn bwysicach na'r llynges reolaidd ac yn gweithredu fel gwylwyr y glannau de facto. Mae'r Llu Awyrofod yn cyfuno rhyfela awyrennol, ataliaeth strategol, a lloerenni milwrol. Mae Llu Quds yn arbenigo mewn rhyfela anghonfensiynol a chudd-wybodaeth filwrol, ac yn gyfrifol am weithredu cudd y tu hwnt i ffiniau Iran, gan gynnwys arfogi, hyfforddi, cynghori, ac mewn rhai achosion rheoli lluoedd tramor. Cyhuddir Iran o ddefnyddio Llu Quds i noddi terfysgaeth a chefnogi gweithredyddion anwladwriaethol treisgar mewn gwledydd eraill, gan gynnwys Hezbollah yn Libanus a'r Houthi yn Iemen. Milisia lledfilwrol yw'r Basij, sy'n gyfrifol am ddiogelwch mewnwladol a gorfodi'r gyfraith, ac hefyd yn llu wrth gefn. Mae'r Basij yn cynnwys dros 20 miliwn o aelodau gwirfoddol, rhyw hanner miliwn ohonynt ar gael i'w galw yn syth i'r gad, a 90,000 yn filwyr cynorthwyol llawn-amser. Cychwynnodd yr IRGC fel milisia ideolegol, a thros hanner can mlynedd bron mae wedi datblygu yn rym milwrol sylweddol a chanddo ran gynyddol mewn sawl rhan o fywyd Iran, gan gynnwys y drefn wleidyddol, yr economi, a chymdeithas. Yn 2010, cafodd yr IRGC ei disgrifio gan y BBC fel "ymerodraeth fusnes". Yn 2019, fe'i disgrifwyd gan Reuters fel "an industrial empire with political clout". Cynyddodd grym yr IRGC yn sylweddol yn ystod Rhyfel Irac ac Iran (1980–88). Dan arweinyddiaeth Ali Khamenei (1989–2006), daeth yr IRGC ynghlwm wrth economi Iran a chyfundrefn diogelwch y wlad, gan gefnogi llywodraeth awtocrataidd a theocrataidd y mylahod ar draul prosesau gwleidyddol sifil. Yn ystod arlywyddiaeth Mahmoud Ahmadinejad (2005–13), tyfodd swyddogaethau'r IRGC ymhellach wrth iddo gael rhan flaenllaw mewn gostegu gwrthdystiadau yn erbyn y llywodraeth, yn enwedig yn sgil ail-ethol Ahmadinejad yn 2009, a daeth nifer o sylwebwyr i'w ystyried yn fwy pwerus nag hyd yn oed Gwarchodaeth y Cyfreithydd Islamaidd, hynny yw, y llywodraeth glerigol. Yn 2026, cafodd yr IRGC ei ddisgrifio gan Reuters fel "gwladwriaeth-oddi-mewn-gwladwriaeth". Dynodir yr IRGC yn grŵp terfysgol gan Awstralia, Bahrain, Canada, Ecwador, Israel, Paragwái, Sawdi Arabia, Sweden, yr Undeb Ewropeaidd, Unol Daleithiau America, ac Wcráin, a dynodir Llu Quds yn grŵp terfysgol gan yr Ariannin. Nid yw'r IRGC, hyd yn hyn, wedi ei wahardd gan y Deyrnas Unedig, er bod sancsiynau yn ei erbyn. Ym Mawrth 2026, cyflwynwyd datganiad o farn yn Senedd Cymru yn galw ar lywodraeth y Deyrnas Unedig i ddynodi'r IRGC yn grŵp terfysgol. Cadlywydd cyfredol yr IRGC yw'r Brigadydd Ahmad Vahidi, a benodwyd ar 1 Mawrth 2026. Lladdwydd ei ragflaenydd, yr Uwchfrigadydd Mohammad Pakpour, mewn cyrchoedd awyr gan luoedd Israel ac Unol Daleithiau America ar ddechrau Rhyfel Iran (2026), a lladdwyd ei ragflaenydd ef, yr Uwchfrigadydd Hossein Salami, mewn cyrch awyr gan Israel yn ystod y Rhyfel Deuddeng Niwrnod ym Mehefin 2025.