Majma' az-zavoid. “Majma’ az-zavoid va manba’ al-favoid” (arab. مجمع الزوائد ومنبع الفوائد) - Ali ibn Abu Bakr Haysamiy (1335—1404) tomonidan yozilgan ikkinchi darajali sunniy hadislar toʻplami. Unda avvalgi birlamchi toʻplamlarning “noyob” hadislari jamlangan. Tavsif. Az-Zavoid Asrlar oʻtishi bilan ba’zi mualliflar birlamchi toʻplamlardan olingan ikkinchi darajali hadis toʻplamlarini yoza boshladilar. Bu asarlarni yaratish usullaridan biri “az-zavoid”, ya’ni bir toʻplamda uchrab, boshqa bir toʻplamda mavjud boʻlmagan har qanday “noyob” hadislarni jamlash edi. Bunda koʻpincha oltita sahih hadis toʻplamida uchramaydigan hadislar olinar edi. Majma’ az-zavoid “Majma az-zavoid” asari hadis jamlashdagi az-zavoid metodologiyasining yorqin namunasidir. Unda Ahmad ibn Hanbalning “Musnad”i, Abu Yaʼlo Mavsiliyning “Musnad”i, Abu Bakr Bazzorning “Musnad”i va Tabaroniyning uchta toʻplami: “al-Muʼjam al-Kabir”, “al-Mu’jam al-avsat” va “al-Mu’jam as-sagʻir”dan olingan 18700 ta hadis mavjud. Haysamiy toʻplagan hadislar oltita sahih hadis toʻplamlarida uchramaydigan hadislardir. U avvalgi hadis toʻplamlaridan jamlangani va hadislarning isnodini oʻz ichiga olmagani uchun ikkinchi darajali hisoblanadi. Manba kitoblari asosan musnad tarzida tartiblangan boʻlsa-da, “Majmaʼ az-zavoid”ning oʻzi fiqhga oid dolzarb boblar sarlavhalari boʻyicha tartiblangan . Muallif har bir hadisning sahihligiga izoh berib, ayrim roviylarning ishonchliligini baholagan Biroq, u oʻzi baholagan hadisga nisbatan hukmlarida biroz yumshoq boʻlgan hisoblanadi. E’tirof. Kattoniy “al-Majma’ az-zavoid”ni “eng foydali hadis kitoblaridan, toʻgʻrirogʻi, unga teng keladigan kitob yoʻq va muqobili hali yozilmagan” deb taʼriflagan. Yozilish tarixi. • “Majma’ az-zavoid” muallifning oldingi bir qator asarlarini oʻzida jamlagan. Bu asarlar quyidagilar: • “Gʻoya al-maqsad fi zavoid al-Musnad”: Imom Ahmad musnadining zavoidi; • “Al-Bahr az-zahhor fi zavoid Musnad al-Bazzor”: Bazzor musnadining zavoidi; • Abu Ya’lo al-Mavsiliy “Musnadi”ning zavoidi; • “Al-Badr al-munir fi zavoid al-mu’jam al-kabir”: Tabaroniyning “Al-Mu’jam al-kabir” asarining zavoidi; • “Majma al-bahrayn fi zavoid al-mu’jamayn”: Tabaroniyning “al-Mu’jam al-avsat” va “al-Mu’jam as-sag’ir” asarining zavoidlari. Nashrlari. • Asar Hijriy 1352–1353/milodiy 1933-1934 yillarda Qohirada bosilgan. • Muassasa al-Maorif tomonidan 1986-yilda Bayrutda jami 5 jildda chop etilgan (har bir jildda 2 qismdan iborat). Unga Iroqiy va Ibn Hajar Asqaloniyning tahriri kiritilgan.