ئېلى راتنېرنىڭ «تىنچ ئوكيان مۇداپىئە شەرتنامىسىنى تۈزۈشنىڭ زۆرۈرلۈكى: ئامېرىكا خىتايغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن يېڭى ئاسىيا ئىتتىپاقىغا موھتاج» ناملىق ماقالىسى ھەققىدە مۇھاكىمە (19-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۆز نۆۋىتىدە، راتنېر ئامېرىكانىڭ ئاساسلىق شېرىكلىرى بولغان كانبېررا، مانىلا ۋە توكيودىكى رەھبەرلەرنىڭمۇ بۇ يېڭى كوللېكتىپ مۇداپىئە شەرتنامىسىنى قۇرۇش ۋە ئۇنىڭغا قاتنىشىش ئۈچۈن ئۆز دۆلەتلىرىدىكى ئىچكى جامائەتنىڭ، سىياسىي پارتىيەلەرنىڭ ۋە پارلامېنتنىڭ كەڭ قوللىشىغا ئېرىشىشى كېرەكلىكىنى ئالاھىدە تەكىتلەيدۇ. بۇ ناھايىتى قىيىن ۋە سەزگۈر بىر سىياسىي جەريان بولىدۇ. ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى بۇ ئىتتىپاقداش دۆلەتلەردىكى بۇ ئىچكى سۆھبەت ۋە مۇنازىرىلەرنى قوللاش ئۈچۈن، بۇ شەرتنامىنىڭ پەقەتلا خىتاي تەھدىتىنى توسۇش ۋە دۆلەت بىخەتەرلىكىنى قوغداشتىن ئىبارەت ئىستراتېگىيەلىك دەلىللەرنى ئوتتۇرىغا قويۇپلا قالماي، بەلكى بۇ شەرتنامىنىڭ بۇ ئىتتىپاقداش دۆلەتلەرنىڭ ئىچكى سايلىغۇچىلىرىغا ۋە ئاۋام پۇقرالىرىغا ئېلىپ كېلىدىغان باشقا يوشۇرۇن ئەمەلىي پايدىلىرىنىمۇ (ئىلغار ھەربىي تېخنولوگىيەلەرنى ئورتاق ھەمبەھرىلەش، يېڭى ئۇل ئەسلىھە قۇرۇلۇشلىرىغا مەبلەغ سېلىش، كىبېر بىخەتەرلىك ئىقتىدارىنى ئۆستۈرۈش، تەبىئىي ئاپەتلەرگە تاقابىل تۇرۇش ۋە ئىنسانپەرۋەرلىك ياردىمى بېرىش ئىقتىدارىنى ياخشىلاش، ئىشقا ئورۇنلىشىش پۇرسەتلىرىنى يارىتىش قاتارلىقلار) ئاكتىپلىق بىلەن گەۋدىلەندۈرۈشى ۋە تەشۋىق قىلىشى كېرەك. ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ ئۆزىدىمۇ، بۇنداق يېڭى بىر كوللېكتىپ مۇداپىئە شەرتنامىسىگە گۇمان بىلەن قارايدىغانلا ياكى قارشى تۇرىدىغان بەزى كىشىلەر ۋە گۇرۇپپىلار بولۇشى مۇمكىن. راتنېر بۇ گۇمانچىلارنى، تىنچ ئوكياندا تۈزۈلىدىغان بۇ يېڭى مۇداپىئە شەرتنامىسىنىڭ ئامېرىكا ئارمىيەسى ئۈچۈن ھازىرقى ئىككى تەرەپلىك شەرتنامىلەر ئارقىلىق ئاللىقاچان ئۈستىگە ئالغان مەجبۇرىيەتلەردىن ئارتۇق ھېچقانداق يېڭى ياكى قوشۇمچە ھەربىي مەجبۇرىيەت ئېلىپ كەلمەيدىغانلىقىغا، ئەكسىچە، ئۇنىڭ ئامېرىكا زېمىنىنىڭ ئۆزىگە ۋە چەتئەللەردە تۇرۇشلۇق ئامېرىكا ئەسكەرلىرىگە بولغان ھەربىي تەھدىتلەرنى ئازايتىدىغانلىقىغا ۋە يۈكنى تېخىمۇ كۆپ ئىتتىپاقداشلار بىلەن ئورتاقلىشىدىغانلىقىغا ئىشەندۈرۈش كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ.
