Zarraning elektromagnit massasi. Klassik mexanikada formula_1 massali, formula_2 tezlikli zarraning impulsi formula_3 va kinetik energiyasi formula_4 boʻladi. Shularga asosan, va ifodalarda ishtirok etuvchi qavs ichidagi kattalikni elektromagnit maydon yaratuvchi zarraning "elektromagnit massasi" deb yuritiladi. Taʼrifga asosan, demak, zarraning elektromagnit massasi boʻladi. Shunday qilib, elektromagnit massa maydoniy xarakterga ega. (2) ga muvofiq elektromagnit massaga ega zarraning kinetik energiyasi shu zarraning magnit maydon energiyasiga tengdir. Nuqtaviy zaryad turgan joyda, yaʼni formula_8 boʻlganda, formulaga asosan, maydon kuchlanganligi cheksiz katta, demak, maydon energiyasi ham cheksiz katta va (3) ga asosan, elektromagnit massa ham cheksiz katta. Haqiqatda zaryad nuqtaviy emas, u qanday boʻlmasin biror hajmga ega. Umuman aytganda, zaryadning fazoviy oʻlchamlariga, shakliga va taqsimotiga qarab, uning maydon energiyasi, demak, elektromagnit massasi aniqlanadi. Masalan, zaryad formula_10 radiusli sferik sirt boʻyicha tekis taqsimlangan boʻlsin. U vaqtda sferik sirtdan tashqaridagi fazodagina maydon mavjuddir. (4) formula hamda ifodaga asosan, Maydonning sferik simmetriyasiga asosan, hajm elementi formula_13. Demak, U vaqtda (3) ga asosan, boʻladi. Agar zaryad taqsimoti biz faraz qilgan sferik simmetriyadan farq qilsa, yuqoridagi formulada formula_17 oʻrnida albatta, boshqa koeffitsient ishtirok etardi. Shuning uchun quyidagicha yozish mumkin: bu yerdan Elektron massasi faqatgina elektromagnit xarakterli hisoblansa, (7) ga asosan aniqlangan formula_10 kattalik "elektronning klassik radiusi" nomi bilan yuritiladi. Maʼlumki, formula_21 СГСЕ, formula_22 gr. Shunday qilib, elektronning klassik radiusi Zarraning elektromagnit massasi maydoniy massa ekanligini koʻrdik. Bu yerda, shunisi diqqatga sazovorki, zarralardan holi, yaʼni vakuumdagi elektromagnit maydonning massasi bilan energiyasi ham oʻzaro proporsional ekanligini avvaldan bilamiz. Ammo zarraning elektromagnit massasi va energiyasi orasidagi bogʻliqlikni ifodalovchi (3) formulada esa qoʻshimcha koeffitsient formula_24 mavjud. Buning boisi shundaki, zarraning elektromagnit massasi tushunchasini yaratishda biz elektromagnit maydonnigina hisobga oldik. Ammo zaryadning, masalan elektronning real mavjudligi uning bir butun va turgʻun mustahkamligi uchun elektromagnit maydonninggina taʼsiri yetarli emas. Bu maydon taʼsirida zarraning ayrim qismlari bir-birini itarib, oʻzaro uzoqlashadi va cheksizlikka intiladi, bu esa elektronning yemirilishi demakdir. Vaholanki, elektronning mavjudligi, bir butun va mustahkamligi shubhasiz real faktdir. Shunday qilib, elektromagnit maydon bilan bir qatorda boshqa turlicha fizik maydonlarning mavjudligini tan olishga majburmiz. Bu esa hozirgi zamon fizik maydonlar nazariyasi tomonidan yechilishi kerak boʻlgan muhim masalalardan biridir. Manba. "R.X.Mallin", Klassik elektrodinamika, Oʻqituvchi, T., 1974