Bernadette Devlin McAliskey

Arweinydd hawliau sifil Gwyddelig a chyn wleidydd yw Josephine Bernadette McAliskey, a elwir fel arfer yn Bernadette Devlin. Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol (AS) dros Ganol Ulster yng Ngogledd Iwerddon rhwng 1969 a 1974. Daeth McAliskey i amlygrwydd wrth gael ei hethol yn aelod o Senedd y Wladwriaeth Brydeinig yn 21 oed, yr ieuengaf erioed. Torrodd McAliskey y polisi gweriniaethol Gwyddelig traddodiadol o ymatal rhag cymryd eu seddi. a chymerodd ei sedd yn San Steffan. Roedd hyn ar ddechrau'r cyfnod a elwir yn Helyntion, cyfnod o wrthdaro rhwng milwyr Lloegr a'r Gwyddelod Catholig yng Ngogledd Iwerddon a barodd am y 30 mlynedd nesaf. Am y rhan fwyaf o'r amser hwnnw, byddai McAliskey yn wleidyddol weithgar, gan eiriol dros weriniaeth Wyddelig sosialaidd o 32 sir i ddisodli gafael y Saeson ar ogledd yr ynys. Fe'i cysylltir yn wreiddiol â grŵp Democratiaeth y Bobl, cyn i McAliskey yn ddiweddarach sefydlu Plaid Sosialaidd Weriniaethol Iwerddon. Fodd bynnag, gadawodd McAliskey y blaid ar ôl blwyddyn pan bleidleisiodd yr aelodau nad oedd yn rhaid i'w adain barafilwrol, y Irish National Liberation Army, ufuddhau i'r adain wleidyddol. Parhaodd McAliskey i fod yn wleidyddol weithgar, megis yn ystod streic newyn Iwerddon 1981 pan oroesodd hi a'i gŵr ymgais i'w llofruddio gan unoliaethwyr cudd o Gymdeithas Amddiffyn Ulster, parafilwr teyrngarol o Ulster.