Ommaviy tarix. Ommaviy tarix () — amaliy va nazariy nuqtai nazardan tarixning ijtimoiy sohada mavjudligi muammolariga bagʻishlangan nisbatan yangi bilim sohasi. Taʼrifi. „Ommaviy tarix“ atamasi tarixiy bilimlarni akademik tildan jamoatchilik vakillari, shu jumladan ommaviy axborot vositalari tiliga tarjima qilish va uni keng omma uchun mo‘ljallangan shakllarda (muzeylar, sanʼat, xotira tadbirlari, xotira tadbirlari va boshqalar) taqdim etishga qaratilgan keng ko‘lamli amaliyotlarni ifodalaydi. Jamoatchilik tarixi sohasida, odatda, lekin har doim emas, tarix fanidan maʼlumotga ega boʻlgan mutaxassislar ishlaydi. Bunday faoliyatni professionallashtirish 70-yillarning oʻrtalarida Qoʻshma Shtatlar va Kanadada boshlangan. Kelib chiqishi va rivojlanishi. Ommaviy tarix nisbatan yangi fan bo‘lib, shu bilan birga ijtimoiy va ilmiy amaliyotlarda chuqur ildiz otgan. Birinchisi, xususan, tarixiy jamiyatlarning faoliyatini nomlash mumkin (bu turdagi birinchi mahalliy tashkilot, Moskva Rossiya tarixi va antikvarlari jamiyati, xususan, 1804 - yilda tashkil etilgan); tarixiy merosni saqlash maqsadida fuqarolarning ixtiyoriy birlashmalari (masalan, zamonaviy rus jamoat harakati " Arxnadzor "); havaskor va professional nasabnoma; xususiy va davlat arxivlarini yaratish; tarixiy fantastika yozish va nashr etish; ogʻzaki tarix; tarixiy bilimlarni ommaviy axborot vositalarida aks ettirishning turli turlari. Ommaviy tarixdan oldingi ilmiy amaliyotlar qatorida, xususan, muzeyshunoslik va arxivlarni nomlashimiz mumkin. AQSH. Intizom sifatida ommaviy tarix 1970 — yillarning oʻrtalarida Qoʻshma Shtatlarda shakllangan. Koʻrinishidan, bu bir nechta holatlarning kombinatsiyasi bilan bogʻliq edi. Birinchisi, oltmishinchi yillarda oʻrta sinfning ijtimoiy-siyosiy faolligining oʻsishi va bu faoliyatda ishtirok etgan tarixchilarning, soʻngra keng jamoatchilikning birinchi navbatda oʻsha paytda hukmron boʻlgan tarixiy rivoyatning inqiroz holatidan xabardorligi. akademik hamjamiyatdan ommaviy maydonga olib tashlanganligi sababli, bunday rivoyat siyosiy faollik uchun yuqori instrumental ahamiyatga ega. Ikkinchi holat, xususan, Gil Liddington taʼkidlangan Gʻarbda 70-yillarning oʻrtalarida yuzaga kelgan iqtisodiy inqiroz bilan bogʻliq boʻlgan professional tarixchilar uchun mehnat bozorining qisqarishi. Ommaviy tarixning intizom sifatida paydo boʻlishi xuddi shu sababga koʻra Piter Novik tomonidan aytiladi, u jamoat tarixi „faqat universitetlardan tashqarida amalga oshirilganligi bilan birlashtirilgan“ amaliyotlar toʻplamidir, deb hisoblaydi. Uchinchi holat — yetmishinchi yillarning oxiriga kelib, aholi tomonidan tarixga qarshi talabning kuchayishi. Faqat shuni taʼkidlaymizki, tarixchi Per Nora Fransiyaga nisbatan xuddi shu hodisani qayd etib, uni dehqonlar turmush tarzini yakuniy halokatga olib keladi: "Sotsiologlar va tarixchilar taʼriflaganidek, dehqonlarning oxiri allaqachon oʻn besh yil edi; ammo endi bu toʻsatdan deyarli sezilib qoldi va amputatsiya kabi ogʻriqli boʻldi: bu „xotira jamoasi“ ning haqiqiy yakuni edi, deb yozadi Nora. 1976-yil kuzida tarixchi Robert Kelli tashabbusi bilan Santa-Barbaradagi Kaliforniya universiteti birinchi marta „jamoatchilik tarixi“ ixtisosligi boʻyicha bakalavriat talabalarini qabul qilishni ochdi. 1978 yil kuzida AQShda ilmiy jurnalining birinchi soni nashr etildi., 1979-yilda esa AQSHning jamoatchilik tarixi boʻyicha milliy kengashi tashkil etilgan. Liddington yangi intizom hukumat va yirik tijorat tuzilmalari tomonidan keng qoʻllab-quvvatlanayotganini, xususan, Wells Fargo Bank va AQSh armiyasining harbiy tarix markaziga tayanib qayd etadi. Bu fakt tez orada jamoatchilik eʼtiborining markazida boʻldi va korporatsiyalar va hukumat tuzilmalarining ommaviy tarix dasturlarida ishtirok etish ilmiy jamoatchilikning radikal qismi tomonidan tanqid qilindi, ular ham faqat passiv isteʼmol uchun moʻljallangan tarix tasvirlarini ishlab chiqarishga qarshi norozilik bildirdilar. Kanada. Amerika Qoʻshma Shtatlaridan keyin boshqa ingliz-sakson mamlakatlarida ham ilmiy fanlar orasida ommaviy tarix maʼlum oʻrinni egalladi. Kanadada bu jarayon odatda AQShdagi kabi edi : jamoat tarixining institutsionalizatsiyasi 1970-yillardagi inqirozdan keyin sodir boʻldi, ammo Kanadada ommaviy tarix egallagan joy, avvalgidan ancha oddiyroq boʻlib chiqdi. AQShda . Shunday qilib, faoliyati toʻliq jamoat tarixi taʼrifiga toʻgʻri keladigan alohida muassasalar — nashriyot dasturlari, maktab oʻqituvchilari bilan ishlash dasturlari va boshqalar. — mamlakatda kamida 1950-yillarning boshidan beri mavjud boʻlib, 1987 -yilda Kanada tarixiy assotsiatsiyasi doirasida jamoat tarixi boʻyicha ishchi guruh tuzilib, 1995-yilgacha faol ishlagan, keyin esa muzlatilgan va faqat 2006-yilda oʻz faoliyatini tiklagan. Avstraliya. Boshqa bir Anglo-Sakson mamlakati — Avstraliyada ommaviy tarixning rivojlanishi sezilarli darajada tezlashdi. Agar Qoʻshma Shtatlarda jamoat tarixi va ijtimoiy-siyosiy faollik oʻrtasidagi aloqalar 70-yillarning oxiri va saksoninchi yillarning boshlariga kelib nisbatan tez zaiflashgan boʻlsa, Liddington taʼkidlaganidek, Avstraliyada intizomning oʻzi shakllanishiga olib keldi. Bunday faollik fonida — xususan, jamoatchilik tarixi qoʻshni sanoat hududlarini postindustrial oʻzgartirish jarayonida Sidneyning anʼanaviy „ishchi tumanlari“ ni saqlab qolish muammosi atrofidagi qizgʻin muhokamalarda (baʼzan sudgacha) muhim rol oʻynadi. qirgʻoqqa. Avstraliyada jamoat tarixining rivojlanishining oʻziga xosligi shundaki, bu mamlakatdagi shaharlarning postindustrial oʻzgarishi tarixni mustamlakachilikdan keyingi qayta koʻrib chiqish va milliy oʻziga xoslikning yangi kengroq doiralarini izlash bilan bogʻliq edi. Ommaviy tarix Avstraliyada shakllandi, ammo Amerika Qoʻshma Shtatlariga nisbatan nisbatan kechroq. Shunday qilib, Avstraliya ilmiy jurnali Public History Review 1992-yildan beri nashr etiladi. Buyuk Britaniya. Buyuk Britaniyada 1970-yillar (ayniqsa, ikkinchi yarmi) meros haqidagi qizgʻin ommaviy munozaralar bilan ajralib turdi, bu esa 1968-yildan keyin aristokratik mulklarni saqlab qolish uchun kurash bilan bogʻliq edi. Oxir-oqibat, merosni himoya qilish uchun davlat byudjetidan mablag 'ajratish tarafdorlari bunda hal qiluvchi ustunlikka erishdilar, natijada biz bugungi kunda ommaviy tarix vositasi deb ataydigan narsadan foydalanishdi: Viktoriyadagi uchta tematik koʻrgazmalar seriyasi. va Albert muzeyi . Ulardan birinchisi, 1975-1975 yillardagi uyning buzilishi: 1974 — yilda ochilgan va Viktoriya va Albert muzeyining o‘sha paytdagi direktori Roy Strong va arxitektura tarixchilari Jon Xarris va Markus Bini tomonidan kuratorlik qilgan. Koʻrgazma uchta kurator muallifligidagi xuddi shu nomdagi kitobning chiqarilishi bilan birga boʻldi . Bu munozaralar va ularga hamroh boʻlgan koʻp yillik (muvaffaqiyatli) fuqarolik kampaniyasi, Liddington fikriga koʻra, oʻn yildan soʻng, saksoninchi yillarning ikkinchi yarmida, oʻsha davrga bagʻishlangan adabiyotlar toʻplami paydo boʻlishiga olib keldi. Arxitektura merosini himoya qilish tarafdorlari va xususiy biznes oʻrtasidagi ziddiyat, ayniqsa Margaret Tetcher davrida keskinlashdi. Biroq, 1990-yillarning oʻrtalariga qadar, amerikalik maʼnoda ommaviy tarixni institutsionallashtirishga boʻlgan vaqti- vaqti bilan urinishlar unchalik muvaffaqiyatli boʻlmadi va ular erishgan joylarda „umuman tarix“ atamasi 1990-yillarning oxirigacha ishlatilgan. 1995 yilda ochilgan „Tarix ustaxonasi“ jurnalining ommaviy tarixga bagʻishlangan rukni shunday belgilandi. Kontinental Yevropa. Kontinental Evropada ommaviy tarixga yondashuv Anglo-Sakson mamlakatlarida qabul qilinganidan farq qiladi va intizomning oʻzi, agar umuman boʻlmasa, ancha keyinroq institutsionalizatsiya qilingan. Aslida, bu atamaning oʻzi hali akademik amaliyotda toʻliq ildiz otgani yoʻq va Germaniyada, masalan, bugungi kunga qadar u „amaliy tarix“ atamasi bilan raqobatlashmoqda (). Saksoninchi yillar davomida akademik muhitda bu fanning rivojlanishi emas, balki uning kontseptual asoslari va metodologiyasi atrofidagi bahs-munozaralar edi — xususan, bu masala bilan qiziqqan birinchi fransuz tadqiqotchilaridan biri Fransua Bederida edi. 1983-1984-yillarda Oliy Ijtimoiy fanlar maktabida „Zamonaviylik va ijtimoiy tadqiqotlar tarixi: fundamental tadqiqotlar va jamiyatda tarixning mavjudligi“ nomlangan bir qator seminarlar oʻtkazgan Zamonaviy tarix instituti. Umuman olganda, Liddington taʼkidlaganidek, Fransiyada (shuningdek, Italiyada jamoat tarixi atrofidagi munozaralar, birinchi navbatda, jamoaviy xotira muammosi (xususan, Per Nora talqinida) va „madaniy millat“ qurilishi bilan bogʻliq edi. Germaniyada 70-yillarning oʻrtalari akademik muhitda tarix va tarixchilarning yopilishiga va davlat institutlarining tarixiy bilimlarni ishlab chiqarishga haddan tashqari taʼsiriga qarshi norozilikning kuchayishiga toʻgʻri keladi: "Ommaviy tarixning universitet kelib chiqishidan farqli oʻlaroq. AQShda bu „Yangi tarixiy harakat“ () universitetdan tashqari tarixiy seminarlar va jamoat birlashmalari tarixini oʻrganishga qiziquvchilar kontekstida shakllangan". Italiyalik tadqiqotchi Serj Noiret ham taʼkidlaydiki, umuman olganda, Yevropada yaqin vaqtlargacha professional hamjamiyatning koʻpchiligi orasida „ommaviy tarix“ atamasini uning siyosiy vositalashtirish, oʻz bilimini oshirish, jamiyatni rivojlantirish uchun sinonimi sifatida tushunish odat tusiga kirgan. bu anʼana, xususan, bir tomondan SPDga (xususan, Yurgen Habermas) va boshqa tomondan CDUga yaqin tarixchilarning taniqli tortishuvlariga. Sharqiy Evropada, xususan, Rossiyada ommaviy tarix tushunchasi hali juda yosh va umuman olganda, uning rivojlanish tarixi haqida gapirish shart emas. Manbalar. AQSH. Bugungi kunga kelib, ommaviy tarix AQSH va boshqa Anglo-Sakson mamlakatlarida eng institutsionallashtirilgan fan hisoblanadi. Shunday qilib, Qoʻshma Shtatlarda Jamoatchilik tarixi boʻyicha Milliy kengash (Jamoatchilik tarixi boʻyicha milliy kengash) va boshqa bir qator tashkilotlar ishlaydi. Kurslar butun mamlakat boʻylab 150 dan ortiq universitetlarda taklif etiladi va bir qator davriy nashrlar nashr etiladi, masalan, The Public Historian va har chorakda bir martalik „Publika tarixi yangiliklari“. Milliy Kengash, boshqa narsalar qatorida, juda maʼlumot beruvchi " Tarix@Work " blogini yuritadi. 