Maneki-neko. Maneki-neko (招き猫, lit. bit. „oʻziga chaqiruvchi mushuk“) — yaponlarning oddiy haykalchasi, koʻpincha egasiga omad keltiradi deb ishoniladi. Bugungi kunda ular odatda keramika yoki plastmassadan tayyorlanadi. Haykalchada mushuk, anʼanaga koʻra, panjasida yapon iyerogliflari yozilgan xalqani koʻtargan holda tasvirlanadi. Haykalchalar koʻpincha doʻkonlarda, restoranlarda, pachinko salonlarida, kimyoviy tozalash joylarida, kir yuvish xonalarida, barlarda, kazinolarda, mehmonxonalarda, tungi klublarda va boshqa korxonalarda, odatda kirish eshigi yaqiniga joylashtiriladi. Baʼzi zamonaviy "maneki-neko" qoʻgʻirchoqlari asta-sekin oldinga va orqaga harakatlanadigan mexanik panja bilan jihozlangan. "Maneki-neko" turli xil ranglar va uslublarda tasvirlanadi va mushuk holatiga koʻra bir-biridan farqlanadi. Umumiy ranglar oq, qora, qizil va oltin rangdir. Haykallardan tashqari, kalit zanjirlar, pul yigʻishga moʻljallangan puldonlar (kopilka), havo spreyi, kostryulkalar va boshqa koʻplab vositalari ham "maneki-neko" shaklida yasaladi. "Maneki-neko" baʼzan oddiygina „omadli mushuk“ deya ataladi. Umumiy xususiyatlari. "Maneki-neko" anʼanaviy tarzda oʻtirgan holda, qoʻlida koban tangasini ushlab, bir panjasini koʻtargan holda tasvirlanadi. Baʼzi gʻarbliklar uchun (italiyaliklar, ispanlar va yunonlar bundan mustasnodir) goʻyo "maneki-neko" imo qilishdan koʻra qoʻllarini silkitayotgandek koʻrinishi mumkin. Bu baʼzi gʻarbliklar va yaponiyaliklar tomonidan tan olingan imo-ishoralar va tana tilidagi farq bilan bogʻliq holatdir. Yapon imo-ishorasi qoʻlni yuqoriga koʻtarish, kaftni pastga tushirish va barmoqlarni qayta-qayta pastga va orqaga bukish orqali amalga oshiriladi, shuning uchun mushukning koʻrinishi ana shunday tarzda tasvirlanadi. Baʼzi Gʻarb bozorlari uchun maxsus ishlab chiqarilgan "maneki-nekolar" mushukning panjasi yuqoriga qaragan holda, koʻpchilik gʻarbliklarga tanish boʻlgan imo-ishoralarni aks ettirgan shaklda ishlab chiqariladi. "Maneki-nekoni" oʻng yoki chap panjasi koʻtarilgan holdagi koʻrinishda (va baʼzan ikkalasini ham) ham uchratish mumkin. Oʻng va chap koʻtarilgan panjaning ahamiyati vaqt va joyga qarab farq qiladi. Chap panjasi koʻtarilgan haykal koʻproq mijozlarni jalb qiladi, oʻng panjasi esa koʻproq pul keltiradi. Shu sababli, chap panjasi biznes uchun, oʻng panjasi esa uy-yumushlari uchun, deya tariflanadi. Batareya va quyosh energiyasi bilan ishlaydigan "maneki-neko" — bu zamonaviy iteratsiya qoʻgʻirchogʻi hisoblanadi. Ranglar. Dastlab, "maneki-neko" oq rang bilangina tasvirlangan, ammo yillar davomida Feng Shui dizaynlari bilan turli kombinatsiyalarda ham yaratilish fikri paydo boʻldi. Asl oq rang omad tilash va umumiy maʼnoda omadga erishish maqsadida, qora esa yomonlikdan saqlash, qizil — sogʻlik, sariq yoki oltin rang — boylik, pushti — romantika singari maʼnolarni anglatadi. Tarkibi. "Maneki-nekoning" antiqa namunalari oʻyilgan yogʻoch, tosh va metalldan, qoʻlda ishlangan chinni yoki quyma temirdan tayyorlanishi mumkin. Kelib chiqishi. Tarixi. "Maneki-neko" Tokioda (oʻsha paytda Edo deb nomlangan) paydo boʻlgan deya taxmin qilinadi, baʼzilari esa bu voqea Kiotoda sodir boʻlganligini taʼkidlaydilar. "Maneki-neko" birinchi marta Yaponiyada, Edo davrining oʻrtalarida paydo boʻlgan. "Maneki-neko" haqidagi eng qadimgi yozuvlar Bukō nenpyoning (Edo xronologiyasi) 1852-yildagi yozuvlarida uchraydi. Utagava Hiroshigening 1852-yilda chizilgan „Joruri-machi Hanka no zu“ ukiyoe rasmida ham Tokiodagi Senso ibodatxonasida sotilayotgan maneki-nekoning bir turi "Marushime-neko", tasvirlangan. 