Arbitraj qoʻmitasi. Arbitraj qoʻmitasi Vikimedia jamgʻarmasi loyihalarida — nizolarni hal qilishda oxirgi chora hisoblanadi. Arbitraj qoʻmitalari Vikimedia loyihalari doirasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan ishtirokchilarning notoʻgʻri xatti-harakatlarini koʻrib chiqadi, bu esa turli masalalarga taʼsir qiladi. Turli loyihalarda qarorlar, qoidalar va protseduralar loyihadan loyihaga farq qiladi. Shunday qilib, Vikimedia foydalanish shartlariga koʻra, foydalanuvchilar arbitraj qoʻmitasi orqali oʻz nizolarni hal qilishi shart emas. Maʼmurlar asosan oddiy qoidabuzarliklar bilan kurashmoqda; bir ishtirokchining, hatto maʼmurning qarorini tanqid qilish mumkin boʻlgan vaziyatlarni tushunish uchun Vikipediyada de facto sud tizimi yaratilgan; ingliz Vikipediyasida u vositachilar va arbitraj qoʻmitasidan iborat. Xarakterli. Arbitraj qoʻmitasi paydo boʻlgan birinchi loyiha Shvetsiya Vikipediyasi edi 2002-yil noyabr oyida „Ting“ tashkil etildi; yaqinda ingliz Vikipediya arbitraj qoʻmitasi paydo boʻldi. Vaqt oʻtishi bilan, baʼzi boshqa Vikimedia loyihalarida avtonom va mustaqil ravishda arbitraj qoʻmitalari tashkil etildi, ular odatda loyiha ishtirokchilaridan iborat va ularning jamoalari tomonidan muntazam ravishda saylanadi. Inglizcha Vikipediyada Jimmi Uels tomonidan 2003-yil 4-dekabrda saytga tegishli boʻlgan Bomis boshqaruvchisi sifatidagi vakolatlarini kengaytirish doirasida hakamlik qoʻmitasi tashkil etilgan. U maslahat saylovlaridan soʻng qoʻmita aʼzolarini mustaqil ravishda tayinladi. Inglizcha Vikipediya boʻyicha Arbitraj qoʻmitasi loyiha ishtirokchilari oʻrtasidagi nizolar boʻyicha soʻnggi instantsiya sudi sifatida ishlaydi va „kvazi-sud“, „Oliy yoki Oliy sud“ sifatida tavsiflanadi va faqat eng muhim ishlarni koʻradi. 2005-yil 2-dekabrdan boshlab Hakamlik qoʻmitasi ruscha Vikipediyada ishlamoqda. Tadqiqot. Jamgʻarma arbitraj qoʻmitasining ish jarayoni Vikipediya va uning biznes qarorlari bilan bogʻliq kelishmovchiliklar tufayli ommaviy axborot vositalarida nizolarni hal qilish bilan shugʻullanadigan olimlar tomonidan oʻrganildi. 2010-yilgi statistik tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, ingliz Vikipediya arbitraj qoʻmitasi oʻz nizolarining mazmuniga emas, balki foydalanuvchilarning xatti-harakatlariga eʼtibor qaratadi. 2017 tadqiqotida ingliz boʻlimi qoʻmitasi tomonidan qaror qabul qilish, asosan, millat, faoliyat turi, tajriba, nizolarni bartaraf etish va vaqtinchalik cheklovlar kabi suddan tashqari omillarga taʼsir koʻrsatmadiXuddi shu tadqiqot shuni koʻrsatdiki, qoʻmita qarorlariga oddiy sudlarga qaraganda vaqt cheklovlari koʻproq taʼsir qiladi.