Shumtol arvohkapalagi. Shumtol arvohkapalagi(Dolbina grisea) — bu tungi kapalak (Sphingidae) arvohkapalaklar oilasiga mansub. Reliktlar turiga mansub. Tavsif. O‘rta kattalikdagi kapalak, viqorli, tanasi uchi va kalta qanotlari oldingga chiqqani bilan ajralib turadi. Erkaklarining old qanotining uzunligi 30 mm gacha, urg‘ochilarniki - 34 mm gacha bo‘ladi. Qanotlari kengligi taxminan 50–64 mm. Qanotlarning yuqori tomonining asosiy rangi kulrang-jigarrang. Oldingi qanotlarning ustki tomonida to‘lqinsimon ko‘ndalang bog‘ichlar bor. Orqa qanotlarining tasviri bilinar-bilinmas. Mo‘ylovlari qayrilma, odatda uchli va ilgak shaklida. Ko‘zlari katta, yumaloq, yuqoridan bir nechta cho‘zilgan tangachlar bilan qoplangan. Xartumi juda uzun, tana uzunligidan bir necha baravar katta. Tarqalishi. Sharqiy Afg‘oniston, Shimoliy-Gʻarbiy Hindiston, O‘zbekiston, Tojikiston. Tog‘larda dengiz sathidan 1000–2000 m balandlikda yashaydi. O‘zbekistonda Sangardakdaryoning yuqori oqimida (Hisor tizmasi) yashaydi. Kapalaklar tekislikdagi keng bargli o‘rmonlar va o‘tloq-dasht yon bag‘irlari bo‘lgan tog‘ daralarida uchraydi . Yashash tarzi. Yiliga ikki marta to‘liq va bir marta qisman nasl beradi. Ilk uchishi va tuxum qo‘yishi maydan sentyabrgacha (tunda). Qurtlari juda yirik, besh juft oyoqlari bo‘ladi. Rangi juda yorqin, och yashil egri yo‘l-yo‘l chiziqlar bilan ifodalangan. Qurtlarning ozuqa o‘simliklari: shumtol. O‘zbekistonda qurtlar so‘g‘d shumtolida (Fraxinis sogdiana) rivojlanadi. Ular Soya va nam joylarda tuproqning yuqori qatlamlarida g‘umbakka aylanadi. Birinchi (qism) va ikkinchi nasl g‘umbaklari qishlaydi. Muhofaza etish. Tur O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan (2009 y.) - 2-toifa - Zaif turlar (soni kamaygan, tabiiy ravishda kam uchraydi). Mamlakat hududida ularning soni hamma joyda kam - O‘zbekistonda bir necha topilmalar orqali ma’lum. Turlarning soni inson xo‘jaligi faoliyati oqibatida tabiiy yashash joylarining vayron bo‘lishi va ozuqa o‘simliklarining yo‘q qilinishi tufayli kamayib bormoqda. Cheklovchi Omillar. Daraxt va butalar, xususan, ozuqa o‘simligining kesib tashlanishi. Ko‘payish xolati. Ko‘paytirilmagan. Muhovaza choralari. Yashash joylarida muhofazasini tashkillashtirish, tabiiy shumtolzorlarni muhofaza ostiga olish lozim.