Fidelio

Mae Fidelio (yn wreiddiol, Leonore, oder Der Triumph der ehelichen Liebe, Op. 72, yw unig opera Ludwig van Beethoven. Cafodd y libreto Almaeneg ei baratoi yn wreiddiol gan Joseph Sonnleithner o'r Ffrangeg gan Jean-Nicolas Bouilly. Bu'r perfformiad cyntaf ar 20 Tachwedd 1805 yn Theater an der Wien yn Vienna. Y flwyddyn yn olynol, fe wnaeth Stephan von Breuning rhoi cymorth i gwtogi'r gwaith o dair act i ddwy. Ar ôl rhagor o waith ar a libreto gan Georg Friedrich Treischke, cafwyd perfformiad cyntaf o'r fersiwn terfynol yn y Käartnertortheater ar 23 Mai 1814. Yn ôl y draddodiad, adnabyddir y ddau fersiwn cyntaf fel Leonore. Mae'r libreto, gydag ychydig o ddeialog llafar, yn adrodd stori Leonore: gwarchodwr carchar o'r enw 'Fidelio' sy'n achub ei ŵr Florestan o farwolaeth mewn carchar gwleidyddol. Mae'r gwaith yn debygol o waith oeuvre 'cyfnod canolig' Beethoven, gan ffocysu ar themau o aberthiad, arwriaeth a buddugoliaeth dros ddrwg. Roedd hwn yn ganmoliaethus gyda symudiadau gwleidyddol yn Ewrop y cyfnod, gyda brwydr dros rhyddid mewn nifer o wledydd, yn enwedig chwyldro Ffrainc a gorchfygiad Napoleon Bonaparte yn ystod troad y pedweredd ar bymtheg ganrif. Mae agweddau nodweddiadol yr opera yn cynnwys 'Corws y Carcharorion', cerdd i ryddid sy'n cael ei chanu gan gorws o garcharorion glweidyddol. Yn ogystal â hwn mae gweledigaeth Florestan o'i wraig Leonore yn dod fel angel i'w achub, a'r olygfa lle mae Leonore yn achub Florestan. Mae'r olygfa derfynol yn dathlu dewrder Leonore gyda chyfraniadau unawdwyr a'r corws bob yn ail.