Sidney aeroporti. Sidney Kingsford Smit aeroporti (soʻzlashuvda Maskot aeroporti, Kingsford Smith aeroporti yoki Sidney aeroporti deb ham ataladi) – Avstraliyaning Sidney shahridagi xalqaro aeroport, Sidney markaziy biznes tumanidan janubda, Maskot shahar cheti hududida joylashgan. Aeroport Sydney Airport Holdings kompaniyasiga tegishli. Sidneyga xizmat koʻrsatadigan asosiy aeroport boʻlib, Qantas uchun asosiy markaz, shuningdek Virgin Australia va Jetstar uchun ikkinchi darajali markaz, shuningdek, Air New Zealand uchun ikkilamchi havo tugunidir. Botanika koʻrfazining yonida joylashgan aeroportda 3ta uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud. Sidney aeroporti dunyodagi eng uzoq faoliyat yuritayotgan tijoriy aeroportlaridan biri va Avstraliyaning eng gavjum aeroporti boʻlib, 2016—2017-yillarda 42,6 million yoʻlovchiga va 348 904 parvozga ga xizmat koʻrsatgan. Bu 2016-yilda dunyodagi eng gavjum aeroportlar roʻyxatida 38-oʻrinni egalladi. Hozirda Sidney 46 ta mahalliy va 43 ta xalqaro yoʻnalishlar toʻgʻridan-toʻgʻri xizmat koʻrsatmoqda. 2018-yilda aeroport yiliga 40–50 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatadigan aeroportlar boʻyicha dunyo boʻylab kuchli beshlikka kirdi va Skytrax World Airport Awards mukofotida dunyoning 20 eng yaxshi aeroporti deb topildi.. Tarixi. 1911—1930: Dastlabki tarixi. Aeroport uchun foydalanilgan yer buqalar oʻtlogʻi boʻlgan, Maskot atrofidagi koʻp joylar esa botqoq edi. Parvozlar kamida 1911-yildan boshlab ushbu maydonlardan amalga oshirilgan, aviatorlar bir necha yil oldin Anderson Park, Neytral Bay kabi Sidneyning boshqa joylaridan foydalangan. Birinchi jahon urushida uchuvchi boʻlgan Nigel Love mamlakatdagi birinchi samolyot ishlab chiqaruvchi kompaniyani yaratishga qiziqadi. Bu gʻoya undan shaharga yaqin joyda zavod va aerodrom qurishni talab qiladi. Sidneydagi koʻchmas mulk idorasi unga Kensington poyga klubiga tegishli boʻlgan baʼzi yerlar haqida gapirib berdi, bu yerlar Randvikdagi hukumatga qarashli joyni yoʻqotishdan himoyalanish uchun saqlanayotgan edi. Joy qoʻy va qoramollarni boqish uchun yopilayotgan mahalliy qassobxona tomonidan foydalanilgan. Bu yerning yuzasi mukammal tekis boʻlgani va bufalo oʻtlari bilan qoplanganligi sababli, Lovega yoqadi. Oʻtloqda qoʻylar va qoramollar shunchalik bir tekis oʻtlagan ediki, uni samolyotlarga xizmat qilish uchun juda oz narsa kerak boʻladi, toʻrt tomondan yaqinlashishda hech qanday toʻsiq yoʻq edi. Hudud Ascot poygasi, bogʻlar, daryo va Botanika koʻrfazi bilan chegaralangan edi. Love Maskotdagi aerodromni shaxsiy konserni sifatida tashkil etib, Kensington poyga klubidan uch yilga 80 gektar yerni ijaraga oladi. Dastlab u kichkina kanvas tuzilishiga ega edi, ammo keyinchalik import qilingan Richards angar bilan jihozlanadi. Maskotdan birinchi parvoz 1919-yilning noyabr oyida Love Avro havo kemasida shtatdan tashqari kinofotograf Billi Marshallni olib yurganida sodir boʻldi. Rasmiy ochilish parvozi 1920-yil 9-yanvarda boʻlib oʻtdi, u ham Love tomonidan amalga oshirildi. 1921-yilda Hamdoʻstlik hukumati jamoat aerodromini yaratish uchun Maskotda sotib oldi. 1923-yilda Lovening uch yillik ijara muddati tugagach, Maskot yerini Hamdoʻstlik hukumati poyga klubidan majburiy ravishda sotib oldi. Birinchi muntazam parvozlar 1924-yilda boshlangan. 1930—1960-yillar. 1933-yilda birinchi shagʻalli uchish-qoʻnish yoʻlaklari qurilgan. 1949-yilga kelib aeroportda uchta uchish-qoʻnish yoʻlagi bor edi. 11/29, 16/34 va 04/22. Sidenhamdan Botanikagacha boʻlgan temir yoʻl liniyasi oxirgi uchish-qoʻnish yoʻlagini shimoliy uchidan taxminan kesib oʻtgan va maxsus xavfsiz ishlov berish vositalari bilan himoyalangan. Kuks daryosi 1947—1952-yillarda aeroport uchun koʻproq yer ajratish uchun hududdan boshqa joyga yoʻnaltirildi va boshqa kichik oqimlar toʻldiriladi. Sidney aeroporti 1920-yilda aerodrom deb eʼlon qilindi. 