Turkiya madaniyati. Turkiya madaniyati Sharqiy Yevropa, Sharqiy Oʻrta Yer dengizi, Kavkaz, Yaqin Sharq va Markaziy Osiyo anʼanalarining turli madaniyatlaridan kelib chiqqan juda xilma-xil va heterojen elementlar toʻplamini birlashtiradi. Ushbu anʼanalarning koʻpchiligi dastlab Janubiy Yevropa, Sharqiy Yevropa, Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikani qamrab olgan koʻp millatli va koʻp dinli davlat boʻlgan Usmonli imperiyasi tomonidan birlashtirilgan. Usmonlilar imperiyasi parchalanganidan keyin tashkil etilgan Turkiya Respublikasining dastlabki yillarida hukumat yangi amalga oshirilgan islohotchilar va Gʻarbga yoʻnaltirilgan siyosat asosida arxitektura va haykaltaroshlik va mamlakat boʻylab boshqa badiiy sohalar kabi tasviriy sanʼat sohalariga katta mablagʻ sarfladi..Bu ilgari oʻrnatilgan va tasvirlangan Usmonli oʻziga xosligidan koʻra, modernizatsiya, gʻarbiylashtirish va yangi turk madaniy oʻziga xosligini yaratish va belgilash jarayonining bir qismi sifatida amalga oshirildi. Tarix. Usmonli tuzumi koʻp millatli davlat boʻlib, unda odamlar bir-biriga aralashmasliklari va shu tariqa imperiya ichida alohida etnik va diniy oʻziga xosliklarni saqlab qolishlari mumkin edi (garchi hukmron turk va Janubiy Yevropa hukmron sinfiga ega boʻlsa ham). Birinchi Jahon urushidan keyin imperiya qulagandan soʻng, Turkiya Respublikasi milliy va madaniy oʻziga xoslikni yaratish maqsadida oʻz chegaralaridagi turli madaniyatlarni bir-biri bilan aralashishiga olib keladigan unitar yondashuvni qabul qildi. Tez orada bir qator tub islohotlar amalga oshirildi, bu islohotlarning markazida turk jamiyati modernizatsiya qilish uchun siyosiy va madaniy jihatdan oʻzini Gʻarblashtirishi kerak degan ishonch bor edi. Siyosiy, huquqiy, diniy, madaniy, ijtimoiy va iqtisodiy siyosatdagi oʻzgarishlar yangi Turkiya Respublikasini dunyoviy, zamonaviy milliy davlatga aylantirish uchun moʻljallangan edi. Bu oʻzgarishlar Mustafo Kamol Otaturk boshchiligida amalga oshirildi. Adabiyot. Turk adabiyoti turkiy tilda oʻzining Usmonli shaklida yoki hozirgi Turkiya Respublikasida soʻzlashuvchi kamroq adabiy shakllarda tuzilgan yozma va ogʻzaki matnlar toʻplamidir. Turk xalq adabiyotining anʼanaviy namunalari qatorida Karagʻoz va Hacivat, Keloʻgʻlan, Injili Chavush va Nasreddin Xoʻja qissalari, Yunus Emre, Oshiq Veysel kabi xalq shoirlarining asarlari kiradi. "Dede Korkut " kitobi va „Koʻroʻgʻli“ dostoni bir necha asrlar davomida Anadoluda turkiy dostonchilik anʼanalarining asosiy unsurlari boʻlib kelgan. Usmonli adabiyotining ikki asosiy yoʻnalishi sheʼr va nasr edi. Ikkalasidan Usmonli devoni sheʼriyati juda marosimlashtirilgan va ramziy sanʼat turi edi. Devon sheʼriyatiningaksariyati lirik xarakterga ega boʻlgan: yoki gʻazal yoki qasida edi: . Biroq, boshqa umumiy janrlar, xususan, masnaviy (shuningdek, "mesneviy" nomi bilan ham tanilgan), sheʼriy nazmning bir turi va turli xil hikoyaviy sheʼrlar mavjud edi. Usmonli nasrining anʼanasi faqat badiiy boʻlmagan xususiyatga ega edi; chunki badiiy adabiyot anʼanasi hikoyaviy sheʼriyat bilan chegaralangan edi. Turk oshxonasi. Turk oshxonasi oʻzining Usmonli merosini meros qilib oldi, uni turkiy va fors oshxonalarining uygʻunligi va takomillashtirishi deb taʼriflash mumkin. Turk oshxonasi, shuningdek, yunon, arman, arab, fors, Bolqon va Yaqin Sharq oshxonalari va boshqa qoʻshni oshxonalar, shuningdek, Gʻarbiy Yevropa oshxonalariga taʼsir koʻrsatdi. Usmonlilar Oʻrta Osiyodan qatiq kabi anʼanaviy turkiy elementlar bilan bir qatorda, oʻz hududlarining turli oshxona anʼanalarini Yaqin Sharq oshxonalari taʼsiri bilan birlashtirgan. Usmonli imperiyasi haqiqatan ham juda koʻp texnik mutaxassisliklarni yaratdi. Usmonli imperiyasining turli hududlarida keng Usmonli taomlarining parchalari va boʻlaklari borligini kuzatish mumkin. Umuman olganda, turk oshxonasi bir hil emas. Butun mamlakat boʻylab topilishi mumkin boʻlgan umumiy turk mutaxassisliklaridan tashqari, mintaqaga xos mutaxassisliklar ham mavjud. Qora dengiz mintaqasi oshxonasi (Shimoliy Turkiya) makkajoʻxori va hamsidan iborat. Janubi-sharqda Urfa, Gaziantep va Adana kaboblari, "mezelari" va "baklava", "kadayif" va "kunefe" kabi xamirdan tayyorlangan shirinliklari bilan mashhur. Ayniqsa, zaytun daraxtlari koʻp oʻsadigan Turkiyaning gʻarbiy qismlarida zaytun moyi pishirish uchun ishlatiladigan asosiy yogʻdir. Egey, Marmara va Oʻrta Yer dengizi mintaqalari oshxonalari sabzavot, oʻtlar va baliqlarga boy boʻlgani sababli Oʻrta Yer dengizi oshxonasining asosiy xususiyatlarini aks ettiradi. Markaziy Anadolu "keşkek" (kashkak), "manti" (ayniqsa Kayseriy) va "gözleme" kabi qandolatchilik mahsulotlari bilan mashhur.