Vesprem. Veszprem (, ) — Vengriyaning eng qadimgi shaharlardan biri, Vesprem okrugining ma’muriy markazi. Aholisi 2014-yil 1 yanvar holatiga 60 788 nafar kishidan iborat. Geografiya va transporti. Shahar Shed daryosining ikkala tarafida, Budapeshtdan 110 kilometr janubi-g‘arbda va Balaton ko‘li qirg‘og‘idan 15 kilometr uzoqlikda joylashgan. Vesprem Budapesht, Sekeshfexervar Dyor va uning atrofidagi shaharlar bilan avtomobil yo‘llari orqali bog‘langan. Shahar orqali Sekeshfexervar-Vesprem-Sombatxey temir yo‘li o‘tadi. Budapeshtga poyezdda borish vaqti taxminan 2 soatga boradi. Tarixi. Vesprem - Vengriyaning eng ko‘hna shaharlaridan biri sanaladi. U avliyo qirol Ishtvan hukmronligi davrida asos solingan, ammo solnomachi knyazь Bela IIIning xabariga ko‘ra, vengerlar bu hududga kelganida Vesprem qal’asi qurilgan qoya ustida bino bo‘lgan. Bu, ehtimol, Buyuk Karl davrida qurilgan franklar istehkomi edi. Vesprem Vengriyadagi birinchi yepiskoplardan biri bo‘ldi, 1009-yilda tashkil etilgan. Vesprem episkoplari uzoq vaqtdan beri Vengriya qirollariga toj kiyish sharafiga ega bo‘lgan, shuning uchun Vesprem "qirollar shahri" deb nomlangan. Vesprem yepiskoplari qo‘lidan Vengriyaning barcha malikalari avliyo Ishtvanning rafiqasi Gizeladan boshlab, Vengriyaning so‘nggi malikasi, Karl I Gabsburgning rafiqasi Sita Burbon-Parmagacha tojga egalik qildilar. 1001-yilda shaharda Avliyo Maykl bosh cherkovi (sobor) qurilgan, keyinchalik u bir necha marta qayta bunyod etilgan. XIII asrga kelib, Vesprem qal’asi mustahkam devorlari bo‘lgan tik va qoyali tepalikdagi baquvvat devor qal’aga aylandi. 1241-yilda mo‘g‘ul qo‘shini uni ololmay, shahardan chekindi. 1552-yilda Vesprem turklar tomonidan bosib olinadi, ammo ular tezda qal’adan quvib chiqarildi, buning sharafidan shaharda Vengriyaning boshqa shaharlariga qaraganda ko‘proq o‘rta asr yodgorliklari saqlanib qoldi. Shaharning rivojlanishi uning katta hududini egallab, atrofdagi tepaliklarga tarqalishiga olib keldi.