Lehi

Lehi, ac a adwaenir yn aml yn ddifrïol fel Gang Stern, oedd y corff parafilwrol Seionaidd milwriaethus a sefydlwyd gan Avraham ("Yair") Stern ym Mhalestina dan Fandad. Ei nod addefedig oedd troi awdurdodau Prydain allan o Balesteina trwy ddefnyddio trais, caniatáu mewnfudo anghyfyngedig i Iddewon a ffurfio gwladwriaeth Iddewig. Fe'i galwyd yn wreiddiol yn Gorff Milwrol Cenedlaethol yn Israel, pan gafodd ei sefydlu ym mis Awst 1940, ond fe'i hailenwyd yn Lehi fis yn ddiweddarach. Cyfeiriodd y grŵp at ei aelodau fel terfysgwyr a chyfaddefodd iddynt gyflawni gweithredoedd terfysgol. Ymwahanodd Lehi oddi wrth grŵp milwriaethus Irgun yn 1940 er mwyn parhau i ymladd yn erbyn y Prydeinwyr yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Ar y ddechrau, fe geisiodd ymgynghreirio â'r Eidal Ffasgaidd a'r Almaen Natsïaidd. Gan gredu bod yr Almaen Natsïaidd yn llai o elyn i'r Iddewon na Phrydain, ceisiodd Lehi ymgynghreirio â'r Natsïaid ddwywaith, gan gynnig gwladwriaeth Iddewig a fyddai'n seiliedig ar "egwyddorion cenedlaetholgar a totalitaraidd, ac wedi'i chysylltu â Reich yr Almaen drwy gynghrair". Wedi marwolaeth Stern ym 1942, dechreuodd arweinyddiaeth newydd Lehi symud tuag at gefnogaeth i Undeb Sofietaidd Joseph Stalin ac ideoleg Bolsiefigiaeth Genedlaethol, a ystyrid yn gyfuniad o'r dde a'r chwith. Gan eu hystyried eu hunain yn "Sosialwyr chwyldroadol", datblygodd y Lehi newydd ideoleg hynod wreiddiol oedd yn cyfuno cred oedd "bron yn gyfriniol" yn Israel Fwyaf gyda chefnogaeth i'r frwydr i ryddhau'r Arabiaid. Methodd yr ideoleg soffistigedig hon ag ennill cefnogaeth y cyhoedd a gwnaeth Lehi yn wael yn etholiadau cyntaf Israel. Ym mis Ebrill 1948, roedd Lehi a'r Irgun yn gydgyfrifol am gyflafan a laddodd o leiaf 107 o bentrefwyr Arabaidd Palestina yn Deir Yassin, gan gynnwys menywod a phlant. Lladdodd Lehi yr Arglwydd Moyne, Gweinidog Prydeinig Preswyl y Dwyrain Canol, a gwnaeth nifer o ymosodiadau eraill ar y Prydeinwyr ym Mhalesteina. Ar 29 Mai 1948, ar ôl sefydlu ei haelodau gweithredol yn Lluoedd Amddiffyn Israel, diddymodd llywodraeth Israel Lehi yn ffurfiol, er i rai o'i haelodau gyflawni un weithred derfysgol arall, sef llofruddiaeth Folke Bernadotte rai misoedd yn ddiweddarach. Condemniwyd y weithred gan olynydd Bernadotte, fel cyfryngwr, Ralph Bunche. Ar ôl y llofruddiaeth, cyhoeddodd llywodraeth newydd Israel Lehi yn gorff terfysgol, gan arestio tua 200 o aelodau ac euogfarnu rhai o'r arweinwyr. Ychydig cyn etholiadau cyntaf Israel ym mis Ionawr 1949, caniatawyd amnest cyffredinol i aelodau Lehi gan y llywodraeth. Yn 1980, sefydlodd Israel addurn milwrol, "gwobr am weithgaredd yn y frwydr dros sefydlu Israel", sef rhuban Lehi. Daeth cyn-arweinydd Lehi, Yitzhak Shamir, yn Brif Weinidog Israel ym 1983.