Liubar. Liubar (, , ) — Ukraina, Jitomir viloyati, Jitomir tumanida joylashgan shahar tipidagi aholi punkti . Aholisi: 1,990 nafarni tashkil qiladi (2022). Tarixi. Tarixiy va arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Liubar qadimgi Ruteniya Boloxov shahrining hozirgi koʻrinishi boʻlishi mumkin. 13-asrda Boloxov oʻlkasi Galisiyalik Doniyorning harbiy yurishlari hamda moʻgʻul reydlari natijasida vayron boʻlgan. 14-asrda Litva knyazi Lubart Sluch daryosida qal’a qurdi, bu qal’a uning sharafiga nomlangan. 1387-yildan boshlab bu joy Litva Buyuk Gertsogligiga tegishli edi. 1569-yildan keyin polshada Lubartov nomi bilan tanilgan aholi punkti Kiyev va Polsha tojining Volin voevodeligi oʻrtasida boʻlingan. Oʻsha paytda u knyaz Konstantin Ostrozkiy tomonidan nazorat qilingan va Magdeburg huquqlarini olgan. 1623-yildan beri Liubar Polsha Lubomirskiylar oilasiga tegishli edi. Liubarda asrlar davomida yahudiylar jamoasi yashagan. 1491-yilda yogʻoch sinagoga qurilgan. U 17-asrning oʻrtalarida kazaklar tomonidan sodir etilgan pogromlar paytida vayron qilingan. 1660-yilda polyak-tatar va moskva-kazak qoʻshinlari oʻrtasida Liubar jangi boʻlib oʻtdi. 1792-yilda Polsha-Rossiya urushi paytida shahar yaqinida Borushkowce jangi boʻlib oʻtdi. 1793—1917-yillarda Rossiya imperiyasining Volin gubernatorligidagi Novograd-Volinskiy uyezdidagi shaharcha boʻlgan. 19-asr oxirida yahudiylar umumiy aholining 43% ni tashkil qilardi. 9 ta sinagoga, yahudiy teatri, yahudiy kasalxonasi va koʻplab doʻkonlar jamiyat aʼzolariga tegishli edi. 1918-yildagi Ukraina mustaqillik urushi paytida Liubar Qizil Armiya tomonidan vayron qilingan, keyinchalik nemis qoʻshinlari tomonidan quvib chiqarilgan. 1919-yilda shahar Sovet qoʻshinlari va Ukraina tomonidan jang qildi. 1919-yil oxirida Liubar Ikkinchi Polsha Respublikasi tomonidan bosib olindi. 1920-yilda 1-otliq armiya (Qizil Armiya tarkibi) askarlari pogrom uyushtirib, 60 ga yaqin odamni oʻldirdi va 180 kishini jarohatladi. Urush tugagandan soʻng, shahar Sovet Ukrainasi tarkibiga kirdi. 1931-yilning avgustidan boshlab Liubarda mahalliy gazeta nashr qilina boshladi. 1932-1933 yillardagi Golodomor paytida mintaqada koʻplab odamlar ochlikdan vafot etdi. 1941-yil 6-iyulda, Vermaxt bu shaharni egallab oldi. Nemislar yahudiylarni gettoga yuborishdi. 1941-yil avgust oyida yaqin atrofdagi oʻrmonda 300 ga yaqin odam ommaviy qatl qilindi. Sentabr oyida shahar va uning atrofidagi qishloqlardan 1300 ga yaqin yahudiylar Eynsatzgruppen tomonidan oʻldirildi. 1989-yil yanvar oyida aholi soni 2656 kishi edi. 1991-yilda Liubar mustaqil Ukraina tarkibiga kirgach, shaharchada sanʼat maktabi, stadion va oʻsmirlar sport maktabi ochildi. 1994-yildan boshlab tumanga gaz quvuri tortildi. 2013-yil yanvar oyida aholi soni 2179 kishini tashkil etardi. 2016-yilga kelib, Liubarda Xolokost qurbonlari xotirasiga bagʻishlangan memorial taxta oʻrnatildi.