Bwlch Suwalki

Mae Bwlch Suwałki, a elwir hefyd yn goridor Suwałki ( [suˈvawkʲi], yn ardal denau ei phoblogaeth yn union i'r de-orllewin o'r ffin rhwng Lithwania a Gwlad Pwyl, rhwng Belarws aKaliningrad Oblast. Wedi'i enwi ar ôl tref Pwylaidd Suwałki, mae'r tagfa hwn wedi dod o bwysigrwydd strategol a milwrol enfawr ers i Wlad Pwyl a gwladwriaethau'r Baltig ymuno â NATO. Ffurfiwyd y ffin rhwng Gwlad Pwyl a Lithwania ar ôl Cytundeb Suwalki 1920; ond nid oedd yn lle pwysig yn y cyfnod rhwng y ddau ryfel byd oherwydd ar y pryd, roedd tiroedd Gwlad Pwyl yn ymestyn ymhellach i'r gogledd-ddwyrain, tra yn ystod y Rhyfel Oer, roedd Lithwania'n rhan o'r Undeb Sofietaidd a Gwlad Pwyl gomiwnyddol yn perthyn i gynghrair Pact Warsaw dan arweiniad Sofietaidd. Creodd diddymiad yr Undeb Sofietaidd a Chytundeb Warsaw ffiniau a oedd yn torri trwy'r llwybr tir byrraf rhwng Kaliningrad a Belarus. Wrth i daleithiau'r Baltig a Gwlad Pwyl ymuno â NATO, daeth y darn cul hwn o'r ffin rhwng Gwlad Pwyl a Lithwania'n lle hanfodol bwysig gan y byddai gwrthdaro milwrol rhwng Rwsia a Belarus ar un ochr a NATO ar y llall, yn gwbwl bosib, a byddai'r cipio'r stribed 65 km rhwng Oblast Kaliningrad Rwsia a Belarws yn debygol o beryglu ymdrechion NATO i amddiffyn taleithiau'r Baltig. Dwyshaodd ofnau NATO ynghylch Bwlch Suwałki ar ôl 2014, pan goresgynnodd Rwsia Crimea a lansio’r rhyfel yn Donbas, a chynyddodd ymhellach ar ôl i Rwsia oresgyn Wcrain yn Chwefror 2022. Ysgogodd y pryderon hyn y gynghrair i gynyddu ei phresenoldeb milwrol yn yr ardal, a ysgogwyd ras arfau gan y digwyddiadau hyn. Gwelodd Rwsia a gwledydd yr Undeb Ewropeaidd ddiddordeb mawr hefyd mewn defnydd sifil o'r bwlch yma. Yn yr 1990au a dechrau'r 2000au, ceisiodd Rwsia drafod coridor alldiriogaethol i gysylltu ei ebychnod o Oblast Kaliningrad â Grodno yn Belarus, ond ni chydsyniodd Gwlad Pwyl, Lithwania na'r UE. Amharwyd ar symud nwyddau trwy'r bwlch yn ystod haf 2022, yn ystod goresgyniad Rwsia o Wcráin, wrth i Lithwania a'r Undeb Ewropeaidd gyflwyno cyfyngiadau cludo ar gerbydau Rwsia fel rhan o'u sancsiynau. Mae ffordd Via Baltica, cyswllt hanfodol sy'n cysylltu'r Ffindir a gwladwriaethau'r Baltig â gweddill yr Undeb Ewropeaidd, yn nadreddu trwy'r ardal ac, yn Nhachwedd 2022, cafodd ei hadeiladu yng Ngwlad Pwyl fel gwibffordd S61.