Qargʻalar (qoʻshiq). Ushbu qo'shiq ko'p yillar davomida xushovoz xonandalar tomonidan kuylab kelindi. O'zbekning shonli tarixini, qora sahifalarini bilmasligimiz sabab qo'shiqning asl kelib chiqishini ham bilmaymiz. Bu maqola orqali "Xalq og'zaki ijodiyotining" mungli kuyi tarixining kelib chiqishiga oid ikki xil qarashni bilib olishingiz mumkin. Qo'shiq tarixi haqida birinchi qarash: 1875-yil "Oqpodsho Marg'ilon uyezdini" bosib olgach, erkak zotini bitta qoldirmay Marg'ilon yo'lida osib o'ldiradi. Osilgan murdalarni tushurib olishga yo'l qo'ymaydi. Qarg'alar esa mayitlarni yeyish uchun uchib keladilar. Aka-ukasiz, otasiz, ersiz qolgan ayollar himoyachilarini himoya qilish uchun, ko'zlarida yosh bilan qarg'alarni quvadilar: "Qarg'alar uchsa qaraylik Marg'ilonning yo'liga" Vafot etganlarning hidi shunchalik anqigan ekanki, shamol essa uzoqlarga yetib borib, ko'zlarni yoshlatar ekan. Vafodorlar og'alari hidini eng totli handalakka qiyoslab shu satrlarni aytishgan: "Hidi kelsa mast bo'laylik handalakning bo'yiga" Xalq og'zaki ijodiyoti na'munalarining kelib chiqish ildizini aniq aytib berish mushkul. Shu sababli qo'shiq kelib chiqishi haqidagi ikkinchi qarashni keltirib o'tamiz: “Qarg’alar” qo'shig'i 1970-yilda "Yalla" guruhi uchun yozilgan deb o'ylaymiz. Albatta “Yalla” ijrosida qo’shiq juda quvnoq ohangda, kayfiyatni ko’taruvchi, raqsbop, barcha diskoteka va to’y-hashamda yangrardi. Ammo aslida qo'shiq 1916-yilda Marg'ilondan Sibirga poyezdda olib ketilgan yosh yigitlar tomonidan yozilgan. Ushbu qo'shiq sog’inch haqida. Tarixdagi bu bosqich front orti ishlari uchun Markaziy osiyoliklarning mehnat safarbarligi deb nomlangan. "Qatag'on qurbonlari" (Shahidlar maydonida) xotirasi muzeyiga ko'ra, o’sha paytda Turkistondan 123 ming kishi olib ketilgan. Albatta, shimolga bittagina choponda ketib, temir yo’llarni shunchaki qo'llari bilan qurishdan ozchilik omon qolgan. Keyinchalik Turkistonda xalq qo'zg'oloni boshlandi. Qargʼalar uchsa qaraylik, Margʼilonning yoʼliga, Hidi kelsa mast boʼlaylik, handalakning boʼyiga. Handalak boʼylikkinam, sen unda zor, men bunda zor, Toʼtiqushning bolasidek, ikkalamiz intizor. Yodda tutishingiz uchun… Sevara qo’shiqni to’g’ri kuylagan. Ko'rib turganingizdek qo'shiqning kelib chiqishi haqida hozircha ikki xil qarash mavjud. Keyinchalik qo'shiqning asl manbasi topilar. Ammo bir narsani unutmaslik kerak "Qarg'alar" qo'shig'i aslo to'ylarda xonish qilish uchun kuylangan emas, bu qo'shiq mash'um yillarning istirobini qatl, ayriliq va bosqinchilik azobini kuylagan qo'shiq. raqsga chorlab turadi. Bu qoʻshiq „Yalla“ guruhi tomonidan 1970-yillarda ijro etilishi bilan butun Markaziy Osiyoga tezlik bilan yoyilib ketgan. Oʻzbek xalqining toʻy-bazmlarida bu qoʻshiq yangray boshlagan. Oʻsha paytdagi senzura „qargʻalar“ soʻzini „turnalar“ga almashtirgan edi. Farruh Zokirov musiqani andijonlik hofizlardan oʻrganganini aytadi, aniq manbalarda yaratilish tarixi saqlanib qolmagan. Bu qoʻshiqni turlicha talqinlari ham bor. Uni Farruh Zokirov ilk bor zamonaviy talqinda ijro etganidan keyin, qoʻshiq koʻplab sanʼatkorlar tomonidan qayta aytilgan, ular ichida Sevara Nazarxonning harakatlanayotgan poyezd ovozlari fonida aytilgan variantida qoʻshiq maʼnosiga ohanglari mos keladi.