2025- يىللىق ئاۋسترىيە ئاساسىي قانۇننى قوغداش دوكلاتى ۋە دۆلەت خەۋپسىزلىكى

ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى

تەھرىرى: د. ئابدۇرېھىم دۆلەت

بۇ تەتقىقات ماقالىسىدە، بىز ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان مەزكۇر دوكلاتنىڭ ھەربىر بابى ۋە بۆلىكىنى مۇھاكىمە قىلىپ، باھالاش ئېلىپ بارىمىز. بىز ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك سىستېمىسىنىڭ قانۇنىي ئاساسلىرى، سىياسىي جەھەتتىكى ئوڭچىل، سولچىل، ھېتېرودوكىس ۋە چەت ئەل سىياسىتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك رادىكال ئېقىملارنى تەھلىل قىلىمىز. شۇنداقلا، دۆلەت تاشقى ئىستىخبارات پائالىيەتلىرى تور (سىبەر) ھۇجۇملار، خەلقئارالىق قورال ئەتكەسچىلىكى ۋە يادرو قوراللىرى كېڭىيىپ كېتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرى ئۈستىدە توختىلىمىز.

بۇنىڭدىن باشقا، ئاۋسترىيە سىياسىي تۈزۈلمىسىنىڭ مۇھىم ئەزالىرىنى، چەت ئەل دىپلوماتىك ۋاكالەتخانىلىرىنى ۋە ئىنتايىن مۇھىم ئۇل ئەسلىھەلەرنى قوغداشتىكى ئەمەلىي تەجرىبىلەر ھەمدە ئالدىنى ئېلىش پىروگراممىلىرى جەھەتتىكى ئىلمىي ئۇسۇللار ئانالىز تېمىمىزغا ئايلىنىدۇ. ماقالىمىز يەنە مەزكۇر دوكلاتنىڭ ئۇتۇقلۇق نۇقتىلىرى ۋە تەرەققىي قىلدۇرۇشقا ئېھتىياجلىق بولغان يوشۇرۇن تەرەپلىرىنى سېلىشتۇرۇپ باھالايدۇ. ئەڭ ئاخىرىدا، ياۋروپا ۋە دۇنيا خەۋپسىزلىك ئىستراتېگىيەسىنىڭ تەرەققىيات يۈزلىنىشىگە بىرلەشتۈرۈپ خۇلاسە چىقىرىمىز.

1. ئاۋسترىيە ئاساسىي قانۇن قوغداش ئاپپاراتىنىڭ قۇرۇلمىسى ۋە قانۇنىي نازارەت مېخانىزمى

2025-يىلىنىڭ كۈز ئايلىرىدا كۈچكە ئىگە بولغان يېڭى قانۇن تۈزىتىش كىرگۈزۈش لايىھەسى بويىچە، ئاۋسترىيە فېدېراتسىيە مەمۇرىي سوت مەھكىمىسى – BVwG ئاساسىي قانۇن قوغداش سىستېمىسىنىڭ ئاخبارات تەكشۈرۈش ھەرىكەتلىرىنى سوت مەھكىمىسى جەھەتتىن كونترول قىلىدىغان مۇھىم رولغا ئىگە قىلىنغان. [21-بەت] ئالاھىدە ئېنىقلانغان خەۋپ تۈرلىرى دائىرىسىدە، يۇقىرى خەۋپ دەرىجىسىدىكى گۇمانلىق كىشىلەرگە قارىتا يولغا قويۇلىدىغان رەقەملىك ئالاقە نازارەت پائالىيەتلىرى پەقەت مۇستەقىل قانۇنىي قوغداش ۋە نازارەت كومىتېتى – RSB نىڭ رۇخسىتى ۋە ئاۋسترىيە فېدېراتسىيە مەمۇرىي سوت مەھكىمىسى – BVwG نىڭ سوت مەھكىمىسى خاراكتېرلىك تەستىقى بىلەنلا ئىجرا قىلىنىدۇ. [21- ۋە 22-بەتلەر] بۇ مېخانىزم پۇقرالارنىڭ رەقەملىك ئالاقە مەخپىيىتىنى قوغداش بىلەن دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئېھتىياجىنى ماسلاشتۇرىدۇ.

2. ئوڭچىل رادىكاللىق: ئەنئەنىۋى ئوڭچىللىق، يېڭى ئوڭچىللىق ۋە تېزلەتكۈچى ئېقىملار

3. ھېتېرودوكىس رادىكاللىق: دۆلەت ھوقۇقىنى ئىنكار قىلىش ۋە ئالتېرناتىپ تاراتقۇلارنىڭ رولى

ئاۋسترىيە دۆلەت خەۋپسىزلىك ۋە ئىستىخبارات ئىدارىسى – DSN تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان بىر يىللىق پائالىيەت يەكۈنلىرىگە ئاساسلانغاندا، 2025-يىلى دۆلەتنىڭ چېكىنىشنى رەت قىلىش سىستېمىسى بويىچە جەمئىي 26 چوڭ جىنايى ۋەقە تىزىمغا ئېلىنغان. [60-بەت] بۇ ۋەقەلەرنىڭ كۆپىنچىسى، يەنى پۈتۈنلەي %50 ى كارىنتىيە (Kärnten) فېدېراتسىيە ئىشتاتى زېمىنىدا يۈز بەرگەن بولۇپ، تەكشۈرۈش بىلەن 28 جىنايەتچى ئېنىقلىنىپ، سوت مەھكىمىسىگە تاپشۇرۇلغان. [60-بەت] بۇ سانلىق مەلۇماتلار دۆلەت تۈزۈمىنى ئىنكار قىلىش قىلمىشلىرىنىڭ يوشۇرۇن ھالەتتە تەرەققىي قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.

4. سولچىل رادىكاللىق: ئىدىيەۋى بۆلۈنۈش ۋە ئاكتىپلىق تىپلىرى

5. چەت ئەل گۇرۇپپىلىرى بىلەن مۇناسىۋەتلىك رادىكاللىق: تۈركىيە مەنبەلىك توقۇنۇشلار ۋە دۆلەت ھالقىغان لىنىيەلەر

6. ئىسلامىي رادىكاللىق ۋە تېررورلۇق: تېررورلۇق تورى، يېڭى تەھدىتلەر ۋە تاشقى ئامىللار

7. جاسۇسلۇق ۋە ئىستىخبارات پائالىيەتلىرى: رۇسىيە، خىتاي ۋە ئىراننىڭ ئاۋستىرىيەدىكى ھەرىكەتلىرى

8. خەلقئارالىق قورال ئەتكەسچىلىكى ۋە يادرو قوراللىرىنىڭ كېڭىيىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش

9. قوغداش ۋە ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرى: دۆلەت ئىستراتېگىيەسى، رەقەملىك قارشىلىق كۈچى ۋە جەمئىيەتنىڭ رولى

10. دوكلاتنىڭ ئارتۇقچىلىق ۋە كەمچىلىكلىرى

شۇنچە كۆپ ئۇتۇقلار بىلەن بىرلىكتە، دوكلاتنىڭ بەزى يېتەرسىزلىكلىرىنىمۇ كۆرسىتىپ ئۆتۈش مۇمكىن. بىرىنچىدىن، دوكلات بەزى يۇقىرى تېخنىكىلىق تەھدىتلەرنى، مەسىلەن، دۆلەت ھاۋا بوشلۇقىدا تۇيۇقسىز بايقالغان ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلانلار ياكى سىگنال قالايمىقانچىلىق ۋەقەلىرىنى تولۇق ئېنىق دەلىل-ئىسپاتلار بىلەن تەمىنلىمەستىن، ئۇلارنى رۇسىيە فېدېراتسىيەسى تاشقى سىياسىتىگە باغلاپ قويغان. [147-بەت] بۇ خىل بىر يۆنىلىشلىك يەكۈنلەر ئىلىم دۇنياسىدا بەزىدە يەڭگىل چىقىرىلغان يەكۈندەك تۇيغۇ بېرىپ قويىدۇ.

ئىككىنچىدىن، دوكلاتنىڭ ئىچكى تۈزۈلۈشىدە ئىنتايىن كۆپ جىنايى تۈرلەرنىڭ ماددىلىرى ۋە قوراللىق قىلمىشلار تەكرار-تەكرار تىلغا ئېلىنغان بولۇپ، بۇ ئادەتتىكى ئوقۇرمەنلەر ئۈچۈن بىر ئاز ئۇچۇر تۆكمىسى (Information Overload) يارىتىدۇ. [51-بەت] بەزى ئىجتىمائىي رادىكال تورلارنىڭ كۆپىيىشىنىڭ ئارقىسىدىكى پىسخىكىلىق ۋە ئىجتىمائىي-ئىقتىسادىي ئامىللارنىڭ تېخىمۇ چوڭقۇر باھالاشقا ئېھتىياجى بار. [223-بەت] نۆۋەتتىكى نۇقتىدىن ئېيتقاندا، بۇ يېتەرسىزلىك دوكلاتنىڭ ئومۇمىي سۈپىتىنى تۆۋەنلىتەلمىسىمۇ، ئەمما كەلگۈسى تەكشۈرۈشلەر ئۈچۈن يېڭى يۆنىلىشلەرنى تەلەپ قىلىدۇ.

11. خۇلاسە ۋە كەلگۈسىگە نەزەر

مەنبە دوكلات:

Bundesministerium für Inneres (BMI) & Direktion Staatsschutz und Nachrichtendienst (DSN) (2026). Verfassungsschutzbericht 2025. Wien: Digitalprintcenter des BMI.

ئىنكاسلار: