Sibir xonligi. Sibir xonligi — Sibirning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan turk-moʻgʻul qabilalari boshqargan tatar xonligi. Oʻz tarixi davomida Shayboniylar va Toybugʻiylar sulolasi aʼzolari xonlikda hukmronlik qilish uchun tez-tez urushishgan. Bu raqobatdosh qabilalarning ikkalasi ham Joʻji va uning beshinchi oʻgʻli Shaybon(Shibon) orqali toʻgʻridan-toʻgʻri Chingizxonga borib taqaladi. Xonlik hududi bir vaqtlar Moʻgʻullar imperiyasining ajralmas qismi boʻlgan, keyinchalik 1242-1502-yillarda Oltin Oʻrda nazoratiga oʻtgan. Sibir xonligida turkiy sibir tatarlari, boshqirdlar va turli xil ural tillarida, jumladan, Xanti, Mansi va Selkup tillarida soʻzlashuvchi etnik jihatdan xilma-xil aholi mavjud bo'lgan. Sibir xonligi tarixda eng shimoliy musulmon davlat boʻlgan. Aristokratiyasi. Sibir xonligini turli Sibir qabilalaridan chiqqan Mirzalar (bu oliyjanob unvon) boshqargan. Bu mirzalar Sibir xonining hokimiyati ostida boshqaruvchilik qilishardi . Mirzolar Sibir xonligining jangchilarini ham jangga olib borgan va Tyumen va Sibir xonlariga "nominal" sodiqlik qilgan. Madaniyati. Islom Sibir xonligining rasmiy dini bo'lgan. Bu hukmron Tyumen va Sibir "xonlarining" dini edi. Tyumenda ham, Sibirda ham hukmron tabaqa tomonidan katta masjidlar, saroylar va mustahkam devorlar qurilgan. Islom diniga nafaqat xon, balki mirzolar ham eʼtiqod qilganlar, ular koʻpincha Oʻrta Osiyoning Buxoro va Samarqand kabi mashhur islom markazlarida taʼlim olganlar. Biroq, shamanizm va boshqa anʼanaviy eʼtiqodlarga ham koʻpchilik tomonidan amal qilgan. Baʼzi guruhlar shamanizm elementlarini oʻzida mujassam etgan islomning shakliga amal qilgan. Sibir xonligining yetakchi imomlari va muftiylari Qozon va Samarqandda maʼlum bir taʼsirga ega boʻlgan. Sibir xonligi tarixda eng shimoliy musulmon davlati boʻlgan. Uning hududlari hatto Shimoliy Muz okeanining qirgʻoq qismlarini ham oʻz ichiga olgan. Sibir xonligi Oʻrta Osiyo va Qozon xonligi bilan keng savdo aloqalariga ega edi. Xonlar roʻyxati. "Taybugʻiylar roʻyxati" : "Shayboniylar roʻyxati:"