Bortezomib (BAN, INN và USAN; được quảng cáo là Velcade của Takeda Oncology; chemobort của Cytogen và Bortecad của Cadila Healthcare) là một loại thuốc chống ung thư và là chất ức chế proteaome điều trị đầu tiên được sử dụng ở người. Proteasomes là phức hợp tế bào phá vỡ protein. Trong một số bệnh ung thư, các protein thường tiêu diệt tế bào ung thư bị phá vỡ quá nhanh. Bortezomib làm gián đoạn quá trình này và cho phép các protein đó tiêu diệt các tế bào ung thư. Nó được chấp thuận ở Mỹ và Châu Âu để điều trị tái phát nhiều u nguyên bào tủy và tế bào lympho. Trong đa u tủy, các đáp ứng lâm sàng hoàn toàn đã đạt được ở những bệnh nhân mắc bệnh khó chữa hoặc tiến triển nhanh. Nguyên tử boron trong bortezomib liên kết vị trí xúc tác của proteaome 26S với ái lực cao và tính đặc hiệu. Trong các tế bào bình thường, proteasome điều chỉnh sự biểu hiện và chức năng của protein bằng cách giáng hóa protein đã được ubiquitin hóa, đồng thời cũng giáng hóa cả các các protein bất thường hoặc bị cuộn gập sai. Dữ liệu lâm sàng và tiền lâm sàng hỗ trợ vai trò của proteasome trong việc duy trì kiểu hình bất tử của tế bào đa u tủy, và dữ liệu nuôi cấy tế bào và xenograft cho thấy proteasome có thể cũng có chức năng tương tự trong ung thư khối u rắn. Mặc dù nhiều cơ chế có khả năng liên quan, ức chế proteasome có thể ngăn chặn sự giáng hóa của các yếu tố pro-apoptotic (các yếu tố kích thích sự gây chết tế bào theo lập trình), do đó gây ra cái chết tế bào được lập trình trong các tế bào ung thư. Gần đây, người ta đã phát hiện ra rằng bortezomib gây ra sự thay đổi nhanh chóng và mạnh mẽ về mức độ của các peptide nội bào được sản xuất bởi proteasome. Một số peptide nội bào đã được chứng minh là có hoạt tính sinh học, và do đó, tác dụng của bortezomib đối với mức độ của peptide nội bào có thể góp phần vào tác dụng sinh học và/hoặc tác dụng phụ của thuốc. Sau khi tiêm dưới da, nồng độ đỉnh trong huyết tương là ~ 25-50 nM và đỉnh này được duy trì trong 1-2 giờ. Sau khi tiêm tĩnh mạch, nồng độ đỉnh trong huyết tương là ~ 500 nM nhưng chỉ trong ~ 5 phút, sau đó nồng độ giảm nhanh khi thuốc phân phối đến các mô (thể tích phân phối là ~ 500 L). Cả hai tuyến cung cấp phơi nhiễm thuốc bằng nhau và hiệu quả điều trị thường tương đương. Nửa đời thải trừ là 9 giờ15 và thuốc được loại bỏ chủ yếu bằng chuyển hóa ở gan. Dược lực học của bortezomib được xác định bằng cách định lượng ức chế proteasome trong các tế bào đơn nhân máu ngoại vi lấy từ bệnh nhân dùng thuốc. Ở Anh, NICE ban đầu đề nghị chống lại Velcade vào tháng 10 năm 2006 do chi phí khoảng 18.000 bảng mỗi bệnh nhân và vì các nghiên cứu được NICE xem xét cho biết họ chỉ có thể kéo dài tuổi thọ trung bình sáu tháng so với điều trị tiêu chuẩn. Tuy nhiên, công ty sau đó đã đề xuất giảm chi phí liên kết hiệu suất cho đa u tủy, và điều này đã được chấp nhận. Tác dụng dạ dày-ruột (GI) và suy nhược là những tác dụng phụ phổ biến nhất. Bortezomib có liên quan đến bệnh thần kinh ngoại biên ở 30% bệnh nhân dẫn đến đau. Điều này có thể tồi tệ hơn ở những bệnh nhân bị bệnh thần kinh từ trước. Ngoài ra, ức chế tủy gây giảm bạch cầu và giảm tiểu cầu cũng có thể xảy ra và bị giới hạn liều. Tuy nhiên, những tác dụng phụ này thường nhẹ so với ghép tủy xương và các lựa chọn điều trị khác cho bệnh nhân mắc bệnh tiến triển. Bortezomib có liên quan đến tỷ lệ bệnh zona cao, mặc dù acyclovir dự phòng có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh này. Tác dụng phụ ở mắt như chalazion hoặc hordeolum (stye) có thể phổ biến hơn ở phụ nữ và đã dẫn đến ngừng điều trị. Viêm thận kẽ cấp tính cũng đã được báo cáo. Hai thử nghiệm nhãn mở, giai đoạn II (SUMMIT và CREST) đã xác định hiệu quả của bortezomib 1.3 mg/m 2 (có hoặc không có dexamethasone) được tiêm bằng bolus tiêm tĩnh mạch vào các ngày 1,4,8 và 11 của chu kỳ 21 ngày trong tối đa tám chu kỳ ở những bệnh nhân được điều trị trước nặng với đa u nguyên bào tái phát/tái phát. Thử nghiệm APEX giai đoạn III đã chứng minh tính ưu việt của bortezomib 1.3   mg/m 2 trong chế độ điều trị bằng dexamethasone liều cao (ví dụ TTP trung bình 6,2 so với 3,5 tháng và tỷ lệ sống 1 năm 80% so với 66%). Bortezomib đã được thử nghiệm cho bệnh lupus ban đỏ hệ thống (SLE) và dường như làm giảm hoạt động của bệnh và số lượng tế bào plasma, tuy nhiên 7 trong số 12 bệnh nhân đã bỏ thuốc do tác dụng phụ, một số trong đó là nghiêm trọng. Bortezomib đã được nghiên cứu để điều trị thải ghép qua trung gian kháng thể của thận ghép. Một nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng globulin miễn dịch tiêm tĩnh mạch liều cao kết hợp với chế độ điều trị dựa trên bortezomib dường như rất hữu ích, đặc biệt khi so sánh với một nhóm bệnh nhân được điều trị bằng globulin miễn dịch tiêm tĩnh mạch liều thấp, plasmapheresis và rituximab.