Ali ibn Husayn Zayn al-Abidin. Ali ibn Husayn Zayn al-Abidin. Ali ibn al-Husayn Zayn al-Abidin, shuningdek, as-Sajjod yoki oddiygina Zayn al-Abidin nomi bilan ham tanilgan, c. 659-yil 4 yanvar — mil. 713-yil 13-oktabr, otasi Husayn ibn Ali, amakisi Hasan ibn Ali va bobosi Ali ibn Abi Tolibdan keyin imom shi islom bo‘lgan. Ali ibn al-Husayn 680-yildagi Karbalo jangida omon qoldi, shundan soʻng u va boshqa tirik qolganlar Damashqdagi Yazid I ga olib ketildi. Oxir-oqibat unga Madinaga qaytishga ruxsat berildi va u yerda bir nechta yaqin hamrohlari bilan tanho hayot kechirdi. U umrini namozga bagʻishlagan va qonun va hadisda hokimiyat sifatida qabul qilingan. Uning baʼzi duolari shialar tomonidan yuqori baholangan „As-Sahifa-as-Sajjodiyya“da toʻplangan. U Umaviylarga nisbatan xotirjam munosabatda boʻldi va shia jamoati tomonidan ularga qarshi sonlar mavjud boʻlganda sabr va sabr-toqat namunasi sifatida koʻriladi. = Hayoti = Bobosi Ali vafot etganida Ali ibn al-Husayn ikki yoshda edi. U amakisi Hasanning imomligida oʻn yil, otasi Husaynning imomligida oʻn yil yashadi. Uning o‘z imomligi o‘ttiz besh yil davom etgan va u 94 yoki 95 hijriy yili Valid I yoki uning ukasi Hishom xalifaligi davrida ellik yetti yoshida vafot etgan. Aksariyat manbalarda Ali ibn al-Husayn Madinada hijriy 38 (milodiy 658-99) yilda tug‘ilgani haqida xabar berilgan. U bobosi Alini eslash uchun juda yosh bo‘lgan va amakisi Hasan va uning huzurida katta bo‘lgan. uning otasi Husayn Muhammadning ikki nevarasi edi. = Asarlari = As-Sahifa as-Sajjodiya. Chitikning fikriga koʻra, „As-Sahifa-al-Sajjodiyya“ (lit. „Sajjod kitobi“) islomiy ibodatlarning eng qadimgi toʻplami va islom maʼnaviyatida muhim asardir. Shia urf-odatlari bu kitobga katta hurmat bilan qarashadi va uni Qur’on va Alining Nahj-al-Balagʻalaridan keyin qoʻyadi. Ellik toʻrt duo kitobning asosiy qismini tashkil qiladi, shuningdek, oʻn toʻrt duo va oʻn besh munojotdan iborat qoʻshimcha („pichirlangan duolar“). Hadis ilmi mutaxassislari tomonidan Aliga nisbat berilgan kitob koʻpincha sahih deb hisoblanadi. Jafriyning fikricha, bu duolar bizga islom maʼnaviyatining mohiyatini o‘rgatadi va Ali zamonining insoni ham, bizning zamonamizning ham ko‘plab savollariga javoblarni o‘zida mujassam etadi. „As-Sahifa“ning iltijo shakli Islom maʼnaviyatiga urg‘u bergan bo‘lsa-da, kitobda diniy taʼlimotdan tortib ijtimoiygacha keng ko‘lamli taʼlimotlar ham berilgan. Chunonchi, Chitikning fikricha, mavjud asarlar orasida „Arsh egalariga baraka“ duosi farishtalar haqidagi islomiy qarashlarni eng yaxshi umumlashtiradi. Kitobda islomiy urf-odatlarga ham tez-tez murojaat qilinib, Qur’on koʻrsatmalari va hadis adabiyotlarini hayotga tatbiq etish zarurligi hamda ijtimoiy adolat muhimligini taʼkidlaydi. Kitob Safaviylar davrida fors tiliga tarjima qilingan va „Islom Zaburlari“ deb nomlangan kitobning ingliz tiliga tarjimasi ham Uilyam Chittikning kirish va izohlari bilan mavjud. „As-Sahifa“ haqida ko‘plab sharhlar yozilgan. Abu Hamza at-Tumaliyning duosi. Bu duo (duo) Aliga tegishli boʻlib, u buni oʻzining hamrohi Abu Hamzah-al-Sumaliyga oʻrgatgan va Ramazon oyida ertalab yoki kechasi oʻqilishi kerak. Bu duo Shayx Tusiyning „Misboh al-Mutahijjid“ asarida qayd etilgan va shia mualliflari unga bir qancha sharhlar yozganlar. Resalat al-Hoquq. Ijtimoiy va diniy majburiyatlarga bagʻishlangan „Resalat ul-hoquq“ („Huquqlar haqida risola“) duolar, qisqa soʻzlar va maktublardan tashqari, Aliga nasib qilingan yagona asardir. Ikki nusxada mavjud bo‘lgan bu kitob Ali tomonidan bir shogirdning iltimosiga ko‘ra yozilgani aytiladi. Unda Qur’on va hadis adabiyotiga asoslanib, Allohning insonlar ustidagi huquqlari hamda insonlarning oʻzlariga va bir-biriga boʻlgan huquqlari toʻliq bayon etilgan. amaliy va harakatdan oldin bilim. Har bir inson ijtimoiy burchlarning uzoq roʻyxatiga rioya qilishi kerak, lekin ular koʻproq asosiy vazifalarni, yaʼni Xudoga ishonish va Unga itoat qilishni nazarda tutadi. Mo"jizalar. Shia manbalarida Aliga bir qancha mo"jizalar, jumladan, Muhammad ibn al-Hanafiya huzurida imomlikka daʼvosi foydasiga Qora tosh haqida gapirishi, choʻlda gʻazal bilan gaplashishi va yoshlikni tiklashi qayd etilgan. keksa ayolga. = Vafoti = Aytilishicha, Zayn al-Obidin Madinada hukmronlik qilayotgan Umaviy xalifasi al-Valid yoki uning ukasi Hishomning tashabbusi bilan zaharlangan. Madinadagi al-Baqiy qabristonida amakisi Hasan yoniga dafn etilgan. Madelungning soʻzlariga koʻra, uning oʻlimidan soʻng koʻp odamlar tirikchiliklari Alidan kelganini aniqladilar. U har oqshom bir qop ovqatni belida ko‘tarib, bechoralarning eshigini taqillatib chiqib ketar, kim javob bersa, kimning ismi sir qolishi uchun yuzini berkitib bemalol berardi. = Manbalar =