جون تايلور گاتتوغا كۆرە ئۇقۇمۇشلۇق كىشى قانداق بولۇشى كېرەك؟ (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

2.	كۆزىتىش. ھەرقانداق بىر ئەھۋال ياكى ۋەقەگە نىسبەتەن كۆزىتىش قابىلىيىتىڭ شەمشەردەك ئۆتكۈر بولۇشى كېرەك. خالىغان ۋاقتىڭدا يېڭى ئانالىز ئۈچۈن توغرا مەلۇماتلارنى كامىرا ياكى خاتېرلىگۈچى ئەسۋابقا ئوخشاش دەرھال كۆز ئالدىڭغا كەلتۈرەلگۈدەك بولۇشۇڭ كېرەك. ھەر دەۋر ۋە رايونغا مۇناسىۋەتلىك ھۆججەت ۋە رەسىملەرنى ئوقۇيالامسەن؟ ياكى ئۇلارنىڭ نېمە مەنىنى بىلدۈرىدىغانلىقىنى يېشىش ئۈچۈن باشقىلارنىڭ يەكۈنلىرىگە ئىشىنەمسەن؟
3.	ئىنكاس. باشقىلارنىڭ رەددىيەلىرىدىن ياكى ئەتراپىڭدىكىلەردىن ساڭا يېتىپ كەلگەن ئىشارەتلەردىن، ئۆزەڭگە مۇناسىۋەتلىك يىپ ئۇچلىرىنى بايقاش ھەققىدە تەلىم – تەربىيە ئالدىڭمۇ؟ تەنقىدلەرنى سالماقلىق بىلەن قوبۇل قىلىش ۋە بۇلارنىڭ قىممىتىنى تەقدىرلەشتە قىينىلىۋاتامسەن؟ ئەگەر سەن يۆنىلىشىڭنى تېپىش ئۈچۈن يۇلتۇزلارغا ئىشەنگەندەك، كۆنۈكمە نەتىجىلىرىگە ۋە ئوقۇتقۇچىلارنىڭ باھاسىغا ئىشەنسەڭ، بۇ، قانداق چۈشىنىش كېرەكلىكى ھەققىدە ساڭا ئۆگىتىلگەنلەر بىلەن ھەقىقەت ئوتتۇرىسىدىكى ھاڭنى بايقىغان ۋاقتىڭدا تېڭىرقاپ قالىسەن، دېگەنلىكتۇر.
4.	ئانالىز. يېڭى بىر مەسىلىنى قۇرۇلما ۋە مېتود جەھەتتىن پارچىلارغا ئايرىيالامسەن؟ بۇ پارچىلار ئارىسىدىكى مۇناسىۋەتنى ئېنىقلاپ چىقالامسەن؟ مۇھىم تاشقى ئامىللارنى بايقىيالامسەن ۋە بۇلارنىڭ ھەممىسىنى بىر مۇتەخەسسنىڭ ياردىمىنى ئالماي تۇرۇپ قىلالامسەن؟
5.	ئەينەككە ئوخشاش بولۇش. ئۆزۈڭ بولۇشنى ئۆگىنىش بىلەن بىرگە، باشقىلارغا ئوخشاش بولۇشنىمۇ ئۆگەندىڭمۇ؟ خالىغان ۋاقىتتا خامىليۇنغا ئوخشاش بولالامسەن؟ ياكى ئادەتتىكى كىشىلەرگە ئوخشاش ئۆزۈڭنىڭ تېرىسى ئاستىدا قىلتاققا چۈشۈپ قالامسەن؟ ھەر گۇرۇپپىغا، بۇ گۇرۇپپا سېنىڭ دۈشمىنىڭ بولغان تەقدىردىمۇ، ئۇنىڭغا ماسلىشالامسەن ۋە خالغان ۋاقىتتا بۇ گۇرۇپپىنىڭ ئىچىدە ياكى تېشىدا بولۇشنى، ئەمما ھەر دائىم ئۆزلىكىڭنىڭ ساقلاپ قالالامسەن؟
6.	ئىپادىلەش قابىلىيىتى. ئۆزۈڭگە خاس بىر ئاۋازىڭ بارمۇ؟ ئۇ ئاۋازنى يازغاندا ۋە سۆزلىگەندە ناھايىتى ئۇستىلىق بىلەن، ئۆزگىچە ئۇسلۇپتا ۋە كۈچلۈك شەكىلدە ئىشلىتەلەمسەن؟ بۇ بولماستىن سېنىڭ ئەتراپىڭغا ساڭا يار – يۆلەكتە بولىدىغان كىشىلەرنى يىغىش قابىلىيىتىڭ ئاجىز ئورۇنغا چۈشۈپ قالىدۇ ۋە ئىپادىلەش قابىلىيىتى سەندىن تېخىمۇ ياخشى بولغان بېرىگە يەم بولۇپ كېتىسەن.
