Brwydr Craig-y-dorth

Un o frwydrau Owain Glyn Dŵr oedd Brwydr Craig-y-dorth a ymladdwyd yn 1404 pan gafodd y Cymry fuddugoliaeth dros y Saeson. Dyma'r ail frwydr a ymladdwyd rhwng y Cymry a'r Saeson y flwyddyn honno; y gyntaf oedd Brwydr Mynydd Camstwn. Gan fod byddin Lloegr ar ffo, cred rhai iddynt encilio i gopa Craig-y-dorth er mwyn mantesio ar uchter y copa, i amddiffyn eu hunain, ond iddynt gael eu trechu yno a'u herlid hyd at bont Trefynwy. Saif Craig-y-dorth un filltir i'r gogledd-ddwyrain o eglwys Cwmcarfan, rhwng Penclawdd a Threfynwy. Mae'r unig gyfeiriad i'r frwydr i'w gael yng Nghroniclau Owain Glyn Dŵr a sgwennwyd gan y bardd Gruffudd Hiraethog rhwng 1556 a 1564. Dywed i'r frwydr fod yn llwyddiant ysgubol i'r Cymru, pan laddwyd y mwyafrif o'r Saeson ac yr erlidiwyd nhw ar ddiwedd y frwydr, hyd at gatiau Pont Trefynwy.