Gastroenteritis

Llid y llwybr treuliad sy'n cynnwys y stumog a'r coluddyn bach yw gastroenteritis. Mae ei symptomau'n cynnwys rhyw gyfuniad o ddolur rhydd, chwydu a phoen bol. Gall fod twymyn, diffyg nerth a dadhydriad hefyd. Bydd hyn yn parhau am lai na phythefnos. Firysau sy'n achosi'r rhan fwyaf o gastroenteritis ond bacteria, parasitiaid a ffwng all fod yn gyfrifol hefyd. Mewn plant, rotafirws yw'r achos mwyaf cyffredin o afiechyd difrifol; mewn oedolion, norofirws a Champylobacter sy'n gyffredin. Gellir ei ddal drwy fwyta bwyd heb ei baratoi'n gywir, drwy yfed dŵr budur neu drwy gyffyrddiad agos â rhywun arall â'r llid. Nid oes rhaid gwneud profion er mwyn cadarnhau diagnosis, fel afer. Gellir peidio â dal gastroenteritis drwy olchi'r dwylo â sebon, yfed dŵr glân, gwaredu gwastraff dynol yn gall a rhoi'r fron i fabanod yn hytrach na defnyddio llaeth fformiwla. Argymhellir i blant gael brechiad rotafirws. Mae'r driniaeth yn golygu cael digonedd o hylif. Mewn achosion ysgafn a chanolig, gwneir hyn fel arfer drwy yfed hydoddiant ailhydradu, sef cyfuniad o ddŵr, halen a siwgr. Mewn plant sy'n cael eu bwydo o'r fron, dylid parhau i roi'r fron iddynt. Mewn achosion difrifol, bydd angen rhoi hylifau mewnwythiennol neu "drip". Gall claf gael yr hylifau i'r stumog trwy diwb trwy'r trwyn hefyd. Dylai plant â'r haint gael sinc ond nid oes angen gwrthfiotigau fel rheol. Credir bod rhyw dair i bum biliwn o achosion o gastroenteritis bob blwyddyn, a 1.4 miliwn o bobl yn marw o'i herwyd. Mae'r mwyafrif o'r rhain mewn gwledydd sy'n datblygu. Yn 2011, ymhlith plant dan bump oed, bu tua 1.7 biliwn o achosion a 0.7 miliwn o farwolaethau. Mewn gwledydd sy'n datblygu, mae plant o dan ddwy yn cael chwe neu fwy o heintiau y flwyddyn. Mae hyn yn llai cyffredin mewn oedolion, yn rhannol oherwydd datblygiad eu systemau imiwnedd.