1876-yilda, Meiji davrida, bu haqda gazeta maqolasida aytib oʻtilgan va bu vaqt ichida Osakadagi ziyoratgohda kimono kiygan "maneki-neko" qoʻgʻirchoqlari tarqatilganligi haqida dalillar mavjud. 1902-yildagi "maneki-neko" reklamasi asrning boshiga kelib ular mashhur boʻlganligini koʻrsatadi. Bundan tashqari, "maneki-nekoning" aniq kelib chiqishi davri va joyi noaniqligicha qolgan. Baʼzilar "maneki-nekoning" imo-ishorasi bilan yuzini yuvayotgan mushuk oʻrtasidagi oʻxshashlik borligini taʼkidlaydilar. Yaponlarda mushuk yuzini yuvayotgani yaqin orada mehmon kelishini anglatadi, degan aqida bor. Bu eʼtiqod, oʻz navbatida, mushuk yuzini yuvsa, yomgʻir yogʻadi, degan qadimgi Xitoy maqoliga bogʻliq boʻlishi ham mumkin. Shunday qilib, yuzini yuvayotgan mushukning qiyofasi xaridorlarni jalb qiladi, degan ishonch tufayli ham ular shu koʻrinishda tasvirlangan boʻlishi mumkin. Xitoyning Tang sulolasi asoschisi Duan Chengshi (803?-863) o‘zining „"Miscellaneous Morsels from Youyang (Youyangdan turli morsellar)"“ asarida shunday yozgan edi: „Agar mushuk panjasini quloqlari ustiga ko‘tarib, yuzini yuvsa, homiylar keladi“. Quloqlarini yuvayotgan mushuk haykallarining (garchi uslubi "maneki-nekodan" juda farq qilsa-da) Shimoliy Vey sulolasi davriga (milodiy 386-534) tegishlilari ham topilgan. Bir hikoyaga koʻra, doʻkonning (yoki mehmonxona, taverna, ibodatxona va boshqalar) qashshoq rahbari oʻzini boqishga zoʻrgʻa pul topayotganligiga qaramay, doʻkoniga kelgan och, qarovsiz mushukni himoyasiga oladi va unga gʻamxoʻrlik qiladi. Minnatdorchilik sifatida mushuk doʻkon oldida oʻtirib, xaridorlarni chaqiradi va shu bilan xayriya qilgan doʻkon egasiga mukofot sifatida farovonlik keltiradi. Shundan buyon, „omad chaqiruvchi mushuk“ kichik biznes vakillari uchun omad timsoli boʻlib kelgan. Ommaviy madaniyatda. Xitoy va Vetnam jamoalarida (jumladan, Qoʻshma Shtatlardagi Chinatownlarda) mashhurligi tufayli, "maneki-neko" koʻpincha yaponiyaliklarga emas, balki xitoyliklarga tegishli qoʻgʻirchoq degan xato fikr mavjud, shuning uchun ham, maneki-neko baʼzan „Xitoy baxt mushugi“ deb ataladi yoki "jīnmāo" („oltin mushuk“) nomi ham qoʻllanadi. Bu mushuk qoʻgʻirchogʻi Xitoyda ham keng tarqalgan (; milliy xitoychada: 招財貓; oʻqilishi:zhāocáimāo). Meowth nomli "Pokemon" qahramoni "maneki-nekoga" asoslangan holda ishlab chiqilgan. Netta Eurovision 2018 qoʻshiq tanlovida "maneki-nekoga" toʻla ikki devor oldida oʻzining „Toʻy“ qoʻshigʻini ijro etgan. U finalda 529 ball to‘plagan holda g‘olib bo‘lgan. Lucky Cat (Omadli mushuk) Lollaning "maneki-neko" shaklidagi koʻrinishi "Lollapalooza" musiqa festivalining ramziga aylangan. Ilmiy fantastika muallifi Bruce Sterling „Maneki Neko“ nomli qisqa hikoyasini yozgan, mazkur hikoya birinchi marta 1998-yil may oyida "The Magazine of Fantasy & Science Fiction" jurnalida chop etilgan.