Butun sonlar. Butun sonlar toʻplami – formula_1 hisoblanadi. Uni quyidagicha taʼriflash mumkin: Natural sonlar va ularga qarama qarashi sonlar hamda nol birgalikda butun sonlarni tashkil qiladi. Musbat va manfiy sonlar va nol ham shu butun sonlar ro’yhatiga kiradi. Butun sonlar Z (zet) harfi bilan belgilanadi. Butun sonlar — bu kasr yoki o‘nlik kasr bo‘lmagan sonlardir. Ular quyidagicha tasniflanadi: • Musbat butun sonlar: 1, 2, 3, • Nol (0): Neytral son bo‘lib, u manfiy ham, musbat ham emas. • Manfiy butun sonlar: -1, -2, -3, Butun sonlar to‘plami matematikada {Z} harfi bilan belgilanadi. Bu “Zahlen” degan nemischa so‘zdan olingan bo‘lib, “sonlar” degan ma’noni anglatadi. Butun sonlar ustida amallar 1. Qo‘shish va ayirish • Musbat va manfiy sonlar bilan ishlashda ishora muhim rol o‘ynaydi: • 3 + (-2) = 1 • -5 + 7 = 2 • -4 - 6 = -10 2. Ko‘paytirish • Musbat × musbat = musbat • Manfiy × manfiy = musbat • Musbat × manfiy = manfiy Misollar: • 2 \times 3 = 6 • (-2) \times (-3) = 6 • (-2) \times 3 = -6 3. Bo‘lish • Faqat butun sonlar bo‘lish natijasida ham butun chiqsa, natija butun son bo‘ladi: • 6 \div 3 = 2 • (-6) \div 3 = -2 • 5 \div 2 = 2.5 → bu butun son emas Butun sonlar kundalik hayotda Butun sonlar kundalik hayotda ko‘p uchraydi: • Harorat: -5^\circ C • Bank balanslari: -200 ming so‘m qarz • Lift qavatlari: -1 (yer osti qavati) • Sport o‘yinlaridagi hisoblar: 0:0, 1:-1 Xulosa Butun sonlar — bu matematikaning asosiy va zarur elementlaridan biridir. Ular oddiy sanashdan tortib, murakkab masalalarni yechishda ham ishlatiladi. Har qanday natural son butun sondir, ammo har qanday butun son — natural son emas (chunki manfiy sonlar va nol ham butun songa kiradi). Butun sonlar ustida to‘g‘ri va samarali ishlay olish, matematik fikrlashni mustahkamlashga yordam beradi.