Nurlanish reaksiyasi. Zaryad chiqarayotgan toʻlin energiya va impulsga ega boʻlishi sababli, uning energiyasi va impulsi kamayadi. Demak, nurlanayotgan elektromagnit maydon shu zaryadning oʻziga taʼsir qiladi. Zaryad chiqarayotgan elektromagnit maydonning shu zaryad xususiy harakatiga taʼsiri nurlanish reaksiyasi deyiladi. Nurlanish reaksiyasi kuchini nuriy ishqalanish kuchi deyish mumkin, chunki mexanik ishqalanish singari, natijada energiya va impuls kamaya boradi. Nurlanish reaksiyasi intensivligi. Nurlanish kuchi intensivligi yoki kuchini formula_1 orqali belgilaymiz. Nurlanish reaksiyasi kuchining formula_2 vaqt oraligʻida bajargan ishi formula_3 boʻladi. Shu vaqt oraligʻidagi nurlanish energiyasini topish uchun formula_4 ifodadan foydalanamiz. U holda nurlanish energiyasi formula_5 boʻladi. Energiyaning saqlanish qonuniga asosan: Maʼlumki, formula_7 demak, Zaryad shunday harakatda boʻlsinki, uning formula_9 momentdagi holati va formula_10 momentdagi holati bir xil (masalan, davriy harakatda) boʻlsin. Binobarin, formula_11 demak, Koʻrinib turibdiki, nurlanish reaksiyasi kuchi tezlanishning vaqt boʻyicha birinchi hosilasiga bogʻliq. Tashqi elektromagnit maydondagi zaryad harakati. Tashqi elektromagnit maydon taʼsiridagi zaryadning harakat tenglamasini yozganda, shu zaryadning nurlanish reaksiyasi kuchini ham eʼtiborga olsak, bu yerda zaryadga taʼsir qiluvchi tashqi kuch, yaʼni: Agar tashqi elektromagnit maydon boʻlmasa, yaʼni formula_16 shart bajarilsa, (2) ga asosan, formula_17 boʻladi. Demak, yaʼni nurlanish reaksiyasi taʼsirida zaryadning tezlanishi oʻz-oʻzidan orta boradi. Bu esa energiya va impuls saqlanish qonunlariga, inersiya qonuniga, tajribalarga tamomila ziddir. Shunday qilib nurlanish reaksiyasi kuchini tashqi kuchga nisbatan juda kichik deb hisoblashga majburmiz, yaʼni U holda, aytish mumkinki, (2) ga muvofiq zaryadning tezlanishi asosan tashqi kuch taʼsiri bilangina bogʻlangandir. Garmonik harakatdagi zaryad. Garmonik harakatdagi zaryad uchun Shuningdek, (3) ga asosan, formula_23 yaʼni formula_25 boʻlgani uchun (4) ga muvofiq, Maʼlumki, elektronning klassik radiusi formula_27 tartibidadir (formula_28). Shunday qilib, nurlanish reaksiyasi formulasi (1) ning tatbiq qilinishi chegaralangan: klassik elektrodinamikadan foydalanish elektronning klassik radiusiga nisbatan ancha uzun boʻlgan elektromagnit toʻlqinlar bilangina cheklanadi. Hozirgacha maʼlum boʻlgan deyarli barcha elektromagnit toʻlqinlarga nisbatan bu shart bemalol bajariladi. Faqat yuqori energiyali \gamma</math-nurlar va umuman, juda kichik sohalarda roʻy beruvchi kvant tabiatli hodisalar bundan mustasnodir. Manbalar. "R.X.Mallin", Klassik elektrodinamika, Toshkent, 1974 Yana qarang.