Tidoriyaliklar. Tidorlar – Moluk orollarining shimolidagi Tidore, Mare va Halmahera orollarida yashovchi Osiyo xalqi. Shimoliy halmaher xalqiga qarashli. 1999-yilning maʼlumotlariga koʻra, ularning soni 60 ming kishi edi. Ternatlarga juda yaqin. Sunniy musulmonlar. Til. Tidorlar Shimoliy-xalmax tili guruhiga mansub tidore tilida gapirishadi. Din. Sunniy musulmonlar. Koʻpincha diniy asosda nizolar bor. Oxirgi mojaro gubernator saylanganidan keyin yuzaga keldi: bu holda, qoʻshni orollarning modernist musulmonlari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Tidoresning islomiy yoʻldoshlari Xalmahera orolidagi mo"tadil Ternatan qoʻshnilariga va ularning musulmon va nasroniy izdoshlariga qarshi turishadi. Musulmon guruhlari oʻrtasidagi milliy aralashuvlar, mahalliy mojarolar va manfaatlarning keskinlashuvi musulmonlar va nasroniylar oʻrtasidagi kabi katta. Toʻqnashuvlar Molukka shimolidagi soʻnggi fuqarolar urushidan soʻng bir yil ichida boshlandi (Visser 2001:485-486). Hayot. Ayni gullab yashnagan paytida (XVII-asrning boshlarida) tidorlar, Tidor va Irian oʻrtasidagi orollarni, shuningdek, Irianning Gʻarbiy qirgʻogʻini, Halmahera orolining janubini, yangi Gvineya gʻarbiy qirgʻogʻini oʻziga boʻysundirdilar. Ular asosan ziravorlar savdosi bilan shugʻullanishgan, Shuning uchun Tidore orolining sultoni uzoq vaqt davomida Indoneziyaning Sharqiy qismida savdo qilish imkoniyati uchun Ternat orolining qabilalari bilan jang qilgan. XVI-asrning 20-yillarida Tidor orolida ispan mustamlakachilari oʻzlarini mustahkamladilar. XVII-asrning 60-yillarida ispan mustamlakachilari gollandlar tomonidan siqib chiqarildi, ular Tidor sultonini 1667-yilda orol ustidan nazoratni Gollandiya Ost-Hind kompaniyasiga topshirish toʻgʻrisidagi shartnomani imzolashga majbur qildilar. 1680-yilda Oʻsha yili mustamlakachilar oʻzining odamini orol sultoniga aylantirdilar va nihoyat orol va uning aholisini oʻzlariga boʻysundirdilar. XIX-asrda Tidor hududi orolning qarorgohi tarkibiga kirdi. XIX-asrda Tidor hududi orolning qarorgohi tarkibiga kirdi. Jamoat bilan aloqa. Tidor oroli aholisining asosiy faoliyati qishloq xoʻjaligi (makkajoʻxori, ildiz ekinlari, chinnigullar va Mussel daraxtlari, guruch, sabzavotlar), kopra va baliq ovlash edi. Tidorlar-yaxshi dengizchilar va temirchilar, savdogarlar va xaridorlar sifatida Sharqiy Indoneziya orollariga tashrif buyurishadi. Kapitalistik tovar-pul munosabatlarining rivojlanishiga qaramasdan, tidorlar feodal va kommunal-oilaviy munosabatlarning koʻplab elementlarini saqlab qolishdi.