چەمبىرەك ئەپسۇنىغا مەھكۇم بولغان «باش»لار

تارىخىي شارائىتلاردا قولدىن كەتكەن پۇرسەتلەرمۇ، ئېرىشكەن ئۇتۇقلارمۇ تارىخىيلىققا ئىگە بولىدۇ. ئەپسۇس، پۇرسەتلەردە قانداق ئىشلار بىلەن ئىز قالدۇرۇشنى پەملىيەلمەسلىك، قانداق ئىشلار بىلەن يۈزىنى تۆكۈۋېلىشتىن، دۈشمەن ئالدىدىكى ئوبرازنى بۇزۇۋېلىشتىن ساقلىنالماسلىققا دىققەت قىلىشنى ئۆگىنىپ بولالمىغان تەشكىلاتچىلىق ئەنئەنىسى، زەي باسقان «قارشى تۇرۇش» ئەندىزىلىرى سىياسەت كوچىسىدا تېنەپ يۈرگەن ۋە بۇ كوچىنىڭ نېنىنى يەپ كۈن ئۆتكۈزۈپ كۆنگەنلەرنىڭ نە ئەقلىنى، نە دىتىنى ئېكەكلىگىنى يوق. چۈنكى ئادەت كۆنۈككەندە ئىبادەت تۈسىنى ئېلىشقا باشلايدۇ. ئادەتكە كۆمۈلۈپ ياشاش كىشىلىك خاراكتېرنى بەئەينى قەبرىستاندىكى ئۆلۈكلەرنىڭ ۋەزىيىتىگە مەھكۇم قىلىدۇ، يېڭىلىق يارىتىش ياكى يېڭىلىقنى قوبۇل قىلىش ئېڭىنى داتلاشتۇرۇپ كىشىلىك زېھنىيەتنى چىرىتىدۇ، ھەرىكەتچانلىقتىكى روھىي تىرىكلىكنى كاردىن چىقىرىدۇ. تىرىك روھلۇق كىشىلىكنى تىرىكتاپ جانباقتىلىققا ئۆزگەرتىۋېتىدۇ. پىرىنسىپتا پۇختىلىقى دەز كەتكەن، مېتودىدا يېڭىلىق يارىتىش قابىلىيىتى گاللاشقان سىياسەتچىلىك شاخمات تاختىسىدىكى پىچكا بىلەن تەقدىرداش بولۇشقا مەھكۇم. توغرا مەيدان ۋە مەۋقە ئاساسىدا، دەۋا نىشانى ۋە غايىسى ئاساسىدا ئىتتىپاقداش ياراتماستىن، ئەكسىچە داستىخانداشلىقتىن ئىتتىپاقداش ئىزدەشكە كۆنۈكۈپ كەتكەن، ھەق - ناھەق ئۆلچىمى كىشىلىك شەخسىي ھېساب - كىتابلارغا قاراپ بۇرۇلۇش ھاسىل قىلىدىغان پائالىيەتچىلىكتىن،  دەۋادىن ئالغان ئىمتىياز ئارقىسىغا ئۆتىۋېلىپ تۇرۇپ دوست - دۈشمەن بەلگىلەيدىغان جانباقتى سىياسەتچىلىكتىن مىللەتكە خەيرلىك كەلمەيدۇ.  ئۆتمۈشىدىن ئۇدۇم قالغان ۋە ھېچ ئىسلاھ قىلىنمىغان قارشى تۇرۇش نامىدىكى رىياكار پائالىيەتلەرنىڭ ئوسمىسىنى تەڭشەش چاغلىق تۈزىتىلىش ئېلىپ بېرىش تۈگۈل زۇلۇم كۈچەيسىمۇ، كۈچەيمىسىمۇ، قىرغىنچىلىق يوشۇرۇن بولسىمۇ، ئاشكارا ھالەتكە ئۆتسىمۇ بىر خىل رىتىمنى داۋاملاشتۇرۇپ كېتىۋېرىشى غەلىتىلىك. شۇنداقلا بۇنى نورمال ساناشنىڭ ئۆزىمۇ بىر بىنورماللىقتۇر.

تاجاۋۇزچىلارنىڭ زۇلۇم ۋە قەتلىئاملىرى چېكىگە يېتىپ ۋە ھەتتا پاش بولۇپ يوشۇرالمايدىغان دەرىجىگە ئۆتكەن بۈگۈنكىدەك كۈندە خەلقئارا سەھنىدە دەلىل - ئاساسىمىز كۈچلۈك تۇرۇپ دۈشمەننىڭ كۆزىگە تىكىلىپ تۇرۇپ نەپرەت ئىپادىلەيدىغان پۇرسەتنى ھاۋاغا مۇش ئاتقان پەدىسىگە ئۆتكۈزۈۋېتىشىمىز، مېدىيا كۈچىنى سەپراسقا كەلتۈرگۈدەك قارشىلىق مەيدانغا كەلتۈرۈش ئارقىلىق تەشۋىقات كۈچىنى پايدىمىزغا ئىشقا سېلىش ئىمكانىيەتلىرىمىزنى يېپىق تام ئىچىدە ئاخبارات ئېلان قىلىشلارغا، ھويلا - ئاراملىق پېشايۋان «ساراي»لاردا ئېچىپ زېرىكمەيدىغان «يىغىن»لارغا تېگىشىۋېتىش بىلەن كۇپايىلىنىۋاتقانلىقىمىز ھالىمىزنىڭ چاغلىقلىقىنىلا كۆرسەتمەستىن، يەنە دۈشمەن ئالدىدىكى ھەيۋىتىمىزنى مايمۇنلاشقان تەلەتىمىز بىلەن قاتمۇقات چۈشۈرۈۋاتقانلىقىمىزنىڭ ئىپادىلىرى ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ ئۆتمەي بولمايدۇ. ئەگەر بىز  باشلىنىشى شوئار، ئوتتۇرىسى قارغىش نۇتۇقى، ئاخىرى دۇئالىق يىغا - زارە بىلەن تۈگەللىنىدىغان ئۇدۇملىشىپ كەتكەن نامايىش شەكىللىرى بىلەن بوسۇغىمىزغا كەلگەن دۈشمەننى تەمتىرىتىمىز دەپ ئويلاپ قالغان بولساق، قىلىۋاتقان قىرغىنچىلىقىغا جاۋاب قايتۇرۇۋاتىمىز دەپ قالغان بولساق، بىز تېخى نەپەس ئېلىۋاتقان زاماندا راستتىنلا ياشاۋاتقانلىقىمىزدىن گۇمانلىنىپ باقساق بولىدۇ. قىلىۋاتقانلىرىمىزنىڭ زۇلۇمغا قارشىلىق كۆرسىتىش ئەمەس، ئەكسىچە دۈشمەننىڭ چىرايلىق مېھمانغا كېلىپ، يەنە چىرايلىقچە ئۇزاپ كېتىشىگە ھەسسە قوشىدىغان ئىشلار بىلەن پايپېتەك يۈرگەنلىكىمىز بولۇپ قالغانلىقىنىڭ پەرقىگە يېتىشىمىز كېرەك. خىتاي قانخورى بىلەن ئوخشاش بىر شەھەردە تۇرۇپمۇ تەبەسسۇم ئىلىكىدە باغچىلىق ھويلا - ئاراملاردا رەسىم چۈشۈپ تارقىتىشنى بىئەپ ھېس قىلماسلىقلار، ئۈستەل ئەتراپىدىكى بەخىرامان يىغىلىشلارنى «يىغىن» نامى بىلەن مىللەتكە خىزمەت دوكلاتى شەكلىدە تارقىتىشنى تاكتىكا چاغلاشلار، خىتاينىڭ دەرۋازىسى ئالدىغا بارغۇزماسلىق ئۈچۈن سېلىنغان ئېمىزگۈگە ئالدىنىپ ئاتالمىش «ئاخبارات يىغىنى» ئۇيۇشتۇرۇش بىلەن مىللەتنىڭ كۆيۈۋاتقان يۈرەك دەردىگە مەلھەم بولۇۋاتقاندەك كۆرۈنۈشلەر كىشىنى تەئەججۈپكە سالىدۇ. ئەجەبا، ئۆزىمىزنىڭ چەكلىك بولغان غەيرى رەسمىي سەھىپىلىرىدە، بۇلۇڭ پۇچقاقتا چەكلىك تارقىلىشچانلىققا ئىگە شەخسىي خەۋەر سەھىپىلىرىدىن ئېشىنمايدىغان، تارقىلىشى پۈتۈنلەي قاماللىق ئاستىدا ئۇيۇشتۇرۇلغان، ئۆزى كۈلۈپ ئۆزى يىغلاپ تۈگەيدىغان تىياتىر خاراكتېرلىك «ئاخبارات يىغىنى»نىڭ مىللىي دەۋاغا قانچىلىك ئەھمىيىتى، دۈشمەنگە نىسبەتەن قانچىلىك زەربىسى ياكى ئېتىبارى بولماقچىدى؟!

قەدىمكىلەرنىڭ «قانداق بولساڭلار، شۇنداق باشقۇرۇلىسىلەر»، دېگەن داھىيانە سۆزى بۈگۈنكى كۈچ ۋە ئېتىبارنى مىللەتنىڭ قوللىشىدىن ئالماستىن، مىللەت نامىنىڭ ھەققى - ھۆرمىتى بەدىلىگە كەلگەن ئازغىنە ئىمتىيازغا رام بولۇپ كېتىۋاتقان، مىللەت مەنپەئەتىنى قارشىسىدىكى ئىدارىچىلەرنىڭ ئىستەكلىرىنىڭ سايىۋىنى ئاستىغا بوسۇرۇپ بېرىشنى ئۆزلىرىگە ۋە بۇ مىللەتكە راۋا كۆرۈۋاتقان «تەشكىلات» ئاتلىق تائىپىلىرىمىز ئۈچۈن ئاگاھلاندۇرغۇچى سىگنال بولۇشى لازىم. ئوخشاش دەۋانىڭ يولىدا كېتىۋاتقان بىر سىياسەتچىنىڭ سەپەرۋەرلىكى توختىتىلىپ نەزەربەنتكە ئېلىنىشى، مەزكۇر تائىپىمىزنىڭ بولسا تۆت تال كامېرا ۋە بىر نەچچە مۇخبىر بىلەن ئورۇنلاشتۇرۇلغان كىچىكلا بىر زالدا دەيدىغانلىرىنى دېگۈزۈپ ئىس - بۇسىنى چىقارماي يولغا سېلىنىپ قويۇلۇشى ئارقىسىدا مىللەتكە ۋاكالىتەن سىياسەت قىلىۋاتقان تائىپىلىرىمىزنىڭ ئىدارىچىلەر قولىدا قايسى دەرىجىدە ئېتىبارغا ئىگە ئىكەنلىكىنى كۆرۈۋالماق تەس ئەمەس. مىللەتكە ۋەكىل سۈپىتىدە سەھنىدە يۈرۈۋاتقانلارنىڭ بۇ قەدەر قەدىرسىزچە ئوينىتىلىشى، ئەخمەق قىلىنىشى، شۇنداقلا ئۇلارنىڭمۇ بۇنى سەزمەي بەخىرامان ھويلا - ئاراملىق ئۆيلەردە كۈلكە - تەبەسسۇم بىلەن يىغىن ئېچىپ تارقايدىغان دەرىجىگە بېرىپ يېتىشىدە ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىدىن باشقا ھېچكىمدىن قاباھەت ئىزدەشكە بولمايدىغانلىقىنى مۇئەييەنلەشتۈرۈشكە بولىدۇ. سىياسەتتە ئۆزىگە قارىتا ئوينالغان ئويۇنغا قانداق پاس چىقىرىشنى، بىر ئىشتىن قۇربانلىق ياكى بەدەل ئىستەلگىنىدە، قارشىلىقىدا نېمىنى قومۇرۇش ياكى چەنلەشنى، دەڭسەش ۋە مۆلچەرلەشنى، ئاددىي تىجارەت تىلى بىلەن ئېيتقاندا سودىلىشىش قائىدىسىنى بىلمەيدىغان قارا قۇرساق سىياسەتچىلىك باش كۆتۈرگەندە، مىللەتنىڭ ئېتىبار ۋە ئابرۇي دەرىجىسىمۇ مەزكۇر باش بولۇپ كۆرۈنگەنلەرنىڭ تەننەرخىدە مۇئامىلىگە ئۇچراشتىن قاچالمايدۇ. دېمەك، قاباھەت يەنىلا ئۆزىمىزدە. نېمە