Stokgolm sindromi. Stokgolm sindromi () psixologiyada mashhur atama boʻlib, qoʻlga olish, oʻgʻirlash va foydalanish jarayonida jabrlanuvchi va tajovuzkor oʻrtasida yuzaga keladigan himoya va ongsiz travmatik aloqani, oʻzaro yoki bir tomonlama hamdardlikni tavsiflaydi. Kuchli qaygʻurish taʼsirida, garovdagilar asirga olganlarga nisbatan hamdardlik hissini tuya boshlaydi hamda „umumiy“ maqsadga erishish uchun oʻzining qurbonligini "zarur" deb bilgan holda, ularning harakatlarini oqlaydilar. Psixologik hodisaning aniq paradoksal fenomeni tufayli „Stokgolm sindromi“ atamasi keng tarqalgan boʻlib, koʻplab sinonimlari mavjud: „garovga oluvchini identifikatsiya qilish sindromi“ (), „sogʻlom fikr sindromi“ (), „Stokgolm omili“ (), „garovda tirik qolish sindromi“ () va boshqalar. „Stokgolm sindromi“ atamasining muallifligi krimonolog Nils Beyerotga tegishli boʻlib, u ushbu terminni 1973-yil avgust oyida Stokgolmda garovga olish paytida yuzaga kelgan vaziyatni tahlil qilish paytida kiritgan. Garovga olinganlar ozod etilganidan keyin jinoyatchilar oʻz asirlarini himoya qilishgan va sudda ularga qarshi guvohlik berishga rozi boʻlmagan. Stokgolm sindromi asosida yotuvchi psixologik himoya mexanizmi ilk marotaba 1936-yilda Anna Freud tomonidan tavsiflangan va oʻsha vaqtda „tajovuzkor bilan identifikatsiya“ nomini olgan. Tadqiqotchilarning fikricha, Stokgolm sindromi psixologik paradoks, ruhiy tushkunlik yoki sindrom emas, balki insonning ogʻir shikastli hodisaga oddiy munosabatini bildiradi. Shunday qilib, Stokgolm sindromi ruhiy kasalliklarning hech qaysi klassifikatsiyasiga kiritilmagan. FQB maʼlumotlariga koʻra, garovga olinganlarni binoda toʻsib qoʻyish bilan garovga olishning 1200 dan ortiq holatlari boʻyicha Stokgolm sindromi faqat 8 % hollarda kuzatilgan. 1973-yil Stokgolmda garovga olinganlarni bosib olishi. 1973-yil 23-avgustda qamoqdan ozod etilgan Yan-Erik Olsson yolgʻiz oʻzi (Stokgolm, Shvetsiya) bankini egallab oldi, bir politsiyachini yarador qildi va toʻrt nafar bank xodimini garovga oldi: uch ayol (Birgitta Lundblad, Kristin Enmark, Elizabet Oldgren) va erkak (Sven Sefstrom). Olssonning talabiga binoan politsiya uning kameradoshi Klark Ulofsonni bankka olib keldi. Garovdagilar bosh vazir Olof Palmega qoʻngʻiroq qilib, jinoyatchilarning barcha shartlari bajarilishini talab qilishdi. 26-avgust kuni politsiya shiftda teshiklar ochib garovga olinganlar va Ulofssonni suratga oldi, biroq Olsson tayyorgarlikni payqab, otishma boshladi va gaz hujumi sodir boʻlgan taqdirda garovga olinganlarni oʻldirishga vaʼda berdi. 28-avgust kuni gaz hujumi roʻy berdi. Yarim soatdan soʻng bosqinchilar taslim boʻldi, garovga olinganlar sogʻ-salomat olib chiqildi. Sobiq garovga olinganlar oʻzlariga hech qanday yomonlik qilmagan bosqinchilardan emas, politsiyadan qoʻrqqanlarini aytishgan. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, ular oʻz mablagʻlari hisobidan Olsson va Ulofssonlar uchun advokatlar yollashgan.. Hodisa paytida politsiyaga maslahat bergan va qarorlari garovga olinganlar tomonidan tanqid qilingan psixiatr Niels Beyerut ularning xatti-harakatlarini tushuntirish uchun "Norrmalmstorgssyndromet" (Norrmalmstorg sindromi) atamasini kiritdi, keyinchalik bu „Stokgolm sindromi“ tushunchasiga aylandi. Sud jarayonida Olofsson Olssonga yordam bermaganini isbotlashga muvaffaq boʻldi, aksincha, garovdagilarni qutqarishga harakat qildi. U barcha ayblovlardan tozalanib, ozod qilindi. Ozodlikda u Kristin Enmark bilan uchrashdi va ular