Undduwiaeth

Undduwiaeth yw'r athrawiaeth mai un Duw yn unig sy'n bodoli. Saif mewn gwrthgyferbyniad llwyr i athrawiaeth amldduwiaeth. Gydag ambell eithriad hanesyddol, fel crefydd unduwiaethol Akhenaten yn yr Hen Aifft, mae crefyddau undduwiaethol mawr y byd - sef Iddewiaeth, Cristnogaeth ac Islam a'u canghennau - yn tarddu o'r un ffynhonnell yn y traddodiad Iddewig. Y diffiniad culach o undduwiaeth yw'r gred mewn un bodolaeth sy'n hollalluog, yn hollbresennol, yn ddiarfod, yn llawn ewyllus da ac a greodd y byd. Gellir gwahaniaethu rhwng undduwiaeth ecsgliwsif, ac undduwiaeth gynhwysol ac undduwiaeth luosog (panentheistig) sydd, tra’n cydnabod gwahanol dduwiau gwahanol, yn rhagdybio rhyw undod gwaelodol. Gwahaniaethir undduwiaeth oddi wrth henotheistiaeth, cyfundrefn grefyddol lle mae'r crediniwr yn addoli un duw heb wadu y gall eraill addoli gwahanol dduwiau gyda'r un dilysrwydd, ac undduwiaeth, adnabyddiaeth o fodolaeth llawer o dduwiau ond gydag addoliad cyson un duw yn unig. Efallai i Julius Wellhausen ddefnyddio'r term monolatry am y tro cyntaf. Mae’r diffiniad ehangach o undduwiaeth yn nodweddu traddodiadau Bábiaeth, y Ffydd Bahá’í, Cao Dai (Caodaiism), Cheondoism (Cheondogyo), Cristnogaeth, Deistiaeth, ffydd Drwsiad Eckankar, Siciaeth, sectau Hindŵaidd megis Shavisiaeth a Vaish, Islam, Iddewiaeth, Mandaeiaeth, Rastafari, Seicho no Ie, Tenrikyo (Tenriiaeth), Yasidiaeth, a Zoroastriaeth, ac mae elfennau o feddwl cyn-fonotheistaidd i'w cael mewn crefyddau cynnar megis Ateniaeth, crefydd hynafol Tsieina, ac Iahwiaeth.