Solih Rajabov. Solih Ashurxoʻjayevich Rajabov ( (1912-yil 28-oktabr (10-noyabr), Xoʻjand, Xoʻjand uyezdi, Samarqand viloyati — 1990-yil 1-yanvar, Dushanbe, Tojikiston SSR, SSSR) — Tojikistonda Sovet olimi, fan, oliy maʼlumot va huquqshunoslik tashkilotchisi, oʻqituvchi, davlat va jamoat arbobi, Toshkent Sovet qurilishi va huquq instituti bitiruvchisi (1933-yil), Toshkent yuridik instituti direktori (1936—1940-yillar; 1943—1945-yillar; 1949—1954-yillar), Oʻrta Osiyo davlat universiteti— OʻODU Davlat va huquq kafedrasi mudiri (1955—1956-yillar), huquq fanlari doktori (1949-yil), professor (1950-yil), Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi haqiqiy aʼzosi (akademigi) (1957-yil), Lenin nomidagi Tojikiston davlat universiteti rektori (1956—1971-yillar), Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi Prezidiumi aʼzosi (1971-yil), Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi Ijtimoiy fanlar boʻlimi akademik-kotibi (1975—1987-yillar), Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi prezidiumi maslahatchisi (1987—1990-yillar), Tojik Sovet Ensiklopediyasi Bosh ilmiy tahririyati bosh muharriri oʻrinbosari (1973—1975-yillar) lavozimlarida ishlagan. Biografiyasi. Solih Ashurxoʻjayevich Rajabov 1912-yil 28-oktabrda (10-noyabr) Rossiya imperiyasi Turkiston general-gubernatorligi Samarqand viloyati Xoʻjand uyezdidagi Xoʻjandda tugʻilgan (1936-yildan — Leninobod, hozirgi Tojikiston Respublikasi Soʻgʻd viloyati, Xoʻjand) hunarmand etikdoʻz ("tojikchada mahsi-duza)", asli tojik boʻlgan Ashurxoʻja Rajabov ("tojikchada Ashӯrxoҷa)" oilasida tugʻilgan. Xoʻjanddagi boshlangʻich sovet maktabida, keyin esa, Toshkentdagi maktab-internatda oʻqigandan soʻng: ""Koʻp oʻtmay otryadning pioner boshligʻi S.Rajabov otryad nomi bilan atalgan odamni koʻrish imkoniga ega boʻldi. Bu 1925-yilning yozida sodir boʻlgan. Bir necha oʻgʻil bolalar, jumladan, 13 yoshli Solih kanal boʻyida oʻtirib, suvga botirilgan non yeyayotgan edi. Chavandozlar oʻtib ketishdi. Ariq oldida <...> minishni taklif qilishdi <...> ularni Panshanbe bozori orqali temir yoʻl vokzaliga olib borishdi. <…> vokzalida olomon poezdni kutib oldi. Mashinadan koʻzoynakli, qorakoʻl qalpoqli bir kishi tushdi-da, nutq soʻzlab, joʻnab ketdi. Bu M.I.Kalinin edi, <…> Bir yil oʻtdi. Bir kuni yozda Solih taklif qildi: „Keling, vokzalga boraylik, oʻsha paytdagidek“ <...> ular poezdni va koʻzoynakli soqolli odamni kutishni boshladilar. Lekin poyezd ham, koʻzoynakli odam ham kelmadi. <…> yuk poyezdi asta-sekin aylanib ketdi, yigitlar yuk poyezdiga chiqishdi <…> Ertalab uygʻonib, qarshilarida qora palto kiygan odamlarni koʻrishdi" — "Uysiz va qarovsiz bolalar qarshi kurash komissiyasi <…> bolalarga hatto quloq solmay, Toshkentga olib ketishdi va maktab-internatga joylashtirishdi. Shunday qilib, S.A.Rajabov Arpopoyandagi Toshkent maktab-internatiga oʻqishga kirdi, bu uning hayotiy maktabi, tarjimai holining boshlanishi boʻldi"". 1922-yilda bolalar kommunistik tashkilotiga, 1925—1940-yillarda komsomol aʼzosi boʻlgan. 1926-yilda Toshkent viloyati oʻzbek erkaklar taʼlim institutiga (keyinchalik Toshkent pedagogika texnikumiga) oʻqishga kirib, 1930-yilgacha tahsil oladi. 