ئېكران خۇمارلىقتىن قۇتۇلۇش:دېگىتال ئاددىي-ساددىيلىق (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ھازىر زامانىۋىي تېخنولوگىيەلەرگە مۇئامىلە قىلىشتا ھەر قانداق  يېڭى تېخنىكىلارنى  پەقەت ئىشلەتمەسلىك كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان يېڭى بىر ئەۋلاد «ماشىنا بۇزغۇچىلار» (Neo-Luddite  ) بىلەن سېنزور ۋە تاقىغىلى بولىدىغان تېخنىكىلار ئارقىلىق ھەممە نەرسىسىنى يېڭى تېخنىكىلارغا ھاۋالە قىلىشتىن قەتئىي يانمايدىغان «مىقدارلاشقان ئۆزلۈك» (Quantified Self) مەستانلىرى بولۇپ ئىككى ئاشقۇن ئېقىملار باش كۆتۈردى. دېگىتال ئاددىي-ساددىيلىق پەلسەپىسى بولسا بۇ ئىككى ئاشقۇنلار ئوتتۇرىسىدا تەڭپۇڭلۇق ئورنىتىش، مۇنداقچە قىلىپ ئېيتىقاندا ئوتتۇراھال يول تۇتۇشنى مەقسەت قىلىدۇ. ئاددىي-ساددىيلىق ئېقىمىنىڭ ئاساسى پەلسەپىسى بولغان ئاددىيلىقمۇ دېگىتال ئاددىي-ساددىيلىقنىڭ ئاساسىنى تەشكىل قىلىدۇ. بۇنىڭغا ئاساسەن، دېگىتال ئاددىي-ساددىيلىق ئۆزىگە مۇنداق ئېنىقلىما بېرىدۇ: «توردىكى ۋاقتىڭىزدىن ئۈنۈملۈك پايدىلىنىش، سىز قەدىرلەيدىغان نەرسىلەرگە، ئەستايىدىللىق بىلەن قارار بەرگەن ئىش ۋە پائالىيەتلىرىڭىزگە مەركەزلىشىشىڭىزگە يول كۆرسىتىش، شۇنداقلا ئېكران خۇمارلىقتىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن ۋاز كەچكەنلىرىڭىزدىن قىلچە ئۆكەنمەسلىك لازىملىقىنى مەزمۇن قىلىدىغان تېخنولوگىيەنى قانداق  ئىشلىتىش قاتارلىقلارغا دائىر پەلسەپىدۇر. »  نىيۇپوتنىڭ دېگىتال ئاددىي-ساددىيلىق پەلسەپەسى ئوقۇرمەنلەرنى ۋاقىتلىقلا رىغبەتلەندۈرىدىغان،  ئېغىر يۈك تاڭىدىغان، مەجبۇرىي داۋالاش ئۇسۇللىرى تەدبىقلايدىغان ئۇسۇل بولماستىن، تېخنولوگىيە بىلەن ئىنسان ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنى تەڭشەپ، ئىنسانلارنىڭ تۇرمۇشىنى سۈپەتلىك ۋە سەۋىيەلىك ھالاتكە يەتكۈزۈشنى نىشان قىلىدىغان يېڭىچە تۇرمۇش ئۇسۇلى بولۇپ، بۇنىڭ مۇنداق ئۈچ ئاساسلىق پرىنسىپى بار: بىرىنچى، كۆپلىكنىڭ بەدىلى ئېغىر بولىدۇ، يەنى دېگىتال ئاددىي-ساددىيلىقنى ياقلىغۇچىلار ۋاقتىنى، دىققەت ۋە زېھىنلىرىنى ئارتۇقچە ئۈسكۈنە، ئەپ ۋە مۇلازىمەتلەرگە سەرپ قىلىشنىڭ سەلبىي ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقىنى ياخشى بىلىدۇ. بۇنچىۋىلا كۆپ نەرسىنىڭ تەسىرى ھەر بىر مۇلازىمەت ياكى ئۇچۇر ئېلىپ كېلىدىغان پايدىلارنى يوق قىلالايدىغان كۈچكە ئىگىدۇر. يىغىنچاقلاپ ئېيتقاندا بىر نەرسىنىڭ كۆپ بولۇشى ئۇ نەرسىنىڭ پايدىلىق ۋە ياخشى نەرسە ئىكەنلىكىنى كۆرسەتمەيدۇ. ئىككىنچى پرىنسىپ، سەرخىللاشتۇرماق مۇھىمدۇر، دېگىتال ئاددىي-ساددىيچىلار ئۆزلىرىگە نىسبەتەن قىممىتى بار نەرسىگە مەلۇم بىر تېخنىكىنىڭ پايدىسى بار-يوقلۇقىنى قارار قىلىشنىڭ پەقەت بىرىنچى قەدەم ئىكەنلىكىنى بىلىدۇ. بۇ پايدىنى ئەڭ ياخشى ۋە ئەڭ ئۈنۈملۈك ئۇسۇلدا قولغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن ، مەزكۇر تېخنىكىنى قانداق ئىشلىتىش كېرەكلىكى ئۈستىدە ئەستايىل ئويلىنىدۇ. ئۈچىنچى پرىنسىپ،  مەقسەتكە قارىتا ھەرىكەت قىلىش ھەر ۋاقىت پايدا ئېلىپ كېلىدۇ،  دېگىتال ئاددىي-ساددىيلىقنى ياقلىغۇچىلار  يېڭى تېخنولوگىيەلەردىن مەلۇم مەقسەتنى كۆزلەپ پايدىلىنىش ئۈچۈن كۆرسەتكەن تىرىشچانلىقىدىن تولىمۇ مەمنۇن بولۇپ، بۇ مەمنۇنىيەت تۇيغۇسى ئۇلار تۇتقان يولنىڭ ئەھمىيەتلىك بولۇشىنىڭ ئاساسلىق سەۋەبىدۇر، ئۇلار تېخنولوگىيەدىن مەقسەت سۈپىتىدە ئەمەس ۋاستە سۈپىتىدە پايدىلىنىشقا ئەھمىيەت بېرىدۇ.
دېگىتال ئاددىي-ساددىيلىق تېخنولوگىيەنى تاللاشتا  كىشىلەرنى توغرا ھەرىكەت قىلىشقا،  تېخنولوگىيە ئۈسكۈنلىرىدىن  توغرا ، مۇۋاپىق ۋە ئەمەلىي قىممەتنى كۆزلىگەن ئاساستا پايدىلىنىشقا چاقىرىدۇ. ھاياتىمىزغا بىۋاسىتە پايدا ۋە  قىممەت ئېلىپ كەلمەيدىغان تېخنولوگىيەنىڭ ھاياتىمىزدا ئورۇن بولماسلىقى لازىملىقىنى تەكىتلەيدۇ. بۇنىڭدا تەۋسىيە قىلىنغان چارىلەر ۋە قوللىنىشچان پروگراممىلارنىڭ ھاياتىمىزنى تېخىمۇ سۈپەتلىك ۋە مەنىلىك ئۆتكۈزۈشكە ياردىمى تېگىدىغانلىقى ھەققىدە نۇرغۇن ئۇچۇر-مەلۇماتلار بار.  Youtube دا قىزىقارلىق سىنلارنى بىر سائەت كۆرسەك زېھنىمىز چارچايدۇ ، لېكىن Youtube تىن ھاجەتخانىدىكى شامالدۇرغۇچنىڭ ماتورىنى قانداق ئۆزگەرتىشنى ئۆگىنىۋالساق ياكى مەلۇم تېما ھەققىدە مەلۇماتقا ئىگە بولۇش ئۈچۈن مۇناسىۋەتلىك سىنلارنى كۆرسەك بىز ئۈچۈن تېخىمۇ مەنپەئەتلىك بولىدۇ. يېڭى تېخنولوگىيەلەرنى مەقسەتلىك ۋە ئېھتىياتچانلىق بىلەن ئىشلىتىشنىڭ، تېخنولوگىيە دۈشمەنلىكى ياكى يېڭى چىققان ھەرقانداق تېخنولوگىيەنى ئىلغىماي ئىشلىتىشكە قارىغاندا ياخشى نەتىجىلەرنى پەيدا قىلىدىغانلىقى ھەققىدىكى چۈشەنچە، دېگىتال ئاددىي-ساددىيلىقنىڭ ئاساسلىرىدىن بىرىنى تەشكىل قىلىدۇ. ئۆز ئالدىڭىزغا مۇستەقىل ۋاقىت ئۆتكۈزۈشنى ئۆگىنىۋېلىشىمىز، ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا مەقسەتسىز كېزىپ يۈرۈشتىن ساقلىنىش كېرەك. دۇنيادىكى ھەممە نەرسە ئىنسان ئۈچۈن دېگەن پرىنسىپ بويىچە، ئىجتىمائىي تاراتقۇ ۋە باشقا تېخنولوگىيەلەرنى ۋاستە سۈپىتىدە كۆرۈپ، ئۇلارنى ئىنسان ئۈچۈن خىزمەت قىلدۇرۇشقا تىرىشىپ، ئىنساننى ئۆزلىرى ياراتقان بۇ نەرسىلەرنىڭ ئەسىرىگە ئايلاندۇرۇپ قويۇشتىن ساقلىنىش لازىم.
ئىزاھات: «دېگىتال ئاددىي-ساددىيلىق»ناملىق بۇ كىتابقا مۇناسىۋەتلىك يازما قارار گېزىتى يازغۇچىلىرىدىن مەتىن قادىر ئاكباشنىڭ  2020-يىلى 11-ئۆكتەبىردە قارار گېزىتىدە ئېلان قىلغان «دېگىتال ئاددىي-ساددىيلىق» ناملىق (https://www.karar.com/dijital-minimalizm-1589721)ماقالىسىدىن پايدىلىنىلدى.