Yr Iseldiroedd

Gwlad a theyrnas ar lan Môr y Gogledd yng ngorllewin Ewrop yw'r Iseldiroedd sydd â thiriogaethau tramor ac yn ffinio ar yr Almaen i'r dwyrain a Gwlad Belg i'r de. Amsterdam yw'r brifddinas a'r Iseldireg yw prif iaith y wlad a'i hiaith swyddogol. Hi yw'r fwyaf o bedair gwlad gyfansoddol Brenhiniaeth yr Iseldiroedd. Yn Ewrop, mae'r Iseldiroedd yn cynnwys deuddeg talaith, sy'n cyffinio â'r Almaen i'r dwyrain, Gwlad Belg i'r de a Môr y Gogledd i'r gogledd-orllewin. Yn y Caribî, mae'n cynnwys tair tiriogaeth dramor: ynysoedd Bonaire, Sint Eustatius a Saba. Iseldireg yw iaith swyddogol y wlad, gyda Ffriseg y Gorllewin yn iaith swyddogol eilaidd yn nhalaith Ffrisia, a Saesneg a Papiamento fel ieithoedd swyddogol eilaidd yn Ynysoedd Iseldiraidd y Caribî. Mae yr Iseldireg, yr Isel Almaeneg a'r Limbwrgeg yn ieithoedd rhanbarthol cydnabyddedig, tra bod iaith arwyddion yr Iseldiroedd, y Romani Sinte a'r Iddeweg yn ieithoedd nad ydynt yn diriogaethol. Y pedair dinas fwyaf yn yr Iseldiroedd yw Amsterdam, Rotterdam, Yr Hâg, ac Utrecht. Amsterdam yw dinas a phrifddinas enwol fwyaf poblog y wlad, tra bod y Taleithiau Cyffredinol, y Cabinetd a'r Goruchaf Lys yn Yr Hâg. Porthladd Rotterdam yw'r porthladd prysuraf yn Ewrop, a'r prysuraf mewn unrhyw wlad y tu allan i Ddwyrain Asia a De-ddwyrain Asia, y tu ôl i Tsieina a Singapôr yn unig. Maes Awyr Amsterdam Schiphol yw'r maes awyr prysuraf yn yr Iseldiroedd, a'r trydydd prysuraf yn Ewrop. Mae'r wlad yn aelod sefydlol o'r Undeb Ewropeaidd, Ardal yr Ewro, G10, NATO, OECD, a WTO, yn ogystal â rhan o Ardal Schengen ac Undeb tairochrog Benelwcs. Mae'n gartref i sawl sefydliad rhynglywodraethol a llysoedd rhyngwladol, gyda nifer ohonynt wedi'u canoli yn Yr Hâg, a elwir weithiau'n 'brifddinas gyfreithiol y byd'. Yn llythrennol, mae'r Iseldiroedd yn golygu "gwledydd is" gan gyfeirio at ei drychiad isel a'i thopograffi gwastad, gyda dim ond tua 50% o'i thir yn uwch nag 1 m (3.3 tr) uwch lefel y môr, a bron i 26% yn disgyn yn is na lefel y môr. Mae'r rhan fwyaf o'r ardaloedd o dan lefel y môr, a elwir yn polderau, yn ganlyniad i adfer tir a ddechreuodd yn y 14g. Gyda phoblogaeth o 17.5 miliwn o bobl, pob un yn byw o fewn cyfanswm arwynebedd o tua 41,800 km, yr Iseldiroedd yw'r 16eg wlad fwyaf poblog yn y byd a'r ail wlad fwyaf dwys ei phoblogaeth yn yr Undeb Ewropeaidd, gyda dwysedd 523vperson y cilometr. Serch hynny, hwn yw allforiwr bwyd a chynhyrchion amaethyddol ail-fwyaf y byd yn ôl ei werth, oherwydd ei bridd ffrwythlon, ei hinsawdd fwyn a'i hamaethyddiaeth ddwys. Mae'r Iseldiroedd wedi bod yn frenhiniaeth gyfansoddiadol seneddol gyda strwythur unedol er 1848. Bu iddi gyfreithloni erthyliad, puteindra ac ewthanasia dynol, ynghyd â chynnal polisi cyffuriau rhyddfrydol ers cryn amser. Diddymodd yr Iseldiroedd y gosb eithaf mewn Cyfraith Sifil ym 1870, er na chafodd ei dileu yn llwyr nes i gyfansoddiad newydd gael ei gymeradwyo ym 1983. Caniataodd yr Iseldiroedd bleidlais i fenywod ym 1919, cyn dod y wlad gyntaf y byd i gyfreithloni priodas o'r un rhyw yn 2001. Roedd ganddi'r 11fed economi mwyaf yn y byd yn y 2020au. Mae'r Iseldiroedd ymhlith yr uchaf mewn mynegeion rhyngwladol o ryddid y wasg, rhyddid economaidd, datblygiad dynol ac ansawdd bywyd, yn ogystal ag hapusrwydd. Yn 2020, roedd yn wythfed ar y mynegai datblygiad dynol ac yn bumed ar Fynegai Hapusrwydd y Byd 2021.