Xitoyda turizm. Xitoyda turizm Xitoy iqtisodiyotining muhim qismiga aylanib borayotgan rivojlanayotgan sanoatdir. Soʻnggi bir necha oʻn yilliklar davomida Xitoyda islohot va ochiqlik boshlanganidan beri turizmning rivojlanish tezligi oshdi. Yangi boy oʻrta sinfning paydo boʻlishi va Xitoy hukumati tomonidan harakatlanishga qoʻyilgan cheklovlarning yumshatilishi ham ushbu sayohat oqimini kuchaytirmoqda. Xitoy dunyodagi eng yirik sayyohlik bozorlaridan biriga aylandi. Euromonitor International maʼlumotlariga koʻra, yaqin atrofdagi Osiyo mamlakatlaridagi iqtisodiy oʻsish va yuqori daromadlar Xitoyga 2030-yilga borib dunyoning birinchi raqamli sayyohlik yoʻnalishi boʻlishiga yordam beradi. Xitoy 2022-yilda sayohat va turizmning YaIMga qo‘shgan hissasi bo‘yicha dunyoda ikkinchi (814,1 milliard dollar), sayohat va turizmning bandlikka qo‘shgan hissasi bo‘yicha dunyoda birinchi o‘rinni egalladi (2014-yilda 66 million 86 ming ish o‘rni). Toʻgʻridan-toʻgʻri, bilvosita va qoʻzgʻatilgan taʼsirga asoslangan turizm 2013-yilda Xitoy yalpi ichki mahsulotining 9,3 foizini tashkil qildi. 2017-yilda Xitoyning sayohat va turizm sektorining umumiy hissasi YaIMning 11 foizini tashkil etdi. 2018-yilda ichki turizm sektori mamlakat yalpi ichki mahsulotiga qariyb 1,47 trillion dollar hissa qo‘shdi. 2012-yildan beri xitoylik sayyohlar xalqaro sayyohlik boʻyicha dunyoda eng koʻp mablagʻ sarflab, dunyo boʻylab sayohat qilish boʻyicha yetakchilik qilmoqda. 2016-yilda jahon xalqaro turizm xarajatlarining 21 foizi yoki 261 milliard dollari shu davlat hissasiga to‘g‘ri keldi. (Statistikaga Gonkong va Makao, shuningdek, Tayvanning maxsus maʼmuriy hududlaridan amalga oshirilgan sayohatlar ham kiradi; 2017-yilda ular „chet elga“ qilingan sayohatlarning 69,5 millionlik ulushini tashkil etdi). 2018-yil holatiga koʻra, xitoyliklarning atigi 7 foizi pasportga ega edi, shuning uchun Buyuk Britaniya yangiliklaridagi xabarlarga koʻra, „kelajakda yanada o‘sish uchun potensial hayratlanarli darajada yuqori“. Tarixi. 1949—1974-yillarda Xalq Respublikasi hamma uchun yopiq edi. 1970-yillarning oxirida, Den Syaopin chet el valyutasidan daromad olish vositasi sifatida turizmni faol ravishda rivojlantirishga qaror qilgach, Xitoy turizm sanoatini rivojlantira boshladi. 2018-yilga kelib, Xitoy mehmonxona sanoatida 2500 ta yangi mehmonxona qurilishi loyihalari rejalashtirilgan edi. Mahalliy hamda xalqaro aviatashuvlar va boshqa turistik transport vositalarining koʻpayishi sayohatni yanada qulaylashtirdi. 1980-yillarning oʻrtalariga kelib xorijlik mehmonlar uchun 250 dan ortiq shahar va mamlakatlar ochildi. Sayohatchilarga 100 ta joyga tashrif buyurish uchun faqat amaldagi vizalar yoki yashash ruxsatnomalari kerak edi, qolgan joylarga borish uchun esa jamoat xavfsizligi bo‘limlaridan maxsus sayohat ruxsatnomalari talab qilinardi. 1985-yilda Xitoyga 1,4 millionga yaqin xorijlik tashrif buyurdi va mamlakat turizmdan 1,3 milliard dollarga yaqin daromad oldi. 2015-yilda Xitoy yiliga 56,9 million xalqaro sayyoh bilan Fransiya, AQSh va Ispaniyadan keyin dunyoda eng koʻp tashrif buyuriladigan toʻrtinchi mamlakatga aylandi. 2017-yilda turizm yalpi ichki mahsulotga uning 11,04 foizini tashkil etuvchi 8,77 trillion yuan (1,45 trillion AQSh dollari)ga yaqin hissa qo‘shdi va 28,25 million kishini to‘g‘ridan-to‘g‘ri hamda bilvosita ish bilan taʼminladi. 