Guarana. Guarana Sapindaceae oilasiga mansub oʻsimlik boʻlib, Amazon havzasida va ayniqsa Braziliyada keng tarqalgan. Guarana katta barglari, gul toʻplamlariga ega. Oʻsimlik koʻproq kofe donalarining kattaligidagi mevalaridan olingan urugʻlar bilan mashhur. Guarana urugʻi samarali stimulyator hisoblanadi. Uning tarkibida qahva loviyalarida mavjud boʻlgan kofein kontsentratsiyasidan ikki baravar koʻp (guarana urugʻlarida taxminan 2-8% kofein mavjud) bor. Qoʻshimcha sifatida energetik ichimliklarda qoʻllanadi. Kofein ishlab chiqaradigan boshqa oʻsimliklarda boʻlgani kabi, kofeinning yuqori konsentratsiyasi oʻsimlikni oʻtxoʻrlardan himoya qiladi. Meva rangi jigarrangdan qizilgacha oʻzgarib turadi. Meva ichida oq arillar bilan qoplangan qora urugʻlar mavjud. Tarix va madaniyat. Guarani tilida meva nomi „xalqning koʻzlari“ yoki „xudolarning koʻzlari“ degan maʼnoni anglatadi. Guarana Tupi va Guarani madaniyatida muhim rol oʻynaydi. Satere-Maue qabilasiga tegishli afsonaga koʻra, guarananing xonakilashtirilishi xudoning qishloq bolasini oʻldirishi bilan boshlangan. Qishloq aholisiga tasalli berish uchun mehribon xudo bolaning chap koʻzini yulib, oʻrmonga ekdi, natijada yovvoyi guarana paydo boʻldi. Keyin xudo bolaning oʻng koʻzini sugʻurib oldi va uni yerga ekdi, yerdan xonaki guarana paydo boʻldi Guaranilar urugʻlarni tozalash, yuvish va quritish orqali oʻsimlik choyi tayyorlanadi, keyin ularni mayda kukunga aylantiriladi. Kukundan xamir qoriladi va keyin tegirmonda aylantiriladi. Ushbu mahsulot guarana noni sifatida tanilgan. Bu oʻsimlik Yevropaga XVI asrda Felip Betendorf, Oviedo, Hernández, Kobo va boshqa ispan yilnomachilari tomonidan kiritilgan. 1958-yilga kelib, guarana tijorat oʻsimligiga aylandi. Tarkibi. Tadqiqotlarga koʻra guarana tarkibida mavjud boʻlgan kofein qahva, choy va mate kabi boshqa manbalardan olingan kofein bilan bir xil. Kofeinning tabiiy manbalarida kofeindan tashqari turli xil ksantin alkaloidlari, shu jumladan yurak stimulyatorlari teofillin, teobromin va kofein bilan erimaydigan komplekslar hosil qilishi mumkin boʻlgan polifenollar kabi boshqa moddalar mavjud. Quyidagi jadvalda guarana urugʻlarida uchraydigan baʼzi kimyoviy moddalarning qisman roʻyxati keltirilgan. Foydalanish. Xavfsizlik. Amerika Qoʻshma Shtatlarida guarana mevasi kukuni va urugʻi ekstrakti Oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi tomonidan „umumiy ravishda xavfsiz deb tan olingan“. Guarana shirin yoki gazlangan alkogolsiz ichimliklar va energetik ichimliklar, oʻsimlik choylarining tarkibiy qismlarida ishlatiladi. Janubiy Amerikada kofeinning katta qismini guaranadan oladi. Ichimliklar. Dunyoda alkogolsiz ichimliklarning uchinchi yirik isteʼmolchisi boʻlgan Braziliya guarananing maydalangan urugʻlaridan bir nechta turdagi alkogolsiz ichimliklarni ishlab chiqaradi va ular qahva isteʼmol qilinadi. Paragvayda bir nechta brendlar guaranada alkogolsiz ichimliklar ishlab chiqaradi.