Janubiy xochining BPsi. Janubiy xochining BPsi (BP Crucis, GX 301-2) — havorang gipergigant va pulsardan tashkil topgan rentgen qoʻshaloq yulduzi. Qoʻshaloq tizim. Janubiy Xochning BPsi GX 301-2 rentgen manbasining optik analogi hisoblanadi. Qoʻshaloq tizim 41,5 kunlik davr bilan juda eksantrik orbitadagi massiv gipergigant va neytron yulduzdan iborat. Ob’ektgacha boʻlgan masofa 3 va 4 kpk orasida boʻlishi taxmin qilinmoqda. Yulduz kuchli qizarishni boshdan kechiradi: K diapazonida infraqizil yulduz magnitudasi 5,72 ni tashkil qiladi. Gipergigantdan pulsarga qadar massaning oʻtishi mavjud boʻlib, u akkretsiyalangan disk shaklida toʻplanadi. Bunday jarayonda 37 dan 48 k eV gacha boʻlgan elektron energiyasida siklotron effekti paydo boʻladi. Oʻzgaruvchanligi. Tizim optik va rentgen spektral diapazonlarida oʻzgaruvchanlik belgilarini koʻrsatadi. Tutilishlar kuzatilmasa-da, rentgen diapazonidagi yorugʻlik jismlar oʻzaro orbitada harakat qilganda oʻzgaradi, perimarkazda kuchli rentgen chaqnashlari paydo boʻladi. Optik oʻzgaruvchanlik 0,08 magnitudagacha boʻlgan amplituda bilan kuzatiladi. Bunday oʻzgaruvchanlik gipergigantning aylanishi paytida koʻrinadigan sirtdagi ellipsoidal oʻzgarishlar, shuningdek Alfa Oqqush tipidagi oʻzgaruvchanlik bilan bogʻliq deb hisoblanadi. Toʻgʻri psevdodavr 11,9 kun, shuningdek, orbital davrga mos keladigan kichik oʻzgarishlar ham mavjud. Xususiyatlari. Janubiy xoch BPsi Quyoshdan taxminan 43 baravar kattaroqdir, u shuningdek, Galaktikadagi eng kuchli yulduzlardan biridir, taxminiy bolometrik yorqinligi Quyoshnikidan 470 ming marta katta, radiusi 70 quyosh radiusiga teng. Neytron yulduzi, ehtimol, massiv neytron yulduzlarining bir turi boʻlib, uning massasi kamida 1,85 quyosh massasi boʻlishi mumkin. Ehtimol, massasi ham 2,5 quyosh massasidan oshmaydi, bu neytron yulduzning holat tenglamasidan olingan nazariy chegaradir. Pulsarning aylanish davri 685 sekundni tashkil qiladi, lekin magnit maydon mavjudligi sababli kuchli sekinlashuv belgilarini, shuningdek, akkretsiyalangan disk bilan oʻzaro taʼsiri tufayli tartibsiz tezlanish belgilarini koʻrsatadi. Hisob-kitoblarga koʻra, sekin aylanadigan neytron yulduzini atigi oʻn yil ichida akkretsiyalangan diski bilan oʻzaro taʼsir qilish orqali hozirgi aylanish tezligiga ega boʻlgan holatga keltirish mumkin.