2016-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari. 2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari () jahon tarixida XV Yozgi Paralimpiada oʻyini boʻlib, 2016-yil 7-18-sentyabr kunlarida Braziliyaning Rio-de-Janeyro shahrida Xalqaro Paralimpiya qoʻmitasi tomonidan boshqariladigan nogironligi boʻlgan sportchilar uchun koʻp toifali yirik xalqaro tadbir sifatida oʻtkazilgan. Birinchi marotaba Lotin Amerikasi va Janubiy Amerika shaharlari mazkur tadbirga mezbonlik qilgan, Janubiy yarimshar mamlakatlaridan esa bu Paralimpiada ikkinchi boʻlgan (birinchisi 2000-yilda Sidneyda boʻlib oʻtgan yozgi Paralimpiada oʻyinlari). Shuningdek, birinchi marta lusofon (portugal tilida soʻzlashuvchi) mamlakati bu oʻyinlarga mezbonlik qilgan. Ushbu oʻyinlarda Paralimpiada dasturiga ikkita yangi sport turi kiritilgan: kanoeda eshkak eshish va paratriatlon musobaqalari. Ushbu Paralimpiada oʻyinlari oldidan homiylarning past qiziqishi va chiptalar sotuvi bilan bogʻliq moliyaviy kamchiliklar yuzaga kelgan, buning natijasida koʻngilli xodimlar va transport soni qisqartirilgan. Tadbirlar oʻtkaziladigan joyning oʻzgarishi va Deodoro oʻtkaziladigan klasterning qisman dekonstruksiya qilishga toʻgʻri kelgan. Biroq, Oʻyinlar vaqti yaqinlashgani sari chiptalar sotuvi ortib borgan va jami ikki milliondan ortiq chiptalar sotilgan. Bu koʻrsatkich Pekin 2008 Paralimpiada oʻyinlari rekordini yangilagan. Eron va Suriyadan kelgan ikki qochqindan iborat qochqinlar Paralimpiada terma jamoasi ilk marta bu oʻyinlarda ishtirok etgan. Ketma-ket toʻrtinchi marta Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida Xitoy 107 ta oltin medalni qoʻlga kiritib, medallar jadvalida birinchi oʻrinni egallagan. Buyuk Britaniya va Ukraina ikkinchi oʻrinda, Gruziya, Qozogʻiston, Malayziya, Oʻzbekiston va Vetnam esa Paralimpiyaada oʻyinlari tarixidagi ilk oltin medallarini qoʻlga kiritgan. Paralimpiada tarixida birinchi marta va 1960-yildan beri oʻtkazilgan barcha Olimpiada oʻyinlarida ilk marotaba sportchi musobaqa vaqtida vafot etgan. Bu eronlik velosipedchi Bahman Golbarnezhad edi. Tender jarayoni. Xalqaro Paralimpiya qoʻmitasi va Xalqaro Olimpiya qoʻmitasi oʻrtasida 2001-yilda tashkil etilgan rasmiy kelishuv doirasida 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga daʼvogar gʻolib 2016-yilgi Yozgi Paralimpida oʻyinlariga ham mezbonlik qilishi kerak boʻlgan. 2009-yil 2-oktabrda Kopengagenda boʻlib oʻtgan XOQning 121-sessiyasida uchinchi va yakuniy ovoz berish yakunlari boʻyicha 2016-yilgi Yozgi Olimpiada va Paralimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilish huquqi Rio-de-Janeyroga berilgan. Tayyorgarlik ishlari. 