Milliy saroy muzeyi (Xitoy). Tayvanning Taypey shahrida joylashgan Milliy saroy muzeyi 700 000 ga yaqin xitoy artefakt va sanʼat asarlaridan iborat doimiy kolleksiyaga ega boʻlib, u dunyodagi eng yirik muzeylardan biri hisoblanadi. Eksponatlar Xitoyning 8000-yillik tarixini neolit davridan to hozirgi davrgacha aks ettiradi. Eksponatlarning aksariyati Xitoy imperatorlari tomonidan toʻplangan yuqori sifatli buyumlardir. Milliy saroy muzeyi oʻz tarixini Pekinning Yopiq shahridagi Saroy muzeyi bilan boshlagan boʻlib, uning yirik hajmli sanʼat asarlari va artefaktlari Min va Sin sulolalarining imperatorlik kolleksiyalari asosida qurilgan. Tarixi. Pekinda tashkil etilishi va koʻchirilishi. Milliy saroy muzeyi dastlab 1925-yil 10-oktabrda Xitoyning soʻnggi imperatori harbiy qoʻmondon Feng Yusyan tomonidan Yopiq shahardagi saroy muzeyi sifatida tashkil etilgan. Muzey artefaktlari sobiq imperator oilasining qimmatbaho buyumlaridan iborat edi. 1931-yilda, Mukden voqeasidan koʻp oʻtmay, Generalissimo Chan Kay-Shining millatchi hukumati muzeyning qimmatbaho buyumlari Yaponiya imperator armiyasi qoʻliga tushib qolishining oldini olish maqsadida muzeyni shahar tashqarisiga evakuatsiya qilishga tayyorgarlik koʻrishni buyurdi. Natijada, 1933-yil 6-fevraldan 15-maygacha Saroy muzeyining 13491 ta qutilari va 6066 ta qutidan iborat qimmatbaho qadimiy ashyolar boshqarmasi, Yozgi saroy va Imperator Xanlin akademiyasi besh guruhga boʻlingan holda Shanxayga koʻchirildi. 1936-yilda Taoist monastiridagi Chaotian saroyida ombor qurilishi tugagandan soʻng, kolleksiya Nankinga koʻchirildi. Yaponiya imperator armiyasi Ikkinchi Jahon urushi davridagi yirik toʻqnashuvga Ikkinchi Xitoy-Yaponiya urushi vaqtida mamlakat ichiga chuqurroq kiriganligi sababli, toʻplam 1945-yilda Yaponiya taslim boʻlgunga qadar Anshun va Leshan kabi bir nechta hududlarga uchta yoʻnalish orqali koʻchirildi. 1947-yilda u Nankindagi omborga joylashtirildi. Tayvanga evakuatsiya. Ikkinchi jahon urushida yaponlar taslim boʻlgach Xitoyda fuqarolar urushi qayta boshlandi, natijada generalissimo Chan Kay Shi 1945-yilda Tayvanga sanʼat asarlarini evakuatsiya qilish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. 1948-yilda kommunistik va millatchi armiyalar oʻrtasidagi janglar shiddatli tus olganda, Milliy Pekin saroy muzeyi va yana beshta muassasa eng qimmatbaho buyumlarni Tayvanga yuborishga qaror qildi. Keyinchalik muzey direktori boʻlgan Xan Li Vu 1948-yil dekabridan 1949-yil fevraligacha Nankindan Tayvanning Keelung portiga uch guruhga boʻlib keltilgan kolleksiyalarni joylashtirishni nazorat qildi. Buyumlar Tayvanga yetib kelganida, kommunistik armiya Pekin Milliy saroy muzeyi kollektsiyasini allaqachon egallab olgan edi, shuning uchun barcha kolleksiyalarni Tayvanga joʻnatib boʻlmadi. Yopiq shahardan Tayvanga koʻchirilgan jami 2972 sandiq buyumlar garchi kolleksiyaning eng yaxshi qismlaridan iborat boʻlsa ham dastlabki davrda janubga olib ketilgan buyumlarning atigi 22 foizini tashkil etgan, garchi bu buyumlar. Pekin milliy saroy muzeyi, Nankin muzeyining tayyorgarlik boʻlimi, Nankin kutubxonasi va Xitoy Milliy kutubxonasi kolleksiyasi Tayvan boʻgʻozi orqali koʻchirilgandan soʻng Yangmeydagi temir yoʻl omborida saqlab turilgan va keyinchalik Taichung yaqinidagi qamish shakar zavodining omborxonasiga koʻchirilgan. 