Camponotus turkestanicus. Camponotus turkestanicus (lotincha — yer chumolilarining (Kamponotus) turkumiga mansub, Formicina (Foricidae) kenja oilasiga mansub tur. Tarqalishi. Markaziy Palearktika: Afgʻoniston, Eron, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Xitoy, Rossiya (Qalmogʻiston), Turkmanistonda yarim choʻllar, dashtlarda tarqalgan.. Tavsifi. Camponotus turkestanicus tipik dasht chumolisi boʻlib, uni yogʻingarchilik kam boʻlgan hududlarda uchratish mumkin. Haqiqiy choʻlda bu tur kam uchraydi, chunki juda ogʻir sharoitlarda u koʻproq moslashgan chumolilar bilan raqobatlasha olmaydi. Yer chumolilari Markaziy va Oʻrta Osiyoning vohalari, toʻqay va shoʻr botqoqlarida tuproqqa uya qurib, tuproqning kuchli shoʻrlanishiga bardosh beradi. Camponotus turkestanicus erta tongdan kechgacha faol harakatda boʻladi. Asosan bosh va koʻkrakgi qizgʻish, qorni qora rangda. Oʻrta kattalikdagi, ishchilar va askarlar 7-13 mm uzunlikdagi; ayollar — 15-17 mm; erkaklar — 8-9,5 mm. Antenna paypaslagichi uzun, boshning oksipital chetidan tashqariga choʻzilgan. Boshning pastki qismida koʻp sonli tuklar mavjud boʻlib, ishchilarda nomukammal psammoforni hosil qiladi. Yonoqlarda, boldirlarida va paypaslagichlarida tik tuklar yoʻq. Koʻkrak va qorin boʻshligʻi orasidagi sopi vertikal shkalaga ega boʻlgan bitta segmentdan (petiolus) iborat. Ular tuproqli chumolilar uyasiga (koʻp yoʻlaklar bilan bogʻlangan koʻp qirrali uyalar) joylashadilar, yer osti yoʻllarining chuqurligi yer osti suvlarigacha 2 metrga etadi. Qanotli jinsiy shaxslarning (yosh urgʻochi va erkaklar) nikoh parvozi aprel-may oylarida kuzatiladi. Faqat kattalar, ishchilar va urgʻochilar qishlash uchun ketishadi. Sistematika. Tur birinchi marta 1887-yilda italiyalik mirmekolog Karlo Emeri tomonidan va 1925-yilda "Camponotus turkestanus", "Camponotus aethiops", "Camponotus xerxes" va "Camponotus fedtschenkoi" kabi turlar bilan birga "Tanaemyrmex kichik turiga" kiritilgan.