Mariya Androsova-Ionova. Mariya Nikolayevna Androsova-Ionova (14 oktyabr 1864-yil, Yoqut viloyati — 1941-yil, Toshkent) – yakut eposining muallifi va ijrochisi, folklorshunos. Hayoti. Mariya Nikolayevna Androsova-Ionova 1864-yil 14-oktyabrda Yoqut viloyati, Boturu ulusi, Ikkinchi Igideyskiy ovulida tugʻilgan. Yetim qolib, bobosi qoʻlida katta boʻlgan. U 1893-yilda surgun qilingan „Narodnaya Volya“ aʼzosi V.M.Ionovga turmushga chiqqan. 1899—1910-yillarda Yakutskda, 1910–1917-yillarda Petrogradda, 1917–1922-yillarda Kiyevda yashagan. 1922–1930-yillarda u SSSR Fanlar akademiyasining Antropologiya va etnografiya muzeyida (Kunstkamera) ishlagan. U Fanlar akademiyasining Yoqut Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Nyurbinskiy va Vilyuyskiy viloyatlaridagi ekspeditsiyalarida qatnashgan. Mariya Nikolayevna Androsova-Ionova umrining soʻnggi yillarini Moskvada oʻtkazgan. Ulugʻ Vatan urushi boshlanishi bilan evakuatsiya qilingan va 1941-yilda Toshkentda vafot etgan. Oilasi. V.M.Ionov bilan nikohidan toʻrt farzand tugʻilgan, ikkita oʻgʻli yoshligida vafot etgan. Katta qizi Lyudmila siyosiy faoliyati uchun ikki marta turli muddatlarga hukm qilingan (1924-yil 10-iyunda – Leningradda hibsga olingan. 16-mayda u konslagerga 3 yilga hukm qilingan va Solovetskiy maxsus lageriga joʻnatilgan. 1925-yil Verxne-Ural siyosiy izolyatoriga oʻtkazilgan. 1927-yil iyun oyida Sibirga 3 yilga surgun qilingan va Narim oʻlkasiga yuborilgan). 1930-yillarning boshlarida Lyudmila Vsevolodovna Ionova onasining iltimosiga binoan 3 yil yashash huquqini cheklash bilan ozod qilingan. Qozonda yashagan, keyinchalik Olmaotaga surgun qilingan, statistik inspektor boʻlib ishlagan. U uchinchi marta 1937-yil 16-oktyabrda Sovet hokimiyatiga qarshi qoʻzgʻolonni tayyorlashda ishtirok etganlikda soxta ayblovlar bilan hibsga olingan. 21-noyabr kuni u VMNga hukm qilindi va oʻsha kuni qatl etilgan. Ionovning kenja qizi Olga Vsevolodovna tarixchi olim boʻlgan. Ijodi. Mariya Nikolayevna bir nechta kitoblar muallifi hisoblanadi. U E.K.Pekarskiyga „Yoqut tili lugʻati“ ilmiy ishini yozishda til mutaxassisi sifatida katta yordam bergan. Nashr qilingan asarlari. Ionovlar materiallarining aksariyati 1940-yilda A. A. Popov tomonidan nashr etishga tayyorlangan.