Mutaxassis (bitiruvchi mutaxassis). Mutaxassis (bitiruvchi mutaxassis) — maxsus oʻquv dasturini oʻzlashtirganidan keyin talaba tomonidan olingan malaka. Muayyan mutaxassisliklarda oʻz nomi bor (masalan, shifokor, farmatsevt, kimyogar, xoreograf va boshqalar). Mutaxassislik-oliy taʼlim darajasi, undan soʻng mutaxassisning malakasi (darajasi) beriladi. Boloniya jarayonida ishtirok etish qoidalari bilan bogʻliq holda, yaqin yillarda yagona Yevropa oliy taʼlimi dasturida ishtirok etuvchi mamlakatlar universitetlariga abituriyentlar uchun „mutaxassis“ malaka darajasi oʻz faoliyatini toʻxtatadi, oliy taʼlimning ilmiy darajalari qoladi: bakalavr, magistr. Rossiya Federatsiyasi. Rossiyada „mutaxassis“ darajasini (malakasini) olish uchun oʻqitish dasturining normativ muddati kamida besh yil (taʼlim toʻgʻrisidagi yangi qonunga muvofiq, taʼlim dasturlari boʻyicha oʻqish muddati Federal davlat taʼlim standartlari bilan belgilanadi). Malaka davlat attestatsiya komissiyasining yigʻilishida diplom loyihasini yoki diplom ishini himoya qilish natijalari boʻyicha beriladi va magistratura va aspiranturaga kirish huquqini beradi. Bir qator tibbiy mutaxassisliklar uchun (umumiy tibbiyot, farmatsevtika, tibbiy-profilaktika, pediatriya, stomatologiya) davlat, munitsipal tashkilotda maʼlum bir lavozimni egallashning qoʻshimcha sharti rezidenturani muvaffaqiyatli tugatish hisoblanadi. Rossiya prezidenti Vladimir Putin ayrim mutaxassisliklar boʻyicha magistratura va bakalavriat dasturlariga boʻlinish zarurligini shubha ostiga qoʻydi. U eski tizimni, xususan, ayrim fanlarning oʻqituvchilari uchun qayta tiklashni taklif qildi. SSSR. SSSR parchalanib ketganidan keyin yangi talqinda paydo boʻlgan „mutaxassis“ malakaviy darajasi sobiq SSSRda boʻlgan „mutaxassis“ malakaviy darajasidan farq qiladi. SSobiq SSSRda oliy oʻquv yurtlarida oʻqish kursi (4-6 uchun moʻljallangan, asosan 5 yil) davlat imtihonlarini topshirish yoki diplom loyihalarini (ishlarni) himoya qilish bilan yakunlangan. 1964-yilda SSSR oliy oʻquv yurtlarida kunduzgi boʻlimda oʻqish muddati quyidagicha belgilandi:Mutaxassisliklar guruhlari boʻyicha oliy taʼlim muassasalarida toʻliq vaqtda oʻqitish muddati Muhandislik-texnik, muhandislik-iqtisodiy 5 yil, Agronomiya, zootexnik, o'rmon xo'jaligi 4 yil 4 oy, veterinariya 5 yil, barcha universitet (huquqshunoslik, jurnalistika, tarixdan tashqari) 5 yil, kredit-moliya, buxgalteriya-statistika, tovarshunoslik, kutubxonashunoslik, bibliografiya, jurnalistika, huquqshunoslik, tarix 4 yil, xalqaro iqtisodiy munosabatlar, xalqaro munosabatlar 5 yil, tibbiyot 5 yil 6 oy, farmatsevtika, stomatologiya 4 yil 6 oy, jismoniy tarbiya va sport 4 yil, rejissorlik, musiqa ijrochiligi 4 yil 6 oy, tasviriy san’at – 5 yil, aktyorlik, san’atshunoslik, madaniy-ma’rifiy – 4 yil.Bir yil o'tgach, ta'lim muddati oshdi — mutaxassisliklar bir qator (jismoniy-muhandislik, fizik-kimyoviy, kibernetika, radioelektronika va asbobsozlik, mashinasozlik dinamikasi va kuch, kema qurish va aviatsiya, dengiz yo'llarida kema qurilishi, arxitektura) uchun 5 yil va 6 oy. Universitetning barcha mutaxassisliklari boʻyicha kunduzgi boʻlimlarda oʻqish muddati 5 yil etib belgilandi. Shunday qilib, 1963-yil sentabr oyida M.V.Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetida 5 yillik kunduzgi ta'lim davri tashkil etildi. Rus imperiyasi. Rossiya imperiyasida malakali mutaxassis yoʻq edi. Qozogʻiston. 2004da Qozogʻiston universitetlari ommaviy ravishda Yevropa standartlariga mos keladigan taʼlim tizimiga oʻtdi. Yangi taʼlim tizimida „mutaxassis“ darajasi mavjud emas edi. Ukraina. Ukraina „oliy taʼlim toʻgʻrisida“ gi qonunning yangi tahririyatiga va Yevropa oliy taʼlim qoidalariga muvofiq „mutaxassis“ darajasini bekor qiladi. Qonun loyihasi 2014-yil 1 iyulda qabul qilindi. Gruziya. Boloniya jarayonida ishtirok etish qoidalari bilan bogʻliq holda Gruziyada „mutaxassis“ malaka darajasi bekor qilindi. Ozarbayjon. Ozarbayjonda mutaxassisning malaka darajasi bekor qilindi. Oʻzbekiston. Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasi asosida mutaxassisning malaka darajasi bekor qilindi. Moldova. Moldovada Boloniya jarayonida ishtirok etish bilan bogʻliq mutaxassis darajasi bekor qilindi. Yevropa Ittifoqi. Yevropa Ittifoqida „mutaxassis“ malaka darajasi yoʻq.