Libertarianizm. Libertarianizm (fransuzcha: "libertaire", lotincha: "libertas", ya'ni 'erkinlik') — siyosiy falsafa bo‘lib, erkinlik, shaxsiy suverenitet va ozodlikni asosiy qadriyat sifatida qaraydi. Ko‘pgina libertarianlar erkinlikni no-agressiya tamoyili asosida tushunib, har bir shaxs o‘z hayotini xohlagancha kechirishi mumkin, agar bu boshqa odamlarning huquqlarini buzish yoki ularga zo‘ravonlik qilishni o‘z ichiga olmasa, deb hisoblaydilar. Libertarianlar individual avtonomiya va siyosiy o‘z-o‘zini boshqarishni kengaytirishni yoqlaydi hamda qonun oldida tenglik va fuqarolik huquqlarini himoya qilish tamoyillarini ta’kidlaydilar. Bular orasida birlashish erkinligi, so‘z erkinligi, fikrlash erkinligi va tanlov erkinligi kabi huquqlar mavjud. Ular odatda shaxsiy erkinlikni qo‘llab-quvvatlaydilar va davlat hokimiyati, urush, militarizm va millatchilikka qarshi chiqadilar, lekin mavjud iqtisodiy va siyosiy tizimlarga bo‘lgan munosabatlarda farqlanishlari mumkin. Libertarianizmning kelib chiqishi. Siyosiy libertarianizmning kelib chiqishi. Libertarianizm 19-asrning o‘rtalarida paydo bo‘lib, dastlab anti-avtoritar va anti-davlat mafkura sifatida rivojlandi. Dastlabki libertarianlar (sotsial anarxistlar, libertar kommunistlar va libertar sotsialistlar) davlat hokimiyatini kamaytirish yoki yo‘q qilishga intilgan. Ular kapitalizm va ishlab chiqarish vositalarining xususiy egaligiga qarshi bo‘lib, kooperativ yoki jamoaviy egalikni afzal ko‘rganlar. Libertarian harakatining o‘sishi. 20-asr o‘rtalarida AQShda anarxo-kapitalizm va minarxizm tarafdorlari "libertarian" atamasini qo‘llay boshladilar. Minarxistlar davlatning faqat tabiiy huquqlarni himoya qilish bilan cheklanishi lozimligini ta’kidlashgan bo‘lsa, anarxo-kapitalistlar barcha davlat institutlarini xususiy muqobillari bilan almashtirishni taklif qilgan. Bu davrda "libertarian" atamasi klassik liberalizm an’analari bilan bog‘langan holda bozor iqtisodiyoti va shaxsiy mulk huquqlarini himoya qilish tarafdorlari tomonidan qo‘llanila boshlandi. Bu holat Buyuk Depressiya va Yangi Kelishuv siyosatidan so‘ng ko‘plab amerikalik liberallar klassik liberalizm tamoyillaridan voz kechib, progres-siyosat va iqtisodiy intervensionizmni qo‘llab-quvvatlashga o‘tishi natijasida yuzaga keldi. 1970-yillardan boshlab, ushbu libertarianizm shakli AQShdan tashqariga ham tarqaldi. Buyuk Britaniya, Isroil, Janubiy Afrika va Argentina kabi mamlakatlarda libertarian partiyalar tashkil etildi. Libertarianizmning asosiy yo‘nalishlari. Libertarianizm bir necha turli oqimlarga bo‘linadi: Libertarianizm va zamonaviy siyosat. Libertarianizm bugungi kunda ko‘plab mamlakatlarda siyosiy harakat sifatida namoyon bo‘lmoqda. Ayniqsa, AQSh va Yevropada libertarian partiyalar mavjud bo‘lib, ular kichik hukumat, kam soliq va erkin bozorni targ‘ib qiladilar. Libertarianizmga tanqidiy yondashuvlar. Libertarianizm ko‘plab faylasuf va iqtisodchilar tomonidan tanqid qilinadi. Ba’zi asosiy tanqidlar quyidagicha: