دېڭىز دولقۇنى دوكلاتى: خىتاي-ئامېرىكا توقۇنۇشىدىكى ئەشيا ئوبوروتى، ئېنېرگىيە ۋە ئوق-دورا سىستېمىلىرىنىڭ ھەل قىلغۇچ رولى (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

سىمۇلياتسىيە نەتىجىسى كۆرسەتكەن يەنە بىر رېئاللىق – ئۇرۇشنىڭ دەسلەپكى 30 كۈنىدىكى «سۈرئەتلىك يىمىرىلىش» (Cascading Failure) جەريانىدۇر. مودېلغا ئاساسلانغاندا، خىتاينىڭ باشقۇرۇلىدىغان بومبىلىرى ۋە سۇ ئاستى كېمىلىرى ئامېرىكانىڭ ماي پاراخوتلىرى ۋە ئالدىنقى سەپ بازىلىرىنى ۋەيران قىلغاندىن كېيىن، ئامېرىكا ئارمىيەسىنىڭ ھەرىكەت ئىقتىدارى كۈنلەر ئىچىدە كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلەپ كېتىدۇ [205, 242-243-بەتلەر]. بولۇپمۇ JP-8 ئاۋىياتسىيە يېقىلغۇسىنىڭ تەمىناتىدا ئېغىر قىيىنچىلىقلار كۆرۈلۈپ، ئۇرۇشنىڭ 4-كۈنىدىن 10-كۈنىگىچە بولغان ئارىلىقتا يېقىلغۇ يەتكۈزۈش مىقدارى 500 مىڭ تۇڭدىن 600 مىڭ تۇڭغىچە ئازىيىپ كېتىدۇ، بۇ بولسا ئايروپىلانلارنىڭ ئۇچۇش قېتىم سانىنى مەجبۇرىي چەكلەشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ [349-بەت]. دېڭىز ئارمىيەسى ئۈچۈن كېرەكلىك F-76 دىزېل يېقىلغۇسى بولسا ئۇرۇشنىڭ 11-كۈنىدىن 18-كۈنىگىچە بولغان ئارىلىقتا «كىرىزىس چېكى» دىن چۈشۈپ كېتىپ، ئاۋىياتسىيە زەربە بېرىش گۇرۇپپىلىرىنىڭ ھەرىكىتىنى چەكلەپ قويىدۇ [339, 242-بەتلەر].
بۇ نەتىجىلەر شۇنى ئېنىق ئىسپاتلىدىكى، مەسىلە پەقەت ئامېرىكانىڭ قانچە ئايروپىلانى ياكى كېمىسى بارلىقىدا ئەمەس، بەلكى ئۇلارنى تەمىنلەيدىغان نەقلىيات سىستېمىسىنىڭ چىدامچانلىقىدىدۇر [31, 232, 243-بەتلەر]. دوكلاتتا «سۈركىلىش كۈچى» بىلەن «نەقلىيات» نىڭ بىر-بىرىگە باغلىنىشلىق ئىكەنلىكى تەكىتلىنىپ، ئەگەر نەقلىيات لىنىيەسى قوغدالمىسا، ئۇرۇشنىڭ 30-كۈنىدىن 60-كۈنىگىچە بولغان ئارىلىقتا ئامېرىكا ئارمىيەسى سىستېمىلىق مەغلۇبىيەتكە دۇچار بولىدۇ، يەنى جەڭ مەيدانىدا دۈشمەننى يېڭىشتىن بۇرۇن، ئۆزىنىڭ تەمىناتى تۈگەپ ھەرىكەتتىن توختايدۇ [243-بەت]. شۇڭلاشقا، بۇ «ئۈچ قاتلاملىق بوغۇلۇش» نى يېشىش ئامېرىكا ئۈچۈن غەلىبە قىلىشنىڭ بىردىنبىر يولى بولۇپ قالىدۇ [243-بەت].
خۇلاسە ۋە ئىستراتېگىيەلىك تەۋسىيەلەر
«TIDALWAVE» دوكلاتىنىڭ خۇلاسە قىسمىدا، ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ۋە ھەربىي دائىرىلىرىگە ئامېرىكانىڭ مەغلۇبىيەت خەۋپىنى تۈگىتىش ۋە غەلىبە قىلىش ئېھتىماللىقىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن بىر قاتار جىددىي ۋە كەسكىن تەۋسىيەلەر بېرىلگەن. بىرىنچى ۋە ئەڭ مۇھىم تەۋسىيە: «ھۇجۇمچىل ئىستراتېگىيە» قوللىنىپ، خىتاينىڭ ئۇرۇش قىلىش ئىقتىدارىنى ساقلاپ تۇرىدىغان ماتېرىيال ۋە ئېنېرگىيە مەنبەلىرىنى نىشانلاش، بۇزغۇنچىلىق قىلىش ۋە ۋەيران قىلىشتۇر [22, 260, 339-بەتلەر]. ئامېرىكا ئۇرۇشنىڭ بېشىدىلا خىتاينىڭ نېفىت ئىمپورتىنى، بولۇپمۇ مالاككا بوغۇزىدىن ئۆتىدىغان لىنىيەنى ئۈزۈپ تاشلاش، خىتاينىڭ دېڭىز بويىدىكى ئاجىز نېفىت ئايرىش زاۋۇتلىرى ۋە پورتلىرىغا زەربە بېرىش ئارقىلىق، خىتاينىڭ ئۇرۇش ماشىنىسىنى «ئاچ قالدۇرۇش» ئىستراتېگىيەسىنى قوللىنىشى كېرەك [260, 339-347-بەتلەر]. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، خىتاينىڭ يۇقىرى تېخنىكىلىق زاپچاسلارغا، بولۇپمۇ يېرىم ئۆتكۈزگۈچ ۋە ئوق-دورا ئىشلەپچىقىرىشقا كېرەكلىك خىمىيەلىك ماددىلارغا ئېرىشىشىنى قاتتىق چەكلەش ئارقىلىق ئۇنىڭ قورال تولۇقلاش ئىقتىدارىنى پالەچ قىلىش تەلەپ قىلىنىدۇ [178, 260-بەتلەر].
ئىككىنچىدىن، ئامېرىكا ئۆزىنىڭ «مۇداپىئە ۋە نەقلىيات» سىستېمىسىنى دەرھال كۈچەيتىشى كېرەك. بۇنىڭ ئۈچۈن ئامېرىكا ئۆزىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك نېفىت زاپىسىنى (SPR) كېڭەيتىشى، ھەمدە بۇ زاپاسلارنى تىنچ ئوكياندىكى بىخەتەر ۋە تارقاق رايونلارغا ئورۇنلاشتۇرۇشى لازىم [262-بەت]. ئەڭ جىددىي مەسىلە بولغان دېڭىزدا نېفىت ۋە ئوق-دورا توشۇش ئىقتىدارىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن، ئامېرىكا تېخىمۇ كۆپ، كىچىك تىپتىكى ۋە ئۆزىنى قوغداش ئىقتىدارىغا ئىگە يېقىلغۇ توشۇش كېمىلىرىنى ياساشقا مەبلەغ سېلىشى، شۇنداقلا ئىتتىپاقداش دۆلەتلەرنىڭ (ياپونىيە، كورېيە، فىلىپپىن قاتارلىق) پورتلىرىدىن پايدىلىنىش كېلىشىملىرىنى كۈچەيتىپ، يەككە بازىلارغا بولغان بېقىندىلىقنى ئازايتىشى كېرەك [221, 262, 516-517-بەتلەر].
ئۈچىنچىدىن، «سانائەت بازىسى ۋە زاپاس قورال – ياراق» مەسىلىسىنى ھەل قىلىش تەلەپ قىلىنغان. دوكلاتتا ئامېرىكا پارلامېنتىدىن ئوق-دورا ئىشلەپچىقىرىشنى، بولۇپمۇ LRASM غا ئوخشاش ئىلغار قوراللارنى ئىشلەپچىقىرىشنى دەرھال كۆپەيتىش ۋە كېرەكلىك خام ئەشيالارنى (مەسىلەن، خىتاي كونتروللۇقىدىكى كەم ئۇچرايدىغان مېتاللارنى) باشقا مەنبەلەردىن تېپىپ زاپاس ساقلاش تەلەپ قىلىنغان [261, 264-بەتلەر]. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ئامېرىكا دېڭىز ئارمىيەسىنىڭ كېمىلىرىنى دېڭىزدا تۇرۇپ قايتا ئوق-دورا قاچىلاش (reload at sea) ئىقتىدارىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى تېزلىتىپ، كېمىلەرنىڭ جەڭ مەيدانىدىن ئايرىلماسلىقىغا كاپالەتلىك قىلىش تەۋسىيە قىلىنغان [262, 264-بەتلەر].
خۇلاسىلىگەندە، «TIDALWAVE» دوكلاتى شۇنى ئېنىق ئاگاھلاندۇرىدۇكى، كەلگۈسىدىكى خىتاي-ئامېرىكا توقۇنۇشىدا غەلىبە قىلىش ئۈچۈن پەقەت ئالدىنقى سەپتىكى قەھرىمانلىق كۇپايە قىلمايدۇ، بەلكى ئارقا سەپتىكى تەمىناتنىڭ سىجىللىقى ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ. ئامېرىكا ھۆكۈمىتى نەقلىيات مەسىلىسىنى «تاكتىكىلىق مەسىلە» دەپ قارىماستىن، بەلكى «ئىستراتېگىيەلىك مەركەز» دەپ قاراپ، خىتاينىڭ بۇ جەھەتتىكى ئاجىزلىقلىرىدىن پايدىلىنىش ۋە ئۆزىنىڭ كەمچىلىكلىرىنى تۈزىتىش ئۈچۈن دەرھال ھەرىكەتكە ئۆتۈشى كېرەك [22, 258, 267-بەتلەر]. ئەگەر بۇ تەۋسىيەلەر ئەمەلىيلەشسە، ئامېرىكانىڭ توقۇنۇشتا غەلىبە قىلىش ئېھتىماللىقى زور دەرىجىدە ئاشىدۇ، ئەكسىچە بولغاندا، تەييارلىقسىزلىقنىڭ بەدىلى ئىنتايىن ئېغىر بولىدۇ [22-بەت].
دوكلاتى مەنبەسى:
Greenway, R., & Gustafson, A. (2026). TIDALWAVE: Strategic Exploitation and Sustainment in a U.S.–China Conflict (Special Report No. 324). The Heritage Foundation.