Psoriaz artriti. Psoriaz artriti "(PsA)" psoriaz bilan kechadigan surunkali rivojlanib boruvchi yondosh kasallikdir. Asosan kichik boʻgʻinlar kasallanadi (interfalangeal) barmoqlar va oyoq barmoqlari, umurtqa pogʻonasi). Epidemiologiya. Aholi orasida bu kasallikning tarqalishi 2-3% ni tashkil qiladi va 3,5 dan 47% gacha bemorlarda artrit rivojlanishi mumkin. Koʻpincha psoriaz artriti 20 yoshdan 50 yoshgacha boshlanib, erkaklar va ayollar bir xilda kasallanishi mumkin. Yosh erkaklarda psoriaz artritini birmuncha ogʻir kechishi holatlari mavjud. Psoriaz artritining oldini olish uchun uni keltirib chiqaruvchi sabablar toʻliq oʻrganilishiu lozim. Boʻgʻimlarning funksional qobiliyatini saqlab qolish va psoriatik artritning rivojlanishini sekinlashtirishga qaratilgan ikkilamchi profilaktika (yaʼni, kasallik boshlanganidan keyin bemor ahvolining yomonlashishini oldini olish) amalga oshirilmoqda. Etiologiya. Psoriaz artritining etiologiyasi hali ham nomaʼlum, bu kasalikka genetik, immunologik va atrof-muhit omillari ham taʼsir koʻrsatadi. Klinik rasm. Sinovit va boʻgʻimlardagi destruktiv oʻzgarishlar patogenezida TNF-a asosiy rol oʻynaydi. U endoteliya hujayralarini faollashtiradi, fibroblast proliferatsiyasini ragʻbatlantiradi. Matritsa metalloproteinazalarining ekspressiyasini ragʻbatlantiradi, kollagenaza va prostaglandin E2 sintezini ragʻbatlantiradi, osteoklastlarni faollashtiradi va bir qator xemokinlar ishlab chiqarishni tartibga soladi. Klinik shakllar. Distal shakl – asosan oyoq va qoʻllarning distal interfalangeal boʻgʻimlari taʼsirlanadi. Bemorlarning 5% ida bu turdagi shikastlanishlar uchraydi. Assimetrik mono-, oligoartrit – tizza, bilak, tovon, tirsak boʻgʻimlari va oyoq hamda qoʻllarning proksimal interfalangeal boʻgʻimlari taʼsirlanadi. Psoriaz artriti bemorlarning 70% da uchraydi. Revmatoid artritda boʻlgani kabi, tananing romatoidga oʻxshash juft boʻgʻimlarini zararlaydi. Bu hol bemorlarning 15-20% da uchraydi, asosan nosimmetrik poliartrit, lekin baʼzida assimetrikdir. Psoriaz artriti, himoyalangan yoki periferik artrit bilan birgalikda kechishi ham mumkin. Bu ankilozan spondilitda boʻlgani kabi, umurtqa pogʻonasi, sakroiliak boʻgʻimning yalligʻlanishidir. Koʻpincha periferik artrit bilan birlashtiriladi, faqat 2-4% hollarda izolyatsiya qiliadi. Mutilat artrit – bu barmoqlarning koʻp yoʻnalishli subluksatsiyasi bilan barmoqlar yoki oyoqlarning qisqarishi. Yaʼni „teleskop“ deformatsiyasining shakllanishidir. Bemorlarning atigi 7 foizida topilgan noyob shakl boʻlib, mahalliy osteoliz psoriatik artritning barcha klinik shakllarida rivojlanishi mumkin. Davolash. Psoriaz artritining asosiy koʻrinishlari periferik artrit, daktilit, entezit, spondilitdir. Tashxis. Psoriaz tashxisi CASPAR mezonlari asosida tekshirib koʻriladi. CASPAR mezonlariga koʻra, bemorlarda qoʻshma yalligʻlanish kasalliklari (artrit, spondilit yoki entezit) boʻyicha aniqlanadi. Quyidagi besh toifadan ≥3 ball toʻplashi kerak. Differensial diagnostika. Psoriatiz artritini quyidagi yalligʻlanish va degenerativ qoʻshma kasalliklardan ajratish kerak: Psoriazni davolash uchun quyidagi dorilar guruhlari qoʻllanadi: