Oʻzbek milliy maqom sanʼati markazi. Oʻzbek milliy maqom sanʼati markazi — Oʻzbekistonning madaniy merosini asrash, rivojlantirish va targʻib qilishga qaratilgan davlat muassasasi. Ushbu markaz maqom sanʼatining mumtoz va zamonaviy ijrochilik anʼanalarini ilmiy asosda oʻrganish, ularni kelajak avlodga yetkazish hamda xalqaro miqyosda keng targʻib qilish maqsadida tashkil etilgan. Asosiy vazifalari. Oʻzbek milliy maqom sanʼati markazi quyidagi asosiy vazifalarni amalga oshiradi: Maqsad va ahamiyat. Markaz Oʻzbekistonning boy madaniy merosini kelgusi avlodlarga yetkazish, xalqaro madaniy almashinuvni kengaytirish hamda maqom sanʼatini milliy va jahon miqyosida keng targʻib qilish orqali sanʼatning rivojiga ulkan hissa qoʻshishni maqsad qiladi. Manzil va faoliyat. Markazning bosh binosi Toshkent shahrida joylashgan boʻlib, u respublikaning barcha hududlarida oʻz filiallariga ega. Ushbu filiallar orqali markazning maqsad va vazifalari har bir viloyatda amalga oshiriladi. Ustoz-shogird maktabi bo‘limi. Ustoz-shogird maktabi bo‘limi O‘zbek milliy maqom san’atining tarixiy shakllanishi va rivojlanish jarayonlarini chuqur o‘rganish, ularning zamonaviy ijro mahorati va ijodiy bosqichlarini an’anaviy mezonlar asosida takomillashtirishga yo‘naltirilgan faoliyat olib boradi. Mazkur bo‘lim maqom ijrochiligining o‘ziga xos lokal xususiyatlarini saqlab qolgan holda, zamonaviy talqinlarini ham rivojlantirishga xizmat qiladi. Bo‘limda faoliyat olib borayotgan ustozlar. Mazkur ustozlar o‘z mahoratlari va tajribalari orqali yangi avlod maqomchilari tarbiyasiga ulkan hissa qo‘shib, milliy san’atni rivojlantirish va kelgusi avlodlarga yetkazishda faol ishtirok etmoqdalar. Muhim natijalar. Ustoz-shogird maktabi bo‘limi maqom san’atining saqlanishi va rivojlanishi uchun nazariy va amaliy jihatdan muhim hissa qo‘shadi. Shuningdek, milliy san’atimizning boy merosini xalqaro miqyosda tanitish, yangi avlod maqomchilarining yetishib chiqishida mustahkam poydevor yaratadi. Maqom san’atini ilmiy rivojlantirish bo‘limi. Maqom san’atini ilmiy rivojlantirish bo‘limi O‘zbekiston milliy maqom san’atining tarixiy shakllanishi, ijodiy hamda amaliy rivojlanish jarayonlarini ilmiy-nazariy jihatdan tadqiq qilish va chuqur o‘rganish bilan shug‘ullanadi. Mazkur bo‘lim milliy musiqa merosini ilmiy jihatdan tahlil qilish, maqom san’atini nazariy asoslash hamda uni rivojlantirish uchun ilmiy-amaliy tadbirlarni amalga oshirishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan. Muhim natijalar. Bo‘lim maqom san’atining ilmiy rivojlanishiga hissa qo‘shib, milliy madaniyat va musiqa merosining saqlanishini ta’minlashga xizmat qiladi. Nashr etilgan ilmiy ishlar va maqom namunalariga asoslangan audiovizual materiallar xalqaro miqyosda O‘zbekiston maqom san’atining tanilishiga imkon yaratadi. Bo‘lim, shuningdek, milliy maqom san’atining ilmiy asoslari bilan zamonaviy ijrochilik amaliyotini boyitishga hissa qo‘shadi. Mazkur bo‘lim faoliyati nafaqat O‘zbekiston, balki xalqaro miqyosda ham milliy musiqa merosini o‘rganish va targ‘ib qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Cholg‘ularni akustik xususiyatlarini