Richard Rorty. Richard McKay Rorty (1931-yil 4-oktyabr — 2007-yil 8-iyun) - amerikalik faylasuf. U falsafa tarixi, zamonaviy analitik falsafa boʻyicha Chikago va Yel universitetida tahsil olgan. Rorty Prinston universitetida falsafa professori, Virjiniya universitetida Gumanitar fanlar professori Kenan ilmiy darajalarida va Stenford universitetida qiyosiy adabiyot professori lavozimlarida ishlagan. Uning "Falsafa va tabiat ko‘zgusi" (1979), "Pragmatizm oqibatlari" (1982), „ "Favquloddalik, ironiya va birdamlik“" (1989) kabi eng mashhur asarlari bor. Rorty uzoq vaqtdan beri mavjud boʻlgan tashqi dunyodagi obyektlarning toʻgʻri ichki tasviri bilim uchun zaruriy shart degan fikrni rad etdi. Rorty buning oʻrniga bilim "ichki" va "lingvistik" ish, bilim faqat oʻz tilimizga tegishli ekanligini taʼkidladi. Rorti tilning o‘tkinchi va tarixiy lug‘atlardan tashkil topganligini taʼkidlaydi va „… lug‘at inson tomonidan yaratilgani uchun, haqiqatlar ham shunday“ degan xulosaga kelgan. Tarjimayi holi. Richard Rorti 1931-yil 4-oktabrda Nyu-York shahrida tug‘ilgan. Uning ota-onasi Jeyms va Winifred Rorti faollar, yozuvchilar va sotsial-demokratlar boʻlgan. Uning onasi tomonidan bobosi Valter Rauschenbusch 20-asr boshidagi Ijtimoiy Xushxabar harakatining asosiy vakili boʻlgan. Uning otasi voqealarni oldindan bilishini daʼvo qilib chiqishi sababli Rorty oʻsmirlik davrida depressiyaga tushib qoldi va 1962-yilda obsesif nevroz uchun olti yillik psixiatrik tahlilni boshladi. Natijada, oʻsmirlik davrida Rorti oʻzining „Trotskiy va yovvoyi orkide“ nomli qisqacha avtobiografiyasida Nyu-Jersidagi qishloq orkidelarining goʻzalligi va estetik goʻzallik va ijtimoiy adolatni uygʻunlashtirish istagini yozgan. 14 yoshida Chikago universitetiga oʻqishga kiradi, u Yerda falsafa boʻyicha bakalavr va magistr darajasini oldi (Richard MakKeon qoʻl ostida tahsil oldi), Yel universitetida falsafa fanlari doktori (1952-1956) darajasini oladi. U akademik Ameli Oksenberg (Harvard universiteti professori) bilan turmush quradi. Amerika Qoʻshma Shtatlari armiyasida ikki yil xizmat qilgandan soʻng, 1961-yilgacha Uellsli kollejida uch yil dars beradi. Rorti 21 yil davomida Prinston universitetida falsafa professori bo‘lgan. 1981-yilda u „Genius mukofoti“ nomi bilan tanilgan MakArtur stipendiyasi gʻolibi boʻlgan. 1982-yilda Virjiniya universitetida Gumanitar fanlar boʻyicha Kenan professori boʻlgan. 1998-yilda Rorti Stenford universitetida qiyosiy adabiyot professori boʻladi va u yerda akademik faoliyatining qolgan qismini oʻtkazadi. Percyning sil kasalligi. Percy 1941-yilda Nyu-York shahridagi Kolumbiya universiteti shifokorlar va jarrohlar kollejida psixiatr doktorlik darajasini oladi. 1942-yilda Bellevyuda otopsiya o'tkazayotganda sil kasalligiga chalinadi. U tibbiy karyerasini tark etishga va shaharni tark etishga majbur bo'ladi. Persi bir necha yil davomida Nyu-York shtatidagi Adirondak tog'laridagi Saranak ko'lidagi Trudeau sanatoriysida davolanadi. U o'z vaqtini uxlab, o'qish va radioda Ikkinchi Jahon urushi haqidagi yangiliklarni eshitish bilan o'tkazadi. U urushda qatnashgan va xorijda jang qilayotgan akalariga havas qilardi. Percy daniyalik ekzistensialist faylasuf Soren Kierkegor hamda Fyodor Dostoevskiy, Gabriel Marsel, Jan-Pol Sartr, Frans Kafka va Tomas Manning asarlarini o'qib, fanning inson mavjudligining asosiy sirlarini tushuntirish qobiliyatiga shubha qila boshlagandi. 1944-yil avgust oyida Percy ancha sog'lig'ini tiklagandan so'ng Tryudoni tark etadi. U Nyu-York shahriga Kolumbiya huquq fakulteti dekani va Persining do'sti Huger Jervini ko'rish uchun bordi. Keyin u Nyu-Jersi shtatining Atlantik-Siti shahrida dengiz flotidan ta'tilda bo'lgan ukasi Phin bilan ikki oy yashaydi. 1945-yil bahorida Kolumbiyaga patologiya o'qituvchisi sifatida qaytib keladi va Huger Jervi bilan birga yashashga qaror qildi. May oyida rentgenografiya kasalligining qayta tiklanishini aniqladi. 12-aprelda Gaylord Farm sanatoriyasida qolish uchun Konnektikut shtatining Uollingford shahriga poyezdga chiqadi. Yillar o'tib, Percy o'z kasalligi haqida o'sha paytdagidan ko'ra ko'proq mehr bilan o'yladi: "Men sil kasalligiga chalingan eng baxtli odam edim, chunki bu menga Bellevyudan chiqib, tibbiyotni tark etishga imkon berdi". Persi 1988-yil 10-martda prostata saratoni bo'yicha operatsiyani o'tkazdi, ammo u allaqachon atrofdagi to'qimalar va limfa tugunlariga metastazlangan edi. 1989-yil iyul oyida u Minnesota shtatining Rochester shahridagi Mayo klinikasida o'z shifokorlariga eksperimental dori vositalaridan foydalanish uchun ko'ngilli bo'ldi. Persi saraton kasalligiga chalingan interferon va fluorourasil dorilarining ta'sirini sinab ko'rish uchun tadqiqotga yoziladi. Foote bilan yozishmalarida Persi doimiy sayohat va kasalxonada yotishdan hafsalasi pir bo'lganini aytdi: "Kasalxonalar hech kim uchun joy emas, kasal odam uchun ham joy emas". Davolanish natijalari bir kun kelib boshqalar uchun qadrli bo'lishi uchun u Mayoda davolanishni imkon qadar davom ettirishga qaror qildi. U 1990 yilda 74 yoshga to'lishidan o'n sakkiz kun oldin Kovingtondagi uyida prostata saratonidan vafot etdi. U Luiziana shtatidagi Sent-Benedikt shahridagi Sent-Jozef Benediktin abbatligida dafn etilgan. U 1990-yil 16-fevralda, o'limidan uch oy oldin, Abbey monastir jamoasining dunyoviy a'zosiga aylandi.