Asarane-Burun qal’asi. Asarane-Burun qal’asi — X—XIII asrlarga oid mustahkam turar-joy xarobalari boʻlib, xuddi shu nomdagi togʻ tepasida, Shirokoye shahridan 4,5 km shimoliy gʻarbda, Chernaya daryosining chap qirgʻogʻida joylashgan. Tavsif. Qoʻrgʻon togʻ tepasida joylashgan boʻlib, gʻarbdan sharqqa choʻzilgan. Janubi va sharqiy yon bagʻirlari tik, qoyalarning balandligi 3—5 m, shimoliy qismi esa yumshoqroq. Qal’aning devorlari (qalinligi 1,5-2,3 m, balandligi 2,2-2,5 m gacha saqlanib qolgan) turli oʻlchamdagi quruq molozlardan qurilgan, istehkom maydoni 3,2 gektarga yaqin. Devorlar butun perimetri boʻylab qurilgan, uzunligi taxminan 1500 m, minoralar yoʻq edi, qal’aga toʻrtta kirish joyi bor edi: sharqdan, janubi-sharqdan, janubi-gʻarbdan va gʻarbdan — unga (kengligi 2,3 m darvoza bilan) gʻildirakli devor bor edi. yoʻlning kengligi 2,5-3 m, qolgan kirish joylari odamlar va yuk hayvonlari uchun 1,4 m kichik darvozalar edi. Qal’aning ichida hamma joyda binolar izlari va ular uchun kesilgan joylar koʻrinadi — bir va ikki xonali binolar, jami 100 dan ortiq uylar. Shuningdek, XIII-asrdagi boshqa koʻplab istehkomlarning qurilishi tarixchilar tomonidan Qrimga tatar-moʻgʻul bosqinlari (1223-yildan boshlab), Saljuqiylar kengayishi va togʻli Qrimning Trebizond imperiyasining taʼsir zonasiga oʻtishi bilan bogʻliq. Vasiliy Kondaraki 1867-yilda qal’aga birinchi boʻlib eʼtiborni qaratgan tarixchi boʻlgan, ammo keyinchalik qal’a oʻrganilmagan va qazilmagan. Asarane-Burun Teodoro knyazligining bir qismi boʻlgan degan versiya mavjud.