2007-yilda Rio-de-Janeyroda boʻlib oʻtgan Pan-Amerika oʻyinlari va Parapan-Amerika oʻyinlarisababli Rio ikkita tadbirni tashkil etish va Paralimpiada sport musobaqalarini oʻtkazish tajribasini yaxshilashga yordam bergan. Braziliya Paralimpiya qoʻmitasi prezidenti Andrew Parsons Olimpiada va Paralimpiada oʻyinlari uchun mas’ul boʻlgan tashkiliy jamoalar oʻzlarining tashkiliy vazifalariga nisbatan yaxshi munosabatlarni saqlab, „bir tilda gaplashishlarini“ taʼkidlagan. Parsons 2012-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarining tashkil etilishini yuqori baholagan va uning jamoasi Londondagi hamkasblaridan Rioda qoʻllanishi kerak boʻlgan saboqlarni olganliklarini maʼlum qilgan. Musobaqalar oʻtkaziladigan asosiy hududlar. Olimpiada va Paralimpiada oʻyinlariga rasmiy ravishda mezbon boʻlgan shaharlar odatdagidek, Paralimpiada oʻyinlari boʻlib oʻtadigan joylarni, 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari oʻtkaziladigan joylar bilan teng miqdorda taqsimlangan. Barra da Tijuca koʻpgina musobaqalarga mezbonlik qilgan. Qolgan musobaqa oʻtkazilish hududlari Copacabana plyaji, Marakana va Deodoroda stadionida joylashgan. Barra da Tijucada sportchilar qishlogʻi tashkil etilgan. Medallar. 2016-yilgi Olimpiada va Paralimpiada oʻyinlari uchun medallar dizayni 2016-yil 14-iyun kuni taqdim etilgan; ular Casa da Moeda do Brasil tomonidan ishlab chiqarilgan. Bronza va kumush medallar 30% qayta ishlangan materiallarni oʻz ichiga oladi, oltin medallar esa simobdan foydalanmasdan qazib olingan oltindan foydalangan holda tayyorlangan. Paralimpiada medallarining old tomonida Paralimpiada gerbi va brayl yozuvida yozilgan, har bir medalda esa koʻrish imkoniyati cheklangan kishilar oʻz medalini chayqash orqali eshitib farqlay olishlari uchun har xil miqdordagi metall sharlardan foydalanilgan. Ularga yogʻochdan yasalgan medallarni saqlash uchun quti va medal rangiga mos keladigan soch bezaklaini taqqan Paralimpiada maskoti Tomning yumshoq oʻyinchogʻi medalga qoʻshimcha atribut sifatida taqdim etilgan. Chiptalar savdosi. 2016-yilgi Paralimpiada oʻyinlarining dastlabki moliyaviy muammolari, birinchi navbatda, chiptalar sotuvining sekinligi va aholi qiziqishining pastligi bilan bogʻliq boʻlgan. Garchi Paralimpiada chiptalari narxi eng arzon Olimpiada chiptalari narxining toʻrtdan bir qismiga toʻgʻri kelsa-da bu musobaqalar ishqibozlari topilmagan. Olimpiada davomida tashkilotchilarning taʼkidlashicha, 3,3 million chiptaning atigi 12 foizi sotilgan. Sentyabr oyining boshiga kelib, medallar oʻyinlariga chiptalarning faqatgina yarmi sotilgan. 2016-yil 23-avgust kuni 2012-yilgi Yozgi Olimpiada va 2012-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarining marketing boʻlimi boshligʻi boʻlgan Greg Nugent Twitterda „#FillTheSeats“ nomli loyiha boshlaydi. U oʼz foydalanuvchilarini mahalliy yoshlar va nogironlarni Paralimpiada oʻyinlarining chiptalari bilan taʼminlash uchun pul xayriya qilishga undaydi. Nugent loyihani 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari paytida musobaqalar oʻtkaziladigan joylarda koʻp sonli boʻsh oʻrindiqlar mavjudligini payqaganidan soʻng boshlagan. Britaniyaning Coldplay guruhi (2012-yilda yopilish marosimini oʻtkazgan) kabi taniqli shaxslar tomonidan loyiha maʼqullanganidan soʻng, 30-avgustgacha 15 000 AQSH dollaridan ortiq mablagʻ yigʻiladi. 2016-yil 31-avgustda IPC va Rio 2016 tashkiliy qoʻmitasi #FillTheSeats kampaniyasini rasman qoʻllab-quvvatlashini eʼlon qiladi va 300,000 AQSh dollari miqdoridagi mablagʻlarni kerakli maqsadlar yoʻlida ishlatishini maʼlum qiladi. Jumladan, IPC bu 10 000 chiptani oziq-ovqat tarqatishga moliyalashtirish uchun ishlatilishi mumkinligini aytdi. Shuningdek, braziliyalik olimlar va nogironlarga ochilish marosimida ishtirok etishlari uchun transport ham shu mablagʼalar hisobiga ajratilgan. Qayta koʻrib chiqilgan chiptalar sotish strategiyasining bir qismi sifatida, tashkilotchilar 2,4 million chiptani yangi maqsadlar uchun sarflashni niyat qilib qoʻyishgan, eng arzon chiptalarning har biri 10 R$ (3 AQSh dollari) ga baholangan. Chiptalar savdosi boʻyicha direktor Donovan Ferretining "The Guardian nashriga" bergan intervyusida aytishicha, ochilish marosimidan oldingi soʻnggi kunlarda chiptalarga talab „soʻnggi daqiqa“ da kuchaya boshlagan. Uning tushuntirishicha, chiptalar „haqiqatan ham hamyonbop“ va „kino tomosha qilishdan koʻra arzonroq“ va bu tomoshabinlarga „yuqori koʻrsatkichli musobaqalar bilan ajoyib vaqt oʻtkazish va Olimpiada bogʻida ajoyib vaqt oʻtkazish“ imkonini bergan. Chiptalarning arzonligi Paralimpiada oʻyinlariga ishtirokchilarni, ayniqsa oilalarni jalb qilishga yordam bergan, sportchilar esa natijada koʻp sonli olomonning olqishi ostida stadionga chiqishgan. Mashʼalani olib borish estafetasi. Paralimpiada mash’alasi estafetasi Braziliyaning beshta mintaqasining har biridagi shahardaa beshta alohida alangalarni aylantirilib chiqilishi bilan boshlangan. Bu alangalar, shuningdek, Buyuk Britaniyaning Stoke Mandeville shahrida yondirilgan oltinchi mashʼala bilan bitta Paralimpiada alangasini hosil qilish uchun birlashtirilib, 2016-yil 6 va 7-sentyabr kunlari ochilish marosimida Marakanaga Rio de-Janeyro orqali olib kirilgan. Marketing. Emblema. 2016-yilgi yozgi Paralimpiada oʻyinlarining rasmiy emblemasi Braziliyaning Tatil Dizayn agentligi tomonidan ishlab chiqilgan. Unda yurak ichida koʻrsatilgan cheksizlik belgisi tasvirlangan boʻlib, bu belgi urib turgan yurakni va „toʻsiqlarni yengib oʻtish uchun cheksiz energiya“ ni ifodalagan. IPC prezidenti Philipp Craven emblemani Paralimpiada harakatining „yuragi“ boʻlgan sportchilarning „qalbi“ ramzi sifatida taʼriflagan. Olimpiada emblemasida boʻlgani kabi, Paralimpiada emblemasi ham ikki va uch oʻlchovli versiyalarda koʻrishga moslashtirilib ishlab chiqilgan. Ochilish paytida namoyish etilgan haykal ham huddi shunday ikki va uch oʻlchamda koʻrsatilgan. Maskot. 