Mozori-Sharif. Mozori-Sharif () — aholi soni boʻyicha Afgʻonistonning toʻrtinchi yirik shahri boʻlib, 2021-yilda aholi soni taxminan 500 207 kishini tashkil qiladi. Balx viloyatining maʼmuriy markazi. Sharqda Qunduz, janubi-sharqda Kobul, janubi-gʻarbda Hirot, shimolda Termiz shaharlari bilan avtomobil yoʻllari orqali bogʻlangan. Shahar Oʻzbekiston chegarasidan uzoqlikda joylashgan. Mozori-Sharif, shuningdek, mashhur ziyoratgohlari, shuningdek, islomiy va yunon arxeologik yodgorliklar tufayli sayyohlarni jalb qiladi. Qadimiy Balx shahri ham yaqin. Mozori-Sharif atrofidagi hudud tarixan Xurosonning bir qismi boʻlib, asrlar davomida Tohiriylar, Safforiylar, Somoniylar, Gʻaznaviylar, Gʻuriylar, Elxoniylar, Temuriylar, Buxoro xonligi va Durroniylar (1751-yildan) tomonidan nazorat qilingan. 1849-yilda Afgʻoniston mustaqil boʻlgunga qadar shahar bir nechta mahalliy hukmdorlar qoʻl ostida boʻldi. Oʻrta asrda Mozori-Sharif oʻrnida kichik Xayron qishlogʻi (keyinchalik Xoʻja-Xayron) boʻlgan. Naqlga koʻra, bu yerga Hazrat Ali koʻmilgan. 1481—1482-yillarda u yerga Moviy masjid (Hazrat Ali maqbarasi) qurilgach, ziyoratgohga aylangan. Mozori-Sharif — Baqtriya iqtisodiy-geografik rayonining yirik hunarmandchilik, savdo, sanoat shahri va transport yoʻllari punkti. Mashina taʼmirlash va metallsozlik, oziq-ovqat (shakarqand, un, yogʻmoy), toʻqimachilik (ip gazlama va shoyi), teri oshlash, paxta tozalash, gʻisht va oyna korxonalari bor. Issiklik elektr stansiyasi va azotli oʻgʻitlar zavodi qurilgan. Gilam toʻqiladi. Hunarmandchilikda shoyi va ip gazlama, doʻppi, uy-roʻzgʻor buyumlari tayyorlanadi. Shaharda qorakoʻl teri, jun, don, meva, yongʻoq va koʻncharm bilan savdo qilinadi. Mozori-Sharif shahridan janubi-gʻarbda yirik oltingugurt koni bor. Mozori Sharif Afgʻoniston shimolidagi mintaqaviy markaz boʻlib, Oʻzbekiston va Tojikistonga yaqin joylashgan. Bu yerda xalqaro aeroport ham faoliyat koʻrsatadi. U barcha Afgʻoniston viloyatlari markazlari ichida eng oʻzlashtirilgan yerlarga (91%) ega ega va u munitsipalitet chegarasidan tashqarida joylashgan, lekin kattaroq shahar hududining bir qismini tashkil etuvchi qoʻshimcha qurilish maydoniga ega. Bu, shuningdek, dengiz sathidan taxminan balandlikda joylashgan mamlakatdagi eng pastgi nuqtada joylashgan yirik shahardir. Shahar Sovet-Afgʻon urushi va undan keyingi fuqarolar urushi davrida mamlakatning boshqa yirik shaharlarida sodir boʻlgan vayronagarchiliklardan xalos boʻlgan va uzoq vaqt davomida mamlakatdagi eng xavfsiz shaharlardan biri hisoblangan. 