بۇنداق بىر كوللېكتىپ مۇداپىئە كېلىشىمىنىڭ تارىخىي ئەھمىيىتى ۋە رايونغا كۆرسىتىدىغان چوڭقۇر تەسىرىنى كۆزدە تۇتقاندا، راتنېر ۋاشىنگتوننىڭ يەنە ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىدىكى باشقا دۆلەتلەرنىڭ (يەنى بۇ شەرتنامىنىڭ دەسلەپكى ئەزالىرى بولمىغان دۆلەتلەرنىڭ) بۇ يېڭى ئىتتىپاققا قارىتا كۆرسىتىشى مۇمكىن بولغان ھەر خىل ئىنكاسلىرىنى، ئەندىشىلىرىنى ۋە ھەتتا قارشىلىقلىرىنى ئالدىنئالا پەرەز قىلىپ، ئۇلارنى مۇۋاپىق ھالدا بىر تەرەپ قىلىشقا ۋە جاۋاب بېرىشكە تولۇق تەييار بولۇشى كېرەكلىكىنى تەكىتلەيدۇ. ئامېرىكا ئەمەلدارلىرى بۇ دۆلەتلەرگە، بۇ تىنچ ئوكيان مۇداپىئە شەرتنامىسىنىڭ ئامېرىكانىڭ پۈتكۈل ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىغا قاراتقان كەڭ دائىرىلىك ۋە كۆپ قاتلاملىق ئىستراتېگىيەسىنىڭ پەقەت بىر قانچە مۇھىم تەركىبىي قىسمىنىڭ بىرى ئىكەنلىكىنى، ئۇنىڭ باشقا ھەمكارلىق مېخانىزملىرىنى چەتكە قاقمايدىغانلىقىنى ئالاھىدە تەكىتلىشى كېرەك. ھەم نۇتۇقتا ھەم ئەمەلىيەتتە، ۋاشىنگتون ھۆكۈمىتى رايوندا ھىندى-تىنچ ئوكيان تۆت تەرەپلىك بىخەتەرلىك دىيالوگى (Quad)، شەرقىي جەنۇبىي ئاسىيا ئەللىرى ئىتتىپاقى (ASEAN) بىلەن بولغان ھەمكارلىق، ھەمدە ياپونىيە ۋە جەنۇبىي كورېيە بىلەن بولغان ئۈچ تەرەپلىك بىخەتەرلىك ھەمكارلىقى قاتارلىق ئۆزئارا گىرەلىشىپ كەتكەن ۋە بىر-بىرىنى تولۇقلايدىغان كۆپ خىل ئورگانلار ۋە مېخانىزملار تورىغا داۋاملىق سادىق بولىدىغانلىقىنى ۋە ئۇلارنى كۈچەيتىدىغانلىقىنى قايتا-قايتا جاكارلىشى كېرەك. بۇ يېڭى شەرتنامىنىڭ ئاشكارا ئېلان قىلىنىدىغان ئاساسلىق مەقسىتى ۋە نىشانى، پۈتكۈل ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىدىكى ھەربىر دۆلەت دېگۈدەك ئورتاق ھالدا قوللايدىغان ۋە ئارزۇ قىلىدىغان بىر ئۇلۇغۋار نىشان بولغان «ئەركىن ۋە ئوچۇق ھىندى-تىنچ ئوكيان» (Free and Open Indo-Pacific) قۇرۇپ چىقىشنى ئىزدەش ۋە كاپالەتلەندۈرۈش بولۇشى كېرەك.
ئۇنىڭدىن باشقا، راتنېر بۇ يېڭى تىنچ ئوكيان مۇداپىئە شەرتنامىسىنىڭ ئاساسلىق دىققىتىنى ۋە پائالىيەت دائىرىسىنى ھەربىي مۇداپىئە ساھەسىگە مەركەزلەشتۈرۈشى كېرەكلىكىنى، ئۇنىڭ رايوندىكى باشقا مۇھىم خەلقئارا ئورگانلارنىڭ (، ئاسىيا-تىنچ ئوكيان ئىقتىسادىي ھەمكارلىق تەشكىلاتى – APEC، شەرقىي جەنۇبىي ئاسىيا ئەللىرى ئىتتىپاقى – ASEAN قاتارلىقلارنىڭ) ئىقتىسادىي ۋە دىپلوماتىك روللىرىنى ئۆزىگە مۇجەسسەملەشتۈرۈۋېلىش ياكى ئۇلارنىڭ ئورنىنى ئېلىشقا ئۇرۇنماسلىقى كېرەكلىكىنى تەكىتلەيدۇ. ھەقىقەتەنمۇ، بۇ يېڭى مۇداپىئە شەرتنامىسى ئەگەر رايوندا كۈچلۈك ۋە جانلىق بىر سودا كۈنتەرتىپى، ئاكتىپ ۋە كۆپ تەرەپلىمىلىك دىپلوماتىك تىرىشچانلىقلار، ھەمدە ئۈنۈملۈك ۋە مەقسەتلىك تاشقى ئىقتىسادىي ياردەم پىروگراممىلىرى بىلەن ئۆزئارا تولۇقلىنىپ ۋە ماسلىشىپ ئېلىپ بېرىلسا، ئۇنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇش ئېھتىماللىقى تېخىمۇ زور بولىدۇ. بۇ، ئامېرىكانىڭ رايون ئىستراتېگىيەسىنىڭ ھەربىي، ئىقتىسادىي ۋە دىپلوماتىك قاتارلىق كۆپ ساھەنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئۇنىۋېرسال بىر ئىستراتېگىيە بولۇشى كېرەكلىكىنى كۆرسىتىدۇ.