Yutilgan doza. Yutilgan doza – bu ionlashtiruvchi nurlanish taʼsirida materiyada toʻplangan energiyaning oʻlchovi boʻlgan doza miqdori. Soʻrilgan doza radiatsiyaviy himoya (zararli taʼsirlarni kamaytirish) va radiologiyada (potentsial foydali taʼsirlar, masalan, saraton kasalligini davolashda) tirik toʻqimalarda dozani qabul qilishni hisoblashda qoʻllanadi. Bundan tashqari, radiatsiyaning jonsiz moddalarga taʼsirini toʻgʻridan-toʻgʻri solishtirish uchun ishlatiladi, masalan, nurlanishning qattiqlashishi. SI oʻlchov birligi grey (Gy) boʻlib, u har bir kilogramm modda uchun soʻrilgan bir Joul energiya sifatida belgilanadi. Qadimgi, SI boʻlmagan CGS birligi rad, asosan AQShda ham qoʻllanadi. Deterministik effektlar. Anʼanaviy ravishda nurlanishdan himoya qilishda oʻzgartirilmagan soʻrilgan doza faqat oʻtkir dozaning yuqori darajasi tufayli sogʻliqqa bevosita taʼsir koʻrsatish uchun ishlatiladi. Bu toʻqimalarning taʼsiri, masalan, oʻtkir nurlanish sindromida, ular deterministik taʼsirlar deb ham ataladi. Bular qisqa vaqt ichida sodir boʻlishi aniq boʻlgan taʼsirlar. Taʼsir qilish va qusish oʻrtasidagi vaqt aniqroq sinov vositalari mavjud boʻlmaganda dozani aniqlash uchun evristik sifatida ishlatilishi mumkin. Radiatsiya terapiyasi. Toʻqimalarda yutilgan dozani oʻlchash radiobiologiyada muhim ahamiyatga ega, chunki u tushayotgan nurlanish maqsadli toʻqimalarga beradigan energiya miqdorining oʻlchovidir. Dozani hisoblash. Yutilgan doza radiatsiya nurining nurlanish taʼsiriga (ionlar yoki C/kg) ionlashtiriladigan muhitning ionlanish energiyasiga koʻpaytirilishiga teng. Masalan, quruq havoning 20 °C va 101,325 kPa bosimdagi ionlanish energiyasi 33.97±0.05 J/S ni tashkil qiladi. (har bir ion juftiga 33,97 eV) Shunday qilib, 2.58×10−4 C/kg (1 rentgen) taʼsir qilish quruq havoda 8.76×10−3 J/kg (0,00876 Gy yoki 0,876 rad) soʻrilgan dozani yotqizadi. sharoitlar. Agar soʻrilgan doz bir xil boʻlmasa yoki u faqat tananing yoki ob’ektning bir qismiga qoʻllanilsa, har bir nuqtada soʻrilgan dozalarning oʻrtacha massasini olish yoʻli bilan butun elementni ifodalovchi soʻrilgan dozani hisoblash mumkin.