139,48 million chet eldan tashrif va besh milliard ichki sayohatlar amalga oshirildi. Kiruvchi sayohatlar. Xitoy 1970-yillarning oxirida Deng Syaopin tashabbusi bilan amalga oshirilgan islohoti va dunyoga ochilishi ortidan asosiy sayyohlik maskaniga aylandi. 1978-yilda mamlakat 230 000 nafarga yaqin xalqaro chet ellik sayyohlarni qabul qilgan, buning asosiy sababi hukumatning mamlakatga kim tashrif buyurishi va kimga sayohat uchun ruxsat berilmasligini qattiq cheklovlar bilan belgilab qoʻyganligi edi. 2016-yildagi maʼlumotlar shuni koʻrsatdiki, chet ellik mehmonlarning aksariyati Osiyo davlatlaridan kelgan, Janubiy Koreya aholisi esa Xitoyga tashrif buyurish soni boʻyicha asosiy manba hisoblanadi. Kelgan sayyohlar sonining 81,06 millioni Gonkongdan, 23,5 millioni Makaodan va 5,73 millioni Tayvandan kelgan sayyohlar hisoblanadi. Xuddi shu yili Xitoyga tashrif buyurgan xorijliklar soni 28,15 million nafarni tashkil etdi. Xuddi shu yili mamlakatda tunda tunab qolish uchun tashrif buyuruvchilar 2015-yilning shu davriga nisbatan 4,2 foizga oshib, 59,27 million kishini tashkil etdi (shundan 60 foizdan ortigʻi Gonkong, Makao va Tayvandan kelgan). Mehmonlar statistikasi. Xitoyga tashrif buyuruvchilarning aksariyati quyidagi mamlakatlardan edi: Tili. Xitoyda xitoy tilining turli shakllari deyarli hamma joyda qo‘llaniladi. Bunda mandarin tili standart shakl hisoblanadi va boshqa ko‘plab lahjalar ham ishlatiladi. Ularning ba’zilari, masalan, kanton va shanxay lahjalarida o‘n millionlab odamlar so‘zlashadi. "The Daily Telegraph" tomonidan 2017-yilda yakunlangan tadqiqotga koʻra, Xitoyda odamlarning 1 foizdan kamrogʻi (taxminan 10 million) ingliz tilida gaplashadi. Turistik diqqatga sazovor joylar reytingi. Turistik diqqatga sazovor joylar reytingi () — Xitoy rasmiylari tomonidan attraksionlarning xavfsizligi, sanitariya va transport sifatini aniqlash uchun foydalaniladigan reyting tizimi. U besh toifaga boʻlinadi, bular A (yoki 1A, eng past daraja), AA (2A), AAA (3A), AAAA (4A) va AAAAA (5A, eng yuqori daraja)dir. Toifalar obyektning ahamiyati, transport imkoniyatlari, sayohat xizmatlari, shuningdek xavfsizlik va sanitariya masalalari kabi bir qator omillar asosida belgilanadi. Ushbu tizim 1999-yilda joriy etilgan va 2004-yilda (AAAAA toifasi kiritilganda) kengaytirilgan. Reytinglar Xitoy milliy turizm maʼmuriyati (CNTA) tomonidan boshqariladi va „Turistik diqqatga sazovor joylarning toifalari va reyting standarti“ kodeksiga asoslanadi. Turistik resurslar. Xitoydagi turistik resurslarni uchta asosiy guruhga boʻlish mumkin: tabiati chiroyli joylar, tarixiy hamda madaniy joylar va xalq urf-odatlari saqlanib qolgan joylar. Xitoyda 55 ta Jahon merosi obyektlari mavjud boʻlib, Xitoy bu boʻyicha 58 ta obyekti boʻlgan Italiyadan keyin dunyoda ikkinchi oʻrinda turadi. Turistik xizmatlar. Xitoyning transport infratuzilmasining tez sur’atlarda rivojlanishi mamlakat ichkarisidagi va chet ellik sayyohlar uchun keng imkoniyatli sayohatlarni ta’minlamoqda. Butun Xitoy bo‘ylab ko‘plab mehmonxonalar va restoranlar barcha toifadagi talablarga javob beradigan qilib qurilgan, qayta ta’mirlangan yoki kengaytirilgan bo‘lib, ular orasida besh yoki olti yulduzli darajaga ega bo‘lganlari ham mavjud. Xitoy xalqaro sayyohlik agentliklarini tartibga solishni yo‘lga qo‘ygan. 2003-yil 12-iyunda Xitoy milliy turizm boshqarmasi va Savdo vazirligi hamkorlikda chet el sarmoyasi ishtirokidagi yoki to‘liq chet el mulki bo‘lgan sayohat agentliklarini tashkil etish bo‘yicha vaqtinchalik nizomni e’lon qilgan.