Chaqaloqlarda biosenoz va disbioz. Biotsenoz – oshqozon–ichak traktining mikroekologiyasi ochiq biotsenoz hisoblanadi. Mikroblar hazm traktiga xuddi ximus kabi kirib boradi, ammo ichaklar devoridagi faqat xususiy retseptorlargagina maxsus mikoorganizmlar fiksatsiyalanishi mumkin. Biotsenozning shakllanishi. Bolaning birlamchi mikroorganizmlar bilan toʻqnashishi tugʻruq yoʻllaridan boshlanadi. Tugʻruq yoʻllaridagi mikroblarning asosini laktobatsillalar va bifidobakteriyalar tashkil qiladi, qolgan qismi ichak mikroflorasiga oʻxshash. Chaqaloqlarda immunologik barqarorlik hali toʻla yetilmaganligi tufayli organizmga mikroblarning koʻplab tushishi unda turli yalligʻlanish jarayonlari rivojlanish xavfini tugʻdiradi. Keyinchalik atrof muhit taʼsiri ostida doimiy mikroflora shakllanadi. Shuningdek mikrofloraning shakllanishiga bolani ovqatlantirishni boshlash muddati va uning turi ham muhim ahamiyatga ega. Ona suti bilan ovqatlantirish boshlangach, asosan bifidobakteriyalardan tuzilgan simbiont mikroflora ichakda koʻpaya boshlaydi. Ona suti, ayniqsa ogʻiz suti bilan yangi tugʻilgan chaqaloq bifidofloraning rivojlanishi va oʻsishiga taʼsir etuvchi bifidus-omilni oladi. Ushbu omil patogen va shartli-patogen mikroorganizmlarning koʻpayishiga toʻsqinlik qiladi. Ichakda bifidoflora titri yuqori boʻlganda organizm va undagi mikroflora orasida fizilogik barqarorlik, yaʼni eubioz yuzaga keladi. Chaqaloq biotsenozining shakllanishiga quyidagi omillar taʼsir etadi: Muddatida tugʻilgan bolalarda ichak mikroflorasining shakllanishi bola hayotining 5-6- kunlariga borib toʻliq shakllanadi. Unda quyidagi bosqichlar farqlanadi: Mikrofloraning tarqalishi. Oshqozon va ichakning turli qismlaridagi mikrofloraning tarkibi turlicha boʻladi. Masalan, 1 ml oshqozon suyuqligida 103 achitqi zamburugʻlari, streptokokklar, laktobakteriyalar bor. 1 ml ingichka ichak suyuqligida 103 laktobakteriyalar, streptokokklar, ichak tayoqchalari bor. Yondosh ichak suyuqligida nordon sut tayoqchalari, streptokokklar, ichak tayoqchalari mavjud boʻlib, bu yerda anaerob flora yoʻq. Bifidoflora va bakteroidlar shular jumlasidandir. Najasda 500 xildan ortiq mikroblar aniqlanishi mumkin. Sogʻlom bolaning yoʻgʻon ichagida 3 guruhdagi mikroflora farqlanadi: Mikrofloraning funksiyalari. Odatdagi ichak mikroflorasi turli vazifalarni bajarib, ularga kuyidagilar kiradi: Patologik holatlar. Perinatal patologiyasi boʻlgan (asfiksiya, chaqaloqlar gemolitik kasalligi, bosh miyaning tugʻruq jarohatlari va b.) chaqaloqlar najasini bakteriologik tekshirib koʻrilganda 53,2% hollarda ichak disbakteriozi aniqlanadi. Ichak disbakteriozi boʻlgan bolalarda ichak faoliyatining buzilishi kuzatilib, u najasning 6-7 martagacha koʻpayishi, qorinning dam boʻlishi, najas rangining yashil tusga kirishi va shilliq moddalarning paydo boʻlishi bilan namoyon boʻladi. Yuqumli omillarga bogʻliq boʻlmagan perinatal patologiyasi