Kanada-AQSh chegarasi. Kanada—AQSh chegarasi (, ) dunyodagi eng uzun xalqaro chegara hisoblanadi. Quruqlik chegarasi esa (Buyuk koʻllar, Atlantika va Tinch okeani sohillaridagi bir nechta chegaralarni oʻz ichiga olgan holda) qariyb uzunlikka ega. Quruqlik chegarasi jami ikki qismdan tashkil topgan boʻlib: Kanadaning janubida bilan va gʻarbida AQShning Alyaska shtati bilan chegaralangan. Ikki millatli chegarani belgilash va uni saqlash bilan bogʻliq barcha masala va muammolar bilan, esa chegara suvlari bilan bogʻliq barcha masalalar bilan shugʻullanib keladi. Hozirgi vaqtda kelib xalqaro chegara orqali qonuniy oʻtishni osonlashtirish uchun mas’ul boʻlgan bir nechta idoralar (CBSA) va (CBP) faoliyat ko'rsatadi. Tarixi. 18-asr. va Qoʻshma Shtatlar oʻrtasidagi urush tugatildi. Shartnomaning ikkinchi moddasida quyudagicha kiritilgan yaʼni tomonlar Qoʻshma Shtatlarning barcha chegaralari, shu jumladan, oʻsha paytdagi boʻylab shimoldagi chegara boʻyicha kelishib oldi. Kelishilgan chegara Yangi Shotlandiyaning shimoli-gʻarbiy burchagidan eng shimoli-gʻarbiy boshigacha boʻlgan chiziqni oʻz ichiga qamrab olgan va daryoning qoq oʻrtasi boʻylab tomon choʻzilib ketgan. 1760-yillarda ikki parallel Kvebek va Nyu-York provinsiyalari (shu jumladan, keyinchalik Vermont shtatiga aylanadi) oʻrtasidagi chegara oʻrnida oʻrnatilgan edi. Ushbu chegara 1771-yildan 1773-yilgacha boʻlgan oraliqda . Sent-Lorens daryosi hamda Buyuk koʻllar gʻarbida, Amerika Qoʻshma Shtatlari va hozirgi Ontario markazidagi chegaraga aylantirildi. Yuqori koʻl shimoli-gʻarbiy, chegara uchun daryolar kuzatib. , Missisipi daryosi bilan uchrashadigan gʻarbiy chegaraga qadar toʻgʻridan-toʻgʻri borish uchun kelishib olingan edi. Aslida esa, bu chiziq daryo bilan hech qachon uchrashmaydi, chunki janubda. 19-asr. 1814-yil dekabr oyida imzo chekilgan Gent shartnomasi 1812-yilgi urushni tugatdi va Britaniya Shimoliy Amerikasi va Qoʻshma Shtatlarning barcha chegaralarini urushdan oldingi holatiga qaytardi. Keyingi oʻn yilliklarda esa Qoʻshma Shtatlar va Birlashgan Qirollik chegaralarni imkon beruvchi ikki davlat oʻrtasidagi asosiy chegara bahslarini hal qilish uchun bir nechta shartnomalar tuzdilar. 1817 yilgi 1812 yilgi urushda ikki jangchi tomonni demilitarizatsiya qilish rejasini taqdim etdi va Britaniya Shimoliy Amerikasi va Qoʻshma Shtatlar oʻrtasidagi chegarani chizish uchun dastlabki tamoyillarni belgilab chiqdi. London konventsiyasi (1818). Britaniya Shimoliy Amerikasi va AQShning yanada kengayishini koʻrsatadi, bu yerda chegara boʻylab gʻarbga, Vuds koʻlidagi Rokki togʻlariga qadar choʻzilgan. Shartnoma Britaniyaning bir qismi boʻlgan qadar boʻlgan janubdagi bir nechta daʼvolarini bekor qildi. Shartnomada, shuningdek, AQShning Luiziana xaridining bir qismi boʻlgan Missuri daryosining suv havzasida ushbu chiziqdan shimolga qadar choʻzilishga boʻlgan boshqa daʼvolarini ham bekor qildi. Bular uchta kichik maydonni oʻz ichiga qamrab olgan boʻlib, ular drenajlarining shimoliy qismidan (bugungi kunda janubiy Alberta va Saskachevanning janubi-gʻarbiy qismida), (Saskachevan) va (Saskachevan) dan iborat. 49-parallel boʻylab chegara koʻrinishi nazariy jihatdan toʻgʻri, lekin amaliy jihatdan esa 19-asrda oʻrganilgan chegara belgilariga amal qiladi va nuqtalarda bir necha yuz futga oʻzgarib turadi. Vebster-Eshberton shartnomasi (1842). Chegara shartnomalarini talqin qilishda bir nechta kelishmovchiliklar va oʻrganishdagi xatolar sabab qoʻshimcha muzokaralarni oʻtkazishni talab qildi, buning natijasida 1842-yildagi tuzildi. Ushbu shartnomada Meyn, Nyu-Brunsvik va oʻrtasidagi chegara boʻyicha nizo kelib chiqqan hal qildi. Shartnoma, bir tarafdan, Nyu-Xempshir, Vermont va Nyu-York, ikkinchi tarafdan esa, Kanada provinsiyasi oʻrtasidagi chegarani qayta belgilab berdi, bu mojarosi va chiqish joyidagi dilemmasini hal qildi. 45-parallelning Kvebekni AQShning Vermont va Nyu-York shtatlaridan bevosita ajratib turadigan qismi ilk marotaba 1771-yildan 1773-yilgacha Nyu-York (shu jumladan, keyinchalik Vermont boʻlgan) va Kvebek oʻrtasidagi chegara deb eʼlon qilinganidan soʻng oʻrganilgan. 1812-yilgi urushdan soʻng yana qayta tekshirildi. AQSh federal hukumati Chemplain koʻlida chegarasidan janubda istehkomlar barpo etishni boshladi. Qurilishning eng muhim qismi tugagandan keyin, oʻlchovlar shuni koʻrsatdiki, oʻsha paytda haqiqiy 45-parallel milyaning toʻrtdan uch qismi (1,2) edi. km) tekshirilayotgan chiziqdan janubda. " " nomi bilan mashhur boʻlgan qal’a Kanadada joylashgan boʻlib, AQSh uchun dilemma paydo qildi, ushbu shartnomaning bandi oʻrganilgandek, chegara chizigʻida chegarani batamom tark etmaguncha hal etilmadi. Hozirgi Ontario va Minnesota shtatidagi boʻylab Superior koʻli va Shimoli-gʻarbiy burchak markazidagi chegara ham qayta aniqlangan edi. Oregon shartnomasi (1846). 1844-yilda davri davomidagi chegara sabab bahsi AQShning Rokki togʻlarining gʻarbiy qismidagi shimoliy chegarasini Rossiyaning janubiy chegarasi bilan bogʻliq boʻlgan boʻlishi talabiga sabab boʻldi. Ammo, Buyuk Britaniya Kolumbiya daryosi boʻylab Tinch okeaniga qadar mavjud boʻlgan chegarani xohladi. Ushbu bahs 1846-yildagi hal qilindi, u 49-parallelni Rokkilar orqali chegara sifatida belgiladi. Chegara tadqiqotlari (19-asr oʻrtalari). Shimoli-gʻarbiy chegara tadqiqoti 1857-yildan 1861-yilga qadar quruqlik chegarasini belgilab berdi. Biroq, suv chegarasi bir qancha vaqt oʻrnatilmagan boʻlsada, 1859 yilda soʻng, 1872 yilda arbitraj va oʻrtasidagi chegarani oʻrnatdi. (yoki AQShda „Shimoliy chegara tadqiqoti“) 1872-yilda boshlangan boʻlib, ushbu tadqiqotning mandati 1818-yilgi shartnomada kelishilgan chegarani oʻrnatish edi. Archibald Kempbell Qoʻshma Shtatlar uchun yoʻlni boshqarib bergan boʻlsa, bosh astronom tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Donald Kemeron Britaniya jamoasini boshqargan. Ushbu tadqiqot Oʻrmon koʻlidan Rokki togʻlari choʻqqisiga qadar boʻlgan chegaraga qaratilgan. 20-asr. 1908-yil aprel oyining 11chi sanasida Birlashgan Qirollik va Qoʻshma Shtatlar 1908-yilgi Shartnomaning IV moddasiga binoan „Amerika Qoʻshma Shtatlari va Kanada hukmronligi oʻrtasidagi Atlantika okeanidan Tinch okeaniga qadar boʻlgan chegara toʻgʻrisida“ ni oʻrganib chiqish va delimitatsiya qilish toʻgʻrisida kelishib oldilar. Kanada va AQSh oʻrtasidagi chegara Sent-Lorens daryosi va Buyuk koʻllar orqali, zamonaviy geodeziya texnikasiga koʻra va shu tariqa chegarada bir nechta oʻzgarishlar amalga oshirildi. 1925-yilda Xalqaro chegara komissiyasining vaqtinchalik missiyasiga binoan chegarani oʻrganib chiqish va xaritalash ishlarini olib borish uchun muntazam faoliyat koʻrsatdi; chegara yodgorliklari va buylarni saqlash; va chegarani choʻtka va oʻsimliklardan toza tuting . Ushbu " " chiziqning har bir tomonida ga choʻziladi. 1909-yilda binoan, chegara yoqalab suv va suv yoʻllariga taʼsir qiluvchi barcha loyihalarni tekshirib chiqish va tasdiqlash uchun hamda Kanada va AQSh uchun tuzildi.