Hans Selye. János Hugo Bruno „Hans“ Selye (; 26-yanvar 1907-yil — 16-oktabr 1982-yil) — venger-kanadalik patolog va endokrinolog. Hayoti. Hans Selye 1907-yilda Vena shahrida Komarno shahrida (oʻsha paytda Komarom, Avstriya-Vengriya) oʻz jarrohlik klinikasi boʻlgan venger shifokori va rafiqasi avstriyalik. U Slovakiyadagi Venger tilida taʼlim olib boriladigan yagona universitet boʻlgan Komarno shahrida oʻsgan. Avstriya-Vengriya imperiyasi parchalanganidan soʻng, shahar Chexoslovakiya hududida tugadi va Selye aynan shu mamlakatda — Praga universitetining tibbiyot fakultetida taʼlim oldi. Keyin Rim va Parijda oʻqishni davom ettirdi. Selye 1929-yilda Pragada tibbiyot va kimyo fanlari doktori boʻldi, 1931-yilda u Rokfeller jamgʻarmasi stipendiyasi boʻyicha Jons Xopkins universitetiga oʻqishga kirdi, soʻngra Monrealdagi MakGill universitetiga bordi va u yerda 1936-yilda stress muammosini tadqiq qila boshladi. 1945-yilda u Monreal universitetiga koʻchib oʻtdi, u yerda 40 xodim va 15 000 laboratoriya hayvonlari bor edi. 1949-yilda u Nobel mukofotiga nomzod boʻlgan. Selye 1982-yil 16-oktabrda Kanadaning Monreal shahrida vafot etdi. Professional faoliyat. Urushdan keyingi Yevropada Selye oʻzi uchun joy topolmadi va chet elga hijrat qildi, u yerda eksperimental tibbiyot va jarrohlik institutini (hozirgi Xalqaro stress instituti) boshqargan. Pragaga qaytib, Yuqumli kasalliklar universiteti klinikasida ishlayotganda, Selye turli infeksiyalarning birinchi namoyon boʻlishi aynan bir xil ekanligiga eʼtibor qaratdi; farqlar bir necha kundan keyin paydo boʻladi va dastlabki alomatlar bir xil boʻladi. Shu bilan birga, u umumiy moslashish sindromi haqidagi gipotezasini ishlab chiqa boshladi, unga koʻra patogen omil tetiklantiruvchi taʼsirga ega, shu jumladan evolyutsiya jarayonida ishlab chiqilgan moslashish mexanizmlari. U fiziologik stressni tanaga qoʻyiladigan har qanday talablarga javob sifatida koʻrib chiqdi va tana qanday qiyinchilikka duch kelmasin, uni ikki turdagi reaksiyalar bilan hal qilish mumkin, deb hisobladi: faol yoki kurash va passiv, qochish shaklida. qiyinchiliklardan yoki ularga dosh berishga tayyorlikdan. Selye stressni zararli deb hisoblamadi, balki uni organizmning omon qolishiga yordam beruvchi reaksiya sifatida qaradi. U adaptatsiya kasalliklari tushunchasini ham kiritdi. U salbiy stressni qiyinchilik va ijobiy stressni eustress deb ataydi. Selye miyokard nekrozining rivojlanishida elektrolitlar va steroidlar muvozanatining muhim rolini oʻrnatdi va uni oldini olish usullarini taklif qildi.