Guruh dinamikasi. Guruh dinamikasi — kichik guruh aʼzolari oʻrtasidagi oʻzaro taʼsir jarayonlari, shuningdek, ushbu jarayonlarni oʻrganadigan ilmiy yoʻnalish; uning asoschisi Kurt Lyuin boʻlib, u ijtimoiy guruhda sodir boʻlayotgan ijobiy va salbiy jarayonlarni tavsiflovchi guruh dinamikasi atamasini kiritdi. Guruh dinamikasi, Lyuinning fikricha, guruhlarning tabiati, ularning rivojlanish va takomillashtirish qonuniyatlari, guruhlarning shaxslar, boshqa guruhlar va institutsional tuzilmalar bilan oʻzaro munosabati bilan bogʻliq masalalarni koʻrib chiqishi kerak. 1945-yilda Lyuin Massachusets texnologiya institutida „Guruhlar dinamikasi tadqiqot markazi“ ni tashkil etdi. Bu ilmiy yoʻnalish psixologiya, sotsiologiya, aloqa nazariyasi bilan bogʻliq; birinchi navbatda kichik guruhlarning xatti-harakatlarini oʻrganadi. Jarayonlar. Guruh aʼzolari oʻzaro taʼsir oʻtkazganligi va bir-biriga taʼsir qilganligi sababli, guruhda uni shaxslarning umumiyligidan ajratib turadigan jarayonlar paydo boʻladi. Bu jarayonlar orasida : Guruhlarning shakllanishi sabablari. Kichik guruhlarning ikki turi mavjud: rasmiy va norasmiy. Ularning shakllanishi sabablari boshqacha. Rasmiy guruhlar retseptlar tizimini, rollar va maqomlarni taqsimlashni, hatto guruh maqsadlarini belgilashni belgilovchi tashqi omillar taʼsiri ostida shakllanadi. Tashqi omillar psixologik mexanizmlar emas. Norasmiy guruhning asosi — bu shaxsning guruhga tegishli boʻlish istagi. Bu, birinchi navbatda, insonning muloqotga boʻlgan ehtiyojidan kelib chiqadi va kichik guruh uni qondirish uchun muhitga aylanadi. Muloqotga boʻlgan ehtiyojni qondirish mumkin boʻlgan manbalar orasida amerikalik psixolog M. Shou, shuningdek, shaxslararo jalb qilish va guruhga aʼzolikni nazarda tutadi, ikkinchisini affiliativ ehtiyojni qondirish imkoniyati — guruhga tegishli boʻlish va boshqalar bilan birga boʻlish zarurati deb hisoblaydi. Guruh dinamikasi mexanizmlari. Guruh dinamikasi mexanizmlari — bu guruhning shakllanishi sodir boʻladigan jarayonlar. Kichik guruhning rivojlanish bosqichlari. Guruhning shakllanishi — bu guruh dinamikasi bilan bogʻliq boʻlgan jarayon boʻlib, bosqichlarni oʻzgartirish orqali guruhning bosqichma-bosqich rivojlanishidan iborat. Bosqichlarning oʻzgarishini koʻrsatadigan modellardan biri B. Takmena modelidir. . Ushbu model keng tarqalgan, chunki Takman guruh hayotining ikkita sohasini ajratib turadi: "biznes (guruh muammolarini hal qilishga bagʻishlangan instrumental)" va "hissiy (ekspressiv, shaxslararo munosabatlarga qaratilgan)." Har bir soha uchun oʻz modellari yaratilgan. Shaxslararo faoliyat sohasida quyidagilar kiradi: Biznes sohasida B. Takmanning quyidagilarni belgilaydi: Yetakchilik. Rahbar (Yetakchi) kichik guruhning shunday aʼzosi boʻlib, u muayyan muammoni hal qilishda guruhni tashkil qilish uchun guruh aʼzolarining oʻzaro taʼsiri natijasida tayinlanadi. Yetakchilik sof guruh hodisasi boʻlib, uni bir shaxs doirasida amalga oshirib boʻlmaydi. Shuning uchun bu hodisa dinamik jarayonlarga tegishli. Rahbarning guruh muammolarini hal qilishda faollik darajasi aniqroq. Rahbar maʼlum bir vaqtning oʻzida muayyan funktsiyalarni bajaradi. Guruhning qolgan aʼzolari unga ushbu funktsiyalarni bajarish huquqini qabul qiladilar. Munosabatlar shunday qurilganki, rahbar yetakchi boʻladi, qolganlari esa unga ergashadilar. Ammo bu munosabatlar assimetrik boʻlishi mumkin: rahbarning intilishlari darajasi boshqalarning uning etakchi rolini qabul qilishga tayyorligidan ancha yuqori boʻlishi mumkin. Guruh qarorlarini qabul qilish jarayoni. Guruh qarori — bu guruh aʼzolarining ular oldida turgan muammoni hal qilishlari. Rahbarning vazifasi guruh qarorini qabul qilish uchun guruhni tashkil etish jarayonini oʻz ichiga oladi, bu juda qiyin vazifadir. Koʻp hollarda guruh qarori individual qarorga qaraganda samaraliroq ekanligi haqida koʻplab dalillar va tasdiqlar mavjud. Guruh qarorlarini qabul qilishning eng keng tarqalgan shakli bu guruh muhokamasi. Guruh muhokamasining alohida holati bu aqliy hujumdir . Guruhning birlashishi. Uygʻunlik — bu guruhning umumiylik darajasini, birligini, shaxslararo munosabatlarning barqarorligini, guruhning oʻz aʼzolari uchun hissiy jozibadorlik darajasini tavsiflovchi dinamik xarakteristikasi. Guruhning birlashishi turli xil psixologik yoʻnalishlarda keng oʻrganilgan. Avvalo, ushbu hodisani oʻrganish guruhni birinchi navbatda hissiy asosga asoslangan shaxslararo munosabatlar tizimi sifatida tushunishga asoslanadi. Psixologik xavfsizlik. Har qanday guruhning barqaror mavjudligi va rivojlanishining muhim sharti "psixologik xavfsizlikdir" . Yaʼni, tashkilot, jamoa, oila va boshqa ijtimoiy hujayralardagi shunday muhit, bu guruh aʼzolariga oʻz-oʻzini hurmat qilish, maqom yoki martaba bilan bogʻliq salbiy oqibatlardan qoʻrqmasdan harakat qilish imkonini beradi (Kahn 1990, p. 708) . Guruhning shaxslararo risklarsiz harakat qilish qobiliyati sifatida ham taʼriflanishi mumkin . "Psixologik jihatdan xavfsiz" guruhlarda odamlar oʻzlarini qadrli va hurmatli his qilishadi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, psixologik xavfsizlik "guruh dinamikasi" va jamoaviy taʼlimni rivojlantirishning eng muhim shartidir. Qoʻllanilishi. Guruh dinamikasini oʻrganishda olingan bilimlar biznes treninglarida, guruh terapiyasida qoʻllanadi.