Qumsulton buyurtma qoʻriqxonasi. Qumsulton buyurtma qoʻriqxonasi — Buxoro viloyatining Jondor va Qoravulbozor tumanlari oraligʻida joylashgan qoʻriqxona. Tashkil etilishi. „Qumsulton“ buyurtma qoʻriqxonasi Buxoro viloyati hokimligining 1998-yil 14-apreldagi 2/183-sonli qarori bilan tashkil etilgan. Mazkur hududdagi zaxira cheklanmagan. Hududning umumiy maydon 4,9 ming gektarni tashkil etadi. Qoʻriqxonani tashkil etishdan asosiy maqsadi koʻchib yuruvchi qushlarni va boshqa hayvonlarni, ularning yashash joylarini va koʻpayishini muhofaza qilishdan iborat Tavsifi. Qoʻriqxona Buxoro viloyatining Jondor va Qorovulbozor tumanlari hududida tashkil etilgan. U Buxorodan 74 km, Qorovulbozor shaharchasidan 35 km uzoqlikda joylashgan. Qoʻriqxonada ham suv, ham yer maydonlari yetarliligi sababli ham bu hudud oʻsimlik va hayvonot dunyosiga boy hisoblanadi. Hududda boʻshashgan qum va qumtepalar uchramaydi, faqatgina qattiq qum tepalar bor. Qoʻriqxona relyefi tekis. Tuproqning tabiati va namlik darajasi vegetatsiya qoplamining rivojlanishini belgilaydi. Oʻsimlik qoplamasi. Qumli joylarda saksovul, bir necha turdagi suzerain (Ammodendron conollyi, A. karelini, A. lehmannii) va qandim (C. caput, C. oriopodum) keng tarqalgan boʻlib, ularga cherkez (Salsola richteri), qum akatsiyasi, astragal (Astragalus villosissimus) aralashib oʻsadi. Kanallar va koʻl boʻyidagi muhim joylarni taroq chakalakzorlari (Tamarix hispida, Tamarix laxe, Tamarix litvinovii), yantoq (Alhagi canescens) shuningdek, saltwort (Salsola turcomanica, Salsola foliasa, Halimocnemus villosa, Halocnenum strobilaceum) aralashmasi qoplagan. Suv ombori boʻylab terak turi (Populus pruinose) va oddiy terak (Populus diversitolia), tarvaqaylab ketgan otquyruq (Eguisetum ramosissimum) oʻsadi. Reed (Phragmites cmmunis), keng bargli mushk (Tupha lafifolia), boshoq urut, pemfigus va boshqalar oʻsadi. Hayvonot olami. Sutemizuvchilardan esa asosan quyonlar (Lepus tolai pallas) va mayda kemiruvchilar — asosan sincaplar va gerbils koʻp uchraydi. Qoʻriqxona uchun oddiy ondatra turlari (Ondatra zibethicus) ham xosdir. Ammo ularning soni juda oʻzgaruvchan. Karaganka tulkisi (Vulpes vulpes), korsak (Vilpes corsac), dasht mushugi (Felis libica), bo‘rsiq (Meles meles), shoqol (Canisaureus) singari jonivorlar keng tarqalgan. Tuyoqli hayvonlardan esa yovvoyi cho‘chqa (Sus scrofa) va jayronni (Gazella subgutturosa) uchratish mumkin. Qushlar. Mazkur qoʻriqxonada yovvoyi qushlardan: Qora qorinli Sandgrouse (Pterocles orentalis), Oq qorinli Sandgrouse (Pterocles alchata), Saja (Syrrhaptes paradoxus), goʻzal-tuvaloq (Chlamydotis undulata) yashaydi. Yirtqich qushlarning ham koʻplab turlari mavjud boʻlib, ularning orasida Qizil kitobga kiritilgan turlar ham mavjud. Qoʻriqxona bu mavsumiy koʻchib yurish paytida suv qushlari va yarim suvli qushlarning kontsentratsiya joyi hisoblanadi. Koʻp sonli qushlar uyalash uchun ham shu yerda qoladi. Shuni taʼkidlash kerakki, qoʻriqxonada maxsus himoyani talab qiladigan turlar ham mavjud, jumladan: kormorant (Phalacrocorax pygmaeus), pushti pelikan (Pelicanus onocrotalus), jingalak pelikan (Pelicanus crispus), Lamellar qatoridan esa: soqov burgut (Cygnus olor), oq ko‘zli o‘rdak (Aythya nyroca), uzun dumli burgut (Haliaeetus Leucoryhus), oq dumli burgut (Haliaeetus albicilla) va qora boshli gull (Larus ichthyaetus) uchraydi. Mazkur turlarning barchasi hozirda yoʻqolib ketish xavfi ostidagi turlar sifatida etirof etiladi.