1949-yilda Maʼmuriy hukumat muzey tashkil etishni nazorat qilish uchun Milliy Pekin saroyi muzeyi, Milliy markaziy muzeyning tayyorgarlik idorasi va Milliy markaziy kutubxona uchun qoʻshma boshqaruv idorasini yaratdi. Xavfsizlik nuqtai nazaridan, Birlashgan boshqaruv idorasi kolleksiya uchun yangi saqlash joyi sifatida Taichungning Vufeng shahrida joylashgan Beigou togʻli qishlogʻini tanladi. Keyingi yili qamish shakar zavodida saqlanayotgan kollektsiya Beigoudagi yangi joyga koʻchirildi. 1955-yilda Milliy markaziy kutubxonaning qayta tiklanishi bilan Pekin Milliy kutubxonasi kolleksiyasi bir vaqtning oʻzida Milliy markaziy kutubxonaga koʻchirildi. Pekin milliy saroyi muzeyi qoʻshma boshqaruv idorasi va Milliy markaziy muzeyning tayyorgarlik idorasi yana oʻn yil davomida Beigou shahrida turdi. Idora 1956-yilning bahorida kichik koʻrgazma zali qurish uchun Osiyo jamgʻarmasidan grant oldi 1957-yil mart oyida ochilgan koʻrgazma zali toʻrtta galereyaga boʻlingan boʻlib, unda 200 dan ortiq eksponatlarni namoyish etish mumkin edi. 1960-yilning kuzida idora AQSh Xalqaro Taraqqiyot Agentligidan 32 million Tayvan dollari miqdorida grant oldi. Xitoy Respublikasi (ROC) hukumati Taypey chekkasidagi Vayshuansi shahrida muzey qurilishi uchun maxsus fond tashkil etish maqsadida 30 million dollardan ortiq mablagʻ ajratdi. Vayshuansidagi muzey qurilishi 1965-yil avgustida yakunlandi Yangi muzey sayti XR asoschisi Sun Yatsen sharafiga „Chung-Shan muzeyi“ nomini oldi va birinchi marta Sun Yatsen tavalludining 100 yilligi munosabati bilan jamoatchilik uchun ochildi. Oʻshandan beri Taypeydagi muzey Xitoy milliy saroy muzeyi va Milliy markaziy muzeyning tayyorgarlik idorasi kolleksiyalarini namoyish etib kelmoqda. 1960 va 1970-yillarda Milliy saroy muzeyi Gomindan tomonidan Xitoy Respublikasi butun Xitoyning yagona qonuniy hukumati ekanligi haqidagi daʼvosini qoʻllab-quvvatlash uchun foydalanildi. Chunki u ijtimoiy oʻzgarishlar va madaniy oʻzgarishlar sharoitida anʼanaviy Xitoy madaniyatining yagona saqlovchisi boʻlib qolmoqda edi. Xitoy Xalq Respublikasi (XXR) hukumati kolleksiya oʻgʻirlanganini va u qonuniy ravishda Xitoyga tegishli ekanligini uzoq vaqtdan beri aytib keladi, ammo Tayvan oʻz kolleksiyasini, ayniqsa, madaniy inqilob davrida yoʻq qilinishdan himoya qilish uchun zaruriy harakat sifatida baholaydi. Biroq, soʻnggi yillarda bu xazina bilan bogʻliq aloqalar iliqlashdi va Pekindagi Saroy muzeyi 2009-yildan boshlab Milliy saroy muzeyiga koʻrgazmalar uchun yodgorliklarni berishga rozi boʻldi Saroy muzeyi rahbari Chjen Sinmiaoning taʼkidlashicha, Xitoy va Tayvan muzeylaridagi eksponatlar „Tayvan boʻgʻozi boʻylab odamlar birgalikda egalik qiladigan Xitoyning madaniy merosidir“. Tan sulolasi va Son sulolalariga oid qazib olingan bir qator artefaktlar, ulardan baʼzilari imperator Chjenszungga tegishli, keyinchalik topilmalarni