Gematit. Gematit (yunoncha: haima — "qon"), temir yaltirogʻi — temirning keng tarqalgan minerali. Kimyoviy formulasi - Gʻe2O3. Tarkibida 70% gacha temir bor. Baʼzan titan (11% gacha TiO2 titanogematit), alyuminiy (14% gacha A12O, — alyumogematit), marganes (17% gacha — marganesgematit), suv (N,0 8% gacha gidrogematit) aralashmalari boʻladi. Trigonal singoniyali. Kristallari koʻpincha "plastinkasimon", varaqsimon, buyrak shaklida, rangi poʻlatrang — kulrangdan qoragacha. Yarim metallsimon yaltiraydi. Chinniga chizilsa qizil iz qoldiradi. Qattiqligi - 6—6,5. solishtirma og'irligi - 5,3. Qizdirilganda magnitlanadi, 1594° temperaturada eriydi. "Gematit intruziv" jinslarda, gidrotermal konlarda kvars, barit, magnetit, xlorit bilan birga va vulkan kraterlari devorlarida uchraydi. Nurash jarayonida temir gidroksidlarining suvsizlanishi natijasida ham gematit hosil boʻladi. Regional metamorfizm jarayonida gematitning juda katta massalari vujudga keladi. Oʻzbekistonda Chatqol-Qurama togʻlaridagi temir konlarida (Surenota. Gʻova, Toʻrangli, Chaqadambuloq), koʻp metalli konlarda (Qoʻrgʻoshinkon, Oltintopkan, Konsoy) koʻp tarqalgan. Ukraina (Krivoy Rog), Rossiya Federatsiyasi (Kursk magnit anomaliyasi, Ural togʻlari, Sibirda), AQSH, Kanada, Braziliya, Hindiston va boshqa mamlakatlarda yirik konlari bor. Gematit rudalari choʻyan va poʻlat olishda muhim xom ashyo hisoblanadi. Toza "kukunsimon xillari" boʻyoq tayyorlashda ishlatiladi: gematit — temir olinadigan ruda.