Đường Tăng, hay còn gọi là Đường Tam Tạng (tiếng Trung: 唐三藏, bính âm: "Táng sānzàng"), là nhân vật trong tiểu thuyết Tây Du Ký của Ngô Thừa Ân, được phỏng theo nhân vật có thật là Trần Huyền Trang. Câu chuyện Tây Du Ký chủ yếu kể về cuộc hành trình đi lấy kinh của ông cùng với 4 người đệ tử: Tôn Ngộ Không, Trư Ngộ Năng, Sa Ngộ Tĩnh và Bạch Long Mã. Đường Tam Tạng, họ Trần tên Huyền Trang, tên hồi bé là Giang Lưu, kiếp trước là Kim Thiền Tử, đệ tử của Phật Tổ Như Lai, do ngủ gật trong giờ giảng kinh và vô tình đá đổ một hạt gạo nên bị phạt đày xuống trần gian tu 10 kiếp và phải trải qua 81 kiếp nạn mới được trở lại Linh Sơn. Trong 9 kiếp đầu, Kim Thiền Tử có đi lấy kinh nhưng qua sông Lưu Sa lại bị Quyển Liêm (Sa Tăng) ăn thịt, mỗi lần ăn thịt lại ném đầu lâu xuống sông nhưng đầu lâu không chìm, thấy là vật lạ nên Quyển Liêm xâu đầu lâu lại thành vòng cổ, tổng cộng 9 kiếp của Kim Thiền Tử đều bị Quyển Liêm ăn thịt nên không thể đi lấy được kinh, chỉ góp phần làm cho chuỗi vòng đầu lâu có đến chín cái sọ. Tới thời vua Đường Thái Tông, có ông Trần Quang Nhụy thi đỗ trạng nguyên, sau được bà Ân Ôn Kiều chọn và cưới bà Ân Ôn Kiều, trở thành con rể Ân thừa tướng, rồi mang thai Huyền Trang. Sau này, Quang Nhuỵ được nhậm chức đi xa, anh cùng vợ và mẹ lên đường nhận chức. Giữa đường, mẹ Quang Nhuỵ bị bệnh nên tạm thời gửi lại quán trọ, sau khi nhận quan sẽ quay lại đón nhưng ai dè trên đường sang sông, Quang Nhụy bị tên cướp là Lưu Hồng hạ sát, vứt xác xuống sông, giành chức lẫn cướp vợ. May sao Quang Nhụy trước kia có ơn với Long Vương nên xác được bảo quản kĩ, không thối rữa. Bà Ôn Kiều sinh Trần Huyền Trang, lo lắng con bị Lưu Hồng hại, bà cắn ngón chân con trai làm dấu, cho trôi sông cùng với bức thư. Trần Huyền Trang trôi theo dòng nước đến chùa Kim Sơn, được sư ở đây nuôi lớn, dạy dỗ và khi lên 18 thì được nói về quá khứ của mình. Biết được quá khứ, Huyền Trang về xứ cũ tìm bà nội và chữa bệnh cho bà, tìm mẹ và nhờ ông ngoại cứu mẹ. Cha sau này khi mọi chuyện xong xuôi được hồi sinh, gia đình đoàn tụ nhưng Huyền Trang lại tiếp tục tu, bà Ôn Kiều sau uống thuốc độc tự tử, bi kịch tiếp nối bi kịch... Tính từ khi sinh đến thời điểm này, Tam Tạng đã trải qua 4 kiếp nạn trong 81 kiếp nạn. Cuộc hành trình của Huyền Trang bắt đầu sau khi vua Đường Thái Tông đã mời Huyền Trang về giảng kinh thư. Bồ Tát hóa thân đến thành Trường An thấy Huyền Trang, tặng cho Huyền Trang áo cà sa và cây tích trượng, nói rằng cách Đông Thổ 108000 dặm là Linh Sơn có 3 tạng kinh Đại Thừa Chân Kinh, có được sẽ cảm hoá được chúng sinh. Huyền Trang quyết tâm ra đi để thỉnh kinh về. Vua khuyến khích đi, đặt tên Huyền Trang là Tam Tạng, kết nghĩa huynh đệ, tặng cho cái bát vàng, một con ngựa trắng và 2 sư đi cùng. Đáng tiếc thay, vừa ra khỏi thành thì 2 sư bị yêu quái giết, nhờ có Thái Bạch Kim Tinh cứu, Đường Tăng may mắn sống sót. Tam Tạng được thợ săn Lưu Bá Khâm giúp đỡ trước khi gặp đồ đệ đầu tiên là Tôn Ngộ Không. Và từ đây, ông tiếp tục trải qua hết 81 kiếp nạn cùng 4 người đệ tử của mình và lấy được chân kinh, tu thành chính quả, được phong chức Chiên Đàn Công Đức Phật hay Công Đức Phật Tổ hay Vô Lượng Công Đức Phật. Đường Tăng tượng trưng cho thứ đứng đầu trong Ngũ vị nhất thể, đó là Thân. Bởi lẽ Tam Tạng là cái Thân, nên chính kiến của bản thân còn phụ thuộc vào sự tranh đấu giữa Tâm (Tôn Ngộ Không) và Tình (Trư Bát Giới). Nếu chú ý ta có thể thấy, mỗi lần gặp yêu quái biến hóa, Đường Tăng thường muốn cứu, Ngộ Không khuyên không cứu thì Bát Giới lại phản đối muốn cứu. Và lần nào nghe Trư Bát Giới thì lại bị yêu quái bắt. Điều này cũng giống như khi con người nghe theo cái Tình thì rất dễ bị sa ngã, hay trong trường hợp này là bị yêu quái bắt. Đặc biệt có thể kể đến điển tích Ba lần đánh Bạch Cốt Tinh, Đường Tăng nghe lời xui khiến của Trư Bát Giới, đuổi Tôn Ngộ Không đi. Tam Tạng là cái Thân, cũng là tâm điểm của cả đoàn thỉnh kinh, như vậy cũng bởi cái Thân có thể tiếp tục sống, hay tiếp tục tu hành cũng cần đến Tâm (Tôn Ngộ Không), Tình (Trư Bát Giới), Tính (Sa Tăng) và Ý (Bạch Long Mã). Thân phải có đủ 4 điều trên, mới có thể đến được Linh Sơn mà tu thành chính quả. Nhận xét. Đường Tam Tạng tuy là lấy từ nhân vật có thật nhưng tính cách của nhân vật này trong truyện lại hoàn toàn do tác giả sáng tạo nên. Điều này cũng gây nên sự tranh cãi vì cho rằng nó xúc phạm tới Trần Huyền Trang. Tổng quan có thể thấy, Tam Tạng do đi tu từ bé nên từ lâu đã dứt bỏ những thú vui của trần tục, là con người có học thức, nhân hậu hiền lành, có tình thương cảm với những người xung quanh, đặc biệt với những người dân gặp khó khăn. Tuy nhiên, nhân vật này cũng rất yếu đuối, có phần nhu nhược, chính kiến dễ bị lung lay. Nhiều lúc nhân vật này gây ra sự khó hiểu, ông ta luôn theo tư tưởng không sát sinh, nhưng khi Ngộ Không đập chết con hổ, đập chết yêu quái thì không nói gì, thậm chí ở hồi 46, khi Tôn Ngộ Không nhảy ra khỏi vạc dầu đã đập nát thây quan Giám sát của nước Xa Trì, nhưng sau đó Đường Tăng dù nhìn thấy cũng không trách phạt Ngộ Không. Điều này cực kì đáng ngạc nhiên.