Islom sotsializmi. Islom sotsializmi – Turli musulmon olimlari va siyosatchilari tomonidan kiritilgan atama. Musulmon sotsialistlari Qur’on va Muhammad paygʻambar taʼlimotlari ijtimoiy adolat, erkinlik va ijtimoiy tenglik tamoyillariga mos keladi, deb hisoblashadi. Tarixi. Koʻpchilik islom sotsializmining asoschisini Muhammad paygʻambarning sahobasi Abu Zarr al-Gʻiforiy deb atash mumkinligiga ishonishadi. U xalifalik davrida hukmron tabaqaning boylik toʻplashiga qarshi chiqqan. Usmon ibn Affon uni boylikni adolatli taqsimlash zarurligiga ishontirishga harakat qildi. Islom mafkurasi va iqtisodining baʼzi olimlari islom iqtisodi va kommunizm, jumladan, zakot yoki jizya kabi islomiy gʻoyalar oʻrtasida koʻplab oʻxshashliklar mavjudligiga ishonishadi. Islom umumiy farovonlik davlati. Kambagʻallarga ijtimoiy yordam va pensiya taʼminoti kabi muassasalar VII asrda Arab xalifaligida Islomning besh ustunidan biri sifatida „zakot“ shaklida ilk shariat qonunlarida joriy qilingan. Bu amaliyot Abbosiylar xalifaligiga qadar davom etdi. Soliqlar (xususan, zakot yoki jizya) islom hukumati gʻaznasi tomonidan yigʻilib, muhtojlarga, jumladan, kambagʻallar, qariyalar, yetimlar, bevalar va nogironlarga yordam koʻrsatish uchun foydalanilgan. Islom huquqshunosi va faylasufi Al-Gʻazzoliyning (1058–1111) taʼkidlashicha, hukumat tabiiy ofat yoki ocharchilik yuz bergan taqdirda mamlakatning har bir hududida oziq-ovqat zahirasini ham yigʻgan. Shunday qilib, xalifalikni dunyodagi birinchi farovonlik davlati yoki ijtimoiy davlat deb hisoblash mumkin. Shuningdek, bugungi kunda „islom sotsializmi“ atamasi koʻpincha Ikkinchi jahon urushidan keyin musulmon dunyosini qamrab olgan kengroq harakat – milliy ozodlik harakatining mafkurasi va amaliyoti boʻlgan islom millatchiligi bilan birlashtirildi. Zamonaviy islom sotsializmi. Birinchi eksperimental islom kommunasi 1917-yilda Qozon shahrida Rossiya musulmonlari oʻrtasida sovet gʻoyalarini targʻib qiluvchi Voisiylar harakati doirasida tashkil etilgan. Koʻp oʻtmay Qozonda Vaxitov va boshqa tatar inqilobchilari xuddi shu maqsadda Musulmon sotsialistik qo‘mitasini tuzdilar. Muammar Qazzofiy 1969-yilda Liviyada hokimiyatni qoʻlga kiritgach, islom sotsializmini oʻzining mafkurasi deb eʼlon qildi. Mashhur musulmon sotsialistlar roʻyxatiga quyidagilar ham kiradi: Islomiy marksizm. Islom marksizmi – bu atama Assef Bayadning „Shariati va Marks“ kitobida ishlatilgan: Eron inqilobchisi Ali Shariatiy gʻoyalarini tasvirlash uchun „Marksning tanqidi islom tanqidi“ deyilgan. Bu atama baʼzan Eron xalq mujohidlari tashkiloti kabi guruhga nisbatan ham qoʻllanadi.