سىز يالغانچىمۇ؟ (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

مەنمۇ قانچىلىغان كىشىلەرنىڭ تېلىفوندىكى قارشى تەرەپكە ئۆزىنىڭ ئورنىنى، شۇئان قىلىۋاتقان ئىشىنى يالغان مەلۇم قىلغانلىقىنىمۇ ئەسلەپ بولالمايمەن.بۇيەردە ئەسلى ئادەمنى ھەقىقىي بىئارام قىلىدىغان مەسىلە ئېيتىلىۋاتقان يالغاندىن باشقا شۇ يالغانغا شاھىد بولغان باشقا بەشنامازلارنىڭ ھېچقانداق ئىنكاس قايتۇرماسلىقى، يالغان ئېيتقۇچىلارنىڭمۇ شۇنچە بىمالاللىقى ۋە ھېچبىر گۇناھ تۇيغۇسىدا بولماسلىقى، ياكى ئەتراپىدىكىلەرگە بۇ يالغانغا مەلۇم سەۋەبلەردىن مەجبۇر بولۇپ قالغانلىقىنى ئەسكەرتىپ قويۇش زۆرۈرىيىتىنىمۇ ھېس قىلماسلىقىدۇر. مانا بۇلار بىزگە بىزدە يالغان ۋە يالغانچىلار چەتكە قېقىلمايدىغان، ئەكسىچە قوبۇل قىلىنىدىغان بىر غەلىتە دىنىي مۇھىتنىڭ ئاللىبۇرۇن يېتىلىپ بولغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرەلەيدۇ.
مېنىڭ بۇ ماقالىدە توختالماقچى بولغىنىم ئۈستىدىكى ھەدىستە ئىما قىلىنغان يالغاندۇر. ئادەتتە يالغانچىلىق مەقسەتلىك، بىلىپ قىلىنىدىغان قىلمىشتۇر. يەنى، يالغان ئېيتقۇچى مەلۇم پايدىغا ئېرىشىش ياكى مەلۇم زىياندىن ساقلىنىش مەقسىتىدە سۆزلەۋاتقان سۆزىنىڭ يالغان ئىكەنلىكىنى بىلىپ تۇرۇپ سۆزلەيدۇ. ئەگەر ئۇ سۆزلەۋاتقان سۆزىنىڭ يالغانلىقىنى بىلمىسە ياكى ئۇشبۇ يالغاننى ھەقىقەت دەپ قاراپ سۆزلىسە ئۇنى يالغانچى دېگىلى بولمايدۇ. ئەمما يۇقارقى ھەدىس بىزگە يالغانچىلىقنىڭ ئېنىقلىمىسى ھەققىدە يەنە باشقا بىر ئۆلچەم سۇنىدۇ. بىزنىڭ راست سۆزلەرنى باشقىلارغا يەتكۈزۈپ تۇرۇقلۇق يەنە يالغانچى بولۇپ قېلىش مۇمكىنچلىكىمىز بارمۇ؟ يەنى راست سۆزلەپ تۇرۇقلۇقمۇ يەنە يالغانچىلىق گۇناھىغا چۈشۈپ قېلىشىمىز مۇمكىنمۇ؟ يۇقارقى ھەدىسنىڭ مەنىسىگە قارىغاندا بۇ سوئالنىڭ جاۋابى ھەئە. ئەمدى دىققىتىمىزنى ھەدىسكە ئاغدۇرايلى.
كىشىنىڭ ئاڭلىغانلا ھەممە نەرسىنى سۆزلەپ يۈرۈشى ئۇنىڭ يالغانچىلىقىغا يېتەرلىك دەلىلدۇر.
بىز ھەركۈنى سانسىز ئۇچۇرلارنى قوبۇل قىلىمىز. بۇ ئۇچۇرلارنىڭ ئىچىدە نۇرغۇن راست ئۇچۇرلارمۇ، شۇنىڭدەك نۇرغۇن يالغان ئۇچۇرلارمۇ بار. كۆپىنچە ھاللاردا بىز قايسىسىنىڭ راست قايسىسىنىڭ يالغانلىقىنى دەلىللەپ يۈرمەستىنلا ئاڭلىغان، كۆرگەن ھەممە ئۇچۇرنى دوستلىرىمىز بىلەن ئورتاقلىشىۋېرىمىز. يەنى يۇقارقى ھەدىستىكىدەك ئاڭلىغانلا نەرسىنى سۆزلەۋېرىمىز، ھېچقايسىمىز مەن يالغان سۆزلىدىم دەپ قارىمايمىز. چۈنكى ئېڭىمىزدا بۇ مېنىڭ گېپىم ئەمەس، مەن پەقەتلا يەتكۈزدۈم، يالغان بوپقالسىمۇ گۇناھى ماڭا بولمايدۇ دەيدىغان بىر خاتىرجەملىك بار. مانا بۇ خاتىرجەملىك بىزنى ئاڭلىغانلا نەرسىنى بىمالال سۆزلەۋېرىشكە جۈرئەتلەندۈرىدۇ. مەزكۇر ھەدىس شەرىف بىزدىكى مانا بۇ خاتىرجەملىكنىڭ ماھىيەتتە بىر غەپلەت ئىكەنلىكىنى ئىما قىلىدۇ. ئىنچىكە تەپەككۇر يۈرگۈزگىنىمىزدە بۇ ھەدىستىن تۆۋەندىكى بىر قانچە نۇقتىنى سۈزۈپ ئېلىش مۇمكىن.
بىرىنچىدىن، ئاۋال شۇنى تەكىتلەش كېرەككى، ئادەملەرنىڭ ئاڭلىغانلىرىنى باشقىلار بىلەن ئورتاقلىشىشى ئەسلىدە ھېچقانداق خاتا ئىش ئەمەس. ئۇ ئىجتىمائىي ھاياتنىڭ مۇقەررەر تەقەززاسى شۇنداقلا بەزىدە مۇھىم بىر زۆرۈرىيەتتۇر، ناۋادا بىر ئىنساندىن ئاڭلىغانلىرىڭنى باشقىلارغا يەتكۈزمە دەپ تەلەپ قىلىنسا، بەلكىم ئىنساننىڭ تاقىتىدىن ئېشىپ كەتكەن بىر تەلەپ بولۇشى مۇمكىن. دىنىمىزنىڭ ئىنساننى تاقىتىدىن ھالقىغان ئىشقا بۇيرۇمايدىغان بۇ تۈپ پىرىنسىپىغا ئاساسلانغىنىمىزدا، ھەدىستىكى بىر ئادەمنىڭ يالغانچىلىقىغا دەلىل بولالىغىدەك < ئاڭلىغاننى سۆزلەش>نىڭ ئەسلىدە ئاڭلىغان ھەممىنى توغرا-خاتاسىنى ئىلغىماستىن قارا-قويۇق يەتكۈزۈش ئىكەنلىكىنى خۇلاسىلىيەلەيمىز. ھەدىسنىڭ ئەرەپچىسىدىكى ان يحدث بكل ما سمع دەل ئاڭلىغان بارلىق نەرسىنى سۆزلەش مەنىسىنى بىلدۈرىدۇ.
ئىككىنچىدىن، ئاڭلىغان ئۇچۇرلارنىڭ ئىچىدە راست سۆزلەرنىڭمۇ بولۇش ئېھتىماللىقى تۇرۇقلۇق يەنىلا چەكلەنگىنىدىن قارىغاندا، يالغاننىڭ تارقىلىشىنىڭ زىيىنىنىڭ، بەزىدە راستنىڭ تارقىلالماسلىق زىيىنىدىن ئېغىرلىقىغا ئىشارە بار. يەنى بەزى راستلار مەلۇم مەھەل يوشۇرۇلۇپ قالسىمۇ، ھامان بىر كۈنى پارلايدۇ. بىراق يالغانلار تارقالغاندىن كېيىن ئىنسانلارغا ئەمەلىي زىيان ئەكىلىدىغان ئېغىر پىتنە پاسات، ئىغۋالارغا ئايلىنىش ئېھتىماللىقى چوڭ بولىدۇ. شەرىئەتتىكى < زىياندىن ساقلىنىش پايدا ئەكىلىشتىن ئەۋۋەلدۇر > دېگەن مۇھىم پىرىنسىپمۇ بۇنى قۇۋۋەتلەيدۇ.
ئۈچىنچىدىن، ھەدىس چەكلىگەن قىلمىش ئاڭلىغاننى يەتكۈزۈش ئەمەس، بەلكى ئاڭلىغاننىڭ ھەممىسىنى يەتكۈزۈۋېرىشتىن ئىبارەت مەلۇم دەرىجىدە تۇراقلاشقان يامان ئادەتتۇر. ئادەمگە بەزىدە بەزى يالغانلار توغرىدەك كۆرۈنۈپ كېتىپ ئۇنى باشقىلارغا يەتكۈزگۈسى كېلىدۇ، ھەتتا بۇنى ئىخلاس بىلەن ساۋاپ ئۈمىدىدە قىلىدۇ. كىشىلىك ھاياتتا بۇنىڭدىن ساقلىنىش مۇمكىن ئەمەس. ئەمما، ئاڭلىغان ھەممە نەرسىنى يەتكۈزۈۋېرىشتىن ساقلىنىش تامامەن مۇمكىن. مەزكۇر ھەدىستىكى < ئاڭلىغان ھەممە نەرسىنى سۆزلەپ يۈرۈش > قىلمىشى ماھىيەتتە شۇ خىل يامان ئادەتنى كۆرسىتىدۇ. يەنى ئادەمنىڭ يالغانچىلىقىغا دەلىل بولىدىغىنى بىرەر قېتىم ياكى پات پات قىلىپ تاشلىغان ئىشى ئەمەس، بەلكى ئۇنىڭ ئاڭسىز ئادىتىگە ئايلىنىپ كەتكەن، دائىم تەكرارلايدىغان ھەرىكەت ئەندىزىسىدۇر.