2021-yil 14-avgustda Mozori-Sharif Tolibon jangarilari tomonidan bosib olindi va bu Tolibonning 2021-yilgi keng qamrovli hujumi doirasida bosib olingan yigirma beshinchi viloyat markaziga aylandi. Etimologiyasi. "Mozori Sharif" nomi „muqaddas qabr“ degan maʼnoni anglatadi, bu nom paygʻambar Muhammadning amakivachchasi, kuyovi va hamrohi Hazrati Ali ibn Abu Tolibning qabriga ishoradir. Maqbara shahar markazidagi Ali ziyoratgohi yoki Moviy masjid deb nomlanuvchi katta, ko‘k koshinli ziyoratgoh va masjidda joylashgan. Tarixi. Qadimgi tarixi. Ahamoniylar bu hududni miloddan avvalgi 6-asrdan boshlab boshqargan. Aleksandr Makedonskiy bu hududni zabt etdi, biroq vafotidan keyin Salavkiylar davlati tarkibiga qoʻshildi. Salavkiylar davlatining tanazzulga yuz tutishi Yunon-Baqtriya podsholigi vujudga kelishiga olib keldi. Miloddan avvalgi 130-yillarda saklar bu hududni egalladi va Yunon-Baqtriya podsholigi quladi. Yuyechjilar Mozori-Sharif va uning atrofidagi hududlarni egallab olishdi, bu esa Kushon podsholigining vujudga kelishiga olib keldi. Kushonlar qulagandan keyin sosoniylar bu hududni nazorat qildilar. Musulmonlar 651-yilda Mozori-Sharifgacha yetib keldi. 9-asrdan 1919-yilgacha. Mozori-Sharif atrofidagi hudud tarixan Katta Xuroson tarkibiga kirgan va Tohiriylar, soʻngra Safforiylar, Somoniylar, Gʻaznaviylar, Gʻuriylar, Elxoniylar, Temuriylar va Buxoro xonligi tomonidan boshqarilgan. Naqlga koʻra, Mozori-Sharif shahri bir tush sababli bunyod etilgan. 12-asr boshlarida mahalliy mullalardan biri tush koʻrib, hazrati Ali ibn Abu Tolibning Balx shahri yaqinida yashirincha dafn etilganini maʼlum qiladi. [[File:Mazar-i-Sharif & Band-e-Amir Fan.jpg|thumb|Mozori-Sharif shahri va atrofining [[Xalqaro kosmik stansiya|XKSdan koʻrinishi, 2016-yil]] Mashhur [[Jaloliddin Rumiy]] ham shu hududda tugʻilgan, biroq koʻplab tarixiy shaxslar singari uning aniq tugʻilgan joyini maʼlum emas. Uning otasi Baho Valad birinchi xalifa [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]] avlodidan boʻlib, mashhur faylasufning ukasi Ahmad Gʻazzoliy gʻoyalari taʼsirida bo‘lgan. Baho Valadning vaʼzlari nashr etilgan va hozirgacha „Ilohiy ilmlar“ (Maorif) sifatida mavjud. Rumiy 1273-yilda vafotidan oldin „Masnaviy“ deb nomlangan oltita tasavvufiy sheʼr va ertak kitobini yozib tugatdi. [[Saljuqiylar imperiyasi|Saljuqiylar]] sultoni [[Sanjar|Ahmad Sanjar]] 12-asrda tadqiqotlar amalga oshirib, Ali dafn etilgan joy atrofida shahar va ziyoratgoh qurishni buyurdi. 13-asrda esa [[Chingizxon]] boshchiligidagi moʻgʻullar tomonidan vayron etiladi. Mozor keyinchalik qayta tiklangan boʻlsa-da, qoʻshnisi Balx soyasida qolardi. Oʻn toʻqqizinchi asrda, drenaj tizimining yoʻqligi va mintaqaning zaif iqtisodiyoti tufayli, hududdagi ortiqcha suv aholi punktlari yaqinidagi koʻplab gektar yerlarni suv bosdi va mintaqada bezgak epidemiyasini keltirib chiqardi. Shu tariqa Shimoliy Markaziy Afgʻoniston hukmdori poytaxtni Mozori-Sharif shahridan koʻchirishga qaror qildi. Shahar [[Amudaryo|Amudaryoning]] janubidagi mintaqa bilan birga taxminan 1751-yilda [[Durroniylar davlati]] tarkibiga kirdi (biroq mintaqaning aksariyat qismi mustaqil oʻzbek hokimlar tomonidan nazorat qilingan). 