Cwpan Calcutta

Mae Cwpan Calcutta yn cael ei gyflwyno'n flynyddol i enillydd y gêm rygbi'r undeb rhwng yr Alban a Lloegr ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad. Dyma'r hynaf o nifer o gystadlaethau unigol sy'n cael eu cynnal o dan ymbarél y Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, sydd hefyd yn cynnwys: Tlws y Mileniwm, Quaich y Canmlwyddiant, Tlws Giuseppe Garibaldi a'r Auld Alliance. Ar Ddydd Nadolig 1872, chwaraewyd gêm o rygbi yn Calcutta rhwng 20 o chwaraewyr yn cynrychioli Lloegr a 20 yn cynrychioli'r Alban. Cymaint oedd llwyddiant y gêm fel y penderfynwyd ffurfio Clwb Calcutta ym mis Ionawr 1873. Ymunodd y Clwb â'r Rugby Football Union (RFU) ym 1874, a bu'n ffyniannus am gyfnod, ond gwelwyd gostyngiad yn ei aelodaeth pan orfodwyd y clwb i gau'r bar rhydd, a bu'n anodd denu rhagor o aelodau newydd am nad oedd yr hinsawdd yn mor addas ar gyfer rygbi ag ydoedd i rai chwaraeon eraill fel tenis a polo. Penderfynodd yr aelodau ddiddymu'r Clwb ond, er mwyn parhau â'i enw, tynnwyd yr arian o'r banc, eu toddi a'u troi'n gwpan i'w gyflwyno i'r RFU gyda'r ddealltwriaeth y byddai cystadleuaeth amdano yn flynyddol. Y cais gwreiddiol oedd i'r Cwpan gael ei gyflwyno i enillydd cystadleuaeth rhwng clybiau, tebyg i Gwpan FA ym myd pêl-droed. Gwrthodwyd y syniad hwnnw, a phenderfynwyd ei gyflwyno'n wobr i enillydd gêm flynyddol rhwng yr Alban a Lloegr. Chwaraewyd y gêm Cwpan Calcutta gyntaf yn Raeburn Place, Caeredin, ar 10 Mawrth 1879 a diweddodd yn gyfartal. Ni chafodd y Cwpan ei gyflwyno i'r naill dîm na'r llall y diwrnod hwnnw, a Lloegr a'i enillodd am y tro cyntaf y flwyddyn ganlynol. Erbyn hyn, os yw'r gêm yn gyfartal, fel ag y gwelwyd yn 2019 pan orffennodd y gêm gyda sgôr o 38-38, mae'r Cwpan yn aros gyda pha bynnag wlad oedd y ddiwethaf i'w ennill, sef yr Alban yn yr achos hwnnw. Mae'r Cwpan ei hun yn grefftwaith Indiaidd, wedi'i addurno â chobraod fel dolenni ac eliffant ar ei gaead. Mae'n 18 modfedd o uchder. Mae'r gwreiddiol mewn cyflwr bregus iawn ac erbyn hyn mae gan Loegr a'r Alban atgynhyrchiadau o'r cwpan sydd wedi'u creu gan ddefnyddio technoleg fodern.