o‘rganish bo‘limi. Cholg‘ularni akustik xususiyatlarini o‘rganish bo‘limi O‘zbekiston maqom san’atining ijrochilik an’analariga asoslangan musiqiy cholg‘ularni zamonaviy talablarga mos ravishda tahlil qilish, takomillashtirish va saqlash maqsadida tashkil etilgan. Ushbu bo‘lim maqom ijrochiligida ishlatiladigan cholg‘ularning akustik xususiyatlarini chuqur o‘rganib, ularning tarixiy va zamonaviy ijro imkoniyatlarini uyg‘unlashtirish bilan shug‘ullanadi. Muhim natijalar. Bo‘limning faoliyati natijasida maqom ijrochiligi uchun yuqori sifatli akustik audiolar yaratiladi va ijrochilik san’ati yanada boyitiladi. An’anaviy maqom cholg‘ularining akustik imkoniyatlari zamonaviy talablar bilan uyg‘unlashtirilib, milliy musiqa merosini xalqaro miqyosda tanitishga xizmat qiladi. Yunus Rajabiy nomidagi "Maqom" ansambli. Yunus Rajabiy (1897–1976), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist va akademik, 20-asr oʻzbek musiqa san’atining rivojiga ulkan hissa qoʻshgan ijodkordir. U Toshkent shahrining Chaqar mahallasida, san’atsevar bogʻbon Rajab ota oilasida dunyoga kelgan. Yoshligidan musiqaga boʻlgan qiziqishi va tabiiy iste’dodi tufayli u oʻzining noyob tinglov idroki va hofiza qobiliyatini rivojlantirgan. Yunus Rajabiy dastlab madrasada ta’lim olib, keyinchalik Turkiston xalq konservatoriyasi (1919–1923), Toshkent Oliy musiqa maktabi (1934) va Moskvadagi bastakorlar kursida (1940–1941) oʻqigan. Musiqiy faoliyatida dutor chalishni Mirza Qosimdan oʻrgangan, oʻzbek mumtoz musiqa an’analarini esa Hoji Abdulaziz, Toʻychi hofiz va Domla Halimlardan oʻzlashtirgan. Ansambl tashkil etilishi. 1958-yilda Yunus Rajabiy asoschiligida va rahbarligida "Maqom" ansambli tashkil etildi. Ushbu ansamblning asosiy maqsadi oʻzbek maqom san’atini asrash va targʻib qilish boʻlib, unda oʻzbek mumtoz musiqa asarlari, jumladan, “Shashmaqom”, ijro etiladi. Ansamblning birinchi tarkibi taniqli sozanda va xonandalar, jumladan, Turgʻun Alimatov, Berta Davidova, Orif Alimaxsumov va boshqalar ishtirokida shakllantirilgan. Ansamblning dastlabki yillarida Shashmaqomning maqom ashula yoʻllari va cholgʻu yoʻllaridan iborat 22 grammplastinka yozib olingan. Bu ijodiy yutuq oʻzbek milliy musiqa merosini saqlash va avlodlarga yetkazishda muhim qadam boʻldi. Birinchi avlod san’atkorlari. Ansamblning ilk avlodida quyidagi mashhur ijodkorlar faoliyat olib borgan: Yunus Rajabiy, Turgʻun Alimatov, Berta Davidova, Kommuna Ismoilova, Fahriddin Sodiqov, va boshqalar. Hozirgi kungacha bu avloddan tirik qolgan san’atkorlar orasida Hadiya Yusupova, Tohir Yusupov, va Erkin Yoʻldoshev bor. Ikkinchi avlod san’atkorlari. Ansamblning keyingi avlodida Hasan Rajabiy, Izro Malakov, Abdulhoshim Ismoilov kabi ijodkorlar oʻz faoliyatini davom ettirgan. Ularning ijodi ansamblning an’anaviy ijro yoʻnalishini saqlash va rivojlantirishda davom etdi. Hozirgi avlod. Bugungi kunda Yunus Rajabiy nomidagi "Maqom" ansamblida ustozlar va bir qancha yosh va tajribali san’atkorlar faoliyat olib bormoqda. Ansamblning badiiy rahbari - Abduhoshim Ismoilov Musiqa rahbari - Abduraxmon Xoltojiyev Ansambl tarkibida 60ga yaqin sozanda va xonandalar faoliyat