1788—1790-yillardagi Buxoro-Durroniy urushidan soʻng Qilich Alibek [[Xulm (shahar)|Xulmiy]] Balxdan Oybek [[Saygʻon tumani|Saygʻon]], Kahmard, Darrayi-Suf va [[Qunduz viloyati|Qunduzgacha]] choʻzilgan kichik imperiya tuzdi. 1817-yilda u vafot etgach, Balx va Mozori-Sharif shahri Aqchaga qaram boʻlgan mustaqil shahar-davlatga aylanadi. 1837-yil noyabrida buxoroliklar shaharni bosib olishadi, ammo Balx hali ham muxtoriyatni saqlab qola oldi. 1849-yilda shahar bosib olindi va Afgʻonistonga qoʻshib olindi. 20-asr oxiri. 1980-yillarda [[Afgʻon urushi (1979—1989)|Sovet-Afgʻon urushi]] davrida Mozori-Sharif [[Sovet Armiyasi|Sovet armiyasi]] uchun strategik ahamiyatga ega boʻlgan, chunki ular bu aeroportdan turib [[Mujohid|mujohidlarga]] havo hujumlari uyushtirgan. Mozori-Sharif shimoldagi Sovet hududi, ayniqsa [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|OʻzSSRga]] olib boruvchi yoʻllar bilan bogʻlangan asosiy shahar ham edi. Sovetlar qoʻllovidagi afgʻon armiyasining garnizoni sifatida shahar general [[Abdul Rashid Doʻstum|Abdulrashid Doʻstum]] qoʻmondonligi ostida edi. Hizbi Vahdat va Jamiyati Islomiy mujohid jangarilari shaharni egallashga harakat qilishdi, biroq bu hujumlar armiya tomonidan qaytarildi. Doʻstum 1992-yilning 19-martida Muhammad Najibullo hukumatiga qarshi isyon koʻtarib, hukumat qulashidan oldin oʻzining Junbishi Milliy partiyasi va armiyasini tuzdi. Ertasi kuni partiya shaharni egallab oldi. Keyinchalik Mozori-Sharif Doʻstum hukmronligi ostidagi Afgʻoniston shimolidagi nisbatan barqaror va dunyoviy proto-davlatning [[De facto|de-fakto]] poytaxtiga aylandi. Shahar tinch va farovon boʻlib qoldi, Afgʻonistonning qolgan qismi esa parchalanib ketdi va asta-sekin fundamentalist [[Tolibon]] kuchlari tomonidan bosib olindi. Shahar oʻsha paytda „Afgʻonistonning kaltaklangan tojidagi yaltiroq marvarid“ deb atalgan. Doʻstum yaqin munosabatlar oʻrnatgan [[Rossiya]], [[Turkiya]] va yaqinda mustaqillikka erishgan [[Oʻzbekiston]] va boshqa xorijiy donorlardan pul kelib turgan. U mintaqa uchun oʻz valyutasini emissiya qildi va oʻzining aviakompaniyasini yaratdi. Mamlakat janubidagi Tolibon hukmronlik qilgan hududlardan farqli oʻlaroq, qoʻshma maktablar va pul tikish kabi faoliyatlar qonuniy boʻlgan [[Kobul (shahar)|Kobuldagi]] kabi shahar nisbatan Mozori-Sharif liberal boʻlib qoldi. Bu tinchlik 1997-yil may oyiga kelib buzildi. Doʻstumning generallaridan biri sarkarda Abdulmalik Pahlavon Tolibon bilan yashirin muzokaralar olib borib, shaharni ularga berishga kelishadi. Toliblar Pahlavon orqali Mozorni egallashga intilayotgan paytda, Doʻstum shaharni tark etadi. Shundan keyin Pahlavonning oʻzi bu kelishuv boʻyicha Tolibonga isyon etdi va 1997-yilning may-iyul oylarida general Pahlavon 1995-yilda [[Abdul Ali Mozoriy|Abdulali Mozoriyning]] oʻlimi uchun qasos sifatida minglab Tolibon aʼzolarini qatl etgani, koʻplab mahbuslarni shaxsan oʻzi oʻldirgani xabar qilindi. „U Mozori-Sharifga taklif qilingan 3000 ga yaqin Tolibon mahbuslarini vaxshiyona qirgʻin qilinishida javobgar boʻlgan, deb ishoniladi“. Tolibonning bir qanchasi qirgʻindan qochib, nima boʻlganini aytib berishdi. Bu orada Doʻstum qaytib kelib, shaharni Pahlavondan tortib oladi. Biroq, Tolibon 1998-yilda shaharga hujum qilib, taxminan 8000 tinch aholini oʻldiradi. 1998-yil 8-avgust kuni tonggi soat 10da Tolibon shaharga kirib keldi va keyingi ikki kun mobaynida oʻzlarining pikaplarini Mozori-Sharifning tor koʻchalari boʻylab haydab „chapga va oʻngga oʻq uzib, harakatlangan hamma narsani — doʻkonchilar, aravachilar, xaridor ayollar, yosh bolalar va hatto echkilar va eshaklarni oʻldirdilar“. 8000 dan ortiq tinch aholi Mozori-Sharifda va keyinchalik [[Bomiyon|Bomiyonda]] oʻldirilgani xabar qilindi. Qolaversa, Tolibon birinchi olti kun davomida jasadlarni dafn etishni taqiqlab qo‘yishi natijasida (islom dinining zudlik bilan dafn qilishni talab qiladigan amrlariga zid tarzda) jasadlar yoz jaziramasida chirishi va itlar yeb ketishi ortidan tanqid qilindi. Xabarlarga koʻra, Tolibon ham Mozorni nazorat qilgan holda [[Hazoralar|hazoralarni]] qidirib topib, qirgʻin qilgan. 2001-yildan keyin. [[2001-yil 11-sentyabr terror xurujlari|2001-yil 11-sentabr voqealaridan]] keyin, Mozori-Sharif AQSh qoʻllovidagi [[Shimoliy ittifoq]] (Birlashgan front) qoʻliga oʻtgan birinchi afgʻon shahri boʻldi. Tolibonning Mozordagi magʻlubiyati Afgʻonistonning qolgan shimoliy va gʻarbiy qismlaridagi magʻlubiyatlariga ulanib ketdi. 2001-yil noyabr oyidagi Mozori-Sharif jangidan keyin shahar Shimoliy ittifoq kuchlari tomonidan rasman egallandi. Ularga AQSh Maxsus operatsiyalar kuchlari qoʻshildi va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari havo kuchlari|AQSh Havo kuchlari]] samolyotlari tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Taslim boʻlgan 3000 ga yaqin Tolibon jangarilari jangdan soʻng Shimoliy ittifoq tomonidan qirgʻin qilingani va xabarlarga koʻra, qirgʻin joyida AQSh Quruqlik qoʻshinlari ham boʻlgani maʼlum qilindi. Irlandiyaning „"Afgʻon qirgʻini:Oʻlim karvoni"“ hujjatli filmi ushbu daʼvolarni oʻrganib chiqdi. Rejissyor Doranning aytishicha, minglab qurbonlarning ommaviy qabrlari [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|BMT]] tergovchilari tomonidan topilgan. Xabarlarga