Yelkanlar jangi. Yelkanlar jangi () – 655-yilda Abu al-Avar as-Salamiy qoʻmondonligidagi Roshidun xalifaligi kuchlari hamda imperator Constans II () boshchiligidagi Vizantiya imperiyasi oʻrtasida kechgan dengiz jangi. Jang Suriya hokimi Muoviya I ning Konstantinopolga kirib borish uchun olib borgan dastlabki yurishlarining bir qismi boʻlib, islom olamida musulmonlarning chuqur mintaqalarda olib borgan birinchi hal qiluvchi jangi boʻlgan. Sanasi. Tarixchi Tabariy ushbu dengiz jangi al-Voqidiy tomonidan keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, milodiy 651–652 (hijriy 31), Abu Maʼshar as-Sindiy tomonidan berilgan maʼlumotlarga koʻra esa 654–655-yillarda (hijriy 34) sodir boʻlganini qayd etgan. Armanistonlik Sebeos hamda vizantiyalik Theophanesning maʼlumotlari ham Abu Maʼsharniki bilan toʻgʻri keladi. Tarixi. 650-yillarda arab xalifaligi Sosoniylar imperiyasini toʻliq zabt etib, Vizantiya imperiyasi hududlariga muvaffaqiyatli yurishlarini davom ettirdi. 645-yilda Abdulloh ibn Saʼd ibn Abu Sahv oʻzining togʻasi, Roshidun xalifasi Usmon tomonidan Amr ibn al-Osning oʻrniga Misr hokimi etib tayinlandi. Usmon 649-yilda Muoviyaga Kipr oroliga bostirib kirishga ruxsat berdi va bu yurishning muvaffaqiyati Misr hukumati tomonidan dengiz harakatlarini amalga oshirish uchun zamin yaratdi. Abdulloh ibn Saʼd kuchli dengiz flotini qurdi va mohir dengiz qoʻmondoni sifatida tanildi. Uning qoʻl ostida musulmon dengiz floti bir qator gʻalabalarni qoʻlga kiritdi, jumladan, 646-yilda Vizantiyaning Iskandariyaga qarshi hujumini qaytarishga muvaffaq boʻldi. 654-yilda Muoviya Kappadokiyaga yurish uyushtirdi, uning floti Abu al-Avar qoʻmondonligi ostida Onadoʻlining janubiy qirgʻoqlari boʻylab harakatlandi. Imperator Constans esa oʻzining yirik floti bilan unga qarshi chiqdi. Jang. Ikki kuch hozirgi Finike porti yaqinida, Likiya sohilidagi Finike togʻi yaqinida uchrashdi. Tabariyning taʼkidlashicha, toʻfon tufayli Vizantiya va arab kemalari bir-biriga juda yaqin kelgan va natijada ular raqiblari bilan qoʻl jangini olib borgan. Arablar urushda gʻalaba qozongan. Biroq urushda ikkala tomon ham katta yoʻqotishlarga uchragan, imperator Constans esa qiyinchilik bilan Konstantinopolga qochib qutulgan. Theophanesning yozishicha, imperator oʻzining zobitlaridan biri bilan kiyimlarini alishtirib olgan va shu tufayli qochishga muvaffaq boʻlgan.