ئاپەت، ھەقىقەت ۋە سۈكۈت (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشى دەۋرىدىن مىراس قالغان يادرو ئىستراتېگىيەسى ۋە چۆچۈتۈش كۈچى نەزەرىيەلىرىنىڭ ئۇل تېشى ئاكتىيورلارنىڭ «ئەقلىي» ھەرىكەت قىلىشىدۇر. ئەقلىي بىر ئاكتىيور ھەر قانداق شارائىتتا ئۆزىنىڭ ھاياتىي كۈچىنى (دۆلەتنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ساقلاپ قېلىشنى) باشقا بارلىق تاللاشلاردىن ئۈستۈن قويىدۇ. شۇڭلاشقا، ئۆزىگە قىلىنغان بىر ھۇجۇمنىڭ ئۆچ ئېلىش سۈپىتىدە قايتىپ ئۆزىنىڭ مۇتلەق يوقىتىلىشىغا سەۋەب بولىدىغانلىقىنى بىلگەن بىر رەھبەر بۇ ھۇجۇمنى قوزغاشتىن ساقلىنىدۇ (ئۆزئارا كاپالەتلىك ھالدا يوقىتىش – MAD تەلىماتى). پىروفېسسور بېرېس قالايمىقانچىلىق مۇھىتى ۋە سىنېرگىيەلىك تەھدىتلەرنىڭ بۇ ئۇل تاش بولغان پەرەزنى كۈچلۈك تەۋرىتىۋاتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. ئامېرىكا دۇچ كېلىۋاتقان دۈشمەنلەرنىڭ رەھبەرلىرىنىڭ (ياكى كەلگۈسىدىكى رەھبەرلەرنىڭ) ھەر دائىم بۇ ئەقلىيلىك قېلىپىغا ئۇيغۇن ھەرىكەت قىلىدىغانلىقىغا ھېچقانداق كاپالەت يوق.
بېرېس سىياسەت بەلگىلىگۈچىلەرنىڭ دۈشمەن ئاكتىيورلارنى ئۈچ تۈرگە ئايرىپ ئانالىز قىلىشى كېرەكلىكىنى تەۋسىيە قىلىدۇ: ئەقلىي، غەيرىي ئەقلىي ۋە «ساراڭ» (mad). غەيرىي ئەقلىي بىر ئاكتىيورنىڭ ئىزچىل بولمىغان بىر قىممەت قارىشى سىستېمىسى بولۇشى،ئىھتىماللىقلارنى ھېساپقا ئېلىشتا خاتالىق ئۆتكۈزۈشى ياكى دۆلەتنىڭ مەۋجۇتلۇقىدىن تېخىمۇ مۇھىم دەپ قارايدىغان ئىدېئولوگىيەلىك، دىنىي ياكى شەخسىي نىشانلىرى بولۇشى مۇمكىن. بۇ خىل ئاكتىيور ئالدىدا، ئەنئەنىۋى چۆچۈتۈش كۈچى لوگىكىسى يىمىرىلىدۇ. يادرو ئارقىلىق ئۆچ ئېلىش تەھدىتى ئۆلۈمنى ياكى ۋەيرانچىلىقنى بىر غەلىبە دەپ قارايدىغان بىر رەھبەرنى توسۇپ قېلىشقا يەتمەسلىكى مۇمكىن. بېرېس بۇ ئېھتىماللىقنىڭ ئەمدى سەل قارىغىلى بولمايدىغان دەرىجىدە رېئال ئىكەنلىكىنى ۋە ئامېرىكا ئىستراتېگىيەلىك پىلانىنىڭ مەركىزىگە قويۇلۇشى كېرەكلىكىنى تەكىتلەيدۇ. بولۇپمۇ يادرو قوراللىرىغا ئىگە ياكى ئىگە بولۇش ئېھتىماللىقى بولغان شىمالىي كورېيە ۋە ئىرانغا ئوخشاش ھاكىمىيەتلەرنىڭ رەھبەرلىك ئالاھىدىلىكلىرى بۇ ئەندىشىلەرنى ئورۇنلۇق قىلىدۇ.
بۇ ئەھۋال ئامېرىكىنىڭ ئۆزىنىڭ يادرو ئارقىلىق چۆچۈتۈش كۈچىنى قايتىدىن كۆزدىن كەچۈرۈشى كېرەگلىگىنى تەقەززا قىلىدۇ. بېرېس بۇ مەسىلىدە بىر پارادوكسلۇق نۇقتىغا دىققىتىمىزنى ئاغدۇرىدۇ: ئامېرىكانىڭ يادرو قورال-ياراغلىرىنىڭ «ئىنتايىن چوڭ» ياكى «ئىنتايىن ۋەيران قىلغۇچ» دەپ قارىلىشى، چۆچۈتۈش كۈچى تەسىرىنى ئاشۇرۇش تۈگۈل، ئەكسىچە ئازايتىشى مۇمكىن. چۈنكى بۇنداق چوڭ بىر كۈچنىڭ كىچىك ياكى ئوتتۇرا كۆلەملىك بىر ھۇجۇمغا جاۋابەن ئىشلىتىلىدىغانلىقىغا ئىشىنىلمەسلىكى مۇمكىن. دۈشمەن ئامېرىكىنى نىيۇيوركنى قۇربان قىلىش بەدىلىگە سېئۇل ياكى رىيادنى قوغداش ئۈچۈن ئومۇميۈزلۈك بىر يادرو ئۇرۇشىغا جۈرئەت قىلمايدۇ، دەپ ھېسابلىشى مۇمكىن. شۇڭلاشقا بېرېس ئامېرىكىنىڭ تېخىمۇ «ئىلاستىكىلىق»، كۆپ خىل ۋە دەرىجىگە ئايرىلغان بىر يادرو ئىقتىدارىغا ئىگە ئىكەنلىكىنى نامايەن قىلىشى كېرەكلىكىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. بۇ ئىقتىدار دۈشمەننىڭ تۇنجى ھۇجۇمىدىنلا  تەسىرگە ئۇچرىمايدىغان دەرىجىدە بىخەتەر (ئىككىنچى قېتىملىق زەربە بېرىش ئىقتىدارى) ۋە دۈشمەننىڭ باشقۇرۇلىدىغان بومبا مۇداپىئە سىستېمىلىرىنى بۆسۈپ ئۆتەلەيدىغان دەرىجىدە تېخنولوگىيەلىك جەھەتتىن ئۈستۈن (ئاۋازدىن تېز سۈرئەتلىك باشقۇرۇلىدىغان بومبىلارغا ئوخشاش) بولۇشى كېرەك.
ئۇندىن باشقا، ئىنتېرنېت ئۇرۇشى ۋە ئىنتېرنېت مۇداپىئە ئىقتىدارلىرىنىڭمۇ بۇ يېڭى چۆچۈتۈش كۈچى تەڭلىمىسىنىڭ ئايرىلماس بىر قىسمىغا ئايلانغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. ئىنتېرنېت ساھەسىدە ئىگە بولغان ئۈستۈنلۈك دۈشمەنلەرنىڭ ئادەتتىكى قوراللار ياكى يادرو ئۇرۇشىغا كىرىشىنى توسۇيدىغان بىر ئامىل بولۇشى مۇمكىن. ئەمما بېرېس «ئىنتېرنېت ياللانما ئەسكەرلىرى»گە ئوخشاش دۆلەتسىز ئاكتىيورلارنىڭ تەڭلىمىگە كىرىشى بىلەن بۇ ساھەنىڭمۇ ئىنتايىن مۇرەككەپ ۋە مۆلچەرلىگۈسىز ھالەتكە كەلگەنلىكىنى كۆرسىتىپ ئۆتىدۇ. ئاخىرىدا، چۆچۈتۈش كۈچىنىڭ مۇۋەپپەقىيىتى پەقەت ھەربىي جابدۇقلارغىلا ئەمەس، يەنە دۈشمەنلەرنىڭ تاللاشلىرى، قىممەت قارىشى قاتلاملىرى ۋە پىسخولوگىيەسىنى چوڭقۇر چۈشىنىش ئىقتىدارىغىمۇ باغلىق. بۇ بىزنى بېرېسنىڭ ئانالىزىدىكى يەنە بىر ئاساسىي تۈۋرۈككە، يەنى ئىدىيەۋى كۈرەشنىڭ مۇھىملىقىغا ئېلىپ كېلىدۇ. ئىستراتېگىيەلىك چۆچۈتۈش كۈچىنى قايتىدىن ئېنىقلاش پەقەت تېخنولوگىيەلىك بىر مۇسابىقە ئەمەس، بەلكى ئالدى بىلەن ۋە ئاساسلىقى بىر «ئەقىل ئۇرۇشىدۇر».
4. ئىدىيەۋى كۈرەش ۋە نەزەرىيەنىڭ رولى: ئەقىلنىڭ ئەقىل ئۈستىدىن غەلىبە قىلىشى
پىروفېسسور بېرېسنىڭ ماقالىسىدە جاسارەت بىلەن تەكىتلىگەن نۇقتىلىرىنىڭ بىرى، دۇچ كېلىنگەن قالايمىقانچىلىق ۋە سىنېرگىيە مەسىلىلىرىنىڭ ھەل قىلىنىشىنىڭ ھەربىي جابدۇقلار ياكى سىياسىي نۇتۇقلاردا ئەمەس، بەلكى ئىدىيەۋى ۋە ئانالىز جەھەتتىكى ئىنچىكىلىكتە ياتقانلىقىدۇر. ئۇ ئىستراتېگىيە ۋە سىياسەت تۈزۈش جەريانىنى ئاساسەن بىر «ئىدىيەۋى ۋەزىپە» دەپ ئېنىقلايدۇ. بۇ ۋەزىپىنىڭ مۇۋەپپەقىيىتى ئۈچۈن، ئۈزلۈكسىز يېڭىلىنىپ ۋە مۇكەممەللەشتۈرۈلۈپ تۇرىدىغان نەزەرىيەۋى رامكىلارغا ئېھتىياج بار. بۇ نۇقتىدا ئۇ نوۋالىسقا مەنسۇپ بولغان مەشھۇر مېتافورانى قوللىنىدۇ: «نەزەرىيە بىر تورغا ئوخشايدۇ. پەقەت تورنى تاشلىغانلارلا بىر نەرسە تۇتالايدۇ.». بۇ مېتافورا پەقەت «پاكىت» ياكى سانلىق مەلۇماتلارنى يىغىشنىڭ يېتەرلىك ئەمەسلىكىنى، بۇ مەلۇماتلارنى مەنىلىك بىر پۈتۈنلۈككە ئايلاندۇرىدىغان، ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى يوشۇرۇن باغلىنىشلارنى ئاشكارىلايدىغان ۋە كەلگۈسىنى مۆلچەرلەشكە ئىمكانىيەت يارىتىدىغان بىر نەزەرىيەۋى مودېلغا ئىگە بولۇشنىڭ زۆرۈرلۈكىنى چۈشەندۈرىدۇ.