Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro savdo huquqi bo'yicha Komissiyasi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro Savdo Huquqi Komissiyasi (UNCITRAL) (fransuzcha : "Commission des Nations Unies pour le droit commercial international (CNUDCI)") BMT Bosh Assambleyasining (UNGA) qoʻshimcha organi boʻlib, xalqaro savdo va investitsiyalarni osonlashtirishga yordam beradi. 1966-yilda UNGA tomonidan tashkil etilgan UNCITRALning rasmiy mandati „xalqaro savdo huquqini izchil uygʻunlashtirish va birlashtirishga koʻmaklashish“ ni konventsiyalar, namunaviy qonunlar va nizolarni hal qilishdan tortib tovarlarni xarid qilish va sotishgacha boʻlgan savdoning asosiy sohalariga qaratilgan boshqa hujjatlar orqali amalga oshirishdir. UNCITRAL oʻz ishini bosh qarorgohi joylashgan Nyu-York va Vena shaharlarida navbatma-navbat oʻtkaziladigan yillik sessiyalarda olib boradi. Tarixi. 1960-yillarda jahon savdosi keskin kengaya boshlaganida, milliy hukumatlar shu paytgacha xalqaro savdoni tartibga soluvchi milliy va mintaqaviy qoidalarni uygʻunlashtirish uchun global standartlar va qoidalar toʻplami zarurligini tushuna boshladilar. Aʼzolik. UNCITRALning dastlabki aʼzolari 29 shtatdan iborat boʻlib, 1973-yilda 36 taga, 2004-yilda esa yana 60 taga kengaytirildi. UNCITRALga aʼzo davlatlar turli huquqiy anʼanalar va iqtisodiy rivojlanish darajalarini, shuningdek, turli geografik mintaqalarni ifodalaydi. Davlatlar tarkibiga 12 ta Afrika davlati, 15 ta Osiyo davlati, 18 ta Yevropa davlati, 6 ta Lotin Amerikasi va Karib havzasi davlati hamda 1 ta okean sohilidagi davlat kiradi. Komissiyaga aʼzo davlatlar Bosh Assambleya tomonidan saylanadi. Aʼzolik dunyoning turli geografik mintaqalari va uning asosiy iqtisodiy va huquqiy tizimlari vakili boʻlishi uchun tuzilgan. Komissiya aʼzolari olti yil muddatga saylanadi, aʼzolarning yarmining vakolat muddati har uch yilda tugaydi. 2017-yil 3-iyuldan boshlab Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro savdo huquqi boʻyicha komissiyasi quyidagi aʼzo davlatlardan iborat boʻladi: Janubiy Amerika. Ish usullari uch darajada tashkil etilgan. Birinchi daraja — UNCITRALning oʻzi (Komissiya), u har yili yalpi majlis oʻtkazadi. Ikkinchi daraja — UNCITRAL ish dasturi boʻyicha mavzularni ishlab chiquvchi hukumatlararo ishchi guruhlar. Savdo operatsiyalarini soddalashtirish va tegishli xarajatlarni kamaytirish uchun moʻljallangan matnlar YUNCITRALga aʼzo barcha davlatlardan iborat ishchi guruhlar tomonidan ishlab chiqiladi, ular yiliga bir yoki ikki marta yigʻiladi. Aʼzo boʻlmagan davlatlar, manfaatdor xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar ham taklif qilinadi va ishga faol hissa qoʻshishi mumkin, chunki qarorlar ovoz berish yoʻli bilan emas, balki konsensus orqali qabul qilinadi. Ushbu ishchi guruhlar tomonidan toʻldirilgan loyihalar matnlari UNCITRALning yillik sessiyasida yakunlash va qabul qilish uchun taqdim etiladi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Huquqiy masalalar boʻyicha boshqarmasining Xalqaro savdo huquqi boʻlimi UNCITRALga tadqiqot oʻtkazish, tadqiqotlar va loyihalarni tayyorlash kabi muhim kotibiyat xizmatlarini taqdim etadi. Bu uchinchi daraja boʻlib, qolgan ikkitasiga oʻz ishlarini tayyorlash va oʻtkazishda yordam beradi. Faoliyatlari. UNCITRAL bu Konvensiyalari. Konventsiya — bu ishtirokchi davlatlar oʻrtasidagi kelishuv boʻlib, uni ratifikatsiya qilgan yoki unga qoʻshilgan davlatlar uchun majburiy boʻlgan majburiyatlarni belgilaydi. Konventsiya majburiy huquqiy majburiyatlarni belgilash orqali huquqni birlashtirish uchun ishlab chiqilgan. Konventsiyaning ishtirokchisi boʻlish uchun davlatlar rasmiy ravishda ratifikatsiya yorligʻini yoki qoʻshilish toʻgʻrisidagi majburiy hujjatni depozitariyga saqlash uchun topshirishlari shart. Konventsiyaning kuchga kirishi odatda minimal miqdordagi ratifikatsiya yorliqlarining saqlashga topshirilishiga bogʻliq. UNCITRAL konventsiyalari: Namunaviy qonunlari. Namunaviy qonunlar — bu davlatlarga oʻz milliy qonunlarining bir qismi sifatida qabul qilish uchun tavsiya etilgan qonunchilik matni. Namunaviy qonunlar odatda UNCITRAL tomonidan yillik sessiyasida yakunlanadi va moslashtiriladi, konventsiyalar esa diplomatik konferensiya chaqirishni talab qiladi. UNCITRAL shuningdek quyidagi namunaviy loyihalarni ishlab chiqdi: CLOUT (UNCITRAL matnlari boʻyicha sud amaliyoti). "UNCITRAL matnlari" tizimi boʻyicha sud amaliyoti UNCITRAL matnlarini sharhlovchi sud qarorlari va arbitraj qarorlari toʻplamidir. CLOUT Birlashgan Millatlar Tashkilotining oltita tilida Birlashgan Millatlar Tashkilotining Tovarlarni xalqaro sotish boʻyicha shartnomalari toʻgʻrisidagi konventsiyasi (CISG) (Vena, 1980) va UNCITRALning Xalqaro tijorat arbitraji boʻyicha namunaviy qonuni (1985) boʻyicha tezislarni oʻz ichiga oladi. Qonunchilik boʻyicha qoʻllanmalar. Qonunchilik qoʻllanmasi qonunning muayyan sohasidagi huquqiy muammolarni batafsil tahlil qilish, ularni milliy yoki mahalliy sharoitda hal qilish boʻyicha samarali yondashuvlarni taklif etishga qaratilgan. Qonunchilik qoʻllanmalarida maqolalar yoki qoidalar emas, balki tavsiyalar mavjud. Qonunchilik boʻyicha qoʻllanmalar UNCITRAL Ishchi guruhlari tomonidan ishlab chiqiladi va keyinchalik UNCITRAL Komissiyasi tomonidan yillik sessiyasida yakunlanadi. UNCITRAL quyidagi qonun hujjatlarini qabul qildi: