خىتاينىڭ ئافرىقا بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى: راند تەتقىقات ئانالىزى (6-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

يېڭى مىڭ يىلدا، خىتاينىڭ ئافرىقادىكى ھەربىي ئارىلىشىشى داۋاملىق كېڭەيدى، خىتاي بىلەن دىپلوماتىك مۇناسىۋىتى بار ھەر بىر ئافرىقا دۆلىتى دېگۈدەك بۇنىڭدىن مەنپەئەتلەندى. ئەمما، بۇ مۇناسىۋەتنىڭ خاراكتېرى ئىلگىرىكى سوۋغات ۋە ئىئانە قىلىشتىن قورال-ياراغ سېتىشقا قاراپ ئۆزگەردى. خىتاي ئافرىقا دۆلەتلىرى ئۈچۈن، بولۇپمۇ بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ جازاسى ۋە ئېمبارگوسى تۈپەيلىدىن غەربتىن ئىلغار قورال سىستېمىلىرىنى سېتىۋالالمايدىغان دۆلەتلەر ئۈچۈن ئاساسلىق قورال تەمىنلىگۈچىلەرنىڭ بىرى بولۇشنى داۋاملاشتۇردى. 2000-يىلدىن 2023-يىلغىچە بولغان ئارىلىقتا، خىتاينىڭ ئافرىقاغا قورال يەتكۈزۈشى 1000 دىن ئارتۇق بىرونېۋىك، 200 دىن ئارتۇق پىيادە ئەسكەرلەر ئۇرۇش ماشىنىسى، 100 دىن ئارتۇق بىرونېلانغان ئوت ئۆچۈرۈش ماشىنىسى، 600 دىن ئارتۇق يەر يۈزى-ھاۋا باشقۇرۇلىدىغان بومبىسى، 300 دىن ئارتۇق ئايروپىلان ۋە تىك ئۇچار، 75 ئۇچقۇچىسىز ھاۋا ئاپپاراتى، 1000 غا يېقىن تانكىغا قارشى باشقۇرۇلىدىغان بومبا، 85 پاراخوتقا قارشى باشقۇرۇلىدىغان بومبا، 50 يېتەكچى بومبا، 10 دىن ئارتۇق يەر يۈزى-ھاۋا باشقۇرۇلىدىغان بومبا سىستېمىسى، 20 دىن ئارتۇق دېڭىز ئارمىيە كېمىسى، 55 بىرونېۋىك ئۈچۈن دىزېل موتورى، 200 دىن ئارتۇق تانكا ۋە كۆپلىگەن زەمبىرەكلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالدى. خىتاينىڭ ئافرىقاغا قورال يەتكۈزۈشى رادار، يېتەكچى بومبا ۋە ئۇچقۇچىسىز ھاۋا ئاپپاراتى سىستېمىسى قاتارلىق يۇقىرى تېخنىكىلىق زامانىۋى قوراللارنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالاتتى. بۇنىڭدىن سىرت، خىتاي نىگېرىيە ۋە ئۇگاندا قاتارلىق ئافرىقا دۆلەتلىرى بىلەن ھەمكارلىشىپ قورال ئىشلەپچىقاردى، ھەمدە سۇداننىڭ قورال-ياراغ ياسىمىچىلىق سانائىتىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشىغا ياردەم بەردى.
2006-يىلى ئېلان قىلىنغان «خىتاينىڭ ئافرىقا سىياسىتى» ناملىق ئاق تاشلىق كىتابىدا، خىتاي ھەربىي ئالماشتۇرۇشنى ئىلگىرى سۈرۈش، ئافرىقا بىخەتەرلىك قىسىملىرىنىڭ ئىقتىدارىنى كۈچەيتىش، ھەمدە ئافرىقا ئىتتىپاقى ۋە بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ تىنچلىق ساقلاش ھەرىكەتلىرىنى قوللاشنى رەسمىي ۋەدە قىلدى. شۇنىڭغا ئوخشاش، خىتاينىڭ داۋالاش ياردىمىمۇ ئافرىقاغا ئۈزلۈكسىز يەتكۈزۈلۈپ، خىتاي-ئافرىقا ھەمكارلىق مۇنبىرىنىڭ كۈنتەرتىپىدىكى مۇھىم بىر تۈرگە ئايلاندى. 2006-يىلى، خىتاي ئافرىقاغا 40 مىليون دوللار قىممىتىدىكى قىزىتما يوقىتىش دورىسى بىلەن تەمىنلەشنى ۋەدە قىلدى. 2000-يىلدىن 2012-يىلغىچە بولغان ئارىلىقتا، خىتاينىڭ ئافرىقاغا قىلغان داۋالاش ياردىمى يىلىغا ئوتتۇرا ھېساب بىلەن 233 مىليون دوللارغا يەتتى. خىتاي يەنە غەربىي ئافرىقادا پارتلىغان ئېبولا ۋىرۇسىغا قارشى كۈرەشتە ئافرىقانى ئاكتىپلىق بىلەن قوللىدى.
8.خىتاينىڭ ئافرىقادىكى مەنپەئەتلىرى
ئىقتىسادىي، سىياسىي ۋە بىخەتەرلىك قاتارلىق ئامىللار خىتاينىڭ ئافرىقاغا قاراتقان تاشقى سىياسىتىنى شەكىللەندۈرگەن ئاساسلىق تۈرتكىلەر بولدى. دەسلەپكى ئالاقە باسقۇچلىرىدا ئىدېئولوگىيەلىك ۋە سىياسىي مەنپەئەتلەر ئۈستۈنلۈكنى ئىگىلىگەن بولسا، خىتاينىڭ بازارغا يۈزلەنگەن ئىسلاھاتىدىن كېيىن، ئىقتىسادىي مەنپەئەت خىتاينىڭ ئارىلىشىشىدىكى ئاساسلىق ھەرىكەتلەندۈرگۈچى كۈچكە ئايلاندى. ھازىرقى ۋاقىتتا، سىياسىي ۋە بىخەتەرلىك مەنپەئەتلىرىنىڭ ئەھمىيىتى بارغانسېرى ئېشىۋاتىدۇ، بېيجىڭ بۇ مەنپەئەتلەرنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن ئۆزىنىڭ ئىقتىسادىي كۈچىنى بىر پېشاڭ سۈپىتىدە ئىشلەتمەكتە. شۇنداقتىمۇ، ئىقتىسادىي مەنپەئەت يەنىلا مەركىزىي ئورۇندا تۇرىدۇ، خىتاي-ئافرىقا مۇناسىۋىتىنىڭ مەۋجۇتلۇقى ۋە تەرەققىياتى ئاساسلىقى ئىككى تەرەپنىڭ تەمىنلەش ۋە ئېھتىياج مۇناسىۋىتىنىڭ ئۈزلۈكسىزلىكىگە باغلىق. مەسىلەن: ئافرىقا خىتاي تەمىنلەشكە قادىر بولغان ئۇل-ئەسلىھەگە جىددىي موھتاج، خىتاي بولسا ئافرىقادا مول زاپاسقا ئىگە مىنېرال بايلىقلارغا ئېھتىياجلىق. خىتاينىڭ ئافرىقا بىلەن بولغان مۇستەھكەم دىپلوماتىك مۇناسىۋىتى، بېيجىڭنىڭ يەرشارى جەنۇبىدا رەھبەرلىك ئورنىنى تىكلەشتەك كەڭ دائىرىلىك سىياسىي مەنپەئەتى ئۈچۈن مۇھىم تىرەك بولماقتا.
ئىقتىسادىي مەنپەئەتلەر
خىتاي ئۆزىنىڭ دۆلەت ئىچىدىكى غايەت زور ياسىمىچىلىق سانائىتى ئۈچۈن كېرەكلىك بولغان تەبىئىي بايلىق ۋە باشقا خام ئەشيالارغا ئېرىشىشنى كۆزلەيدۇ. خىتاي بۇ تەبىئىي بايلىقلارنى خەلقئارالىق بازارلاردىكى باھا مېخانىزمىنى ئايلىنىپ ئۆتۈپ، بىۋاسىتە ئافرىقادىن ئېلىشنى نىشان قىلىدۇ. شۇڭلاشقا، خىتاينىڭ تەرەققىيات ياردەملىرىنىڭ كۆپىنچىسى ئېكسپورتنى قولايلاشتۇرۇش ئۈچۈن لايىھەلەنگەن. خىتاينىڭ ئافرىقادا ئېلىپ بارغان ئۇل-ئەسلىھە تۈرلىرى، ئۇنىڭ تەبىئىي بايلىقلارنى ئۈنۈملۈك قېزىپ، خىتايغا قايتۇرۇپ توشۇش ئىقتىدارىنى كۈچەيتىدۇ، بۇ ئۇنىڭ «ئىككى بازار، ئىككى بايلىق» ئىستراتېگىيەسىگە تولۇق ئۇيغۇن كېلىدۇ.
«ئىككى بازار، ئىككى بايلىق» ئىستراتېگىيەسىگە ماس ھالدا، خىتاي يەنە ئۆز مەھسۇلاتلىرى بىلەن ئافرىقا بازىرىغا سىڭىپ كىرىش ئارزۇسىغا ئىگە. ئافرىقا، خىتاي مەھسۇلاتلىرى ئۈچۈن رىقابەت ئەۋزەللىكىگە ئىگە بولغان، ھاياتىي كۈچكە تولغان ۋە سىجىل كېڭىيىۋاتقان بىر بازار ھېسابلىنىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، خىتاي غەرب دۆلەتلىرىنىڭ پايدىسىز سودا سىياسەتلىرىگە تاقابىل تۇرۇش ۋە ئۈزلۈكسىز بازارغا كىرىشنى كاپالەتلەندۈرۈش ئۈچۈن تاشقى بازارلىرىنى كۆپ خىللاشتۇرۇشقا ئۇرۇنماقتا. بۇ ئەھۋال خىتاي ۋە ئافرىقاغا ئوخشاشلا پايدىلىق بولدى، چۈنكى تەتقىقاتلار خىتاي-ئافرىقا سودىسىنىڭ ئافرىقانىڭ ئىقتىسادىي ئېشىشىغا ۋە نامراتلىقنى تۈگىتىشكە كۆرۈنەرلىك تۆھپە قوشقانلىقىنى ئىسپاتلىدى.