ئىراننىڭ شەرققە بۇرۇلۇش ئىستراتېگىيەسى بىلەن خىتاينىڭ ياۋروپا-ئاسىيانى تۇتاشتۇرۇش تەشەببۇسىنىڭ كېسىشىشى

ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى

تەھرىرى: د. ئابدۇرېھىم دۆلەت

خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر ساھەسىدىكى نوپۇزلۇق ئىلمىي سۇپىلاردىن بىرى بولغان «خىتاي-ئامېرىكا مۇناسىۋەتلىرى كۆزەتكۈچىسى» (China-US Focus) سۇپىسىدا، 2026-يىلى 18-ئىيۇن كۈنى فىلىپپىن خىتاي تەتقىقات جەمئىيىتىنىڭ رەئىسى، ئاسىيا-تىنچ ئوكيان تەرەققىيات يوللىرى فوندىنىڭ تەتقىقاتچىسى لۇسىئو بلانكو پىتلو (Lucio Blanco Pitlo III) تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان «ئىراننىڭ شەرققە بۇرۇلۇش ئىستراتېگىيەسى بىلەن خىتاينىڭ ياۋروپا-ئاسىيا تۇتاشتۇرۇش تەشەببۇسىنىڭ كېسىشىشى» (Iran’s Pivot to the East Meets China’s Eurasian Connectivity Push) ناملىق سىياسىي ئانالىز ماقالىسى، يېقىنقى مەزگىلدە يەرشارىۋى گېئوسىياسىي ۋە ئىقتىسادىي سۈركىلىشلەر ئارقا كۆرۈنۈشىدە ئوتتۇرىغا چىققان ئىستراتېگىيەلىك يۈزلىنىشلەرنى ئىنچىكىلىك بىلەن باھالاپ بەرگەن. مەزكۇر ماقالە، بېيجىڭ بىلەن تېھراننىڭ ئوتتۇرا ۋە جەنۇبىي ئاسىيا ئارقىلىق قۇرۇقلۇق قاتناش ۋە ئېنېرگىيە تورىنى كېڭەيتىش بويىچە ئېلىپ بېرىۋاتقان ئورتاق قەدەملىرىنىڭ، غەرب جازالىرىنىڭ تەسىرىنى ئازايتىشتا قانداق رول ئوينايدىغانلىقىنى سىستېمىلىق تەھلىل قىلىپ بېرىش نۇقتىسىدىن يۇقىرى ئىلمىي ۋە ئەمەلىي سىياسىي قىممەتكە ئىگە. Pitlo, 2026

2026-يىلىنىڭ بىرىنچى يېرىمى يەرشارى مىقياسىدا ئېغىر دەرىجىدىكى سىياسىي ۋە ھەربىي كىرىزىسلەر كۈچەيگەن بىر دەۋرگە توغرا كەلدى. بولۇپمۇ ئامېرىكا بىلەن ئىران ئوتتۇرىسىدا يۈز بەرگەن، 108 كۈن داۋاملىشىپ مىڭلىغان كىشىنىڭ ھاياتىدىن ئايرىلىشىنى ھەمدە رايوندا كەڭ كۆلەملىك ۋەيرانچىلىقنى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئۇرۇش، تېھراننىڭ بىخەتەرلىك تەسەۋۋۇرىنى تۈپتىن ئۆزگەرتتى. گەرچە 2026-يىلى 17-ئىيۇن كۈنى پارىژ ئەتراپىدىكى ۋېرسال سارىيىدا ئامېرىكا پىرېزىدېنتى دونالد ترامپ بىلەن ئۇرۇشنى ئاخىرلاشتۇرۇش ۋە ھورمۇز بوغۇزىنى قايتىدىن ئېچىش توغرىسىدىكى ئۆزئارا چۈشىنىش يادنامىسى ئىمزالانغان بولسىمۇ، ئەمما تېھران يەنىلا دېڭىز قاتنىشىنىڭ ئاجىزلىقلىرىدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن قۇرۇقلۇق يوللىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى ئۆزىنىڭ بىرىنچى نىشانى قىلىپ بېكىتتى. Pitlo, 2026

تېخنىكىلىق ۋە سىستېمىلىق نۇقتىدىن باھالىغاندا، مەزكۇر ماقالە تېھران بىلەن بېيجىڭ ئوتتۇرىسىدىكى ئىقتىسادىي رىشتىلەرنىڭ چېگرا ھالقىغان ئۇل ئەسلىھە لىنىيەلىرى ئارقىلىق قانداق شەكىللىنىۋاتقانلىقىنى ئىنتايىن دەلىللىك يورۇتۇپ بەرگەن. بىراق، بىر قىسىم يېتەرسىزلىكلىرىگە كەلسەك، ماقالىدە بۇ قۇرۇقلۇق تۇرۇبا يولى ۋە تۆمۈريول لىنىيەلىرى ئۆتىدىغان ئافغانىستان قاتارلىق رايونلاردىكى يەرلىك سىياسىي تۇراقسىزلىق ۋە تېررورلۇق تەھدىتلىرىنىڭ تۈرنىڭ بىخەتەر ئېلىپ بېرىلىشىغا كەلتۈرىدىغان ئەمەلىي خەتەرلىرى سەل سۇس باھالانغان. Pitlo, 2026

ئامېرىكا-ئىران كىرىزىسى ۋە تېھراننىڭ قۇرۇقلۇق سودا يولى ئىستراتېگىيەسى

ئىران يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ئۆزىنىڭ تاشقى سىياسەت ۋە ئىقتىسادىي ئىستراتېگىيەسىنى خىتاي ۋە ياۋروپا-ئاسىيا چوڭ قۇرۇقلۇقىغا قاراپ ئۈزلۈكسىز بۇرىماقتا. تېھران دائىرىلىرى غەربنىڭ قاتتىق جازالىرىغا تاقابىل تۇرۇش ۋە خەلقئارا دېڭىز تەۋەلىكىدىكى توسالغۇلارنى بىر تەرەپ قىلىش ئۈچۈن، ئوتتۇرا ۋە جەنۇبىي ئاسىيا ئارقىلىق قۇرۇقلۇق قاتناش ۋە ئېنېرگىيە زەنجىرىنى قۇرۇپ چىقىشقا ئالاھىدە ئەھمىيەت بەرمەكتە. بۇ تىرىشچانلىق بېيجىڭنىڭ ياۋروپا-ئاسىيا تۇتاشتۇرۇش پىلانى بىلەن زىچ بىرلىشىپ كېتىدۇ. Pitlo, 2026

سۈركىلىشلەر كۈچەيگەن جەرياندا، دېڭىز يولى ئارقىلىق ئېلىپ بېرىلىدىغان تاشقى سودىنىڭ ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى دېڭىز ئارمىيەسىنىڭ توسۇش ھەرىكەتلىرى ئالدىدا قانچىلىك ئاجىز ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى. گەرچە ھورمۇز بوغۇزىنى ئېچىش كېلىشىمى كۈچكە ئىگە بولغان بولسىمۇ، تېھران ھەر قانداق ۋاقىتتا يۈز بېرىشى مۇمكىن بولغان يېڭى بىر دېڭىز قامالىغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن، ئافغانىستان، پاكىستان ياكى ئوتتۇرا ئاسىيا ئارقىلىق خىتايغا تۇتىشىدىغان يېڭى قۇرۇقلۇق يوللىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى ئۆزىنىڭ جىددىي تاللىشى قىلىپ بېكىتتى. Pitlo, 2026

ئىران ئۆزىنىڭ ئەنئەنىۋى دېڭىز سودىسىنىڭ كەم دېگەندە %40 نى قۇرۇقلۇققا يۆتكەشنى نىشانلىماقتا. بۇ خىل يۆتكىلىش تېھراننىڭ تاشقى سىياسەت تەسەۋۋۇردا ئىنتايىن چوڭقۇر قۇرۇلمىلىق ئۆزگىرىش پەيدا قىلىدۇ. تېھراننىڭ سىياسىي فوكۇسى غەربىي ئاسىيادىن ئوتتۇرا ئاسىياغا قاراپ يۆتكىلىشكە باشلايدۇ، بۇ ئەھۋال ئىراننى بېيجىڭنىڭ ياۋروپا-ئاسىيا تۇتاشتۇرۇش تەشەببۇسىدىكى ئەڭ يادرولۇق شېرىكلىرىنىڭ بىرىگە ئايلاندۇرىدۇ. Pitlo, 2026

غەربنىڭ ئىران پورتلىرىغا يۈرگۈزۈۋاتقان جازالىرى يېقىن كەلگۈسىدە داۋاملىشىشى مۇمكىن، چۈنكى ۋاشىنگتون بىلەن تېھران ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتلەر تارىخىي ئىشەنچسىزلىك بىلەن تولغان. ئامېرىكىنىڭ تېھران يادرو كېلىشىمىدىن (JCPOA) ئىمزا قويۇلۇپ ئاران ئۈچ يىلدىن كېيىن يەككە تەرەپلىك چېكىنىپ چىقىشى، تېھرانغا غەرب بەرگەن ۋەدىلەرنىڭ ئىشەنچسىزلىكىنى تونۇتتى. شۇڭا، نۆۋەتتىكى ئۇرۇش توختىتىش كېلىشىمى كۈچكە ئىگە بولغان بولسىمۇ، ئىراننىڭ شەرققە يۈزلىنىش ئىستراتېگىيەسى بىر قوشۇمچە كاپالەت پىلانى سۈپىتىدە مۇستەھكەملىنىدۇ. Pitlo, 2026

ئىسلامئابادنىڭ ۋاسىتىچىلىكىدە ئېلىپ بېرىلغان سۆھبەتلەر تېھراننىڭ قوشنا ئەللەر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى قايتىدىن شەكىللەندۈرۈشىگە تۈرتكە بولدى. پارس قولتۇقى دۆلەتلىرى بىلەن بولغان زىددىيەتلەر سەۋەبىدىن، ئىران ئۆز تاۋارلىرىنى خىتايغا يەتكۈزۈشتە ئوتتۇرا ۋە جەنۇبىي ئاسىيادىكى قوشنىلىرىنى ئاساسلىق دەرۋازا قىلىپ ئىشلىتىشكە يۈزلەنمەكتە. بۇ قەدەم پاكىستان بىلەن بولغان ئىقتىسادىي ئالاقىلەرنى يېڭى بىر باسقۇچقا كۆتۈرىدۇ. Pitlo, 2026

ئېنېرگىيە بېقىنىشچانلىقى ۋە خىتاينىڭ رايوندىكى يادرولۇق رولى

ئامېرىكا ۋە ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ يۈرگۈزگەن جازالىرى تېھراننى خىتاي بازىرىغا پۈتۈنلەي تايىنىشقا مەجبۇر قىلدى. نۆۋەتتە خىتاي ئىران نېفىتىنىڭ ئەڭ چوڭ سېتىۋالغۇچىسىغا ئايلاندى. 2019-يىلى ۋاشىنگتون يادرو كېلىشىمىدىن چېكىنىپ چىقىپ، جازالارنى قايتىدىن كۈچكە ئىگە قىلغاندىن بۇيان، خىتاينىڭ مۇستەقىل نېفىت پىششىقلاپ ئىشلەش زاۋۇتلىرى ئىران نېفىتىنىڭ ئاساسلىق مەنزىلى بولۇپ كەلمەكتە. ئىران نېفىت ئېكسپورتىنىڭ %80 تىن ئارتۇقى خىتايغا بېرىدۇ. Pitlo, 2026

تېھران بىلەن بېيجىڭ ئوتتۇرىسىدىكى تۆمۈريول قاتنىشىنىڭ كۆپىيىشى، ئامېرىكىنىڭ دېڭىز تەۋەلىكىدىكى بېسىملىرىنى كۈچسىز قالدۇرىدۇ. خىتاينىڭ ئۇرۇشتىن كېيىنكى ئىراننى قايتا قۇرۇش پىلانىدا ئوينايدىغان رولى ئىنتايىن چوڭ بولۇشى مۆلچەرلەنمەكتە. ئامېرىكا ۋە ئىسرائىلىيەنىڭ ھاۋا ھۇجۇملىرى جەريانىدا ۋەيران بولغان پۇقراۋى، ئېنېرگىيە ۋە ھەربىي ئۇل ئەسلىھەلەرنى قايتىدىن بەرپا قىلىشتا بېيجىڭ ئاساسلىق مەبلەغ سالغۇچى سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا چىقىدۇ. Pitlo, 2026

يېقىندا بېيجىڭدا پىرېزىدېنت شى جىنپىڭ بىلەن دونالد ترامپ ئوتتۇرىسىدا ئۆتكۈزۈلگەن يۇقىرى دەرىجىلىك باشلىقلار يىغىنىدا، ئامېرىكا-ئىران ئۇرۇشى ۋە ھورمۇز بوغۇزىدىكى ۋەزىيەت مۇھىم تېما بولغان ئىدى. بۇ ئەھۋال، خىتاينىڭ يەرشارىۋى مەسىلىلەردە سىياسىي مەنپەئەت يەتكۈزگۈچى ۋە مۇرەسسەچى سۈپىتىدىكى رولىنىڭ كۈنسېرى ئېشىۋاتقانلىقىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ. Pitlo, 2026 بۇنداق بىر ئىستراتېگىيەلىك بۇرۇلۇش رۇسىيە فېدېراتسىيەسىنىڭ 2022-يىلىدىن كېيىنكى شەرققە يۈزلىنىش مۇساپىسى بىلەن ئوخشاشلىققا ئىگە. غەربنىڭ جازالىرى بايلىققا باي بولغان بۇ ئىككى قۇدرەتلىك دۆلەتنى خىتاينىڭ ئىقتىسادىي ئوربىتىسىغا تېخىمۇ زىچ سىڭىشكە ئىتتىرمەكتە. بۇ قەدەم ياۋروپا-ئاسىيا چوڭ قۇرۇقلۇقىنىڭ يېڭى ئىقتىسادىي قۇتۇبىنى شەكىللەندۈرىدۇ. Pitlo, 2026

ئىران يەنە، دېڭىزغا چىقىش يولى بولمىغان ئوتتۇرا ئاسىيا دۆلەتلىرى ۋە ئافغانىستاننىڭ جەنۇبىي پورتلارغا (بەندەر ئابباس ۋە جاسك پورتلىرىغا) چىقىشى ئۈچۈن ھالقىلىق تىرانسپورت كارىدورى خىزمىتىنى ئۆتەيدۇ. بېيجىڭ بىلەن بولغان ئىتتىپاقلىق ئارقىلىق، ئىران پاكىستاننىڭ گۋادار پورتىغا ئوخشاش ئۆز پورتلىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى نىشانلىماقتا. Pitlo, 2026

ياۋروپا-ئاسىيا قۇرۇقلۇق تۇتاشتۇرۇش تۈرلىرى ۋە بېيجىڭنىڭ سىياسىي تەسەۋۋۇرى

خىتاينىڭ «بىر بەلباغ، بىر يول» تەشەببۇسى پەقەت پورت ۋە يوللارنىلا ئەمەس، بەلكى كەڭ كۆلەملىك رەقەملىك ۋە فىزىكىلىق ئومۇرتقا ئۇل ئەسلىھەلىرىنى قۇرۇشنى مەقسەت قىلىدۇ. پاكىستان ئارقىلىق ئۆتىدىغان جۇڭگو-پاكىستان ئىقتىسادىي كارىدورى (CPEC)، خىتاينىڭ غەربىي شىمالىدىكى شەرقىي تۈركىستان رايونىنى (خۇسۇسەن قەشقەر شەھىرىنى) پاكىستاننىڭ جەنۇبىدىكى گۋادار پورتىغا تۇتاشتۇرىدۇ. Pitlo, 2026

رايوندىكى باشقا دۆلەتلەرمۇ خىتاي بىلەن بولغان ئىستراتېگىيەلىك ۋە ئىقتىسادىي مۇناسىۋەتلىرىنى چوڭقۇرلاشتۇردى. تۈركمەنىستان ئۆزبېكىستان ۋە قازاقىستان ئارقىلىق خىتايغا گاز يەتكۈزمەكتە. قازاقىستانمۇ تۇرۇبا يولى ئارقىلىق خىتايغا نېفىت ئەۋەتمەكتە. رۇسىيە سىبىرىيەدىن خىتايغا گاز چىقىرىۋاتقان بولۇپ، كېلەر يىلى يېڭى بىر تۇرۇبا يولىنىڭ ئىشقا كىرىشتۈرۈلۈشى كۈتۈلمەكتە. Pitlo, 2026

بۇ قۇرۇقلۇق تۇرۇبا يوللىرى خىتاينىڭ سۇيۇقلاندۇرۇلغان تەبىئىي گازغا (LNG) بولغان ئېھتىياجىنى ئازايتىدۇ. دېڭىز قاتنىشىدىكى سۇيۇقلاندۇرۇلغان گاز تىرانسپورتى ھورمۇز بوغۇزى، بابۇلمەندەب ۋە مالاككا بوغۇزىغا ئوخشاش ھالقىلىق دېڭىز بوغۇزلىرىدا خەتەرگە دۇچ كېلىدۇ. قۇرۇقلۇق يوللىرى بولسا خىتاينىڭ ئېنېرگىيە بىخەتەرلىكىنى كاپالەتلەندۈرىدۇ. ئىراننىڭ بۇ سىستېمىغا قوشۇلۇشى خىتاينىڭ گاز تەمىنلىگۈچىلىرىنى كۆپ خىللاشتۇرىدۇ. Pitlo, 2026

شەرققە بۇرۇلۇش ئىستراتېگىيەسى ئىراننى ياۋروپا-ئاسىيا گېئوسىياسىي سەھنىسىدە ئاكتىپ رولچىغا ئايلاندۇرىدۇ. بىرازىلىيە، رۇسىيە، ھىندىستان، خىتاي، جەنۇبىي ئافرىقا ۋە باشقا ئەزالاردىن تەشكىل تاپقان «كېڭەيتىلگەن كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى» (BRICS+) گۇرۇھىغا ۋە شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتىغا ئەزا بولۇش، تېھراننىڭ بايلىق مول بۇ رايوندىكى رولىنى تېخىمۇ كۈچەيتىدۇ. Pitlo, 2026

تېھران يەنە، بېيجىڭنىڭ ئېنېرگىيە ئېھتىياجىنى قاندۇرۇش بىلەن بىرگە، ئۆز تۇپرىقىدىن ئۆتىدىغان تۆمۈريول ۋە تۇرۇبا لىنىيەلىرى ئارقىلىق خىتاينى ياۋروپا دۆلەتلىرىگە تۇتاشتۇرىدىغان قۇرۇقلۇق كۆۋرۈكى بولالايدۇ. بۇ ئەھۋال، دېڭىز تىرانسپورتىغا تايىنىدىغان ئەنئەنىۋى سودا لىنىيەلىرىگە كۈچلۈك بىر تاللاش يارىتىپ بېرىدۇ. Pitlo, 2026

دۆلەت ھالقىغان ئۇل ئەسلىھە تورى ۋە گېئوسىياسىي ئۆزگىرىش كۈچى

ئىراننىڭ شەرققە يۈزلىنىشى، كۆپ دۆلەتلىك ھەمكارلىق تۈرلىرىدە ئۆزىنى ئاشكارىلىماقتا. بۇلارنىڭ ئارىسىدا، ئىراننىڭ غەربىي شىمالىدىكى خاف شەھىرى بىلەن شەرقىي تۈركىستاننىڭ قەشقەر شەھىرىنى ئافغانىستان، تاجىكىستان ۋە قىرغىزىستان ئارقىلىق تۇتاشتۇرىدىغان «بەش دۆلەت تۆمۈريول كارىدورى» (Five Nations Railway Corridor) ئىنتايىن مۇھىم ئورۇن تۇتىدۇ. Pitlo, 2026 بۇ تۆمۈريول كارىدورىنىڭ ئافغانىستان تەرەپتىكى قىسمىنىڭ تېخنىكىلىق باھالاش خىزمەتلىرى تاماملاندى، لايىھە ۋە مەبلەغ مەسىلىسى ھەل قىلىنىشقا باشلىدى. ئافغانىستاندىكى سىياسىي مۇقىملىق تېھراننىڭ خىتاي بازىرىغا يېتىپ بېرىش يوللىرىنى كۆپ خىللاشتۇرۇش غايىسى ئۈچۈن ئىنتايىن پايدىلىق شارائىت يارىتىپ بېرىدۇ. Pitlo, 2026

ئۆتكەن يىلى ئۆكتەبىردە، ئىران تارىختا تۇنجى قېتىم ئافغانىستانغا خاف-ھىرات تۆمۈريول لىنىيەسى ئارقىلىق پويىز بىلەن يېقىلغۇ (دىزېل) ئېكسپورت قىلىشنى باشلىدى. تېھراننىڭ «تۆمۈريول دىپلوماتىيەسى» نۆۋەتتە جەنۇبىي كارىدورنى ئاكتىپلاشتۇرۇشقا مەركەزلەشمەكتە. بۇ لىنىيە رۇسىيەنىڭ شىمالىي كارىدورىغا ۋە كاسپىي دېڭىزى ئارقىلىق ئۆتىدىغان ئوتتۇرا كارىدورغا كۈچلۈك بىر تاللاش ھېسابلىنىدۇ. Pitlo, 2026

جەنۇبىي يۆنىلىش كونا يىپەك يولى لىنىيەسىگە تامامەن ئۇيغۇن كېلىدىغان بولۇپ، 9000 كىلومېتىرلىق تولۇق تۆمۈريول تىرانسپورتىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ يول، خىتاي بىلەن ياۋروپا ئوتتۇرىسىدىكى يۈك توشۇش مۇساپىسىنى ئۇزۇن سۇ يولىغا قارىغاندا ئۈچ ھەپتە قىسقارتالايدۇ. بۇ ئىقتىسادىي ئۈنۈم، خەلقئارالىق شىركەتلەرنى بۇ لىنىيەدىن پايدىلىنىشقا جەلپ قىلىدىغان ئەڭ تۈپ ئامىلدۇر. Pitlo, 2026

ئىسلامئابادنىڭ ۋاسىتىچىلىكىدە ئېلىپ بېرىلغان ئامېرىكا-ئىران كۆرۈشۈشلىرى، يەنە ئۇزۇن مەزگىلدىن بۇيان توختاپ قالغان ئىران-پاكىستان تەبىئىي گاز تۇرۇبا يولى تۈرىگە يېڭى بىر ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچ قوشتى. تېھران بۇ تۈر ئارقىلىق جەنۇبىي ئاسىيا بازارلىرىغا كىرىش پۇرسىتىگە ئېرىشىدۇ. Pitlo, 2026

خۇلاسە ۋە كۆزىتىشكە تېگىشلىك سىياسىي يۈزلىنىشلەر

ئومۇمىي جەھەتتىن ئېيتقاندا، ئامېرىكا بىلەن بولغان ئۇرۇش تېھراننىڭ تاشقى سىياسەت يۆنىلىشىنى تۈپتىن ئۆزگەرتتى. شەرققە بۇرۇلۇش ئىستراتېگىيەسى، ئىراننى ئوتتۇرا ۋە جەنۇبىي ئاسىيادىكى قوشنىلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى كۈچەيتىشكە يېتەكلىمەكتە، بۇ ئارقىلىق خىتاينىڭ غايەت زور بازىرىغا يېتىپ بارالايدۇ. Pitlo, 2026 بۇ بۇرۇلۇش بېيجىڭنىڭ ياۋروپا-ئاسىيادىكى قەدەملىرى بىلەن زىچ بىرلىشىپ، قاتناش ۋە ئېنېرگىيە تۇتاشتۇرۇشنى چوڭقۇرلاشتۇرىدۇ ۋە غەربنىڭ دېڭىزدىكى بېسىملىرىنى كۈچسىز قالدۇرىدۇ. بىراق، بۇ جەرياندا ئىراننىڭ ئۆز تۇپرىقىدىكى رادىكال سۇبيېكتلارنى ۋە تېررورلۇق گۇرۇپپىلىرىنى قوللاشنى ئازايتىش-ئازايتماسلىقى يەنىلا كۆزىتىشكە تېگىشلىك بىر سوئالدۇر. MERICS, 2026

يەرشارىۋى سىياسىي تەڭپۇڭلۇق نۆۋەتتە يېڭى بىر دەۋرگە يۈزلەنمەكتە. تېخنىكا-سانائەت كېڭەيمىچىلىكى، دۆلەت خەۋپسىزلىكى بېسىمى ۋە قۇرۇقلۇق كارىدورلىرىنىڭ ئاكتىپلىشىشى كەلگۈسى جۇغراپىيەلىك سىياسەتنى بەلگىلەيدىغان ئاساسلىق ئامىللار بولۇپ قالىدۇ. ياۋروپا ئىتتىپاقى ۋە باشقا غەرب دۆلەتلىرى، قۇرۇقلۇق سودا يوللىرىنىڭ ئۆزى بىلەن بىللە ئېلىپ كېلىدىغان يېڭى سىستېمىلىق خەتەرلەرگە تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن ئۆزلىرىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك تەييارلىقىنى يۇقىرى كۆتۈرۈشى لازىم. MERICS, 2026

ئىنكاسلار: