Adilcevaz. Adilcevaz (, ) – Turkiyaning Bitlis viloyati tarkibidagi xuddi shu nomdagi tumanning shahar va tuman markazi hisoblanadi. Shahar Van koʻli boʻyida joylashgan. Shahar hokimi AKPdan Necati Gürsoydir. Urartuliklar tomonidan qurilgan mashhur Kef qal’asi Adilcevaz yaqinida joylashgan. Moʻjizalar monastiri Adilcevazdan 2,18 mil shimoli-gʻarbda, Van koʻlining shimolidagi tepaliklarda bunyod etilgan. Tarixi. Abbosiylar xalifaligi, keyin esa Saljuqiylar imperiyasi davridagi oʻrta asrlardagi Adiljevaz shahri koʻl boʻyidagi tik tepalik ustida va uning atrofida joylashgan edi. Bu davrga oid shahar devorlarining baʼzi qismlari hozirgacha koʻrinib turibdi. XV asrdagi Qoraqoʻyunlu hukmdori Jahonshoh nomini koʻrsatuvchi yozuv eski shaharning gʻarbiy darvozasida yozilgan, biroq u „devorlarga koʻp hissa qoʻshgan boʻlmasa kerak“ – ular saljuqiylar davridan oldin qurilgan va keyin qayta taʼmirlangan, bu 1231-1243-yillar Saljuqiylar hukmronligi davrida sodir boʻlgan. XIV yoki XV asrlarga oid kichik masjid bu hududda hozirgacha saqlanib qolgan yagona binodir. Devorlardan tashqarida, asosan janubda, hozir suv ostida qolgan shahar atrofi hududi ham mavjud. Mazkur aholi yashaydigan hudud izolyatsiya qilingan, chunki suv sathining koʻtarilishi uni bu nuqtada orolga aylantirgan. Oʻrta asrlarning oxirlarida suv sathi yana koʻtarildi va janubdagi shahar atrofi hududlari keyinchalik Usmonlilar davridagi Ulu Cami qurilgan hudud atrofidagi tekis yerlar foydasiga tashlandi. Ehtimol, XVI asrning oxirlarida, Usmonli masjidi qurilganida, janubiy orol ham suv ostida qolgan boʻlgan. Qadimgi devor bilan oʻralgan hudud „endi shahar markazi sifatida yashashga yaroqsiz hisoblangan“, bu yerda hali ham baʼzi uylar bor saqlanib qolgan. Ehtimol, toʻqqiz gumbazli Usmonli masjidi shaharning siljishini ragʻbatlantirish uchun emas, balki aks ettirish uchun qurilgan boʻlishi mumkin, shahar atrofidagi koʻpchilik, qurilishidan oldin koʻchirilgan. Taxminan oʻsha davrga oid yana bir yodgorlik yaqin atrofdagi Koxoz qishlogʻidagi (rasmiy nomi Yolçatı) hozirda asosan vayronaga aylangan xonlik hududidir. Xon mahalliy darajada Sulaymon I ning 1548-yillarda Safaviylarga qarshi yurishi paytida Adilcevazning sanjak beyi boʻlgan Zal Poshoga (vaf. 1580) tegishli, ammo buni tasdiqlovchi boshqa arxeologik yoki matniy dalillar mavjud emas. Soʻnggi asrlarda Adilcevaz yana eski Usmonli shahar markazidan hozirgi manziliga koʻchirildi. 1800-yillarning oxirlarida sodir boʻlgan zilzila suv toshqini keltirib chiqardi, bu koʻl qirgʻogʻidagi koʻplab uylarni vayron qildi, ehtimol bu ikkinchi siljishga ham hissa qoʻshgan boʻlishi mumkin. 1879-yildagi hisobda aytilishicha, kichik eski masjid endi ibodat joyi sifatida ishlatilmay qoʻyilgan; keyinchalik esa u don saqlash uchun foydalamillgan. Oʻshandan buyon u jiddiy qayta tiklanishga muhtoj holatga kelib qolgan. 1979-yilda TA Sinclair „Adilcevazda faqat yomon mehmonxonalar“ borligini yozgan.