1931—1934-yillarda Oʻzbekiston Komsomoli Markaziy Komitetining kadrlar sektori mudiri, boʻlim pioneri, „Vojatiy“ jurnali muharriri, Oʻrta Osiyo viloyat komsomol qoʻmitasi bolalar kommunistik tashkiloti maktab sektorini mudiri boʻlgan. 1933-yilda Toshkentdagi Sovet qurilishi va huquqi ilmiy-tadqiqot institutining uch yillik tayyorlov aspiranturasini tamomlagan. 1933—1936-yillarda OʻzSSR Xalq Komissarlari Soveti huzuridagi Sovet qurilishi va huquqi instituti (keyinchalik nomi Toshkent yuridik instituti deb oʻzgartirilgan) aspiranti boʻlgan. 1934-yildan Toshkent Sovet qurilishi va huquqi institutida dotsent, soʻngra Toshkent yuridik institutida dotsent, ilmiy-maʼrifiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan, davlat va huquq nazariyasi va marksizm-leninizm asoslari kursidan dars bergan (1937—1940-yillar). Oʻzbekiston komsomoli MK aʼzosi, Toshkent shahar komsomol qoʻmitasi taftish komissiyasi raisi (1937—1940-yillar). KPSS (b) aʼzosi — 1939-yilda partiyaga qabul qilingan. 1940—1943-yillarda Qizil Armiya safida xizmat qilgan, Jitomirdagi 781-Boxunskiy polkida xizmat qilgan, Bessarabiya operatsiyasida va Shimoliy Bukovinada Gʻarbiy Ukraina va Bessarabiyani Ukraina va Moldaviya respublikalari bilan birlashtirishda qatnashgan, partiya byurosining rota pulemyotchisi va aʼzosi boʻlgan. Ulugʻ Vatan urushi yillarida 83-togʻ otishmalar diviziyasida, miltiqlar brigadasining 99-diviziyasida, 104-togʻ otliq diviziyasida xizmat qilgan, partiya byurosi kotibi etib saylangan; xizmati davomida Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining Faxriy yorligʻi bilan taqdirlangan. 1943—1945-yillarda Toshkent yuridik instituti direktori lavozimida ishlagan. „Oʻzbekiston SSR taʼlimi, taraqqiyoti va davlat tuzilishi“ mavzusida huquq fanlari boʻyicha nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1945—1949-yillarda SSSR Fanlar akademiyasi Yuridik instituti doktoranti, 1949-yilda uni tugatgandan soʻng „Oʻrta Osiyo xalqlari sovet davlatchiligining milliy mustahkamlanishi va rivojlanishi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1949—1954-yillarda yana Toshkent yuridik instituti direktori lavozimida ishladi, „Faxriy nishon“ ordeni bilan taqdirlangan, yuridik fanlar doktori ilmiy darajasi tasdiqlangan, „Davlat va huquq nazariyasi va tarixi“ ixtisosligi boʻyicha professor lavozimiga tasdiqlangan (1950-yil). Oʻrta Osiyo Davlat universiteti (OʻODU) yuridik fakulteti davlat va huquq nazariyasi va tarixi kafedrasi mudiri boʻlgan (1954—1956-yillar):""Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi, yuridik fanlar doktori, professor A.A.Aʼzamxoʻjayev V.I.Lenin nomidagi Toshkent Davlat universitetining (1960-yilgacha" OʻODU") yuridik fakultetiga bagʻishlangan risolada shunday deb yozadi: Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi akademigi S.A.Rajabov mamlakat (Sovet Ittifoqi) huquq jamoatchiligiga davlat va qonun nazariyasi va tarixi, davlat qonuni sohasidagi eng yirik olimlardan biri sifatida tanilgan. Uning Oʻrta Osiyo xalqlarining sovet milliy davlatchiligining shakllanishi va rivojlanishi muammolari, buyuk rus xalqining tarixiy taqdiridagi roli haqidagi asarlari keng tarqalgan. <...