Luganda

Mae Ganda neu'n fwy arferol, Luganda (, yn iaith Bantw a siaredir yn rhanbarth Llynnoedd Mawr Affrica. Mae'n un o'r prif ieithoedd yn Wganda ac fe'i siaredir gan fwy na 10 miliwn o Baganda a phobl eraill yn bennaf yng nghanol Wganda, gan gynnwys y brifddinas, Kampala. Yn deipolegol, mae'n iaith gyfluddol, donyddol gyda threfn geiriau gwrthrychol-berf-gwrthrych ac aliniad morfosyntactig enwol-cyhuddol. Gydag o leiaf dros 16 miliwn o siaradwyr iaith gyntaf yn rhanbarth Buganda a 5 miliwn arall yn rhugl mewn mannau eraill mewn gwahanol ranbarthau yn enwedig mewn ardaloedd trefol mawr fel Mbale, Tororo, Jinja, Gulu, Mbarara, Hoima, Kasese ac ati. Luganda yw Iaith de facto Wganda o hunaniaeth genedlaethol gan mai hi yw'r iaith Wganda a siaredir fwyaf a ddefnyddir yn bennaf mewn masnach mewn ardaloedd trefol, yr iaith hefyd yw'r iaith answyddogol a siaredir fwyaf ym mhrifddinas Rwanda, Kigali. Fel ail iaith, mae'n dilyn Saesneg ac yn rhagflaenu Swahili yn Wganda.