koʻra, Bush maʼmuriyati voqea boʻyicha tergov jarayonlarga toʻsqinlik qilgan. [[File:Luftwaffe Tornados in Afghanistan.jpg|thumb|[[Marmal Oromgohi|Kamp Marmal]] shaharning janubida, [[Mozori Sharif xalqaro aeroporti]] yonida joylashgan.]] Shahar 2002-yildan keyin asta-sekin prezident [[Hamid Karzay]] boshchiligidagi Karzay maʼmuriyati nazoratiga oʻtdi. Afgʻoniston shimoliga harbiy yordam koʻrsatadigan Afgʻon milliy armiyasini 209-korpusi (Shohin) Mozori-Sharifda joylashgan. Afgʻoniston chegara politsiyasining Shimoliy hudud boʻyicha qarorgohi ham shu shaharda joylashgan. Xavfsizlik choralari koʻrilganiga qaramay, Tolibon harakati va qabila oqsoqollarining [[Suiqasd|suiqasdi]] toʻgʻrisida xabarlar chiqib turadi. Mozori-Sharif rasmiylarining xabar berishicha, soʻnggi bir necha yil ichida [[Balx viloyati|Balx viloyatida]] 20-30 nafar afgʻon qabila oqsoqollari oʻldirilgan. Qotilliklar ortida kim turgani haqida aniq dalil yoʻq, ammo qurbonlarning aksariyati [[Hezbi Islami|Hizbi Islomiy]] siyosiy partiyasiga aloqador boʻlgani aytiladi. [[File:Thomas de Maizière with Afghan Governor Atta.jpg|left|thumb|Tomas de Mezyer, Germaniya mudofaa vaziri, Balx gubernatori Atta Muhammad Nur bilan 2010-yil.]] [[File:John Kerry at Balkh University in May 2011.jpg|thumb|2011-yil may oyida Balx universitetiga tashrif buyurgan AQSh senatori Jon Kerri.]] [[File:Carpet seller in mazar-e-sharif.jpg|thumb|upright|Mozori-Sharifdagi gilam sotuvchi]] Turli qoʻmondonlarga tegishli boʻlgan harbiylar oʻrtasidagi kichik miqyosdagi toʻqnashuvlar 2002-yil davomida davom etdi va BMTning tinchlikka vositachilik va qurolsizlanish boʻyicha intensiv dasturining diqqat markazida boʻldi. Baʼzi bosimlardan soʻng Afgʻoniston Inson huquqlari boʻyicha mustaqil komissiyasi idorasi 2003-yil aprel oyida Mozorda oʻz vakolatxonasini ochdi. Shimoliy [[Pashtunlar|Pushtun aholisi]] boshqa guruhlar, asosan etnik tojiklar, hazoralar va oʻzbeklar tomonidan etnik jihatdan tozalangani haqida xabarlar bor edi. Shahar va uning atrofidagi [[NATO]] boshchiligidagi tinchlikparvar kuchlari Afgʻoniston hukumatiga yordam koʻrsatdi. [[Germaniya]] boshchiligidagi ISAF Shimoliy mintaqaviy qoʻmondonligi [[Mozori Sharif xalqaro aeroporti]] yonida joylashgan [[Marmal Oromgohi|Kamp Marmalda]] joylashdi. 2006-yildan beri Mozori-Sharif viloyat qayta qurish guruhida Shvetsiyadan ISAFga ijaraga olingan boʻlinmalar komandirlari bor edi. Birlik Kamp Marmaldan oʻn kilometr (olti milya) gʻarbda joylashgan Shimoliy chiroqlar lagerida joylashgan. Kamp Marmalning ichidagi Kamp Nidarosda [[Latviya]] va Norvegiyadan askarlar bor va uni Norvegiyadan kelgan ISAF ofitseri boshqaradi. 2006-yilda yangi [[Ellinizm|ellinistik qoldiqlar]] topilganligi eʼlon qilindi. 