Sartlar. Sart — (savdogar), XIX — XX asr boshlarida Oʻrta Osiyoning ayrim viloyatlarida (Farg'ona, Toshkent, Xorazm) ijtimoiy tabaqa boʻlgan. Buxoro amirligida bu nom ishlatilmagan. Rossiya imperiyasi davrida hokimiyat tomonidan „Sart“ soxta millati bilan birgalikda „sart“ soxta tilini yaratishga urinish boʻlgan, ammo bu tajriba muvaffaqiyatsizlikka uchragan. 11 asr filologi Mahmud Qoshg'ariy sart atamasini savdogar ma'nosida ishlatgan. Rossiya imperiyasi davrida Samarqandlik ma'rifatparvar Mahmudx'oja Behbudiy sart atamasini mustamlakachilar tomonidan o'zbeklarga nisbatan qo'llanilishini tanqid qilib chiqqan edi. 1922-yilda «Aq job qozoq» gazetasi sart so’zini Toshkent aholisiga nisbatan qo'llaganda o’zbek yozuvchisi Abdulla Qodiriy bu maqolani tanqid qilgan. Mustamlakachi Ostroumov to’raning davrilarini eslatib yuboryapti deb yozgandi Qodiriy. «Biz, o'zbeklar, kimlar tomonidan bo’lsa bo’lsun, ismimizga qaysi maqsad bilandir taqilgan «sart» so’ziga qarshi kurashdik». Rossiya mustamlakachilik siyosati tarafdori Erdmanning fikricha sart alohida til boʻlgan va sartlar oʻzbek tiliga assimilyatsiya boʻlib yoʻqolib ketgan. Rus manbalaidagi ma'lumotlar. „Frazi na sartovskom yazike“ (Sart tilidagi iboralar) deb nomlangan sartcha-ruscha soʻzlashgich boʻlib, 1884 yili Z.A Alekseev muallifligida Toshkentda chop etilgan. 1926 yildan boshlab "sart" nomi aholi roʻyxati va siyosiy muhokamalardan chiqarib tashlandi. Abashinning soʻzlariga koʻra, Rossiya imperiyasi kelishidan oldin Oʻrta Osiyoda “etnik guruhlar” boʻlmagan. Faqat Rossiyaning kelishi bilan O'rta Osiyoda xalqlar paydo bo'ldi. Rossiyalik etnolog Abashinning fikricha Farg'ona vodiysi aholisining asosiy qismini kelib chiqish jihatidan eronzabon sartlar tashkil qilgan, keyinchalik sobiq Sovet hokimiyati siyosati oqibatida ular o‘zbeklashib ketganlar. S.N. Abashinning ushbu fikriga umuman qo‘shilib bo‘lmaydi.