Mavlay Abdulloh masjidi. Mavlay Abdulloh masjidi — Marokashning Fos shahri Mavlay Abdalloh tumani markazida joylashgan tarixiy saroy-shahar va qalʼada joylashgan yirik masjid va qirollik nekropol majmuasi. U sulolaning keyingi aʼzolari bilan birga qoʻshni nekropolda dafn etilgan alaviy sultoni Mavlay Abdulloh (1729–1757-yillar oraligʻida hukmronlik qilgan) tomonidan asos solingan. Umumiy koʻrinishi. Masjid Fos al-Jadid („Yangi Fos“)da joylashgan boʻlib, u dastlab qirol qalʼasi va 1276-yilda Marinidlar sulolasi tomonidan asos solingan maʼmuriy shahar boʻlgan. Fas al-Jadid dastlab sultonning koʻplab qoʻshinlarini joylashtirgan va u hozirgi kungacha qirol saroyini joylashtirishda davom etgan. 17-asrda alaviylar sultoni Mavlay Roshid oʻz qabila qoʻshinlarini joylashtirish maqsadida Fas al-Jadid shimolida katta Kasbah Cherarda qurdi. Bu Fas al-Jadidning shimoli-gʻarbiy hududini oʻz ichiga olgan, keyinchalik 18-asr boshidan Mavlay Abdallah mahallasiga aylangan. Bu yerda Sulton Mavlay Abdulloh (1729–1757-yillarda hukmronlik qilgan) masjid qurgan va vafotidan keyin oʻzi dafn etilgan. Masjidda bir vaqtlar madrasa ham boʻlgan boʻlib, unda maʼlumoti past boʻlgan talabalar al-Qoroviyyin universitetida oʻqishni davom ettirishdan oldin (Qurʼon ilmi boʻyicha) boshlangʻich taʼlim beradilar. Qadimgi tarixiy hammom ham masjidning gʻarbiy qismida joylashgan (yoki boʻlgan). Qirollik nekropoli. Nekropol masjid majmuasining janubiy qismida va ikki hovli, namozxona va dafn xonasidan iborat. Anri Bressolettening soʻzlariga koʻra, nekropol 17-asrdayoq mavjud boʻlgan, biroq u 19-asr oʻrtalarida Muhammad ibn Abdurahmon tomonidan (1859-yilda taxtga oʻtirgunga qadar, u 1859-yilda taxtga oʻtirgunga qadar) hozirgi koʻrinishida qayta ishlangan. Sulton Abdulloh va uning onasi Xonata binti Bakkar bu yerda dafn etilgan. Biroq, uning bevosita vorislari boshqa joylarda dafn qilindi: Muhammad III (vafoti 1790-yil) va Hasan I (vafoti 1894-yil) Rabotda, Yazid (vafoti 1792-yil) Marokash shahridagi Saʼdiya qabrlarida, Abdurahmon (vafoti 1859-yil) Miknasdagi Mavlay Ismoil maqbarasida va Muhammad IV (vafoti 1873-yil) alaviylarning ota-bobolarining Tafilalt uyida. 1927-yilda Sulton Yusuf, 1937-yilda uning oʻtmishdoshlari Abdulhofiz va 1943-yilda Abdulaziz va 1953-yilda uning rafiqasi Lalla Yakout dafn etilganida, Mavlay Abdulloh masjididan Alaviylar sulolasi nekropol sifatida foydalanish qayta tiklandi. Keyingi hukmdorlar Muhammad V (1961-yilda vafot etgan) va Hasan II (1999-yilda vafot etgan) Rabotda, 1961–1971-yillarda Hasan minorasi yonida qurilgan Muhammad V maqbarasida dafn etilgani sababli, anʼana yana toʻxtatildi.