eʼlon qilishdan bosh tortgan gomindan generali Ma Xonkuyning qoʻliga tushib qoladi. Artefaktlar orasida Tan sulolasi davridagi oq marmar planshet, oltin mixlar va metalldan yasalgan tasmalar bor edi. 1971-yilda General Ma vafot etgandan keyingina uning rafiqasi Amerikadan Tayvanga Chan Kay Shiga xazinani topshirish uchun borgan va u artefaktlarni Milliy saroy muzeyiga topshirgan. Muzey binosi. Shimoliy filiali. Taypeydagi Milliy saroy muzeyining asosiy binosi Huang Baoyu tomonidan loyihalashtirilgan va 1964-yilning martidan 1965-yilning avgustigacha qurilgan 600 000 dan ortiq eksponatlarni namoyish qilish uchun joy yetarli emasligi sababli muzey 1967, 1970, 1984 va 1996-yillarda kengaytirilgan 2002-yilda muzey 21 million AQSh dollari hisobidan qayta taʼmirdan oʻtkazilib, uni yanada kengaytirish va zamonaviy qilish uchun qayta qurib chiqildi. Taʼmirlash jarayonida muzey boʻlimlarining taxminan uchdan ikki qismini yopib qoʻyildi va muzey 2007-yil fevral oyida rasman qayta ochildi Doimiy ravishda rasm va xattotlik koʻrgazmalari har uch oyda bir marta oʻtkaziladi. Bir vaqtning oʻzida muzey kolleksiyasining 3000 ga yaqin eksponatlarini koʻrish mumkin. Ushbu koʻrgazmalar qisqa boʻlsa-da, juda mashhur. 2014-yilda muzey dunyo boʻylab eng koʻp tashrif buyurilgan uchta koʻrgazmani tashkil qildi, jumladan Tang Yinning rasmlari va xattotlik asarlari, shuningdek, zamonaviy rassomlar tomonidan qayta talqin qilingan Sin sulolasining Syanlun imperatori tasvirlari. Janubiy filiali. Milliy saroy muzeyining janubiy filiali Tayvanning Chiayi okrugi, Taybao shahrida joylashgan va 70 gektar maydonda joylashgan. Shuningdek, hududda koʻl va Osiyo uslubidagi bogʻ ham mavjud. Janubiy filialni tashkil etish 2000-yilda boshlangan Bino arxitektor Antuan Predok tomonidan ishlab chiqilgan va qurilish 2005-yilda boshlangan. Biroq qurilishdagi jiddiy kechikishlar, pudratchilar va muzey oʻrtasidagi kelishmovchiliklar tufayli quruvchi firma 2008-yilda uni tark etdi Muzey direktori Chou Kung-shin 2010-yil avgust oyida loyiha uchun yangi arxitektorlar Kris Yaoni yolladi, qurilish 2015-yilda yakunlanishi kutilayotganini taʼkidladi. Loyiha qiymati 7,9 milliard yangi tayvan dollari (268 million AQSh dollari) va 70 gektardan ortiq maydonni egallagan. Muzeyning oʻzi, jami 9000 kvadrat metrni tashkil etib, Tayvanda joylashgan Artech Inc. firmasi tomonidan zilzilaga ham, suv toshqiniga ham chidamli qilib ishlab chiqilgan. Eksponatlari. Statistika. Muzey 1948-yilda Tayvanga kolleksiyalar olib kela boshlanganidan 1951–1954, 1989–1991 va 2008—2012-yillarda uch marta toʻliq inventarizatsiyadan oʻtkazildi Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, muzeyda Xitoy xattotligi, chinni, bronza, rasmlar, nefrit va boshqa koʻplab artefaktlar saqlanadi, qutilarning 22 foizi (13 491 qutidan 2 972 tasi) Yopiq shahardan janubga olib kelingan. Eksponatlar orasida boshqa muassasalardan oʻtkazmalar, xayriyalar va muzey tomonidan qilingan xaridlar mavjud. Ushbu artefaktlarning katta qismi 1949-yilda Gomindan qoʻshinlari Xitoydan chiqib ketishidan oldin Chan Kay shi tomonidan olib