Kronstadt isyonlari. 1921-yilning 1-18-mart sanalari Bolsheviklar hukumati yo'lidan hafsalasi pir bo'lgan qo'zg'olonchilar - Leon Trotskiyning o'zi ilgari "inqilobning ziynati va g'ururi" deb maqtagan edi - bir qator islohotlarni talab qildilar: bolsheviklar hokimiyatini qisqartirish, yangi saylangan Sovetlar (kengashlar) tarkibiga sotsialistik hukumatni kiritish. va anarxistik guruhlar, dehqonlar va ishchilar uchun iqtisodiy erkinlik, fuqarolar urushi davrida yaratilgan byurokratik davlat organlarini tarqatib yuborish va ishchilar sinfining fuqarolik huquqlarini tiklash. Keyinchalik Trotskiy Kronshtadt dengizchilarining munosabatlari va ijtimoiy tarkibi fuqarolar urushi davomida o'zgarganligini ta'kidlaydi. U, shuningdek, dengiz qal'asining izolyatsiya qilingan joylashuvi Kronshtadt va Oq armiya muhojirlari o'rtasida moliyaviy mablag'lar oqimini ta'minlashga yordam berganligini ta'kidladi. Trotskiy qo'zg'olonni bostirish to'g'risidagi buyruqni imzoladi, unda bir qator tezkor choralar, shu jumladan dengizchilarni Qizil Armiya hujumi oldidan qo'zg'olonni to'xtatish haqida ogohlantirish ko'rsatilgan. Biroq, u Feliks Dzerjinskiy tomonidan uyushtirilgan harbiy harakatlar yoki qatag'onlarda shaxsan ishtirok etmagan. Rus tarixchisi Vadim Rogovinning so'zlariga ko'ra, Kronshtadt qo'zg'oloni tashkilotchilari G'arbiy Evropadagi muhojir doiralar bilan aloqa o'rnatgan, masalan, surgundagi rahbar Viktor Chernov Sovet hukumatini tarqatib yuborishga chaqirgan. Petrichenkoning o'zi keyinroq Oq armiyaga qo'shilishga urinib ko'rdi, ammo uning oldingi bolshevik a'zoligi tufayli rad etildi. Ular kurashayotgan islohotlarning mashhurligiga ishongan Kronstadt dengizchilari mamlakatning qolgan qismidagi aholining qo'llab-quvvatlanishini befoyda kutishdi va emigratlarning yordamini rad etishdi. Biroq, hukumat 5-mart kuni o'z qo'shinini shartsiz topshirishni talab qilib, ultimatum bilan qaror qabul qildi. Ushbu davr tugaganida bolsheviklar orolni bir necha marta bosib o'tib, 18-mart kuni ko'p minglab isyonkorlarni topib hibsga olishdan keyin isyonni to'xtatdilar. 1920-yil oxirida Rossiyaning fuqarolar urushi yakunlanganda, Bolşeviklar vayron bo'lgan millatni boshqardilar. Ularning kommunistik Qizil armiya Pyotr Wrangel kommunistlarga qarshi oq armiyasini mag'lub qilgan va o'zgacha qishloq xo'jaligi isyonlarini bastak etishga harbiy jihatdan tayyor edi, ammo urush yillari tufayli va urush kommunizmi bolşevik siyosati tufayli kuchaygan ochlik, kasallik, sovuq va charchaganlik kabi ko'pchilikning umidsizlikka duch kelgan. Qishloq xo'jaligi hukumat tomonidan bug'doylarni talab qilishdan norozi bo'lib, ularning endi kam hosilini olib tashlash non rasionlarini qisqartirish va yoqilg'i yetishmasligi bilan bog'liq edi. 1917-yil mart oyidagi Balt flotasi g‘alati payti