Kiliia. Kiliya yoki Kilia ( romiylashtirilgan, talaffuzi [k⁽ʲ⁾il⁽ʲ⁾iˈjɑ] ; ) — Ukraina janubi-gʻarbidagi Odessa viloyatidagi shahar. Bu shahar Dunay deltasida, Budjak'ın Bessarabian tarixiy tumanida joylashgan. Daryoning narigi tomonida Ruminiyaning Chilia Veche shahri (Eski Kiliya) joylashgan. Ukrainani Ruminiyadan ajratib turuvchi Dunay daryosining Chiliya tarmogʻi uning nomi bilan atalgan. Aholisi:19,116. Tarixi. Dunay daryosining Chiliya tarmogʻining Ruminiya tomonidagi shahar, hozir "Chilia Veche" nomi bilan tanilgan (, tarjimasi "Stara Kiliya") yoki „Qadimgi Chiliya“ yunon vizantiyaliklari tomonidan asos solingan — kaliya, yunoncha "kellia" „don omborlari“ ning ekvivalenti boʻlib, bu nom birinchi marta 1241-yilda fors yilnomachisi Rashid-ad-Din Hamadoniyning asarlarida qayd etilgan. Shuning uchun Kiliia baʼzan „Yangi Kiliya“ degan maʼnoni anglatuvchi "Nova Kiliia" deb ham ataladi. Hozirgi Kiliya shahrida Genuya Respublikasi tomonidan „Likostomo“ nomi bilan tanilgan va konsul (Respublikaning mintaqadagi vakili) boshchiligidagi katta koloniya tashkil etilgan. Oʻsha davrdan faqatgina Genuya qal’asining mudofaa ariqlari qolgan. Shahar 15-asrda Chilia Veche ustidan nazoratni oʻz qoʻliga olgan Usmonli imperiyasiga qarshi turish uchun kurashgan Moldaviya Buyuk Stiven tomonidan kashf etilgan. Bu Moldaviyaning yirik porti edi. Biroq, oxir-oqibat, 1484-yilda Usmonlilar tomonidan bosib olindi va uni 1790-yilgacha, rus-turk urushi (1787-1792) davrida general Ivan Gudovich qoʻmondonligi ostida rus armiyasi tomonidan egallab olinguniga qadar saqlab qoldi. Londonning " "Tayms" " gazetasi „35 ming aholi umumiy qirgʻinga jalb qilingan“, deb yozgan, bu voqea „nasr va sheʼriyatda eʼtibor qozongan“. Shahar 1792-yilda Usmonlilarga qaytarilgan, ammo 1806- yilda ruslar tomonidan qaytarib olingan va 1812-yilda rasmiy ravishda ularga berilgan. Shahar 1854-yil iyul oyida Qrim urushi paytida ingliz-fransuz floti tomonidan bombardimon qilinganidan soʻng, Parij shartnomasi imzolanganda(1856) Ruminiyaga berildi.1878-yilda Kiliya Budjak bilan birga Rossiyaga qaytarildi. 1918-1940-yillarda u yana Ruminiya tarkibiga kirdi, soʻngra Sovet Ittifoqi va Ukraina SSR tarkibiga qoʻshildi (1941-1944-yillarda Ikkinchi Jahon urushi paytida u yana qisqa muddat Ruminiya tomonidan boshqarilgan) va keyin Sovet qulaganidan soʻng mustaqil Ukrainaga oʻtdi. Kiliyadagi eng qadimiy bino tarixi 1485-yilga borib taqalishi mumkin boʻlgan Nikolayning yarim yer osti cherkovi boʻlib, cherkovdagi eski yozuvga koʻra, u 1647-yil 10-mayda tashkil etilgan.