2011-yilning 1-aprelida BMTning Afgʻonistonga yordam missiyasida (UNAMA) ishlagan oʻn nafar chet ellik xodim shaharda gʻazablangan namoyishchilar tomonidan oʻldirilgan. Namoyish AQShning Florida shtatida 21-mart kuni pastorlar Terri Jons va Ueyn Sappning Qur’on yoqib yuborganiga oʻch olish maqsadida uyushtirildi. Halok boʻlganlar orasida besh nafar nepallik, Norvegiya, Ruminiya va Shvetsiya fuqarolari boʻlgan, ulardan ikki nafarining boshi tanasidan judo qilingani aytilgan. Islomning muqaddas kitobini yoqib yubormoqchi boʻlgan amerikalik pastor Terri Jons gijgijlash uchun javobgarligini rad etdi. Prezident Barak Obama Qur’onni yoqishni ham „oʻta murosasizlik va mutaassiblik“ harakati, ham namoyishchilarning „gʻazabnok“ hujumlarini keskin qoralab, ularni „insonlik odob va qadr-qimmatini haqorat qilish“ deb atadi. „Hech bir din begunoh odamlarning oʻldirilishi va boshi kesilishiga toqat qilmaydi va bunday sharmandali va ayanchli xatti-harakatni oqlab boʻlmaydi“. AQSh qonun chiqaruvchilari, xususan Senatdagi koʻpchilik yetakchisi Harri Rid ham yonish va zoʻravonlikni qoraladi. 2011-yil iyuliga kelib zoʻravonliklar qoʻzgʻolonda rekord darajaga koʻtarildi. 2011-yil iyul oyi oxirida NATO qoʻshinlari bir necha kishining oʻlimiga olib kelgan bombalashdan bir necha kun oʻtib, xavfsizlik xavotirlari kuchaygan bir pallada Mozori-Sharifda nazoratni mahalliy kuchlarga topshirdi. Mozori-Sharif afgʻon nazoratiga oʻtadigan yetti hududning oltinchisi boʻlsa-da, tanqidchilarning aytishicha, vaqt siyosiy va Afgʻonistonning Tolibon isyonchilariga qarshi kurashish qobiliyatiga shubha bor. 2016-yilning 10-noyabrida xudkush hujumchi Mozori Sharifdagi Germaniya konsulligi devoriga bomba oʻrnatilgan yuk mashinasini urib yubordi. Natijada sakkiz kishi halok boʻldi, yana yuzdan ortiq kishi yaralandi . 2017-yil 21-aprelda Mozori-Sharifdagi Afgʻoniston armiyasi bazasi sanalgan [[Shahin lageri hujumi (2017)|Kamp Shahinda]] Tolibonning muvofiqlashtirilgan hujumi natijasida 100 dan ortiq odam halok boʻldi. 2018-yil noyabrda „[[Amerika ovozi]]“ Mozori-Sharif shahri yaqinidagi Qoziloboddagi 40 ta uy qurilish materiallari sifatida portlamay qolgan [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] „Grad“ yer-yer raketalaridan foydalangani haqida xabar berdi. Natijada bir necha yillar davomida portlashlar natijasida bir necha kishi halok boʻldi va yaralandi. 