Peter Higgs

Ffisegydd damcaniaethol oedd Peter Ware Higgs CH FRS FRSE HonFinstP. O Loegr yn wreiddiol, roedd yn Athro Emeritws ym Mhrifysgol Caeredin, ac enillodd Wobr Nobel am ei waith ar fàs gronynnau isatomig. Yn y 1960au, cynigiodd Higgs y gallai cymesuredd toredig mewn theori electrowan egluro tarddiad màs gronynnau elfennol yn gyffredinol a bosonau W a Z yn benodol. Mae'r mecanwaith Higgs hwn, fel y'i gelwir, a gynigiwyd hefyd gan sawl ffisegydd heblaw Higgs tua'r un pryd, yn rhagweld bodolaeth gronyn newydd, y boson Higgs a daeth ei ddarganfyddiad yn un o ymchwiliadau mawr y byd ffiseg. Ar 4 Gorffennaf 2012, cyhoeddodd CERN fod y boson wedi'i ddarganfod yn y Gwrthdrawydd Hadronnau Mawr. Mae mecanwaith Higgs yn cael ei dderbyn yn gyffredinol fel elfen bwysig yn y Model Safonol o ffiseg gronynnau, a hebddo ni fyddai gan rai gronynnau unrhyw fàs. Anrhydeddwyd Higgs â nifer o wobrau i gydnabod ei waith, gan gynnwys Medal Hughes 1981 gan y Gymdeithas Frenhinol; Medal Rutherford 1984 gan y Sefydliad Ffiseg; Medal Dirac 1997 a Gwobr am gyfraniadau eithriadol i ffiseg ddamcaniaethol gan y Sefydliad Ffiseg; Gwobr Egni Uchel a Ffiseg Gronynnau 1997 gan Gymdeithas Ffisegol Ewrop; Gwobr Wolf mewn Ffiseg 2004; medal Darlith Goffa Oskar Klein 2009 gan Academi Frenhinol y Gwyddorau Sweden; Gwobr JJ Sakurai Cymdeithas Ffisegol America 2010 ar gyfer Ffiseg Gronynnau Damcaniaethol; a Medal Higgs unigryw gan Gymdeithas Frenhinol Caeredin yn 2012. Fe wnaeth darganfyddiad y boson Higgs ysgogi ei gyd-ffisegydd Stephen Hawking i nodi ei fod yn meddwl y dylai Higgs dderbyn y Wobr Nobel mewn Ffiseg am ei waith, ac fe wnaeth o'r diwedd, ar y cyd â François Englert yn 2013. Penodwyd Higgs i Urdd y Cymdeithion Anrhydedd yn Anrhydeddau'r Flwyddyn Newydd y Deyrnas Unedig yn 2013 ac yn 2015 dyfarnodd y Gymdeithas Frenhinol Fedal Copley iddo, gwobr wyddonol hynaf y byd.