Radiatsiyadan himoya qilish. Radiatsiyadan himoya qilish, yaʼni radiologik himoya sifatida ham tanilgan, Xalqaro atom energiyasi agentligi tomonidan „odamlarni ionlashtiruvchi nurlanish taʼsirining zararli taʼsiridan himoya qilish va bunga erishish vositalari“ deb atalgan. Taʼsiri inson tanasidan tashqaridagi radiatsiya manbasidan yoki radioaktiv ifloslanishni yutish natijasida yuzaga kelgan ichki nurlanish tufayli boʻladi. Ionlashtiruvchi nurlanish sanoat va tibbiyotda koʻp qoʻllanadi va tirik toʻqimalarga mikroskopik zarar etkazish orqali sogʻliq uchun katta xavf tugʻdiradi. Ionlashtiruvchi nurlanishning sogʻliqqa taʼsirini ikkita asosiy taʼsiri mavjud. Yuqori taʼsirlarda u „toʻqima“ taʼsirini keltirib chiqaradi, ular sodir boʻlishining aniqligi sababli „deterministik“ taʼsirlar deb ataladi, anʼanaviy ravishda kulrang birlik bilan koʻrsatiladi va oʻtkir radiatsiya sindromiga olib keladi. Past darajadagi taʼsirlar uchun radiatsiyadan kelib chiqadigan saraton xavfi statistik jihatdan yuqori boʻladi, anʼanaviy ravishda zilvert birligi yordamida aniqlanadi. Radiatsiyadan himoyalanishning asosiy sharti shundaki vaqt, masofa va himoya qilish kabi oddiy himoya choralari yordamida dozani oldini olish yoki kamaytirishdan iborat. Taʼsir qilish muddati zarur boʻlgan vaqt bilan cheklanishi kerak boʻladi, nurlanish manbasidan masofa maksimal darajada boʻlishi kerak va iloji boricha manba yoki tekshiruvchi himoyalangan boʻlishi kerak. Kasbiy yoki favqulodda taʼsir qilishda shaxsiy dozani oʻlchash uchun tashqi nurlanish uchun shaxsiy dozimetrlar qoʻllanadi. Radiatsiyadan himoya qilish va dozimetriyani baholash uchun Radiatsiyadan himoya qilish boʻyicha Xalqaro komissiya va Radiatsiya birliklari va oʻlchovlari boʻyicha xalqaro komissiya maʼlum darajadagi nurlanishning inson tanasiga biologik taʼsirini hisoblash uchun foydalaniladigan tavsiyalar va maʼlumotlarni eʼlon qiladi. Prinsiplar. RHSXSM xavfni qabul qilingan doza darajalariga tenglashtirish uchun mavjud boʻlgan keng koʻlamli ilmiy tadqiqotlarni baholashga asoslangan Xalqaro radiologik himoya tizimini tavsiya qiladi, ishlab chiqadi va qoʻllab-quvvatlaydi. Ushbu maqola Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy Universiteti talabasi Nosirova Nigora tomonidan vikitaʼlim loihasi doirasida ingiliz tilidan tarjima qilindi. Taʼsir qilish holatlari. RHSXSM quyidagicha tavsiflanganidek, rejalashtirilgan, favqulodda va mavjud taʼsir qilish holatlarini tan oladi; Dozani qabul qilishni tartibga solish. ICRP barcha boshqariladigan taʼsir holatlari uchun umumiy tamoyillardan foydalanamiz. Tashqi dozani qabul qilish omillari. Manbadan olingan nurlanish miqdori yoki dozasini boshqaradigan uchta omil bor. Radiatsiya taʼsirini quyidagi omillarning kombinatsiyasi bilan boshqarish mumkin boʻladi: Dozani ichki qabul qilish. Radioaktiv moddalarni nafas olish yoki nafas yutish natijasida ichki doza qabul qilingan radioaktiv moddaning miqdori va biokinetik omillarga qarab stokastik yoki deterministik taʼsirga aylanadi. Radioaktiv moddalarni qabul qilish toʻrtta yoʻl bilan amalga oshiriladi: Dozani qabul qilishning tavsiya etilgan chegaralari. ICRP ICRP 103 hisobotining 8-jadvalida dozani qabul qilish uchun bir qator cheklovlarni tavsiya qiladi. Bunday vaziyatlarda maʼlum guruhlar uchun chegaralar beriladi; Radiatsiyaga duchor boʻlgan ishchilar, masalan, radiograflar, atom elektr stantsiyasi ishchilari, radiatsiya terapiyasidan foydalanadigan shifokorlar, radionuklidlardan foydalanadigan laboratoriyalarda ishlaydiganlar va HAZMAT guruhlari dozimetr kiyishlari kerak, shuning uchun kasbiy taʼsirni qayd etish mumkin. Bunday qurilmalar odatda „qonuniy dozimetrlar“ deb ataladi, Ionlashtiruvchi nurlanish uchun taqiladigan dozimetrlarning keng tarqalgan turlariga quyidagilarni kiritishimiz mumkin: Radiatsiyaviy himoya. Zarrachalar nurlanishi. Zarrachalar nurlanishi zaryadlangan yoki neytral zarralar oqimidan, ham zaryadlangan ionlardan, ham subatomik elementar zarralardan iborat boʻladi. Bunga quyosh shamoli, kosmik radiatsiya va yadroviy reaktorlarda neytron oqimini kiritishimiz mumkin. Elektromagnit nurlanish. Elektromagnit nurlanish elektromagnit toʻlqinlarning emissiyasidan iborat, ularning xususiyatlari toʻlqin uzunligiga bogʻliq. Qayta ishlatiladigan havo tozalovchi respiratorlar (APR) Havoni tozalovchi respirator (PAPR) Taʼminlangan havo respiratori (SAR) Qochish uchun yordamchi respirator Mustaqil nafas olish apparati (SCBA) Kimyoviy moddalarga chidamli ichki kostyum Asbob turlari. Bir qator tez-tez ishlatiladigan aniqlash asboblari turlari va ular ham statsionar, ham tadqiqot monitoringi uchun ishlatiladi va ular quyidagilardan iborat Har birining toʻliq tavsifi uchun havolalarga rioya qilish kerak.