Harvey Milk

Gwleidydd o'r Unol Daleithiau oedd Harvey Bernard Milk a'r swyddog etholedig hoyw agored cyntaf yn hanes Califfornia, lle cafodd ei ethol i Fwrdd Goruchwylwyr San Francisco. Er mai ef oedd y gwleidydd mwyaf amlwg o blaid hawliau pobl LHDTGB yn yr Unol Daleithiau ar y pryd, nid gwleidyddiaeth ac actifiaeth oedd ei ddiddordebau cynnar; nid oedd yn agored am ei rywioldeb nac yn weithgar yn ddinesig nes ei fod yn 40 oed, ar ôl ei brofiadau yn y mudiad gwrthddiwylliannol yn y 1960au. Yn 1972 symudodd Milk o Ddinas Efrog Newydd i Ardal Castro yn San Francisco yng nghanol ymfudiad o ddynion hoyw a deurywiol. Manteisiodd ar bŵer gwleidyddol ac economaidd cynyddol y gymdogaeth i hyrwyddo ei fuddiannau ac yn aflwyddiannus rhedodd deirgwaith am swydd wleidyddol. Enillodd ymgyrchoedd theatraidd Milk boblogrwydd cynyddol iddo, ac ym 1977 enillodd sedd fel goruchwyliwr dinas. Gwnaethpwyd ei etholiad yn bosibl gan elfen allweddol o newid yng ngwleidyddiaeth San Francisco. Gwasanaethodd Milk bron i un mis ar ddeg yn y swydd, pan noddodd fesur yn gwahardd gwahaniaethu mewn llety cyhoeddus, tai a chyflogaeth ar sail cyfeiriadedd rhywiol. Derbyniwyd y mesur gan y Goruchwylwyr trwy bleidlais o 11-1 ac fe’i llofnodwyd yn gyfraith gan y Maer Moscone. Ar 27 Tachwedd 1978 llofruddiwyd Milk a’r Maer George Moscone gan Dan White, a oedd yn oruchwyliwr arall o'r ddinas. Roedd White wedi ymddiswyddo yn ddiweddar i fynd ar drywydd menter fusnes breifat, ond methodd yr ymdrech honno yn y pen draw a cheisiodd gael ei hen swydd yn ôl. Dedfrydwyd White i saith mlynedd yn y carchar am ddynladdiad, a ostyngwyd i bum mlynedd yn ddiweddarach. Fe'i rhyddhawyd ym 1983 ac fe gyflawnodd hunanladdiad trwy anadlu carbon monocsid ddwy flynedd yn ddiweddarach. Er gwaethaf ei yrfa fer mewn gwleidyddiaeth, daeth Milk yn eicon yn San Francisco ac yn ferthyr yn y gymuned hoyw. Yn 2002, galwyd Milk "y swyddog LHDT enwocaf a mwyaf arwyddocaol agored a etholwyd erioed yn yr Unol Daleithiau". Ysgrifennodd Anne Kronenberg, rheolwr ei ymgyrch olaf, amdano: "Yr hyn a osododd Harvey ar wahân i chi neu fi oedd ei fod yn weledydd. Dychmygodd fyd cyfiawn y tu mewn i'w ben ac yna aeth ati i'w greu go iawn ar gyfer pob un ohonom." Gwobrywyd Medal Rhyddid Arlywyddol i i Milk ar ôl ei farwolaeth yn 2009.