Pax Europaea. Pax Europaea ( – tarixiy "Pax Romanadan" keyin), Ikkinchi jahon urushidan keyin Yevropa boshdan kechirgan nisbiy tinchlik davri bo‘lib, unda Yevropa davlatlari o‘rtasida xalqaro mojarolar yoki urushlar juda kam bo‘lgan. Bu tinchlik ko‘pincha NATO, Yevropa Ittifoqi (YeI) va Yevropa Ittifoqining siyosiy institutlari, shu jumladan Yevropa Iqtisodiy Hamjamiyatini yaratish bilan bog‘liq edi. Nisbatan tinchlik davri Sovuq urush tugashi va Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin, Yugoslaviya urushlari, Shimoliy Irlandiyadagi muammolar va Rossiya bilan bog‘liq yoki uning ichida bo‘lgan turli keskinliklar va urushlarni hisobga olmaganda keng miqyosda saqlanib qoldi. Tarixi. Transatlantik hamkorlik va Yevropa integratsiyasi Ikkinchi jahon urushidan keyin Yevropada yaratilgan tinchlikni saqlash uchun mo‘ljallangan. O‘tgan asrlar davomida qit'aning qayta-qayta urush holatiga tushib qolganligi sababli, 1950-yillarda Yevropa hamjamiyatini yaratish davlatlarni shu darajada birlashtirishga kirishdiki, ular o‘rtasida urush bo‘lishi mumkin emas edi. Ayni paytda Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti ham ichkaridan, ham tashqaridan tajovuzni to‘xtatish uchun G‘arbiy Yevropa mamlakatlari o‘rtasida AQSh va Kanada bilan mudofaa bo‘yicha harbiy ittifoq sifatida tuzildi. Yevropa hamjamiyatlari Yevropa Ittifoqiga aylandi va u ham, NATO ham G‘arbiy Yevropa, Shimoliy Yevropa va Janubiy Yevropaning katta qismini qamrab olgan holda kengayib bordi. Garchi Markaziy va Sharqiy Yevropa Varshava Shartnomasi aʼzosi sifatida Sovet Ittifoqi taʼsirida qolgan boʻlsa-da, ular ham 1990-yillargacha Yugoslaviyada bir qator urushlar boshlanib ketgunga qadar, kichik miqyosdagi toʻqnashuvlarni boshdan kechirdilar. Yevropa Ittifoqi mojaroning oldini olishga qodir emasligi uchun tanqid ostiga olindi. 2020-yilga kelib, Yevropa Ittifoqi 27 davlatni o‘z ichiga oldi. Yevropaning unga a'zo bo‘lmagan davlatlarining aksariyati hozirda a'zolikka intilmoqda; 2000-yillarda Yevropa Ittifoqiga oʻn ikki davlat qoʻshildi. Bundan tashqari, Yevropa Ittifoqidan tashqarida qolgan ko‘pgina Yevropa mamlakatlari unga Yevropa iqtisodiy hududi kabi iqtisodiy bitimlar va shartnomalar bilan bog‘langan. Bir qator sobiq Sovet respublikalari Yevropa Ittifoqiga qo‘shilgan yoki turli Yevropa tashkilotlari bilan birlashish uchun qadamlar qo‘ygan bo‘lsa-da, Rossiya Yevropa institutlaridan mustaqillik darajasini saqlab qoldi. Yevropa Ittifoqi doirasida 1945-yildan beri hech qanday harbiy to‘qnashuv bo‘lmagan, bu G‘arbiy Yevropa hududida Pax Romana davridan beri eng uzun tinchlik davriga aylandi. Yevropa Ittifoqiga chegaralarida hamda xalqaro miqyosda diplomatik yoʻllar orqali tinchlikni saqlash va faol ravishda mustahkamlashga qaratilgan saʼy-harakatlari eʼtirofi sifatida 2012 yilda tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti berildi. Ikkinchi jahon urushidan keyin Yevropa hududida bir qancha qurolli to‘qnashuvlar sodir bo‘lgan bo‘lsa ham, ularning hech biri Yevropa Ittifoqi a’zolari o‘rtasida bo‘lmagan. Ushbu mojarolarning aksariyati sobiq Yugoslaviya va Sovet Ittifoqida sodir bo‘lgan. Urushlar ro‘yxati. Ikkinchi jahon urushidan keyingi davrda Yevropadagi urushlar ro‘yxati. "(Eslatma: Armaniston, Ozarbayjon va Gruziya Yevropa yoki Gʻarbiy Osiyoning bir qismi hisoblanishi mumkinligi tufayli bu yerda keltirilgan)"