Kamponotus. Camponotus, yoki duradgor chumolilar () — Formisina (Formicinae) turkumidagi chumolilarning eng katta turi. 1000 ga yaqin turi mavjud. Tavsifi. Tur dunyoning barcha zoogeografik mintaqalarida butun dunyo boʻylab tarqalgan. Asosan oʻrmonlarda yashaydi, lekin choʻllarda ham uchraydi (masalan, Camponotus turkestanicus va Camponotus turkestanus). Camponotus — dunyodagi eng keng tarqalgan chumoli turi. Duradgor chumolilar (Yogʻoch qurtlari) sifatida tanilgan ( Holzameisen; shved. Hastmyror), koʻplab turlar oʻz uyalarini yogʻochda quradilar. Hammasi boʻlib "Camponotus" jinsi 1000 ga yaqin turlarni birlashtiradi. Dunyodagi bu turga tegishli eng katta chumolilardan biri Camponotus gigas hisoblanib, uzunligi 3 sm ga etadi. Yuqori jagʻlari uchburchak shaklida. Urg‘ochilar, ishchilar va erkaklarda paypaslagichlari 6 ta segmentdan, lab palplari esa 4 ta bo‘lakdan iborat. Koʻkrak va qorin boʻshligʻi orasidagi sopi vertikal shkalaga ega boʻlgan bitta segmentdan (petiolus) iborat. Nishi yoʻq. Endosimbiotik bakteriyalar "Blochmannia" ("Enterobacteriaceae") turning bir nechta aʼzolarida uchraydi, ular ozuqaviy biosintetik funktsiyalarni bajaradilar. Ular birinchi marta 1882-yilda "Camponotus" chumolilarining oʻrta ichak epiteliysining bakteriotsitar hujayralarida topilgan. Hozirda ular nafaqat ichak hujayralarida, balki ayollarning tuxumdonlarida ham qayd etilgan. Qadimgi ishchi chumolilarda endosimbiontlar soni kamayadi. Genetika. turining genomi 0,31 pg (C qiymati), "Camponotus pennsylvanicus turiniki" esa 0,33 pg. Sistematika. Molekulyar genetik tadqiqotlar natijalariga koʻra (Ward va boshqalarning 2016-yilgi ishlariga asoslanib) Camponotus turii 45 ta kichik avlodga boʻlingan (sobiq "Colobopsis" va "Dinomyrmex" kichik avlodlari mustaqil avlodlarga boʻlingan), Ular quyidagilar: Podrod "Dendromyrmex". Yujnaya Amerika. 6 vidov Podrod "Hypercolobopsis". 4 vida iz Brazilii Podrod "Manniella". Kuba Podrod "Myrmamblys". Bolee 50 vidov. Imeyut sxodstvo v stroenii golovi s "Colobopsis", "Pseudocolobopsis" i "Hypercolobopsis". V osnovnom tropiki Starogo Sveta, vklyuchaya Avstraliyu i Okeaniyu. "Myrmamblys" Forel, 1912 bil razdelyon na 5 podrodov (Santschi, 1926): "Myrmespera" (Afrika, gruppa "Camponotus emarginatus"), "Myrmopelta" (Afrika, gruppa "Camponotus vividus"), "Myrmotemnus" (gruppa "Camponotus moeschi"), "Paramyrmamblys" (Afrika, gruppa "Camponotus simus") i "Myrmamblys" sensu stricto (gruppa "Camponotus greeni", gruppa "Camponotus reticulatus"). Podrod "Myrmepinotus". Madagaskar Podrod "Myrmisolepis". Afrika Podrod "Myrmobrachys". Yujnaya Amerika. Okolo 50 vidov. Podrod "Myrmodirachis". Braziliya Podrod "Myrmogonia". Avstraliya Podrod "Myrmomalis". Yujnaya Amerika Podrod "Myrmonesites". Madagaskar s dopolneniyam i po. Podrod "Myrmopelta". 5 vidov iz Afriki Podrod "Myrmosericus". "Myrmosericus" Forel, 1912. V osnovnom, tropiki Starogo Sveta Podrod "Myrmostenus". Peru i Braziliya Podrod "Orthonotomyrmex". Afrika i Aziya Podrod "Paramyrmamblys" Santschi, 1926. Podrod "Paramyrmamblys" Santschi, 1926 vklyuchaet 15 vidov, iz nix 13 v tropicheskoy Afrike i 2 v Yaponii. Podrod "Thlipsepinotus". Avstraliya, Novaya Gvineya "Karavaeviya" Emeri kichik turi, 1925-yil. Janubi-Sharqiy Osiyodagi toʻquvchi chumolilar (18 tur) "Mayria kichik turi". Madagaskarda taxminan 40 ta tur msvjud. "Mayria" takson "Myrmocamelus" va "Myrmosagani" oʻz ichiga oladi. "Camponotus alamaina guruhining" turlari. Madagaskar. 2022-yildan beri "Mayria". Muhofaza holati. Bitta tur IUCN Qizil roʻyxatiga xavf ostida boʻlgan turlar roʻyxatiga kiritilgan :