Korxona resurslarini rejalashtirish (ERP). Korxona resurslarini rejalashtirish (ERP) – bu asosiy biznes jarayonlarini birlashtirilgan holda boshqarish boʻlib, koʻpincha real vaqt rejimida dasturiy taʼminot va texnologiyalar yordamida amalga oshiriladi. ERP odatda biznes boshqaruvi dasturlarining bir toifasi sifatida tanilgan boʻlib, tashkilot koʻplab biznes faoliyatlaridan maʼlumotlarni yigʻish, saqlash, boshqarish va tahlil qilish uchun foydalanishi mumkin boʻlgan turli xil dasturlardan iborat majmua hisoblanadi. ERP tizimlari mahalliy yoki bulutli asosda boʻlishi mumkin. Soʻnggi yillarda bulutli dasturlar internetga ulanish imkoniyati boʻlgan har qanday joydan maʼlumotlarning osongina mavjud boʻlishidan kelib chiqqan holda samaradorlikning oshishi tufayli ommalashdi. ERP umumiy maʼlumotlar bazalari yordamida asosiy biznes jarayonlarining integratsiyalashgan va doimiy yangilanadigan koʻrinishini taqdim etadi. ERP tizimlari biznes resurslarini (naqd pul, xomashyo, ishlab chiqarish quvvati) va biznes majburiyatlarining holatini (buyurtmalar, xarid buyurtmalari, ish haqi) kuzatib boradi. Tizimni tashkil etuvchi dasturlar turli boʻlimlar (ishlab chiqarish, xarid qilish, savdo, buxgalteriya va boshqalar) oʻrtasida maʼlumotlarni almashadi. ERP barcha biznes funksiyalari oʻrtasida axborot oqimini taʼminlaydi va tashqi tomonlar bilan aloqalarni boshqaradi. Gartner maʼlumotlariga koʻra, global ERP bozorining hajmi 2021 yilda 35 milliard dollar deb baholangan. Dastlabki ERP tizimlari katta korxonalarga qaratilgan boʻlsa-da, kichik korxonalar ham tobora koʻproq ERP tizimlaridan foydalanmoqda. ERP tizimi turli tashkilot tizimlarini birlashtiradi va xatoliksiz tranzaktsiyalar va ishlab chiqarishni osonlashtiradi, shu bilan tashkilotning samaradorligini oshiradi. Biroq, ERP tizimini rivojlantirish anʼanaviy tizim rivojlanishidan farq qiladi. ERP tizimlari odatda maʼlumotlar bazasi sifatida maʼlumotlar omborini ishlatadigan turli xil kompyuter texnikasi va tarmoq konfiguratsiyalarida ishlaydi. Kelib chiqishi. Gartner Group 1990-yillarda ERP qisqartmasini birinchi marta ishlatgan boʻlib, materiallar talablarini rejalashtirish (MRP) va keyinchalik ishlab chiqarish resurslarini rejalashtirish (MRP II) hamda kompyuterga integratsiyalashgan ishlab chiqarish imkoniyatlarini oʻz ichiga oladi. Ushbu atamalarni almashtirmasdan, ERP ishlab chiqarishdan tashqarida ilovalarni integratsiyalashuvining evolyutsiyasini aks ettiradigan keng qamrovli tushuncha boʻldi. Barcha ERP paketlari ishlab chiqarish yadrosidan kelib chiqmagan; ERP yetkazib beruvchilari oʻz paketlarini turli moliya va hisob, texnik xizmat va inson resurslari komponentlari bilan toʻplashni boshladilar. 1990-yillarning oʻrtalariga kelib, ERP tizimlari barcha asosiy korxona funksiyalarini qamrab oldi. Hukumat va notijorat tashkilotlar ham ERP tizimlaridan foydalanishni boshladilar. ERP tizimini tanlash metodologiyasi – bu korxona resurslarini rejalashtirish (ERP) tizimini tanlashning rasmiy jarayoni. Mavjud metodologiyalar orasida: Kuiper’s funnel usuli, Dobrinning uch oʻlchovli (3D) veb-asosidagi qarorlarni qoʻllab-quvvatlash vositasi va Clarkston Potomac metodologiyasi kiradi. Kengayish. ERP tizimlari 1990-yillarda tez oʻsishni boshdan kechirdi. 