Sharqiy Onadoʻli viloyati. Sharqiy Onadoʻli mintaqasi () Turkiyaning geografik mintaqasi. Mintaqadagi aholisi eng zich joylashgan viloyat Van viloyatidir. Malatya, Erzurum va Elazig viloyatlarida ham aholi zich. Shimolda Qora dengiz va Gruziya, gʻarbda Markaziy Onadoʻli mintaqasi, janubi-gʻarbda Oʻrta yer dengizi mintaqasi, janubda Janubi-Sharqiy Onadoʻli mintaqasi va Iroq, sharqda Armaniston, Ozarbayjon va Eron bilan chegaradosh. Mintaqa Gʻarbiy Armanistonning koʻp qismini oʻz ichiga oladi va arman genotsidigacha mahalliy armanlarning katta qismi yashagan. Onadoʻli yarim oroli tarixda hech qachon hozirgi kabi „Sharqiy Onadoʻli“ deb nomlanuvchi hududni qamrab olmagan, hududga nisbatan Arman togʻlari atamasi qoʻllangan. 1920-yillarda yangi tashkil etilgan Turkiya Respublikasi tomonidan qayta nomlangan. Bu Turkiyaning mintaqadagi arman tarixini yoʻqotishga urinishi sifatida baholanadi. Turkiyaning yetti mintaqasi ichida eng yuqori oʻrtacha balandlik, eng katta geografik hudud va eng siyrak aholi zichligiga ega. Etimologiyasi. Ingliz tilidagi nomi "Anatolia" () yunoncha dan olingan () „Sharq“ degan maʼnoni anglatadi va umuman (yunoncha nuqtai nazardan) sharqiy mintaqalarni bildiradi. Onadoʻli sharqiy chegarasi Qora dengizdan hozirgi Sharqiy Onadoʻli mintaqasining gʻarbiy qismida joylashgan Aleksandretta koʻrfazigacha boʻlgan yarim orol hisoblangan. Geografik atama sifatida bu taʼrifdan foydalanishda davom etmoqda. Tarixan mintaqa Armaniston togʻlari yoki Gʻarbiy Armaniston deb atalgan. 1923-yilda yangi tashkil etilgan Turkiya Respublikasi arman genotsididan keyin barcha turkiy boʻlmagan joy nomlarini oʻzgartirish siyosatining bir qismi sifatida hududni „Sharqiy Onadoʻli“ deb oʻzgartirgan. 1880-yildan boshlab Armaniston nomini Usmonli imperiyasining rasmiy hujjatlarida qoʻllash taʼqiqlanadi, bu esa armanlarning mintaqadagi rolini pasaytirish maqsadida qilingan. Sulton Abdulhamid II hukumati Armaniston nomini „Kurdiston“ yoki „Onadoʻli“ kabi atamalar bilan almashtirgan. Buyuk Porte, agar Armaniston boʻlmasa, arman masalasi boʻlmaydi, deb hisoblardi. Toponimlarni „milliylashtirish“ jarayoni Turkiya Respublikasi tashkil topganidan keyin otaturkchilar davrida davom ettirilgan va jadal rivojlangan. Mintaqa Gʻarbiy Armanistonning katta qismini oʻz ichiga oladi () va arman genotsidigacha mahalliy armanlarning katta qismi yashagan. Onadoʻli yarim oroli hech qachon „Sharqiy Onadoʻli“ deb atalgan hududni qamrab olmagan, bu esa Turkiya tomonidan mintaqaning arman tarixini oʻchirishga urinish sifatida koʻrilgan. Boʻlinishi. Sharqiy Onadoʻli mintaqasida toʻrtta boʻlinma mavjud: Toʻliqligicha Sharqiy Onadoʻli mintaqasida joylashgan viloyatlar: Asosiy hududi Sharqiy Onadoʻli mintaqasida joylashgan viloyatlar: Joylashuvi va chegaralari. Sharqiy Onadoʻli mintaqasi Turkiyaning eng sharqiy qismida joylashgan. Gʻarbdan Turkiyaning Markaziy Onadoʻli mintaqasi; shimolda Turkiyaning Qora dengiz mintaqasi; janubda Turkiyaning Janubi-Sharqiy Onadoʻli mintaqasi va Iroq; sharqda Sharqiy Anatoliya Kavkazorti mintaqasi va Kichik Kavkaz togʻ platosi bilan tutash Eron, Ozarbayjon, Armaniston va Gruziya bilan chegaralangan. Viloyatning maydoni , bu Turkiyaning umumiy maydonining 20,9% ni tashkil qiladi. Aholisi. Mintaqaning umumiy aholisi 5 966 101 kishini (2019-yil hisobi), 2000-yildagi aholini roʻyxatga olishda 6 100 000 kishiga yaqinni tashkil etgan. Aholi zichligi () Turkiyadagi oʻrtacha koʻrsatkichdan past ()[ "" ]. Mintaqa Turkiyada Qora dengiz mintaqasidan keyin ikkinchi eng koʻp qishloq aholisiga ega mintaqadir. Migratsiya darajasi asosan Marmara mintaqasiga yoʻnalgan. Boshqa hududlarga va xorijga migratsiya aholining tabiiy oʻsishidan yuqori. Arman genotsidigacha, mintaqada, shuningdek, Gʻarbiy Armaniston sifatida ham tanilgan mahalliy armanlarning katta qismi va qoʻshimcha ravishda gruzinlar, Pont va Kavkaz yunonlarining muhim ozchiliklari yashagan. Geografiyasi. Oʻrtacha balandligi . Asosiy geografik obyektlarga tekisliklar, platolar va massivlar mansubdir. Bugungi kunda vulqon faolligi kuzatilmoqda. Iqlimi. Mintaqaning yillik harorat farqi Turkiyada eng yuqoridir. Mintaqaning baʼzi hududlarida turli mikroiqlim mavjud. Misol tariqasida, Igʻdir (Ararat togʻi yaqinida) yumshoqroq iqlim shakllangan. Viloyat Turkiyaning umumiy oʻrmon maydonining 11% ni oʻz ichiga oladi va mahalliy oʻsimliklar va hayvonlarga boy. Oʻrmonlarning koʻp qismini eman va sariq qaragʻaylar tashkil qiladi. Viloyat gidroenergetika boʻyicha yuqori salohiyatga ega.