Moizm. Moizm (xitoycha: 墨家). Meros boʻlib qoluvchi aristokratiyaning hukmronligina tanqid qilgan Moistlar maktabining asoschisi Moszi (taxminan miloddan avvalgi 479-400-yillar) boʻldi. Uning taʼlimotin, yoʻllarin izdoshlari „Mo-szi“ kitobida moizm taʼlimotining maʼnosini tasvirlangan. Moizm ijtimoiy ahvoli beqaror, ziddiyatli boʻlgan mayda mulk egalari – koʻngilli dehqonlar, hunarmandlar, savdogarlar, davlat apparatining past mansabdor egalari manfaatlarini ifodalagan. Ular bir tomondan mehnatkash ommaga yaqin boʻlib, ularning eʼtiqodlarini maʼlum darajada qabul qilgan boʻlsalar, ikkinchi tomondan jamiyatda maʼlum mavqeni egallaganlaridan soʻng hukmron tabaqaga yaqinlashishga urinib, xalqning imtiyozlariga daʼvogarlik qildilar. yuqori sinf. Moisterning taʼlimoti ana shunday qarama-qarshiliklarga toʻla edi. Ijtimoiy past guruhing ayrim tushunchalarin qayta jonlantira turib, Moistlar davlat lavozimlarni kelib chiqishi bilan qarindoshlik asoslari boʻyicha egallashda qoralandi. Ular hamma odamlarning osmondagi Xudo oldida teng ekanligini isbotladi. Davlat xizmatiga kelib chiqishidan qatʼi nazar, davlat xizmatiga koʻproq ziyoli odamlarni koʻrsatish kerak. Shu nuqtai nazardan, ular konfutsiychilikning murosa taʼlimotini ham tanqid qildilar, bu bilim irsiy aristokratlarda tugʻilgan degan gʻoyaga ruxsat berdi va aqlli odamlarning vakilligini taʼlim darajasiga chekladi. Moizm donolik manbai nafaqat tugʻma fazilatlar va oʻrganish, balki oddiy odamlar hayotidan olingan bilimlar ekanligini koʻrsatdi. Davlat boshqaruvi malaka oshirishni talab qilmaydi. Insonning davlatni boshqarish qobiliyati uning ishbilarmonlik fazilatlari – oddiy xalqqa xizmat qilish istagi, mehnatsevarligi va boshqalarga bogʻliq. b. belgilanadi. Taʼlimotning asoschisi. Qadimgi Xitoy adabiyotida asl ismi Moszi boʻlgan tarixiy shaxs haqida deyarli hech qanday maʼlumot yoʻq. Sima Qianning „Shi-chi“ asarida 24 ieroglifdan iborat paragraf unga bagʻishlangan edi. Uning hayoti va faoliyati sanalarini aniqlash nihoyatda qiyin. Sun Yizhan (孫詒讓, 1848-1908) taklif qilingan sanalar miloddan avvalgi 468-376; Liang Qichao – millodan avvalgi 468-390; Xou Vaylu – millodan avvalgi 490-403; hokazo. Moszi ijtimoiy mavqei pastligi uchun Mo Dini qabul qilishdan bosh tortgan Chu Xuy-van (miloddan avvalgi 488-432-yillar hukmronlik qilgan) haqida eslatib oʻtadi. „Mo“ nomi („siyoh“ deb tarjima qilingan) nimani anglatishi ham nomaʼlum, chunki familiya sifatida ishlatilmagan. Bu uning kelib chiqishi pastligiga ishora degan versiya ilgari suriladi; eng qiyin nusxaga koʻra, Mo Di qul boʻlgan. Koʻplab adabiyotlarda uning hunarmandlardan kelib chiqishi haqida nusxa mavjud.