Gwacadau Llain Gaza

Yn ystod Rhyfel Gaza (2023‒24), gorchmynnodd Lluoedd Amddiffyn Israel (IDF) i'r mwyafrif helaeth o drigolion Llain Gaza adael eu cartrefi, gan ddadleoli cannoedd o filoedd o bobl a gwaethygu'r argyfwng dyngarol yn y diriogaeth. Hwn ydy'r achos mwyaf o ddadleoli'r Palesteiniaid ers 75 mlynedd, ac mae nifer ohonynt wedi disgrifio'r gwacadau fel "ail Nakba". Cyhoeddwyd y gorchymyn cyntaf ar 13 Hydref 2023, chwe diwrnod wedi dechrau Rhyfel Gaza. Gorchmynnodd yr IDF wacâd y rhan o Lain Gaza i ogledd Wadi Gaza, gan gynnwys Dinas Gaza, gan gyfarwyddo sifiliaid i symud i dde'r llain ymhen 24 awr. Cychwynnodd allfudiad ar raddfa enfawr o drigolion Palesteinaidd, ac erbyn 14 Hydref symudodd cannoedd o filoedd ohonynt tua'r de. Mae gan Lain Gaza ddwysedd poblogaeth uchel, a thrigiannodd mwy nag un filiwn o bobl yn y gogledd—rhyw hanner o gyfanswm poblogaeth y llain—ar ddechrau'r rhyfel. Yn y dyddiau cyn y gorchymyn, bu farw 1,800 o bobl yn Llain Gaza o ganlyniad i ymgyrch fomio Israel, ac yn ôl y Cenhedloedd Unedig cafodd mwy na 423,000 o drigolion Gaza eu dadleoli'n fewnol yn barod. Gollyngodd yr IDF daflenni o'r awyr ar Ddinas Gaza yn cyfarwyddo sifiliaid i "ymadael i'r de er diogelwch eich hunain a diogelwch eich teuluoedd" ac i "ymddieithrio'ch hunain oddi wrth derfysgwyr Hamas sy'n defnyddio chi fel tarianau dynol". Ffoes yr ymadawyr mewn ceir, bysiau bychain a chertiau mulod, ac ar gerdded, er gwaetha'r prinder tanwydd o ganlyniad i warchae Israel ar Lain Gaza, a ffyrdd a ddinistriwyd gan fomiau'r IDF. Câi'r gorchymyn ei gondemnio gan nifer fel "dadleoli gorfodol" a'r ddiboblogaeth ei galw'n "ail Nakba" gan Mahmoud Abbas, Arlywydd Gwladwriaeth Palesteina. Mynegai Stéphane Dujarric, llefarydd o'r Cenhedloedd Unedig, bryder bod y fath ymadawiad yn "amhosib heb ganlyniadau dyngarol dinistriol", a chafodd y gorchymyn ei alw'n trosedd yn erbyn dynoliaeth a cham yn erbyn cyfraith ddyngarol ryngwladol gan Paula Gaviria Betancur, adroddwr arbennig y Cenhedloedd Unedig ar hawliau dynol pobl sydd wedi'u dadleoli'n fewnol. Er gwaetha'r bygythiad, erfynai gweinyddiaeth gartref Llain Gaza ar bobl i aros yn y fan. Cyhuddwyd Hamas gan John Kirby, llefarydd ar ran Cyngor Diogelwch Cenedlaethol yr Unol Daleithiau, o "godi rhwystrau ar y ffyrdd i atal pobl rhag dianc". Cychwynnodd goresgyniad Llain Gaza gan Israel ar 27 Hydref, ac erbyn 4 Tachwedd symudodd rhwng 800,000 ac 1 miliwn o bobl i dde Llain Gaza, gyda rhyw 350,000 i 400,000 o bobl yn aros yn y gogledd. Er i Israel annog i bobl ymadael er diogelwch eu hunain, cafwyd sawl adroddiad o luoedd Israel yn targedu sifiliaid Palesteinaidd yn ystod y gwacâd, gan gynnwys lansio cyrchoedd awyr ar lwybrau'r ffoaduriaid ac ar diriogaeth "ddiogel" de Gaza. Er enghraifft, cafodd cerbydau a oedd yn cludo sifiliaid ar hyd ffordd Salah-a-Din, un o'r ddau lwybr tua'r de, eu bomio gan yr IDF yn hwyr y prynhawn ar 13 Hydref. Yn ôl gweinyddiaeth iechyd Palesteina, lladdwyd 70 o bobl yn y cyrch awyr. Mae ffoaduriaid wedi disgrifio'r llwybrau gwacáu yn anniogel ac yn frawychus o ganlyniad i bresenoldeb milwyr Israelaidd a chyrff y meirw ar hyd y ffordd. Ar 1 Rhagfyr, dechreuodd Israel gyhoeddi gorchmynion i wacáu ar draws Gaza oll, gan rannu'r diriogaeth yn 620 o barthau. Yn ôl swyddogion y Cenhedloedd Unedig, cafodd trigolion Gaza eu gorfodi i symud i ardal a oedd yn cyfri am draean o gyfanswm arwynebedd yr holl diriogaeth. Ar y pryd, roedd rhyw 80 y cant o boblogaeth y diriogaeth yn bresennol yn ne Llain Gaza. Ym Mai 2024, cyhoeddwyd rhagor o wacadau ar draws Llain Gaza, a gorfodwyd i 900,000 o bobl symud ymhen wythnos.