Aorta yoyi. Aorta yoyi yaʼni aorta ravogʻi aortaning koʻtariluvchi (aorta ascendens) va tushuvchi qismi (aorta descendens) oʻrtasida joylashgan qismi. Aorta oʻng tomondan toʻsh qovurgʻa birikkan joy sohasidan chiqib o'pka poyasi (truncus pulmonalis)dan orqa tomonida joylashadi. Chap qorinchadan chiqgan joyida 2 ta tojsimon arteriyalarni hosil qiladi. Th4 toʻrtinchi koʻkrak umurtqasi sohasida aorta yoyi aortani tushuvchi qismiga oʻtadi. Aortaning chap tomonida traxeya, qiziloʻngach va koʻkrak limfa yoʻli (olddan orqaga) kabi boshqa tuzilmalar ham yotadi. Pastda aorta yoyi ligamentum arteriosum orqali o'pka poyasi bilan bogʻlangan boʻlsa, yuqorida uchta asosiy tarmoqlar hosil qiladi. Aorta yoyining birinchi va eng katta shoxchasi yelka-bosh poyasi (truncus brachiocephalicus) o‘ngda va qolgan ikki shoxchadan bir oz oldinda joylashgan bo‘lib, to‘sh suyagining dastasi (manubrium sterni) orqasidan boshlanadi. Keyinchalik, chap umumiy uyqu arteriyasi aorta yoyidan truncus brachiocephalicusning chap tomonida boshlanadi, soʻngra traxeyaning chap tomoni boʻylab va yuqori mediastin orqali koʻtariladi. Chap oʻmrov usti arteriya aorta yoyidan chap umumiy uyqu arteriyasining chap tomoniga chiqib, chap umumiy uyqu bilan birga yuqori ko'ks oralig'i orqali traxeyaning chap tomoni boʻylab yuqoriga koʻtariladi. Rivojlanishi. Aorta yoyi ko‘tariluvchi va tushuvchi aorta o‘rtasida joylashgan, uning markaziy qismi erta rivojlanish davrida chap 4-aorta yoyi tomonidan hosil bo‘ladi. Arterial kanali homila hayotida rivojlanish o'qining pastki qismiga bogʻlanadi. Bu oʻng qorinchadan qonning asosan oʻpka tomirlarini aylanib oʻtishiga imkon beradi, shundan rivojlanadi. Aorta yoyining oxirgi qismi aorta istmusi deb ataladi. Bu homila hayotida qon oqimining pasayishi natijasida aortaning torayishi (istmus) boʻlgani uchun shunday deb ataladi. Yurakning chap qorinchasi hayot davomida kattalashib borar ekan, torayishi oxir-oqibat kengayib normal oʻlchamga aylanadi. Agar bu sodir boʻlmasa, bu aorta koarktatsiyasiga olib kelishi mumkin. Arterioz kanali homila hayotida yoyning oxirgi qismiga ulanadi. Keyinchalik hayotning keyingi davrida arterial yo'l (ductus arteriosus) arterial boylam (ligamentum arteriosum)ga aylanadi. Tarmoqlanish variantlari. Arteriyalarning aorta yoyidan qanday boʻlinishida uchta umumiy variantlar mavjud. Taxminan 75% shaxslarda shoxlanish yuqorida tavsiflanganidek, „normal“ hisoblanadi. Baʼzi odamlarda chap umumiy uyqu arteriyasi aorta yoyidan emas, balki yelka-bosh poyasidan kelib chiqadi. Boshqalarida yelka-bosh poyasi va chap umumiy uyqu arteriyasi bir xil kelib chiqadi. Bu variant aholining taxminan 20% da uchraydi. Uchinchi variantda yelka -bosh poyasi uchta arteriyaga boʻlinadi: chap umumiy uyqu arteriyasi, oʻng umumiy uyqu arteriyasi va oʻng o'mrovosti arteriya; bu variant shaxslarning taxminan 7% da uchraydi. Kamdan kam hollarda toq qalqonsimon arteriya, qalqonsimon bezni taʼminlovchi variant arteriya aorta yoyidan chiqishi mumkin. Klinik ahamiyati. Aortopeksiya — traxeyani ochiq ushlab turish uchun aorta yoyini to'shga oʻrnatiladigan jarrohlik muolajasidir. Aorta istmusi aorta yoyining nisbatan mahkamlangan qismidir. U shikastlanishga moyil boʻlib, uning yirtilishiga va katta qon ketishiga olib kelishi mumkin.