Galaktika filamentlari. Kosmologiyada galaktika filamentlari (quyi turlar: superklaster komplekslari, galaktika devorlari va galaktika varaqlari) koinotdagi eng katta maʼlum boʻlgan tuzilmalar boʻlib, ular tortishish kuchi bilan bogʻlangan galaktika superklasterlari devorlaridan iborat. Ushbu massiv, ipga oʻxshash shakllanishlar 80 megaparsek "h" -1 (yoki 160 dan 260 million yorugʻlik yili) gacha boʻlishi mumkin va ular katta boʻshliqlar orasidagi chegaralarni tashkil qiladi. Shakllanish. Koinot evolyutsiyasining standart modelida galaktik filamentlar toʻrga oʻxshash qorongʻu materiya qatorlari boʻylab hosil boʻladi (ular galaktik tarmoq yoki kosmik tarmoq deb ham ataladi). Taxminlarga koʻra, bu qorongʻu materiya koinotning tuzilishiga juda katta miqyosda taʼsir koʻrsatadi. Qorongʻu materiya gravitatsion ravishda barion materiyani oʻziga tortadi. Kashfiyot. Superklasterlardan kattaroq tuzilmalarni kashf qilish 1980-yillarning oxirida boshlangan. 1987-yilda Hawai'i universiteti astronomiya institutidan astronom R. Brent Tully Pisces-Cetus nomli superklaster majmuasini aniqladi. Shundan soʻng, 1989-yilda CfA2 Buyuk devori, 2003-yilda Sloan Buyuk devori kabi superklasterlar kashf qilindi. 2013-yilning 11-yanvarida Markaziy Lancashire universitetidan Roger Clowes boshchiligidagi tadqiqotchilar o‘lchamlari bo‘yicha ilgari kashf etilgan galaktika filamentlaridan kichikroq bo‘lgan Huge-LQG katta kvazarlar guruhi kashf etilganini eʼlon qilishdi. 2013-yil noyabr oyida astronomlar gamma-nurlarining portlashlaridan mos yozuvlar nuqtasi sifatida foydalangan holda, 10 milliard yorugʻlik yilidan ortiq oʻlchamdagi oʻta ulkan filament boʻlgan Hercules — Corona Borealis Buyuk devorini topdilar. Filamentlar. Filamentlarning pastki turi uzunlik oʻqi boʻylab koʻndalang kesimdagi katta va kichik oʻqlarga taxminan oʻxshashdir. Galaktika devorlari. Filamentlarning galaktika devori kichik turi uzunlik boʻylab oʻq boʻylab koʻndalang kesimdagi kichik oʻqdan sezilarli darajada katta oʻqqa ega boʻladi. Katta Kvazar guruhlari. Katta kvazar guruhlari (LQGs) maʼlum boʻlgan eng katta tuzilmalardan biri hisoblanadi. Ular protogiperklasterlar, proto-superklaster-komplekslar va galaktika filamentlarining prekursorlari boʻlishlari nazariya sifatida talqin qilingan.