مۇستەملىكىچىلىكنىڭ تۆمۈر قانۇنىيىتى: خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ھۆكۈمرانلىقى (17-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۈچىنچىدىن، مۇستەملىكىچىلىكنىڭ تۆمۈر قانۇنىيىتى، زامانىۋى تېخنىكىلارنىڭ (سۈنئىي ئىدراك، چوڭ سانلىق مەلۇمات، بىيومېتىرىك سىستېمىلار) ئولىگارخىيەلىك كونترولنى قانداق كېڭەيتكەنلىكىنى، چوڭقۇرلاشتۇرغانلىقىنى ۋە دېگۈدەك مۇتلاقمۇتلەق ھالغا كەلتۈرگەنلىكىنى چۈشىنىش ئۈچۈن ئۇقۇملۇقنەزەرىيەۋىي قوراللارنى سۇنىدۇ. بۇ فۇكونىڭ پانوپتىكون (ئۈستى ئوچۇق تۈرمە) ۋە بىيوسىياسەت ئۇقۇملىرىنىڭ 21-ئەسىر شارائىتىدا قانداق ئۆزگەرگەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.شوشانا زۇبوفنىڭ «نازارەت كاپىتالىزمى» (نازارەت كاپىتالىزمى) ئانالىزى، تېخنىكا شىركەتلىرىنىڭ ئىشلەتكۈچى مەلۇماتلىرىنى قانداق مالغاتاۋارغا ئايلاندۇرغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. شەرقىي تۈركىستان ۋەقەسىدە، نازارەت كاپىتالىزمى بىلەن نازارەت توتالىتارىزىمىنىڭھاكىممۇتلەقلىقىنىڭ  بىرلىشىپ كەتكەنلىكى كۆرۈلىدۇ؛ بۇ يەردە تېخنىكىلار پەقەت پايدا ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى سىياسىي كونترول ۋە زومىگەرلىك ئۈچۈنمۇ ئىشلىتىلىدۇ. يېۋگېنىي موروزوۋنىڭ «رەقەملىك توتالىتارىزىم» (رەقەملىك توتالىتارىزىم) ئۇقۇملاشتۇرۇشىئۇقۇمى بۇ بىرلىشىشنىبىرلەشتۈرۈلۇشنى چۈشىنىش ئۈچۈن ھالقىلىقتۇر.يىتەرلىكتۇر. لانگدون ۋىننېرنىڭ «تېخنىكىنىڭ سىياسىتى» (تېخنىكىنىڭ سىياسىتى) ئۇسۇلى، تېخنىكىلارنىڭ بىتەرەپ قوراللار ئەمەسلىكىنى، بەلكى مەلۇم سىياسىي مەقسەتلەرنى ئۆزىگە سىڭدۈرگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. شەرقىي تۈركىستاندا ئىشلىتىلىۋاتقان چىراي تونۇش سىستېمىلىرى، ئىجتىمائىي ئىناۋەت سۇپىلىرى ۋە ئالدىن پەرەز قىلىش خاراكتېرلىك ساقچى ئالگورىزىملىرى ئۇيغۇر نۇپۇسىنىنوپۇسىنى كونترول قىلىش ئۈچۈن مەخسۇس لايىھەلەنگەن ۋە تەڭشەلگەن. بۇ بولسا تېخنىكىنىڭ مۇستەملىكىچى زومىگەرلىكنىڭ ئايرىلماس بىر قىسمى ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ.
4.4.4. قارشىلىق كۆرسىتىش ۋە سۇبيېكتلىق نەزەرىيەسى
تۆتىنچىدىن، مۇستەملىكىچىلىكنىڭ تۆمۈر قانۇنىيىتى «تەقدىرچى» (دېتېرمىنىستىك) ئەمەس؛ ئەكسىچە قارشىلىق كۆرسىتىش ئىمكانىيەتلىرىنىڭ قانداق قىلىپ سىستېمىلىق تارايتىلغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىش ئارقىلىق، كۈرەش ئىستراتېگىيەلىرىنى قايتىدىن ئويلىنىشقا تۆھپە قوشىدۇ.ئويلىنىش كېرەكلىكىنى ئەسكەرتىدۇ. جېيمىس سى. سكاتنىڭ «يوشۇرۇن تېكىستلەر» (يوشۇرۇن سېنارىيەلەر) ۋە «ئۇل ئەسلىھەلىك قوراللار» (ئۇل ئەسلىھەلىك قوراللار) ئۇقۇملىرى، بۇ تارايتىلغان بوشلۇقتا ھەتتا قارشىلىق شەكىللىرىنىڭ مەۋجۇت بولالايدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
سكات، ئېزىلگەنلەرنىڭ ئوچۇق-ئاشكارە قارشىلىق كۆرسىتىش مۇمكىن بولمىغان ئەھۋاللاردا، يوشۇرۇن قارشىلىق شەكىللىرىنى يېتىلدۈرىدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ؛ بۇلار ئارىسىدا مەسخىرە قىلىش، پاسسىپ قارشىلىق، ئىشنى ئاستا قىلىش، غەيۋەت-شىكايەت ۋە ئاممىۋى بايانلارنىڭ ئارقىسىدىكى يوشۇرۇن سۆزلەر باردۇر. شەرقىي تۈركىستاندا، ئۇيغۇرلارنىڭ مەدەنىيەت ئەمەلىيەتلىرىنى يوشۇرۇن داۋاملاشتۇرۇشى، ئۆزئارا زىيارەتلىرىدە دىنىي قائىدىلەرنى ھەمبەھىرلىنىشى ياكى بالىلىرىغا يوشۇرۇن ئۇيغۇر تىلى ئۆگىتىشى مۇشۇنداق يوشۇرۇن قارشىلىق شەكىللىرىنىڭ ئۈلگىلىرىدۇر. ئەمما رەقەملىك نازارەتنىڭ قويۇقلۇقى، بۇ يوشۇرۇن قارشىلىق ساھەلىرىنىمۇ ئېغىر دەرىجىدە تارايتماقتا. ئۆي ئىچىگە كامېرالارنىڭ ئورنىتىلىشى، قوشنىلارنى پاش قىلىشقا رىغبەتلەندۈرۈش ۋە ئۈزلۈكسىز تېلېفون تەكشۈرۈشلەر، ھەتتا «يوشۇرۇن» ئىشلارمۇ مۇمكىن بولمايدىغان بىر مۇھىت ياراتماقتا. بۇ بولسا قارشىلىق نەزەرىيەسىنى رەقەملىك ھاكىممۇتلەقلىق دەۋرىدە قايتىدىن ئويلىنىش كېرەكلىكىنى كۆرسىتىدۇ. مىشېل دې سېرتونىڭ «كۈندىلىك ھايات ئەمەلىيەتلىرى»ئۇسۇلى، شەخسلەرنىڭ زومىگەرلىك قۇرۇلمىلىرى ئىچىدە تۇرۇپمۇ تاكتىكىلىق مانېۋىر بوشلۇقلىرى يارىتالايدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. شەرقىي تۈركىستاندا، ئۇيغۇرلارنىڭ مەدەنىيەت سىمۋوللىرىنى يوشۇرۇن قوغداش تىرىشچانلىقلىرى مۇشۇنداق تاكتىكىلىق قارشىلىقنىڭ ئۈلگىلىرىدۇر. ئەمما يەنە شۇنى ئېيتىش كېرەككى، بۇ ساھەلەرمۇ رەھىمسىزلىك بىلەن سىستېمىلىق ھالدا تاقالماقتا.
5.4.4. سېلىشتۇرما قىرغىنچىلىق تەتقىقاتلىرى