Xitoy Basketbol Assotsiatsiyasi. Xitoy Basketbol Assotsiatsiyasi (oddiy xitoycha: 中国男子篮球职业联赛, milliy tilda:中國男子籃球職業聯賽, oʻqilishi:Zhōngguó Nánzǐ Lánqiú Zhíyè Liánsài), koʻpincha CBA qisqartirnasidan foydalaniladi, Xitoydagi birinchi darajali professional erkaklar basketbol ligasi. Bu Osiyodagi eng yaxshi professional erkaklar basketbol ligasi sifatida nom qozongan. Liga mahalliy muxlislar tomonidan CBA nomi bilan tanilgan va bu qisqartma hatto xitoy tilida ham muntazam ravishda qoʻllanadi. CBAni professional kichik liga boʻlgan Milliy Basketbol Ligasi (NBL) bilan adashtirmaslik kerak. Shuningdek, Xitoy ayollar basketbol assotsiatsiyasi (WCBA) ham mavjud. Faoliyatining dastlabki bosqichlarida CBAda ishtirok etgan bir necha xitoylik basketbolchilar, jumladan, Wang Zhizhi, Mengke Bateer, Yao Ming, Yi Jianlian, Sun Yue va Zhou Qi ham Milliy Basketbol Assotsiatsiyasida (NBA) oʻynagan. Xue Yuyang va Wang Zhelin kabil oʻyinchiar boshqa assotsiatsialardan tanlab olingan, ammo NBAda oʻynamagan. Har bir CBA jamoasida faqat cheklangan miqdordagi xorijiy oʻyinchilar(legioner)ga ruxsat beriladi. Muhim importlar orasida sobiq NBA yulduzlari Stephon Marbury, Treycy MakGreydy, Gilbert Arenas, Steve Francis, Metta Sandiford-Artest va Kenyon Martin, shuningdek, CBA yulduzliga aylanadigan bir nechta NBA faxriylari — Michael Beasley, Aaron Brooks, Jimmer Fredette, Al Harrington, Lester Hudson, Randolph Morris, Shavlik Randolph, Jeremy Lin va J.R.Smith kabilar ham bor. Tarixi. CBA 1995 −1996-yillardagi mavsumdan oʻynashni boshladi. Liga 1956-yil iyun oyida tashkil etilgan, uni sportning boshqaruv organi FIBA bilan bogʻliq masalalarda mamlakat basketbol holatlarini nazorat qiluvchi Xitoy Basketbol Assotsiatsiyasi (tashkiloti) bilan adashtirmaslik kerak. Xitoyda basketbol hozirda Xitoy Basketbol boshqaruv markazi tomonidan tartibga solinadi. Boshqa Xitoy basketbol ligalari orasida Milliy Basketbol Ligasi (NBL), Xitoy Universitet Basketbol Assotsiatsiyasi (CUBA) va Xitoy Oliy Maktab Basketbol Ligasi (CHBL) mavjud. Bir vaqtlar Xitoyning Yangi Basketbol Alyansi (CNBA) deb nomlangan liga ham faoliyat olib borgan, uning eng koʻzga koʻringan jamoalaridan biri Pekin dengiz sherlari jamoasi edi, ammo bu ilgʻorlik bor-yoʻgʻi bir qish mavsumidagina (1996-1997) davom etdi. CBAda qatnashgan birinchi xitoylik – oʻyinchi oʻzbekistonlik Mixail Savinkov boʻldi, u liganing 1995 −1996-yillardagi ilk ja, oasi Zhejiang Squirrels tarkibiga qoʻshildi. 1996 — 1997-yillar mavsumida Jeyms Hodges CBAda oʻynagan birinchi amerikaliklardan boʻldi va uning Liaoning ovchilari jamoasi bilan shartnoma imzolanishi keyingi yillarda Qoʻshma Shtatlardan koʻproq oʻyinchilarni import qilish uchun yoʻl ochishga yordam berdi. Baʼzi boshqa taniqli xorijiy basketbolchilar orasida 1996- 1997-yilgi mavsumda Jiangsu Dragons tarkibiga qoʻshilgan John Spencer va keyingi qishki mavsumda Jilin shimoli-sharqiy yoʻlbarslari bilan shartnoma tuzgan va jamoaga 1998 — 1999-yillar – mavsumida CBAga koʻtarilishda yordam bergan David Vanterpool ham bor. CBAning – xalqaro murabbiyi amerikalik Robert Hoggard boʻlib, u 1997 — 1998-yillardagi kampaniyaning soʻnggi sakkiz oʻyinida Sichuan Pandalari jamoasiga, urabbiylik qilgan. Jamoa nomlari. Har bir jamoaning toʻliq nomi odatda quyidagi tartibda uch qismdan iborat tarzda tanlanadi: Korporativ homiy nomlarining mavjudligi vaqti-vaqti bilan ingliz tilida qanday nomdan foydalanish haqidagi chalkashliklarga sabab boʻlishi mumkin, chunki bunda jamoa nomi uchun koʻplab variantlar taqdim etiladi. Jamoa nomlari odatda qisqartiriladi (xitoy yoki ingliz tillarida), shuning uchun korporativ homiy nomi yoki taxallus bir-birining oʻrnida ishlatiladi. Bundan tashqari, jamoaning taxalluslari baʼzan bir nechta usulda ingliz tiliga tarjima qilinishi mumkin va korporativ homiylar vaqt oʻtishi bilan tez-tez oʻzgarib turadi. Taxallus oʻzgarishi kamdan-kam uchraydi, lekin vaqti-vaqti bilan sodir boʻladi, masalan, Shandong jamoasi "Olovli buqalar" (1995) dan "Arslonlar" (2003) ga, undan "Oltin Arslonlarga" (2004), eng yakunda esa "Oltin Yulduzlar" (2014) taxallusiga oʻtgan. Oʻtgan yillarda liga nomin korporativ nom homiyligi uchungina tanlanar edi. 1999-2000 va 2000-2001-yillarda u "Hilton ligasi" nomi bilan tanilgan, 2001-2002 va 2002-2003-yillarda "Motorola ligasi", 2003-2004-yillarda esa Xitoy Unicom homiyligi sabbali homiy nomi ligaga berilgan. Ushbu korporativ liga unvonlari har doim ham axborot vositalarida qoʻllanilmagan va bu homiylik amaliyoti 2004-2005-yilgi mavsum boshida toʻxtatilgan. Hozirgi klublar. Jamoalar ligada boʻlinishlar boʻyicha roʻyxatga olingan boʻlsa-da, CBA endi bu belgilarni mavsumiy maqsadlarda ishlatmay qoʻydi, chunki har bir jamoa endi bir marta oʻz zalida va bir marta safarda oʻynaydi (shuningdek, toʻrtta juftlik oʻyinning har birida kichik guruhlarda sakkizta qoʻshimcha oʻyin). Xronologik roʻyxat. Quyida joriy va sobiq CBA jamoalarining ligaga kirgan mavsumiga koʻra xronologik roʻyxati taqdim etilgan. Finallar. 2005-yilda ligada Mou Zuoyun kubogi (xitoycha:牟作云杯), birinchi marta CBA finalida gʻolib jamoaga topshirildi. Mou Zuoyun (1913-2007) 1936-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida qatnashgan Xitoy erkaklar milliy basketbol jamoasi aʼzosi boʻlgan va keyinchalik murabbiy va Xitoy basketbolini tashkil etishda koplab xizmatlarni amalga oshirgan. Final oʻyinlari. Bu CBA finaliga chiqqan jamoalar roʻyxati va ular Chempionat seriyasida roʻyxatdan oʻtgan gʻalaba-magʻlubiyatlar boʻyicha umumiy rekordlar. Mukofotlar. CBA eng qimmat oʻyinchisi mukofoti maʼlum bir CBA mavsumida liganing eng yaxshi oʻyinchisiga beriladi. 2012-2013-yilgi mavsumlardan beri har yili ikkita mukofot, mahalliy MVP va Xalqaro MVP topshirilib kelim, oqda. Doimiy mavsumda MVPni gʻolibini tanlash qoidalari quyidagilardan iborat: oʻyinlar soni 28 yoki undan ortiq boʻlishi kerak; Shaxsiy texnik koʻrsatkichlarning keng qamrovli, reytingi eng yaxshi oʻyinchilar qatoriga kirgan boʻlishi; Jamoa muntazam mavsumda kuchli uchlikni qo‘lga kiritgan boʻlishi kerak. Har bir mavsum yakunida CBA Finals MVP mukofoti oʻsha yilgi chempionat seriyasidagi eng yaxshi basketbolchiga beriladi. Har bir mavsumning golli yetakchisi ham har yili taqdirlanadi va liga turli statistik toifalarda har bitta oʻyin va mavsumda yuqori koʻrsatgichga ega rekordchilari roʻyxatini yuritadi. Bundan tashqari, CBA All-Star Game MVP mukofoti liganing yillik oʻrta-mavsum reytingida eng yaxshi koʻrsatkichga ega deb topilgan oʻyinchiga beriladi. CBAning eng yaxshi himoyachisi mukofoti CBAning maʼlum bir mavsumida liganing eng yaxshi oʻyin namoyish etgan himoyachisiga beriladi. Rekordlar. Bu ikki toifaga boʻlingan individual rekordlar roʻyxati — martaba rekordlari va bitta oʻyin rekordlari. Yozuvlar oxirgi marta yangilangan va tasdiqlangan 2019-yil 13-mart, 2018-2019 CBA muntazam mavsumining yakuniy kuni. Mashhur futbolchilar. Quyida CBAda qatnashgan eng muvaffaqiyatli xitoylik oʻyinchilar roʻyxati keltirilgan. Quyi ligadagi jamoalar bilan ular CBAga qoʻshilishdan oldin yoki ular CBAni tark etgandan keyin oʻtkazgan vaqtni CBA mavsumlari deb hisoblash mumkin emas. Oʻyinchining CBA maʼlumotlari ostida bunday holatlar haqida eslatma koʻrsatib oʻtilgan. Xorijiy import. Quyida CBAda oʻynagan eng muvaffaqiyatli xorijiy oʻyinchilar nomi keltirilgan. Jamoa bir mavsum davomida kredit olishi uchun basketbolchi kamida bitta oʻyinda maydonga tushishli kerak. Shartnoma imzolagan, lekin oʻyinlarda ishtirok etmagan oʻyinchilar ja, oa aʼzosi sifatida hisoblanilmaydi. Siyosat. 2019-yil 4-oktabr kuni Houston Rockets jamoasi bosh menejeri Deryl Morey oʻz twitter sahifasida 2019 — 2020-yilgi Gonkongdagi norozilik namoyishlarini qo‘llab-quvvatlovchi postini eʼlon qildi. Moreyning postlari Xitoy Basketbol Assotsiatsiyasining Xyuston Rokets bilan aloqalarini toʻxtatib qoʻyishi va Xitoy Markaziy Televideniyesi keyingi ogohlantirishgacha barcha NBA oʻyinlarini translyatsiyalar jadvalidan olib tashlanishiga sabab boʻldi.