Tatyana Trofimova. Tatyana Alekseyevna Trofimova (1905-yil 17-yanvar, Moskva —1986-yil 5-aprel, Moskva) – sovet antropologi, Oʻrta Osiyo va Sharqiy Yevropa xalqlari antropologiyasi va paleoantropologiyasi boʻyicha mutaxassis, biologiya fanlari nomzodi (1939), tarix fanlari doktori (1964). Biografiyasi. Tatyana Trofimova 1905-yil 17-yanvarda Moskvada oʻqituvchilar oilasida tugʻilgan. 1914—1919-yillarda Tatyana Trofimova xususiy gimnaziyada, keyinroq Moskvadagi yagona mehnat maktabida oʻqigan. 1919—1923-yillarda Moskva viloyatidagi Novo-Ierusalimskaya stantsiyasidagi „Iskra № 3“ ikkinchi darajali maktab-bolalar uyida SSSR FA Etnografiya institutining asoschisi, boʻlajak turmush oʻrtogʻi S. P. Tolstov (1907—1976) bilan uchrashdi. 1923—1930-yillarda Trofimova Moskva davlat universitetida (biologiya boʻlimi, antropologiya kafedrasi) oʻqigan. Ilmiy faoliyati. 1931-yildan 1934-yilgacha Tatyana Trofimova Moskva davlat universiteti davlat antropologiya institutida irqshunoslik boʻyicha aspiranturada oʻqigan. 1925—1940-yillarda Tatyana Alekseyevna Trofimova bir qator ekspeditsiyalarda qatnashgan (1947-yildagi avtobiografiyasidan olingan, shaxsiy fayl: l. 10-11): Ekspeditsiya materiallari irqshunoslik va inson morfologiyasi sohasida metodologiyani yaratish uchun faktik asos boʻlgan. Antropologlar va tegishli fanlarning vakillari bugungi kungacha ulardan foydalanadilar. Olingan natijalar asosida oʻnlab ilmiy ishlar chop etildi. 1939-yilda Tatyana Alekseyevna Trofimova Volga tatarlarining antropologik tarkibi mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi (ilmiy rahbar – prof. V. V. Bunak), fan nomzodi ilmiy darajasini olgan. 1941-yilda Tatyana Alekseyevna Trofimova va uning oilasi Tataristonga evakuatsiya qilindi va u yerda qishloq maktabida dars beradi. SSSR Fanlar akademiyasining Etnografiya institutidagi faoliyati. 1943-yil avgustda Tatyana Alekseyevna Trofimova Moskvaga qaytib keldi va SSSR Fanlar akademiyasi Prezidiumining 1942-yil dekabrdagi farmoni bilan tashkil etilgan SSSR Fanlar akademiyasining Etnografiya institutining Moskva boʻlimida ish boshlaydi. Uning eri S. P. Tolstov institut direktori etib tayinlandi. V. V. Bunak antropologiya boʻlimi boshligʻi boʻldi. Deyarli 36 yil davomida Tatyana Alekseyevna Trofimova SSSR Fanlar akademiyasining Etnografiya institutida ishlagan (1943-yil iyun – 1979-yil aprel). Asosiy yoʻnalishi antropologik maʼlumotlar asosida slavyan va boshqa xalqlarning etnogenezi jarayonlarini oʻrganish, Oʻrta Osiyo xalqlari etnogenezi muammosi bilan bogʻliq holda qadimgi Xorazm va unga tutash hududlardan olingan paleoantropologik materiallarni oʻrganishdir. 1950—1960-yillarda Tatyana AlekseyevnaTrofimova xalqaro kongresslar va ilmiy majlislarda qatnashgan. 1956-yilda Parijda, 1959-yilda Budapeshtda Vengriyadagi antropologlar konferentsiyasida, 1960-yilda Parijdagi VI ICAENda, 1961 va 1965-yillarda Chexoslovak antropologlarining V va VIII kongresslarida, 1961-yilda Dehlida Hindiston arxeologik xizmatining 100 yilligiga bagʻishlangan konferentsiyada qatnashgan. 1963-yilda SSSR Fanlar akademiyasi Etnografiya institutida Tatyana Alekseyevna Trofimova „Paleoantropologiya boʻyicha Xorazm va unga tutash viloyatlarning qadimgi aholisi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Dissertatsiya himoyasi nashr etilgan ishlar toʻplami asosida oʻtkazildi. 1964-yil may oyida unga tarix fanlari doktori ilmiy darajasi berildi. 1963—1964-yillarda SSSR Fanlar akademiyasining Iqtisodiyot instituti antropologiya boʻlimi mudiri, 1964—1968-yillarda katta ilmiy xodim, 1969—1976 yillarda antropologiya kafedrasi mudiri. 1976-yil mayda katta ilmiy maslahatchi lavozimiga oʻtkazildi, 1979-yil 2-aprelda nafaqaga chiqdi. Tatyana Alekseevna 1986-yil 5-aprelda Moskvadagi uyida vafot etgan . Kuntsevo qabristoniga, erining yoniga dafn qilingan. Bibliografiyasi. Bibliografiyasi G. A. Aksyanova tomonidan Tatyana Alekseyevna Trofimova tavalludining 105 yilligiga bagʻishlangan konferensiya materiallari asosida tuzilgan. Oilasi. Eri Sergey Pavlovich Tolstov (1907 —1976) sovet tarixchisi, etnograf, arxeolog, Oʻrta Osiyo xalqlari tarixi tadqiqotchisi; qoraqalpoq xalqining tarixi, etnogenezi, madaniyati, qadimgi Xorazm sivilizatsiyasining kashfiyotchisi. Etnografiya instituti direktori, Sharqshunoslik instituti direktori va SSSR Fanlar akademiyasi Prezidiumining ilmiy kotibi (bir vaqtning oʻzida), shuningdek, etnografiya boʻlimi mudiri (1939—1951) va Moskva davlat universitetining tarix fakulteti (1943—1945) dekani. SSSR FA muxbir aʼzosi (1953), Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasining faxriy aʼzosi. Qizi Lada Sergeevna Tolstova (1927—1991) Etnografiya instituti qoraqalpoq etnografiyasi boʻyicha mutaxassis.