7.	مۇھاكىمە. سالماقلىق بىلەن مۇھاكىمە قىلالامسەن؟ راست – يالغاننى ئايرىيالامسەن؟ سەن ئەزاسى بولغان كوللېكتىپ ئەينەكلەر ئۆيى بولۇپ، سەن كۆرگەن ياكى دۇچ كەلگەن شەيئىلەرنىڭ ناھايىتى ئاز ساندىكىسىنىڭ ئىچى – تېشى بىردۇر. ئەڭ جەلىپكار كىشىلەر ھەر دائىم ئىشەنگىلى بولمايدىغان كىشىلەردۇر. سېنىڭچە كۈچلۈك مۇھاكىمە قابىلىيىتىنى يېتىلدۈرۈش ۋە ئۇنى قابىلىيەتنى سىناپ بېقىش ئۈچۈن قانچىلىك پۇرسىتىڭ بولدى؟
8.	تۆھپە قوشۇش. يۈز تۇرانە ئۇچراشقان ياكى مەنسۇپ بولغان ھەر گۇرۇپپىغا تۆھپە قوشالامسەن؟ بۇنىڭ نېمە مەنىنى بىلدۈرىدىغانلىقىنى بىلەمسەن؟ ئەگەر باشقىلار ئۈچۈن ئەتىۋارلىق بولمىساڭ، ئۇنداقتا ئەرزىمەس بىر كىشىدىن ئىبارەت سەن، خالاس.
جون تايلور گاتتونىڭ كىتابىدا قايتا – قايتا تەكىتلەنگەن مەسىلىلەردىن بىرسى، مەكتەپلەردە ئۆتۈلىۋاتقان دەرسلىكلەردىكى قۇسۇرلار بولۇپ، ئۇنىڭچە ئا ق ش مەكتەپلىرىدە ئۆتۈلىۋاتقان ئوقۇش ماتېرىياللىرىنىڭ مەقسىتى ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلەرنى يېتىشتۈرۈپ چىقىش ئەمەس، بەلكى ئىزچىل ھالدا باشقىلارنىڭ چۈشەنچىلىرىنى يادا ئېلىپ، تەكرارلاشتىن باشقىنى بىلمەيدىغان كىشىلەر توپىغا ئىگە بولۇشتۇر. مائارىپ سىستېمىسىدا ئۆزگىچە ئالاھىدىلىككە ئەھمىيەت بېرىشنىڭ ئورنىغا، يۇقىرى سەۋىيەلىك ئېمتىھان نەتىجىلىرىگە ئېتىبار بېرىلمەكتە. ئاپتورغا كۆرە، ئا ق ش پىرىزېدىنتلىرىدىن كۆپ سانلىقىنىڭ مەكتەپتىكى ۋاقتىدا بۇ ئېمتىھانلاردىن تۆۋەن ياكى نۇمۇرى ئوتتۇرىچە نۇمۇردىن تۆۋەن كىشىلەر ئىكەنلىكى، تۈزۈمدە خاتالىقنىڭ مەۋجۇتلىقىنى كۆرسىتىپ بەرمەكتە.
1991 – يىلى پىكىرلىرىنى ئوتتۇرىغا قويۇش ئۈچۈن تەكلىپ قىلىنغان بىر كومتېت يىغىنىدا، جون تايلو گاتتو مەكتەپلەردىكى ئوقۇشلۇقلارنىڭ كەمچىللىكلىرىنى تۈزىتىش ئۈچۈن تەكلىپلەرنى ئوتتۇرىغا قويغان بولۇپ، ئاڭلىغۇچىلارغا ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلەرنىڭ قانداق بولۇشى كېرەكلىكى ھەققىدە بىر «لاياقەت تىزىملىكى»نى سۇنغان. مائارىپ بالىلاردا بۇ قابىلىيەتنى يېتىلدۈرۈشنى نىشان قىلىشى كېرەك. بۇ سەۋەبتىن ئوقۇشلۇقلار قايتىدىن تۈزۈپ چىقىلىشى كېرەك. ئۇنداقتا بۇ تىزىملىكتە نېمىلەر بار؟ ئۇنى بىرلىكتە ئوقۇپ چىقايلى:
ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلەر ۋاقىتتىن قانداق پايدىلىنىش نۇقتىسىدا ئانچە قىينالمايدۇ. يالغۇزلۇق بۇ ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلەر ئۈچۈن ئومۇمەن ئىلتىپات بولۇپ، ئۇلار ئۆز ئۆزى بىلەن دوستلۇق قۇرۇشنى ياقتۇرىدۇ. ئادەتتە ۋاقىت ئۇلارنىڭ قولىدا مېيىتقا ئايلانمايدۇ.
ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلەر باشقىلار بىلەن ساغلام مۇناسىۋەت ئورنىتىدۇ. چۈنكى ئۇلار كىشىلىك مۇناسۋەتنىڭ ئۆزگىرىشچانلىقى ھەققىدە يېتەرلىك دەرىجىدە مەلۇمات ۋە تەجرىبىگە ئىگە.
ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلەر ئۆزلىرىنىڭ چەكلىك ئۆمۈرگە ئىگە ئىكەنلىكىنى بىلىدۇ ۋە بۇ چەكلىك ھاياتنىڭ پەرقلىق پەسىللىرىنىڭ بارلىقى ئۇلارغا ئايان. شۇڭا ئۇلار بۇ رېئاللىقنى ئېتىراپ قىلغان ھالدا ياشايدۇ. باشتىن ئۆتكۈزگەن ھەر نەرسىدىن يېڭى بىر نەرسىنى ئۆگىنىدۇ. زېمىندىكى ئاخىرقى نەپىسىگىچە ھەر يېڭى كۈندە ھاياتقا يېڭى ۋە پەرقلىق نۇقتىدىن قاراشنى بىلىدۇ.