Таharka. Taharqa (Qadimiy Misr tilida: 𓇿𓉔𓃭𓈎 "tꜣ-h-rw-k", "Tirgak"; Tarkos/"Tarakos", Akkadcha: "Tar-qu-u2", ibroniycha: תִּרְהָקָה, zamonaviy nomalari: Tīrhaqa, Tīrhāqā, Manetolarda "Tarakos", Strabolarda "Tearco") — Qadimgi Misrning XXV sulolasining fir’avni (Efiopiya yoki Nubiya sulolasi), miloddan avvalgi 690-yildan 664/663-yilgacha hukmronlik qilgan. Hukmronligi. Bibliyadagi Toʻrtinchi Shohlar kitobida Taharqaning Yahudo Hezikiyning Ossuriya shohi Sanxerib bilan urushiga aralashuvi haqida soʻz boʻladi. Chunki u Efiopiya shohi deb tan olinadi, Taharqa, ehtimol, oʻsha paytda, Misr taxtiga hali oʻtirmagan boʻlsa kerak, lekin Pianxi oʻgʻli sifatida taxt Shabataki vafotidan keyin oʻtishi kerak boʻlgan valiahd shahzoda edi. Baʼzan Taharqa Shabatakini oʻldirish yoʻli bilan hokimiyat tepasiga kelgan deb taxmin qilinadi. Brokxauz va Efronning entsiklopedik lugʻatiga koʻra, Misrni egallab olgan Taharka onasi Akalukani Napatadan chaqirib, uni " xudo Amunning xotini ", yaʼni Amunning oliy ruhoniysi va Fivning haqiqiy hukmdori qilib qoʻydi. Taharqa Shabatakining bevasi Takaxatamonga uylanib, uning oʻgʻli Tanuatamonni taxt vorisi deb eʼlon qiladi va taxtga chiqishini qonuniylashtirdi. Zamonaviy mualliflarning taʼkidlashicha, Taharqa hukmronligi davrida Amun xudosining xotini Fir’avn Kashtning qizi, yanʼiy Pianxining otasi Amenirdis boʻlganligi uchun Taharqaning xolasi edi. Taharqa Afrikada jang qilib bir qator Nubiya qabilalarini zabt etadi, ularning roʻyxatlari XVIII va XIX sulolalar shohlariga oʻxshash, bitta Karnak haykalida va Medinet Abuda topilgan. Ossuriyadan keladigan tahdidni bartaraf etish uchun Taharqa Tir shohi Baal bilan ittifoq tuzadi, unga butun Finikiya, shuningdek, Kipr qoʻshiladi. Taharqa Askalonda kuchli istehkomlar qurdi. Bu Ossuriya shohi Assarxaddonning yurishiga sabab boʻldi, u bu koalitsiyani yoʻq qildi va Misrga bostirib kirdi. Memfis taslim boʻldi, Delta bosib olindi va shaharlariga Ossuriya nomlari berila boshlaydi. Taharqa oʻzining Kushit poytaxti Napataga qochib ketadi, uning oʻrniga dodekarxiya — avtonom mahalliy hukmdorlar hukmronligi tiklandi. Xususan, Ossuriyaga sodiq hukmdorlardan biri keyinchalik Misr mustaqilligini tiklagan XXVI Sais sulolasining asoschisi Necho edi. Bundan tashqari, Misrdagi gʻalabali yurish Assarxaddonga oʻzini „Misr, Patros va Kush qiroli“ deb atashga va oʻzining gʻolib haykalini Nar-el-Kelbga va boshqa muhim nuqtalarga qoʻyishga imkon berdi (nemis ekspeditsiyasi Zenjirlida katta plastinka yozuvi va tipik negroid sifatida tasvirlangan Tire va Taxarkaning tiz choʻkkan Baalini arqonda ushlab turgan Assarxaddonning haykaltarosh tasviri topilgan). Biroq, tez orada Assarhaddonning oʻlimi Taharqaga yana Misrga qaytish imkoniyatini berdi. Taharqa ossuriyaliklarni bir muddat quvib chiqardi, ammo miloddan avvalgi 669-yilda ikkinchisi isteʼdodli qoʻmondon shoh Ashurbanipal qoʻmondonligi ostida yana paydo boʻldi. Bu safar Ossuriya qoʻshinlari Fibaga yetib kelishadi va Taharqa nihoyat Napataga haydab yuboriladi va u yerda vafot etadi. Taharqaning asosan hujumkor siyosati va Osiyodagi vaqtinchalik muvaffaqiyatlari unga buyuk bosqinchi fir’avnlarni yozuvlarda koʻchirish va hattoki u bosib olgan goʻyoki Osiyo mamlakatlari, jumladan Finikiya, Mesopotamiya va Ossuriya roʻyxatini joylashtirish huquqini berdi. Bu uning buyuk bosqinchi sifatidagi shon-shuhratining sababi boʻlib, u oʻz mulklarini Gerkules ustunlariga (xususan, Strabon yozuvlarida), Frakiyaga va hatto Hindistonga (Megasfen) olib kelgan. Taharqa yoki Napata Fivda vafot etdi va uning oʻrniga Shabatakning oʻgʻli firʼavn Tanuatamon keldi. Dafn etilgan joyi — Nuri 1, Nuri. Tarkos deb nomlangan Taharka, 18 yil hukmronlik qilgan, deb koʻrsatadi, lekin Kesariya Eusebius xuddi shu Manetho ishora, Taharka (Tarakos / Tarkos) 20 yil hukmronlik qilgan deb taʼkidlab oʻtadi. Hokimiyatga tartibsiz qo'shilishi. Taharqa Kawa Stela V ning 15-qatorida u o'zidan oldingi (odatda Shebitku deb taxmin qilingan, ammo hozir Shabaka bo'lib qolgan) ikkinchisining o'limidan so'ng uning o'rnini egallaganligini aniq ta'kidlaydi: "Men Memfisda tojni Falcon jannatga uchib ketganidan keyin oldim". Shebitkuga ishora Taharkaning hokimiyatga kelishini qonuniylashtirishga urinishi edi. Biroq, Taharqa hech qachon shoh lochinning kimligini eslatmaydi va Shabakaning Shebitku va Taharqa o'rtasidagi o'zaro hukmronligi haqidagi hech qanday eslatmani, ehtimol u Shabakani hokimiyatdan ag'dargani uchun butunlay chiqarib tashlaydi. Kava IV ning 7-13 qatorlarida Taharka shunday deydi: