Chiến tranh Pháp-Tây Ban Nha là một cuộc xung đột quân sự đã đẩy nước Pháp tham chiến trong Chiến tranh Ba mươi năm. Sau khi các đồng minh Đức của Thụy Điển buộc phải tìm kiếm các điều khoản với Đế quốc La Mã Thần thánh, vị Thủ tướng đầu tiên của nước Pháp, Hồng y Richelieu, đã tuyên chiến với Tây Ban Nha vì đất đai của Pháp bị lãnh thổ Habsburg vây quanh. Cuộc xung đột này là sự tiếp nối những mục tiêu của cuộc Chiến tranh Kế vị Mantova (1628–1631) trong đó Pháp xâm chiếm miền bắc nước Ý để chiếm hữu lãnh thổ thuộc chủ quyền của dòng Habsburg Tây Ban Nha. Cuộc chiến tranh này mãi đến năm 1659 mới chấm dứt thông qua Hòa ước Pyrénées. Suốt nhiều năm liền, Vương quốc Pháp dưới thời các Triều đại Valois và Bourbon, đã từng là kỳ phùng địch thủ của nhà Habsburg, vốn có hai nhánh cai trị Tây Ban Nha và Đế quốc La Mã Thần thánh. Phần lớn trong thế kỷ 16 và 17, Pháp phải đối phó với lãnh thổ Habsburg ở cả ba mặt; Hà Lan Tây Ban Nha về phía bắc, Franche-Comté trên biên giới phía đông, và Tây Ban Nha ở phía nam. Nhà Habsburg tự nhiên trở thành chướng ngại vật ngăn cản người Pháp mở mang bờ cõi, và khiến cho Pháp phải đối mặt với khả năng xâm lược từ nhiều phía. Chính vì vậy mà Pháp đã tìm cách làm suy yếu quyền kiểm soát các vùng đất này của nhà Habsburg. Trong cuộc chiến tranh Ba mươi năm, gồm nhiều phe phái Tin Lành khác nhau đã đương đầu với thế lực của Đế quốc La Mã Thần thánh. Pháp bèn đứng ra chu cấp cho những kẻ thù của nhà Habsburg. Pháp đã hào phóng hỗ trợ một cuộc xâm lược Đế chế của Thụy Điển từ sau năm 1630. Sau một thời gian đạt được thành công phi thường, đại quân do Thụy Điển đứng đầu đã bị liên quân Tây Ban Nha và Đế quốc La Mã Thần thánh đánh bại trong trận quyết chiến ở Nördlingen vào năm 1634, khiến nhiều đồng minh của Thụy Điển bỏ chạy sang hàng ngũ Đế chế. Dù bản thân Thụy Điển vẫn tiếp tục chinh chiến nhưng lại không tránh khỏi lực lượng bị suy yếu trầm trọng. Nhằm đảm bảo những đồng minh chủ chốt vẫn tiếp tục cuộc chiến và mang lại một kết quả thuận lợi cho Pháp, vị Thủ tướng đầu tiên của nước Pháp là Hồng y Richelieu, đã quyết định đưa cả vương quốc của ông vào thế chủ động và tuyên chiến với Tây Ban Nha vào năm 1635. Cuộc chiến công khai với Tây Ban Nha được bắt đầu bằng một chiến thắng đầy hứa hẹn dành cho người Pháp ở Les Avins năm 1635. Năm sau quân Tây Ban Nha đóng tại miền Nam Hà Lan đáp trả bằng một loạt chiến dịch chớp nhoáng gây nên cảnh tàn phá ở miền bắc nước Pháp khiến quân Pháp choáng váng và biến nền kinh tế của vùng này vỡ vụn. Người Tây Ban Nha dự tính xâm chiếm Paris chỉ vì họ dàn trải binh lực trên lục địa quá lớn đã buộc phải đình chỉ cuộc xâm lược này lại. Khoảng lặng trong các cuộc tấn công của Tây Ban Nha đã cho Pháp một cơ hội tụ tập lực lượng và ép quân Tây Ban Nha phải lùi trở lại về biên giới phía Bắc. Họ còn gửi quân qua ngã Lorraine để tiến vào Alsace nhằm cắt đứt con đường Tây Ban Nha, tuyến tiếp tế quan trọng nối liền Hà Lan Tây Ban Nha sang chính quốc Tây Ban Nha thông qua cảng Genova vùng Địa Trung Hải. Năm 1640, tình trạng căng thẳng chính trị nội bộ gây ra bởi gánh nặng của cuộc Chiến tranh Ba mươi