مەدىنە ۋەسىقىسى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

1 – مۇسۇلمانلار ئۈچۈن بۇ دۆلەت پۇقراسى بولۇشنىڭ شەرتى بۇ دۆلەتكە يۆتكىلىشتۇر. بۇ دۆلەت پۇقراسى بولغان مۇسۇلمانلار دىنىي ھەم سىياسىي جەھەتتىن دۆلەتنىڭ ھىمايىسى ئاستىدا بولىدۇ، ئەمما بۇ دۆلەتكە يۆتكەلمىگەن مۇسۇلمانلار پەقەت دىنىي ھىمايە ئاستىدا بولىدۇ (ئىمان ئېيتقانلار، يۇرتىنى تاشلاپ ھىجرەت قىلغان، پۇل ـ ماللىرى ۋە جانلىرى بىلەن ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلغانلار (يەنى مۇھاجىرلار)، ئۇلارغا جاي بەرگەن ۋە ياردەم قىلغانلار (يەنى ئەنسارلار) ـ ئەنە شۇلار ئەلۋەتتە بىر ـ بىرىگە يېقىن كىشىلەردۇر. ئىمان ئېيتقان، ئەمما ھىجرەت قىلمىغانلار بىلەن سىلەرنىڭ ئوتتۇراڭلاردا تاكى ئۇلار ھىجرەت قىلغانغا قەدەر ئۆزئارا قىلچە يېقىنلىق مۇناسىۋىتى بولمايدۇ؛ ئەگەر دىن ئىشىدا ئۇلار سىلەردىن ياردەم تەلەپ قىلسا، ئۇلارنىڭ دۈشمىنى بىلەن سىلەرنىڭ ئاراڭلاردا كېلىشىم بولمىسىلا، ئۇلارغا ياردەم بېرىشىڭلار كېرەك، ئاللاھ سىلەرنىڭ قىلىۋاتقان ئىشىڭلارنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر). ئەنفال.
2 – غەيرى مۇسۇلمانلارنىڭ دۆلەت پۇقراسى بولۇشى بۇ دۆلەتكە سىياسىي جەھەتتىن تەۋە بولۇشتۇر.
3 – بۇ ئاساسىي قانۇن دۆلەتتە دىن ئەركىنلىكىنى يولغا قويغاندۇر.
2 . مانا بۇلار باشقا كىشىلەردىن ئايرىم ھالدا ئۈممەتنى تەشكىل قىلىدۇ (بۇ ماددا ھازىرقى زامان تىلى بويىچە ئېيتقاندا، دۆلەتنىڭ ئىدىئولوگىيەسىنى بەلگىلىگەن بولۇپ، بۇ دۆلەت ئىسلام ئۈممەتچىلىكىنى يەنى، ئېتىقادىي رىشتىكى بىرلىكنى ئاساس قىلغان دۆلەتتۇر).
3 . قۇرەيشتىن ھىجرەت قىلغانلار، ئۆرپ – ئادىتىگە بىنائەن خۇن ھەققىنى ئۆز ئىچىدە يىغىپ تۆلەيدۇ؛ ئۇرۇشتا ئەسىرگە چۈشۈپ قالغانلارنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن، مۆمىنلەر ئارىسىدا ياخشى ۋە ئۇيغۇن دەپ قارالغان ئادالەت ئۆلچىمى بويىچە مۇۋاپىق ئۇسۇلدا تۆلەيدۇ.
4 . بەنۇ ئەۋفلەرمۇ ئۆرپ – ئادىتىگە بىنائەن خۇن ھەققىنى ئۆز ئىچىدە يىغىپ تۆلەيدۇ. ھەر تائىپە ئۇرۇشتا ئەسىرگە چۈشۈپ قالغانلارنى قۇتقۇزۇش ھەققىنى، مۆمىنلەر ئارىسىدا ياخشى ۋە ئۇيغۇن دەپ قارالغان ئادالەت ئۆلچىمى بويىچە مۇۋاپىق ئۇسۇلدا تۆلەيدۇ.
5 . بەنى ھارىسلەرمۇ ئوخشاش شەكىلدە ئۆرپ – ئادىتىگە بىنائەن خۇن ھەققىنى ئۆز ئىچىدە يىغىپ تۆلەيدۇ ۋە ھەر تائىپە ئۇرۇشتا ئەسىرگە چۈشۈپ قالغانلارنى قۇتقۇزۇش ھەققىنى، مۆمىنلەر ئۆز ئىچىدىكى ئەڭ ياخشى ۋە مۇۋاپىق ئۇسۇلدا تۆلەيدۇ.
