Ra (quyosh xudosi). Ra qadimgi Misrning quyosh xudosi edi . Beshinchi sulola davrida miloddan avvalgi 25 va 24- asrlarda u qadimgi Misr dinidagi eng muhim xudolardan biriga aylangan, birinchi navbatda peshin quyoshi xudosi ekanligi bilan ajralib turadi. Ra yaratilgan dunyoning barcha qismlarida: osmonda, Yerda va yer osti dunyosida hukmronlik qiladi deb ishonilgan. U quyosh, tartib, shohlar va osmon xudosi edi. Ra lochin sifatida tasvirlangan va osmon xudosi Horus bilan oʻxshash xususiyatlarga ega edi. Baʼzida ikkala xudo Ra-Xoraxti, " "Ikki ufqning Horus boʻlgan Ra" " sifatida birlashtirildi. Yangi Qirollikda xudo Amun ulugʻvorlikka koʻtarilganida, u Amun-Ra sifatida Ra bilan birlashdi. Raning timsoli boʻlgan Mnevis buqasiga sigʻinish markazi Heliopolisda boʻlgan va shahar shimolida qurbonlik qilinadigan buqalar uchun dafn qilish joyi boʻlgan. Hayotning barcha shakllari Ra tomonidan yaratilgan deb ishonilgan. Baʼzi hisoblarda odamlar Raning koʻz yoshlari va teridan yaratilgan, shuning uchun misrliklar oʻzlarini „Raning qoramoli“ deb atashadi. Samoviy sigir haqidagi afsonada insoniyat Raga qarshi qanday fitna uyushtirgani va ularni jazolash uchun Sexmet maʼbudasini oʻzining koʻzi sifatida yuborganligi haqida hikoya qilinadi. Diniy rollar. Quyosh yaratuvchi sifatida. Quyosh hayot beruvchi, inson tomonidan ishlab chiqarilgan ekinlarning pishishini nazorat qiladi. Quyoshning hayot beruvchi fazilatlari tufayli misrliklar quyoshga xudo sifatida sigʻinishgan. Koinotning yaratuvchisi va hayot beruvchi, quyosh yoki Ra hayot, issiqlik va oʻsishni ifodalagan. Odamlar Rani asosiy xudo, koinotning yaratuvchisi va hayot manbai deb bilishganligi sababli, u ularga kuchli taʼsir koʻrsatdi, bu esa uni Misr xudolarining eng koʻp topinadiganlaridan biri boʻlishiga olib keldi va hatto Xudolar Shohi deb hisoblandi. . Misr tarixining dastlabki davrida uning taʼsiri butun mamlakat boʻylab tarqalib, shakl va nom jihatidan bir nechta vakilliklarni olib keldi. Eng keng tarqalgan shakl birikmalari Atum (uning inson qiyofasi), Khepri (qoʻngʻiz qoʻngʻizi) va Horus (lochin). U odatda lochin boshli odamning koʻrinishi boʻlib, bu uning boshqa osmon xudosi Horus bilan uygʻunligi bilan bogʻliq. Uning boshining tepasida kobra bilan quyosh diski oʻtiradi, bu koʻplab afsonalarda Raning koʻzini ifodalaydi. Vaqtning boshida, betartiblikdan boshqa hech narsa boʻlmaganida, koinotni toʻldirgan Nunning suvli massasida quyosh xudosi yolgʻiz edi. „U Nunda yolgʻiz qolganida men Atumman, tong otganida, u oʻzi qilgan narsaga hukmronlik qila boshlaganida men Raman“. Ushbu parcha Atum qanday qilib tartibsizlikdan hamma narsani inson qiyofasida yaratganligi va keyin Ra odamlar va ilohiy mavjudotlar birga yashagan Yer ustidan hukmronlik qila boshlagani haqida gapiradi. U havo xudosi Shu va namlik maʼbudasi Tefnutni yaratdi. Birodarlar insonning ikkita universal tamoyilini ramziy qildi: hayot va huquq (adolat). Ra hayotning barcha shakllarini yashirin ismlarini aytib, ularni mavjud boʻlishga chaqirib, yaratgan deb ishonilgan. Baʼzi rivoyatlarda odamlar Raning koʻz yoshlari va teridan yaratilgan ham deyilgan. Bir afsonaga koʻra, Yerning birinchi qismi quyosh xudosi uni Nunning suvli massasidan chaqirganida paydo boʻlgan. Samoviy sigir haqidagi afsonada (osmon ulkan sigir, maʼbuda Meht-urt deb hisoblangan) insoniyatning Raga qarshi fitna uyushtirgani va ularni jazolash uchun Sexmet maʼbudasi sifatida koʻzini qanday yuborgani haqida hikoya qilinadi. . Ra kuchining kengayishi koʻpincha quyosh xudosining ayol versiyalari boʻlgan Raning koʻzi sifatida koʻrsatildi. Raning uchta qizi Bastet, Sexmet va Xathor bor edi, ularning barchasi Raning koʻzi hisoblangan va ular oʻz qasosini olishga intilardi. Sekhmet Raning koʻzi boʻlib, Raning koʻzidagi olov tomonidan yaratilgan. U zoʻravonlik qildi va Raga xiyonat qilgan odamlarni oʻldirish uchun yuborildi, lekin xotirjam boʻlgach, u yanada mehribon va kechirimli maʼbuda Hathorga aylandi. Sexmet kuchli jangchi va himoyachi boʻlgan, mushuk sifatida tasvirlangan Bastet esa yumshoq va tarbiyali boʻlgan. Yer osti dunyosida. Ra Atetda, "Mandjet" (Millionlab yillar qayigʻi) yoki ertalabki qayiq va "Mesektet" yoki kechki qayiq deb nomlangan ikkita quyosh barkasida sayohat qiladi deb oʻylangan. Bu qayiqlar uni osmon va "Duat" boʻylab sayohatga olib chiqdi — oʻn ikki soatlik tun, bu ham Misrning tom maʼnodagi yer osti dunyosi. Ra "Mesektetda boʻlganida", u qoʻchqor boshi shaklida edi Ra oʻzining quyoshli qayigʻida sayohat qilganida, unga boshqa xudolar, jumladan Sia (idrok) va Xu (buyruq), shuningdek, Heka (sehrli kuch) hamroh boʻlgan. Baʼzida Ennead aʼzolari unga sayohatda yordam berishdi, jumladan Apofis ilonini yengib chiqqan Set va yer osti yirtqich hayvonlaridan himoyalangan Mehen . Ra yer osti dunyosida boʻlganida, u oʻzining barcha shakllarini ziyorat qilardi. Apofis, betartiblik xudosi ("isfet") ulkan ilon boʻlib, u har kecha quyosh qayigʻini isteʼmol qilish yoki gipnotik nigoh bilan toʻxtatib turish orqali sayohatini toʻxtatishga harakat qilgan. Kechqurun misrliklar Ra Atum yoki qoʻchqor shaklida oʻrnatilganiga ishonishdi. Tungi qayiq uni yer osti dunyosi boʻylab olib oʻtib, qayta tugʻilishiga tayyorgarlik koʻrish uchun sharqqa qaytib ketardi. Ra haqidagi bu afsonalar osmon maʼbudasi Nut tomonidan quyoshning qayta tugʻilishi sifatida koʻtarilgan quyoshni ifodalagan; Shunday qilib, qayta tugʻilish va yangilanish kontseptsiyasini Raga bogʻlash va uning yaratuvchi xudo sifatidagi rolini kuchaytirish. Ra yer osti dunyosida boʻlganida, u oʻliklarning xudosi Osiris bilan birlashdi. Ikonografiya. Ra shoxlari orasidagi quyosh diski bilan bezatilgan lochin sifatida tasvirlangan, uning