Hammad ibn Zayd. Hammad ibn Zayd ibn Dirham (arabcha: حماد بن زيد بن درهم) (716-795) Iroqning Basra shahridan boʻlgan islom olimi va fiqhshunos edi. U koʻzi ojiz boʻlsa-da, "hujjali" (ishonchli) va qobiliyatli hadis roviysi boʻlib, barcha hadislarini mukammal yod olgan. Hammad "tadlis" (yashirish) usulidan foydalangan. U oʻzining chuqur bilimi tufayli yuqori darajada eʼtirof etilgan va ilmiy hissasi jihatidan Imom Molik bilan teng deb hisoblangan. Hammad ibn Zayd Allohning tabiati haqida bahsli qarashlarni ilgari surgan ilohiyot oqimi boʻlmish Jahmiyaga qarshi qatʼiy qarashlari bilan mashhur boʻlgan. Abu Hurayradan rivoyat qilingan hadis. Al-Xatib al-Bagʻdodiyning aytishicha, Ali ibn al-Madiniy (849-yilda vafot etgan) Abu Hurayra bilan boshlanadigan eng ishonchli hadis zanjirini quyidagicha deb hisoblagan: Abu Hurayra → Ibn Sirin → Ayyub as-Saxtiyoniy → Hammad ibn Zayd. Al-Azhar universiteti "muhaddisi" Ahmad Muhammad Shokir (vaf. 1958) fikriga koʻra, Abu Hurayradan rivoyat qilingan eng sahih "asnad" zanjiri quyidagicha: Tanqidlar. „Kitobul-mekruhin“ hadis kitoblarida Hammad Amr ibn Ubaydni tanqid qilib, Amrning yolgʻon gapirganini va oʻzi hadis toʻqiganini aytgan. Vafoti. U Basrada vafot etgan. „Sahihi Buxoriy“ da u kishining koʻplab hadislari keltirilgan. Hadis ulamolari Hammad ibn Zaydning ishonchli roviy boʻlganni eʼtirof etadilar.