Paëla

Paëla yn bryd o fwyd reis Sbaenaidd sy'n dod yn wreiddiol o Valencia. Paëla yw un o'r prydau mwyaf adnabyddus bwyd Sbaenaidd. Am y rheswm hwn, mae llawer o bobl nad ydynt yn Sbaenwyr yn ei ystyried yn fwyd cenedlaethol Sbaen, ond mae Sbaenwyr bron yn unfrydol yn ei ystyried yn ddysgl o ranbarth Valencia. Mae Valenciaid, yn eu tro, yn ystyried paella fel un o'r symbolau caiff eu hadnabod amdano. Mae paëla yn cymryd ei enw o'r badell draddodiadol lydan, fas a ddefnyddir i goginio'r ddysgl ar dân agored. Ystyr paella yw "padell ffrio" yn iaith Valenciaidd. Efallai fod gan y pryd o fwyd hwn wreiddiau hynafol, ond y ei ffurf fodern mae'n cael ei olrhain yn ôl i ganol y 19eg ganrif, yn yr ardal wledig o amgylch morlyn Albufera ger dinas Valencia, ar arfordir dwyreiniol Sbaen. Paëla valenciana yw paëla traddodiadol rhanbarth Valencia, y credir ei fod yn rysáit wreiddiol. Mae'n cynnwys reis grawn crwn, bajoqueta a tavella, cig cwningen, cig cyw iâr, weithiau cig hwyaden, a garrofó. Weithiau defnyddir artisiog fel cynhwysion tymhorol. Defnyddir olew olewydd fel sylfaen, a defnyddir saffrwm ac (weithiau) rhosmari am, flas. Paëlla de marisco yw paëla sy'n cyfnewid y cig am fwyd môr, ac yn hepgor ffa a llysiau gwyrdd. Mae paëla mixta yn cyfuno cig a ffermir, bwyd môr, llysiau, ac weithiau ffa, gyda'r reis traddodiadol. Mae amrywiadau lleol poblogaidd eraill o baëla yn cael eu coginio ledled ardal Môr y Canoldir, gweddill Sbaen ac yn rhyngwladol.