Aleksandra Datskaya. Daniyalik Aleksandra Karolina Meri Sharlotta Luiza Julia (; 1844- yil 1-dekabr, Sariq saroy, Kopengagen, Daniya Qirolligi - 1925- yil 20-noyabr, Sandringem saroyi, Norfolk, Buyuk Britaniya) - Daniya malikasi, Buyuk Britaniya va Irlandiya qiroli, Hindiston imperatori Edvard VII ning rafiqasi. Aleksandra nemis Glyuksburg sulolasi shahzodasi Kristian va Gessen- Kassellik Luizaning to'ng'ich qizi edi. U bolaligi va yoshligini Daniyada Sariq va Bernstorf saroylari orasida o'tkazgan, u yerda u aka-uka va opa-singillari bilan uyda ta'lim olgan. Uning otasi buyuk davlatlarning irodasi bilan Daniya qiroli Frederik VII ning farzandsiz merosxo'ri bo'ldi. O'n olti yoshida Aleksandrani boshqa nomzodlar orasida qirolicha Viktoriya o'zining to'ng'ich o'g'li va merosxo'ri , Uels shahzodasi Albert Edvardning rafiqasi sifatida tanladi. Dastlab, Viktoriya Daniya va Germaniya o'rtasidagi Shlezvig-Golshteynga egalik qilish uchun urush bo'lganligi sababli shahzoda Kristianning qiziga qarshi edi, bunda Britaniya ikkinchi tomonda edi. Ularning to'yi 1863-yilda bo'lib o'tdi va o'sha yili Aleksandraning otasi Daniya taxtiga o'tirdi. Nikoh olti farzandni tug'di, ular orasida bo'lajak qiroli Jorj V va Norvegiya qirolichasi Maud ham bor. 1868—1869-yillarda er-xotin Yevropaning bir qator mamlakatlariga, shuningdek, Misr, Turkiya va Qrimga tashrif buyurishdi; Rossiya imperator oilasining qarindoshlari bo'lib, ular Sankt-Peterburgga bir necha bor tashrif buyurishgan. Aleksandra o'zining yangi vatanida faol xayriya va ijtimoiy ishlari uchun shuhrat qozondi va mamlakatda tendentsiyani yaratuvchisi hisoblandi. Siyosatda u erini, uning o'limidan keyin va o'g'lini Daniya va Gretsiya manfaatlarini himoya qilishga ko'ndirishga harakat qildi, ammo bu urinishlar muvaffaqiyatli bo'lmadi. U butun umri davomida Germaniya va imperator Vilgelm II ga hamdardlik his qilmagan, ayniqsa Birinchi jahon urushi davrida . 1901-yil yanvarda, qirolicha Viktoriya vafotidan so'ng, er-xotin taxtga o'tirdi va 1910-yil may oyida Edvard VII vafotigacha hukmronlik qildi. Aleksandraning akalari Daniya qiroli Fridrix VIII va yunon Jorj I, singlisi esa Nikolay II ning onasi rus imperatori Mariya Fedorovna edi. Angliya qirolichasi butun umri davomida u bilan yaqin munosabatda bo'ldi va fevral inqilobidan keyin 1919-yil bahorida unga "HMS Marlborough" jangovar kemasida Qrimdan Buyuk Britaniyaga o'tishga yordam berildi. Aleksandra 1925-yilda 80 yoshida yurak xurujidan vafot etdi va Vindzor qasrida erining yoniga dafn qilindi. Kelib chiqishi. Aleksandra 1844-yil 1-dekabrda Kopengagendagi Sariq saroyda, Amalienborg qirollik saroyi majmuasi yonidagi nemis shahzodasi Kristian Shlezvig-Golshteyn-Sonderburg-Glyuksburg (1818-1906)ning ikkinchi farzandi va birinchi qizi sifatida tug'ilgan. Luiza, Gessen-Kassel malikasi (1817-1898). Otasi tomonidan malika Glyuksburglik gertsogi Fridrix Vilgelm va Gessen-Kassellik Luiza Karolinaning nabirasi edi; ona tomonidan - Gessen-Kassellik Uilyam va Daniyadan Luiza Sharlotta . Malikaning ikkala ota-onasi ham Daniya qiroli Frederik V ning evaralari va Britaniya qiroli Jorj II ning evaralari edi. Oilada allaqachon to'ng'ich farzandi bor edi, shahzoda Frederik, keyinchalik kichik bolalar - Vilgelm, Dagmar, Tayra va Valdemar paydo bo'ldi. Ularning barchasi keyinchalik Yevropa qirollik oilalari vakillari bilan foydali