Refat Appazov. Refat Fazilovich Appazov (qrimtatarcha: "Refat Fazıl oğlu Appazov", 1920-yil 8-sentyabr, Simferopol — 2008-yil 18-aprel, Korolev, Moskva viloyati) — Qrim tatarlaridan boʻlgan sovet va rus olimi. Texnika fanlari doktori, professor, SSSR Davlat mukofoti laureati (1980). S. P. Korolev boshchiligida u SSSR kosmik dasturi boʻyicha OKB-1da ishlagan. Hayoti. Refat Appazov 1920-yil 8-sentyabrda Simferopolda Qrim tatarlari oilasida tugʻilgan. Dastlab u tatar sakkiz yillik maktabida oʻqigan, keyin esa Yalta rus oʻn yillik maktabiga oʻtgan. 1939-yilda maktabni tugatib, Moskva oliy texnika universitetiga oʻqishga kirdi. Ulugʻ Vatan urushi yillarida u bir yarim yilni Izjevskdagi institutda oʻtkazdi, u yerda oʻqish bilan bir qatorda fabrikada frezer boʻlib ishladi. Qrim tatarlarini deportatsiya qilish paytida Appazov vatanidan uzoqda edi, shuning uchun bu unga taʼsir qilmadi. 1946-yilda u oʻqishni tugatdi va Moskva yaqinidagi Kaliningradga (hozirgi Korolev) Raketasozlik ilmiy-tadqiqot institutiga aylantirilgan sobiq artilleriya zavodiga ishga yuborildi. U nemis V-2 raketalarini oʻrganish uchun Germaniyaga xizmat safari bilan borgan va u yerda OKB-1 bosh konstruktori S. P. Korolev bilan uchrashgan. Uning rahbarligida SSSR kosmik dasturida ishlagan. 1961-yildan 1988-yilgacha NPO Energiada ballistika boʻlimi boshligʻi edi. 1959—1993-yillarda Moskva aviatsiya institutida dars bergan. U R-1 ballistik raketasi, birinchi Sovet yadroviy raketasi, Yerning birinchi sunʼiy yoʻldoshi va birinchi qitʼalararo raketani yaratishda ishtirok etgan. U insonning kosmosga birinchi parvoziga tayyorgarlik koʻrishda ishtirok etdi, birinchi aloqa sunʼiy yoʻldoshlarida, Oy, Venera va Marsga parvozlar loyihalarida, boshqariladigan va transport kosmik kemalarida, Energia-Buran dasturida ishladi. 1987-yildan Qrim-tatar milliy harakatida faol ishtirok etdi. 1990—1991-yillarda V. X. Dogujiyev raisligidagi Qrim tatarlari muammolari boʻyicha davlat komissiyasida ishlagan. 1991-yilda Qrim-tatar xalqi qurultoyiga delegat boʻlgan. 1991—1995-yillarda Qrim-tatar xalqi majlisi prezidiumi aʼzosi boʻlgan. Keyinchalik u Moskva Qrim-tatar jamiyati boshqaruvi aʼzosi boʻlgan. 2001-yilda uning „Yurak va xotiradagi izlar“ nomli xotiralar kitobi chop etildi. 2008-yil 18-aprelda Korolevda vafot etdi. U oʻz vasiyatiga koʻra Qrimda dafn qilindi.