Osmon mexanikasi. Osmon mexanikasi — astronomiyaning quyosh tizimiga kiruvchi tabiiy va sunʼiy jismlarning harakat nazariyasini yaratish bilan shugʻullanuvchi boʻlimi. Osmon mexanikasi asoslarini Kepler Iogann, Isaac Newton, Leonhard Euler, Joseph-Louis Lagrange, P. Laplas, S. Nyukom, Henri Poincaré va boshqa ishlab chiqishgan. Asosiy boʻlimlari: Bu boʻlimlar mos ravishda oʻz obʼyektlari turi boʻyicha alohida yoʻnalishlarga boʻlinadi. Xususan, YESY harakati nazariyasida unga taʼsir etuvchi quyidagi omillar boʻyicha maxsus yunalishlar mavjud: Maʼlumki, 3 va undan ortiq jismlar masalalari umumiy holda aniq yechimga ega emas. Shu sababli, osmon mexanikasida maxsus keltirilgan masalalar oʻrganilib, natijalari bunga mos sistemada qoʻllanadi. Bunda muammoni aniq yechish maqsadida ayrim fizik parametrlar boʻyicha nomaʼlum funksiyalarni qatorlarga yoyish usullari ishlatiladi. Masalan, yer va sayyoralarning gravitatsion potensiallari sferik funksiyalar boʻyicha qatori, elliptik orbita boʻyicha harakatlanuvchi osmon jismi koordinatasi ekssentrisitet darajalari boʻyicha qatori amalda tez-tez uchrab turadi. Quyosh tizimidagi har bir jism orbitasi elementlari vaqtga bogʻliq funksiyalardir. Ular evolyusiyasini ifodalovchi tenglamalarni birinchi boʻlib Leonhard Euler topgan. Harakatlanuvchi jismga taʼsir etuvchi kuch oʻz potensialiga ega bulsa, unda orbita elementlari uchun Lagranj tenglamalaridan foydalaniladi. Ushbu potensial osmon mexanikasida perturbatsion funksiya deyilib, uni aniq bilish va nazariyasini yaratish juda muhim ahamiyatga ega. Bu funksiya, odatda, maʼlum qatorlar tarzida qoʻllanadi. Osmon mexanikasining usullari, xususan, yangi kometalar va asteroidlarni ilgari maʼlum boʻlganlaridan farqlashda ham keng qoʻllanadi, chunki faqat orbita elementlari orqali bu muammoni hal etish qiyin masala. Bunda "kometa invarianti", Tisseran mezoni, Yakobi integrali kabi tushunchalardan foydalaniladi.