Kompyuter tarmogʻi. Kompyuter tarmogʻi, EHM tarmogʻi – axborotlarni uygʻunlashtirib almashinish maqsadida uzatish liniyalari orqali bogʻlangan alohida kompyuterlar majmui. Har qaysi axborot isteʼmolchisiga axborotlar zahiralari (maʼlumotlar bazasi, protsessor, xotira va hokazo)dan birgalikda foydalanish uchun qoʻshimcha imkoniyat yaratadi. Kichik hudud (korxona, tashkilot) doirasida foydalaniladigan kompyuter tarmogʻi lokal (mahalliy), keng hudud (oʻlka, davlat, qitʼa va boshqalar)ni qamrab oladigan kompyuter tarmogʻi global (umumlashgan) deb ataladi Tarixi. c Foydalanish. Kompyuter tarmoqlari "elektron pochta", lahzali xabar almashish, "onlayn chat", "ovozli" va "video qoʻngʻiroqlar" va "video konferentsiya" kabi turli xil elektron usullardan foydalangan holda foydalanuvchilarning bir-biri bilan muloqot qilish usullarini yaxshilaydi. Tarmoqlar, shuningdek, hisoblash resurslarini almashish imkonini beradi. Masalan, foydalanuvchi hujjatni umumiy printerda chop etishi yoki umumiy saqlash qurilmalaridan foydalanishi mumkin. Bundan tashqari, tarmoqlar fayllar va maʼlumotlarni almashish imkonini beradi, bu esa vakolatli foydalanuvchilarga boshqa kompyuterlarda saqlangan maʼlumotlarga kirish imkonini beradi. Taqsimlangan hisoblashlar birgalikdagi vazifalarni bajarish uchun tarmoqdagi bir nechta kompyuterlarning resurslaridan foydalanadi. Xavfsizlik. Kompyuter tarmoqlari, shuningdek, xavfsizlik xakerlari tomonidan tarmoqqa ulangan qurilmalarda kompyuter viruslari yoki kompyuter qurtlarini joylashtirish yoki ushbu qurilmalarning xizmat koʻrsatishni rad etish hujumi orqali tarmoqqa kirishini oldini olish uchun ishlatiladi. Tarmoq xavfsizligi. Tarmoq xavfsizligi kompyuter tarmogʻi va uning tarmoqdan foydalanish mumkin boʻlgan resurslariga ruxsatsiz kirish, notoʻgʻri foydalanish, oʻzgartirish yoki rad etishning oldini olish va nazorat qilish uchun tarmoq administratori tomonidan qabul qilingan qoidalar va siyosatlardan iborat. Tarmoq xavfsizligi korxonalar, davlat idoralari va jismoniy shaxslar oʻrtasidagi kundalik tranzaksiyalar va aloqalarni taʼminlash uchun davlat va xususiy "kompyuter tarmoqlarida" qoʻllanadi. Tarmoq nazorati. Tarmoq kuzatuvi – bu Internet kabi kompyuter tarmoqlari orqali uzatiladigan maʼlumotlarning monitoringi. Monitoring koʻpincha yashirin tarzda amalga oshiriladi va hukumatlar, korporatsiyalar, jinoiy tashkilotlar yoki shaxslar tomonidan yoki ularning iltimosiga binoan amalga oshirilishi mumkin. Bu qonuniy boʻlishi mumkin yoki boʻlmasligi mumkin va sud yoki boshqa mustaqil agentlik ruxsatini talab qilishi yoki talab qilmasligi mumkin. Kompyuter va tarmoq nazorati dasturlari bugungi kunda keng tarqalgan boʻlib, deyarli barcha Internet-trafik noqonuniy faoliyatni aniqlash uchun kuzatilmoqda yoki kuzatilishi mumkin. Kuzatuv hukumatlar va huquq-tartibot idoralari uchun ijtimoiy nazoratni saqlash, tahdidlarni tan olish va nazorat qilish hamda jinoiy faoliyatning oldini olish yoki tergov qilish uchun juda foydali. "Total Information Awareness" dasturi, yuqori tezlikdagi kuzatuv kompyuterlari va biometrik dasturlar kabi texnologiyalar va „Huquqni muhofaza qilish organlari uchun aloqalarga yordam berish toʻgʻrisida“gi qonun kabi dasturlarning paydo boʻlishi bilan hukumatlar endi fuqarolar faoliyatini kuzatishda misli koʻrilmagan qobiliyatga ega. Biroq, koʻplab fuqarolik huquqlari va shaxsiy daxlsizlik guruhlari, masalan, Chegara bilmas muxbirlar, "Elektron chegara jamgʻarmas"i va "Amerika fuqarolik erkinliklari ittifoqi" fuqarolar ustidan kuzatuv kuchayishi cheklangan siyosiy va shaxsiy erkinliklarga ega boʻlgan ommaviy kuzatuv jamiyatiga olib kelishi mumkinligidan xavotir bildirdi. Bu kabi qoʻrquvlar "Hepting v." AT&T kabi sud jarayonlariga olib keldi. Anonymous xakerlik guruhi hukumat veb-saytlarini buzib kirishdi, ular „ajoyib kuzatuv“ deb hisoblagan narsaga norozilik bildirishdi. Uchidan oxirigacha shifrlash. End-to-end shifrlash (E2EE) – bu aloqa qiluvchi ikki tomon oʻrtasida harakatlanadigan maʼlumotlarni uzluksiz himoya qilishning raqamli aloqa paradigmasi. Bu maʼlumotlarni shifrlashdan kelib chiqadigan tomonni oʻz ichiga oladi, shuning uchun faqat moʻljallangan oluvchi uchinchi shaxslarga bogʻliq boʻlmagan holda uni parolini hal qilishi mumkin. Oxir-oqibat shifrlash vositachilar, masalan, Internet-provayderlar yoki amaliy xizmat koʻrsatuvchi provayderlar aloqalarni oʻqish yoki buzishdan saqlaydi. Oxir-oqibat shifrlash odatda maxfiylik va yaxlitlikni himoya qiladi. Bitta-end shifrlash misollari orasida veb-trafik uchun HTTPS, elektron pochta uchun PGP, lahzali xabar almashish uchun OTR, telefoniya uchun ZRTP va radio uchun TETRA kiradi. Odatda serverga asoslangan aloqa tizimlari uchdan oxirigacha shifrlashni oʻz ichiga olmaydi. Ushbu tizimlar faqat mijozlar va serverlar oʻrtasidagi aloqalarni himoya qilishni kafolatlashi mumkin, aloqa qiluvchi tomonlarning oʻzlari oʻrtasida emas. E2EE boʻlmagan tizimlarga Google Talk, Yahoo Messenger, Facebook va Dropbox misol boʻla oladi. Yakuniy shifrlash paradigmasi aloqaning soʻnggi nuqtalarida mijozlarning texnik ekspluatatsiyasi, sifatsiz tasodifiy sonlar generatorlari yoki kalitlarni saqlash kabi xavflarni toʻgʻridan-toʻgʻri hal qilmaydi. E2EE shuningdek, soʻnggi nuqtalarning identifikatorlari va yuborilgan xabarlarning vaqti va miqdori kabi narsalarga taalluqli trafik tahliliga ham murojaat qilmaydi. SSL/TLS. 1990-yillarning oʻrtalarida Butunjahon Internetda elektron tijoratning joriy etilishi va tez oʻsishi autentifikatsiya va shifrlashning qandaydir shakllari zarurligini yaqqol koʻrsatdi. Netscape yangi standartda birinchi suratni oldi. Oʻsha paytda dominant veb-brauzer Netscape Navigator edi. Netscape xavfsiz soket qatlami (SSL) deb nomlangan standart yaratdi. SSL sertifikatga ega serverni talab qiladi. Mijoz SSL bilan himoyalangan serverga kirishni soʻrasa, server sertifikat nusxasini mijozga yuboradi. SSL mijozi ushbu sertifikatni tekshiradi (barcha veb-brauzerlar oldindan yuklangan ildiz sertifikatlarining toʻliq roʻyxati bilan birga keladi) va agar sertifikat tekshirilsa, server autentifikatsiya qilinadi va mijoz sessiyada foydalanish uchun simmetrik kalitli shifrni muhokama qiladi. Seans endi SSL server va SSL mijozi oʻrtasida juda xavfsiz shifrlangan tunnelda.