boʻlgan bolalarda ichak mikrobiotsenozining buzilishi asosan shartli patogen mikroflora bilan bogʻliq. Disbioz (disbakterioz) – bakteriologik tushuncha boʻlib, u organizmdagi simbioz mikrofloraning sifat va miqdor jihatidan buzilishi natijasida kelib chiqadi. Disbakterioz rivojlanishiga quyidagilar: bolani sunʼiy va notoʻgʻri ovqatlantirish, bolani parvarish qiluvchi shaxsda mikrofloraning oʻzgarishi, chaqaloqning yuqumli va yuqumli boʻlmagan kasalliklari, patologik kechgan homiladorlik va tug‘ruq, bolani antibiotiklar bilan uzoq va betartib davolash sabab boʻladi.Koʻkrak suti bilan ovqatlantirishni toʻxtatish natijasida kelib chiqadigan disbakterioz holati bolani tez kasalliklarga chalinuvchan qilib qoʻyadi. Disbakterioz holatida bola atrofdagi kishilardan qanday mikroflorani qabul qilishi muhim ahamiyatga ega. Bunda ayniqsa stafilokokk yoki boshqa shartli – patogen mikrofloralarni tashuvchilari bola uchun havfli boʻlib hisoblanadi. Disbakteriozni aniqlashda shartli – patogen mikrofloraning mikrobiotsenozda tutgan oʻrni va ularning assotsiatsiyasi muhim ahamiyatga ega. Odatda ichak boʻshligʻida anaeroblarning umumiy miqdori (ularga bifido – va sutnordon tayoqchalari kiradi) aerob mikroblar yigʻindisidan koʻp boʻladi. Shartli - patogen mikroblar umuman aniqlanmaydi yoki oz miqdorda ularning faqat bir turi aniqlanadi. Disbakteriozning 1-darajasida anaerob flora aerob floradan ustun turadi. Bifidoflora va laktobakteriyalar 108 – 107 suyultirishda ham aniqlanadi, shartli - patogen bakteriyalar (2 turdan ortiq emas) 104-102 suyultirishda topiladi. Disbakteriozning 2-darajasida anaerob va aerob mikroorganizmlar miqdori bir-biriga teng boʻladi. Kasallikning bu darajasi ichak tayoqchalarining atipik shakllari paydo boʻladi. Disbakteriozning 3-darajasida aeroblar miqdori anaeroblarga nisbatan koʻp boʻladi. Ayrim hollarda bifido- va laktobakteriyalar butunlay yoʻqoladi, shartli patogen mikroblar soni esa keskin koʻpayadi. Ular orasida, ayniqsa, patogen stafilokokklar, zamburug‘lar, klebsielalar, klostridiya kabi mikroblar koʻp uchraydi. Davolash. Disbioz kuzatilayotgan bola uchun eng yaxshi ovqat ona suti boʻlib hisoblanadi. Ona suti bilan taʼminlash imkoni boʻlmagan hollarda tarkibida pre- yoki probiotiklar boʻlgan aralashmalar tavsiya etiladi (nordon sutli NAN, biolakt). Disbiotsenozni medikamentoz davolash 2 bosqichda olib boriladi: 1 – mikrobli dekontaminatsiya 2 – mikroflorani tiklash. 1 – bosqich. Mikrobli dekontaminatsiya axlatda shartli patogen mikroflora koʻpayib ketgan hollarda tavsiya etiladi. Davolash ajratilgan floraning xususiyatidan kelib chiqkan holda belgilanadi. Mahalliy taʼsirga ega boʻlgan obligat mikrofloraga taʼsir yetmaydigan preparatlarni tayinlash maqsadga muvofiqdir. – bakteriofaglar: ularning taʼsir doirasi tor boʻlib, maʼlum mikroorganizmlarga taʼsir etadi (stafilokokka qarshi bakteriofag, koliprotey bakteriofag, klebsiellyoz