ترامپنىڭ «شىمالىي قۇتۇپ قىمارى» ۋە ياۋروپانىڭ ئون كوزىرى

ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى

تەھرىرى: د. ئابدۇرېھىم دۆلەت

ياۋروپا تاشقى مۇناسىۋەتلەر كېڭىشى (European Council on Foreign Relations) 2026-يىلى 16-يانۋاردا «شىمالىي قۇتۇپ قىمارى: ياۋروپانىڭ گىرېنلاندىيەدىكى ئون كوزىرى» (Arctic hold’em: Ten European cards in Greenland) ناملىق دوكلاتنى ئېلان قىلىپ، ھازىرقى زامان خەلقئارا سىياسىتىدىكى ئەڭ جىددىي ۋە سەزگۈر مەسىلىلەرنىڭ بىرى ھەققىدىكى مۇھىم قاراشلارنى ئوتتۇرىغا قويدى. جانا كوبزوۋا، مارك لېئونارد، جىم ئوبرايېن، جانا پۇگلىيېرېن، جېرېمىي شاپىرو، ۋېسسېلا چېرنېۋا ۋە كاترىن ۋېستگارد قاتارلىق يەتتە نەپەر داڭلىق سىياسەتچى ۋە تەتقىقاتچى تەرىپىدىن ئورتاق تەييارلانغان بۇ ئەسەردە، ئامېرىكا پىرېزىدېنتى دونالد ترامپنىڭ ئىككىنچى نۆۋەتلىك ۋەزىپە ئۆتەش مەزگىلىدە گىرېنلاندىيەنى ئۆز تېررىتورىيەسىگە قوشۇۋېلىش ئۇرۇنۇشلىرى ۋە بۇ خىل خىرىسقا قارىتا ياۋروپانىڭ تاقابىل تۇرۇش ئىستراتېگىيەلىرى ئەتراپلىق مۇھاكىمە قىلىنغان.

مەزكۇر دوكلاتنىڭ ئېلان قىلىنىشىدىكى ئاساسلىق سەۋەب، 2025-يىلدىن كېيىن ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ شىمالىي قۇتۇپ (شىمالىي قۇتۇپ) رايونىغا بولغان ئىستراتېگىيەلىك قىزىقىشىنىڭ كەسكىنلىشىشى، بولۇپمۇ دونالد ترامپنىڭ گىرېنلاندىيەنى «دۆلەت بىخەتەرلىكى ئۈچۈن زۆرۈر» دەپ جاكارلاپ، ئۇنىڭغا ئىگىدارلىق قىلىش نىيىتىنى ئاشكارىلىشى بىلەن بىۋاسىتە مۇناسىۋەتلىكتۇر. دوكلاتنىڭ ئەھمىيىتى شۇكى، ئۇ پەقەت ۋەزىيەت ئانالىزى بىلەنلا چەكلەنمەستىن، بەلكى ياۋروپا ئىتتىپاقى ۋە ئۇنىڭ ئىتتىپاقداشلىرىنىڭ ئۆز ئىگىلىك ھوقۇقى ۋە تېررىتورىيە پۈتۈنلۈكىنى قوغداشتا قوللىنىشقا بولىدىغان «ئون تۈرلۈك ئىستراتېگىيەلىك كوزىر»نى سىستېمىلىق ئوتتۇرىغا قويغان. بۇ دوكلات ياۋروپانىڭ ئەنئەنىۋى ئىتتىپاقدىشى بولغان ئامېرىكا بىلەن بولغان مۇناسىۋەتتىكى توقۇنۇشلارنى بىر تەرەپ قىلىش، شۇنداقلا شىمالىي قۇتۇپ رايونىدىكى گېئوپولىتىك جىددىيلىكتە تىنچ، كوللېكتىپ ۋە ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك ھەرىكەت قىلىشتا مۇھىم يول كۆرسەتكۈچى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.

