Xalqaro avtomobilsiz harakatlanish kuni. 22-sentabrda oʻtkaziladigan Xalqaro avtomobilsiz harakatlanish kuni avtomobil haydovchilarni bir kunlik avtomobillaridan voz kechishga undaydi. Baʼzi shahar va mamlakatlarda tadbirlar va marafonlar oʻtkaziladi. Joylashuviga qarab oʻzgarib turadigan tadbirlar avtoulov haydovchilar va yoʻlovchilarga kamroq mashinalar bilan hayotini tasavvur qilib koʻshga ham yordam beradi. Ikki yil ichida birinchi marta bu kun Reykyavik (Islandiya), Bath (Birlashgan Qirollik) va La Rochelle (Fransiya) shaharlarida tashkil etildi va 1995-yilda butun dunyo boʻylab avtomobilsiz harakatlanish kunlarini qoʻllab-quvvatlash maqsadida xalqaro avtomobilsiz harakatlanish kunlar konsorsiumi norasmiy tashkil etildi. Birinchi milliy kompaniya Buyuk Britaniyada 1997-yilda Ekologik transport assotsiatsiyasi tomonidan ochilgan boʻlsa, fransuzlar 1998-yilda „!“ va 2000-yilda Yevropa Komissiyasi tomonidan butun Yevropa tashabbusi bilan tashkil etilgan. Oʻsha yili Komissiya dasturni toʻliq Yevropa harakatlanish haftaligiga kengaytirdi, bu endi Komissiyaning asosiy diqqat markazida boʻlib, avtomobilsiz harakatlanish kuni "yangi harakatlanishning" bir qismi boʻldi. 1996-yilda Gollandiyaning Pippi Autoloze Zondag aksiyadorlar guruhi avtomobilsiz harakatlanish kuni uchun milliy kompaniya boshladi. Pippi koʻchalarni egallash va mashinalarni toʻxtatish uchun har oy noqonuniy koʻcha aksiyalarini uyushtirdi. Koʻchalar toʻsib qoʻyilgandan soʻng, insonlar koʻchada ziyofatlar, pikniklar, bolalarni oʻynatish, avtomagistralda skeyt uchish, koʻcha rasmlari va musiqiy sanʼatkorlari bilan vaqt sarflashni boshlashdi. Ammo politsiya bu partiyani parchalab, hibsga oladi. Pippi avtomobilsiz harakatlanish kunlari uchun kurashish uchun Gollandiya milliy guruhini yaratishga kirishdi. Pippi Gollandiyadan kelgan har bir milliy parlament siyosatchisi bilan muzokara qildi va Gollandiya milliy partiyalarini oʻz kun tartibiga avtomobilsiz harakatlanish kunlar kontsepsiyasini qabul qilishga rozi boʻlishdi. Gollandiyadagi har bir yirik shahar hukumati Pippining avtomobilsiz harakatlanish kunlarini amalga oshirish boʻyicha takliflarini oldi va ularni bu masalani muhokama qilishga undadi. Ikki yillik aksiyalardan soʻng, Gollandiyaning bir qancha shaharlarida avtomobillarsiz harakatlanish kunlari joriy qilindi. Politsiyaga avtomashinasizlarni hibsga olishni buyurgan oʻsha shahar merlari ikki yildan soʻng, oʻz shaharlarida avtomashinasiz harakatlanish kunlarini oʻtkazuvchi qahramon rolini oʻynashdi. Shuningdek, 2000-yilda Carbusters tomonidan joriy etilgan Xalqaro avtomobilsiz harakatlanish kuni dasturi va oʻsha yili „Yer kuni“ tarmogʻining „Yerda avtomobilsiz harakatlanish kuni“ hamkorlik dasturi va Xalqaro avtomobilsiz harakatlanish kunlari global miqyosda boʻladigan boʻldi. Hozirda Bogota butun shaharni qamrab olgan dunyodagi eng yirik avtomobilsiz harakatlanish ish kuni tadbirini oʻtkazmoqda. Birinchi avtomashinasiz harakatlanish kuni 2000-yil fevral oyida boʻlib oʻtdi va umumxalq referendumi orqali institutsionalizatsiya qilindi. "The Washington Post gazetasiga" koʻra, tadbir ommaviy transport, velosiped va piyoda yurishni yaxshilash hamda ish joylari va uyga yaqinroq yoki xarid qilish uchun piyoda yurishni rivojlantirishga yordam beradi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, shaharlarda qisqa sayohatlar uchun mashinadan koʻra velosipedda tezroq borish mumkin. Ommaviy axborot vositalarini yoritishda sezilarli sur’atga erishilgan boʻlsa-da, bu tadbirlarni haqiqiy muvaffaqiyatga erishish uchun tashkil qilish qiyin boʻlib chiqdi (ehtimol, mezbon shaharning transport tartibini sezilarli darajada qayta tashkil etishni talab qiladi) va hatto oʻn yil oʻtgach, ushbu yondashuvdagi tadbirlardan sezilarli darajada noaniqlik kelib chiqa