Pygmalion (pyessa). Pygmalion — yunon mifologiyasidagi shaxs nomi. Jorj Bernard Shou pyesasida shu nomdan foydalangan. 1913-yil 16-oktabrda Vena shahridagi Xofburg teatrida nemis tilidagi ilk premyerasi boʻlib oʻtdi. Uning ingliz tilidagi premyerasi 1914-yil aprel oyida West Enddagi Majesty’s teatrida boʻlib oʻtdi va Herbert Berbom Tree fonetika professori Genri Xiggins va Patrik Kempbell xonim gulchi qiz Eliza Dulitl rolini oʻynadi. Qadimgi yunon mifologiyasiga koʻra, Pygmalion oʻzi yasagan haykallaridan biriga oshiq boʻlib qoladi. Ushbu afsonaning umumiy gʻoyasi Viktoriya davri ingliz dramaturglari uchun mashhur mavzu boʻlib, birinchi marta 1871-yilda taqdim etilgan " "Pygmalion va Galatea" " hikoyasi asosida Shou muvaffaqiyatli pyesa yozgan. Shou pyesasi koʻp marotaba qayta ishlangan, xususan, 1938-yilgi " "Pygmalion" „ filmi, 1956-yilgi "“Tanho malikam" " musiqiy filmi hamda 1964-yilgi film versiyasi shu qatorga kiradi. Shou professor Genri Xigginsning xarakterini ochib berish uchun bir qancha britaniyalik fonetika professorlar Aleksandr Melvill Bell, Aleksandr J. Ellis, Tito Pagliardi ilhomlantirganini, lekin eng avvalo, mijgʻov Genri Svitni eslaydi. Dastlabki spektakllar. Shou pyesani 1912-yil boshida yozgan va iyun oyida uni taniqli aktrisa Mrs. Patrik Kempbellga taqdim qilgan. ""Pygmalion" " ning ilk premyerasi 1913-yil 16-oktyabrda Venadagi Xofburg teatrida nemis tilida namoyish etildi. Uning nemis tilidagi tarjimasini Shouning Venadagi adabiy agenti va yordamchisi Zigfrid Trebitsch oʻgirgan. Uning Nyu-Yorkdagi nemis tilidag birinchi spektakli 1914-yil 24-martda Irving Place teatrida boʻlib oʻtdi. Tanqidiy qabul. Pyesa Vena, London va Nyu-Yorkdagi premyeralaridan soʻng katta shaharlardagi tanqidchilar tomonidan yaxshi qabul qilindi. Venadagi dastlabki chiqishlar Shouning odatiy quruq va didaktik uslubidan ijobiy chekinish sifatida tavsiflovchi bir nechta sharhlarni toʻpladi. Nyu-Yorkdagi Brodvey premyerasi ham syujet, ham aktyorlik nuqtai nazaridan maqtovga sazovor boʻlib, „qoʻpol oʻylamaslik va boy hazilga ega sevgi hikoyasi“ deb taʼriflangan. Turli versiyalar. Spektaklning ikkita asosiy versiyasi mavjud. Ulardan biri 1914-yilda nashr etilgan ilk versiyaga asoslangan; ikkinchisi esa Shou tomonidan qayta koʻrib chiqilgan bir nechta ketma-ketlikni oʻz ichiga olgan ikkinchi versiya boʻlib, birinchi marta 1941-yilda nashr etilgan. Shuning sabali ham pyesalarning turli nashrlarida maʼlum qatorlar qoʻshildi yoxud olib tashlandi. Asl spektaklda Elizaning sinovi sahna tashqarisida, elchining bogʻidagi ziyofatda uchraydi. 1938-yilda suratga olingan Shou va hammualliflar ushbu ekspozitsiyani elchixona balidagi sahna bilan almashtirdilar; Asarda tilga olingan tanqidchi tarjimon Nepommuk nihoyat koʻrinadi, lekin uning nomi filmning vengriyalik prodyuseri Gabriel Paskal tomonidan taklif qilingan Aristid Karpati boʻlib oʻzgaradi. "Tanho malikam"da u Zoltan Karpati boʻldi. Taʼsiri. "Pygmalion" Shouning eng mashhur asari boʻlib qolmoqda. Spektaklning eng koʻplab tomoshabinlari uni 1956-yilda yaratilgan juda romantiklashtirilgan musiqiy va 1964-yilgi „"Tanho malikam"“ filmi uchun ilhom manbai sifatida bilishadi. Jozef Vayzenbaum oʻzining suhbatdosh kompyuter dasturiga Eliza Dulitl qahramonidan kelib chiqqan holdaELIZA deb nom bergan.