Ayol hamshiralar. Tarixan, ayollar hamshiralik kasbi va ilmiy intizomning katta qismini tashkil qilgan. Hamshira ayollar ham bemorlarga gʻamxoʻrlik qilish, ham xona va jihozlarni toza saqlash uchun javobgar boʻlishgan. Amerika Qoʻshma Shtatlarida ayollar hamshiralarning koʻp qismini tashkil qiladi va 2021-yilda roʻyxatga olingan hamshiralarning 86 foizini ayollar edi. Dunyo boʻylab esa ayollar hamshiralarning 89 foizini tashkil qiladi. Tarixdagi hamshiralarning kundalik vazifalari. Ilgari hamshiralar koʻp soatlab ishlashlari va juda kam maosh evaziga koʻplab bemorlarga qarashlari kerak edi. Qolaversa, hamshiralik kasbini oʻrganadigan odatiy universitet muhiti oʻsha paytda mavjud emas edi. Aksincha, hamshiralar bu hunarni dalada ishlab o‘rganganlar. Yana bir farq shundaki, hamshiralik talabalari tajriba orttiruvchilar deb atalar edi. Sinov muddatini oʻtayotganlar sifatida ular muassasa tomonidan belgilangan qatʼiy qoidalar va qonunlarga rioya qilishlari kerak edi. Bundan tashqari, sinovdan oʻtganlar shifokorlarning barcha koʻrsatmalariga shubhasiz rioya qilishlari va turli uy vazifalarini bajarishlari ham kerak edi. Buyruqlarni bajarishni oʻrgangan tajriba orttiruvchilar 6 haftalik rotatsiya uchun operatsiya xonasiga yuborilardi. Ushbu 6 haftalik muddat davomida sinovdan oʻtganlar steril bandajlarni inventarizatsiya qilishni, operatsiya xonasini toza saqlashni va jarrohlik paytida jarrohlarni steril suv bilan taʼminlashni oʻrganar edilar. Oʻqishni tugatgandan soʻng, sinovdan oʻtganlar hamshira sifatida tan olinar edi. Hamshira sifatida ular baʼzi ishlarni: bemorlarga ovqatlantirish va kerak boʻlganda bolalar bilan bogʻliq kasalliklar boʻyicha maʼlumot berishni ham bajarishar edi. Umuman olganda, hamshiralar bemorlarni choʻmilish, kateter qoʻyish, dori-darmonlarni berish, huqna qilish, palatani toza saqlash va hamma narsa toʻgʻri hujjatlashtirilganligiga ishonch hosil qilish uchun mas’ul edi. Oʻsha paytda bemorlarning kundalik parvarishida yordam beradigan hamshiralarning yordamchilari yoʻq edi. Shunday qilib, barcha vazifalar hamshira zimmasiga tushardi. Bu vazifalar roʻyxatiga qoʻshimcha ravishda hamshira bemorlarga buyurilgan damlamalarni tayyorlashga ham mas’ul edi. Hozirgi vaqtda damlamalar deyarli qoʻllanilmaydi va zarur boʻlgan har qanday dori-darmonlar odatda dorixona tomonidan ishlab chiqarilib, tayyorlanadi. Ungacha shifokorning buyrugʻini olgandan keyin, hamshiralar baʼzi vena ichiga yuboriladigan suyuqliklar, antibiotiklar va insulin preparatlarini tayyorlar edi. Tarix davomida hamshiralarning maxsus kiyimlari. 19-asr. Bu davrda hamshiralar kiyimlari xizmatchi kiyimlariga juda oʻxshash boʻlib, oq yigʻilgan yoki bogʻlangan qalpoqli va oq fartukdan iborat edi. Taxminan 1840-yilda hamshiralik ishi hurmatga sazovor boʻldi va hamshiralar koʻproq oʻqitildi. Shu bilan birga, oʻsha paytda kiyiladigan formalar xizmatkorlar formasidan klassikadagi „oq fartuk va qalpoqli ayollar kiyimi“ga oʻta boshladi. Bu kiyimlar ularning hamshira ekanligini koʻrsatib turar edi. Bu vaqt ichida juda nufuzli hamshira Florens Naytingeyl oʻzining hamshiralik faoliyatini boshladi. U oʻz davrida juda koʻp hamshiralikka foydali boʻlgan narsalarni olib keldi. Misol uchun, u hamshiralik maktabi va kiyim-kechaklarini yaxshiroq joriy etish orqali bu kasbni yanada hurmatli qilishga yordam beradi. Yana ushbu davrga kelib turli xil amaliyotchi hamshiralarning darajasini aniqlash ham muhim boʻlib qoldi va hamshiralarning martabalariga qarab turli rangdagi chiziqli qalpoqlar kiyila boshlashdi. Yangi hamshira talabalar pushti, koʻk ranglardagi lentalar taqib yurishni boshlashdi. Katta hamshiralar va hamshiralar oʻqituvchilari esa kattalikni bildirish uchun qora lentalar taqib yurishgan. 20-asr. Bu davr kiyim-kechaklarning oʻzgarishi, oq koʻylaklar va ularga choʻntaklar qoʻshilishi bilan boshlanadi. Bundan tashqari, ular pardaga oʻxshash katta bosh kiyimlarini kiyishgan. Bu turdagi kiyim-kechaklar Birinchi jahon urushigacha amalda qo‘llanilgan, o‘shanda hamshiralarning ish samaradorligini oshirish va amaliy bo‘lishi uchun uniformalarni yangilash zarurligi to‘g‘risida qaror qabul qilingan. Masalan, formadagi yenglar oʻralgan holda oʻzgartirildi, katta hajmli apronlar echib tashlandi va koʻylaklar qisqartirildi. Bularning barchasi qulaylik tugʻdirish maqsadida edi va hamshiralarning yaxshi ishlashiga imkon berardi. 1950-yillarga kelib, birinchi Jahon urushi paytida hamshiralar kiygan katta toj qalpoqlarini oʻrnini qogʻoz qalpoqlar va oddiy buklangan qalpoqlar egalladi. Chunki oddiy qogʻoz qalpoqlar qulayroq edi. Liboslar ham rivojlandi, chunki hech kimning nozik tikilgan kiyimlarni yuvishga vaqti boʻlmas edi. Liboslar kamroq mahkamlangan, yuvish, dazmollash va kiyish oson boʻlgan matolardan tikila boshlandi. 1970-yillarga kelib, xalatli erkaklarning tibbiyotga kirib kelishi bilan, ayollar formasi yana oʻzgardi. Qalpoqlar kiyish bekor qilindi va bundan tashqari, ularning liboslari oddiy kiyimlarga oʻxshay boshladi. 1980-yillarga kelib, qalpoq va mato apron bekor qilindi. Hamshiralar mato fartuklari oʻrniga bir martalik kiyimlarni kiyishni boshladilar. Hozirgi davr. Bugungi kunda hamshiralar turli xil ranglar va naqshlardagi xalatlar kiyishda davom etmoqdalar. Rasmiy formalar (yaʼni, ruxsat etilgan ranglar va naqshlar) tasdiqlangan boʻlib, ammo baʼzida ichki qonunlarga qarab oʻzgarib turadi. Baʼzi ob’ektlar har xil turdagi xodimlardan turli xil rangdagi liboslar kiyishni talab qiladi. Shunda ularning oʻziga xos ish unvoni liboslarining rangi bilan aniqlanishi mumkin. Masalan, „hamshiralar bir rangda, texniklar boshqasida va hokazo“.