بىر سىياسىي ئاخبارات شەكلى ھېسابلىنىدىغان تەشۋىقاتنىڭ تونۇشتۇرۇلىشى ۋە تەشۋىقات تېكسىتلىرىنىڭ ئانالىزى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئىجتىمائىي زىددىيەتنىڭ ماھىيىتىنى چۈشىنەلەيدىغان بولۇش، تەشۋىقاتچىلارنى تونۇپ يېتەلەيدىغان بولۇش، ئۇلارنىڭ تېخنىكىلىرىنى چۈشىنەلەيدىغان ۋە توغرا باھا بېرەلەيدىغان بولۇش، ئۇلارنىڭ ھەرىكىتىنىڭ ھەقىقىي مۇددىئاسىنى ئېنىقلاپ چىقالايدىغان بولۇش ۋە ئۇلارنىڭ ئۇچۇرلىرىنى زامانىۋى جەمئىيەتنىڭ قىممەت قارىشى ۋە ئەلۋەتتە شەخسىي مەنپەئەت نۇقتىسىدىن ئۆلچىيەلەيدىغان بولۇش ئۈچۈن دېموكراتىيەدىكى سىياسىي جەرياندا تەشۋىقاتنىڭ ئورنىنى چۈشىنىش تولىمۇ مۇھىم.  شۇڭلاشقا، تەشۋىقات تېكىستلىرىنىڭ قانداق چۈشىنىلىدىغانلىقى تەتقىقاتىمىزنىڭ مەركىزى نۇقتىسىنى تەشكىل قىلدى.
تەشۋىقات ئۇقۇمى ۋە تەشۋىقاتنىڭ باشقا پەنلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى
زامانىۋى دۇنيانىڭ مۇنازىرە تەلەپ قىلمايدىغان سىياسىي تۈزۈمى بولغان دېموكراتىك سىستېمىلارنىڭ  ئاۋامنىڭ ئىرادىسىگە تايىنىش مەجبۇرىيىتى ئاخبارات ۋە  ئاخباراتنىڭ ۋاستىسى بىلەن روياپقا چىقىدىغان تەشۋىقاتنى سىياسىي ۋە ئىجتىمائىي ھاياتنىڭ ئايرىلماس بىر قىسمىغا ئايلاندۇردى. ھۆكۈمرانلار تەشۋىقاتنىڭ ئاممىغا كۈچلۈك تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى چۈشەنگەندىن كېيىن،  مەقسىتىگە يېتىش ئۈچۈن تەشۋىقات ئۇرۇشى قىلىشقا باشلىدى. ئېنىقكى، باشقۇرۇشقا ئىنتىلىدىغانلارنىڭ باشقۇرۇلىدىغانلارنىڭ قوللىشىغا بولغان ئىھتىياجى داۋاملاشقانچە قايىل قىلىش كۈچىگە ئىگە ئۇچۇر ئايلاندۇرۇش مېتودى كەلگۈسىدىمۇ ھازىرقىدەك قوللىنىلىدۇ.
ئاخبارات تەتقىقاتچىلىرىنىڭ مېدىيا ئارقىلىق تەشۋىقات قىلىشىنىڭ ئۈنۈمى توغرىسىدىكى تەتقىقاتلىرى ئوخشىمىغان يەكۈنلەرنى ئوتتۇرىغا قويدى. مېدىيانىڭ شەخس ۋە جەمئىيەتكە كۆرسىتىدىغان تەسىرى توغرىسىدىكى دەسلەپكى تەتقىقاتلاردا (لىپپمان ، 1922 ؛ لاسۋېل ، 1927 ؛ مىلل ، 1975)، قوبۇل قىلغۇچى سۈپىتىدىكى شەخسلەرنىڭ رولى تۆۋەن مۆلچەرلەنگەن ئىدى.  مۇناسىۋەتلىك تەتقىقاتلاردا، شەخسلەرنىڭ مېدىيا ئۇچۇرلىرىغا نىسبەتەن كۈچىسز قالىدىغانلىقى،  ئاسانلا يىتەكلىنىپ كىتىدىغانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلغان ئىدى. ئەمما،  لازارسفېلدنىڭ ئەسىرى ئوتتۇرىغا چىقىشى بىلەن «مېدىيانىڭ كۈچى جەمئىيەتتە بار بولغان پىكىر ۋە پىكىرلەرنى قوللاش بىلەنلا چەكلىنىدۇ. مېدىيا ئارقىلىق قىلىنغان تەشۋىقاتلارمۇ ئەمەلىيەتتە پەقەت بار بولغان پىكىر ۋە تالاش-تارتىشلارنىلا قوللايدۇ. قوبۇل قىلغۇچى ھەرىكەتلۈندۈرگۈچ كۈچ بولۇپ، شەخسلەر ئىجتىمائىي توپقا كىرىش ئېھتىياجىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن ئۆز ئىختىيارى بىلەن تەشۋىقاتنىڭ تەسىرگە ئۇچرايدۇ»، دېگەن قاراش مېدىيانىڭ ئىجتىمائىي تۇرمۇشقا چوڭقۇر تەسىر كۆرسىتەلەيدىغانلىقى كۆز قارىشغا، تېخىمۇ تەڭپۇڭ كۆز قاراشلارغا ئورنىنى بوشىتىپ بەردى.
80-يىللارغا كەلگەندە، نوئېللېنيۇمان نىڭ تەجرىبە تەتقىقاتى مېدىيا ئارقىلىق ئېلىپ بېرىلغان تەشۋىقاتنىڭ جەمئىيەتكە كۆرسىتىدىغان تەسىرىنىڭ كىشىلەر ئويلىغىنىنىڭ ئەكسىچە ناھايىتى زور ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلاندى (نوئېللېنيۇمان،1983). ڧېدراتىپ گىرمانىيەدە 1965 ۋە 1972-يىللىرى ئۆتكۈزۈلگەن ئومۇمىي سايلاملاردا مېدىيا ئورگانلىرى ۋە ئاخباراتچىلارنىڭ كۆپىنچىسىنىڭ SDP ۋە FDP قاتارلىق ئىككى پارتىيەگە كىرىشى سەۋەبىدىن ۋ.براندتنىڭ (W.Brandt) يېڭىدىن ڧېدراتىپ گىرمانىيەنىڭ باش مېنىستىرى بولۇپ سايلانغانلىقىغا دائىر تەتقىقاتلار، نۆۋەتتە مېدىيا ئارقىلىق ئېلىپ بېرىلىۋتقان تەشۋىقاتلارنىڭ تەسىرى كۈچىنىڭ يۇقىرى ئىكەنلىكى پىكرىنى كۈچلەندۈرىدۇ. بۇ تەتقىقاتتا بىزمۇ ئېلىزابىت نېيۇمان(1989) يازغان «سۈكۈتنىڭ ئايلىنىشى» مودېلىغا تايىنىپ، تەشۋىقاتنىڭ مودېرن جەمىئىيەتلەر تېخىمۇ بەك قوبۇل قىلغان كۆز قاراشلىرىغا ئورۇن بەردۇق.
ماقالىنىڭ تولۇق مەزمۇنىنى تۆۋەندىكى ھۆججەتتىن كۆرۈڭ.