Abdulhamid Afandizoda. Abdulhamid Afandizoda (ozarbayjon: Əbdülhamid Afandizadə) – Kavkaz musulmonlari idorasining 4-muftiysi. Biografiyasi. Afandizoda 1812-yil 15-aprelda Shemaxa shahrida tugʻilgan. 10 yoshida oʻqishni boshlagan. 17 yoshida maktabni tugatgach, amakisi Hoji Ali Afandizoda rahbarligidagi Shemaxa madrasasiga oʻqishga kirib, sharq tillarini oʻrgangan. Afandizoda madrasani tamomlagach, amakisi bilan birga ishlay boshlaydi, asta-sekin maorif sohasida shuhrat qozonadi. Amakisining maslahati bilan Kavkaz noibi M. Voronsov tashabbusi bilan 1849-yil 22-fevralda ochilgan umumtaʼlim maktabiga ishga qabul qilingan. U yerda shariatdan dars bergan. Abdulhamid maktabda ishlaganida talabalarga ozarbayjon, fors va arab tillaridan tashqari fransuz tilidan ham dars bergan. Keyinchalik u ishlagan davlat maktabi yopildi. 1860-yillarning boshlarida Makkada ziyorat qilib, hoji unvonini oladi. 1864-yil 16-yanvarda Shemaxa maʼnaviyat boʻlimiga rais va mudir etib tayinlandi. 1872-yil dekabr oyi boshida Afandizoda Kavkazorti Axli-Tassan maʼmuriyatining raisi va muftiysi etib tayinlandi va yangi lavozimi munosabati bilan Shemaxadan Gruziya poytaxti Tbilisiga koʻchib oʻtdi. Diniy arbob sifatida Afandizoda shoir bilan birgalikda diniy adabiyotlar, diniy farmon va nizomlarni arab tilidan tiliga tarjima qilishda katta faollik koʻrsatdi. Afandizoda arab alifbosini oʻzgartirish tarafdorlaridan edi. 1878-yilda Shayxulislom Ahmad Husaynzoda nomidan tuzgan „Rushtiya“ risolasiga ijobiy sharh yozgan („Ziyoi Kavkaziya“ gazetasi, 01.05.1881, N3). Bu haqda Afandizoda shunday yozgan: — “(Siz yozgan) Rushtiya risolasini va uning mazmunini boshidan oxirigacha oʻqib chiqdim. Men kamchilik topmadim. Siz taklif qilgan alifbo boshqalar taklif qilgan alifbodan mukammal va yaxshiroq..." Afandizoda umrining soʻnggi olti yilini ruscha-ozarbayjoncha lugʻat tuzishga bagʻishladi, biroq asarini nashr eta olmadi. Afandizodalar oilasiga yaqin boʻlgan Tbilisidagi Iskandariya oʻqituvchilar institutida oʻqiyotganda hamyurtining tugallanmagan ishlarini davom ettirdi. Afandizoda 1880-yil 10-dekabrda Tbilisida vafot etdi. Undan keyin muftiylik lavozimini Mirzo Husayn Gʻoyibzoda egalladi.