nikoh ittifoqlariga kirishdi, bu ularning ota-onalariga "Yevropaning qaynota va qaynonasi" laqabini oldi. Yangi tug'ilgan chaqaloq uning ismini tug'ilishidan bir necha oy oldin vafot etgan Buyuk Gertsog Aleksandra Nikolaevna sharafiga oldi . Shahzoda Kristian Daniya armiyasidagi xizmatidan yiliga taxminan 800 funt sterling olgan. Oila qirol Xristian VIII foydalanishga berilgan Sariq saroyda yashagan. Sariq saroyda bo'lib o'tgan yosh malika suvga cho'mish paytida, Daniya qirollik uyining barcha a'zolari an'anaviy tarzda suvga cho'mdirilgan zarhal shrift ishlatilgan . Daniya taxtiga vorislik. 1848-yilda qirol Kristian VIII vafot etdi. Uning yagona o'g'li Fridrix VII taxtga o'tirdi. Yangi qirol ikki marta turmushga chiqdi, ammo avlodlari yo'q edi. Mamlakatda taxtga vorislik inqirozi yuzaga keldi. Frederik Daniya qiroli va Shlezvig-Golshteyn gertsogi edi. Ikkinchisida ayollarning taxtga o'tirishiga to'sqinlik qiluvchi Salic qonuni mavjud edi. Daniyada bunday qonun yo'q edi. O'sha yili Prussiya Shlezvig-Golshteynning nemis tilida so'zlashuvchi aholisi ko'magida Daniya-Prussiya urushini boshlab, o'z hududiga bostirib kirdi. Mojaroning natijasi Prussiyaning mag'lubiyati edi. 1852-yilda, harbiy harakatlar tugagandan so'ng, Londonda buyuk kuchlar tomonidan konferensiya chaqirildi, unda asosiy mavzu Fridrix VII vafotidan keyin gersoglik maqomini va Daniya taxtiga vorislikni tasdiqlash edi. Konferensiyada Rossiya, Fransiya, Buyuk Britaniya, Prussiya, Avstriya va Shvetsiya Shlezvig-Golshteyn-Zonderburg-Glyuksburg shahzodasi Kristian Daniyaning yangi qiroli va qirol Frederikning o'limidan so'ng uning boshqa barcha mulklari bo'lishiga qaror qilishdi. Kristian 13 yoshidan Daniyada yashagan, Daniya armiyasida xizmat qilgan va qirollar Frederik VI va Xristian VIIIning ishonchli vakili hisoblangan, bu shubhasiz uning foydasiga o'ynagan. Qaror 1852-yil 8-mayda imzolangan hujjatda mustahkamlangan . Xristian shu tariqa taxtga da'vogarlarni chetlab o'tdi, jumladan uning xotini, ukasi va onasi . Kristianga Daniya shahzodasi unvoni berildi va issiq mavsumda turmush o'rtoqlar va bolalar yashagan boshqa Bernstorf saroyi berildi. Oila kamtarona turmush tarzini davom ettirdi va juda kamdan-kam hollarda qirollik saroyiga tashrif buyurdi. Kristian va Luiza grafinya Danner unvonini olgan aktrisa Luiza Rasmussenga uchinchi morganatik nikohini ma'qullamaganliklari uchun qirol bilan sovuq munosabatlarga ega edilar . 1848-49 yillarda butun Yevropada, ayniqsa qirol Lui Filipp I taxtdan ag'darilgan va Ikkinchi Respublika e'lon qilingan Fransiyada inqilobiy voqealar avj oldi. Daniyada Fridrix VII Yevropa inqiloblariga javoban birinchi Daniya konstitutsiyasini qabul qildi, unga koʻra u davlatning birinchi konstitutsiyaviy monarxi boʻldi va 30 yoshdan oshgan barcha erkaklarga ovoz berish huquqi berildi. Hujjat 1849-yil 5-iyunda ratifikatsiya qilingan. Shahzoda Kristianning oilasi davlat islohotlarini faol qoʻllab-quvvatladi va Aleksandrda tarixchi Frensis Diamond yozganidek, “Angliyada mavjud boʻlgan konstitutsiyaviy monarxiyani tushunish uchun poydevor qoʻyildi” . Daniyadagi hayot va ta'lim. Yaqin qarindoshlar va do'stlar orasida malika Aliksning kichik nomi bilan tanilgan. Bolaligida u go'zalligi bilan ajralib turmagan va to'liq bola edi . Ularning uyiga tez-tez Daniya hikoyachisi Hans Kristian Andersen tashrif buyurib, bolalarga o'z