1989-yilda [[Afgʻon urushi (1979—1989)|Sovet-Afgʻon urushi]] oxirida [[Sovet Armiyasi]] tomonidan qoldirilgan bu raketalar qishloqning kambagʻal aholisi tomonidan arzon qurilish materiallari sifatida ishlatilgan. Hisob-kitoblarga koʻra, 400 dan ortiq raketalar qishloqqa [[devor]] va shift toʻsinlari, eshik toʻsiqlari va hatto bolalar tomonidan foydalaniladigan piyoda koʻprigi sifatida kiritilgan. Dunyoning qolgan qismi bu haqiqatni aniqlaganida, Daniya Qochqinlar kengashining Daniya minalardan tozalash guruhi qishloqqa keldi va aholidan soʻrab, qishloqni minalardan tozalash va qayta qurish, [[Oʻzbekiston va Afgʻoniston chegarasi|Oʻzbekiston bilan chegarada]] nazorat ostida portlash orqali raketalarni xavfsiz olib tashlash va yoʻq qilishni boshladi . Prezident Gʻani 2021-yil 11-avgust kuni shaharga tashrif buyurib, mahalliy harbiy qoʻmondonlarni Tolibonga qarshi kurashish uchun yigʻdi. 14-avgust kuni Tolibon Mozori-Sharifni [[Paktika]] va [[Kunar viloyati|Kunar viloyatlari]] markazlari Sharana va Asadobod bilan birga egallab oldi. Mahalliy hukumat kuchlari va mintaqa rahbarlari [[Abdul Rashid Doʻstum|Abdulrashid Doʻstum]] va Ato Muhammad Nur qoʻshni [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonga]] qochib ketishdi 2022-yil 21-aprelda Islom davlati — Xuroson viloyati shia [[Masjid|masjidini]] portlatib, 31 kishini oʻldirdi. Oradan bir hafta oʻtib, qoʻshaloq portlashda 11 kishi halok boʻldi. Mozori-Sharif Sarbonning "„Bia ke berem ba Mozar“" ("Keling, Mozorga boraylik)" nomli afgʻoncha qoʻshigʻi bilan ham mashhur. Demografiyasi. [[File:Maulana Jalaludin park in northern Afghanistan-2.jpg|thumb|Mozori Sharifliklar 2012-yilda oilaviy kichik istirohat bog‘ida sayr qilishmoqda]] Mozori Sharif shahrida jami 500 207 kishi istiqomat qiladi va aholi soni boʻyicha Afgʻonistonda toʻrtinchi oʻrinda turadi. Uning umumiy yer maydoni 8304 gektar boʻlib, 77 615 ta turar joydan iborat. National Geographic jurnalining 2003-yil noyabr sonida etnik tarkibi [[Pashtunlar|pushtunlar]] (30%), [[hazoralar]] (10%), [[tojiklar]] (40%), [[turkmanlar]] (10%) va [[Oʻzbeklar|oʻzbeklardan]] (20%) iborat ekanligi koʻrsatilgan. Soʻnggi oʻn yilliklarda mintaqada vaqti-vaqti bilan etnik zoʻravonliklar, asosan, pushtunlar va boshqa guruhlar oʻrtasida qayd etilgan. 2011-yilgi xabarlarda bu hududda sodir etilgan suiqasdlar haqida so‘z bordi, lekin ularning ortida kim turgani haqida hech qanday dalil yo‘q edi. Mozori Sharifda asosiy til [[dariy tili]], undan keyin [[Pashtu tili|pushtu tili]] va [[Oʻzbek tili|oʻzbek tilidir]]. Iqtisodiyoti. [[File:Berezka (5778258455).jpg|thumb|Mozori Sharifda [[Rus tili|rus tilida]] nomlangan, nomi kirill alifbosida yozilgan do‘kon]] Mozori Sharif Afgʻoniston shimolidagi yirik savdo markazi vazifasini oʻtaydi. Mahalliy iqtisodiyotda savdo, qishloq xoʻjaligi va [[Qorakoʻl qoʻy zoti|qorakoʻlchilik]] ustunlik qiladi. Kichik hajmdagi neft va gazdan foydalanish ham shahar istiqbolini oshirdi. Shuningdek, shaharda savdo va siyosiy aloqalar uchun [[Hindiston]] va [[Pokiston]], [[Oʻzbekiston]] konsulliklari faoliyat olib boradi . Diqqatga sazovor joylari. Zamonaviy