Zollverein. Zollverein yoki Germaniya Bojxona ittifoqi mintaqadagi bojxona va iqtisodiy siyosatni boshqarish uchun Germaniya davlatlari oʻrtasidagi koalitsiyadir. Ittifoqning tuzilishi. Ittifoq 1818-yilda tashkil etilganda, u Prussiya va Germaniya davlatlari oʻrtasidagi iqtisodiy aloqalarni mustahkamladi va 1820-1866-yillarda koʻpchilik nemis davlatlarini qamrab oldi. Avstriya bu ittifoqqa qoʻshilmadi, uning qoʻshilmasligi 1850 va 1860-yillarda Markaziy Yevropa hukmronligi uchun Avstriya-Prussiya raqobatini kuchaytirdi. 1866-yil Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasi tashkil etilishi bilan "Zollverein hududi" taxminan 425.000 kvadrat kilometr maydonga yetdi va Shvetsiya va Lyuksemburg kabi nemis boʻlmagan mamlakatlar bilan ham iqtisodiy bitimlar tuzila boshlandi. Tarixchilar aytishicha Prussiyaning bundan uchta asosiy maqsadni koʻzlagan: Bojxona ittifoqi Germaniyada ishlab chiqarilgan qishloq xoʻjaligi va hunarmandchilik mahsulotlari uchun kengroq bozorni yaratdi va kasaba uyushmalariga birlashishga turtki boʻldi. Ittifoq tashqi tomondan himoyani saqlab qolgan holda, aʼzo davlatlar oʻrtasidagi savdo toʻsiqlarini kamaytirishni maqsad qilgan. Xronologiya. Dastlabki bojxona ittifoqi 1866-yilgi Avstriya-Prussiya urushida tugatilmadi; 1867-yilda qayta tashkil etilgan. Yangi Zollverein kuchliroq edi va hech qanday hukumat tomonidan veto qoʻyilmagan. Germaniyani qayta birlashtirishdagi roli. Oʻtmishga nazar tashlaydigan boʻlsak, Zollverein Prussiya qirollari turli nemis davlatlari oʻrtasida majburiy birlashma yaratishdan koʻproq muvaffaqiyatga erishdi. U Germaniyani Prussiya hukmronligi ostida birlashtirish uchun zarur infratuzilmani tayyorladi, bunga 50 yildan kamroq vaqt ketdi. Tarixchilarning fikricha, Prussiyaning iqtisodiy hukmronligi birlashishni muqarrar qilib qoʻyganligi va Prussiyaga harbiy ustunlikni taʼminlab, siyosiy yetakchilik rolini berganligi bilan taʼkidlanadi. Tarixchilarning ikkinchi argumenti shundan iboratki, Zollverein prussiyaliklar orasida avstriyaliklarga qarshi mafkurani tarqatgan. Shuning uchun, Zollverein Bismark davlat boshligʻi boʻlishidan oʻttiz yil oldin Prussiya siyosatida anti-Avstriya tendensiyasini shakllantira boshlagan.