Blocws

Amddiffynfa fechan yw blocws neu flocdy a godir i warchod pwynt strategol neu fel man arsyllu. Caiff ei adeiladu o bren trwchus neu garreg yn hanesyddol, neu o frics neu goncrit yn yr oes fodern. Caiff ei gynllunio i ddarparu amddiffyniad rhag ymosodiadau tra'n caniatáu i'r sawl oedd y tu mewn arsylwi a thanio arfau drwy fylchau cul yn y waliau. Roedd blocysau'n aml yn rhan o systemau amddiffyn mwy, megis caerau neu linellau amddiffynnol ar hyd ffiniau. Defnyddiwyd blocysau'n eang mewn amryw o gyfnodau hanesyddol, yn enwedig yn ystod ehangu trefedigaethol Ewrop ac mewn gwrthdaro rhwng pwerau milwrol. Cânt eu cysylltu'n aml â'r 17g i'r 19g, pan oeddent yn cael eu codi'n gyflym mewn ardaloedd anghysbell neu ar hyd llwybrau strategol i ddiogelu milwyr, masnachwyr neu setlwyr. Yn ystod ymgyrchoedd yn erbyn herwfilwyr megis Ail Ryfel y Boer yn Ne Affrica, defnyddiwyd blocysau mewn rhwydweithiau helaeth i reoli symudiadau'r gelyn. O ran pensaernïaeth, nodweddir blocysau gan eu hadeiledd cryno a'u ffurf syml ond effeithiol. Yn aml roedd ganddynt waliau trwchus iawn, cynllun sgwâr neu betryal, a lloriau lluosog mewn rhai achosion. Roedd y ffenestri'n fach ac wedi'u lleoli'n strategol i ganiatáu tanio tra'n lleihau'r risg o gael eu targedu. Weithiau câi'r to ei gryfhau i wrthsefyll ymosodiadau neu i ddarparu safle gwylio ychwanegol. Heddiw, mae blocysau'n cael eu hystyried yn enghreifftiau pwysig o bensaernïaeth filwrol hanesyddol, ac mae nifer ohonynt wedi goroesi fel safleoedd treftadaeth. Maent yn cynnig cipolwg ar dechnegau amddiffyn a bywyd milwrol y gorffennol, yn ogystal â dangos sut y defnyddiwyd adnoddau lleol i greu adeiladweithiau cadarn mewn amgylchiadau heriol.