Argyfwng Culfor Hormuz

Cychwynnodd argyfwng Culfor Hormuz ar 28 Chwefror 2026, pan ymatebodd Iran i ymosodiadau gan Israel ac Unol Daleithiau America drwy rwystro'r rhan fwyaf o drafnidiaeth morgludiant drwy Gulfor Hormuz, un o brif dagfeydd morol y fasnach ynni ryngwladol. Cyhoeddodd Corfflu'r Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd (IRGC) rybuddion i longau rhag teithio trwy'r culfor, ac ers dechrau'r rhyfel mae wedi ymosod ar o leiaf 21 o longau masnach, ac yn ôl adroddiadau wedi gosod ffrwydrynnau môr yn nyfroedd y culfor. Cyn dechrau'r argyfwng, teithiai tua 25% o fasnach olew y byd a gludir ar y môr a 20% o nwy naturiol hylifedig y byd drwy Gulfor Hormuz, sy'n gwahanu Iran ac Arabia ac yn cysylltu Gwlff Persia â Chefnfor India. Paro'r rhybuddion a'r ymosodiadau i gwmnïau llongau ohirio'u busnes yn y culfor, gan achosi gostyngiad sydyn mewn trawsteithiau. Lleihaodd trafnidiaeth tanceri gan 70% i gychwyn, a chafodd dros 150 o longau eu hangori y tu allan i'r culfor i osgoi'r risgiau. Ymhen wythnosau, gostyngodd trafnidiaeth i sero bron. Ar 27 Mawrth, cyhoeddodd yr IRGC fod y culfor ar gau i unrhyw long sy'n teithio "i neu o" borthladdoedd yr Unol Daleithiau, Israel, a'u cynghreiriaid. Mae cau Culfor Hormuz gan Iran yn groes i Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Gyfraith y Môr, am ei fod yn gwrthod trafnidiaeth drwy gulfor a ddefnyddir gan longau ar gyfer masnach ryngwladol. O ganlyniad i ofn prinder cyflenwadau ynni, cynyddodd prisiau olew yn gyflymach na mewn unrhyw wrthdaro arall mewn hanes diweddar; ar 8 Mawrth 2026 aeth pris olew crai Brent yn uwch na US$100 y baril am y tro cyntaf mewn pedair mlynedd, gan godi i $126 ar ei uchaf. Ym Mawrth 2026 cafwyd y cynnydd misol mwyaf erioed mewn prisiau olew. Cau Culfor Hormuz yn 2026 ydy'r amhariad mwyaf ar gyflenwadau ynni'r byd ers argyfwng ynni'r 1970au, a'r mwyaf yn hanes y farchnad olew fyd-eang. Mae'r argyfwng wedi aflonyddu ar gyflenwadau a phrisiau marchnadau cynwyddau eraill, gan gynnwys alwminiwm, gwrtaith, ac heliwm. Ar 9 Mawrth 2026 honnodd Donald Trump, Arlywydd yr Unol Daleithiau, yn anghywir fod lluoedd arfog Iran wedi eu dinistrio a Chulfor Hormuz wedi ei ail-agor, a datganodd hefyd ei fod am gymryd rheolaeth dros y culfor oddi ar Iran. Ar 15 Mawrth, mynnodd Trump gymorth oddi ar NATO a Tsieina i ail-agor y culfor. Ar 19 Mawrth, dechreuodd Lluoedd Arfog yr Unol Daleithiau ymgyrch filwrol yn y culfor, ac yn ddiweddarach bygythiodd Trump dro ar ôl tro ddinistrio isadeiledd yn Iran os na chaiff ei ail-agor. Ar 8 Ebrill, cytunwyd ar gadoediad a oedd i gynnwys ail-agor y culfor. Fodd bynnag, parhaodd Iran i reoli trafnidiaeth drwy'r culfor, a dechreuodd godi toll dros $1 miliwn ar bob llong. Yn sgil methiant y trafodaethau heddwch yn Islamabad, cyhoeddodd Trump bydd Llynges yr Unol Daleithiau yn dechrau blocâd ac yn clirio ffrwydrynnau yn y culfor. Cychwynnodd y blocâd ar 13 Ebrill, gyda'r Unol Daleithiau yn atal tanceri rhag cael mynediad i borthladdoedd Iran.