Aryana veja. Aryana veja (Aveseto kitobida "Airyanəm Vaēǰah", qadimiy forschada "Ērān-vēz", fors. "Irānvēj", pahlaviy tilida "Aryānvēžan") – Xorazmning Avestodagi qadimgi nomi. Zardushtiyliknit muqaddas olovi – "Azarxoʻrro" birinchi marta yoqilgan yurt. Etimologiyasi. Aryana veja Avesto kitobida "Airyanem Vaējah" va qadimiy forschadagi Ērān-"v"ēz soʻzlarining qoʻshilib ketilgan holati boʻlib, soʻzning birinchi qismi yaʼni Aryana mos ravishda Avesto kitobidagi "airiia" sifatdoshi yoki qadimiy forschadagi "ēr" soʻzining koʻplikdagi maʼnosidir. Yuqorida keltirilgan ikkala soʻz ham qadimiy forscha "āryah" atamasidan olingan. Forschada "āryah" atamasi forslik degan maʼnoni anglatadi. Veja soʻzi esa "Vaējah" yoki "Vēz" kabi asos soʻzlardan olingan boʻlib aniq maʼnosi yoʻq. Fridrix Karl Andreas uni sanskrit tilida "hudud", "mintaqa" degan maʼnolari ham bor deb taʼkidlagan. Boshqa tomondan, Emile Benveniste bu soʻzni "oqim" bilan bogʻlaydi va bu tez oqadigan daryo hududiga berilgan taʼrif deb taʼkidlagan. Zardushtiylikda Eron xalqining geografik mintaqasi haqida bir voqea keltirilgan bo'lib. Unda, Mitraning Xara togʻiga qanday yetib borishi va Airyoshayanani (Avesto kitobida "airyō šayana" yaʼni Eron yerlari degan maʼnoni bildiradi) koʻrishi tasvirlangan. Bu atama odatda eronliklar yashaydigan butun yerga nisbatan talqin qilinadi. Biroq, eronlik olim Gerardo Gnoli matnning noaniqligini taʼkidlagan, shuning uchun Airyoshayana, xuddi Aryana veja kabi, faqat Eron mamlakatlari orasida muhim oʻrin egallagan maʼlum bir mamlakatga ishora qilingan deb tushuntirgan. Zardushtiylikda. Qadimgi fors manbalarida Aryana vejaning ma'nosi "Eranvez" degan joy nomiga nisbatan qo'llanilgan. Bu joyda Zaradusht birinchi marta Ahura Mazdadan dinni qabul qilganligi tasvirlangan. Bundan tashqari, Avestoda Aryana vejaning "Adarbaygan" yaqinida joylashganligi va u "Daitya" daryosi orqali "Gobadestan deb" nomlangan mamlakat bilan bog'langanligini haqida keltiriladi. "Gobadestonning" hozirgi qaysi davlat ekanligi aniq emas, lekin uning nomi Sugʻdestonning buzib koʻrsatilishi sifatida talqin qilingan va hozirgi Xorazm hududlariga to'g'ri keladi. Xuddi shunday, "Daitya" daryosi boshqa adabiyotlarda Oks kabi nomlar bilan uchraydi.