Acne

Mae Acne, a elwir hefyd yn acne vulgaris neu plorynnod, yn glefyd croen tymor hir sydd i'w weld pan fydd ffoliglau blew wedi eu llyffetheirio gyda chelloedd croen marw ac olew o'r croen. Mae wedi'i nodweddu gan penddìynnod neu milia, plorod, croen seimllyd, a chreithio posibl. Mae'n effeithio yn bennaf ar ardaloedd o'r croen gyda nifer uchel o chwarennau olew, yn cynnwys yr wyneb, rhan uchaf y frest, a'r cefn. Gall yr ymddangosiad o ganlyniad arwain at ordyndra, gostyngiad mewn hunan-barch ac, mewn achosion eithafol, iselder neu feddwl am hunanladdiad. Tybir mai geneteg yw prif achos acne mewn 80% o achosion. Nid yw'n eglur beth yw rhan y deiet ac ysmygu, ac nid yw'n ymddangos bod glendid neu olau haul ran ychwaith. Yn ystod y glasoed, yn y ddau ryw, mae acne yn cael ei achosi gan gynnydd mewn hormonau megis testosteron. Ffactor a welir yn aml yw gor-dyfiant y bacteriwm Propionibacterium acnes, sydd fel arfer yn bresennol ar y croen. Mae nifer o ddulliau o drin acne, yn cynnwys newidiadau mewn ffordd o fyw, meddyginiaethau, a chamau meddygol. Gall bwyta llai o garbohydradau syml fel siwgr helpu. Yn aml defnyddir triniaethau sy'n cael eu rhoi yn uniongyrchol ar y croen, megis asid azelaig, benzoyl perocsod, ac asid alicylig. Mae gwrthfiotigau a retinoidau ar gael mewn  fformwleiddiadau sy'n cael ei rhoi ar y croen a'u cymryd trwy'r ceg i drin acne. Fodd bynnag, gall gwrthsafiad i wrthfiotigau ddatblygu o ganlyniad i therapi gwrthfiotig. Mae nifer o wahanol fathau o dabledi atal genhedlu yn gallu helpu gydag acne mewn menywod. Cedwir tabledi isotretinoin fel arfer ar gyfer achosion o acne eithafol oherwydd y posibilrwydd o sgil-effeithiau. Mae trin acne yn gynnar ac yn ymosodol yn cae ei annog gan rai yn y gymuned feddygol i leihau'r effaith tymor hir ar unigolion. Yn 2015, amcangyfrifwyd bod acne yn effeithio ar 633 miliwn o bobl yn fyd-eang, gan ei wneud yn yr 8fed clefyd mwyaf cyffredin yn y byd. Mae acne yn aml yn digwydd yn ystod llencyndod ac yn effeithio amcangyfrif o 80–90% o bobl ifanc yn eu harddegau yn y byd Gorllewinol. Adroddir cyfraddau is mewn cymdeithasau gwledig. Gall plant ac oedolion gale eu heffeithio cyn ac ar ôl y glasoed. Er bod acne yn llai cyffredin ymhlith oedolion, mae'n parhau mewn tua hanner y bobl sy'n cael eu heffeithio hyd yr ugeiniau a thridegau ac mae grwp llai yn cael anawsterau hyd at eu pedwardegau.