Antarktika shartnomasi. Antarktika shartnomasi - bu Antarktika mintaqasini demilitarizatsiya qilish, undan faqat tinch maqsadlarda foydalanish va yadro qurolidan xoli hududga aylantirishni nazarda tutuvchi kelishuv hisoblanadi. Antarktika shartnomasi 1959-yil 1-dekabrda Vashingtonda tuzilgan va 1961-yil 23-iyunda 13 ta davlat, keyin dastlabki ishtirokchilar tomonidan imzolanganidan keyin kuchga kirdi. Maqsadi. Shartnomaning asosiy maqsadi Antarktidadan butun insoniyat manfaatlari yoʻlida foydalanishni ta’minlashdan iborat. U ilmiy tadqiqotlar erkinligini taʼminlaydi va xalqaro hamkorlikni ragʻbatlantiradi. Antarktidada har qanday yadroviy portlashlar va radioaktiv materiallarni utilizatsiya qilish taqiqlanadi. 1982-yilda Antarktika shartnomasi tizimining bir qismi va IX-moddani amalga oshirish doirasida Antarktika dengiz tirik resurslarini saqlash toʻgʻrisidagi konvensiya (CCAMLR) kuchga kirdi. Ushbu Konvensiya qoidalarini amalda qoʻllash CCAMLR komissiyasi tomonidan tartibga solinadi, uning qarorgohi Avstraliyaning Tasmaniya shtatidagi Xobart shahrida joylashgan. Shartnoma taraflarining tasnifi. 2010-yil yanvar holatiga koʻra 46 ta davlat shartnoma aʼzosi boʻlib, ulardan 28 tasi maslahatchi tomonlardir. Shartnomaga nisbatan ekspertlar mamlakatlarning uchta guruhini ajratib koʻrsatishadi: Antarktidaning minerallar masalasi. Taxmin qilinganidek, Antarktidada koʻmir, temir rudasi, mis, rux, nikel, qoʻrgʻoshin va boshqa foydali qazilmalarning keng konlari mavjud. Biroq, Antarktida shelfidagi neft va gaz zaxiralari eng katta amaliy qiziqish uygʻotadi. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, faqat Ross dengizi mintaqasida taxminan 50 milliard barrel neft va 100 trillion kub metrdan ortiq gaz mavjud. 1988-yilda Antarktika shartnomasi ishtirokchilari kon qazib olish imkoniyatini muhokama qilishga urinib koʻrdilar va konvensiya qabul qildilar. Biroq, u hech qachon kuchga kirmadi va 1991-yilda Madrid protokoli bilan almashtirildi, u 1998-yilda kuchga kirdi. Antarktidada har qanday foydali qazilmalarni qazib olishni taqiqlaydi. Ammo bu taqiq cheksiz emas: protokol matni kuchga kirganidan keyin 50 yil oʻtgach, 2048-yilda qayta koʻrib chiqilishi kerak.