Theravada. Theravāda (; „Keksalar maktabi“; 上座部佛教)) – bu buddizmning eng qadimgi maktabidir. Mazkur maktabning izdoshlari Theravādinlar deb ataladi (Pali tilidagi "theravādī" soʻzidan inglizatsiyalashgan shakli). Ular Budda taʼlimoti yoki "Dhamma"ning oʻzlariga xos talqinini ikki ming yildan ortiq vaqt davomida saqlab kelmoqdalar. Pali kanoni hindiy tillar oilasiga mansub eng toʻliq saqlanib qolgan qadimiy buddist matnlar toʻplamidir. Undagi til – pali tili – Theravāda uchun muqaddas til hisoblanadi va shu bilan birga umumiy lingua franca rolini oʻynaydi. Mahāyāna va Vajrayāna maktablaridan farqli oʻlaroq, Theravāda doktrina ("pariyatti") va monastik tartib ("vinaya") borasida konservativlikka moyildir. Bu konservativlikning bir jihati shuki, Theravādada Mahayana sutralarining haqqoniyligi inkor etiladi (ular taxminan miloddan avvalgi I asrdan boshlab paydo boʻlgan). Shu bois, Theravāda Mahāyāna anʼanalarida eʼtirof etilgan Amitābha, Vairocana kabi koʻplab Budda va bodhisattvalarni tan olmaydi, chunki ular Theravāda muqaddas matnlarida uchramaydi. Theravāda Hindistondagi qadimgi Sthavira nikāya maktabidan kelib chiqqan. Bu anʼana Hindiston va Shri-Lankada miloddan avvalgi III asrdan boshlab jiddiy rivojlana boshlagan. Pali kanoni yozma shaklda tuzilib, unga keng sharhlar yozilgan davrda bu eng yuqori nuqtasiga chiqqan. Bu maktabda Hindiston uning tarixiy vatani sifatida, Shri-Lanka asosiy rivojlanish markazi sifatida eʼtirof etiladi. Keyinchalik, Janubi-Sharqiy Osiyoga yoyilib, u yerda ustun buddist oqimga aylangan. Bugungi kunda Theravāda – Shri-Lanka, Myanma va Kambodjaning rasmiy dini hisoblanadi. Laos va Tailandda esa u eng keng tarqalgan shakldagi buddizm yoʻanlishidir. Shuningdek, u Hindiston, Bangladesh, Xitoy, Nepal, Shimoliy Koreya, Vyetnam, Filippin, Indoneziya, Malayziya va Tayvandagi ayrim ozchilik aholi tomonidan ham asosiy din hisoblanadi. Ushbu hududlar diasporasi hamda dunyo boʻylab yangi izdoshlar ham Theravāda buddizmini oʻzlashtirib, amalda qoʻllashmoqda. Zamonaviy davrda Theravāda ichida yangi oqimlar ham shakllandi, masalan, buddist modernizm, Theravāda meditatsiya amaliyotini qayta jonlantirgan Vipassana harakati, oʻrmon monastirlik hayotini tiklashga qaratilgan Tailand oʻrmon anʼanasi va shuningdek bu maktabning Hindiston va Nepal, shuningdek Yevropa Ittifoqi va AQSh kabi Gʻarbiy mamlakatlarga tarqalishi bunga misoldir.