Zilia Sánchez

Artist Puerto Rico a aned yn Havana, Ciwba oedd Zilia Sánchez Dominguez. Dechreuodd ei gyrfa fel dylunydd set a pheintiwr haniaethol ar gyfer grwpiau theatr yng Nghiwba cyn chwyldro Ciwba 1953-59. Mae hi'n cael ei chofio am uno cerflunio a phaentio, i ryw raddau, trwy greu cynfasau gyda haenau a siapiau tri dimensiwn. Ychydig iawn o liw sydd yn ei gweithiau ac mae iddynt naws erotig. Ganed Sánchez yn Havana ar 12 Gorffennaf 1928. Hanodd ei mam o Giwba a'i thad o Sbaen. Ym 1943 aeth i astudio yn Ysgol Genedlaethol Celfyddydau Cain San Alejandro yn Havana ac yn 1953 cafodd ei harddangosfa gelf unigol gyntaf. Wedi i Fidel Castro ddod i rym, symudodd Sánchez i Efrog Newydd lle astudiodd y grefft o greu printiau yn Sefydliad Pratt. Roedd hi'n arloeswr ffeministaidd mewn celf gyfoes, ac yn 2020 cafodd ei gwaith sylw yn y sioe ysgolheigaidd Fy Nghorff, Fy Rheolau, yn Amgueddfa Gelf Pérez Miami; Mae gwaith Sánchez, Untitled, o'r gyfres Topología Erótica o 1970 wedi'i gynnwys yng nghasgliad Sefydliad Diwylliannol Caribïaidd yr amgueddfa. Mae ei chyfres Amazonas yn cynnwys rhyfelwyr benywaidd sy'n amlygu'r ffurf a'r siâp fenywaidd ac mae ei gwaith wedi'i ddisgrifio fel un sydd â "amlinellau synhwyraidd". Newidiodd arddull celf Sánchez dros y blynyddoedd: yn gynnar yn ei gyrfa canolbwyntiodd ar greu darnau am arferion anffurfiol mynegiant haniaethol ac iaith weledol. Erbyn canol y 1960au roedd hi wedi dechrau gweithio ar ei gwaith cynfas unigryw a synhwyraidd. Mae ei gwaith celf wedi’i ddisgrifio fel un sydd “wedi’i esgeuluso” ac “yn anaml y’i gwelir y tu allan i Puerto Rico.”