6 . يەنە بەنى سائىدەلەرمۇ ئۆرپ – ئادىتىگە بىنائەن خۇن ھەققىنى ئۆز ئىچىدە يىغىپ تۆلەيدۇ ۋە ھەر تائىپە ئۇرۇشتا ئەسىرگە چۈشۈپ قالغانلارنى قۇتقۇزۇش ھەققىنى مۆمىنلەر ئۆز ئىچىدىكى ئەڭ ياخشى ۋە مۇۋاپىق ئۇسۇلدا تۆلەيدۇ.
7 . بەنى جۇشەملەرمۇ ئۆرپ – ئادىتىگە بىنائەن خۇن ھەققىنى ئۆز ئىچىدە يىغىپ تۆلەيدۇ ۋە ھەر تائىپە ئۇرۇشتا ئەسىرگە چۈشۈپ قالغانلارنى قۇتقۇزۇش ھەققىنى مۆمىنلەر ئۆز ئىچىدىكى ئەڭ ياخشى ۋە مۇۋاپىق ئۇسۇلدا تۆلەيدۇ.
8 . بەنى نەججارلارمۇ ئۆرپ – ئادىتىگە بىنائەن خۇن ھەققىنى ئۆز ئىچىدە يىغىپ تۆلەيدۇ ۋە ھەر تائىپە ئۇرۇشتا ئەسىرگە چۈشۈپ قالغانلارنى قۇتقۇزۇش ھەققىنى مۆمىنلەر ئۆز ئىچىدىكى ئەڭ ياخشى ۋە مۇۋاپىق ئۇسۇلدا تۆلەيدۇ.
9 . بەنۇ ئامر ئىبن ئەۋفلەرمۇ ئوخشاش شەكىلدە ئۆرپ – ئادىتىگە بىنائەن خۇن ھەققىنى ئۆز ئىچىدە يىغىپ تۆلەيدۇ ۋە ھەر تائىپە ئۇرۇشتا ئەسىرگە چۈشۈپ قالغانلارنى قۇتقۇزۇش ھەققىنى مۆمىنلەر ئۆز ئىچىدىكى ئەڭ ياخشى ۋە مۇۋاپىق ئۇسۇلدا تۆلەيدۇ.
10 . بەنى نەبىتلەرمۇ ئادىتىگە بىنائەن خۇن ھەققىنى ئۆز ئىچىدە يىغىپ تۆلەيدۇ ۋە ھەر تائىپە ئۇرۇشتا ئەسىرگە چۈشۈپ قالغانلارنى قۇتقۇزۇش ھەققىنى مۆمىنلەر ئۆز ئىچىدىكى ئەڭ ياخشى ۋە مۇۋاپىق ئۇسۇلدا تۆلەيدۇ.
11 . بەنى ئەۋسلەرمۇ ئادىتىگە بىنائەن خۇن ھەققىنى ئۆز ئىچىدە يىغىپ تۆلەيدۇ ۋە ھەر تائىپە ئۇرۇشتا ئەسىرگە چۈشۈپ قالغانلارنى قۇتقۇزۇش ھەققىنى مۆمىنلەر ئۆز ئىچىدىكى ئەڭ ياخشى ۋە مۇۋاپىق ئۇسۇلدا تۆلەيدۇ (بۇ: شۇ دەۋر قەبىلە تۈزۈلمىسىدىكى ئىجتىمائىي ئۆرپ- ئادەت بويىچە جەمئىيەت پاراۋانلىق تۈزۈمى يولغا قويۇلىدۇ، دېمەكتۇر).
1 – مۆمىنلەر ئۆز ئىچىدە (قەرز ياكى باقىدىغانلىرى كۆپ بولۇش ياكى ئەسىرگە چۈشۈپ تۆلەم تۆلەش  ياكى خۇن ھەققى تۆلەش سەۋەبىدىن) ئىقتىسادى يۈكى ئېغىر بولغانلارنى يالغۇز تاشلاپ قويمايدۇ، قۇتۇلۇش ۋە قان دىيەتلىرىنى مۆمىنلەر ئۆز ئىچىدىكى ئەڭ ياخشى ۋە مۇۋاپىق ئۇسۇلدا تۆلەيدۇ.
2 –  ھەر قانداق بىر مۆمىن باشقا بىر مۆمىننىڭ مەۋلاسى (ئۆزى بىلەن قېرىنداشلىق كېلىشىمى تۈزگەن كىشى ) غا زىيانلىق ئىش قىلمايدۇ (باشقا بىر خىل ئوقۇلۇشىغا ئاساسلانغاندا، ھېچبىر مۆمىن باشقا بىر مۆمىننىڭ قېرىندىشى بىلەن ھەمكارلىشىپ، ئۇ مۆمىنگە قارشى كېلىشىم تۈزمەيدۇ).