> S.A.Rajabov Oʻzbekistonda ishlab, Oʻzbekiston SSR adliya organlari uchun ilmiy, pedagogik va amaliy kadrlar tayyorlashga katta kuch sarflagan (Toshkent, 1980-yil)"." V.I.Lenin nomidagi Tojikiston Davlat universiteti rektori (1956—1971-yillar) — uning faoliyati davrida Tojikiston davlat universitetining barqaror oʻsishi va rivojlanishi kuzatilgan, ushbu oʻzgarishlar hozirgacha ayrim elementlarda saqlanib qolgan. 1957-yilda Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi haqiqiy aʼzosi (akademigi) etib saylangan. 1957-yilda Tojikiston SSR Fanlar akademiyasining haqiqiy aʼzosi, 1958-yilda Tojikiston Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi aʼzosi etib saylangan. Tojikiston SSR Oliy Soveti 5 va 7-chaqiriq deputati boʻlgan. 1961-yilda Osiyo va Afrika xalqlari birdamligining Tojikiston respublika qoʻmitasi aʼzosi, V.I.Lenin nomidagi Toshkent Davlat universiteti qoshidagi huquq fanlari boʻyicha doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalari himoyasi boʻyicha Ilmiy kengash aʼzosi etib saylangan. 1973—1975-yillarda Tojik Sovet Ensiklopediyasi Bosh ilmiy nashri bosh muharriri oʻrinbosari boʻlgan (1973—1975-yillar). 1975-yilda Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi ijtimoiy fanlar boʻlimi akademik-kotibi etib saylangan: ""1978-yilda Tojikiston Kommunistik Partiyasi Markaziy Komiteti qoshidagi Partiya tarixi instituti Muvofiqlashtiruvchi kengashi aʼzosi va shu yilning oʻzida davlat, boshqaruv va huquqni rivojlantirish qonunchiligi boʻyicha SSSR Fanlar akademiyasining muammoli Ilmiy kengashi aʼzosi boʻlgan. S.A.Rajabovning eng koʻp asarlari Markaziy Osiyo xalqlari, xususan, Oʻzbekiston va Tojikiston xalqlarining milliy-davlat qurilishi muammolariga bagʻishlangan. L.S.Yavich (1969-yil) bilan hamkorlikda" „"Davlat va huquq nazariyasi"“ "va L.I. Denisov (1978-yil) bilan hamkorlikda" „"Sovet davlati va huquqi nazariyasi"“ "kabi asarlari nashr etilgan. Aprel inqilobining Afgʻoniston taraqqiyotidagi oʻrni yoritilgan" „"Afgʻoniston demokratiya va taraqqiyot yoʻlida“ monografiyasi yozilgan."" Akademik Solih Ashurxoʻjayevich Rajabov 1990-yil 1-yanvar kuni Dushanbeda 78 yoshida vafot etgan. Mukofotlari va unvonlari. ""Tojik xalqi tarixida oʻz faoliyati, vatanparvarligi va Vatanga muhabbati bilan butun umri davomida Vatanga xizmat qilishga ulkan hissa qoʻshgan koʻplab buyuk shaxslar bor. Ana shunday buyuk shaxslardan biri" — "butun umrini Vatanga xizmat qilishga bagʻishlagan taniqli olim, fan va oliy taʼlim tashkilotchisi, davlat va jamoat arbobi akademik Solih Ashurxoʻjayevich Rajabovdir. U or-nomus, burch, kasbiy mahorat, adolat, vatanparvarlik, tanlagan kasbiga sadoqat kabi yuksak insoniy fazilatlarni qadrlagan insonlardan biri boʻlgan <...> uch marta Oʻrta Osiyo Harbiy kengashining Harbiy okrugi Faxriy yorligʻi bilan taqdirlangan." "SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 26-martdagi farmoni bilan Vatan urushi sharoitida inqilobiy qonuniylikni mustahkamlash va davlat manfaatlarini himoya qilish borasidagi muvaffaqiyatli faoliyati uchun u „Shon-sharaf belgisi"“ "ordeni, „1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun"“ "medallari va boshqa mukofotlar bilan taqdirlangan …"" Oilasi. Xotini — Nazarova Nazira Nazarovna (1915—1996-yillar) — Toshkent Davlat pedagogika instituti tarix fakulteti bitiruvchisi (1948—1953-yillar), Toshkent shahridagi bolalar bogʻchasi mudiri (1939—1956-yillar), Dushanbeda 17-sonli bolalar bogʻchasi mudiri boʻlib ishlagan (1956—1977-yillar). Oʻgʻli — Rajabov Azamat Saliyevich (1940—2006-yillar) — Abu Ali ibn Sino nomidagi Tojikiston davlat tibbiyot instituti (Avitsena) bitiruvchisi (1964-yil), Dushanbe shahridagi 5-sonli shahar klinik shifoxonasida ishlagan (1964—1972-yillar), soʻngra 1985-yilgacha Moskvaning 67-sonli shahar klinik shifoxonasi bosh shifokorining travmatologiya va ortopediya boʻyicha oʻrinbosari, Moskva shahar Sogʻliqni saqlash departamenti 67-sonli klinik shifoxonaning bosh shifokori (1985—2001-yillar):""1962-yilda Petrushko P.S. 67-sonli shahar klinik shifoxonasi bosh shifokori etib tayinlanadi <…>, travmatologiya va ortopediya boʻyicha bosh shifokor oʻrinbosari etib Rajabov Azamat Soliyevich tayinlandi. <...> 1985-yil aprel oyida A.S.Rajabov shifoxona bosh shifokori etib tayinlanadi <...> Shubhasiz, Moskvadagi eng yirik shifoxonalardan biriga shunday uzoq vaqt davomida faqat ajoyib tashkilotchi fazilatlarga ega odam rahbarlik qilishi mumkin: davolash jarayonini boshqarish, bemorlarning muammolarini hal qilish, iqtisodiy, moliyaviy xarakterga ega masalalarni yechish, har bir boʻlinma ishining bajarilishini nazorat qiluvchi xoʻjalik, qurilish faoliyatidan xabardor boʻlish va yoʻnaltirish. A.S.Rajabov rahbarlik qilgan yillar ogʻir „qayta qurish"“ "davriga, islohotlar davriga toʻgʻri kelgan. Shifoxonaning bardavomligini taʼminlash, tibbiyot xodimlarining intellektual va kasbiy saviyasini, oʻnlab yillar davomida shakllangan yaxshi anʼanalarni saqlab qolish uchun katta mehnat talab etilgan. Azamat Soliyevich Moskva shahrida bosh shifokorlar orasida oʻz lavozimida eng koʻp ishlagan mutaxassislardan biri hisoblanadi, u 16 yil davomida shifoxonani boshqargan"."— A. S. Rajabovning rafiqasi — Lana Nizomovna Muhammadiyeva (1941-yilda tugʻilgan) — Abu Ali ibni Sino (Avitsenna) nomidagi Toshkent davlat tibbiyot instituti bitiruvchisi, Xalqaro kosmonavtika akademiyasi akademigi, tibbiyot fanlari doktori, Davlat ilmiy markazi laboratoriya mudiri boʻlgan. Rossiya Federatsiyasi — Moskva shahridagi Rossiya Fanlar Akademiyasining Biotibbiyot muammolari instituti, toksikologiya, sanitariya kimyosi va yopiq ekologik tizimlar va boshqariladigan kosmik kemalarning havo sifati monitoringi sohasida mutaxassis, 150 dan ortiq ilmiy ishlar va 5 ta ixtiro muallifi hisoblanadi. Qizlari: Tanlangan asarlari va baʼzi nashrlar. ""Uning qalamiga tegishli 500 dan ortiq nashrlar: monografiyalar, jurnallardagi maqolalar, toʻplamlar, darsliklar, jamoaviy ishlarning boblari va boʻlimlari sovet tarixchilari, huquqshunoslari va faylasuflari tomonidan eʼtirof va yuqori baholangan"." Havolalar. „"odin iz znamenitix uchyonix, lichnosti, kotoraya stoit u istokov stanovleniya yurisprudensii v Respublike Tadjikistan (1956—1990). <…> osnovnie vexi deyatelnosti akademika S. A. Radjabova <…> rektora Tadjikskiy natsionalniy universitet|Tadjikskogo gosudarstvennogo universiteta imeni V. I. Lenina (1956—1971). <…> vesomiy vklad uchyonogo v delo razvitiya nauki i obrazovaniya, podgotovki visokokvalifitsirovannix kadrov dlya narodnogo xozyaystva Tadjikistana, <…> rasshirenie sferi podgotovki kadrov, otkritie dissertatsionnogo soveta po spesialnosti „yurisprudensiya“ …"“