Dilmaçoğulları bekligi. Dilmaçoğulları bekligi () — 1085-1191-yillar orasida Bitlis, Erzen va tutash hududlarda hukmronlik qilgan markazi Bitlis boʻlgan Onadoʻlidagi turk-islom bekligi. Beklikning asoschisi Dilmaçoğlu Mehmed Bey (1085-1104) Saljuqiylar imperiyasi sultoni Alp Arslonning qomondonlaridan biri boʻlgan. Asos solingan vaqtida Saljuqiylar imperiyasiga bogʻliq hudud sifatida boshqarilgan Dilmaçoğulları bekligi Toğan Arslan (1104-1137) davrida eng porloq davrlarini yashadi. Dilmaçoğulları Saltuklu bekligi va Artuklu bekligi bilan xristianlar va gruzinlarga qarshi jang qildilar. Beklikka asos solinishi va tugatilishi. Beklikning asoschisi Dilmaçoğlu Mehmed Bey sulton Alp Arslon davrida Bekçioğlu Afşın, Ahmed Şâh kabi turkman beklari bilan Vizantiya imperiyasi hokimiyati ostidagi Onadoʻliga hujumlar uyushtirgan. Malazgirt jangidan ishtirok etgan Dilmaçoğlu Mehmed Bey Saljuqiylarning Halabga qilgan harbiy yurishlarida ishtirok etdi. 1085-yilda Diyorbakir fath etilganidan soʻng, Bitlis va Ahlat ham egallandi. Shundan soʻng, Bitlis va tutash hududlar Dilmaçoğlu Mehmed Beyga iqto sifatida hadya etildi. Bu voqea orqali Dilmaçoğulları bekligiga asos solindi. Dastlab beklik Koʻbiya sultoni Kılıç Arslanga, soʻngra Ahlatşahlar bekligiga vassal boʻldi. Keyinchalik Togan Arslan Artuklu begi İl Gazîga tobeligini bildirib, xristianlar va gruzinlarga qarshi birgalikda janglar olib borishgan. Hüsâmeddîn Kurt davrida (1137-1143) Iroq saljuqiylari sultoni Mes’ûd ukasi Selçuk-şâhga Ahlat, Malazgirt va Erzenni iqto sifatida hadya qilgan. Selçuk-şâh by hududlarda xalqqa qilgan zulmi bilan tarixda qolgan. 1192-yilda Ahlatşahlar bekligidan Begtemur Bitlisi bosib olganidan soʻng, bu hududlarda Dilmaçoğullarıning hukmronligi butunlay tugatildi. Erzen va unga tutash hududlarda Dilmaçoğulları bekligi XIV asrga qadar humkronlik qilganligi taxmin qilinadi. Katta ehtimol bilan ushbu beklik Oq qoʻyunlilar davrida butunlay yoʻq boʻlib ketgan.