hikoyalarini aytib berdi. Aleksandra o'z xonasini singlisi Dagmar bilan 16 yoshiga qadar baham ko'rdi, shundan keyin u o'z xonasida yashadi. Aleksandraning yotoqxonasi ko'k rangli mato bilan qoplangan; unda uning pianino va ish stoli, shuningdek, shaxsiy buyumlari bo'lgan kichik idorasi bor edi, u keyinchalik Angliyadagi Sandringem saroyiga ko'chib o'tdi . Bolalar kiyimlarini oʻzlari tikib, koʻrpa-toʻshaklarni yigʻib, stolga birga oʻtirishdi . Aleksandra va Dagmar mashhur shved suzuvchisi Nensi Edberg boshchiligidagi suzish darslarida birga qatnashgan. Aleksandraning ilk yillari Bernstorf saroyida o'tgan; u yerda u Mathilde Knudsen rahbarligida ingliz tilini o'rgatgan, u bilan turmush qurganidan keyin ham yaqin munosabatlarni saqlab qolgan, shuningdek, fransuz va nemis tillari, din, tarix, geografiya asoslari . Knudsen shahzoda Kristian oilasining deyarli a'zosi hisoblanar va tez-tez choy ichar, tushlik qiladi va oilasi bilan birga ovqatlanadi. 1893-yilda u York gertsogi (Aleksandraning ikkinchi o'g'li) Tekk malikasi Viktoriya Meri bilan nikoh to'yi sharafiga o'tkazilgan bog 'ziyofatida qatnashdi va 1902-yilda Aleksandraning toj kiyish marosimiga taklifnoma oldi . Bolaligidanoq Aleksandra musiqaga moyil bo'lib, uni onasi, shuningdek, ma'lum bir monsenyor Siboney o'rgatgan. Bo'lajak malika pianino chalishni yaxshi bilgan, keyinroq mandolinni ham o'zlashtirgan . Boshqa o'qituvchilar orasida fransuz tilidan dars bergan shveysariyalik Mademoiselle Shvidland, nemis islohot cherkovining pastori Teobald (nemis), professor Buntzen (chizmachilik) va professor Petersen (tarix va geografiya) bor edi. Aleksandraning 1854-62 yillardagi daniya, ingliz, fransuz va nemis tillarini o'rgangan o'quv kitoblari saqlanib qolgan; hayvonlar, oʻsimliklar va minerallar haqida insholar yozgan. Shuningdek, u Daniya va Shveysariya tarixini o'qidi, 930 yildan 1412-yilgacha bo'lgan Norvegiya qirollari ro'yxati bilan batafsil tanishdi, qadimgi tarix, ayniqsa Gretsiya va Rim bilan 1855-yilda ularga fransuz tilida ulkan insho bag'ishladi. Malikaning o'ziga xos sevgisi Shekspirning pyesalari edi, buning natijasida Aleksandra butun umri davomida teatrga tashrif buyurdi . Katta yoshdagi bolalar ko'pincha asrlar davomida Daniya monarxlari tomonidan san'at to'plangan Christiansborg qirollik saroyiga tashrif buyurishdi; tabiatshunoslik muzeyi yaratildi, 400 ming jildli kutubxona jamlandi. Frederik VII homiyligida qirollik kolleksiyalari mashhur haykaltarosh Bertel Torvaldsenning asarlari bilan to'ldirildi, uning asarlari Aleksandra yoqdi . U onasi va kichik bolalari bilan birga gul ekishni yaxshi ko'rardi; keyinchalik, u allaqachon Uels malikasi bo'lganida, u Sandringham saroyi atrofida bog'larni tartibga solish bilan shug'ullangan . Aleksandra otasi hamrohligida tez-tez ot minib, uning rahbarligida boshqa bolalar bilan birga gimnastika bilan shug'ullangan. Kamtarona daromadga qaramay, oila har yili Frankfurt yaqinidagi saroyiga sayohat qildi, u yerda yozda Gessen-Kassel uyining qarindoshlari yig'ilishdi. Malika 1860-yil 20-oktyabrda Kristiansborg saroyida pastor Paulli uni tayyorlagan tasdiqlash marosimini o'tkazdi, bu Aleksandraning ota-onasining noroziligiga sabab bo'lgan qirolning rafiqasi grafinya Danner . U bilan birga uning akasi Frederik marosimni o'tkazdi . Aleksandra birinchi marta Londonga bolaligida onasi bilan Kembrij gersogligi taklifiga binoan kelgan. Butun umri davomida Aleksandra taqvodor odam edi va Buyuk Britaniyaga ko'chib o'tgandan so'ng u Oliy cherkovning izdoshi bo'ldi . Nikohi. Kelinlik tanlovi. 