Ophrys caucasica. Ophrys caucasica janubi-sharqiy Yevropadan Kavkaz orqali Erongacha boʻlgan hududlarda tarqalgan orkide oʻsimliklarining ostki turi. "Ophrys caucasica" sifatida Armaniston, Ozarbayjon, Gruziya va Rossiyaning koʻplab hududlarida qayd etilgan. Shuningdek bir qator ahalliy nomlarga ham ega, jumladan, , va . IUCN Qizil kitob roʻyxatiga koʻra, turning toifasi va holati „Yoʻqolib ketish xavfi ostida“ — EN (endangered) B1ab(iii)+2ab(iii)[""]. Tavsifi. Oʻsimlik hayotining turli bosqichlarida oq gulbarglari pushti rangga aylanadi, bu yerda turli xil ranglar (yashil, sariq, qizil va boshqalar) birlashadi. Bundan tashqari, gullarida turli naqshlar ham boʻladi Tarqarilish holati. Ophrys caucasica butun dunyoda keng tarqalgan. Janubi-sharqiy Yevropaning Albaniya, Bolgariya, Sharqiy Frakiya, Gretsiya, Qrim, Ruminiya va sobiq Yugoslaviya hududlarida uchraydi. Gʻarbiy Osiyoda esa Krit, Kipr, Sharqiy Egey orollari, Eron, Iroq, Livan — Suriya, Falastin mintaqasi va Turkiyada keng tarqalgan. Bundan tashqari, Shimoliy Kavkaz va Janubiy Kavkaz "Ophrys caucasica" oʻsimligining vatani hisoblanadi. Mahalliy etimologiyasi. Arman tilidagi oʻsimlikning asl nomi ("sardakir mexvakir") uning asosiy changlatuvchilari, oʻrgimchaklar ("sard") va asalarilar ("mexu") hamda ularning oziq-ovqatlari ("kir") soʻzlarining birlashmasidan hosil qilingan[""]. "Xara" ozarbayjoncha qalin va yaltiroq matodir. Unda turli xil naqshlar mavjud boʻlib, turli burchaklardan qaralganda turfa xil rangda koʻrinadi. Ushbu xususiyati tufayli oʻsimlik oʻzining ozarbayjoncha nomini xameleon mato nomidan olgan. Ozarbayjoncha gulning nomi „"xara" "bulbuli"“ deb tarjima qilinadi. "Xara" soʻzining imlosi ozarbayjon tilidagi uygʻunlik qonuni talabi bilan "xari"ga oʻzgargan. Madaniy tadbirlardagi oʻrni. 2014-yilda Rossiyadagi Ozarbayjonlar Federal Milliy Madaniy Avtonomiyasi tomonidan „Xari bulbul, tinchlik va muhabbat guli“ nomli koʻrgazma tashkil etilgan. 2014-yil mart oyida "Ophrys caucasica" taqdimot marosimi Amerika Qoʻshma Shtatlari Botanika bogʻi konservatoriyasida boʻlib oʻtgan.