Palimpsest. Palimpsest (, dan – „yana“ va – „qirmoq, qirib tashlash“; ) – qadimgi davrlarda ishlatilgan pergamentga yozilgan qoʻlyozma. Keyinchalik, bu konsepsiya ibtidoiy sanʼatning qoyatosh rasmlariga taalluqli boʻlib, devorlarga vaqt oʻtishi bilan yarmi oʻchirilgan rasmlar bilan yangi tasvirlar chizilgan. Bu tamoyil oʻrta asr ustalari tomonidan cherkovlardagi eski rasmlar yoki ikona tasvirlari asosida yangilarini chizishda ham qoʻllangan. Umumiy maʼlumot. Palimpsestlar yozish uchun kerakli materialining qimmatligi tufayli yuzaga kelgan, bu esa uni qayta-qayta ishlatishga olib kelgan. Eng qadimgi palimpsestlardan biri 5-asrning Efremov kodeksidir. Eng yangi texnik vositalar (ultrabinafsha fotosurat, tomografiya) yordamida oldingi yozuvlarni oʻqish mumkin. Shunday qilib, 1926-yilda Leyden palimpsesti mashhur boʻldi, yaʼni 10-asr oxirida Sofoklning matni kiritilgan pergament kitobi va toʻrt asrdan keyin diniy insholarni yozish uchun qirib tashlangan. Qayta tiklangan matni bilan Leyden Palimpsesti Sofoklning zamonaviy nashrlari uchun eng qadimgi manba hisoblanadi. Palimpsestning alohida holati giperpalimpsestdir. Bu atama A. Zaliznyak tomonidan Novgorod kodeksi uchun kiritilgan boʻlib, unda oʻnlab yoki yuzlab matnlar bir-birining ustiga yozilgan va shuning uchun ularni qayta tiklash juda qiyin (bu ishni osonlashtirish uchun texnik vositalar hali mavjud emas). Soʻzning metaforik yoki umumlashtirilgan maʼnosida tushunilgan postmodern davrda palimpsest asta-sekin madaniyat bilan sinonimga aylandi. Umumiy gʻoyaga koʻra, soʻnggi adabiyot, musiqa, rasm va hatto sivilizatsiya arxitekturasi asta-sekin bir-birining ustiga qurilgan vaqt qatlamlaridan iborat, eski asarlar oʻchirilmaydi, tom maʼnoda hamma narsani ishlatish mumkin, yangi yutuqlar tezda anʼanaga aylanadi va yaratish jarayoni vayronagarchilik jarayoni bilan parallel va bir vaqtda davom etadi. Goʻyo hozirgi davrning yigirma yillik madaniy taraqqiyotini sarhisob qilar ekanmiz, ularni yozuvchining soʻzlari bilan nihoyatda qisqacha ifodalashimiz mumkin: „Biz hammamiz birovning qoʻlyozmasidan yozamiz va biz chop etgan hamma narsa palimpsestdir“.