1859-yil oxiridan boshlab, qirolicha Viktoriya va uning turmush o'rtog'i shahzoda Albertning to'ng'ich o'g'li, oilada Berti nomi bilan tanilgan Uels shahzodasi Albert Edvard 18 yoshga to'lganida, ota-onasi unga munosib xotin qidira boshladilar . Britaniya qirolichasi o'zining qizi Prussiya valiahd malikasi Viktoriyadan nemis malikalariga mos kelishini so'radi. Viktoriya katta o'g'lining xotini "yaxshi ko'rinishi, sog'lom, o'qimishli, yaxshi fe'l-atvorli bo'lishi" kerakligini yozgan . Valiahd malika o'zining kutayotgan grafinya bilan birga London gazetalariga ko'ra, "lavozimga mos keladigan, protestant bo'lgan va Uels shahzodasidan yoshroq" bir nechta nomzodlarni tanladi: Niderlandiyalik Meri, Vidlik Elizabet, Gessen-Darmshtadtlik Anna, Aleksandrin Prussiya, Saks-Altenburglik Mariya Gasparina va malika Aleksandra . Britaniya imperiyasi merosxo'rining qo'liga yana bir da'vogar Gohenzollern sulolasining katolik bo'limidan bo'lgan o'zining go'zalligi bilan mashhur bo'lgan nemis malikasi Mariya Gohenzollern-Sigmaringen bo'lishi mumkin edi, ammo bu nikoh turli dinlarga e'tiqod qiluvchi yoshlar tufayli mumkin emas edi. . Dastlab, Britaniya qirollik oilasining ko'p a'zolari Prussiya tomonida bo'lgan Shlezvig-Golshteyn muammosi tufayli daniyalik malika qirolicha Viktoriya tomonidan ham ko'rib chiqilmadi . Qirolicha "Aleksandraning oilasi ona tomondan dahshatli, otasi tomondan esa ahmoq" deb yozgan . 1837-yilda, qirolicha Viktoriya Britaniya taxtiga endigina oʻtirganida, shahzoda Kristian uni Daniya qiroli nomidan tabriklash uchun Londonga bordi; 1838-yilda u Viktoriyaning toj kiyish marosimida yana Daniya vakili bo'ldi. Daniya tomoni yangi qirolichaning Kristian bilan turmush qurishiga ishondi, biroq Viktoriya oʻzining amakivachchasi Albertni turmush oʻrtogʻi sifatida tanladi . Yosh Daniya malikasiga e'tiborni birinchi bo'lib Uolli Xogensahl tortdi. 1860-yil oktyabr oyida u Kopengagenda xizmat qiluvchi Britaniya vaziri Avgust Pagetga uylandi. Undan u Aleksandr haqida bilib oldi. U bilan shaxsiy uchrashuvdan so'ng u Berlinga shunday deb yozdi: “U xonaga kirganida men hayratda qoldim, chunki men undan taralayotgan barcha mehribonlik va jozibadorlikni ko'rdim. U yarim ochilgan atirgul kurtaklariga oʻxshaydi...” . Vindzor qasrida kechki ovqat paytida Uolli Uels shahzodasiga u haqida gapirib berdi. Shundan so'ng, Prussiya valiahd malikasi shahzoda Kristianning qizi haqida ma'lumot to'plashni boshladi. 7-dekabr kuni u onasiga maktub yozib, Iskandar haqida xabar berdi : To'yi. To'ydan oldin Aleksandr, uning kuyovi va onasi shahzoda Albert dafn etilgan Frogmor qabristonidagi Qirollik maqbarasiga tashrif buyurishdi. Erining qabri yonida malika: “U senga duosini beradi”, dedi.1863-yil 10-martda Kenterberi arxiyepiskopi Charlz Tomas Longli boshchiligida oʻsha paytgacha koʻproq Britaniya monarxlari dafn etilgan joy sifatida tanilgan Avliyo Jorj kapellasida, Vindzor qasrida toʻy marosimi boʻlib oʻtdi. Marosim uchun joy tanlash jamiyatda keng tanqidga uchradi. Toʻy London chekkasida boʻlib oʻtdi, u yerga koʻpchilik oddiy tomoshabinlar kela olmagan. Ko'plab taklif etilgan mehmonlar juda uzoq safardan shikoyat qilishdi. Kelin tomondan faqat eng