Liao daryosi. Liao daryosi () – Xitoyning janubi-sharqidagi asosiy daryo va yettita asosiy daryo tizimidan biri. Uning nomi Liao mintaqasidan olingan. U janubiy Manjuriyaning tarixiy nomi boʻlib, undan Liaonin viloyati, Liaodun yarim oroli va Liao sulolasi ham oʻz nomlarini olgan. Daryo Shimoliy-Sharqiy Xitoy xalqi orasida „ona daryo“ nomi bilan ham mashhur. Uzunligi 1345 km (836 mi). Liao daryosi tizimi 232,000 kvadrat kilometr (90 000 mi2)dan ortiq suv havzasini oʻz ichiga oladi. Uning oʻrtacha suv chiqarish hajmi juda kichik, sekundiga atigi 500 kub metr (18 000 cu ft/s) boʻlib, Pearl daryosining yigirmadan bir qismini tashkil etadi. Liao daryosi juda yuqori choʻkindi yukiga ega. Chunki uning katta qismi chang lyoslaridan oqib oʻtadi. Liao daryosi muhim "geografik joy" hisoblanadi. Chunki u zamonaviy "Liaoning provinsiyasini" ikkita mintaqaga ajratadi. Ular Liaodun („Liao daryosining sharqi“) va Liaoxi („Liao daryosining gʻarbi“). Daryolar. Liao daryosi ikki asosiy irmogʻi mavjud. Gʻarbdan Xilyao daryosi va sharqdan Dongliao daryosining qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Gʻarbiy irmogʻi butunlay Ichki Moʻgʻulistonda joylashgan boʻlib, "Xar Moron daryosi" va "Laoxa daryosining" qoʻshilishidan taxminan 43° 25' shimoliy kenglik va 120° 45' shimoliy uzunlikda hosil boʻladi. Undan oldin Sinkay daryosi deb ataladigan boshqa irmoq bilan mustahkamlanadi. Sharqiy irmogʻi Gʻarbiy Jilin provinsiyasida shakllanib, S shaklidagi yoʻnalish boʻylab boshqa daryo bilan qoʻshilishidan oldin Liaoning, Jilin va Ichki Moʻgʻulistonning tutashgan hududi boʻylab oqib oʻtadi. Natijada paydo boʻlgan daryo, "Liao" daryosi "Liaoning provinsiyasiga" kiradi va shimoli-sharqiy Xitoy tekisligi boʻylab janubga qarab oqib, yoʻlda koʻplab irmoqlarni qoʻshib oladi. U Tieling okrugidagi Pingdingbao shahri yaqinidan gʻarbga burilib, koʻproq irmoqlarni olgandan soʻng kamdan-kam ishlatiladigan Juliu daryosi nomiga ega boʻladi („bahaybat daryo“). Keyin Liao daryosi janubi-gʻarbiy tomonga yoʻnaladi, u Taiʼan okrugidagi Liujianfang gidrologik stansiyasi yaqiniga yetib boradi va tarixan ikki taqsimlash boʻlinmasiga boʻlinib, Liao daryosi deltasini hosil qiladi. Dastlab kichikroq boʻlgan deltaning gʻarbiy distribyutori 2011-yilgacha Shuangtaizi daryosi deb nomlangan va Dawa okrugining gʻarbidagi Boxay dengizining Liaodun koʻrfaziga quyilishidan oldin Panjinning Panshan okrugidagi Raoyang daryosining irmogʻini ham oladi. Sharqiy distributor Vailiao daryosi („Tashqi Liao daryosi“) deb nomlangan. Vailiao daryosi janubga qarab ikki yirik irmoqni: Xun daryosi va Taizi daryosini olish uchun yoʻl oladi. Mahalliy aholi "Trident daryosi „ deb ataydigan qoʻshilish joyidan oʻtib, u yerda Daliao daryosi (Buyuk Liao daryosi“) degan yangi nomni oladi. Shundan soʻng Yingkouning gʻarbiy qismidagi Liaodun koʻrfaziga quyiladi. Liao daryosi deltasi yumshoq choʻkindi tuproqdan tashkil topgan tekis topografiyaga ega boʻlib, yoʻnalishni oʻzgartirishning boy tarixiga ega boʻlgan chuqur suv yoʻllari mavjud. Bu mintaqaning past balandligi tufayli boʻron koʻtarilish xavfi bilan birgalikda toshqinni nazorat qilishda katta muammo tugʻdiradi. Liao daryosi tizimining qirgʻoq boʻyidagi suv toshqini xavfi, ayniqsa, Daliao daryosiga yaqin joylashgan va 2 million aholi istiqomat qiladigan Yingkou shahriga xavf soladi. 1958-yilda Liujianfangdagi Vailyao daryosining yuqori oqimi daryo muhandislik loyihasi tufayli toʻsib qoʻyildi. Bu esa Liao daryosidan suv oqimini butunlay "Shuangtaizi" daryosiga (2011-yilda oddiygina „Liao daryosi“ deb oʻzgartirilgan) yoʻnaltirdi. Xun daryosi va Taizi daryosini "Liao daryosi" tizimidan ajratib turadi. Shu sababli, "Daliao daryosi" tizimi 1958-yildan beri mustaqil suv tizimi hisoblanadi. Xun va Taizi daryolari endi Liao daryosining irmoqlari emas. Bundan tashqari, Vailiao daryosining yuqori oqimi kesilganligi sababli, Liao daryosi endi distribyutorga ega emas. Shuning uchun Liao daryosi deltasi ham texnik jihatdan 1958-yildan boshlab mavjud boʻlishni toʻxtatdi. Ammo bu atama "Panjin mintaqasi" uchun qoʻllanadi. Irmoqlar. Kichik irmoqlar. Quyidagi irmoqlar Liaoning provinsiyasida "Liao" daryosiga quyiladi.