Fertillik. Fertillik ( — „fertil, hosildor“) — jinsiy yetuk organizmning yashovchan nasl berish qobiliyati. "Bepushtlik" tushunchasiga qarama-qarshi tushunchadir. Fiziologiyasi. Fiziologik maʼnoda fertillik deganda ayol yoki erkakning nasl qoldirish, yaʼni urugʻlanish qobiliyati tushuniladi. Erkaklar fertilligi. Erkaklarning fertilligi deb koʻpincha „ sperma fertilligi“ tushunchasiga aytiladi. Erkaklarning fertilligiga koʻplab omillar taʼsir qiladi: Ayollar fertilligi. Ayollarda yuqori, normal va past tugʻilish mavjud. Ayolning tugʻishi uchta omilga bogʻliq: bolaga homilador bo'lish qobiliyati, unga chidash qobiliyati va tugʻish qobiliyati. Agar yuqorida sanab oʻtilgan omillardan birortasi boʻlmasa, ayolning tugʻilish qobiliyati past deb hisoblanadi. Har uch omilning mavjudligi normal tugʻilishni koʻrsatadi. Ayollarning fertilligi ovulyatsiya bilan chambarchas bogʻliq, chunki yetuk tuxum mavjudligi ayolning homilador boʻlish qobiliyatini belgilaydi. Har bir hayz davrida tuxumdondan yetuk tuxum chiqariladi (boʻshatish jarayoni ovulyatsiya deb ataladi), ammo bu sodir boʻlmasa, ayol fertil emas. Shuni ham taʼkidlash kerakki, ovulyatsiya paytida ayolning fertilligi maksimal darajaga yetadi, chunki bu jarayon natijasida ayolning jinsiy tizimiga kirgan spermatozoidlarning yetuk tuxumga yoʻli kamayadi. Bepushtlikning baʼzi sabablari, masalan, antispermal antitanalarining mavjudligi, tugʻilishni kamaytirishi mumkin . Demografiya. Demografiyada bu atama koʻpincha ayolning reproduktiv qobiliyatini yoki ayolning bola tugʻish qobiliyatini anglatadi. Bu xususiyatni aholi miqyosida aniqlash uchun tugʻilishning umumiy darajasidan foydalaniladi. JSST maʼlumotlariga koʻra, oʻrtacha aholining taxminan 5 % bepusht. 1930-1960-yillarda nikohda (rasmiy yoki fuqarolik) tugʻilgan ayollarda bepushtlik darajasi 4 % dan oshmagan va 1970 yilda tugʻilgan ayollar orasida bu koʻrsatkich allaqachon 6 % ga yaqin. Rossiyada tugʻish yoshidagi (15 yoshdan 49 yoshgacha) 39,1 million ayolning 6 millioni bepusht. Sotsiologlar va iqtisodchilarning prognozlariga koʻra, kelgusi yillarda Rossiyada hozirgi 8 % dan farzandsiz ayollar ulushi oʻrtacha Yevropa darajasiga 15 % ga yaqinlashishi mumkin. Reproduktiv yosh. Reproduktiv yosh (shuningdek, tugʻish yoki fertil yoshi) — bu ayolning hayotidagi bolani koʻtarish va tugʻish qobiliyatiga ega boʻlgan davr. Demografiyada bu davrning davomiyligi uning chegaralarini koʻrsatish bilan tavsiflanadi. Ayollar uchun reproduktiv yosh deganda 15-49 yosh tushuniladi (tugʻilish darajasi past boʻlgan mamlakatlarda — 15-44 yosh). Qoida tariqasida, reproduktiv yoshdagi ayollarning ulushi ancha barqaror va 25-30 % ni tashkil qiladi .