2000 yil muammosi tufayli koʻplab kompaniyalar eski tizimlarini ERP bilan almashtirish imkoniyatidan foydalangan. ERP tizimlari dastlab mijozlar va jamoatchilikka bevosita taʼsir koʻrsatmaydigan orqa ofis funksiyalarini avtomatlashtirishga qaratilgan edi. Mijozlar bilan munosabatlarni boshqarish (CRM) kabi old ofis funksiyalari bevosita mijozlar bilan ishladi yoki elektron biznes tizimlari, masalan, elektron tijorat va elektron hukumat yoki yetkazib beruvchi bilan munosabatlarni boshqarish (SRM) internet tashqi tomonlar bilan muloqotni osonlashtirganidan keyin integratsiyalashdi. „ERP II“ atamasi 2000 yilda Gartner Publications tomonidan chop etilgan „ERP Is Dead—Long Live ERP II“ maqolasida kiritilgan. Bu xodimlar va sheriklar (masalan, yetkazib beruvchilar va mijozlar) uchun ERP tizimlariga real vaqt rejimida kirishni taʼminlaydigan veb-ga asoslangan dasturiy taʼminotni tasvirlaydi. ERP II roli anʼanaviy ERP resurslarini optimallashtirish va tranzaktsiyalarni qayta ishlashdan kengaydi. Faqat sotib olish, sotish va boshqalarni boshqarish oʻrniga, ERP II oʻz boshqaruvi ostidagi resurslardagi maʼlumotlardan foydalanib, korxonaning boshqa korxonalar bilan hamkorlik qilishiga yordam beradi. ERP II birinchi avlod ERP’dan koʻra moslashuvchanroq. ERP tizimining imkoniyatlarini tashkilot ichida cheklash oʻrniga, u korporativ cheklovlarni olib tashlab, boshqa tizimlar bilan muloqot qilishni oʻz ichiga oladi. Korxona ilovalar toʻplami bu kabi tizimlar uchun alternativ nomdir. ERP II tizimlari odatda taʼminot zanjiri boshqaruvi (SCM), mijozlar bilan munosabatlarni boshqarish (CRM) va biznes intellekti (BI) kabi hamkorlik tashabbuslarini qoʻllab-quvvatlash uchun turli elektron biznes texnologiyalaridan foydalanadi. Kompaniyalarning katta qismi ERP kompaniyasini sotib olish oʻrniga ERP tizimida kuchli boshqaruv maqsadlarini amalga oshirishga intilmoqda. Ishlab chiquvchilar hozirda ERP tizimiga mobil qurilmalarni integratsiyalashga koʻproq eʼtibor berishadi. ERP yetkazib beruvchilari ERP’ni ushbu qurilmalarga, shuningdek boshqa biznes ilovalariga kengaytirmoqda, shunda bizneslar uchinchi tomon ilovalariga tayanishi shart emas. Masalan, Shopify elektron tijorat platformasi 2021 yil oktyabr oyida Microsoft va Oracleʼdan ERP vositalarini oʻz ilovasida mavjud qilish imkoniyatiga ega boʻldi. Zamonaviy ERP texnik xavflari integratsiyaga (apparat, ilovalar, tarmoqlar, taʼminot zanjirlari) qaratilgan. ERP endi koʻproq funksiyalarni va rollarni qamrab oladi, jumladan qaror qabul qilish, manfaatdor tomonlar bilan munosabatlar, standartlashtirish, shaffoflik, globallashuv va boshqalar. Xususiyatlari. ERP tizimlari odatda quyidagi xususiyatlarga ega: Funksional sohalar. ERP tizimi quyidagi umumiy funksional sohalarni qamrab