خىتاينىڭ «يېڭى دەۋردىكى دۆلەت خەۋپسىزلىكى» ناملىق ئاق تاشلىق كىتابى توغرىسىدا ئانالىتىك مۇھاكىمە، تەنقىد ۋە پەرەز (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بىرىنچى بۆلەكتە، «ئۆزئارا ماسلاشقان ۋە يۇقىرى ئۈنۈملۈك دۆلەت خەۋپسىزلىكى سىستېمىسىنى مۇكەممەللەشتۈرۈش» تەكىتلىنىدۇ. بۇ سىستېما بەش چوڭ تەركىبتىن شەكىللىنىدۇ: خىزمەت مېخانىزمى سىستېمىسى، قانۇنچىلىق سىستېمىسى، ئىستراتېگىيە ۋە سىياسەت سىستېمىسى، خەۋپ-خەتەرنى كۆزىتىش ۋە ئالدىن سىگنال بېرىش سىستېمىسى، ھەمدە جىددىي ئەھۋاللارنى باشقۇرۇش سىستېمىسى. بۇلارنىڭ ھەممىسى پارتىيە مەركىزىي كومىتېتىنىڭ بىرتۇتاش رەھبەرلىكى ئاستىدا ئۆزئارا ماسلىشىپ، بىر گەۋدە بولۇپ ھەرىكەت قىلىشى كېرەك. بۇ، دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتىنىڭ تېخىمۇ مەركەزلەشكەن، تېخىمۇ سىستېمىلاشقان ۋە تېخىمۇ ئۈنۈملۈك بولۇشىنى مەقسەت قىلىدۇ.
ئىككىنچى بۆلەكتە، «ئەمەلىي جەڭگە ماس كېلىدىغان ۋە ئەمەلىيەتتە ئىشلىتىلىدىغان دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئىقتىدارىنى يېتىلدۈرۈش» ۋەزىپىسى ئوتتۇرىغا قويۇلىدۇ. بۇ، پەقەت سىستېما قۇرۇپلا قالماي، بەلكى ئەمەلىي خىرىسلارغا تاقابىل تۇرالايدىغان كۈچنى يېتىلدۈرۈشنى كۆرسىتىدۇ. بۇنىڭ ئۈچۈن ئىجتىمائىي ئىدارە قىلىشنى كۈچەيتىش، ئاساسىي كاپالەتلەرنى (ئېنېرگىيە، ئاشلىق، بايلىق) مۇستەھكەملەش، ھەربىي مۇداپىئەنى كۈچەيتىش، پەن-تېخنىكىنىڭ ياردىمى بىلەن خەۋپسىزلىك ئىقتىدارىنى ئۆستۈرۈش، خەلقئارا ئالاقىنى كۈچەيتىش ۋە خەۋپسىزلىك تەربىيەسىنى ئومۇملاشتۇرۇش قاتارلىق كونكرېت تەدبىرلەر تەلەپ قىلىنىدۇ.
بۇ باب خىتاينىڭ خەۋپسىزلىك قارىشىنى ئەمەلىيلەشتۈرۈش ئۈچۈن قانداق قۇرۇلمىلارنى بەرپا قىلىۋاتقانلىقىنى ۋە كەلگۈسىدە قانداق قەدەملەرنى باسىدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. بۇ، خىتاينىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكىنى ئۇزاق مۇددەتلىك، سىستېمىلىق بىر قۇرۇلۇش دەپ قارايدىغانلىقىنى ۋە بۇ ساھەگە زور دەرىجىدە سېلىنما قىلىۋاتقانلىقىنى ئىسپاتلايدۇ.
ئاق تاشلىق كىتابنىڭ خاتىمە قىسمىدا، يېڭى دەۋردىكى خىتاي دۆلەت خەۋپسىزلىكىنىڭ «چوڭقۇر ئىسلاھاتتا تېخىمۇ چوڭقۇرلاشقانلىقى، ئۇلۇغ كۈرەشتە مۇستەھكەملەنگەنلىكى، خىتايچە زامانىۋىلاشتۇرۇش قۇرۇلۇشىدا زورايغانلىقى» يەكۈنلىنىدۇ. كەلگۈسىدە يەنىلا «خەلققە تايىنىپ»، «ئىتتىپاقلىشىپ» بارلىق خىرىسلارنى يېڭىدىغانلىقىغا ئىشەنچ بىلدۈرۈلىدۇ. ئاخىرىدا، خىتاينىڭ «خەلقنىڭ بىخەتەرلىكىنى قوغداش ۋە دۇنيا تىنچلىقىنى ساقلاشنى ئۆز بۇرچى دەپ بىلىدىغانلىقى» تەكىتلىنىپ، دۇنيا بىلەن بىرلىكتە «ئۇزاق مۇددەتلىك تىنچلىق ۋە ئومۇمىي خەۋپسىزلىك» ئۈچۈن تىرىشىدىغانلىقى قەيت قىلىنىدۇ.