bakteriofag, piobakteriofag, intestibakteriofag, piotsenius-koʻk yiring tayoqchasiga qarshi bakteriofag) – nitrofuranlar (furazolidon 5-8 mg/kg) – enterol (kuniga 1 kap-dan 1 mahal) Axlatdan ajratilgan mikrofloraning sezuvchanligini hisobga olib antibiotiklar tayinlanadi (asosan aminoglikozidlar tayinlanadi, chunki ular obligat mikrofloraga taʼsir qilmaydi). Anaerob mikroflora ustunlik qilganda nitromidazollar, kandidozda esa – zamburugʻga qarshi preparatlar qoʻllanadi. Davolashning 1 – bosqichi 5-7 kun davom etadi. Biotsenoz buzilishning I darajasi kuzatilayotgan bolalarda davolash 2 – bosqichdan boshlanadi. 2 – bosqich. Ichak mikroflorasini tiklashga probiotiklar (meʼyoriy ichak florasini tiklovchi preparatalar) tayinlash yoʻli bilan erishiladi. Ularning taʼsirini esa prebiotiklar kuchaytiradi. Biopreparatlar sifatida ishlatiladigan mikroorganizmlarga Lactobaccilus acidophilus, L.plantarum, L.casei, L.bulgaricus, L.rhamnosus GG, Bifidobacterium bifidum va b. kiradi. Probiotiklarning taʼsiri quyidagicha: • Ichak florasining oʻsishini toʻxtatuvchi kontsentratsiyada antibakterial moddalar, organiq kislotalar, proteazalar sintez qilish • Adgeziya retseptorlariga konkurent taʼsir • Immun javob (fagotsitar faollik)ni kuchaytirish • Ig A, T-killerlar, interferon kontsentratsiyasini oshirish • YAlligʻlanishga qarshi tsitokinlar ishlab chiqarilishini moʻ`tadillash • Shilliq qavatlar oʻtkazuvchanligini kamaytirish, mutsin ishlab chiqarilishining oshishi natijasida tsitoprotektsiyaning kuchayishi. Probiotiklar. Probiotiklar quyidagi guruhlarga boʻlinadi: 1. Monokultura tutuvchi preparatlar – bifidumbakterin, laktobakterin. 2. Kompleks preparatlar – bifiform, bifilong, atselak, lineks va b.q. a) bakteriyalar sorbentiga immobilizatsiyalangan preparatlar - bifidumbakterin-forte; b) lizosimli preparat – bifiliz. Probiotiklar ovqatlanish vaqtida 1-2 mahal beriladi. Prebiotiklar – mikroflora funksional oziqlanishini taʼminlovchi preparatlar (inulin, galakto- va fruktozooligosaharidlar, laktuloza). Prebiotiklarning taʼsiri: Prebiotiklardan dyufalak (laktuloza)ning samarasi yaxshi boʻlib, 1 kunda 3 ml miqdorda tayinlanadi. Aksariyat hollarda disbakterioz ikkilamchi fermentativ tanqislik bilan kechadi, shuning uchun bunday bemorlarga kichik dozalarda kreon, pankreatin kabi preparatlar probiotiklar bilan birgalikda tayinlanadi. Ichak mikroflorasini tiklovchi preparatlar va fermentlarni berish muddati bolaning umumiy ahvoli va disbakterioz darajasiga bogʻliq. Odatda 3-4 haftagacha davom ettiriladi. Profilaktikasi. Homilador ayolda disbiotsenozni, eng avvalo qinning disbiozini aniqlash va davolash, bolani imkoni boricha erta ko‘krakka qoʻyish, parenteral ovqatlantirish davrini iloji boricha qisqartirish, ratsional antibiotikoterapiya disbiotsenozning oldini olishga yordam beradi. Shuningdek onaga tug‘ruqdan 3-4 hafta avval probiotiklar tayinlash ham yaxshi natija beradi.