Joan Aiken

Awdur Saesneg oedd Joan Delano Aiken MBE a oedd yn arbenigo mewn ffuglen oruwchnaturiol a nofelau hanes amgen i blant. Ym 1999 dyfarnwyd MBE iddi am ei gwasanaethau i lenyddiaeth plant. Enillodd Wobr Ffuglen Plant y Guardian am The Whispering Mountain, a gyhoeddwyd gan Jonathan Cape ym 1968, gwobr a ddyfarnwyd gan banel o awduron plant o Brydain, Cafodd ei chymeradwyo am Fedal Carnegie gan Gymdeithas y Llyfrgelloedd, yn gydnabyddiaeth am lyfr plant gorau'r flwyddyn gan awdur o Brydain. [is-alffa 1] Enillodd Wobr Edgar Allan Poe (1972) am Night Fall. Ganed Aiken yn Mermaid Street yn Rye, Sussex, ar y 4 Medi 1924. Conrad Aiken (1889-1973), y bardd o America ac enillydd Gwobr Pulitzer oedd ei thad. Ei brawd hŷn oedd yr awdur a'r fferyllydd ymchwil John Aiken (1913-1990), a'i chwaer hŷn oedd yr awdur Jane Aiken Hodge (1917-2009). Derbyniodd eu mam, Jessie MacDonald, a anwyd yng Nghanada (1889-1970), radd Meistr o Goleg Radcliffe, Caergrawnt, Massachusetts. Diddymwyd priodas Jessie a Conrad ym 1929, a phriododd Jessie â'r awdur o Loegr Martin Armstrong ym 1930. Aeth Conrad Aiken ymlaen i briodi ddwywaith eto. Ynghyd â’i brawd John a’i chwaer Jane, ysgrifennodd Joan Aiken Conrad Aiken Remembered (1989). Tan i Aiken fod yn ddeuddeg oed, fe'i haddysgwyd gartref gan ei mam ac yna o 1936 i 1940 mynychodd Ysgol Wychwood, ysgol i ferched yn Rhydychen. Ni fynychodd brifysgol. Bu'n ysgrifennu straeon o oedran ifanc a gorffennodd ei nofel gyntaf pan oedd hi'n un ar bymtheg mlwydd oed. Cyhoeddwyd ei stori fer gyntaf i oedolion pan oedd hi'n ddwy ar bymtheg.  Ym 1941 darlledwyd ei stori gyntaf ar gyfer plant ar Awr Plant y BBC. Gweithiodd Aiken i Ganolfan Wybodaeth y Cenhedloedd Unedig (UNIC) yn Llundain rhwng 1943 a 1949. Ym mis Medi 1945 priododd Ronald George Brown, newyddiadurwr a oedd hefyd yn gweithio yn UNIC. Roedd ganddyn nhw ddau o blant cyn iddo farw ym 1955. Ar ôl marwolaeth ei gŵr, ymunodd Aiken â’r cylchgrawn Argosy, lle bu’n gweithio mewn sawl swydd golygyddol. Yno, meddai yn ddiweddarach, y dysgodd ei chrefft fel ysgrifennwr. Roedd y cylchgrawn yn un o lawer lle cyhoeddodd straeon byrion rhwng 1955 a 1960. Yn ystod yr amser hwn hefyd cyhoeddodd ei dau gasgliad cyntaf o straeon plant a dechreuodd weithio ar nofel i blant, dan y teitl Bonnie Green i ddechrau, ond a gyhoeddwyd yn ddiweddarach ym 1962 fel The Wolves of Willoughby Chase. Erbyn hynny roedd hi'n ysgrifennu'n llawn amser o'i chartref, gan gynhyrchu dau neu dri llyfr y flwyddyn am weddill ei hoes. Llyfrau plant a chyffro yn bennaf, ynghyd â llawer o erthyglau, cyflwyniadau a sgyrsiau ar lenyddiaeth plant ac ar waith Jane Austen. Ym 1976, priododd Aiken a'r athro a'r arlunydd tirlun o Efrog Newydd, Julius Goldstein. Fe wnaethant rannu eu hamser rhwng ei chartref, yr Hermitage yn Petworth, Sussex, ac Efrog Newydd. Bu ef farw yn 2001. Ym mis Medi 1999, gwnaed Aiken yn Aelod o Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig. Bu farw Aiken yn ei chartref yn 79 oed yn 2004. Fe'i goroeswyd hi gan ei dau blentyn.