Mozori Sharif shahri Moviy masjid atrofida joylashgan. Koʻp marotaba qayta tiklangan, Afgʻonistonning eng ulugʻvor obidalaridan biri. Mozori Sharif tashqarisida qadimiy [[Balx|Balx shahri]] joylashgan. Shahar anʼanaviy [[Uloq|koʻpkari]] sporti markazi boʻlib, [[Moviy masjid]] Afgʻoniston shimolidagi [[Navroʻz|Navroʻz bayramini]] nishonlash markazi hisoblanadi. Aksariyat musulmonlar [[Ali|Alining]] haqiqiy qabri [[Iroq|Iroqning]] [[Najaf|Najaf shahridagi]] [[Imom Ali harami|Imom Ali haramida]] ekanligiga ishonishsa ham, boshqalar Mozori Sharifga hurmat bajo keltirish uchun kelishadi. [[File:C-5 Galaxy at Mazar-e-Sharif Airport in northern Afghanistan.jpg|thumb|Amerikada ishlab chiqarilgan C-5 Galaxy samolyoti [[Mozori Sharif xalqaro aeroporti|Mozori Sharif aeroportida]]]] [[File:Blue Mosque in Mazar-e-Sharif.jpg|thumb|[[Moviy masjid]] musulmon ziyoratchilar maskani]] [[File:Palace of Balkh Governor in 2010.jpg|thumb|Balx hokimi saroyi]] [[File:Gate of Mazar-e Sharif in July 2012.jpg|thumb|Qurilish jarayonidagi Mozori Sharif darvozasi (2012-yil iyul)]] Sporti. Mozori Sharifdagi professional sport jamoalari Infratuzilmasi. Transport tizimi. Temir yoʻl. [[File:Hairatan to Mazar-e-Sharif Railway Project in Afghanistan.jpg|thumb|Temir yoʻl terminali]] Bu Afg‘onistonning qo‘shni davlat bilan temir yo‘l orqali bog‘langan birinchi shahri bo‘ldi. Mozori Sharifdan [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonga]] temir yoʻl qatnovi 2011-yil dekabr oyida boshlangan va yuk poyezdlaridagi yuklar [[Mozori Sharif xalqaro aeroporti]] yaqinidagi stansiyaga yetib keladi, u yerda yuklar yuk mashinalari yoki samolyotlarga qayta yuklanadi va Afgʻoniston boʻylab soʻnggi manzillariga joʻnatiladi. Havo transporti. 2016-yil iyun oyidan boshlab [[Mozori Sharif xalqaro aeroporti]] [[Kobul aeroporti|Kobul]], [[Mashad]], [[Tehron]] va [[Istanbul]] shaharlari bilan toʻgʻridan-toʻgʻri havo aloqalariga ega edi. Avtomobil yoʻli. AH76 avtomagistrali Mozori Sharifni gʻarbda [[Shibirgʻon]] bilan, janubi-sharqda [[Puli Xumri tumani|Puli Xumri]] va [[Kobul (shahar)|Kobul]] bilan bogʻlaydi. Sharqqa yo‘llar [[Kunduz (shahar)|Qunduz]] bilan bog‘laydi. Shimolga olib boradigan yoʻllar uni O'zbekiston bilan chegaradagi [[Termiz|Termiz shahri]] bilan bogʻlaydi va u yerdan shimolga [[Samarqand]] va [[Toshkent|Toshkentga]] boradigan M39 avtomagistraliga aylanadi. Janubga olib boradigan yoʻllar uni [[Bomiyon viloyati]] va markaziy Afgʻonistonning togʻ tizmasi bilan bogʻlaydi. Qardosh shaharlari. [[Dushanbe]], [[Tojikiston]] (1991-yildan beri); [[Mashhad]], [[Eron]]. Yana qarang. [[Qal’a-i-Jangi uchun kurash]] [[Balx viloyati]] Manbalar. [[Turkum:Afgʻoniston shaharlari]] [[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]]