Gwersyll crynhoi Dachau

Roedd gwersyll cryhoi Dachau yn un o'r gwersylloedd crynhoi cyntaf a adeiladwyd gan y Natsïaid. Fe'i lleolwyd ar dir ffatri arfau gwag i'r gogledd-ddwyrain o dref Dachau, Bafaria, yn Ne'r Almaen, tua 16 km i'r gogledd-orllewin o München. Bwriad gwreiddiol y gwersyll oedd carcharu gwrthwynebwyr gwleidyddol y Blaid Natsïaidd, a oedd yn cynnwys comiwnyddion, democratiaid cymdeithasol, ac anghydffurfwyr eraill. Ar ôl ei agor gan Heinrich Himmler ar 22 Mawrth 1933, ehangwyd ei bwrpas i gynnwys llafur gorfodol, ac yn y pen draw, carcharu Iddewon, Romani, Almaenwyr, ac Awstriaid a ystyrid gan y Blaid Natsïaidd yn droseddwyr, ac, yn olaf, dinasyddion tramor o wledydd a feddiannwyd neu a oresgynnwyd gan yr Almaen. Tyfodd system gwersylloedd Dachau i gynnwys bron i 100 o is-wersylloedd, a oedd yn bennaf yn wersylloedd gwaith neu'n Arbeitskommandos, a hynny wedi'u lleoli ledled de'r Almaen ac Awstria. Roedd carcharorion yn byw mewn ofn o greulondeb ac artaith. Defnyddiwyd cannoedd o garcharorion fel testunau arbrofion meddygol yno. Credir bod o leiaf 25,613 o garcharorion wedi cael eu llofruddio yn y gwersyll a bron i 10,000 arall yn ei is-wersylloedd. Mae archif Safle Coffa Dachau wedi dogfennu 32,000 o farwolaethau yn y gwersyll, ond mae miloedd mwy heb eu dogfennu. Adeiladwyd amlosgfeydd i waredu'r meirw. Pan gipiwyd y gwersyll gan luoedd yr Unol Daleithiau ar 29 Ebrill 1945 roedd tua 10,000 o'r 30,000 o garcharorion yn sâl.