ۋەزىيەت تەييارلىقى: ترامپنىڭ گىرېنلاندىيەگە بولغان «ئىشتىھاسى» ۋە يېڭى رېئاللىق

دوكلاتتا بايان قىلىنىشىچە، دونالد ترامپنىڭ گىرېنلاندىيەنى كونترول قىلىشقا بولغان قىزىقىشى ئۇنىڭ بىرىنچى نۆۋەتلىك پىرېزىدېنتلىق مەزگىلىدىلا (2017-2021) ئوتتۇرىغا چىققان بولۇپ، ئۇ چاغلاردا بۇ تەشەببۇس كۆپىنچە كىشىلەر تەرىپىدىن بىر خىل «قىزىقارلىق ھادىسە» سۈپىتىدە قارالغان ئىدى. ۋەھالەنكى، 2025-يىلى ترامپنىڭ قايتىدىن ئاق سارايغا كىرىشى بىلەن، بۇ مەسىلە جىددىي گېئوپولىتىكىلىق تەھدىتكە ئايلاندى. ترامپ ھۆكۈمىتى ۋېنېزۇئېلادىكى ھەربىي ھەرىكەتلىرىدىن كېيىن دىققىتىنى شىمالىي قۇتۇپ رايونىغا بۇرۇپ، 2026-يىلى 14-يانۋاردا ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئارقىلىق «ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى دۆلەت بىخەتەرلىكى مەقسىتى ئۈچۈن گىرېنلاندىيەگە موھتاج» دەپ ئوچۇق-ئاشكارا جار سالدى.

بۇ يەردە دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك نۇقتا شۇكى، ترامپنىڭ بۇ قېتىمقى تەلىپى ئىلگىرىكىدەك سۆھبەتلىشىشكە بولىدىغان «سېتىۋېلىش» تەكلىپى ئەمەس، بەلكى بىر خىل «مەجبۇرىي ئىگىلىۋېلىش» ياكى «قوشۇۋېلىش» تەھدىتىدۇر. دانىيە ھۆكۈمىتى ۋە ياۋروپا ئىتتىپاقى ئامېرىكىغا ھەربىي بازىلارنى كېڭەيتىش، شىمالىي قۇتۇپ بىخەتەرلىكىدە ھەمكارلىشىش ۋە قېزىلما بايلىقلارنى بىرلىكتە ئېچىش قاتارلىق كۆپ تەرەپلىمىلىك تەكلىپلەرنى سۇنغان بولسىمۇ، ترامپ بۇلارنىڭ ھەممىسىنى رەت قىلدى. دوكلاتتا كۆرسىتىلىشىچە، ترامپنىڭ تۈپ مەقسىتى پەقەت ھەمكارلىق ياكى بايلىقتىن بەھرىمەن بولۇشلا ئەمەس، بەلكى گىرېنلاندىيەگە بولغان مەڭگۈلۈك ئىگىدارلىق ۋە مۇتلەق ھاكىمىيەت يۈرگۈزۈش ھوقۇقىنى قولغا كەلتۈرۈشتۇر. بۇ ئەھۋال مەسىلىنى دىپلوماتىك سۆھبەت دائىرىسىدىن ھالقىتىپ، بىۋاسىتە تېررىتورىيە ۋە ئىگىلىك ھوقۇقى توقۇنۇشىغا ئايلاندۇردى.

يېقىنقى مەزگىللەردە ئامېرىكا ھۆكۈمىتى لۇئىزىيانا ئىشتاتىنىڭ ئىشتات باشلىقى جېف لاندىرىنى «گىرېنلاندىيە ئالاھىدە ئەلچىسى» قىلىپ تەيىنلەپ، بۇنۇ گىرېنلاندىيەنى قوشۇۋېلىش پىلانى بىلەن بىۋاسىتە باغلىدى. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، تېكساسلىق مەبلەغ سالغۇچى توماس دانسنى ئامېرىكا شىمالىي قۇتۇپ تەتقىقات كومىتېتىنىڭ رەھبەرلىكىگە قويۇش ئارقىلىق، ئىستراتېگىيەلىك دىققەتنى پۈتۈنلەي گىرېنلاندىيەگە قاراتتى. بۇ خىل يۈزلىنىشلەر ياۋروپانىڭ نۆۋەتتە دۇچ كېلىۋاتقىنىنىڭ ئادەتتىكى بىر سىياسىي چۈشەنمەسلىك ئەمەس، بەلكى ئۆزىنىڭ ئەڭ يېقىن ئىتتىپاقدىشى تەرىپىدىن قوزغالغان ئېغىر بىر ئىگىلىك ھوقۇقى سىنىقى ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلاپ بەرمەكتە.

