Urfa Katta masjidi. Urfa Katta masjidi () – Turkiyaning Shanliurfa shahrida joylashgan jome masjid. Bino avvalgi cherkov oʻrnida qurilgan boʻlishi mumkin. Masjidning qanday bunyod etilganligi nomaʼlum, shuningdek, u avvalgi masjidning kengaytirilgan shakli boʻlishi ham mumkin. Hovlining oʻzi gʻayrioddiy tarzda shimoli-janub tomonga choʻzilgan. Asosiy namoz oʻqish zali majmuaning janubiy tomonida, minorasi esa shimoli-sharqiy burchagida, madrasa janubi-sharqiy burchakda joylashgan. Hovli biroz baland qilib qurilgan boʻlib, unda ikkita qabriston mavjud, ikkalasi ham sarv daraxtlari soyasida joylashgan. Asosiy namoz oʻqish zali 1146-yilda Nuriddin Zengiy shaharni egallab olganidan keyin qurilgan boʻlishi mumkin. Keyinchalik 1779-yilda taʼmirlangan. Ichki qismi uchta uzun yoʻlakdan iborat boʻlib, ularni past va qalin ustunlar ajratib turadi. Har bir yoʻlak xochsimon gumbazli shift bilan qoplangan. Mehrob va uning ustidagi gumbaz markazdan biroz siljigan. Butun shimoliy fasad ayvon bilan qoplangan boʻlib, bu narsa keyinchalik strukturaga qoʻshimcha qilingan boʻlishi mumkin. Uning shifti ham xochsimon gumbazli qilib qurilgan, tayanch ustunlari tartibsiz joylashgan. Hozirda masjid hududida joylashgan madrasa 1700-yillarning oxirida eski madrasa oʻrnida bunyod etilgan. Janubi-sharqiy burchagidagi favvora 1191-yilda Ayyubiylar Urfaga hukmronlik qilgan paytda qurilgan eski madrasa xotirasiga bagʻishlangan yozuvni oʻz ichiga oladi. Qurilish Umar ibn Shahan ibn Ayyub tomonidan boshlangan boʻlib, u Salohiddin Ayyubiyning amakivachchasi boʻlishi ham mumkin. Qurilish ishlari Umarning oʻgʻli Muhammad davrida yakuniga yetkazilgan. Bu yozuv ilgari madrasaning shimoliy qismidagi devorida joylashgan edi, 1930-yildan keyin qaysidir vaqtda favvoraga koʻchirilgan. Hozirgi madrasa oʻzining kichik hovlisiga ega, hovlining janub tomonida toʻrtta xona, gʻarbiy tomonida esa ikki qavatli bino mavjud. Ushbu butun boshli majmuadan hozirgi kunda maktab sifatida foydalaniladi. Minora, asosiy namozxona kabi XII asr oʻrtalarida baland, sakkiz qirrali qilib qurilgan, yuqori qavatning har ikki tomoniga katta derazalar oʻrnatilgan. Shimoliy, gʻarbiy, janubiy va sharqiy tomonlarda esa ancha kichik va tor derazalar vertikal qilib joylashtirilgan. Yuqori qavatga aylana zinapoya orqali chiqiladi. Dastlab minoraning tomi tekis boʻlgan, biroq keyinchalik uning ustiga kub shaklidagi qoʻshimcha qilingan boʻlib, usti qoʻrgʻoshin gumbaz bilan yopilgan. 1979-yilda olib borilgan arxeologik qazilma ishlarida Katta masjidning namozxona qismi ostida yoʻlak aniqlangan. U janubiy fasaddan boshlanib, shimolga qarab taxminan 6–7 metrga choʻziladi va devorga toʻqnash keladi. Qazuvchilar ushbu yoʻlak ikkiga boʻlinib, eski cherkovning yertoʻlasiga yoki yer osti katakombalariga ulanib ketgan boʻlishi mumkin, deb taxmin qilishgan.