Brech wen

Haint a achosir gan y feirws Variola, oedd y frech wen. Cafodd yr achos naturiol olaf ei ganfod yn Hydref 1977 ac ardystiodd Sefydliad Iechyd y Byd (WHO) fod yr afiechyd wedi ei ddileu yn fyd-eang erbyn 1980. O'r herwydd, y frech wen yw'r unig afiechyd dynol i gael ei ddileu hyd mor belled.. Variola major oedd yn achosi'r math mwyaf difrifol, gyda 30–35% o'r cleifion yn marw, tra bod llai na 1% o'r rhai a effeithir gan Variola minor yn marw. Credir i'r haint ymddangos tua 10,000 CC. Yn ystod y 18g, credir fod y frech wen wedi lladd tua 400,000 o Ewropeaid bob blwyddyn. Roedd ei effaith yn waeth ar blant, gyda dros 80% o'r plant yn marw. Erbyn yr 20g roedd brechu yn erbyn yr haint wedi datblygu, ac yn raddol diflannodd o Ewrop, ond parhaodd yn broblem yn y trydydd byd am gyfnod hirach. Amcangyfrifir fod 300–500 miliwn o bobl wedi marw o'r frech wen yn ystod yr 20g. Ar 9 Rhagfyr 1979, cyhoeddodd WHO fod y frech wen wedi ei dileu; yr unig haint i gael ei dileu yn llwyr hyd yma.