Gidrosfera. Gidrosfera (qadimgi yunoncha: – „suv“, and – „shar“) – Yer kurrasidagi barcha suv – okean va dengizlar, daryo, koʻllar va botqoqliklar, doimiy qorlik va muzliklar, tuproqdagi namlik hamda yer osti suvi majmui. Koʻpincha, gidrosfera deganda okean va daryolar tushuniladi, lekin bu – xato. Gidrosferaning umumiy hajmi 1 491 049 ming km3. Ggidrosfera Yer massasining atigi 1/4100 qismini tashkil etadi. Gidrosferaning eng asosiy qismi – Dunyo okeani Yer kurrasi umumiy maydoni (510 million km2) ning 361 million km2 ni, yoki 71% ni gidrosfera qoplab olgan, koʻl va daryolardagi suvlar esa quruqlik maydonining 6% chasini egallab turadi. Yer kurrasidagi barcha abadiy qor va muzliklarning umumiy maydoni 21 million km2, bu esa Yer yuzasi umumiy maydonining 4% ini, quruqlik maydonining 14% ini tashkil etadi. Gidrosferaning kimyoviy tarkibi dengiz suvining oʻrtacha kimyoviy tarkibiga juda yaqin, undagi eng muhim kimyoviy elementlar: kislorod – 85,8%, vodorod – 10,8%, xlor va natriy – 2,95%. Gidrosfera suvlari uzluksiz va tez harakat qilib, tabiatda aylanib turadi va atmosfera, litosfera va biosfera bilan chambarchas bogʻlanishda boʻladi. Gidrosfera gidrologiya, okeanologiya, geologiya, geokimyo kabi qator geografik fanlarning tadqiqot predmeti hisoblanadi. gumanitarlashuv globallashuv relyef tuproq Butun jahon turistik tashkiloti 350 mln 2015-yil 35-maqsadida Ozbekiston boylab sayohat qiling 12 mln 9 mln -fransuzcha tourisme- sayohat qilish, dam olish 1963-yilda sayyoh -ozi yashab turgan joydan 12 oydan ortiq bolmagan vaqt davomida ish bilan band bolmasdan tarixiy va turistik obyektlar xizmatidan foydalangan kishi Ottava, Kanada -polyakcha rekreasia-dam olish 3 rejali va rejasiz Ierusalim, 18-20 mlrd $ 250 dan ortiq Gozal ota ziyoratgohida 1980-yil G. S. Laskur Fizik, Kimyoviy, Fizik-kimyoviy, biologik 20% 5,5 mln kishi Xitoy va Hindiston 1 mln 600 ming 1,5 mlnga yaqin 300 mingga yaqin muhitning tabiiy parametrlarini ozgarishi bilan bogliq haroratning kotarilishiga inson organizmi uchun noqulay bolgan biomoddalarni hududda kopayishi bilan hosil boladi Bakteriologik ifloslanish Biotik va mikrobiologik Sayyora miqyosida ifloslanishga aytiladi Mahalliy ifloslanish 7 mingdan ziyod 3 0,42 l/s 3 Azot qosh oksidi Saraton kasalligi E.Gekkel 3 mlrd Shahar, tuman yoki kichik hududlarga tegishli ekologik muammolar 64800 km kv 21100 km kv 8730 km kv 300 km 20 100 ming gektar 1970-yillar ortalarida Tabiiy va ijtimoiy 30-35% 11,2 mln t Azot oksidlari, oltingugurt dioksidi, uglerod dioksidi, ammiak, ozon Muhitning kislotaliligini ozgartiradi, organizmlarga tasir etadi, oziq-ovqat zanjiri orqali uzatiladi Teri saratoni, koz kataraktasining kopayishi, immunitetning pasayishiga 60% 1 mlrd 96,5% 10 mln tonnadan 100 mln tonnaga oshdi Resurslarni isrof etuvchi va atrof-muhitni ifloslantiruvchi texnologiyalardan voz kechish va eng maqbul ekologik texnologiyalarga otish Joylashgan orni, qiyofasi, yashash sharoiti mavjudligi Har qanday istalgan hududagi modda va energiya almashinuvini buzmagan holda u yoki bu darajadagi antropogen bosimga bardosh berish qobiliyati Ekologik jihatdan ruxsat etiladigan antropogen bosim Lotincha korsatkich Fizik, kimyoviy, fizik-kimyoviy, biologik 20 3 1987-yil 10% 1950-yillardan 15-25 Antarktida osmonida 80% 0,4-2,5 mlrd t 14,5⁰C 15,2⁰C Burkino-Faso 1,4-2,2 10⁰ shimolga siljiydi 30% 2024-yil 12-17-fevral London