Havo tibbiy xizmatlari. Havo tibbiy xizmatlari samolyotlar, jumladan, qatnovchi qanotli samolyotlar va vertolyotlar yordamida turli xil shoshilinch tibbiy yordam, ayniqsa, gospitalgacha boʻlgan, shoshilinch va ogʻir ahvoldagi bemorlarni aerotibbiy evakuatsiya va qutqaruv operatsiyalari davomida yordam koʻrsatishni nazarda tutadi. Tarix. Birinchi jahon urushi davrida havo transporti yordamida tibbiy evakuatsiya amalga oshirilgan – front hududlaridan yoki toʻgʻridan-toʻgʻri jang maydonidan bemorlar chiqarib kelingan. 1928-yilda Avstraliyada Jon Flynn uzoq hududlardagi fuqarolar uchun keng koʻlamli tibbiy xizmatlarni koʻrsatish maqsadida Flying Doctor Service (keyinchalik Royal Flying Doctor Service) tashkil etgan; bu xizmatlarga sayohat qiluvchi umumiy amaliyot shifokorlari bilan muntazam maslahatlashuvlardan tortib, havo tez yordam evakuatsiyalari va boshqa shoshilinch tibbiy xizmatlar kirgan. Qatnovchi qanotli harbiy havo tez yordam samolyotlari Ikkinchi jahon urushi davrida muntazam foydalanila boshlandi. Vertolyotlar esa Koreya va Vetnam urushlari davrida bunday maqsadlar uchun koʻproq qoʻllanila boshlandi. Keyinchalik vertolyotlar fuqaro sogʻliqni saqlash tizimiga ham joriy qilindi, ayniqsa qisqa masofalar uchun, katta shaharlarda va atrofida: zarur boʻlganda feldsherlar yoki mutaxassis shifokorlarni tashish, bemorlarni shifoxonalarga, ayniqsa, ogʻir travma holatlari uchun yetkazish maqsadida qoʻllanildi. Uzoq masofalar uchun qatnovchi qanotli samolyotlar tibbiy transportda ishlatilishda davom etdi. Afzalliklari. Havo tibbiy xizmatlari tezroq harakatlana oladi va quruqlik tez yordamidan koʻra kengroq hududda faoliyat yurita oladi. Bu ularni zich joylashmagan qishloq hududlarida ayniqsa foydali qiladi. Havo tibbiy xizmatlari katta travma jarohatlari uchun ayniqsa afzalliklarga ega. „Oltin soat“ deb ataladigan bahsli nazariya, katta travma bemorlarini imkon qadar tezroq mutaxassis travma markaziga yetkazish kerakligini taʼkidlaydi. Shuning uchun vertolyotdagi tibbiy javob beruvchilar travma joyida yuqori darajada yordam koʻrsatish bilan birga travma markaziga tezroq yetkazib berishni amalga oshirishi mumkin. Ular shuningdek, bemorlarni jamiyat shifoxonalaridan travma markazlariga olib borishda ogʻir ahvolga tushgan bemorlarga tibbiy yordam koʻrsatish imkoniyatiga ega. Kamchiliklari. Havo tez yordam transporti qimmatga tushadi, agar notoʻgʻri foydalanilsa, iqtisodiy jihatdan samarali boʻlmaydi. Agar bemor shifoxonaga yaqin joyda notoʻgʻri joylashtirilsa, havo tez yordam samolyoti bemorning shifoxonaga yetib borishida kechikishga sabab boʻlishi mumkin. 1996-yilda oʻtkazilgan tadqiqotda Angliya va Uelsda havo tez yordam xizmatlari havo tez yordamida xizmat koʻrsatilgan bemorlar uchun (yaʼni 999 qoʻngʻirogʻidan shifokor transporti bemor joyiga yetib borgan vaqtgacha) avtomobil javob berish vaqtlarida yaxshilanish boʻlganiga hech qanday dalil koʻrsatilmagan, bu esa quruqlik tez yordamida xizmat koʻrsatilgan bemorlar bilan solishtirganda. Xuddi shu tahlil havo tez yordamida xizmat koʻrsatilgan bemorlar shifoxonaga tezroq yetib bormasligini aniqladi . Oʻsha mualliflar Kornuoll va Londonda sogʻliqni saqlash natijalarini oʻrganishganda, havo tez yordam (HEMS) xizmatining travma bemorlarining omon qolishiga ijobiy taʼsir koʻrsatishini isbotlovchi hech qanday dalil topmadilar.