oladi. Koʻpgina ERP tizimlarida ular ERP modullari sifatida ataladi va guruhlanadi: GRP – Hukumatda ERP’dan foydalanish. Hukumat resurslarini rejalashtirish (GRP) davlat sektori uchun ERP’ning ekvivalenti boʻlib, davlat organlari uchun birlashtirilgan ofis avtomatlashtirish tizimidir. Dasturiy taʼminot tuzilishi, modullashtirish, asosiy algoritmlar va asosiy interfeyslar boshqa ERP’lardan farq qilmaydi va ERP dasturiy taʼminot yetkazib beruvchilari oʻz tizimlarini davlat idoralariga moslashtira oladilar. Xususiy va davlat tashkilotlarida tizimni joriy qilish ish unumdorligini oshirish va tashkilotlarning umumiy ish faoliyatini yaxshilash uchun qabul qilinadi, lekin joriy qilish (xususiy va davlat)ning taqqoslanishi davlat sektorida ERP joriy qilish muvaffaqiyatiga taʼsir qiluvchi asosiy omillar madaniy ekanligini koʻrsatadi. Eng yaxshi amaliyotlar. Koʻpchilik ERP tizimlari eng yaxshi amaliyotlarni oʻz ichiga oladi. Bu dasturiy taʼminot yetkazib beruvchining har bir biznes jarayonini eng samarali bajarish boʻyicha talqinini aks ettiradi. Tizimlar mijozning ushbu amaliyotlarni qanchalik qulay oʻzgartirishi mumkinligiga qarab farq qiladi. Eng yaxshi amaliyotlardan foydalanish IFRS, Sarbanes-Oxley yoki Basel II kabi talablar bilan muvofiqlikni osonlashtiradi. Ular shuningdek, elektron oʻzaro hisob-kitob (EFT) kabi faktik sanoat standartlariga muvofiq boʻlishga yordam beradi. Buning sababi, protsedura ERP dasturiy taʼminotida osongina kodlanishi va ushbu biznes talabini baham koʻradigan bir nechta korxonalar boʻylab ishonch bilan takrorlanishi mumkin. Korxona maʼlumotlari bilan ulanish. ERP tizimlari turli yoʻllar bilan real vaqt maʼlumotlari va tranzaksiya maʼlumotlariga ulanadi. Ushbu tizimlar odatda jarayon, uskunalar va yetkazib beruvchi echimlari boʻyicha noyob bilimlarga ega tizim integratorlari tomonidan sozlanadi. Tatbiq qilinishi. ERP tizimlarini joriy etish odatda xodimlarning ish jarayonlari va amaliyotlarida sezilarli oʻzgarishlarni talab qiladi. Umuman olganda, bunday oʻzgarishlarni amalga oshirishga yordam beradigan uchta xizmat turi mavjud: maslahat, moslashtirish va qoʻllab-quvvatlash. Joriy etish vaqti biznesning kattaligi, modullar soni, moslashtirish darajasi, jarayon oʻzgarishlarining koʻlami va mijozning loyiha uchun javobgarlikni qabul qilishga tayyorligiga bogʻliq. Modul boʻlinishi mumkin boʻlgan ERP tizimlari bosqichma-bosqich amalga oshirilishi mumkin. Katta korxona uchun odatiy loyiha taxminan 14 oy davom etadi va taxminan 150 nafar maslahatchini talab qiladi. Kichik loyihalar uchun bu bir necha oy talab qilishi mumkin; koʻp millatli va boshqa katta hajmli joriy etishlar esa yillar davom etishi mumkin. Moslashtirish jarayonini sezilarli darajada oshirishi mumkin. Bundan tashqari, axborotlarni qayta ishlash turli biznes funksiyalariga taʼsir qiladi. Masalan, Walmart kabi yirik kompaniyalar „vaqtida“ inventarizatsiya tizimidan foydalanadi. Bu inventarizatsiya saqlashni kamaytiradi va etkazib berish samaradorligini oshiradi, shuningdek, yangilangan maʼlumotlarni talab qiladi. 