năm đã dẫn tới các cuộc nổi dậy đồng thời của Catalunya và Bồ Đào Nha chống lại Vương triều Habsburg Tây Ban Nha. Tây Ban Nha giờ đây phải chiến đấu trong hai cuộc chiến tranh lớn về sự ly khai được thêm vào một cuộc xung đột quốc tế lớn; sụp đổ toàn bộ của đế chế Tây Ban Nha sắp xảy ra. Các tổ chức xứ Catalunya liền tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Catalunya liên minh với Pháp vào ngày 17 tháng 1, và người Pháp chiếm đóng Catalunya, bề ngoài là để trợ giúp quân nổi dậy. Đến năm 1643, người Pháp giành được chiến thắng rực rỡ khi đánh bại một trong những đạo quân thiện chiến nhất của Tây Ban Nha tại Rocroi, miền bắc nước Pháp; chấm dứt huyền thoại bất khả chiến bại của Tây Ban Nha. Trong thập niên cuối cùng của Chiến tranh Ba mươi năm, quân đội Tây Ban Nha tại xứ Hà Lan Tây Ban Nha bị kẹp vào giữa cánh quân Pháp và Hà Lan, ít lâu sau người Pháp giành thắng lợi lớn tại Lens nhưng liên quân Pháp-Hà Lan không thể đập tan đạo quân khổng lồ xứ Flanders. Khi đàm phán hòa ước, Pháp cứ một mực loại trừ Tây Ban Nha nhưng đề nghị này đã bị các bên bác bỏ trong cuộc đàm phán. Chiếu theo Hòa ước Westphalia, Pháp đã giành được lãnh thổ ở miền Alsace, do đó làm gián đoạn con đường Tây Ban Nha; tại lễ ký kết hiệp ước, Tây Ban Nha công nhận nền độc lập của nước Cộng hòa Hà Lan nhưng ngay sau đó họ liền rời hội nghị khi tuyên bố rằng chẳng còn gì để đàm phán; thực sự là Tây Ban Nha được trả tiền để rời khỏi vị trí mà họ đã chiếm giữ trên sông Rhine. Diễn biến này có nghĩa là cuộc chiến giữa Pháp và Tây Ban Nha sẽ tiếp tục diễn ra thêm một thời gian nữa. Ở nước Ý, Pháp đã chiến đấu với sự trợ giúp miễn cưỡng ít nhiều từ xứ phụ thuộc Piemonte chống lại Tây Ban Nha tại Công quốc Milano. Sự bại trận được thêm vào trong giai đoạn 1639–1642 bởi cuộc nội chiến Piemonte. Trận vây hãm Torino năm 1640 là một sự kiện nổi tiếng trong cả cuộc chiến này và cuộc xung đột Pháp–Tây Ban Nha. Năm 1646 một hạm đội Pháp dưới sự chỉ huy của Đô đốc Jean Armand de Maille-Brézé đã bị đánh bại trong trận Orbetello và đạo quân được Pháp gửi tới hỗ trợ cũng bị đẩy lui bởi "presidio" Toscana của Tây Ban Nha; Milano vẫn trụ vững dưới sự thống trị của Tây Ban Nha. Hòa ước Pyrénées chính thức được hai bên ký kết vào ngày 5 tháng 11 năm 1659. Hòa ước này đã tạo cho Pháp cơ hội giành được các vùng lãnh thổ và các khu vực nhỏ hơn dọc biên giới với Hà Lan Tây Ban Nha. Đổi lại, Pháp đồng ý chấm dứt hỗ trợ vương quốc ly khai Bồ Đào Nha trong Chiến tranh Phục vị Bồ Đào Nha. Ngày 27 tháng 1 năm 1660 Quận công de Condé đã thỉnh cầu và được tiếp kiến tại Aix-en-Provence trước sự tha thứ của vua Louis XIV. Sự nghiệp sau này của Turenne và Condé trong vai trò là những vị tướng lừng lẫy cũng đều là những thần dân tuân phục vị chúa thượng của họ. Tóm lại, Hòa ước Pyrénées là một thắng lợi lớn cho Pháp: lãnh thổ nước này được mở rộng thêm bằng các miền Roussillon, Artois và một loạt các cứ điểm nối liền Gravelines đến Thionville, một số cứ điểm trên sông Meuse. Pháp thực sự đã trở thành cường quốc mạnh nhất châu Âu sau khi đã lần lượt chế ngự cả dòng Habsburg Áo lẫn dòng Habsburg Tây Ban Nha.