kelingan. Muzeyda muhim tarixiy yoki badiiy qadriyatlarga ega 700 000 ga yaqin eksponatlar toʻplangan. Bunday hajmdagi kolleksiyalardan har doim kolleksiyalarning atigi 1% qismi namoyish etiladi. Toʻplamning qolgan qismi maxsus boshqariladigan omborlarda saqlanadi. Eʼtiborli buyumlar. Muzeyda oʻz kolleksiyasining faxri boʻlgan va butun dunyoga mashhur boʻlgan bir nechta qimmatbaho buyumlar mavjud. Milliy saroy muzeyidagi qadimiy buyumlar minglab yillar davomida turli janrlarda shakllanib kelgan. Metallga ishlov berish. Bronza kollektsiyalari orasida Chjou qiroli Li tomonidan yasalgan "Zong Chjou Zhong" (Chjou "qoʻngʻirogʻi") hukmdor farmoniga binoan yasalgan eng muhim musiqa asbobidir. Gʻarbiy Chjou sulolasining oxiridagi (miloddan avvalgi 1046-771) "Mao Gong Ding" (Mao gersogining qozoni) hozirgacha eng uzun xitoy bronza yozuvlarini saqlab keladi. Keramika. Muzeyda dunyodagi eng katta Ru buyumlari kolleksiyasining 80 dan kamroq asardan 21 tasi saqlanib qolgan boʻlib, Xitoyning eng nodir sopol buyumlaridan biridir. U faqat saroy uchun va Son sulolasining beshta buyuk buyumlari Ding chinni, Jun buyumlari, Guan va Ge bilan birga (960-yil) tayyorlangan. Muzeyda bularning barchasining asosiy kolleksiyalari mavjud. Min (1368—1644) va Sin (1644—1912) sulolalarining rasmiy buyumlari, masalan, Min sulolasida Chenxua hukmronligi davridagi "ducai" chinnilari va ilk Sin davridagi yasalgan sirli chinnilar ham ajoyib sifatlarga ega. Oʻyma naqshlar. Muzeydagi eng mashhur nefrit oʻymakorligi buyumlaridan biri bu jadeit "karamidir". Karam shaklida oʻyilgan jadeit boʻlagi va barglarida katta va kichik chigirtkalar tasvirlangan. Yarim shaffof barglarning uygʻunlashuvi haqiqiy karamning rang oʻzgarishlarini akslantirish uchun nefritning turli xil tabiiy ranglarini mohirona birlashtirgani hayratlanarli. "Goʻsht shaklidagi tosh" koʻpincha jadeit karami bilan birga namoyish etiladi. Jasper boʻlagi, agat shakli boʻlib, uning qatlamlari soya sousida pishirilgan choʻchqa goʻshtining oʻxshashligini yaratish uchun mohirlik bilan ishlatiladi. Boʻyalgan va tekstura qilingan yuza teri, yogʻsiz goʻsht va yogʻ qatlamlarini nihoyatda jonli aks ettiradi. Bambuk, yogʻoch, fil suyagi, karkidon shoxi va mevalar kabi boshqa turli xil oʻymakorlik buyumlari namoyish etiladi. "Oʻyma zaytun toshidan yasalgan qayiq" - zaytun toshidan oʻyilgan kichik qayiq. Ajablanarli darajada toʻliq jihozlangan buyum yopiq paluba va harakatlanuvchi derazalar bilan tasvirlangan. Interyerda stullar, stol ustidagi idish-tovoqlar va Su Shixning " "Qizil jardagi soʻnggi ode" " qahramonlarini ifodalovchi sakkizta figura mavjud. Pastki qismida sana va rassomning ismi koʻrsatilgan 300 dan ortiq belgili matn mavjud. Rassomlik va xattotlik buyumlari. Milliy saroy muzeyidagi rasmlar Tan sulolasidan (618–907) to hozirgacha boʻlgan davrga tegishli. Toʻplam ming yillik xitoy rassomlik sanʼati namunalarini oʻz ichiga oladi va manzara, gul va qush, figurali rasm, chegara rasmlari va boshqalarni oʻz ichiga olgan keng janrlarni tasvirlaydi. Toʻplamdagi eng mashhur rasmlar orasida beshta Sin sulolasi saroy