Kanesai Gumbaz ibodatxonasi. Kanesai Gumbaz, baʼzan faqat Gumbaz ( evt. "Kanesayi Gumbaz") — Buxoro (Oʻrta Osiyo) yahudiylarining ibodatxonasi boʻlib, Samarqand shahrining eski qismida joylashgan. Bu Samarqandda hozirda faoliyat yuritayotgan ikkita sinagogadan biridir. Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi himoyasida. Tarixi. Kanesai Gumbaz ibodatxonasining qurilishi 1885-yilda boshlanib, 1891-yilda yakunlangan. Bu Samarqandda mavjud boʻlgan barcha sinagogalar ichida (Kanesai Kalon ibodatxonasidan keyin) ikkinchi eng qadimiy sinagogadir. Sinagogadagi ibroniycha yozuvda shunday deyilgan: „Sinagoga ravvin Rafael ben Moshe Nosi Kalontarning xohishi va mablagʻi hisobidan Sporoning rafiqasi xotirasiga qurilgan. Avrom Hamomining oʻgʻli Dovud qurilishni boshqargan (1891)“. Rafael Kalontar nevaralarining hikoyalariga koʻra, jamoa rahbari va egasining oʻzi bu ibodatxonada ibodat qilishga ulgurmagan — u oʻsha 1891-yilda Samarqandda vabo epidemiyasidan vafot etgan. Rafael ben Moshe Nosi Kalontar buxoriyalik yahudiylarning katta Samarqand jamoasining boshligʻi, boy va nufuzli shaxs edi. Oʻsha paytda Kanesai Gumbaz ibodatxonasi butun shahardagi yagona emas edi. Kanesai Kalon, Qoʻsh Hauz, Shoxkash, Novadon va boshqa ibodatxonalar (30 ga yaqin sinagogalar) boʻlgan. Kanesai Gumbaz ibodatxonasi yahudiy hamami (hammomi) yonida qurilgan, xuddi hammom kabi, gumbaz tizimiga koʻra rejalashtirilgan (shuning uchun ibodatxona nomi — Gumbaz, fors, tojik va yahudiy-tojik tillaridan gumbaz degan maʼnoni anglatadi. Hammom ham shu kungacha ishlaydi. Ibodatxonaning oʻzi tashqi devorlar bilan oʻralgan hovli boʻlib, hovli atrofida binolar qurilgan boʻlib, ular xonalarga boʻlingan (ibodat xonalari, xizmat xonalari). Kanesai Gumbaz ibodatxonasi Samarqand shahrining eski qismida („eski shahar“ deb ataladi), tarixiy yahudiylar mahallasi markazida, Y.Elizarov koʻchasining 2-oʻtish joyida (mashhur buxor-yahudiy rassomi) joylashgan. 1-uy. Bu sinagoga hech qachon yopilmagan. Ikkinchi jahon urushi yillarida bu yerga SSSRning Yevropa qismidagi yahudiylar joylashtirilib, ular Samarqandga evakuatsiya qilingan. Sovet davrida shahardagi sinagogalar hokimiyat tomonidan qattiq nazorat qilingan va ularning faoliyati keskin cheklangan edi. SSSR parchalanib, Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, ibodatxona toʻliq hajmda ishlay boshladi.