Y Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol

Mae'r Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol (CBD), a adwaenir yn anffurfiol fel y Confensiwn Bioamrywiaeth, yn gytundeb amlochrog. Mae gan y Confensiwn dri phrif nod: gwarchod amrywiaeth fiolegol; defnydd cynaliadwy; a rhannu buddion sy'n deillio o adnoddau genetig yn deg a chyfiawn. Adnoddau genetig yw unrhyw ddeunydd sy'n dod o blanhigyn, anifail, microbaidd neu darddiad arall sy'n cynnwys unedau etifeddol. Ei nod yw datblygu strategaethau cenedlaethol ar gyfer cadwraeth a defnydd cynaliadwy o amrywiaeth fiolegol, ac fe'i hystyrir yn aml fel y ddogfen allweddol ynghylch datblygu cynaliadwy. Agorwyd y Confensiwn i'w lofnodi yn Uwchgynhadledd y Ddaear yn Rio de Janeiro ar 5 Mehefin 1992 a daeth i rym ar 29 Rhagfyr 1993. Yr Unol Daleithiau yw'r unig aelod-wladwriaeth y Cenhedloedd Unedig sydd heb gadarnhau'r Confensiwn. Mae ganddo ddau gytundeb atodol, Protocol Cartagena a Phrotocol Nagoya. Mae Protocol Cartagena ar Fioddiogelwch i'r Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol yn gytundeb rhyngwladol sy'n rheoli symudiadau organebau byw wedi'u haddasu (LMOs) sy'n deillio o fiotechnoleg fodern o un wlad i'r llall. Fe'i mabwysiadwyd ar 29 Ionawr 2000 fel cytundeb atodol i'r CBD a daeth i rym ar 11 Medi 2003. Mae Protocol Nagoya ar Fynediad at Adnoddau Genetig a Rhannu'n Deg a Theg Buddion sy'n Deillio o'u Defnydd (ABS) i'r Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol yn gytundeb atodol arall i'r CBD. Mae'n darparu fframwaith cyfreithiol tryloyw ar gyfer gweithredu un o dri amcan y CBD yn effeithiol: rhannu buddion yn deg a chyfiawn, sy'n dod o'r defnydd o adnoddau genetig. Mabwysiadwyd Protocol Nagoya ar 29 Hydref 2010 yn Nagoya, Japan, a daeth i rym ar 12 Hydref 2014. Roedd 2010 hefyd yn Flwyddyn Ryngwladol Bioamrywiaeth, ac Ysgrifenyddiaeth y CBD oedd ei ganolbwynt. Yn dilyn argymhelliad gan lofnodwyr CBD yn Nagoya, datganodd y Cenhedloedd Unedig y cyfnod 2011 i 2020 fel Degawd y Cenhedloedd Unedig ar Fioamrywiaeth. Mae Cynllun Strategol y Confensiwn ar gyfer Bioamrywiaeth 2011-2020, a grëwyd yn 2010, yn cynnwys Targedau Bioamrywiaeth Aichi. Gelwir cyfarfodydd y Partïon i'r Confensiwn yn 'Gynadleddau'r Partïon', gyda'r un cyntaf yn cael ei gynnal yn Nassau, y Bahamas, ym 1994 a COP 27 yn Sharm El Sheikh, Yr Aifft. Ym maes bioamrywiaeth forol ac arfordirol, ffocws CBD ar hyn o bryd yw nodi Ardaloedd Morol o Arwyddocâd Ecolegol neu Fiolegol (EBSAs) mewn lleoliadau cefnfor penodol yn seiliedig ar feini prawf gwyddonol. Y nod yw creu offeryn cyfreithiol rwymol rhyngwladol (ILBI) sy'n cynnwys cynllunio ar sail ardal a gwneud penderfyniadau o dan UNCLOS i gefnogi cadwraeth a defnydd cynaliadwy o amrywiaeth fiolegol morol y tu hwnt i feysydd awdurdodaeth genedlaethol (BBNJ).