yuritadi, ular orasida Abdurashidov Abdulaxat, Orziyev Odil, Gulbaxor Erkulova, Ibragimov Abdinabi, Kenjayev Bobur, Do‘stmurodov Quvonchbek, Ergashev Alimardon, Alimaxsumov Sharofiddin, Ergashev Azamat, Ismoilova Adolat, Jumanova Moxichexra, Ashiraliyev Furqatbek, Farmonova Nafisa, Ruzimov Ziyodjon, Shodmonova Durdona, Muxtarov Lazizbek, Berdiyev Shovkat, Mirminov Rustamjon, Saidova Maftuna, G‘ofurova Dilrabo, Ermuhammadova Ozodaxon, G‘aniyev Jasurbek, To‘rayeva Klara, Murotaliyeva Nargizaxon, Jumanazarov Temurbek, Solijonov Xushnudjon, Abdurashidova Mexrinigor, Axadjonov Asilbek, Akramov Og‘abek, Aliyev Murodjon, Akbarova Mushtari, Aliyev Dostonbek, Nosirov Dostonbek, Abdulatipov Toxirjon, Mo‘minov Mansurbek, Matanov Ikram, Yuldashbayev Azizbek, Turgunov Toxir, Mirzayev Fahriddin, Toshpulatov Qobuljon, Salimova Gavxaroy, Tillanazarov Ozodjon, G‘ofurov Sardorbek, Akramov Otajon, Fazilov Gulomkodir, Orziyev Boboqul, Zokirjonov Xotamjon, Muxtorov To‘ra, Irgashev Mirkomil, Karimjanov Alisher,Maxkamov G‘ofurjon, Norov Feruzbek, Mamadiyev Artikmirza, Davranova Maxfuza, Axmedov Elmurod, Burxanov Otabek, Yunusov Sunnatilla kabi san’atkorlar bor. Ansamblning roli va ahamiyati. Yunus Rajabiy nomidagi "Maqom" ansambli oʻzbek xalqining madaniy merosini asrash, milliy musiqa san’atini yangi avlodlarga yetkazish va xalqaro miqyosda targʻib qilishda alohida ahamiyatga ega. Ansambl mamlakat ichida va xalqaro sahnalarda koʻplab muvaffaqiyatli konsert dasturlarini oʻtkazib, Oʻzbekistonning madaniy brendiga aylangan. Xulosa. "Maqom" ansambli Yunus Rajabiy asos solgan ulkan ijodiy an’analarning davomchisi boʻlib, oʻzining ijrochilik mahorati bilan nafaqat Oʻzbekistonda, balki xorijiy mamlakatlarda ham mashhurlikka erishgan. Ansambl bugungi kunda oʻz faoliyatini izchil davom ettirib, oʻzbek maqom san’atini dunyo madaniyatiga tanitishda katta hissa qoʻshmoqda. Xalqaro maqom san'ati anjumani. Xalqaro maqom san'ati anjumani O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 17-noyabrdagi PQ-3391-son qarori asosida har yili ikki marotaba o‘tkaziladi. Bu anjuman maqom san'ati, uning tarixiy va zamonaviy shakllarini muhokama qilish, xalqaro miqyosda ilmiy almashinuvlarni amalga oshirish hamda maqom san'ati bo‘yicha yirik tadqiqotlar olib borish uchun muhim mexanizm hisoblanadi. Birinchi Xalqaro maqom san'ati anjumani 2018-yil 6-10-sentyabrda Qashqadaryo viloyatining Shahrisabz shahrida yuqori badiiy saviyada o‘tkazildi. Ushbu anjumanda 73 mamlakatdan 300 nafarga yaqin taniqli musiqashunos olimlar, mutaxassislar va ijrochilar ishtirok etdilar. Ikkinchi Xalqaro maqom san'ati anjumani 2024-yilning 27-30-iyun kunlari Jizzax viloyatining Zomin tumanida YUNESKO va AYSESKO tashkilotlari shafeligi ostida o‘tkazildi. Ushbu anjumanda 80 dan ortiq davlatlardan 400 nafardan ko‘proq ishtirokchi qatnashdi. Anjumanlar davomida maqom san’ati ijro uslublari, o‘quv metodikalari va maqom musiqasining xalqaro miqyosda rivojlanish istiqbollari muhokama qilinadi. Maqom anjumanida, shuningdek, xalqaro tanlov ham o‘tkaziladi, unda ishtirokchilar maqom san’ati ijro etish bo‘yicha o‘z mahoratlarini namoyish etadilar.