خىتايدىكى ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىغا قارىتىلغان ئىرقىي قىرغىنچىلىق: ئىسلام دۇنياسىنىڭ گاسلارچە سۈكۈتى (12-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

2019-يىلى ئى ھ ت نىڭ خىتاينىڭ قىلمىشلىرىنى يوشۇرۇن قوللىغانلىقىغا قارىتا، «ئۇيغۇرنى قۇتقۇزايلى» تەشكىلاتى «ئەركىن ئۇيغۇر ھەرىكىتى»، «ئامېرىكا مۇسۇلمان تەشكىلاتلىرى كېڭىشى» ۋە «ھەممە ئۈچۈن ئادالەت» تەشكىلاتلىرى بىلەن بىرلىكتە ئى ھ ت غا بىر ئوچۇق خەت يازدى. بۇ خەتكە 140 تەشكىلات ئىمزا قويغان بولۇپ، بۇلارنىڭ ئىچىدە نۇرغۇن غەربتىكى ئوقۇغۇچىلار تەشكىلاتى ۋە 22 خەلقئارالىق مۇسۇلمان تەشكىلاتى بار ئىدى. بۇ مۇسۇلمان تەشكىلاتلىرىنىڭ توققۇزى مالايسىيادىن، تۆتى تۈركىيەدىن، بىرى قازاقىستاندىن كەلگەن بولۇپ، پۈتكۈل ئوتتۇرا شەرقتىن پەقەت بىرلا تەشكىلات، ئىراقتا بازىسى بولغان دۇنيا ئىماملار كېڭىشى (gic) بار ئىدى. خەت يازغۇچىلار «ئى ھ ت نىڭ خىتاينىڭ مۇسۇلمانلارغا قىلغان مۇئامىلىسىنى ماختىغانلىقىدىن قاتتىق ھەيران قالغانلىقىنى» بىلدۈرۈپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ «ئۇيغۇرلار ۋە باشقا تۈركىي خەلقلەر ئەمەل قىلىدىغان ئىسلامنىڭ ئاساسىي پىرىنسىپلىرىنى جىنايەت قاتارىغا كىرگۈزگەنلىكىنى» قوشۇمچە قىلدى.
ئۆز نۆۋىتىدە، دۇنيا مىقياسىدا 1000 دىن ئارتۇق مۇسۇلمان دىنىي رەھبەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بىر ھۆكۈمەتسىز تەشكىلات بولغان دۇنيا ئىماملار كېڭىشى، 2020-يىلى ئۆكتەبىردە ئايرىم بايانات ئېلان قىلىپ، ئەزالىرىنىڭ «خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ دىنىي ۋە مىللىي خەلقلەرگە قاراتقان سىستېمىلىق زۇلۇمىنى قاتتىق ئەيىبلەيدىغانلىقىنى» ھەمدە ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان «قىيىن-قىستاق، مەجبۇرىي تۇغماس قىلىش، تۇتقۇن قىلىش، مەجبۇرىي مېڭە يۇيۇش ۋە باشقا ئىنسانىيەتكە خىلاپ قىلمىشلارنى» ئېتىراپ قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى. دۇنيا ئىماملار كېڭىشىنىڭ بۇ باياناتلىرىغا قارىماي، ئەرەب دۆلەتلىرىدىكى دۆلەت ھالقىغان تەشكىلاتلاردىن ئۇيغۇرلارغا قارىتا دېگۈدەك ھېچقانداق ھېسداشلىق كۆرسىتىلمىدى.
كېيىنچە، 2021-يىلى دېكابىردا، 2022-يىللىق بېيجىڭ قىشلىق ئولىمپىك تەنھەرىكەت يىغىنى ھارپىسىدا، دۇنيا ئىماملار كېڭىشى خىتاينىڭ بېسىمى ئاستىدىكى ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىغا بولغان ھېسداشلىق ئىچىدە، دۇنيا مۇسۇلمانلىرىنى 2022-يىللىق بېيجىڭ قىشلىق ئولىمپىك تەنھەرىكەت يىغىنىغا قاتناشماسلىققا ياكى ئۇنى تاماشا قىلماسلىققا چاقىردى. ئۇلار باياناتىدا: «بۇ پائالىيەت ئۇيغۇرلارنىڭ ئىرقىي قىرغىنچىلىقى ۋە ئېتنىك تازىلىنىشىغا مەسئۇل بولغان زالىم ۋە مۇستەبىت ھاكىمىيەتنىڭ مەنپەئەتىگە بىۋاسىتە خىزمەت قىلىدۇ… خىتاي ھۆكۈمىتى بېسىم، قىيىن-قىستاق ۋە دىكتاتورلۇق ئارقىلىق، خىتايدىكى مۇسۇلمانلارنىڭ ئاساسىي ئىنسانىي ھوقۇقلىرىنى ۋە تۈپ ھوقۇقلىرىنى داۋاملىق دەپسەندە قىلماقتا… بىز بېسىم ئاستىدىكى ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنى قوللايمىز ۋە ئۇلار بىلەن بىر سەپتىمىز» دېدى.
