Trydydd rhywedd

Cysyniad cymdeithasol a diwylliannol yw trydydd rhywedd neu drydedd ryw sy'n disgrifio unigolion nad yw'n cydymffurfio â hunaniaeth y gwryw nac ychwaith y fenyw, boed yn ôl eu safbwynt eu hunanin neu yn ôl safonau'r ddeuoliaeth rhywedd yn eu cymuned. Gall hefyd gyfeirio at gategori cymdeithasol arbennig mewn cymdeithasau sy'n cydnabod tri rhywedd neu ragor. Ystyr y gair "trydydd" yma yw "arall"; disgrifir gan anthropolegwyr a chymdeithasegwyr gymdeithasau sy'n cydnabod pedwar rhywedd, pum rhywedd, a "rhai rhyweddau". Pennir rhyw'r unigolyn, un ai'n wryw, benyw, neu ryngrywiol, gan fioleg y cromosomau a'r anatomeg. Diffinnir rhywedd yr unigolyn gan ei hunaniaeth rhywedd bersonol a swyddogaethau rhywedd y gymdeithas. Nid oes swyddogaethau rhywedd caeth a phendant gan bob diwylliant a chymuned. Nid yw ystyr rhyweddau ychwanegol yn unfath o gwbl mewn gwahanol ddiwylliannau. Yng nghymdeithas y Māhū yn Hawaii, rhyng-gyflwr yw'r "berson o rywedd amhendant" a leolir ar fath o sbectrwm rhwng y gwryw a'r fenyw. Cydnabyddir pedwar rhywedd gan y Diné neu'r Nafacho: menyw fenywaidd, menyw wrywaidd, dyn benywaidd, a dyn gwrywaidd. Defnyddia'r term "trydydd rhywedd" hefyd i ddisgrifio'r hijra yn Ne Asia, y fa'afafine yn Ynysoedd Samoa, a'r virgjnesha yn Albania. Nid yw'r cysyniad o ryweddau ychwanegol i'r ddeuoliaeth rhywedd yn gyffredin i'r mwyafrif o wledydd Ewrop, ac felly mae'r syniad yn anghyfarwydd o hyd i ddiwylliant ac efrydiaeth y Gorllewin. Cofleidia'r cysyniad yn fwy gan y gymuned LHDT, a diwylliannau lleiafrifol megis pobloedd brodorol Gogledd America a chanddynt draddodiad y Dau-Enaid. Ceisia nifer o academyddion y Gorllewin i ddeall rhyweddau ychwanegol yn nhermau cyfeiriadedd rhywiol, ond ystyrir hyn yn gamgynrychioliad yn ôl ysgolheigion ac awduron brodorol.