دېڭىز دولقۇنى دوكلاتى: خىتاي-ئامېرىكا توقۇنۇشىدىكى ئەشيا ئوبوروتى، ئېنېرگىيە ۋە ئوق-دورا سىستېمىلىرىنىڭ ھەل قىلغۇچ رولى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

دوكلاتتا ئامېرىكا ئارمىيەسىنىڭ تىنچ ئوكيان رايونىدا دۇچ كېلىدىغان نەقلىيات كىرىزىسلىرى ئىنتايىن ئوچۇق ۋە كەسكىن تىل بىلەن بايان قىلىنغان بولۇپ، ئەڭ چوڭ مەسىلە يېقىلغۇ ۋە ئوق-دورا يەتكۈزۈش سىستېمىسىنىڭ ئاجىزلىقىدۇر [17, 205-بەتلەر]. «تىنچ ئوكيان يېقىلغۇ سىستېمىسى» (U.S. Indo-Pacific Fuel System) دىكى يادرولۇق يوچۇق شۇكى، ئامېرىكانىڭ دېڭىزدا نېفىت توشۇش ۋە تارقىتىش فىلوتى (Combat Logistics Force – CLF) نىڭ سانى ئاز، پاراخوتلىرى كونىراپ كەتكەن ۋە ئۆزىنى قوغداش ئىقتىدارى يوق دېيەرلىك [17, 364, 369-بەتلەر]. بولۇپمۇ قىممەت ماي پاراخوتلىرى (Fleet Oilers) ئۇرۇشتا خىتاينىڭ سۇ ئاستى كېمىلىرى ۋە باشقۇرۇلىدىغان بومبىلىرىنىڭ ئاساسلىق نىشانىغا ئايلىنىدىغان بولۇپ، دوكلاتتىكى سىمۇلياتسىيەگە ئاساسلانغاندا، ئۇرۇشنىڭ دەسلەپكى كۈنلىرىدىلا بىر قانچە ماي پاراخوتىنىڭ يوقىتىلىشى پۈتكۈل ئۇرۇش مەيدانىدىكى (Theater) يېقىلغۇ ئېقىمىنى كىرىزىس چېكىدىن (200 مىڭ تۇڭ/كۈن) تۆۋەنلىتىۋېتىشى مۇمكىن [205, 301, 303-بەتلەر]. بۇ خىل ئەھۋالدا، ئامېرىكانىڭ ھاۋادىن زەربە بېرىش گۇرۇپپىلىرى  يېقىلغۇسىزلىقتىن ھەرىكەت قىلالماي، ئوكيان ئوتتۇرىسىدا توختاپ قېلىش ياكى خەتەرلىك پورتلارغا قايتىشقا مەجبۇر بولۇپ، جەڭ قىلىش ئىقتىدارىدىن مەھرۇم قالىدۇ [205-بەت].
ئامېرىكانىڭ تىنچ ئوكياندىكى بازا ئورۇنلاشتۇرۇشىمۇ «مەركەزلەشكەنلىك خەۋپى» (Concentration Risk) تۈپەيلىدىن ئېغىر خەتەر ئاستىدا تۇرماقتا. ئامېرىكانىڭ يېقىلغۇ ۋە ئوق-دورا زاپىسىنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمى گۇئام (Guam) ۋە ياپونىيەدىكى كادېنا (Kadena) بازىلىرىدىن ئىبارەت ئىككى چوڭ «دەرىجىدىن تاشقىرى تۈگۈن» (Super-Hubs) گە يىغىلىپ قالغان [17, 205, 221, 228-بەتلەر]. خىتاينىڭ «سىستېمىلىق ۋەيران قىلىش ئۇرۇشى» (Systems Destruction Warfare) تەلىماتىغا ئاساسەن، بۇ بازىلار ئۇرۇش باشلىنىشى بىلەنلا خىتاينىڭ DF-26 قاتارلىق مىڭلىغان باشقۇرۇلىدىغان بومبىلىرىنىڭ دەسلەپكى زەربە بېرىش نىشانىغا ئايلىنىدۇ [221, 228-بەتلەر]. دوكلاتتا مۆلچەرلىنىشىچە، بۇ خىل مەركەزلەشكەن ھۇجۇم نەتىجىسىدە ئامېرىكانىڭ ئالدىنقى سەپتىكى ئايروپىلانلىرىنىڭ 90 پىرسەنتى يەردىلا ۋەيران بولۇشى، ئۇچۇش يوللىرىنىڭ كۈنلەپ تاقىلىپ قېلىشى ۋە يېقىلغۇ تۇرۇبىلىرى ئۈزۈلۈپ قېلىشى مۇمكىن، بۇ بولسا ئامېرىكانىڭ ھاۋا ئارمىيەسىنىڭ جەڭ قىلىش ئىقتىدارىنى دەسلەپكى ھەپتىلەردىلا پالەچ قىلىپ قويىدۇ [228-بەت].
ئوق-دورا جەھەتتە، ئامېرىكا «قوزغاتقۇچ پارادوكسى» (Launcher Paradox) ۋە زاپاسنىڭ يېتىشمەسلىكىدىن ئىبارەت قوش كىرىزىسقا دۇچ كەلمەكتە. LRASM (ئۇزاق مۇساپىلىك كېمىگە قارشى باشقۇرۇلىدىغان بومبا) قاتارلىق ھەل قىلغۇچ قوراللارنىڭ زاپىسى ئىنتايىن چەكلىك بولۇپ، ئۇرۇشنىڭ بىرىنچى ھەپتىسىدىلا تۈگەپ كېتىش ئېھتىماللىقى يۇقىرى [17, 229, 232-بەتلەر]. LRASM نىڭ زاپىسى ئىنتايىن چەكلىك (تەخمىنەن 450 دانىدىن ئاز) بولۇپ، يۇقىرى جىددىيلىكتىكى ئۇرۇش ئېھتىياجىنى قاندۇرالمايدۇ [261-بەت]. «قوزغاتقۇچ پارادوكسى» شۇنى كۆرسىتىدۇكى، ئۇرۇشتا ئامېرىكانىڭ ئوق-دورىسى تۈگەپ كېتىشتىن بۇرۇن، شۇ ئوق-دورىلارنى ئاتىدىغان ئايروپىلان ياكى كېمىلەر دۈشمەن تەرىپىدىن ۋەيران قىلىنىپ كېتىشى مۇمكىن [232, 242-243-بەتلەر]. سىمۇلياتسىيە نەتىجىلىرىگە قارىغاندا، خىتاينىڭ باشقۇرۇلىدىغان بومبا ھۇجۇملىرى نەتىجىسىدە ئامېرىكا ۋە ئۇنىڭ ئىتتىپاقداشلىرىنىڭ يەردىكى ئايروپىلانلىرىنىڭ 90 پىرسەنتى ئۇرۇشنىڭ دەسلەپكى كۈنلىرىدىلا ۋەيران بولۇش خەۋپى بار [228-بەت].
ئۇنىڭدىن باشقا، ئامېرىكا دېڭىز ئارمىيەسىنىڭ تىك ئۇچۇش سىستېمىسى (VLS) نى دېڭىزدا قايتا تولۇقلاش (Reloading at Sea) ئىقتىدارى تېخى تولۇق يېتىلمىگەن [17, 229, 369-بەتلەر]. كېمىلەر ئوق-دورىسى تۈگىگەندە چوقۇم پورتلارغا قايتىپ بېرىشقا مەجبۇر بولىدۇ، بۇ بولسا ئۇلارنىڭ جەڭ مەيدانىدىن ھەپتىلەپ ئايرىلىپ قېلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ [17, 229, 360-بەتلەر]. سانائەت ئاساسى (Industrial Base) نىڭ ئاجىزلىقىمۇ بىر چوڭ مەسىلە بولۇپ، ئامېرىكا ھازىرقى ئىشلەپچىقىرىش سۈرئىتى بىلەن ئۇرۇشتا سەرپ قىلىنغان قوراللارنى قىسقا ۋاقىت ئىچىدە تولۇقلىيالمايدۇ [229-230, 233-بەتلەر]. بەزى ھالقىلىق باشقۇرۇلىدىغان بومبىلارنى ئىشلەپچىقىرىش ئۈچۈن يىللار كېتىشى مۇمكىن، ئەمما ئۇرۇشتا ئۇلار كۈنلەر ئىچىدە سەرپ قىلىنىپ تۈگەيدۇ [229-بەت].
سىمۇلياتسىيە (تەقلىد) نەتىجىلىرى ۋە «ئۈچ قاتلاملىق بوغۇلۇش»
دوكلاتتىكى سىمۇلياتسىيەلىك تەتقىقات نەتىجىلىرى ئامېرىكا ئارمىيەسىنىڭ «ئۈچ قاتلاملىق بوغۇلۇش» (Triple Bind) دەپ ئاتالغان ئىنتايىن خەتەرلىك بىر ھادىسىگە دۇچ كېلىدىغانلىقىنى ئاشكارىلىدى. بۇ ئۈچ ئامىل: 1) يېقىلغۇ تەمىناتىنىڭ يېتىشمەسلىكى ۋە يەتكۈزۈش لىنىيەسىنىڭ ئۈزۈلۈپ قېلىشى؛ 2) ئوق-دورا ئېھتىياجىنىڭ يۇقىرى پەللىگە چىقىپ، زاپاس ئوق – دورىنىڭ تۈگەپ كېتىشى؛ 3) ئالدىنقى سەپتىكى سۇپىلارنىڭ (ئايروپىلان/كېمە) كۆپلەپ ۋەيران بولۇشىدۇر [243-بەت]. بۇ ئۈچ مەسىلە ئايرىم-ئايرىم يۈز بەرمەستىن، بەلكى بىرلا ۋاقىتتا يۈز بېرىپ، بىر-بىرىنى ئېغىرلاشتۇرۇۋېتىدۇ. مەسىلەن، يېقىلغۇ يېتىشمىگەچكە ئايروپىلانلار ئۇچالمايدۇ، ئۇچالماي يەردە تۇرغاچقا خىتاينىڭ ھۇجۇمىدىن مۇداپىئە كۆرەلمەي ۋەيران بولىدۇ؛ ياكى ئوق-دورا تۈگەيدىغانلىقى ئېنىق بولغاچقا كېمىلەر پورتلارغا قايتىشقا مەجبۇر بولىدۇ، قايتىش يولىدا يېقىلغۇ يېتىشمەي ئوتتۇرا يولدا توختاپ قالىدۇ ۋە ئاسان نىشانغا ئايلىنىدۇ [242-243-بەتلەر].