Abad (Islom dinida). = Abad أبد = Abad (arabcha, soʻngi yoʻq, mangulik, "tasavvuf)" – cheksizlik, davomiylik, nihoyasizlik, soʻngi yoʻq zamon, biroq ibtidosi bor vaqt oʻlchovi. Abad "azal"ning davomi. "Azal"ning ibtidosi yoʻq, biroq intihosi boʻlishi mumkin. "Azal"-abad esa, ibtidosi ham, intihosi ham yoʻq cheksizlikdan iborat. Abad istilohi diniy va dun­yoviy talqinda qoʻllanadi. Dunyoviy talqinda vaqt yoki zamonning doimiyligi, cheksizligini anglatadi. Ishlatilishi. "Tasavvuf"iy maʼnoda abad shunday muddatki, uning nihoyasini inson aqli tasavvur qila olmaydi. Abad nihoyasizlikka qarab, yagona Yaratuvchining mavjud va doimo harakatda boʻlishi, nihoyasiz mavjudlikdir. Ayni tushuntirish Sayyid Sharif Jurjoniyning "At-Taʼrӣfāt" asarida keladi. Eron "tasavvuf" olimi Sayyid Jaʼfar Sajjodiy „"Irfoniy istilohlar va iboralar lugʻati"“da mazkur taʼrifni kengroq tushuntirgan. Ibn Sino zamonning cheksiz davomini abad deb anglatgan boʻlsa, al-Kindiy asarlarida oʻzining davom etishi uchun boshqaga muhtoj boʻlmagan va borligʻi sababga bogʻlanmagan doimiylik, deb taʼriflangan. At-Tusiyning talqiniga koʻra, abad Allohdan boshqa narsa va hodisalarga ham qoʻllanishi mumkin, biroq abad va "azal" deb Allohdan boshqalarga nisbat berilmaydi. Abadga "tasavvuf" falsafasida Yaratuvchining sifatlari tarzida ham qaraladi. Qaysariy "Kashshāf istilāhāt al-funӯn" („Fan istilohlarining kashf etilishi“) asarida ushbu fikrni davom ettirib, abadning azaliyligi va "azal"ning abadiyligini taʼriflaydi. Uningcha, "azal" va abad Allohning ikki sifati boʻlib, uning mavjudligi zaruriyati (vojibul-mavjud) inson aqli orqali tushunilishi uchun zamonga nisbat berilgan. Navoiy asarlarida ham abad Allohning doimiy mavjudligi hamda nihoyasizlik, soʻnggi yoʻq zamon maʼnolarida qoʻllanilgan: "Zihi nihoyating oxir kelib abad avval," "Vale xabar bera olmay bidoyatingʻa azal." "Har kishiga umrida bu navʼ bir" " kun bersa dast," "To abad gʻam yoʻq agar boʻlsa" " yana yo boʻlmasa." "Hayotingiz zuloli abadgʻa degin­cha joriy va davlatingiz quyoshi qiyomatgʻacha zavol kasofatidin oriy boʻlsun, omin." "~ nuqtasi -" goʻzallikning doimiy va oʻzgarmas belgisi (ayrim hollarda yagona bir dona xol): "Ey safhai ruxsoring azal" " xuttidin insho," "Debochai husnungda abad" " nuqtasi tugʻro." "~ umri" – tuganmas, boqiy umr: "Koʻyida oʻlsam, abad umricha bor" " bu umr agar," "Qilmasa xorij tanimni," " itlariga sudratib." "Ey, Navoiy, gar nasibingdur" " abad umri kerak" "Xotiringda yordin oʻzga" " tamanno boʻlmasa." ~ "hayoti" – tuganmas, mangu hayot: "Abad hayoti kabi vasligʻa" " yetishkuncha," "Firoq mahlakasi ichra umr" " omon bermas".