بۇنىڭغا جاۋابەن، خىتاي ھۆكۈمىتى، دۇنيا مىقياسىدىكى مۇسۇلمان دىنىي رەھبەرلىرىنىڭ تۇنجى ۋە ئەڭ چوڭ دۆلەت ھالقىغان ھۆكۈمەتسىز تەشكىلاتى ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرىدىغان دۇنيا ئىماملار كېڭىشىنى، ئامېرىكا قوللايدىغان بۆلگۈنچى گۇرۇپپا بولغان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (د ئۇ ق) تەرىپىدىن ئالدانغان دەپ ئەيىبلىدى. ئۇندىن باشقا، خىتاي ھۆكۈمىتى باياناتتا تىلغا ئېلىنغان نۇرغۇن تەشكىلاتنىڭ بۇ ھۆججەت بىلەن مۇناسىۋىتى يوقلۇقىنى بىلدۈرگەنلىكىنى، شۇنداقلا دۇنيا ئىماملار كېڭىشى رەئىسىنىڭ arabiaanews.coم.iq ئەرەبىيە خەۋەر تورىدىكى دىكى بىر مۇخبىر بىلەن بولغان سۆھبەتتە، د ئۇ ق نىڭ بۇ كېڭەشنى مالىيەلەشتۈرۈۋاتقانلىقىنى ئېيتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى.
دۇنيا ئىماملار كېڭىشى دەرھال بۇ ئەيىبلەشلەرنىڭ ھەممىسىنىڭ يالغانلىقىنى ئېيتىپ رەددىيە بەردى. دۇنيا ئىماملار كېڭىشىنىڭ د ئۇ ق بىلەن ھەمكارلىق ئەسلەتمىسى بارلىقىنى، لېكىن خىتاي ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن زۇلۇمغا ئۇچراۋاتقان ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئەندىشىسىگە ئورتاقلىشىدىغانلىقىنى بىلدۈردى. دۇنيا ئىماملار كېڭىشى يەنە بايقۇت چاقىرىقىنىڭ ئۆزلىرىنىڭ تەشەببۇسى ئىكەنلىكىنى، د ئۇ ق تەرىپىدىن تەلەپ قىلىنمىغانلىقىنى ئېنىقلىدى. سۆھبەت ھەققىدىكى ئىددىئامۇ يالغان، چۈنكى پەقەت سۆھبەت ئالغۇچى مۇخبىرنىڭ ئىسمى ئېلان قىلىنمىغان، دۇنيا ئىماملار كېڭىشى رەئىسى بۇ مەسىلە ھەققىدە ھېچقانداق سۆھبەت بەرمىگەن ياكى مۇخبىر بىلەن كۆرۈشمىگەن. ئۇنىڭ ئۈستىگە، ئەرەبچە «مەنبە» دەپ ئاتالغان «al-arabiyah news» ئىراقتا رەسمىي خەۋەر ئاگېنتلىقى ئەمەس بولۇپ، دۇبەيگە جايلاشقان ھەقىقىي ئەل-ئەرەبىيە خەۋەر ئاگېنتلىقىنىڭ (alarabiya.net) قانۇنىي ھوقۇقى بىلەن قوغدالغان ئىسمى ۋە بەلگىسىنى قانۇنسىز ئىشلىتىپ كەلمەكتە. بۇ ئىددىئ‍ادىكى يەنە بىر يالغانچىلىق «مۇخبىر»نىڭ بۇ كېڭەشنىڭ باش ئىشتابىنى زىيارەت قىلغانلىقىدۇر. بۇ مۇمكىن ئەمەس، چۈنكى كېڭەشنىڭ باش ئىشتابى كوۋىد تەدبىرلىرى سەۋەبىدىن تاقالغان بولۇپ، 2022-يىلى فېۋرال ئوتتۇرىلىرىدا قايتا ئېچىلىدىغان بولغان.
بۇ بۆلۈمدە، خىتاينىڭ ئۆزىگە قارىتىلغان ئەيىبلەشلەرگە ۋە كۈچىيىۋاتقان خەلقئارالىق تەنقىدلەرگە قانداق جاۋاب قايتۇرغانلىقى مۇھاكىمە قىلىنىدۇ. بېيجىڭنىڭ بارلىق ئەيىبلەشلەرنى ئىزچىل رەت قىلىپ كەلگەنلىكى ھەمدە ئۆز بايانلىرىنى دەلىللەش ئۈچۈن كەڭ كۆلەملىك تەشۋىقات ھەرىكىتى ئېلىپ بارغانلىقى مەلۇم.
ئىرقىي قىرغىنچىلىق ئەيىبلەشلىرىنى رەت قىلىش ۋە باشقىچە بايانلار