Đồng nhất luận, còn được gọi là Học thuyết đồng nhất hay Nguyên tắc đồng nhất, là giả thuyết chỉ ra rằng những luật lệ và quy trình giống nhau đang diễn ra dưới sự quan sát khoa học hiện tại luôn diễn ra trong vũ trụ trong quá khứ và áp dụng được mọi nơi trong vũ trụ. Nó không những đề cập đến sự bất biến trong nền tảng khoa học của thuyết siêu hình học, như là sự kiên định của quan hệ nhân quả rộng khắp không-thời gian, mà còn thường xuyên được dùng để miêu tả sự bất biến của không- thời gian của các định luật khoa học tự nhiên. Thông qua những tiền đề không thể minh chứng mà không thể được xác minh bằng cách sử dụng các phương pháp khoa học, một số nhận định rằng đồng nhất luận nên là Nguyên tắc căn bản trong những nghiên cứu khoa học. Những nhà khoa học khác bất đồng và nhận định rằng tự nhiên không hoàn toàn đồng nhất,mặc dù nó trưng bày thường xuyên và xác thực. Trong địa chất học, đồng nhất luận luôn bao gồm ý tưởng của chủ nghĩa dần dầnđó là "hiện tại là chìa khóa của quá khứ" và các sự kiện địa chất đó diễn ra cùng tần suất với những sự kiện tương tự đã luôn xảy ra, mặc dù rất nhiều nhà địa chất học hiện đại không còn dựa vào sự chắc chắn của chủ nghĩa dần dần. Được đặt ra bởi William Whewell, chủ nghĩa đồng nhất ban đầu được đề xuất là trái ngược với chủ nghĩa thảm họa của các nhà tự nhiên học nước Anh vào cuối thế kỷ 18, bắt đầu với công trình của nhà địa chất học James Hutton trong rất nhiều cuốn sách của ông ấy bao gồm cuốn "học thuyết trái đất". Công trình của Hutton đã được cải tiến bởi nhà khoa học John Playfair và được phổ biến bởi nhà địa chất học Charles Lyell trong cuốn "Principles of Geology" năm 1830. Ngày nay, lịch sử trái đất được nhận định là quy trình diễn ra chậm và đều đã được nhấn mạnh bởi các sự kiện thảm họa tự nhiên thỉnh thoảng xảy ra. Từ năm 1830 đến năm 1833 nghiên cứu nhiều tập "các nguyên lý địa chất" của Charles Lyell đã được xuất bản. Phụ đề của công trình này là "Một sự cố gắng để giải thích những sự thay đổi ban đầu của bề mặt trái đất được trích dẫn để gây ra hoạt động hiện tại". Ông ta đã vẽ ra những giải thích của mình từ nghiên cứu thực địa điều hành trực tiếp trước khi ông ta tìm kiếm chúng trong văn bản địa chất, và đã phát triển ý tưởng của Hutton rằng trái đất được nhào nặn hoàn toàn từ các lực chậm cho đến tận các hoạt động ngày nay của nó, hoạt động xuyên suốt một giai đoạn rất dài. Cụm từ đồng nhất luận cho ý tưởng này và chủ nghĩa thảm họa cho ý tưởng đối nghịch, được đề ra bởi William Whewell trong đánh giá về sách của Lyell. Các nguyên lý của địa chất là công trình địa chất có ảnh hưởng lớn nhất trong khoảng giữa thế kỷ 19. Các nhà khoa học địa chất ủng hộ sự phong phú trong hệ thống lịch sử trái đất, căn nguyên của điều này được xây dựng dựa trên một hỗn hợp các cái nhìn về quy trình, kiểm soát, tần suất và trạng thái mà chúng được dựa vào. Bởi vì các nhà địa chất và các nhà địa mạo có xu hướng tiếp nhận các cái nhìn trái ngược qua quy trình, tần suất và trạng thái trong thế giới vô cơ, có tất cả tám hệ thống khác nhau trong niềm tin vào sự phát triển của địa cầu. Tất cả các nhà khoa học địa chất đứng về phía luật lệ của học thuyết đồng nhất. Đa số, nhưng không phải tất cả, được định hướng bởi học thuyết đơn giản hóa. Tất cả tạo nên những sự khẳng định chắc nịch về chất lượng của tần suất và trạng thái trong giới vô cơ. Dựa trên Reijer Hooykaas (1963), đồng nhất luận của Lyell là một hệ thống của 4 mệnh đề liên quan chứ không chỉ là 1 ý tưởng: Không có ý nghĩa nào phía trên trùng lặp lẫn nhau và chúng không suy ra ngang bằng bởi các nhà đồng nhất. Gould giải thích các mệnh đề của Lyell trong "Time's Arrow, Time's Cycle" (1987), nói rõ rằng Lyell đã giam cầm 2 kiểu mệnh đề khác nhau: một cặp phương pháp luận giả định với một cặp giả thiết chắc chắn. Cả bốn hợp lại thành đồng nhất luận của Lyell. Các giả thiết thực đã gây tranh cãi và vài trường hợp chỉ được chấp nhận bởi thiểu số. Những giả thiết đó được đánh giá đúng hoặc sai bằng các cơ sở thực nghiệm qua các quan sát khoa học và lặp lại các số liệu thí nghiệm. điều này là trái ngược với hai giả định triết học trước đó mà nó đến trước khi có ai có thể làm khoa học và cũng không thể được kiểm tra hay làm sai lệch bằng khoa học.