oilalar bilan doʻstlashdilar. Olsson 10 yillik qamoq jazosiga hukm qilindi, u yerda u ayollardan koʻplab hayratlanarli xatlar oldi. Sindrom xavfliligi. Stokgolm sindromi xavfi garovga olingan shaxsning oʻz manfaatlariga qarshi harakatlarida, masalan, ozod etilishiga yoʻl qoʻymasligidadir. Aksilterror operatsiyasi paytida garovga olinganlar terrorchilarni komando paydo boʻlishi haqida ogohlantirgan va hatto terrorchini tanalari bilan himoya qilgan holatlar mavjud. Boshqa hollarda terrorchi garovga olinganlar orasiga yashiringan va hech kim uni fosh qilmagan. Qoidaga koʻra, Stokgolm sindromi terrorchilar birinchi garovni oʻldirgandan keyin oʻtadi. Stokgolm sindromining shakllanishiga taʼsir qiluvchi omillari. Stokgolm sindromi quyidagi hollarda rivojlanishi mumkin: Psixologik himoya mexanizmi jabrlanuvchining barcha talablari soʻzsiz qondirilgan taqdirda tajovuzkorning indulgentsiya koʻrsatishiga umid qilishiga asoslanadi. Shuning uchun asir itoatkorlikni namoyish etishga, bosqinchining harakatlarini mantiqiy asoslashga, uning roziligini va homiyligini uygʻotishga harakat qiladi. Bosqinchi va jabrlanuvchi oʻrtasidagi munosabatlarni insonparvarlashtirish Stokgolm sindromining shakllanishida asosiy hisoblanadi va quyidagi omillar bilan belgilanadi: Terrorchilar garovga olinganlar tirik ekan, terrorchilarning oʻzlari tirik ekani, garovga olinganlar passiv pozitsiyani egallashini yaxshi bilishini bilgan holda, ularda terrorchilardan ham, hujum sodir boʻlganda ham oʻzini himoya qilish vositalari yoʻq. Ular uchun yagona himoya terrorchilarning bagʻrikeng munosabati boʻlishi mumkin. Natijada garovga olinganlar terrorchilarga psixologik bogʻlanib qoladilar va ularning harakatlarini oʻz foydasiga talqin qila boshlaydilar. Qurbonlar va bosqinchilar bir necha oy birga boʻlib, terrorchining talablari bajarilishini kutishgan holatlar mavjud. Ayniqsa, yomon munosabatda boʻlgan hollarda, garovga olinganlar psixologik jihatdan vaziyatdan uzoqlashadilar; ular oʻzlarini bu narsa ularning boshiga tushmayotganiga, ular bilan sodir boʻlishi mumkin emasligiga ishontiradilar va maʼlum bir faoliyat bilan shugʻullanib, travmatik hodisani xotirasidan siqib chiqaradilar. Agar jabrlanuvchiga hech qanday zarar yetkazilmasa, baʼzi odamlar ushbu vaziyatga moslashish jarayonida sindromga kamroq moyil boʻlib, bosqinchilarning ularga zarar yetkaza olmasligini sezib, ularni qoʻzgʻatishni boshlaydilar. Omon qolgan garovga olinganlar ozod etilgandan soʻng, asirga olinganlarning gʻoyalarini faol qoʻllab-quvvatlashlari, jazoni yengillashtirish toʻgʻrisida ariza berishlari, qamoqda saqlash joylariga tashrif buyurishlari va hakozo. d. Turlari. Dominant oilaviy munosabatlarda yuzaga keladigan uy xoʻjaligi Stokgolm sindromi Stokgolm sindromining ikkinchi eng mashhur turidir. Stokgolm sindromini boshdan kechirganlarga oʻxshash harakatlar va munosabatlar jinsiy zoʻravonlik, odam savdosi, terror, siyosiy va diniy zulm qurbonlarida ham topilgan. Bolalik davridagi jinsiy zoʻravonlikning baʼzi qurbonlari oʻzlarini zoʻravonlik bilan bogʻlangan deb his qilishlari haqida dalillar mavjud. Ular koʻpincha kattalarning eʼtiboridan xushomad qilishadi yoki oshkor qilish oilaning buzilishiga olib kelishidan qoʻrqishadi. Voyaga etganida, ular hissiy va shaxsiy sabablarga koʻra oshkora qarshilik koʻrsatadilar. Stokgolm sindromining „korporativ“ deb nomlangan gʻayrioddiy xilma-xilligi mavjud. Bu ishdagi diktatura va shaxsning oʻz „rahbariga“ boʻysunishi davrida oʻzini namoyon qiladi.