ياۋروپانىڭ ئىستراتېگىيەلىك ئۈستۈنلۈكىنى ئىشقا سېلىشى

تەتقىقاتچىلارنىڭ قارىشىچە، ياۋروپانىڭ قولىدا بۇ كىرىزىسقا تاقابىل تۇرىدىغان مۇھىم «كوزىرلار» مەۋجۇت بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە «ۋاقىت» ئامىلى ئەڭ ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. ترامپ ھۆكۈمىتى تېز نەتىجە قازىنىشنى كۆزلىسىمۇ، لېكىن ئۇنىڭ پارلامېنتتىكى ئۆكتىچىلەر، سايلام جەريانى ۋە پىرېزىدېنتلىق مۇددىتىنىڭ چەكلىك بولۇشى (ئۈچ يىل قالدى) قاتارلىق ئاجىزلىقلىرى بار. شۇڭا، ياۋروپا رەھبەرلىرىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك نىشانى ئامېرىكىنىڭ بىر تەرەپلىمە ھەرىكىتىنىڭ سىياسىي، ئىقتىسادىي ۋە ئىتتىپاقداشلىق تەننەرخىنى ئەڭ يۇقىرى چەككە كۆتۈرۈش ئارقىلىق، ترامپ ھۆكۈمىتىنى بۇ پىلاندىن ۋاز كېچىشكە ياكى دانىيە ۋە گىرېنلاندىيە سۇنغان مەۋجۇت ھەمكارلىق رامكىسىغا قايتىشقا مەجبۇرلاشتۇر.

دوكلاتتا ياۋروپانىڭ مەزكۇر نىشانغا يېتىش ئۈچۈن قوللىنىشقا تېگىشلىك ئون تۈرلۈك تەدبىرى تۆۋەندىكىدەك تەپسىلىي ئانالىز قىلىنىدۇ:

بىرىنچى كوزىر: ياۋروپا شىمالىي قۇتۇپ ئىتتىپاقىنى قۇرۇش. دوكلاتتا ئوتتۇرىغا قويۇلغان تۇنجى تەدبىر، ياۋروپانىڭ شىمالىي قۇتۇپ مەسىلىسىدە بىرلەشكەن، تەسىر كۈچىگە ئىگە ۋە مۇقىم بىر بىرلەشمە قۇرۇشىدۇر. بۇ خۇددى «ئۇكرائىنا ئالاقە گۇرۇپپىسى» غا ئوخشاش، كانادا، فىرانسىيە، گېرمانىيە، گوللاندىيە، بۈيۈك بىرىتانىيە قاتارلىق دۆلەتلەرنى، شۇنداقلا بالقان دېڭىزى ۋە سىكاندىناۋىيە ئەللىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان، شىمالىي قۇتۇپ بىخەتەرلىكى ۋە مەبلەغ سېلىش سىياسەتلىرىنى ماسلاشتۇرىدىغان بىر گۇرۇپپا بولۇشى كېرەك. شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى (ناتو) خادىملىرىمۇ زۆرۈر تېپىلغاندا بۇ گۇرۇپپىغا تەكلىپ قىلىنىشى مۇمكىن. بۇ گۇرۇپپا پەقەت ۋاقىتلىق نارازىلىق بىلدۈرۈش ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىستراتېگىيەلىك كوردىناتسىيە ئۈچۈن خىزمەت قىلىپ، ترامپقا ياۋروپانىڭ بىر گەۋدە ئىكەنلىكى ھەققىدە كۈچلۈك ئۇچۇر بېرىشى لازىم.

ئىككىنچى كوزىر: گىرېنلاندىيەدىكى بىخەتەرلىك مەۋجۇتلۇقىنى ياۋروپالاشتۇرۇش. ياۋروپا دۆلەتلىرى گىرېنلاندىيەدە ئىزچىل ۋە كۆرۈنەرلىك بىخەتەرلىك مەۋجۇتلۇقىنى ساقلىشى كېرەك. بۇ يەردىكى مەقسەت ئامېرىكا بىلەن ھەربىي جەھەتتە بەسلىشىش ئەمەس، بەلكى ياۋروپانىڭ ئۆز بىخەتەرلىكىگە مەسئۇل بولالايدىغانلىقىنى نامايان قىلىشتۇر. نۆۋەتتە فىرانسىيە، گېرمانىيە، گوللاندىيە، نورۋېگىيە ۋە شىۋېتسىيە قاتارلىق دۆلەتلەر دانىيەگە ياردەم بېرىش ئۈچۈن گىرېنلاندىيەگە ئاز ساندىكى ئەسكەرلىرىنى ئەۋەتكەن بولۇپ، بۇ كۈچلەر ئۇل ئەسلىھەلەرنى قوغداش، كىلىماتنى كۆزىتىش ۋە قۇتقۇزۇش خىزمەتلىرى بىلەن شۇغۇللانماقتا. بۇ ھەرىكەت ۋەزىيەتنىڭ ئېنىقلىقىنى ئاشۇرۇپ، ئامېرىكىنىڭ «تەرتىپنى قوغداش» باھانىسى بىلەن چوڭ كۆلەملىك ھەربىي ئارىلىشىش ئېلىپ بېرىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ، يەنى ياۋروپا كۈچلىرى ئۇ يەردە «ئىستراتېگىيەلىك گۇۋاھچى» رولىنى ئوينايدۇ.

