خىتاينىڭ سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرى سىياسىتى ۋە ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك مۇداپىئەسى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرىغا بولغان بېقىندىلىقىنى قۇرۇلما جەھەتتىن ئازايتىش ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىستراتېگىيەلىك مۇستەقىللىقىنى تەمىنلەش، كەڭ دائىرىلىك ۋە كۆپ ئۆلچەملىك بىر ئۇسۇلنى تەلەپ قىلماقتا. مۇتەخەسسىسلەر، ھەم ئىچكى ئىقتىدارنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى ھەم خەلقئارالىق ھەمكارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بىر يۈرۈش ئوتتۇرا ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك ھەل قىلىش چارىلىرىنى ئوتتۇرىغا قويماقتا.
يېنس ئەسكېلۇند، ئوتتۇرا-ئۇزۇن مۇددەتلىك بىر ھەل قىلىش چارىسى سۈپىتىدە ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئۆزىنىڭ ئىقتىدارلىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى داۋاملاشتۇرۇشى كېرەكلىكىنى بىلدۈرمەكتە. بۇ، سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرىنى قېزىش ۋە ساپلاشتۇرۇش بىلەن بىرگە، بۇ خىل پائالىيەتلەرنىڭ مۇھىت تەسىرىنى ئازايتالايدىغان تېخنىكىلارنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالماقتا. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئۇ ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرىنىڭ قايتا پايدىلىنىشىنى ئاشۇرۇشى ۋە ئىشلىتىلىشىنى ئازايتىشنى نىشان قىلغان يېڭىلىقلارنى رىغبەتلەندۈرۈشى كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى. ئەسكېلۇند، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئىستراتېگىيەسىنىڭ، سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرىنى قېزىش ۋە ساپلاشتۇرۇشتا ئىسپاتلانغان تەجرىبىگە ئىگە خىتاي شىركەتلىرى بىلەن ھەمكارلىشىپ، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ بۇ ساھەلەردىكى ئىقتىدارىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشىغا ياردەم بېرىش ئۈچۈن خىتاي ئەمەلدارلىرى بىلەن سۆھبەتلىشىشنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئېلىشى كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى. بۇ، ياۋروپا ئىتتىپاقى-خىتاي ھەمكارلىقىنى كۈچەيتىش بىلەن بىرگە، خىتاينىڭ ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ مەنپەئەتلىرىگە زىيان سالىدىغان قوشۇمچە چەكلىمىلەرنى يولغا قويۇش ئېھتىمالىنىمۇ ئازايتالايدۇ.
ئالىسىيا گارسىيا ھېرېرو، 2024-يىلدىكى «ھالقىلىق خام ئەشيا قانۇنى»نىڭ ئاۋسترالىيەگە ئوخشاش ئوخشاش پىكىردىكى دۆلەتلەردىن سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرى تەمىنلەشنى كۆپ خىللاشتۇرۇش يولىنى سۇنغانلىقىنى، لېكىن بۇ خىل پىلانلارنىڭ ۋاقىت جەدۋىلىنىڭ  «بەكمۇ ئۇزۇن» ئىكەنلىكىنى تەكىتلىمەكتە. بۇ ئەھۋال، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك نىشانلىرىغا يېتىشتە قىسقا ۋە ئوتتۇرا مۇددەتتە دۇچ كېلىدىغان نازۇك نۇقتىلارنى ئاشكارىلىماقتا.
جورىس تېر، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ بېيجىڭنىڭ ھالقىلىق خام ئەشيا قورالىنى ئىشلىتىشىنى مۇمكىنقەدەر تېزراق يوقىتىشى كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى. تېر، بۇنىڭ «غەلىبە قىلغۇچىلارنى تاللاش»قا ئوخشاش، مەغلۇبىيەتكە ئۇچراش ئېھتىماللىقىدىن ھالقىشنى تەلەپ قىلىدىغانلىقىنى ئىپادىلىمەكتە. ئۇ ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ 60 ئىستراتېگىيەلىك تۈرىنى باشلاش ئۈچۈن ئاساسىي باھا، دۆلەت مەبلىغى، كاپالەتلىك سېتىۋېلىش كېلىشىملىرى، خەلقئارالىق STEM قابىلىيەتلىرى ئۈچۈن ۋىزا ئەركىنلىكى ۋە باشقا قوللاپ-قۇۋۋەتلەشلەرنىڭ كېرەكلىكىنى بىلدۈرمەكتە. لېكىن، ياۋروپا ۋە شېرىك دۆلەتلەرنىڭ بىر تەرەپلىمىلىكىنىڭ ئارىسىدا تولۇقلىما رىقابىتىنى ۋە قورۇمىچىلىق تەدبىرلىرىنى قوللىنىش مۇمكىنلىكى توغرىسىدا ئاگاھلاندۇرماقتا. تېخىمۇ سىجىل بىر ھەل قىلىش چارىسى سۈپىتىدە، بىر ياۋروپا ۋە شېرىكلىك بىرلەشمە قۇرۇلمىسىدا خەلقئارالىق بازار دىنامىكىسىنى قايتا يارىتىشنى ئوتتۇرىغا قويدى. بۇنىڭ نىشانى، يەرلىكتىن سېتىۋېلىشتا ۋە شېرىكلارنىڭ تەلىپى بىلەن ھۆكۈمەت سېتىۋېلىشلىرىدا،  خىتاي ماتېرىيال ئىشلەپچىقارغۇچىلارغا قارشى ئورتاق تاموژنا بېجى بىلەن خىتاينىڭ بازار باھاسىدىن تۆۋەن باھا ئەۋزەللىكلىرى يارىتىشتۇر. «خىتايدىن سىرت بىر بازار» يارىتىش، تۈزىتىش خاراكتېرلىك ئەركىن بازار مېخانىزمىنى قايتا ئاكتىپلاشتۇرىدۇ ۋە بىرلەشمە ئىچىدە سېلىشتۇرما ئەۋزەللىك پىرىنسىپىدىن پايدىلىنىدۇ. بۇ قوغداشلار شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ياۋروپا سانائەتلىرىنى، بېيجىڭنىڭ يۆنىلىشنى ئۆزگەرتىپ ماتېرىيال بازارلىرىنى قايتا تولدۇرۇپ ياۋروپانىڭ يېڭى كۆپ خىللاشتۇرۇش تۈرلىرىنى ئۆلتۈرۈشىگە قارشىمۇ قوغدايدۇ.  ياپونىيە مېتال ۋە ئېنېرگىيە بىخەتەرلىك تەشكىلاتى (JOGMEC) بىلەن ماتېرىيال ئىشلەپچىقىرىشتا ئورتاق مەبلەغ سېلىش، ياۋروپا سانائىتىگە JOGMEC نىڭ تېخىمۇ تەرەققىي تاپقان كۆپ خىللاشتۇرۇش تۈرلىرىگە بالدۇر ئېرىشىشىنى تەمىنلەيدۇ. مۇداپىئە خىراجەتلىرىنى، ناتونىڭ %1.5 نىشانىغا نىسبەتەن، كانچىلىق، ساپلاشتۇرۇش ۋە ماگنىت ياساشنى ئوچۇق-ئاشكارا ئۆز ئىچىگە ئېلىش ئارقىلىق قورال ئىشلەپچىقىرىش ۋە باشقا ھالقىلىق ساھەلەر ئۈچۈن ماتېرىيال تەمىنلەشنى كاپالەتلەندۈرۈشمۇ مۇھىم. ئۇ يەنە، سانائەتنىڭ ماتېرىيال زاپاس ساقلىشىنى رىغبەتلەندۈرۈش، لېكىن خىتاينىڭ ئاللىقاچان تەمىنلەشنى چەكلىگەن ماتېرىياللىرى ئۈچۈن زاپاس ساقلاش مەجبۇرىيىتىدىن ساقلىنىش كېرەكلىكىنى (مەسىلەن، ئېغىر سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرى) بىلدۈرمەكتە، چۈنكى بۇ پەقەت ھازىرقى كەملىچىللىكنى تېخىمۇ ئاشۇرۇۋېتىدۇ.
جاكۇب جاكوبوۋىسكىي، ياۋروپانىڭ ھالقىلىق قوش ئىشلىتىلىدىغان تەمىنلەش چەكلىمىلىرىنىڭ بىكار قىلىنىشىنى ساقلىماسلىقى، بەلكى «ھالقىلىق خام ئەشيا قانۇنى»نى ئىككى ھەسسە كۈچلەندۈرۈشى، ئۇنى مۇداپىئە تەمىنلەش زەنجىرلىرىگە مەھكەم باغلىشى ۋە تولۇق كېچىكىشتىن بۇرۇن كۆپ خىللاشتۇرۇشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىمەكتە. بۇ، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك بىر يىراقنى كۆرەرلىك بىلەن ھەرىكەت قىلىشى ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك نىشانلىرىغا ئەھمىيەت بېرىشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىمەكتە.
رېبېككا ئارسېساتى، ئەزا دۆلەتلەرنىڭ «مەجبۇرلاشقا قارشى تۇرۇش قورالى» (ACI) نى ئاكتىپلاشتۇرۇشقا تەييار بولۇشى ۋە دەسلەپكى سۆھبەتلەر نەتىجە بەرمىگەن ئەھۋالدا قارشى تەدبىر قوللىنىشنى ئويلىشىشى كېرەكلىكىنى بىلدۈرمەكتە. بۇ سىياسىي قارارغا يېتىش ئۈچۈن، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ كوللېكتىپ كۈچى ۋە «ئازابقا چىداش چېكى» توغرىسىدا سەمىمىي بىر مۇنازىرە ئېلىپ بېرىلىشى كېرەك. مەسىلەن، بېيجىڭ گوللاندىيەنىڭ لىتوگرافىيە كونتروللىرىغا ئوخشاش ئېكسپورت كونتروللىرىنىڭ بوشىتىلىشى شەكلىدە يېنىكلىتىشلەرنى تەلەپ قىلالايدۇ. بۇ ئەھۋالدا ئىلگىرىلەشنىڭ بىردىن-بىر يولى، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ خىتايغا چىقىم يۈكلەش ئىقتىدارىنى ۋە ئىستىكىنى ئىشەنچلىك بىر شەكىلدە سىگنال قىلىشى بىلەن، مەسىلەن، بازارغا كىرىشنى چەكلەش تەييارلىقى بىلەن بولۇشى مۇمكىن.