atrofida kobra va osmon xudosi Horus bilan oʻrtoqlashgan . Ra turli shakllarda ifodalangan. Boshqa keng tarqalgan shakllar — qoʻngʻiz boshli odam (uning Khepri shaklida) yoki qoʻchqor boshli odam. Ra, shuningdek, toʻla tanali qoʻchqor, qoʻngʻiz, feniks, olmon, ilon, buqa, mushuk yoki sher va boshqalar sifatida tasvirlangan. U yer osti dunyosida eng koʻp qoʻchqor boshi bilan tasvirlangan. Bu shaklda Ra „gʻarbiy qoʻchqor“ yoki „haramini boshqaradigan qoʻchqor“ sifatida tasvirlangan. Baʼzi adabiyotlarda Ra oltin goʻshti, kumush suyaklari va lapis lazuli sochlari bilan qarigan shoh sifatida tasvirlangan. Ibodat qilish. Raning asosiy diniy markazi "Iunu" ustunlar joyi" boʻlib, keyinchalik Ptolemey qirolligida Heliopolis va bugungi kunda Qohira chekkasida joylashgan. U mahalliy quyosh xudosi Atum bilan aniqlangan. Atum yoki Atum-Ra sifatida u Shu va Tefnut, Geb va Nut, Osiris, Set, Isis va Neftisdan iborat Enneadning („Toʻqqiz“) yaratuvchisi va birinchi mavjudoti hisoblangan. Grigorian taqvimida 26-may kuni „Raning qabul qilinishi“ bayrami nishonlandi. Raning mahalliy dini taxminan Ikkinchi suloladan boshlab oʻsishni boshladi va uni quyosh xudosi sifatida tasdiqladi. Toʻrtinchi sulolaga kelib, fir’avnlar „Raning oʻgʻillari“ deb nomlangan Yerdagi Raning namoyon boʻlishi sifatida koʻrilgan. Beshinchi sulolada, Ra davlat xudosiga aylanganda va fir’avnlar uning sharafiga maxsus tekislangan piramidalar, obelisklar va quyosh ibodatxonalarini qurganlarida, unga sigʻinish ommaviy ravishda oshdi. Beshinchi sulola hukmdorlari oʻz izdoshlariga Raning oʻgʻillari va Heliopolis oliy ruhoniyining xotini ekanliklarini aytishdi. Bu fir’avnlar Misrning koʻp pullarini quyoshli ibodatxonalarga sarflaganlar. Birinchi Piramida matnlari paydo boʻla boshladi, bu Raga fir’avnning Duat (er osti dunyosi) boʻylab sayohatida tobora koʻproq ahamiyatga ega boʻldi. Oʻrta Qirollik davrida Ra tobora koʻproq boshqa bosh xudolar, ayniqsa Amun va Osiris bilan bogʻlangan va birlashgan. Misrning Yangi Qirolligi davrida Raga sigʻinish yanada murakkab va buyukroq boʻlib qoldi. Qabrlarning devorlari Raning yer osti dunyosi boʻylab sayohatini tasvirlaydigan juda batafsil matnlarga bagʻishlangan edi. Ra quyoshli qayiqda oʻliklarning ruhlari bilan tiriklarning ibodatlari va marhamatlarini olib yurishi aytilgan. Raning quyosh bilan qarishi haqidagi gʻoya Yangi Qirollikning yuksalishi davrida yanada ommalashdi. Koʻpgina ibodatlar madhiyalar, ibodatlar va afsunlarni oʻz ichiga oladi, bu Ra va quyoshli qayiq Apepni engishga yordam beradi. Rim imperiyasida nasroniylikning kuchayishi Raga sigʻinishga chek qoʻydi. Boshqa xudolar bilan munosabat. Xudolar Ra bilan birlashdilar. Misrning eng koʻp topinadigan xudolari singari, Raning oʻziga xosligi koʻpincha boshqa xudolar bilan birlashtirilib, xudolar oʻrtasida oʻzaro bogʻliqlikni tashkil etdi.