Yoqub Nanautaviy. Muhammad Yoqub Nanautaviy (1833 — 1884) — hind islom olimi va Hindistonda mashhur Dorul Ulum Deoband deb ataladigan Deobanddagi Islom madrasasining ilk oʻqituvchilaridan biri. Dorul Ulum Deobandning birinchi mudiri. Nasli. Uning "nasabi" (otasining ismi): Muhammad Yaqub ibn Mamluk Ali ibn Ahmad Ali ibn G‘ulom Sharaf ibn Abdulloh ibn Abdulfath ibn Muhammad Muin ibn Abdul-Somiy ibn Muhammad Hoshim ibn Shoh Muhammad ibn Qozi Toha ibn Muborak ibn Jamaluddin ibn Omonulloh ibn Qozi Meeron ibn Mazharuddin ibn Najmuddin Saoniy ibn Nuruddin Rab’iy ibn Qiyomuddin ibn Ziyouddin ibn Nuruddin Salis ibn Najmuddin ibn Nuruddin Saoniy ibn Ruknuddin ibn Rofiuddin Xayuddin Khuddin Khuddin Khuddin Khoibn ibn Ruknuddin Samarqandiy ibn Sadruddin al-Haaj ibn Ismoil ash-Shahid ibn Nuruddin al-Qitol ibn Mahmud ibn Bahouddin ibn Abdulloh ibn Zakariyya ibn Nur ibn Sirah ibn Shodiy as-Siddiqiy al-Siddiqiy al-Voddiqiy al-Massimodibn R. ibn Muhammad ibn Abu Bakr. Ilk faoliyat davri va taʼlim. Muhammad Yoqub 1833-yilda hijriy 1249-yilning 13-safariga toʻgʻri kelgan Britaniya Hindistonida, Hindistonning zamonaviy Uttar-Pradesh provinsiyasining Saharanpur tumaniga qarashli Nanauta shahrida tugʻilgan. Otasi Mamluk Ali oʻsha paytda Hindistonning katta musulmon olimlaridan biri va "Gʻoziuddin Xon madrasasining" sharqshunoslik boʻlimi boshligʻi edi. Muhammad Yoqub otasi va Shoh Abd al-G‘ani Mujaddidiy qo‘l ostida islom ilmlarini o‘rgangan. Uning boshqa ustozlari orasida Ahmad Ali Saharanpuri ham bor. Muhammad Yoqub Hoji Imdodulloh huzurida tasavvuf boʻyicha taʼlim olgan va undan Chishtiya, Naqshbandiya, Qodiriy va Suhravardiy tariqatlarida "xalifalik" (ruxsat) olgan. Faoliyati. 1852-yilda Muhammad Yoqub Ajmer hukumat kollejiga oʻqituvchi etib tayinlandi. Kollej direktorining tavsiyasiga koʻra, unga kollektor oʻrinbosari lavozimini taklif qilishdi, lekin u rad etdi. Banarasga oʻtdi va keyinchalik Saharanpurda inspektor oʻrinbosari lavozimiga koʻtarildi. 1866-yilda Muhammad Yoqub Dorul Ulum Deobandning mudiri etib tayinlandi. Muhammad Miyan Deobandi oʻzining Deoband seminariyasiga tayinlanishi haqida shunday yozadi: „Talabalar kundan kunga koʻpayib borayotganini koʻrib, yaxshi oʻqituvchilar olish tashvishlantirdi va shu sababli Mavlono Muhammad Yoqubni chaqirildi“. Muhammad Yoqub shogirdlari orasida Mahmud Hasan Deobandiy, Aziz-ur-Rahmon Usmoniy, Sayyid Mumtoz Ali, Muhammad Ahmad, Xalil Ahmad Saharanpuriy va Ashraf Ali Tanviy kabi ulamolar bor. Vafoti. Muhammad Yoqub Nanautaviy 1884-yilda 51 yoshida vabo kasalidan vafot etdi va oʻz ona shahri Nanautada dafn qilindi. Oilasi. Muhammad Yoqub muhaddis Xalil Ahmad Saharanpuriyning amakisi edi.