yaqin qarindoshlar taklif qilindi: ota-onalar, aka-uka va opa-singillar, Glyuksburg gertsogi Charlz (kelinning amakisi). O'shanda qirollik saroyi hali ham yaqinda vafot etgan shahzoda Albert uchun motam tutayotgan edi. To'ydagi barcha ayollar kulrang, nilufar yoki binafsharang liboslarda edilar va qirolichaning o'zi to'y marosimini qurbongoh tepasida joylashgan Aragonlik Ketrinning dafna derazasidan tomosha qildi va to'y marosimida qatnashmadi. Aziz Jorj zali . Marosimda taniqli yozuvchilar Alfred Tennison, Charlz Dikkens va Uilyam Tekerey, shuningdek, Brabant gersoginyasi Maxaraja Dulip Singx, Flandriya grafi, Leyningen shahzodasi , Saks-Veymar shahzodasi Edvard gertsogi ham bor edi. va Saks-Koburg gertsogi- Gothic . Kelin uchun nikoh uzugi oltita toshdan iborat edi. Qimmatbaho toshlar nomlaridagi birinchi harflar ketma-ket yozilgan Berti nomini tashkil etdi. Dastlab, qirol Leopold I tomonidan maxsus olib kelingan Belgiya to'rlaridan tayyorlangan sovg'adan tikilishiga qaror qilingan, ammo oxirgi paytda vatanparvarlik nuqtai nazaridan libos ingliz matolaridan tikilgan . Aleksandra oq atlas ko'ylak va shishgan yubka kiyib olgan, ularni krinolin bilan qo'llab-quvvatlagan. Poyezd kumush moirdan qilingan. Ko'ylak to'rt qavatli to'r bilan qoplangan, undan parda ham qilingan . Uning otasi va Kembrij gertsogi uni qurbongohga olib borishdi va ingliz aristokratik oilalarining sakkiz nafar vakili kelinlik qilishdi. Bayramdan so'ng ularning barchasiga Daniya bayrog'ining qizil va oq ranglarini aks ettiruvchi marjon va olmos bilan bezatilgan medalyonlar topshirildi. Toʻyda bir vaqtlar shahzoda Albert tomonidan bastalangan musiqa ijro etilgan va Ledi Heraldin Somersetning soʻzlariga koʻra, “musiqa butun oilani, ayniqsa, hayajonlanib yigʻlagan malika va malikani qaygʻuga solgan” . Toʻyda mashhur shved opera qoʻshiqchisi Jenni Lind qoʻshiq kuyladi. Yakuniy yillari va vafoti. 1920-yillarning boshlarida qirolicha Dowager bir nechta oilaviy to'ylarda qatnashdi, jumladan, singlisi Empress, uning nabirasi Jorj, York gertsogi va bo'lajak qirol va qirolicha xonim Yelizaveta Bouz-Lyon hamrohligida; Louis Mountbatten va 1922-yil yozida; nevaralari, malika Meri va Maud ; Louise Mountbatten va Shvetsiya valiahd shahzodasi Gustav 1923-yil noyabrda . Unga yaqin bo'lganlarning ko'pchiligi urushdan keyin qirolicha onasi juda qarib qolganligini, urushdan oldingi yillarda sezilmaganligini da'vo qilishdi . U quyuq parda kiyib, qalin bo'yanishni boshladi; shuning uchun uning yuzi, ular yozganidek, "emal kabi" tuyulardi . Aleksandra Britaniya orollarini boshqa tark etmadi. 1920-yilda u ko'zidagi qon tomirining yorilishidan aziyat chekdi, shu sababli uning ko'rish qobiliyati bir muncha vaqt yomonlashdi . Umrining oxirlarida malika amneziyadan aziyat chekdi va nutqida muammolarga duch keldi . Biroq, yoshi va sog'lig'i bilan bog'liq muammolarga qaramay, qirolicha siyosatga, ayniqsa o'zining tug'ilgan Daniyaga nisbatan qiziqishini davom ettirdi. Shunday qilib, 1920-yilda Shimoliy Shlezvig yana Daniya tomoniga o'tdi, Flensburg bundan mustasno, nemislar qo'lida qolgan. Qirolicha uni Daniyaga koʻchirishni qat’iy yoqlab, “shahar nemislar bilan qolgan, chunki ular u yerdan barcha daniya tilida soʻzlashuvchi aholini quvib chiqarganlar”, deb aytdi. Farzandlari. Qirol Edvard VII ga turmushga chiqqan Aleksandra olti farzandni dunyoga keltirdi :