Muhammad Ziyavuddin Ahmad Shakeb. Muhammad Ziyavuddin Ahmad Shakeb (MZA Shakeb) (21-oktyabr 1933-yil – 20-yanvar 2021-yil) tarixchi, sanʼatkor, tasavvuf ilmi olmi, urdu va fors adabiyotshunosi. Hayoti. 1933-yil 21-oktyabrda tugʻilgan Shakeb Haydarobod va Avrangobodda oʻsgan. Usmoniya universitetida siyosiy fanlar boʻyicha bakalavr va 1956-yilda Aligarh musulmon universitetida magistrlik darajasini olgan. 1976-yilda Dekan kollejida Golkondaning Eron bilan aloqalari boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Faoliyati. Shakeb Vasanth Kumar Bava bilan birgalikda Haydarobod shaharsozlik boshqarmasi deb nomlangan birinchi Haydarobod shaharsozlik boshqarmasini tuzgan. 1962-yilda Haydaroboddagi Andxra-Pradesh davlat arxiviga arxivchi lavozimiga tayinlangan. Bu yerda u Boburiy yozuvlar xonasini tuzadi. Uning nashrlari orasida "Boburiy arxivlari I jild: Shoh Jahon hukmronligiga tegishli hujjatlarning tavsifiy katalogi" maʼmuriy hujjatlarni hind-fors tilida oʻqishni oʻrganmoqchi boʻlganlar uchun asosiy qoʻllanma boʻlib qolmoqda. U Britaniya kutubxonasi, Andxra-Pradesh davlat arxivlari va boshqa omborlar, universitetlar va auksion uylari uchun koʻplab nashrlar yozishni davom ettirgan. 1980-yildan 1987-yilgacha Shakeb London universiteti Sharq va Afrika tadqiqotlari maktabining hindologiya boʻlimida hind tarixi va hind-islom sanʼati va madaniyati tarixidan dars bergan. Keyinchalik u 30 yil davomida Kristisning islom va hind sanʼati boʻlimida maslahatchi boʻlib, fors va arab qoʻlyozmalari boʻyicha yetakchi mutaxassis sifatida ishlagan. Shuningdek, u hind-fors qoʻlyozmalari va Boburiy hujjatlari ustida ishlashni davom ettirgan va 1990-yilda "1527—1757-yillardagi Batala Boburiy hujjatlari toʻplami" kabi Britaniya kutubxonasidagi qoʻlyozmalarni kataloglashtirgan. Bu vaqt davomida u Boburiy tarixi, dekanshunoslik, urdu va fors adabiyoti sohalarida koʻplab doktorlik tadqiqotchilariga rahbarlik qilgan. Shakeb 1998-yilgacha Middlesex universitetida urdu oʻqituvchilarini tayyorlash boʻyicha direktor boʻlgan. Shuningdek, u Mavlano Azad Milliy urdu universitetida Xorun Xon Shervoniy Dekan tadqiqotlari markazini tashkil etishda muhim rol oʻynagan va markazning birinchi maslahat kengashi aʼzosi boʻlgan. U kashshof hisoblangan va Dekan tadqiqotlarining asoslarini yaratishga yordam bergan. Shakeb Hindiston yarimoroli va Forsdan kelgan turli shoirlar haqida oʻrgangan, kitoblar yozgan. Bedil, Amir Xusrav, Iqbol, Mirzo Gʻolib va Rumiy haqida konferensiyalar tashkil qilgan va nutq soʻzlagan. Vafoti. Shakeb 2021-yil 20-yanvarda 87 yoshida Londonda vafot etgan. Uning turmush oʻrtogʻi Farhat Ahmad, ikki qizi, bir oʻgʻli va toʻqqiz nevarasi boʻlgan.