1936-yil 14-avgustda aeroport nomi avstraliyalik aviatsiya kashshofi Charlz Kingsford Smit sharafiga Sidney (Kingsford Smit) aeroporti deb oʻzgartirildi. 1960-yillarning boshlariga qadar sidneysaydliklarning aksariyati aeroportni Maskot deb atashgan. Birinchi asfaltlangan uchish-qoʻnish yoʻlagi 07/25 edi. Keyingi qurilgan uchish-qoʻnish yoʻlagi 16/34 (hozirgi 16R/34L) 1959-yilda yetib kela boshlagan reaktiv samolyotlarni qabul qilish uchun Botanika koʻrfaziga qadar kengaytirildi. 07/25 uchish-qoʻnish yoʻlagi asosan yengilroq samolyotlar tomonidan qoʻllaniladi, lekin shartlar talab qilinganda barcha samolyotlar, shu jumladan Airbus A380larni ham qabul qila oladi. 16R/34L uchish-qoʻnish yoʻlagi hozirda Avstraliyadagi eng uzun uchish-qoʻnish yoʻlagi boʻlib, asfaltlangan uzunligi va zebra ostonalari orasida. 16L/34R uchish-qoʻnish yoʻlagi asosan mahalliy samolyotlar va A330, B787, B772, A359 oʻlchamigacha boʻlgan samolyotlar tomonidan qoʻllaniladi, lekin boshqa uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud boʻlmaganda B77W, A35K, B747, A380 kabi yirik samolyotlarni ham qabul qiladi. Zamonaviy tarixi. 1960-yillarga kelib, yangi xalqaro terminalga ehtiyoj sezildi va ish 1966-yil oxirida boshlandi. Yangi terminalning katta qismi Paynter va Dixon Industries tomonidan Kosten tomonidan tayinlangan bosh pudratchi tomonidan ishlab chiqilgan. Yangi terminal 1970-yil 3-mayda qirolicha Yelizaveta II tomonidan rasman ochilgan. Aeroportga qoʻngan birinchi Boeing 747 „Jumbo Jet“-Pan Am aviakompaniyasining "Clipper Flying Cloud"(N734PA) samolyoti 1970-yil 4-oktyabrda yetib keldi. Sharqiy-gʻarbiy uchish-qoʻnish yoʻlagi oʻsha paytda uzunlikda edi. 1970-yillarda shimoliy-janubiy uchish-qoʻnish yoʻlagi kengaytirildi va janubiy yarimshardagi eng uzun uchish-qoʻnish yoʻlaklaridan biriga aylandi. Xalqaro terminal 1992-yilda kengaytirilgan va oʻshandan beri bir necha taʼmirdan oʻtgan, jumladan, 2000-yil boshida Sidneyda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiya oʻyinlari vaqtidagi asosiy taʼmirdan chiqqan. Aeroportda 2010-yilda tranzit zonasini kengaytirish boʻyicha yana bir loyiha ishlab chiqildi, bu esa yangi bojsiz obyektlar, doʻkonlar va yoʻlovchilar uchun dam olish joylari paydo boʻlishiga olib keldi. Bir-birini kesib oʻtgan ikkita uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega boʻlish cheklovlari aniq boʻldi va hukumat oʻnlab yillar davomida Sidney aeroportining sigʻimi bilan kurashib keldi. Oxir-oqibat, uchinchi uchish-qoʻnish yoʻlagini qurish boʻyicha munozarali qaror qabul qilindi. Uchinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud 16/34 uchish-qoʻnish yoʻlagiga parallel boʻlib, butunlay Botanika koʻrfazidan qayta tiklangan yerlarda edi. 2009—2012-yillarda Kingsford Smit aeroporti 2030-yilga kelib bardosh bera olmasligi haqidagi xabarlardan keyin Sidney chekkasida taklif qilingan yangi aeroport 2004-yilda toʻxtatilgan edi. Zamonaviy tarixi. 2011-yil dekabr oyida Sidney aeroporti aeroportni aviakompaniyalar alyansiga asoslangan ikkita uchastkaga boʻlish taklifini eʼlon qildi; unga koʻra, 2019-yilga qadar xalqaro, mahalliy va mintaqaviy xizmatlarni bir tom ostida birlashtiriladi. Hozirgi mahalliy 2-terminal va 3-terminaldan Qantas, Jetstar va oneworld alyansi aʼzolari, xalqaro 1-terminaldan esa Virgin Australia va uning xalqaro hamkorlar foydalanadi. Boshqa xalqaro aviakompaniyalar T1 dan oʻz faoliyatini davom ettiradi. 2012-yil sentyabr oyida Sidney aeroporti boshqaruvchi direktori va bosh direktori Kerri Meter aeroport „aniq aviakompaniya talablari va transfer (yoʻlovchilar) oqimlari asosida“ terminallar foydasiga alyans asosidagi terminallarni yaratish taklifidan voz kechganini eʼlon qildi. Uning soʻzlariga koʻra, reja terminallar oʻrtasida oʻtadigan yoʻlovchilar sonini minimallashtirish edi. 2013-yil iyun oyida aeroport oʻzining 2033-yilgi Bosh rejasining qoralama versiyasini chiqardi, unda bir xil terminallardan „aylanuvchi darvozalar“ yordamida ichki va xalqaro reyslarni amalga oshirish hamda Airbus A380 ni joylashtirish uchun 3-terminalni (hozirgi Qantas ichki terminali) modernizatsiya qilishni taklif qiladi. 2014-yil 17-fevralda Avstraliya hukumati Sidney aeroportining 2033-yilga moʻljallangan bosh rejasini tasdiqladi, unda aeroportning 2033-yilda 74 million yoʻlovchiga boʻlgan prognoz talabini qondirish rejalari koʻrsatilgan. Reja Sidney aeroportining birinchi integratsiyalashgan yer transporti rejasini oʻz ichiga oladi. Terminallari. Sidney aeroportida uchta yoʻlovchi terminali mavjud. Xalqaro terminal (1-terminal) boshqa ikkita ichki terminaldan (2 va 3-terminallar) 16R/34L uchish-qoʻnish yoʻlagi bilan ajratilgan; shuning uchun ulangan yoʻlovchilar 30 daqiqadan bir soatgacha yoki undan koʻproq vaqt oraligʻida bu terminallarga yetib borishi mumkin. Yoʻl harakati statistikasi. Mahalliy. Sidney aeroporti 2023-yil 31-dekabrda yakunlangan yil davomida 24,1 milliondan ortiq ichki yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatgan, bu asosan COVID-19 dan aviatsiya inqirozi kuzatilgan 2021-yilga nisbatan sezilarli oʻsishdir. Xalqaro. Sidney aeroporti 2023-yil 31-dekabrda tugaydigan yilda 14,6 million xalqaro yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Yuk tashish. 2019-yilda Sidney aeroporti 521 014 tonna xalqaro havo yuki va 23 260 tonna xalqaro havo pochta joʻnatmalarini amalga oshirdi. Yer usti transporti. Avtomobil yoʻli. Sidney aeroporti barcha yoʻnalishlarda avtomobil yoʻli bilan bogʻlangan. Southern Cross Drive (M1), avtomagistral, shahar markazi bilan eng tezkor aloqadir. M5 janubi-gʻarbiy avtomagistrali(shu jumladan M5 Sharqiy avtomagistrali) aeroportni Sidneyning janubi-gʻarbiy chekkalari bilan bogʻlaydi. Aeroport atrofida aylanma yoʻl oʻtadi, unda Airport Drive, Qantas Drive, General Holmes Drive, M5 East Freeway va Marsh Street joylashgan. General Holmes Drive asosiy shimoliy-janubiy uchish-qoʻnish yoʻlagi ostidagi tunnel va uchta taksi yoʻliga ega, shuningdek, samolyotni koʻrish zonasiga kirishni taʼminlaydi. Aeroport ichida yarim halqa yoʻli – Ross Smit avenyu (Ross Makferson Smit nomi bilan atalgan) – Ichki terminalni boshqaruv minorasi, umumiy aviatsiya hududi, avtoulovlarni ijaraga beruvchi kompaniya omborlari, uzoq muddatli avtoturargoh, vertolyot porti, turli savdo operatsiyalari va mehmonxona bilan bogʻlaydi. Perimetr yoʻli faqat ruxsat berilgan transport vositalari uchun himoyalangan hudud ichidan oʻtadi. Yangi Janubiy Uels hukumati WestConnex avtomagistrali va Sidney aeroporti terminallari oʻrtasidagi asosiy yoʻl almashinuvi boʻlgan Sidney Gatewayni qurishni rejalashtirmoqda. Loyiha toʻgʻridan-toʻgʻri terminallargacha boʻlgan avtomobil yoʻlini taʼminlaydi. Qurilish 2021-yilning boshida boshlanishi va 2024-yilda tugallanishi kutilmoqda. Aeroportda bir nechta rasmiy avtoturargohlar ishlaydi – ichki qisqa muddatli, ichki masofaviy uzoq muddatli va xalqaro qisqa/uzoq muddatli. Xalqaro terminal keng piyodalar va velosiped yoʻlakchasi yonida joylashgan. Shimoli-sharqdagi Maskot va Sidney shaharlarini Tempe (Aleksandra kanali ustidagi piyoda koʻprik orqali) va janubi-gʻarbdagi Botanika koʻrfazi bilan bogʻlaydi. Barcha terminallar velosiped tokchalarini taklif qiladi va ularga yaqin atrofdagi joylardan ham piyoda osongina kirish mumkin. Eslatmalar.