Nicolás Maduro

Gwleidydd o Feneswela yw Nicolás Maduro Moros a wasanaethodd yn Arlywydd Feneswela o 2013 hyd at ei gipio gan luoedd yr Unol Daleithiau yn 2026. Gwasanaethodd yn Is-Arlywydd Feneswela dan yr Arlywydd Hugo Chávez o 2012 i 2013, a gweinidog tramor o 2006 i 2012. Cafodd ei fagu yn Caracas a'i hyfforddi'n drefnwr llafur yng Nghiwba. Dychwelodd i Caracas a gweithiodd yn yrrwr bws ac yn arweinydd undeb llafur ar gyfer system fetro'r brifddinas. Ymunodd â mudiad Bolifaraidd Hugo Chavéz, a fe'i etholwyd i'r Cynulliad Cenedlaethol yn Awst 2000 fel aelod o Fudiad y Bumed Weriniaeth (MVR). Gwasanaethodd yn Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol o Ionawr 2005 nes iddo ymddiswyddo o'r cynulliad yn Awst 2006 a chael ei benodi'n weinidog tramor Feneswela. Fel aelod blaenllaw o Blaid Sosialaidd Unedig Feneswela (PSUV), a ffurfiwyd yn 2008 drwy uno MVR â sawl plaid sosialaidd arall, Maduro oedd un o brif gefnogwyr Chávez a lladmeryddion "y Chwyldro Bolifaraidd". Yn sgil ail-ethol Chávez yn arlywydd yn Hydref 2012, dyrchafwyd Maduro yn Is-Arlywydd Feneswela. Bu farw Chávez o ganser a thrawiad ar y galon ar 5 Mawrth 2013, a daeth Maduro felly'n arlywydd dros dro ac yn llywydd y PSUV. Fe'i etholwyd yn arlywydd gan etholiad arbennig ar 14 Ebrill, gyda 50.62% o'r bleidlais genedlaethol. Yn 2015, rhoddodd y ddeddfwrfa bwerau iddo lywodraethu trwy ordinhad. Yn ystod arlywyddiaeth Maduro, gwaethygodd yr argyfwng economaidd a fu'n effeithio ar Feneswela ers 2010, gan gynwys prinderau sylweddol a gorchwyddiant. O Chwefror i Fai 2014, echdorrai gwrthdystiadau ar draws y wlad, a arweiniodd at ormes gan yr heddlu a'r lluoedd arfog a thrais rhwng y protestwyr a chefnogwyr y llywodraeth. Gostyngodd poblogrwydd Maduro, ac enillodd yr wrthblaid fwyafrif o seddi yn y Cynulliad Cenedlaethol yn Rhagfyr 2015. Cychwynnodd mudiad gyda'r nod o gynnal refferendwm ar ddiswyddo Maduro, ond rhoddwyd taw ar hwnnw gan y llywodraeth. Atgyfnerthodd Maduro ei rym gyda chymorth y Goruchaf Dribiwnlys, y Cyngor Etholiadol Cenedlaethol (CNE), a'r lluoedd arfog. Tynnwyd grymoedd ac awdurdod oddi ar y Cynulliad Cenedlaethol gan y Gorcuhaf Dribiwnlys, gan sbarduno argyfwng cyfansoddiadol a thon arall o brotestiadau yn 2017. Mewn ymateb, cyhoeddodd Maduro ei fod am ailysgrifennu'r cyfansoddiad, ac etholwyd Cynulliad Cyfansoddiadol newydd. Ailetholwyd Maduro yn arlywydd ym Mai 2018, mewn etholiad a gafodd ei ystyried yn ffug gan lywodraethau'r Unol Daleithiau a'r Undeb Ewropeaidd. Datganwyd Juan Guiadó, llywydd y Cynulliad Cenedlaethol, yn arlywydd dros dro gan y ddeddfwrfa, a chychwynnodd argyfwng a barodd am bedair mlynedd, gan rannu'r gymuned ryngwladol dros gyfreithlondeb arlywyddiaeth Feneswela. Ymgyrchodd Maduro am drydydd tymor, ac honnodd yr CNE iddo ennnill yr etholiad yng Ngorffennaf 2024, gan beri argyfwng gwleidyddol arall. Yn ôl y pleidleisiau a gyfrifwyd gan yr wrthblaid, derbyniodd yr ymgeisydd Edmundo González fwy o bleidleisiau na Maduro. Yn Nhachwedd 2025, dynodwyd Maduro yn "aelod o gyfundrefn derfysgol dramor" gan lywodraeth yr Unol Daleithiau. Câi Maduro ei ystyried gan nifer yn bennaeth ar lywodraeth awdurdodaidd a nodweddir gan dwyll etholiadol, camdriniaethau hawliau dynol, llygredigaeth, ac anhrefn economaidd. Rhwng 2013 a 2023, gostyngodd Feneswela 42 safle ym Mynegai Rhyddid y Wasg a gyhoeddir gan Reporters sans frontières. Yn ôl amcangyfrifon y Cenhedloedd Unedig a Human Rights Watch, lladdwyd miloedd o bobl gan luoedd llywodraeth Feneswela a ffoes saith miliwn o bobl o'r wlad. Daeth Cenhedaeth Ymchwiliol y Cenhedloedd Unedig i Feneswela i'r casgliad bod annibyniaeth y system gyfiawnder wedi dirywio, a bod dylanwad gwleidyddol yn ymyrryd â threfn briodol y gyfraith, gan gynnwys defnyddio tystiolaeth drwy artaith. Rheolir y nifer fwyaf o sianeli teledu yn Feneswela gan y wladwriaeth, ac mae sensoriaeth yn gyffredin. Yn 2018, cyhuddwyd arlywyddiaeth Maduro o droseddau yn erbyn dynoliaeth gan fwrdd o arbenigwyr annibynol a benodwyd gan Sefydliad Gwladwriaethau America (OAS). Yn 2021, cyhoeddodd Swyddfa Erlynydd y Llys Troseddol Rhyngwladol (ICC) gychwyn archwiliad i'r sefyllfa yn Feneswela. Gwadodd Maduro pob un cyhuddiad yn ei erbyn, a dadleuodd bod yr Unol Daleithiau yn cynllwynio'n erbyn Feneswela i greu argyfwng er mwyn cyfiawnhau newid yn y llywodraeth. Ar 3 Ionawr 2026, cipiwyd Maduro a'i wraig gan luoedd arfog yr Unol Daleithiau. Cawsant eu dwyn i ganolfan gadw yn Brooklyn, ac mae disgwyl i Maduro gael ei ddwyn o flaen llys ym Manhattan ar 5 Ionawr. Mae llywodraeth Feneswela yn honni bod Maduro o hyd yn arlywydd y wlad.