2016-yil 24-noyabrda 2016-yilgi Yozgi Olimpiada va Paralimpiada oʻyinlarining rasmiy maskotlari eʼlon qilingan, ularning ismlari Vinicius va Tom boʻlib, 2014-yil 14-dekabrda eʼlon qilingan ommaviy ovoz berish yoʻli bilan tanlangan. Paralimpiada maskoti Tomga braziliyalik musiqachi Tom Jobim nomi berilgan; u Braziliya florasini ifodalaydi va „har doim oʻsib boradi va toʻsiqlarni yengib oʻtadi“ shiori asnosida yaralgan. Maskotlar haqidagi oʻylab topilgan hikoyalarda aytilishicha, ularning ikkalasi ham Rio Olimpiada va Paralimpiada oʻyinlariga mezbonlik qilishi eʼlon qilingandan keyin braziliyaliklarning quvonchidan tugʻilgan. Brend direktori Beth Lulaning taʼkidlashicha, talismanlar Braziliya madaniyati va xalqining xilma-xilligini aks ettirish uchun shunday koʻrinishda yaratilgan. Oʻyinlar. Ochilish marosimi. 2016-yil 7-sentyabr kuni kechqurun Marakana stadionida 2016-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlarining ochilish marosimi boʻlib oʻtgan. Bu kun Braziliya Mustaqillik kuniga toʻgʻri kelgan. „Todo Mundo tem um Coração“ („Hammaning yuragi bor“) mavzusi bilan marosimning badiiy qismlarida inklyuzivlik va Braziliya madaniyati mavzusidagi namoyishlar ketma-ket koʻrsatilgan. „Beyond Vision“ segmenti rassom va dizayner Marcelo Coelho tomonidan Muti Randolph prognozlari bilan yaratilgan. Millatlar paradida Belarus rasmiysi oʻz delegatsiyasi bilan birga IPCning Rossiyani oʻyinlarda ishtirok etishini taqiqlash haqidagi qaroriga qarshilik sifatida Rossiya bayrogʻini koʻtarib chiqqan. Ochilish marosimidagi nutqida IPC prezidenti Philipp Craven tomoshabinlarni „sportning asl maʼnosini va qobiliyatning asl taʼrifini koʻrishga“ taklif qilgan. U oʻz nutqini: „Soʻnggi paytlarda katta qiyinchiliklarga duch kelgan mamlakatda Paralimpiadachilar sizning eʼtiboringizni cheklangan cheklovlarda oʻzgartiradilar va cheksiz imkoniyatlarga toʻla dunyoda ular sizni hayratda qoldiradilar, sizni ilhomlantiradilar va hayajonlantiradilar, lekin eng muhimi sizni oʻzgartiradilar.“ soʻzlari bilan yakunlagan. Paralimpiada qozonini afsonaviy braziliyalik para-suzuvchi Clodoaldo Silva yoqib bergan. Ishtirokchi davlatlar. Rio 2016 Pralimpiada oʻyinlarida 159 ta Milliy Paralimpiya qoʻmitasi vakillaridan 4342 nafar sportchi ishtirok etgan. Har bir davlat tomonidan yuborilgan sportchilar soni uning nomi yonida koʻrsatilgan. Bu, shuningdek, doping ayblovlari tufayli Rossiya ishtirok etmayotgan birinchi yozgi Paralimpiada musobaqasi boʻlgan. Aruba, Kongo, Malavi, San-Tome va Prinsipi, Somali va Togo yozgi Paralimpiada oʻyinlarida ilk marotaba ishtirok etishgan. IPK bir ovozdan rossiyalik sportchilarni 2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida dopingdan foydalanganligi aniqlanishiga javoban, taqiqlash uchun ovoz bergan. 2016-yil 5-avgustda IPC Paralimpiada bayrogʻi ostida musobaqalarda qatnashadigan Mustaqil Paralimpiada sportchilari jamoasi sifatida tanilgan qochqin sportchilar jamoasining ham maydonga tushirishini eʼlon qilgan. 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ham xuddi shunday 10 nafar qochoq sportchidan iborat jamoa ishtirok etgan. 2016-yil 26-avgustda IPC qochqinlar jamoasining ikki aʼzosi musobaqalarda qatnashishini eʼlon qilgan: suriyalik suzuvchi Ibrohim al-Husayn (50 va 100 metrga erkin uslubda S10) va eronlik Shahrad Nasajpur (F37 Disk uloqtirish). Sport turlari. 2016-yilgi yozgi Paralimpiada oʻyinlarida 22 ta sport turi boʻyicha musobaqalar oʻtkazilgan. Rioda kanoeda eshkak eshish va paratriatlon musobaqalari Paralimpiada oʻyinlarida ilk marotaba oʻtkazilgan. Yopilish marosimi. 2016-yil 18-sentyabr oqshomida Marakana stadionida 2016-yilgi yozgi Paralimpiada oʻyinlarining yopilish marosimi boʻlib oʻtgan. Marosimning madaniy dasturi Ivete Sangalo va Gaby Amarantos boshchiligidagi bir qator braziliyalik musiqachilarning chiqishlaridan iborat konsert dasturidan tashkil topgan. Britaniyalik qoʻshiqchi Calum Scott Sangaloga qoʻshilib, Oʻyinlarning rasmiy reklama qoʻshigʻi boʻlmish „Transformar“ ni ijro etgan. Shuningdek, 2020-yilgi yozgi Paralimpida oʻyinlari mezboni Tokio tomonidan madaniy taqdimot ham boʻlib oʻtgan. IPC prezidenti Philipp Craven eronlik velosipedchi Bahman Golbarnezhad (bir kun oldin yoʻl-transport hodisasida halok boʻlgan) uchun bir daqiqalik sukut saqlagan va uning oʻlimi „barchamizga taʼsir qildi va butun Paralimpiada harakatini qaygʻu ostida birlashtirdi“ deb aytgan. Craven Braziliyaning oʻyinlarni oʻtkaza olish holatini va sportchilarning umumiy oʻyinlarini maqtashda davom ettib, sportchilarga qarata: „siz nima qila olishingizdan hayratda edilar va nima qila olmasligingizni unutib qoʻyishdi. Siz dunyoga oʻz mahoratingizni koʻrsatdingiz. Ijobiy munosabat bilan inson tanasi, birinchi navbatda, inson qalbi va aqli chegara bilmaydi va mutlaqo hamma narsa qilishi mumkin.“ deya nutqini davom ettirgan. Craven, shuningdek, Braziliya va Rio-de-Janeyro aholisini Paralimpiada oʻyinlaridagi „ajoyib qoʻllab-quvvatovi“ uchun IPCning eng yuqori sharafli – Paralimpiya ordeni bilan taqdirlashini eʼlon qilgan. Musobaqalar jadvali. "Barcha sanalar Braziliya vaqti () bilan koʻrsatilgan" Eshittirishlar. 2016-yil 24-avgustda IPC Dailymotion 2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarining rasmiy onlayn striming hamkori boʻlib xizmat qilishini eʼlon qilgan. U yengil atletika, velosport, futbol, dzyudo, pauerlifting, nogironlar aravachasida voleybol, suzish, stol tennisi, nogironlar aravachasida basketbol, nogironlar aravachasida qilichbozlik, nogironlar aravachasida regbi va nogironlar aravachasi tennisi tadbirlari, shuningdek, marosimlar, barcha tadbirlardan eng muhim voqealar, yangiliklar dasturlari va boshqa original kontentlarni 15 ta ingliz tilidagi strim kanallarida namoyish ettirgan. Hammasi boʻlib, IPC 11 kunlik tadbir davomida kuniga kamida 72 soat boʻlgan 680 soatlik kontent uzatilganligini aytgan. Televizion huquqlar ham alohida mamlakatlarga sotilgan: Grupo Globo Braziliyada translyatsiya huquqlarga ega boʻlib, Rede Globo va SporTV kanallarida musobaqalar va boshqa tadbirlar koʻrsatilgan. Globo, shuningdek, televidenie Brasil jamoat tarmogʻiga efir huquqlarini sublitsenziyalagan. Buyuk Britaniyada Channel 4 oʻyinlarni oʻz tarixidagi ikkinchi yozgi Paralimpiada oʻyinlari sifatida translyatsiya qilib, 500 soatlik kontentni efirga uzatgan. 2012-yilgi Paralimpiada oʻyinlari uchun oʻzining „Gʻayritabiiy insonlar bilan tanishish“ treylerining davomi sifatida Channel 4 „Weʼre the Superhumans (Biz superodamlarmiz)“ deb nomlangan treylerni tayyorlagan, bu film uchun Kann sherlari Gran-prisini qoʻlga kiritgan. Avstraliyada Seven Network Olimpiada oʻyinlari uchun yangi uzoq muddatli shartnomada toʻldiruvchi huquqlarga ega boʻlgan. U yettita televidenie orqali kuniga 14 soatlik yoritishni rejalashtirgan. Yoritish asosan uning raqamli kanali 7Two va Sevenning raqamli platformalari hamda Paralimpiada oʻyinlariga oid ilova orqali efirga uzatilgan. Kanadada CBC, Sportsnet One va AMI-tv translyatsiya huquqiga ega boʻlib, televizor va CBC Sports veb-saytida jami 1000 soatlik kontent tomoshabinlarga namoyish ettirilgan. CBC Television Paralimpiada marosimlarini, tungi takroriy shoularni, dam olish kunlari esa tushdan keyin va kechqurungi Riodagi yoritish manzaralarini efirga uzatgan. Lotin Amerikasida (Braziliyadan tashqari) Claro Sports, ESPN va Fox Sports 2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari translyatsiyasi huquqiga ega boʻlgan. NBC 2014 va 2016-yillardagi Paralimpiada oʻyinlaridan eshittirishlar berib borish huquqini 2013-yil sentyabrida qoʻlga kiritgan. NBC Amerika Qoʻshma Shtatlarida yangi olingan rasmiy Paralimpiada teleradiokompaniyasi maqomini hisobga olgan holda ikkala oʻyinni ham keng yoritishni rejalashtirgan. Musobaqalar davomida velosipedchining oʻlimi. 2016-yilning 17-sentyabr kuni erkaklar oʻrtasida C4-5 shosse velosport musobaqasi chogʻida eronlik velosipedchi Bahman Golbarnejhad Grumari trassasining „togʻli qismida“ halokatga uchragan. Bosh jarohati tufayli voqea joyida birinchi tez tibbiy yordam koʻrsatilgan. Sportchi tez yordam mashinasida ketayotgan paytida yurak hurujini boshdan kechirgan. Golbarnezhad navbatdagi yurak hurujidan keyin Unimed Rio kasalxonasida vafot etgan. Bu Paralimpiada musobaqalari tarixidagi musobaqa vaqtida sportchi oʻlishining birinchi va 1960-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida daniyalik velosipedchi Knud Enemark Jensenning oʻlimidan keyingi, Olimpiada va Paralimpiada musobaqalaridagi ikkinchi oʻlim holatidir. Xalqaro velosipedchilar ittifoqi (UCI) voqeani tergov qilishini maʼlum qilgan va IR Eron Milliy Paralimpiya qoʻmitasi IPCdan voqea haqida hisobot talab qilgan. IPC prezidenti Philipp Craven Golbarnezhadning yaqinlariga hamdardlik bildirib, „Paralimpiyachilar oilasi Riodagi Paralimpiada oʻyinlariga soya soladigan ushbu dahshatli fojiadan soʻng birlashadi“ deb aytgan. Sportchilar qishlogʻidagi Eron va Paralimpiada bayroqlari, shuningdek, Riosentroda Paralimpiada bayrogʻi yarimigacha tushirilgan. Yopilish marosimida sportchi xotirasi uchun bir daqiqalik sukut saqlangan.