Fargona vodiysi METH tushunchasini 3-4-moddalarida 2024-2026 2030 Yovvoyi hayvonlarning kochib yuruvchi turlari boyicha Qor qoplonini saqlash va ekotizimlarini himoya qilish 6 4 22,2 BLX,reprezentiv lik, noyoblik, bir -birini toldirish, maydon kattaligi 6 Maydonining kattaligi turlichaligi bilan 1 mln ga 10-100 lotincha indico korsatkich Reprezentativlik Yuqori mahsuldorlik, inson hayoti uchun qulay ekologik sharoitning boʻlishi va yuqori iqtisodiy samaradorlik *Биосфера қўриқхоналари ЮНЕСКОнинг «Инсон ва биосфера» дастури асосида айрим географик минтақалар учун типик бўлган, табиати ўзгаришга учрамаган ҳудудларда ташкил этилади 2. Landshaftlarning barqarorligi; 3. Tabiiy komplekslarning inson xoʻjalik faoliyati tasirida oʻzgaruvchanlik darajasi; 4.Tabiiy geografik jarayonlarning oʻzgarish yoʻnalishlari; 5. Landshaft komplekslarining xilma-xillik qonuniyatiga; 6.Табиий мухитнинг инсон омили таьсирида ифлосланиш хусусияти ва даражасига 2.Biologik xilma-xillik darajasi; 3. Oʻsimliklar xususan daraxt va butalarning zichligi; 4. Bioresurs-larning inson xoʻjalik faoliyati natijasida oʻzgaruvchanlik darajasi; 5. Ekologik vaziyat xolati va oʻzgarish yoʻnalishi; 6. Ekotizimlar-ning xarakatchanligi; 7. Geo- va ekotizimlarning bir-biraga mos kelish xolati A)*Geografik determinizm A)*Shari Lui Monteskening A)*er avv 460-370-yillarda A)*Tarixiy toqqiz A)*Gippokrat A)*Tabiiy holatning odamlarning salomatligiga tasirini oʻrganib, tabiiy ekologik tadqiqotlarning boshlanishiga A)*nemis faylasuf olimlari A)*1724-1804-yillari A)*Immanuel Kant A)*Immanel Kantga A)*Karl Ritter A)*Fransiyalik A)*Fridrix Ratsel A)*fransuzcha mumkinchilik, imkoniyat A)*E Xanting-tonning A)*Pol Vidal de la Blash A)*Adaptatsiya mexanizmi A)*Urbanizatsiyaa A)*1930-yilda A)*tabiiy, texnik va ijtimoiy 1956-yilda Koinotni ozlashtirish Kundalik turmushning qulayligi 4 hissaga 9 hissaga 2 hissaga Moddiy va maʼnaviy talablarning yuqori darajada qondirilishi Koinotni ozlashtirish, yangi materiallar yaratish Iqlimning isib ketishiga Tabiatni muhofaza qilish va undan foydalanish Xalqaro global ekosiyosat Yer yuzi tabiiy resurslarining potensiali va ularning global joylashishini hisobga olish Kontinental va subkontinental hududlar Hududlarning tabiiy resurs potensiali va ekologik holatini boshqarish Kichik hududiy birlashmalar 1992-yilda Huquqiy Xalqaro huquqiy siyosat va tashqi siyosat aksiyalarini oʻtkazish Qitʼa, subkontinent va er yuzining yirik regionlarida tabiatni muhofaza qilish YUqori mahsuldorlik, inson hayoti uchun qulay ekologik sharoitning boʻlishi va yuqori iqtisodiy samaradorlik *Biosfera qoriqxonalari YUNESKOning «Inson va biosfera» dasturi asosida ayrim geografik mintaqalar uchun tipik bolgan, tabiati ozgarishga uchramagan hududlarda tashkil etiladi 2. Landshaftlarning barqarorligi; 3. Tabiiy komplekslarning inson xojalik faoliyati tasirida ozgaruvchanlik darajasi; 4.Tabiiy geografik jarayonlarning ozgarish yonalishlari; 5. Landshaft komplekslarining xilma-xillik qonuniyatiga; 6.Tabiiy muxitning inson omili tasirida ifloslanish xususiyati va darajasiga 2.Biologik xilma-xillik darajasi; 3. Oʻsimliklar xususan daraxt va butalarning zichligi; 4. Bioresurs-larning inson xojalik faoliyati natijasida ozgaruvchanlik darajasi; 5. Ekologik vaziyat xolati va ozgarish yonalishi; 6. Ekotizimlarning xarakatchanligi; 7. Geo- va ekotizimlarning bir-biraga mos kelish holati