Strategik razvedka. Strategik razvedka - bu strategiyani ishlab chiqishga taʼsir qiluvchi davlat, tashkilot yoki boshqa ijtimoiy hamjamiyatning strategik salohiyati va strategik niyatlari toʻgʻrisida maʼlumot olish uchun qoʻllaniladigan razvedka faoliyati. Bu razvedka faoliyatining eng yuqori shakli boʻlib, uning samaradorligi uni amalga oshiruvchi davlat yoki tashkilotning hayotiyligiga bogʻliq. Strategik darajadagi razvedka maqsadlar va vazifalarni belgilashni amalga oshiradi, maʼlumotlarni qidiradi, ajratib oladi va qayta ishlaydi, ahamiyatsizlarini qoldirib, uning eng muhim yoki strategik tarkibiy qismlarini aniqlaydi va natijasini davlatning yoki tashkilotning eng yuqori siyosiy va harbiy rahbariyatiga taqdim etadi. „Strategik razvedka“ tushunchasi 19- asrning birinchi yarmida, nemis harbiy mutafakkiri va nazariyotchisi Karl Klauzevits oʻzining „Urush toʻgʻrisida“ asarida „strategiya“ va „urush“ kabi tushunchalarni aniq belgilab berganida shakllandi. Urushni hujum va mudofaa sifatida muvaffaqiyatli rejalashtirish uchun davlatning yuqori siyosiy va harbiy rahbariyati uchun strategik ahamiyatga ega boʻlgan maʼlumotlarni olishga qodir boʻlgan razvedka kerakligi aniq boʻldi. Iqtisodiy, siyosiy, diplomatik va harbiy razvedka faoliyatining bir turi sifatida bir xil strategik razvedka, shubhasiz, birinchi davlatlar mavjudligi bilan bir vaqtda u yoki bu shaklda mavjud boʻlib, ularning tabiiy strategik ehtiyojlariga xizmat qilgan. Strategik razvedka olib boriladigan geografik hududlari. Amalga oshirilgan: Strategik razvedka maʼlumotlari manbalari. Strategik razvedka maʼlumotlarining manbalarida ochiq va yopiq maʼlumotlar boʻlishi mumkin. Strategik razvedkada qoʻllaniladigan maʼlumotlar turlari: Strategik razvedka faoliyati shakllari. Tarixiy jihatdan strategik razvedka faoliyatining ikki shakli mavjud edi: Huquqiy strategik razvedka. Huquqiy strategik razvedka rasmiy ravishda, milliy, xalqaro qonunchilik yoki davlatlar yoki tashkilotlar oʻrtasidagi ikki tomonlama shartnomalar asosida amalga oshiriladi. Ushbu huquqiy strategik razvedka faoliyatiga quyidagilar kiradi: Noqonuniy yoki yashirin strategik razvedka. Noqonuniy yoki yashirin strategik razvedka milliy/xalqaro qonunchilikni buzgan holda amalga oshiriladigan noqonuniy faoliyatdir. Noqonuniy strategik razvedka kontrrazvedka idoralari tomonidan qonuniy ravishda bostiriladi. Noqonuniy razvedka jinoiy huquqbuzarlik hisoblanadi va uni amalga oshirgan shaxslar milliy/xalqaro qonunchilikka muvofiq ularning noqonuniy faoliyati aniqlanishi, hibsga olinishi, surishtiruvi va sudlanishi kerak. Qonuniy asosli dalillar bazasi mavjud boʻlganda, noqonuniy razvedka faoliyati bilan shugʻullangan shaxslarni qidirish Interpol tomonidan amalga oshiriladi. Qora ofis xizmati. Pochtani ushlash, koʻrib chiqish, olib qoʻyish yoki nusxalash va agar pochtada shifrlangan xabar boʻlsa, uning shifrini ochish bilan shugʻillanuvchi maxsus idoralar tarixda ham mavjud boʻlgan. Strategik darajadagi maʼlumotlar zudlik bilan davlatning yuqori siyosiy va harbiy rahbariyatiga yetkazilgan. Taxminlarga koʻra, Qora kabinet maxfiy davlat xizmati sifatida 17-asrda Fransiyada paydo boʻlgan. Keyinchalik shunga oʻxshash xizmatlar boshqa mamlakatlarda ham ishlay boshlagan. Pochta yozishmalarini ushlash va koʻrib chiqish xabarlar shifrlana boshlanishiga olib keldi va bunga javoban Qora idoralar xodimlarida professional davlat shifrini ochish xizmati paydo boʻldi. Bu, oʻz navbatida, davlat tuzilmalarining yaratilishiga sabab boʻldi, ular kasbiy asosda, fanning turli sohalari mutaxassislarini jalb qilgan holda, turli hajmdagi axborotni shifrlash va uzatish usullari va vositalarini yaratish bilan shugʻullanganlar. Qarama-qarshi razvedka faoliyati. Strategik darajadagi ayrim maʼlumotlar davlat siri boʻlib, qonuniy ravishda chet davlatlar, uchinchi tomon manfaatdor tashkilotlar va jismoniy shaxslar tomonidan tajovuzlardan himoyalanishi va himoya qilinishi kerak. Noqonuniy razvedka faoliyatini bostirish kontrrazvedka idoralari tomonidan amalga oshiriladi. Kontrrazvedka oʻz davlati hududida chet el fuqarolarini yollash bilan ham shugʻullanadi va shu bilan razvedka xarakteridagi maʼlumotlarni olishi mumkin, yaʼni razvedka funksiyalarini bajaradi. Strategik razvedka xodimlarini kasbiy tayyorlash. Rossiya Federatsiyasi. Rossiya Federatsiyasi Tashqi razvedka xizmati uchun kadrlar tayyorlashni amalga oshiradi Qurolli Kuchlar Bosh shtabi Bosh boshqarmasi ofitserlarini maxsus tayyorlash: Strategik razvedkani amalga oshiruvchi davlat tashkilotlari. Portugaliya Respublikasi. Strategik razvedkani amalga oshiruvchi yetakchi milliy agentliklar quyidagilardir: Rossiya Federatsiyasi. Rossiya Federatsiyasida milliy manfaatlar uchun strategik razvedka davlat ixtisoslashtirilgan idoralari tomonidan amalga oshiriladi: Amerika Qo'shma Shtatlari. Qo'shma Shtatlarda milliy manfaatlar uchun strategik razvedka davlat ixtisoslashgan departamentlari tomonidan amalga oshiriladi: Fransiya Respublikasi. Fransiyada milliy manfaatlar uchun strategik razvedka ixtisoslashgan davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi: