Al-aql al-faal. Al-'aql al-faāl ()" yoki Vohib al-suvar" islom falsafasi va psixologiyasida oʻziga xos sabab turidir. Bu ilohiy intellektning eng past darajasi hisoblanadi"." Konsepsiya. "Aql" islom falsafasi va psixologiyasida turli xil maʼnolarga ega. "Aql" soʻzi filologik jihatdan tiymoq yoki bogʻlamoq maʼnosini bildiradi. Aql – bu insonni hukm qilishdan va xatti-harakatlardan toʻsadigan narsadir. "Aql" asta-sekin semantik jihatdan vajga oʻtdi. Islom falsafasida, xususan, peripatetik maktabda "aqlning" texnik qoʻllanishi maʼlum darajada yunon falsafasining taʼsiri ostida yuzaga kelgan. Tarixi. Al-Forobiy oʻz kitoblarida ilk marta "aqlning" bir qancha maʼnolarini sanab oʻtgan. Forobiy faol intellektning peripatetik munosabati bilan islomning bashorat tushunchasi oʻrtasida uygʻunlashishga harakat qiladi. Forobiy faol aqlni Jabroil (yoki Jibril – islomda vahiy farishtasi) bilan birlashtiradi. Insonlarni "Aql bi-l-quvvahdan" (potentsial aql) "Aql bi-l-fi’l" (haqiqiy aql) holatiga oʻtkazish mumkin. Shunday qilib, odamlar jaholat zulmatidan xalos boʻlishga qodir boʻladilar. Nihoyat, "aql" "Aql-al-mustafodga" aylanadi. Bilimni egallash darajasida "aql" uning oʻxshashlik va farqlarini surishtirish orqali oʻz mazmunini tafakkur qiladi.