boshladi. Buni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun keng jamoatchilik qoʻllab-quvvatlashi va oʻzgarishlarga sodiqlik zarur edi. Advokatlarning baʼzi hisob-kitoblariga koʻra, 2005-yilda butun dunyo boʻylab mingdan ortiq shaharlar „Avtomobilsiz harakatlanish kuni“ni tashkil etdi. 2007-yil sentabr oyida Indoneziyaning poytaxti Jakarta oʻzining birinchi avtomashinasiz kunini oʻtkazdi, u shaharning asosiy xiyobonini avtoulovlar uchun yopib qoʻydi va piyodalarni odatda avtomobillar va tirbandliklarga toʻla boʻladigan koʻchalarda mashq qilish va mashgʻulotlarga taklif qildi. Janubiy Jakartadagi Jalan Sudirmandagi Senayan aylanmasidan Jalan Thamrindagi Indoneziya mehmonxonasidagi Selamat Datang yodgorligigacha, shimolda Markaziy Jakarta milliy yodgorligigacha boʻlgan yoʻl boʻylab avtomobil yoʻllari piyodalar uchun ajratilgan. 2012-yil may oyidan boshlab Jakartada avtomobilsiz kun har yakshanba kuni oʻtkaziladigan boʻldi. U shaharning asosiy xiyobonlarida, Jalan Sudirman va Jalan Thamrinda, Senayan hududidan Monasgacha (National yodgorligi) ertalab soat 6 dan 11 gacha oʻtkaziladi. Avtomashinasiz harakatlanish kuni rasmiy ravishda boʻlmasa-da, har yili Isroilda Yom Kipurga rioya qilgan holda transportlar 24 soatdan koʻproq vaqt davomida toʻxtaydi (tezkor transport vositalaridan tashqari). Bu barcha motorli transport vositalarini, shu jumladan avtomobillar va jamoat transportini (avtobuslar, poyezdlar, taksilar, samolyotlar va boshqalar) oʻz ichiga oladi. Oʻsha kuni Isroilda azot oksidining havoni ifloslantirishi 99 foizga kamaydi. Tarixi va jadvali. Birinchi oʻn yil. Atrof-muhit transporti assotsiatsiyasi Yashil transport haftaligining birinchi seshanba kuni (taxminan 17-iyun) har yili avtomobilsiz harakatlanish kuni uchun belgiladi. 2000-yilda 22-sentabrni dastlab Yevropa Komissiyasi homiyligida tashkil etilgan umumyevropa kuni sifatida, keyin esa xalqaro kengaytmalar bilan oʻtkaziladigan mustaqil kunga aylantirishga kelishib olindi. Bu kunlarda piyodalar, velosipedlar, jamoat transporti va barqaror transportning boshqa shakllari ragʻbatlantiriladi. Odamlar kamroq mashinalar bilan oʻz shahri qanday koʻrinishga ega boʻlishi va buni amalga oshirish uchun nima kerakligi haqida bilishlari mumkin. Advokatlarning taʼkidlashicha, 1500 ta shaharda 100 milliondan ortiq odam Xalqaro avtomobilsiz harakatlanish kunni nishonlaydi, garchi kunlarda va oʻzlari tanlagan usullarda farq boʻlsa-da. Chunki aniq bir tartib tasdiqlanmagan. Avtomobilsiz harakatlanish kun harakatining birinchi oʻn yilligida (1994—2005) dunyo yuzlab shaharlar bu yondashuvni juda boshqacha sharoitlarda sinab koʻrganini koʻrdi, baʼzilari yaxshi, baʼzilari shubhasiz yomon natija keltirdi. Bu soha faollari qanday yutuqlarga erishilgani bilan qiziqdilar. Ular, hech boʻlmaganda, shaharning baʼzi qismlarida kamroq mashinalar va ehtimol kamroq baxtsiz hodisalar bilan yoqimli kun oʻtkazish mumkinligini ilgari surishdi, ammo bu yakuniy natija emas deb hisoblashdi. Ular uchun avtomobillarsiz harakatlanish kunining maqsadi boshidanoq kichik bir qadam boʻlib xizmat qilish edi, bu esa shahar miqyosida yanada barqaror harakatlanish tizimi tomon tizimli oʻzgarishlarning ancha katta va ulugʻvor jarayonining rivojlanishida xizmat qilgan edi. Jadvalda baʼzi muhim voqealar. Quyidagi xronologiya soʻnggi oʻn yilliklardagi baʼzi asosiy voqealarni koʻrsatadi. Bu yerda yoritilmagan juda koʻp shaharlar va voqealar ham mavjud. Avtomobilsiz harakatlanishga chaqiriq. 1994-yilda „Avtomobilsiz harakatlanishga chaqiriq“ shahar, mahalla yoki maʼlum guruhlar uchun qiyinchilik tugʻdirdi: Bu kunda avtomobil haydovchilari qaysidir maʼnoda „davolanishi“ kerak deb hisoblanilgan. Tashkilotchilar buni avtoulov haydovchilarning hech boʻlmaganda bir muddat mashinasiz qolishiga imkon yaratiladi, deb hisoblashdi.