rassomlari (Chen Mu, Sun Xu, Jin Kun, Dai Xong va Cheng Chjidao) tomonidan ""Sinmin festivali paytida daryo boʻyida" Sin saroyi tasvirlari mavjud". Yuan sulolasidan Xuan Gongvanning "“Fuchun togʻlarida" yashash” (Vu-yung versiyasi) eng nodir va dramatik asarlardan biridir. "Bahorda togʻ yoʻlida yurish" yana bir muhim ishdir. Muzeyda yirik xattotlar, olimlar va tarixdagi muhim saroy aʼyonlari koʻchirgan keng koʻlamli xattotlik asarlari toʻplami mavjud. Xattotlik asarlari Jin (266–420) va Tan (618–907) sulolalariga tegishli boʻlib, turli uslublarga ega. Noyob kitoblar va hujjatlar. Milliy saroy muzeyidagi nodir kitoblar Son (960–1279) va Yuan (1271—1368) sulolalaridan boshlab, Min (1368—1644) va Sin (1644—1912) sulolalarigacha boʻlgan 200 000 jilddan ortiq kitoblarni oʻz ichiga oladi. "Yongle entsiklopediyasi" va "Siku Quanshu" ("Toʻrt xazina toʻliq kutubxonasi") bunga misoldir. Muzeydagi tarixiy hujjatlarga "Jiu Manjou Dang," "Manwen Laodangning" manba kitobi va ilk Manju tarixining asosiy manbai boʻlgan Manchu arxivlari toʻplami kabilar kiradi. Sin sulolasi tarixini oʻrganish uchun sud arxivlari kabi rasmiy hujjatlar ham mavjud. Xorijdagi koʻrgazmalar. Tayvanning munozarali siyosiy maqomi tufayli artefaktlar Xitoy tomonidan hibsga olinishi va daʼvo qilinishi mumkinligi ehtimoli sababidan muzey Xitoyda koʻrgazma oʻtkazmaydi. Muzey 1965-yilda Taypeyda tashkil etilganidan beri Milliy saroy muzeyi xazinalari sud tomonidan olib qoʻyilishining oldini olish uchun maxsus qonunlar qabul qilingan mamlakatlarda bor-yoʻgʻi oltita yirik chet el koʻrgazmalarini oʻtkazdi: 1996-yilda AQSh, 1998-yilda Fransiya, 2003-yilda Germaniya, 2008-yilda Avstriya, 2014-yilda Yaponiya va 2019-yilda Avstraliya Xorijda oʻtkazilgan koʻrgazmalar quyidagilar: Chet ellik tashrif buyuruvchilar uchun qulayliklar. Jishan bogʻi. Milliy saroy muzeyi majmuasida joylashgan ushbu klassik Xitoy Son va Min uslubidagi bogʻ 1.88 gektar (18,800 m2). U feng shu, xitoy arxitekturasi, suv xoʻjaligi, landshaft dizayni, xitoy folklori kabi turli sohalarning yutuqlarini oʻz ichiga oladi. Unda koʻplab suv havzalari, suv inshootlari va yogʻochdan Xitoycha pavilyonlar mavjud. U 1985-yilda qurib bitkazilgan va ochilgan. Shuangxi bogʻi va Xitoy bogʻi deb ataladigan Xitoy uslubidagi boshqa bogʻlar ham bor. Chan Day-chen qarorgohi. Milliy saroy muzeyida taniqli xitoylik rassom Chan Day-chenning qarorgohi ham mavjud. Chan Day-chen qarorgohi yoki Maya qarorgohi sifatida tanilgan qarorgoh 1976-yilda qurilgan va 1978-yilda foydalanishga topshirilgan. U taxminan 1911 m 2 maydonni egallagan Xitoy uslubidagi bogʻlari boʻlgan ikki qavatli Siheyuan binosi. 1983-yilda Chan vafotidan keyin uy va bogʻlar Milliy saroy muzeyiga topshirilib, muzey-yodgorlikka aylantirildi. Direktorlari. Muzey tomonidan nashr etilgan direktorlar roʻyxati: Milliy saroy muzeyi va Milliy markaziy muzey qoʻshma boshqaruv boshqarmasi direktorlari. 1949-yilda Milliy markaziy muzey va Milliy markaziy kutubxona qoʻshma boshqarmasi tashkil etildi. 1955-yilda Milliy saroy muzeyi va Milliy markaziy muzey qoʻshma boshqarmasi tashkil etildi.