Tezkor toʻtiqush. Tezkor toʻtiqush — (Lathamus discolor) keng dumli toʻtiqush turi boʻlib, faqat Avstraliyaning janubi-sharqida uchraydi. Bu tur yozda Tasmaniya hududida koʻpayadi va shimoldan janubi-sharqiy materik Avstraliyaga Griffitdan — Yangi Janubiy Walesdagi Varialdadan va qishda gʻarbdan Adelaidaga koʻchib oʻtadi. Bu koʻchmanchi migrant boʻlib, oziq-ovqat mavjud boʻlgandagina hududlarga joylashadi. Bu turdagi toʻtilar jiddiy xavf ostida va baʻzi joylarda naslchilik urgʻochi va uyalariga kiritilgan shakar planerlarining ("Petaurus breviceps shunaqa nomli toʻti turi, shakar planerlari deta tarjima qilingan") qattiq yirtqichlanishi kuzatilmagan yaʼni yirtqich emas, ammo potentsial jiddiy yangi tahdidni koʻrsatadi. Shakar planerining yirtqichligining darajasi daraxt kesish ogʻir boʻlgan joylarda eng yomoni sanalarkan, bu tahdidlar sinergik tarzda oʻzaro ularga taʼsir qilar ekan. Samarali populyatsiya sonining genetik dalillari shuni koʻrsatadiki, minimal potentsial populyatsiya soni hozirda 300 ta tez toʻtiqush sonidan kam hisoblanadi. Genetik dalillar 2031-yilga kelib turning yoʻq boʻlib ketishi mumkinligini koʻrsatish uchun tezkor toʻtiqushlar haqidagi demografik maʼlumotlardan foydalangan oldingi tadqiqotlar natijalarini tasdiqlaydi. Taksonomiyasi. Jarroh John White 1790-yilda chaqqon toʻtiqushni qizil yelkali paroket ("Psittacus" discolor) deb taʼriflagan. U 1830-yilda Rene Primever Lesson tomonidan "Lathamus" jinsiga kiritilgan edi. 2011-yilda yadro va mitoxondriyal DNKni oʻz ichiga olgan genetik tadqiqot boʻyicha natijalar shuni koʻrsatdiki, chaqqon toʻtiqush taxminan 14 million yil oldin ajralib chiqqan "Prosopeia", "Eunymphicus" va "Cyanoramphus" avlodlarini keltirib chiqaradigan naslning dastlabki novdasi boʻlgan yaʼni avvalgi nasliga borib taqaladi. "Tezkor toʻtiqush" Xalqaro ornitologlar ittifoqi (XOQ) tomonidan rasmiy umumiy nom sifatida belgilangan. Tavsifi. Tezkor toʻtiqush taxminan uzunligi 25 sm (10 in) tashkil etadi, uzun uchli qanotlari va uzun torayib ketgan quyruq patlari bor. U asosan yashil rangga ega boʻlib, koʻk rangli toj va tumshugʻining tepasida va ostidagi yuzida qizil rangga ega. Voyaga yetgan urgʻochisi biroz xiraroq rangda, balogʻatga yetmaganida esa toʻq jigarrang iris va och toʻq sariq rangga egan boʻladi. Peshonadan tomoqqa qip-qizil, shuningdek, qanotning tepasida, chetida qip-qizil yamoq bor. Ular shovqinli, doimo faol va namoyishkor koʻrsatadi va toʻgʻridan-toʻgʻri parvozlari bilan juda tez harakat qiladi. Tarqatish. Genetik dalillar natijasi shuni koʻrsatdiki, tezkor toʻtiqush har yili landshaft boʻylab harakatlanadigan yagona, genetik jihatdan aralash va koʻchmanchi populyatsiyadir. Koʻchmanchi boʻlgani sababli, tezkor toʻtiqushlar juda katta potentsial hududda paydo boʻlishi mumkin, ammo maʼlum bir joyda yashab qolishi mahalliy oziq-ovqat mavjudligiga bogʻliq. Biroq, Tasmaniya naslchilik oraligʻida tezkor toʻtiqushlar maʼlum bir joyda uya qoʻyish uchun oziq-ovqatga va yaqin joyda joylashgan tegishli uyaga muhtoj boʻlishadi. Tezkor toʻtiqush har yili Tasmaniya va Avstraliyaning materik qismi oʻrtasidagi Bass boʻgʻozi boʻylab koʻchib oʻtadi. Ular sentyabr oyida Tasmaniyaga keladi va mart va aprel oylarida janubi-sharqiy Avstraliyaga qaytib uchib ketadilar. Ularni shimolda janubi-sharqiy Queensland va gʻarbda Janubiy Avstraliyadagi Adelaidagacha topish mumkin, garchi yaqinda kuzatuvlar shtatning janubi-sharqiy qismida cheklangan boʻlsada, tezkor toʻtiqushlar koʻchmanchi migrantlar boʻlgani uchunularning biron bir joyda paydo boʻlishini oldindan aytish qiyin. Garchi ular bir xil joylarga qayta-qayta qaytishsada, mahalliy hodisa faqat maʼlum bir yilda oziq-ovqat (gullaydigan daraxtlar) mavjud yoki yoʻqligiga qarab vaqti-vaqti bilan sodir boʻlishi ham mumkin yaʼni qaytmasliklari ham mumkin ekan. Adabiyotlari. Soʻnggi tadqiqot natijalari. Tezkor toʻtiqush 2009-yildan beri Avstraliya Milliy Universitetining Fenner atrof-muhit va jamiyat maktabining Qiyin qushlar tadqiqot guruhi tomonidan oʻrganilmoqda. Quyida ularning tadqiqot natijalari keltirilgan: