Vaccinium myrtillus. Vaccinium myrtillus yoki yevropa koʻk mevasi - bu koʻk rangdagi isteʼmol qilish mumkin boʻlgan mevalarni beruvchibutalarning golarktik. "Vacciniumning" boshqa qarindoshlaridan farqlash uchun uni oddiy qaragʻay yoki koʻk boʻtqa deyiladi. Tavsif. "Vaccinium myrtillus" boʻyi 4-18 sm ga yetadigan kichik bargli buta. Kuzda qizil rangga aylangan och yashil barglari bor. Barglarining uzunligi 1-3 sm tuxumsimon, lansetsimon yoki keng elliptik shaklga ega. Umumiy nomlar. Umumiy nomlariga blaeberry (Shotlandiya), urts or hurts (Kornwall va Devon), hurtleberry, myrtleberry, wimberry, whinberry, winberry va fraughan kiradi. Tarqalishi va yashash joyi. "Vaccinium myrtillus" golarktik tur boʻlib, Shimoliy Yevropa qitʼasi, Britaniya orollari, Shimoliy Osiyo, Yaponiya, Grenlandiya, Islandiya, Gʻarbiy Kanada va Gʻarbiy Qoʻshma Shtatlarda oʻsadi. U shilimshiq kislotali tuproqlarida, botqoqliklarda, buzilgan oʻtloqlarda, ochiq oʻrmonlar va bogʻlarda, yon bagʻirlari va morenalarida uchraydi. Qaragʻay va tegishli "V. uliginosum" iqlim oʻzgarishidan taʼsirlanmagan. Foydalanish. Mevalarni isteʼmol qilish paytida qoʻllar, tishlar va tillar koʻk yoki binafsha rangga boʻyaladi. Shuning uchun u Britaniyada anʼanaviy ravishda oziq-ovqat va kiyim-kechak uchun boʻyoq sifatida ishlatilgan. Meva. "Vaccinium myrtillus" asrlar davomida anʼanaviy tibbiyotda, ayniqsa anʼanaviy Avstriya tibbiyotida turli kasalliklarni davolashda choy yoki likyor sifatida ishlatilgan. Bilberry qoʻshimchalari Qoʻshma Shtatlarda sotiladi, ammo bu mahsulotlarning sogʻliq yoki kasalliklarga taʼsiri haqida dalillar juda kam. Mevasi odatda pirog, tort va flan, kek, murabbo, kekslar, pechene, siroplar, sharbatlar va shakarlamalar uchun ishlatiladi. Barglar. Anʼanaviy tibbiyotda barglari asosan teri kasalliklarini davolash uchun ishlatilgan. Barglarni isteʼmol qilish xavfli boʻlishi mumkin. Oʻrim-yigʻim. Shimoliy Yevropadagi mevaga talab katta boʻlsa-da mevalar sunʼiy yetishtirilmaydi, barcha mevalar yovvoyi tabiatda yigʻib olinadi. Baʼzi mualliflarning taʼkidlashicha, agar umumiy qishloq xoʻjaligi usullaridan foydalangan holda etishtirilsa, hosilni yaxshilash uchun imkoniyatlar mavjud. Kimyo. "V. uliginosum" va V. myrtillus ham lignin ishlab chiqaradi, chunki ular himoya kimyoviy moddalar sifatida ishlatiladi. Garchi koʻpgina oʻsimliklar iqlim oʻzgarishining stressini yengish uchun lignin ishlab chiqarishni oʻzgartirsalar ham, "Vacciniumning" ikkala turining lignin darajasiga taʼsir qilmagan koʻrinadi. "V. myrtillus" triterpenlarning yuqori konsentratsiyasini oʻz ichiga oladi.