2014-yilgacha Walmart replenishmentni boshqarish uchun IBM tomonidan ishlab chiqilgan Inforem tizimidan foydalangan. Tayyorlargarlik jarayoni. ERP tizimini joriy etish odatda mavjud biznes jarayonlarida oʻzgarishlar talab qiladi. Joriy etishdan oldin kerakli jarayon oʻzgarishlarini toʻliq tushunmaslik loyihaning muvaffaqiyatsizligining asosiy sababidir. Qiyinchiliklar tizimga, biznes jarayoniga, infratuzilma, trening yoki motivatsiyaning etishmasligiga bogʻliq boʻlishi mumkin. Shuning uchun tashkilotlar ERP dasturini ishga tushirishdan oldin jarayonlarni batafsil tahlil qilishlari muhimdir. Tahlil jarayonlarni modernizatsiya qilish imkoniyatlarini aniqlashga yordam beradi. Bu, shuningdek, hozirgi jarayonlarni ERP tizimi tomonidan taqdim etilgan jarayonlar bilan mosligini baholash imkonini beradi. Tadqiqotlar koʻrsatadiki, biznes jarayonlari mos kelmaslik xavfini kamaytirish quyidagilar orqali amalga oshiriladi: ERP joriy etish markazlashmagan tashkilotlarda sezilarli darajada qiyinroq boʻladi, chunki ular koʻpincha turli jarayonlar, biznes qoidalari, maʼlumotlar semantikasi, vakolatlar iyerarxiyasi va qaror qabul qilish markazlariga ega. Bu baʼzi biznes boʻlimlarini boshqalardan oldin migratsiya qilishni talab qilishi mumkin, har bir boʻlim uchun zarur oʻzgarishlarni amalga oshirish uchun joriy etishni kechiktirish, ehtimol, integratsiyani kamaytirish yoki maxsus ehtiyojlarni qondirish uchun tizimni sozlashni talab qilishi mumkin. Standart jarayonlarni qabul qilish raqobat afzalliklarini yoʻqotishga olib kelishi mumkin boʻlgan salbiy tomoni mavjud. Garchi bu sodir boʻlgan boʻlsa-da, bir sohadagi yoʻqotishlar koʻpincha boshqa sohalarda yutuqlar bilan qoplanadi va umumiy raqobat afzalligini oshiradi. Konfiguratsiya. ERP tizimini sozlash koʻp jihatdan tashkilot tizimning qanday ishlashini xohlashiga va tizimning qolipdan chiqishi bilan qanday ishlashiga moslashish masalasidir. ERP tizimlari odatda tizim operatsiyalarini oʻzgartiradigan koʻplab sozlash variantlarini oʻz ichiga oladi. Masalan, ServiceNow platformasida yangi bajarilgan xavfni baholash doirasida biznes egasining imzosini talab qiladigan biznes qoidalari yozilishi mumkin. Ushbu vosita avtomatik ravishda biznes egasiga xabar yuborish uchun sozlanishi va egasining javoblariga yoki javob bermasligiga qarab, xavfni baholashni jarayonning turli bosqichlariga oʻtkazishi mumkin. Ikki bosqichli korxona resurslarini rejalashtirish. Ikki darajali ERP dasturiy va apparat vositalari kompaniyalarga bir vaqtning oʻzida ikkita ERP tizimidan foydalanish imkonini beradi: biri korporativ darajada va biri boʻlinma yoki shoʻba korxonalar darajasida. Masalan, ishlab chiqaruvchi kompaniya mustaqil global yoki mintaqaviy taqsimot, ishlab chiqarish yoki sotuv markazlari va asosiy kompaniyaning mijozlarini qoʻllab-quvvatlaydigan xizmat koʻrsatuvchi provayderlardan foydalanib, tashkilot boʻylab boshqarish uchun ERP tizimidan foydalanishi mumkin. Har bir mustaqil markaz (yoki) shoʻba korxonasi oʻz biznes operatsiyalari davrlari, ish jarayonlari va biznes jarayonlariga ega boʻlishi mumkin. Globallashuv haqiqatlarini hisobga olgan holda, korxonalar strategik maqsadlarni qoʻllab-quvvatlash va bozorga chiqarish vaqtini qisqartirish bilan birga daromadlilikni oshirish va qiymatni yetkazib berishni oshirish uchun mintaqaviy, boʻlinma va mahsulot yoki ishlab chiqarish strategiyalarini qanday optimallashtirishni doimiy ravishda baholaydilar. Ikki darajali ERP bilan, mintaqaviy taqsimot, ishlab chiqarish yoki savdo markazlari va xizmat koʻrsatuvchi provayderlar oʻzlarining ERP tizimlaridan foydalanib, asosiy kompaniyaning jarayonlari va ish jarayonlariga bogʻliq boʻlmasdan oʻz biznes modeliga muvofiq ishlashda davom etadilar. Ushbu kichik kompaniyalar jarayonlari va ish jarayonlari asosiy kompaniyaning jarayonlari va ish jarayonlariga bogʻliq emasligi sababli, ular koʻplab joylarda mahalliy biznes talablariga javob bera oladi. Ikki darajali ERP tizimlarini korxonalar tomonidan qabul qilinishiga taʼsir qiluvchi omillar quyidagilardir: Moslashtirish. ERP tizimlari nazariy jihatdan sohaning eng yaxshi amaliyotlariga asoslangan boʻlib, ularning ishlab chiqaruvchilari tashkilotlar ularni „tayyor“ holatda joriy etishini nazarda tutishadi. ERP sotuvchilari mijozlarga oʻzlarining biznes qoidalarini qoʻshishga imkon beradigan konfiguratsiya imkoniyatlarini taqdim etadilar, lekin konfiguratsiya tugagandan keyin ham funksiyalar boʻyicha boʻshliqlar qolishi mumkin. ERP mijozlari funksional boʻshliqlarni toʻldirish uchun bir nechta variantga ega, ularning har biri oʻzining afzalliklari va kamchiliklariga ega. Texnik yechimlar yetkazib berilgan dasturiy taʼminotning bir qismini qayta yozishni, ERP tizimi doirasida ishlash uchun oʻz ishlab chiqilgan modulni yozishni yoki tashqi tizim bilan interfeysni oʻz ichiga oladi. Ushbu uch variant tizimni moslashtirishning turli darajalarini tashkil etadi, birinchisi eng invaziv va texnik xizmat koʻrsatish uchun qimmat boʻladi. Shu bilan birga, biznes amaliyotlari yoki tashkiliy siyosatni etkazib berilgan ERP xususiyatlar toʻplamiga yaxshiroq moslashtirish uchun oʻzgartirish kabi texnik boʻlmagan variantlar mavjud. Moslashtirish va konfiguratsiya oʻrtasidagi asosiy farqlar quyidagilardan iborat: Moslashtirishning afzalliklari quyidagilarni oʻz ichiga oladi: Moslashtirishning kamchiliklari quyidagilarni oʻz ichiga oladi: Kengaytmalar. ERP tizimlari uchinchi tomon dasturiy taʼminotlari bilan kengaytirilishi mumkin, koʻpincha sotuvchi tomonidan taqdim etilgan interfeyslar orqali. Kengaytmalar quyidagi xususiyatlarni taqdim etadi: Qabul Qilish Darajalari. 2011 yilda chop etilgan tadqiqotga koʻra, ishlab chiqaruvchilar, chakana savdo va distribyutorlar oʻrtasida ERP tizimlariga „yuqori“ qiziqish va qabul qilish darajasi kuzatilgan. Soʻrov oʻtkazilgan kompaniyalarning 27% toʻliq ishlaydigan tizimga ega boʻlib, 12% tizimni joriy qilayotgan va 26% mavjud ERP tizimini kengaytirayotgan yoki yangilayotgan edi.