ئۈچىنچى كوزىر: دانىيە ۋە گىرېنلاندىيەنى سىياسىي جەھەتتىن قوللاش. ياۋروپا دۆلەتلىرى دانىيەنى پەقەت بىر قانۇنىي تەرەپ سۈپىتىدە ئەمەس، بەلكى «ئالدىنقى سەپ» دۆلىتى دەپ قارىشى لازىم. بۇنىڭ ئۈچۈن ياۋروپا ئىتتىپاقى، دانىيە ۋە گىرېنلاندىيە ھۆكۈمەتلىرى بىرلەشمە بايانات ئېلان قىلىشى، رەھبەرلەر كوپېنھاگېن ۋە نۇك شەھەرلىرىگە قەرەللىك زىيارەتتە بولۇشى كېرەك. ئەڭ مۇھىمى، دانىيە ۋە گىرېنلاندىيەنىڭ تېررىتورىيە پۈتۈنلۈكى بىلەن ياۋروپانىڭ ئومۇمىي بىخەتەرلىكى ئوتتۇرىسىدىكى ئايرىلماس باغلىنىش تەكىتلىنىشى لازىم. مىيۇنخېن بىخەتەرلىك يىغىنىغا ئوخشاش خەلقئارا سەھنىلەردە، بۇ مەسىلىنىڭ پەقەت دانىيە بىلەن ئامېرىكا ئوتتۇرىسىدىكى ئىش ئەمەس، بەلكى پۈتۈن ياۋروپانىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى مەسىلىسى ئىكەنلىكى ئوچۇق ئوتتۇرىغا قويۇلۇشى كېرەك.

تۆتىنچى كوزىر: «ئىشغالىيەت» تىن پايدا ئالغۇچىلارغا جازا يۈرگۈزۈشنى ئالدىن ۋەدە قىلىش. ئىقتىسادىي جەھەتتە، ياۋروپا كومىتېتى ۋە باشقا ياۋروپا دۆلەتلىرى ئامېرىكىنىڭ گىرېنلاندىيەدىكى قانۇنسىز ھەرىكەتلىرىدىن مەنپەئەت ئالىدىغان شەخسلەر ۋە شىركەتلەرگە قارىتا جازا پىلانىنى تەييارلىشى ۋە بۇنى ئالدىن ئاشكارىلىشى كېرەك. بۇ جازا تەدبىرلىرى گىرېنلاندىيە بايلىقلىرىنى ئاچقان شىركەتلەرگە، مالىيە ۋاسىتىچىلىرىگە ۋە بولۇپمۇ ترامپقا يېقىن شەخسلەرگە قارىتىلىشى لازىم. بۇ يەردىكى مەقسەت دەرھال جازا يۈرگۈزۈش ئەمەس، بەلكى كەلگۈسىدىكى ئېغىر ئىقتىسادىي تەننەرخنى ھېس قىلدۇرۇش ئارقىلىق، ئامېرىكا خۇسۇسىي سودا ساھەسىنى ترامپنىڭ پىلانىغا ھەمكارلىشىشتىن توسۇپ قېلىشتۇر.

بەشىنچى كوزىر: شىمالىي قۇتۇپ ھەمكارلىقىنى شەرتلىك قىلىش. ياۋروپا شىمالىي قۇتۇپدىكى بارلىق ئىلمىي ۋە ئۇل ئەسلىھە ھەمكارلىقلىرىنىڭ «ئىگىلىك ھوقۇقىغا ھۆرمەت قىلىش» شەرتى ئاستىدا بولىدىغانلىقىنى جەزملەشتۈرۈشى كېرەك. شىمالىي قۇتۇپ كېڭىشى قاتارلىق سورۇنلاردا، ئەگەر ئامېرىكا بىر تەرەپلىمە ھەرىكەت قىلسا، بۇ ھەمكارلىقنىڭ پۈتۈنلەي توختىتىلىدىغانلىقى ئاگاھلاندۇرۇلۇشى لازىم. بۇ ئارقىلىق مەسىلە «ئامېرىكىغا قارشى تۇرۇش» تىن، خەلقئارالىق قائىدە-پىرىنسىپقا ئاساسلانغان شىمالىي قۇتۇپ تەرتىپىنى قوغداشقا بۇرۇلىدۇ.

ئالتىنچى كوزىر: ناتونىڭ مۈجمەللىكىدىن پايدىلىنىش. ياۋروپا رەھبەرلىرى شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ ماددىلىرىنى ئاپتوماتىك قوللىنىش ياكى رەت قىلىش ئورنىغا، «ئىستراتېگىيەلىك مۈجمەللىك» ئۇسۇلىنى قوللىنىشى كېرەك. يەنى «بىر ئەزا دۆلەت يەنە بىر ئەزانىڭ زېمىنىغا تاجاۋۇز قىلسا، ئىتتىپاقداشلىق مەجبۇرىيىتى قانداق بولىدۇ؟» دېگەن سوئالنى ئوتتۇرىغا تاشلاش ئارقىلىق، ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ۋە ھەربىي دائىرىلىرى ئىچىدە سىياسىي ۋە ئەخلاقىي مۇنازىرە قوزغىشى لازىم. بۇ ترامپنىڭ مەسىلىنى ئاددىيلاشتۇرۇۋېلىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ.

يەتتىنچى كوزىر: گىرېنلاندىيەنى ياۋروپا مەبلەغلىرىگە «چۆمۈلدۈرۈش». گىرېنلاندىيە خەلقى دانىيە پۇقراسى سۈپىتىدە ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ پۇقرالىرى ھېسابلىنىدۇ. شۇڭا، ياۋروپا گىرېنلاندىيەگە سۇ ئېلېكتىر ئىستانسىسى، سانلىق مەلۇمات مەركىزى، ساياھەتچىلىك ۋە كانچىلىق قاتارلىق ساھەلەردە كەڭ كۆلەمدە مەبلەغ سېلىشى كېرەك. بۇ مەبلەغلەر ترامپنىڭ قۇرۇق ۋەدىلىرىگە قارىغاندا تېخىمۇ ئەمەلىي ۋە تېز ئۈنۈم بېرىدىغان بولۇشى لازىم. بۇ ئارقىلىق گىرېنلاندىيەنىڭ ياۋروپاغا بولغان ئىقتىسادىي تايىنىشچانلىقى ئېشىپ، ئامېرىكىنىڭ «قوغداش» باھانىسىدىكى ئۇرۇنۇشلىرى ئىمپېرىيالىستلىق ھەرىكەت سۈپىتىدە ئاشكارىلىنىدۇ.

سەككىزىنچى كوزىر: ئامېرىكا خەلقى ۋە دۆلەت مەجلىسى بىلەن سۆھبەتلىشىش. ياۋروپا پەقەت ئاق ساراي بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي، ئامېرىكا مەجلىسى، تاراتقۇلار، ئاقىللار ئامبىرى ۋە خەلق ئاممىسى بىلەن بىۋاسىتە ئالاقە قىلىشى كېرەك. ئامېرىكا جەمئىيىتىگە ترامپنىڭ بۇ ھەرىكىتىنىڭ خەلقئارالىق زىيانلىرىنى چۈشەندۈرۈش، بولۇپمۇ «خىتاي ۋە رۇسىيە تەھدىتى» دېگەن داۋالارنىڭ مەۋجۇت 1951-يىلدىكى كېلىشىم رامكىسىدا ھەل بولىدىغانلىقىنى ئىزاھلاپ بېرىش كېرەك. بۇ ترامپنىڭ ئىچكى قىسىمدىكى سىياسىي رەقىبلىرىنى ھەرىكەتكە كەلتۈرۈشكە ياردەم بېرىدۇ.

توققۇزىنچى كوزىر: بۇنى بىر «مەشىق» (Rehearsal) دەپ قاراش. ياۋروپا رەھبەرلىرى شۇنى ئېنىق بايان قىلىشى كېرەككى، ئەگەر ئامېرىكا بۈگۈن گىرېنلاندىيەنى تارتىۋالالايدىغان بولسا، ئەتە باشقا دۆلەتلەرنىمۇ ئوخشاش ئۇسۇلدا بوزەك قىلىشى مۇمكىن. بۇ ۋەقە پۈتكۈل ياۋروپانىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى ئۈچۈن بىر سىناق بولۇپ، بۇنىڭغا سۈكۈت قىلىش كەلگۈسىدىكى تېخىمۇ چوڭ خەتەرلەرگە يول ئاچىدۇ. بۇ ھەقىقەتنى خەلقئارا جەمئىيەتكە ئۈزلۈكسىز ئەسكەرتىپ تۇرۇش لازىم.