قوشۇمچە قىلىپ بېرىلگەن «يېڭى دەۋردىكى دۆلەت خەۋپسىزلىكى ساھەسىدىكى مۇھىم قانۇنلار تىزىملىكى» بۇ ئاق تاشلىق كىتابتىكى ئىدىيەلەرنىڭ قانۇنىي ئاساسقا ئىگە ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ تىزىملىكتە «دۆلەت خەۋپسىزلىكى قانۇنى»، «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش قانۇنى»، «تور بىخەتەرلىكى قانۇنى»، «دۆلەت ئاخبارات قانۇنى»، «بىيولوگىيەلىك بىخەتەرلىك قانۇنى»، «سانلىق مەلۇمات بىخەتەرلىكى قانۇنى»، «جاسۇسلۇققا قارشى تۇرۇش قانۇنى» (تۈزىتىلگەن نۇسخىسى) قاتارلىق كۆپلىگەن قانۇنلار بار. بۇ قانۇنلارنىڭ قىسقا ۋاقىت ئىچىدە تۈزۈلۈپ چىقىشى، خىتاينىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكىنى قانۇنلاشتۇرۇش ۋە ئۇنىڭ ئىجراسىنى كۈچەيتىش ئۈچۈن قانچىلىك زور كۈچ سەرپ قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
ئومۇمىي خۇلاسە ۋە باھا
«يېڭى دەۋردىكى خىتاي دۆلەت خەۋپسىزلىكى» ناملىق ئاق تاشلىق كىتاب شى جىنپىڭ دەۋرىدىكى خىتاينىڭ خەۋپسىزلىك ئىستراتېگىيەسىنى چۈشىنىشتىكى مۇھىم بىر ھۆججەتتۇر. ئۇنىڭدىن تۆۋەندىكىدەك بىر قانچە مۇھىم نۇقتىنى يەكۈنلەشكە بولىدۇ:
قىسقىچە رەددىيە
خىتاي ھۆكۈمىتى ئېلان قىلغان بۇ ئاق تاشلىق كىتاب بىر پۈتۈن تەشۋىقات ماتېرىيالى بولۇپ، ئۇنىڭ مەقسىتى خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئەيىبلىشىگە ئۇچراۋاتقان ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان زۇلۇم ۋە ئىرقىي قىرغىنچىلىق سىياسىتىنى ئاقلاش، تارىخنى بۇرمىلاش ۋە رېئاللىقنى يېپىشتىن ئىبارەت.
كىرىش سۆزدە شىنجاڭ قەدىمدىن تارتىپ جۇڭگونىڭ ئايرىلماس بىر قىسمى، جۇڭخۇا مەدەنىيىتىنىڭ بىر بۆلىكى. كومپارتىيە شىنجاڭ خەلقىگە بەخت ئېلىپ كەلدى. بولۇپمۇ «يېڭى دەۋر»دە شى جىنپىڭنىڭ يادرولۇقىدىكى پارتىيە مەركىزىي كومىتېتىنىڭ رەھبەرلىكىدە، شىنجاڭ تارىختىكى ئەڭ ياخشى تەرەققىيات دەۋرىگە كىردى، دەيدىغان خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ئەزەلدىن تەكرارلاپ كەلگەن سەپسەتىسى يەنە قايتا تەكرارلانغان.
ئاق تاشلىق كىتابتا تارىختىكى خىتاي ھاكىمىيەتلىرىنىڭ «چوڭ بىرلىك» ئىدىيىسىنى ئاساس قىلىپ، شىنجاڭنى ئىدارە قىلغان، مىللەتلەرنىڭ يۇغۇرۇلۇشى ۋە دىنلارنىڭ بىللە تۇرۇشىنى ئىلگىرى سۈرگەن بولۇپ، ماھىيەتتە، بۇ بۆلەك تارىخنى خىتاي مىللەتچىلىكى نۇقتىسىدىن قايتا يېزىپ چىقىشقا ئۇرۇنغان.
بۇنىڭدىن باشقا، ئاق تاشلىق كىتابتا خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ شەرقىي تۈركىستاننى ئىشغال قىلغاندىن كېيىنكى مۇستەبىت ئىدارىسى شانلىق مۇساپە دەپ تەسۋىرلەنگەن بولۇپ، بۇ بايان پەقەت خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ تاشقى دۇنيانى قايمۇقتۇرۇش ۋە ئالداش ئۈچۈنلا يېزىلغان.
مەزكۇر كىتابتا كومپارتىيە شىنجاڭنى «تىنچلىق بىلەن ئازاد قىلدى»، سوتسىيالىزم قۇرۇپ، ئۇنى تەرەققىياتقا باشلىدى دېگەن يالغانلار بار بولۇپ، بۇ بۆلەك كومپارتىيەنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ھۆكۈمرانلىقىنى قانۇنلاشتۇرۇش ئۈچۈن توقۇلغان يالغانلاردىن ئىبارەت.
«يېڭى دەۋردىكى پارتىيەنىڭ شىنجاڭنى ئىدارە قىلىش تەدبىرى يېڭى ۋەزىيەت ياراتتى» دېگەن بۆلەكتە
شى جىنپىڭنىڭ يادرولۇقىدىكى پارتىيە مەركىزىي كومىتېتى «ئىجتىمائىي مۇقىملىق ۋە ئەبەدىي ئەمىنلىك»نى باش نىشان قىلىپ، شىنجاڭنى ئىدارە قىلىش تەدبىرىنى ئوتتۇرىغا قويغانلىقى تىلغا ئېلىنغان بولۇپ،  بۇ قىسىم  نۆۋەتتىكى ئىرقىي قىرغىنچىلىق سىياسىتىنىڭ نەزەرىيەۋى ئاساسىنى شەرھلەيدۇ ۋە ئۇنى ئاقلايدۇ.