2008 yildagi „The Picture of Public History“ tadqiqotiga koʻra, profilli mutaxassislarning aksariyati muzeylarda (23,8%), turli darajadagi davlat tashkilotlarida (17,5%), shuningdek, universitet va kollejlarda (16,6%) ishlaydi.). Milliy Kengash, shuningdek, har yili Robert Kelli xotira mukofotini „akademik hamjamiyatdan tashqaridagi shaxslar hayotida tarixni yaxshilashga olib keladigan faoliyatdagi ajoyib yutuqlari“ uchun taqdim etadi. Havolalar. 90-yillarda oʻtmishga boʻlgan ishtiyoq va uning artefaktlariga qiziqish bilan olingan oʻlchov D.ga imkon berdi. De Groot „tarixiy isteʼmolchini ozod qilish“ haqida gapiradi va V. Sobchak — „faolroq va aks ettiruvchi tarixiy mavzu“ ning paydo boʻlishi haqida. Maʼlumotlar bazasining soʻnggi texnologiyasi va Internetdan hamma joyda foydalanish tarixiy matnlar va tadqiqot vositalariga kirishni osonlashtirdi va nasabnoma va oʻlkashunoslik kabi sohalarga misli koʻrilmagan qiziqishning sabablaridan biri boʻldi. Tarixiy telekanallar. Oʻlka tarixi noprofessionallar uchun tarixiy tadqiqotlar oʻtkazish imkonini beradi. Oʻlkashunoslikka oid asarlarning birinchi mualliflaridan biri V. Xoskins, oʻrganilayotgan joyning jismoniy haqiqati bilan bevosita aloqa qilish muhimligini taʼkidladi. „Joy tuygʻusi“, tadqiqotchining oʻz hikoyasini tushunish istagi („Har bir uyning oʻz hikoyasi“) ham D. Aedil va D. Barrett. Oʻlka tarixiga oid munozaralarda uning demokratlashtiruvchi taʼlim salohiyati koʻpincha alohida taʼkidlanadi, bu alohida voqeani ahamiyatli qiladi va zavqdan tashqari, tashqi dunyoni ham, oʻzini ham tushunish imkoniyatini beradi. Xususiy tarix, xuddi oila tarixi kabi, „oddiy odamlar hayotining rasmlarini qayta qurish va ularni transformatsion jarayonlarning ham aktyorlari, ham sub’ektlari sifatida koʻrib chiqish“ qobiliyati bilan ajralib turadi. Mahalliy tarix tanqidchilari ushbu fan doirasida mahalliy jarayonlar va umumiy milliy va xalqaro kontekstlarning oʻzaro taʼsiri qay darajada kuzatilishi mumkinligini soʻrashadi va mahalliy tarixchilarning oʻzlari oʻrganilayotgan mavzularga qanday cheklovlar qoʻyishlarini koʻrsatadila. Mahalliy tarixning ingliz tilidagi versiyasiga misol sifatida Buyuk Britaniyadagi eng qadimgi koʻp millatli ish joylaridan birida, Kardiff bandargohida joylashgan Butetown tarix va sanʼat markazida oʻtkazilgan Butetown Community History Project hisoblanadi. Bu loyiha nafaqat mahalliy hamjamiyat tarixini tasvirlash, balki uni tarixiy yozuv siyosati, xalq tarixi va madaniy demokratiya kabi umumiy kontekstlarga singdirishning namunasidir . Loyihaning maqsadi 150 yil davomida rasmiy va badiiy tavsiflarda ezgulik va axloqning ustun gʻoyalari bilan bogʻliq holda „Boshqa“ sifatida taqdim etilgan ushbu hudud aholisining individual hikoyalarini kashf qilish edi. Loyihadan ko‘zlangan maqsad tarixni unga aloqador bo‘lganlar tomonidan qaytadan yozish, ularni eshitish imkoniyatiga ega bo‘lish bilan birga, bu ishni „pastdan“ tashabbus sifatida jamiyatda demokratik asosda amalga oshirishning o‘zi edi. 15 yil davom etgan mazkur loyiha doirasida qo‘shma taʼlim va tadqiqot amaliyotlari, og‘zaki tarix, ko‘rgazma va nashriyot faoliyati amalga oshirildi.