ئونىنچى كوزىر: جىددىي ئەھۋالغا تاقابىل تۇرۇش پىلانىنى نورماللاشتۇرۇش. ئەڭ ئاخىرىدا، ياۋروپا دۆلەتلىرى جىددىي ئەھۋالغا تاقابىل تۇرۇش پىلانىنى (Contingency planning) رەسمىي تۈزۈپ چىقىشى كېرەك. گەرچە ياۋروپا ئىتتىپاقدىشى بىلەن ئۇرۇش قىلىشنى خالىمىسىمۇ، لېكىن زۆرۈر ھەربىي مانېۋىرلار، قانۇنىي تەييارلىقلار ۋە كىرىزىس تەقلىد قىلىش مەشىقلىرىنى ئېلىپ بېرىشى لازىم. بۇ تەدبىرلەر ئامېرىكىغا ياۋروپانىڭ ھەر قانداق سۇيىقەستكە سۈكۈت قىلىپ تۇرمايدىغانلىقى ھەققىدە ئېنىق سىگنال بېرىدۇ.

خۇلاسە: ياۋروپانىڭ سىنىقى ۋە كەلگۈسى

«شىمالىي قۇتۇپ قىمارى» دوكلاتىدا خۇلاسە قىلىنىشىچە، گىرېنلاندىيە كىرىزىسى پەقەت بىر ئارال مەسىلىسىلا بولماستىن، بەلكى ياۋروپانىڭ ئۆز ئىگىلىك ھوقۇقىنى ئەمەلىيەتتە قوغداش ئىقتىدارىنىڭ سىنىقىدۇر. ئۇزۇن يىللار داۋامىدا ياۋروپا رۇسىيە تەرەپتىن كېلىدىغان تەھدىتلەرگە تەييارلىق قىلغان بولسا، بۇ قېتىمقى تەھدىت ئۇنىڭ ئەڭ يېقىن ئىتتىپاقدىشىدىن كەلمەكتە. بۇ ۋەزىيەت ياۋروپانى «ئامېرىكاسىز» لا ئەمەس، بەلكى زۆرۈر تېپىلغاندا «ئامېرىكىغا قارشى» ھالدىمۇ ئۆزىنى قوغداشقا مەجبۇرلايدىغان يېڭى بىر رېئاللىقتۇر.

تەتقىقاتچىلارنىڭ پىكرىچە، يۇقىرىدىكى ئون تەدبىر ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ تاجاۋۇزچىلىق نىيىتىگە قارشى كۈچلۈك توسۇق بولالايدۇ. ئەگەر بۇ تەدبىرلەر ئۈنۈملۈك قوللىنىلسا، گىرېنلاندىيەنى قوشۇۋېلىش بەدىلىنىڭ ئىنتايىن يۇقىرىلىقى ترامپنى ئىككىلەندۈرىدۇ. ياۋروپا ئۈچۈن بۇ بىر خەتەرلىك «قىمار» بولۇشى مۇمكىن، ئەمما قولدىكى كوزىرلارنى توغرا ئويناش ئارقىلىق غەلىبە قىلىش پۇرسىتى ھېلىھەم مەۋجۇت. مەزكۇر دوكلات ياۋروپا دۆلەتلىرىنىڭ كەلگۈسى دۇنيا تەرتىپىدە ۋە دوستلار ئارىسىدىكى مەنپەئەت توقۇنۇشىدا ئۆز مۇستەقىللىقىنى قانداق قوغداپ قېلىشى كېرەكلىكى ھەققىدە قىممەتلىك ئىستراتېگىيەلىك يۆنىلىش بىلەن تەمىنلەيدۇ.

پايدىلىنىلغان مەنبە:

Kobzova, J., Leonard, M., O’Brien, J., Puglierin, J., Shapiro, J., Tcherneva, V., & Westgaard, K. (2026). Arctic hold‘em: Ten European cards in Greenland. European Council on Foreign Relations. Retrieved from https://ecfr.eu/article/arctic-holdem-ten-european-cards-in-greenland/

ئىنكاسلار: