Ixtiornis. Ixtiornis (, soʻzma-soʻz: baliq qushi) – Shimoliy Amerikada boʻr davrining oxirlarida yashagan dumli qushlar turkumiga mansub dengiz qushidir. "Ixtiornis dispar" yagona haqiqiy tur sifatida tan olingan. Qazilmalar Alberta, Alabama, Kanzas, Nyu-Meksiko, Saskachevan, Texas va Meksikaning boʻr qatlamlarida joylashgan boʻlib, ular Gʻarbiy ichki dengiz mintaqasida Turondan to Kampaniya asrlarining oxirigacha (93–83,5 million yil avval) shakllangan. Ixtiornis tipik vakillari hisblanadi. Ushbu qushlarning koʻplab toshga aylangan qoldiqlari topilgan. Ixtiornisning kashf etilishi tarixiy ahamiyatga ega voqeadir, chunki u orqali quyoshqushlarning rivojlanish tarixi aniqlangan. Bu qushlarning tarixidan oldingi qarindoshlari ichida birinchilardan biri edi; Charlz Darvin evolyutsiya nazaryasi yaratilgandan keyingi dastlabki yillarda uning rolini baholagan. Ixtiornis bugungi kunda ham muhimdir, chunki u bir nechta misollardan maʼlum boʻlgan mezozoy qushlaridan biridir. 2021-yilgi tadqiqotga koʻra, qushning yoʻq boʻlib ketishining sababi uning ibtidoiy miya strukturasi (qazilgan kalla suyagidan tiklangan) tez oʻzgaruvchan sharoitlarga moslasha olmasligi boʻlgan. Tavsif. Taxminlarga koʻra, Ixtiornis zamonaviy dengiz qushlarining mezozoy davridagi hamkasbi boʻlgan, masalan, qagʻoqlar, parrandalar va qirgʻoq suvlari. Oʻrtacha shakli kaptarning oʻlchamiga toʻgʻri keladi – 24 santimetr, skelet qanotlari (tuklarsiz) 43 santimetr, ammo namunalar orasidagi farq katta, "Ixtiornis dispar" turiga qaraganda kichikroq yoki kattaroq boʻlishi mumkin. Geoxronologiya va rivojlanish tarixi. Ixtiornisning qoldiqlari butun Niobraran shakllanishi barcha gorizontlarida, yaʼni soʻnggi konyak davridan (89,8–86,3 million yil oldin) Kampaniya davrigacha (taxminan 83,5 million yil oldin) topilgan. Ixtiornisga tegishli boʻlgan eng qadimgi toshqotgan qoldiqlar Kanzasdagi (AQSh) shakllanishining quyi Turon (taxminan 93 million yil oldin) qismida topilgan. Eski namunalar yangilariga qaraganda kichikroq boʻlgan. Qadimgi (kichikroq) va yoshroq (kattaroq) namunalar qushlarning yetuklikka erishganligi va bir xil geografik mintaqadan kelganligi belgilarini koʻrsatadi. Ehtimol, "Ixtiornis" "dispar" turlarining vakillari gʻarbiy Ichki dengiz ekotizimida bir necha million yil davomida doimiy ravishda oʻsib borgan boʻlishi mumkin. Manbalar.