ھالغا چۈشۈپ قالغانلىقىمىز ۋە نېمىگە ئايلىنىپ قالغانلىقىمىزنى ئاڭقىرىماي بىمەنە فانتازىيەلىرىمىزگە غەرق بولۇپ ياشاۋاتقانلىقىمىزدىدۇر. قانداق بولساق شۇ بويىچە بۇرنىمىزدىن يېتىلىۋاتقانلىقىمىز ئېنىقكى، بىزنىڭ كىملەرنىڭ ۋەز - تەشۋىقاتلىرىغا مەستخۇش بولۇپ قېلىۋاتقانلىقىمىز، شۇنداقلا ئۇلارنىڭ قانداق سىياسەتمەنلەرنىڭ قوتىنىغا قامىلىپ ياشاۋاتقانلىقى، سىياسەتمەنلەرنىڭ بولسا، قايسى نەرختە ئىدارىچىلەرنىڭ سايىۋىنى ئاستىدا جان بېقىۋاتقانلىقى قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى بىر - بىرىگە زەنجىرلەشكەن مۇناسىۋەتلەر تورىدۇر. ئەجدادلىرىمىزنىڭ «ھارۋىنى مۈشۈككە قاتسا كات ئاستىغا سۆرەر» دەپ ئېيتقىنىدەك، بىزگە ۋەكىل بولۇۋاتقانلارنىڭ قانداقلىقى بىزنىڭ نېمە قىسمەتكە يولۇقۇشىمىز ۋە قانداق مۇئامىلىگە ئۇچرىشىمىزنى بەلگىلەپ قويىدۇ. ھۆرمەت - ئېتىبار بار يەردە، قەدىر - قىممەت قوغدىلىدۇ. ھۆرمەت - ئېتىبار يوقىغان جايدا بولسا، قەدىر - قىممەتنىڭ قوغدىلىشىدىن سۆز ئېچىش بەسى مۈشكۈل. قوغداشقا ئېرىشەلمىگەن قەدىر - قىممەت خالىغاندا كېلىشىمنىڭ قۇربانى، خالىغاندا كېچىلەپ باستۇرۇپ كېلىپ تۇتۇشنىڭ تەييار ئولجىلىرىغا ئايلىنىشتەك قىسمەتلەرگە ئۇچراپ تۇرۇشتىن خالىي بولالمايدۇ. چۈنكى، سەن قەدىر - قىممىتىڭنى قوغدىيالايدىغانلارنى باش تاجى قىلىپ تاللاشنى بىلمىسەڭ، باش تاجى بولغانلاردىكى ئاينىشنىڭ ۋابالى ساڭىمۇ چاچرىماي قالمايدۇ. سايلانغان باشلاردا مىللەتنىڭ كۈچىنى ۋە ھىممىتىنى كېچىك ساناش باش كۆتۈرسە، مىللەت تەقدىم قىلغان باشتىكى تاج بىلەن باشقىلار كېيدۈرگەن چەمبىرەكنى ئايرىغۇدەك دىت بولمىسا، مەزكۇر يولباشچى ئاتلىقلارنىڭ چەمبىرەك ئەپسۇنى بىلەن باشقۇرۇلىدىغان بولۇش ۋەزىيىتىگە مەھكۇم بولۇشى، يانالماس پاتقاققا پېتىپ قېلىشى ھېچ گەپ ئەمەس. ئەگەر بىر مىللەتنىڭ ساھىبلىقىغا مۇشەررەپ بولغان رەھبەرىيەت توپى تاج ئورنىغا چەمبىرەك ئەپسۇنى بىلەن ئىش كۆرىدىغان دەرىجىگە چۈشۈپ قالغان تەقدىردە، مىللەتنىڭ نە قەدىر - قىممىتىدىن، نە ئىززەت ئابرۇيىنىڭ قوغدىلىشىدىن خاتىرجەم بولۇش ئەسلا مۇمكىن بولمايدۇ. چۈنكى، مىللەتنىڭ ئېتىبار ۋە قەدىر - قىممىتى رەھبەرىيەتتىكىلەرنىڭ نەرخى بىلەن باھالىۋېتىلگەن. مىللەتنىڭ ئەتىۋارلىقىمۇ، مېھمانلىق سۈپىتىمۇ قارشى تەرەپ نەزىرىدىكى جانباقتىلىق ۋە تەييارتاپلىقلار تۈپەيلى تۆردىكى ئورنى پەگاھقا يۆتكىۋېتىلگەن ھەمدە شۇنىڭغا قاراپ مۇئامىلە قىلىنىدىغان ھالغا كېلىپ قالغان بولىدۇ. ئۇنداق ئەھۋالدا، ۋاكالىتەن ئېلىنغان سۆز ۋەدىلەرنىڭ، پىنھان چاغلاردا تۈزۈشكەن ئەھدىلەرنىڭ گېزى كەلگەندە ئېتىبارغا ئېلىنمايۋاتقانلىقىنىڭ سەۋەبىمۇ مەلۇم بولىدۇ. شۇنداقلا دادىل سۆزلەيدىغانلارنىڭ ئەمەس، سېنىڭ ۋە ساڭا قانات - قۇيرۇق بولۇۋاتقانلارنىڭ باشلامچى رەھبەرىيەت شەكلىدە يۆلەپ تۇرغۇزۇش ئوبيېكتى بولۇۋاتقانلىقىنىڭ،  قونچاق رەئىس، قونچاق تەشكىلات قاتارلىقلارغا ئايلاندۇرۇلۇشىنىڭ سىرىمۇ ئۆز - ئۆزىدىن مەلۇم بولغان بولىدۇ. بۇلارنىڭ ھەممىسى نېمىنىڭ ئىپادىسى؟ ئەگەر بۇنى بىرلا سۆزگە يىغىنچاقلىغاندا دەۋانىڭ ساختىلىشىۋاتقانلىقىنىڭ ئىپادىسى، دېيىشكە بولىدۇ. خۇددى مەشھۇر سىياسىيون ۋە مۇتەپەككۇر ئەلى ئىززەت بېگوۋىچ ئېيتقاندەك: «كۈرەش ساختىلىشىشقا ۋە ئۆز - ئۆزىنى ئالداشقا چۈشكەندە ساختا دىن بىلەن ئۆزئارا قول بېرىشىپ ئۆتۈشكە باشلايدۇ».

بېگوۋىچنىڭ تەجرىبىلىك سىياسىيون، بىر مۇسۇلمان رەھبەر ۋە مۇتەپەككۇر سۈپىتىدە ۋەتەن مۇجادىلىسىدە خاتىرىلەپ قالدۇرغان، ھايات - تەجرىبىلىرىدە يەكۈنلەپ چىققان بۇ قىممەتلىك خۇلاسىسى نەقەدەر توغرا ئېيتىلغان ھە! ئەھۋالىمىزدىن قارىغاندا، تارىخ تەكرارلىنىدۇ، دەپ تۇرۇپ تەكرارلىقلارنى قايتا - قايتىلاپ تارىخقا پۈتۈپ ماڭىدىغان كوللېكتىپ دېۋەڭلىشىش ۋەزىيىتىمىز يەنە بىر مەھەل، ھەتتا بىر نەچچە ئەۋلاد بازار تاپىدىغان ئوخشايدۇ. خەيرىيەت!!!

−بۇرھان مۇھەممەد

2021-03-28

مەنبە: «ئويغاقلار دۇنياسىدا− بۇرھان» سەھىپىسى