گېرمانىيەنىڭ دۆلەت مۇداپىئە سانائىتىدىكى تارىخىي بۇرۇلۇش (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

شۇنداق بولۇشىغا قارىماي، بەزى ئاكتىپ ئالامەتلەرمۇ يوق ئەمەس. مەسىلەن، «Rheinmetall»  شىركىتى ئۆز ئالدىغا تەۋەككۈلچىلىك قىلىپ، گېرمانىيەنىڭ تۆۋەنكى ساكسونىيە ئىشتاتىدا يېڭى ئوق-دورا زاۋۇتى قۇرۇشقا كىرىشتى. بۇ زاۋۇت پۈتكەندىن كېيىن، گېرمانىيەنىڭ زەمبىرەك ئوقى ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارى كۆرۈنەرلىك ئاشىدۇ. ئەمما، تېخىمۇ كەڭ كۆلەمدىكى ھۆكۈمەت ياردىمى ۋە ئىستراتېگىيەلىك پىلانلاش ئاستىدىلا بۇ خىل تىرىشچانلىقلار ئۈنۈم بېرەلەيدۇ.
تىرانس-ئاتلانتىك مۇناسىۋەت، ياۋروپا ئاپتونومىيەسى ۋە قورال سېتىۋېلىش سىياسىتى
گېرمانىيەنىڭ قايتا قوراللىنىش جەريانىدىكى يەنە بىر مۇھىم ئىستراتېگىيەلىك تاللاش – ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى ۋە ياۋروپا ئىچىدىكى مۇداپىئە ھەمكارلىقى ئوتتۇرىسىدىكى تەڭپۇڭلۇق مەسىلىسىدۇر. «زايتېنۋېندې» دىن كېيىن، گېرمانىيە قىسقا مۇددەت ئىچىدە ئارمىيەنىڭ جىددىي ئېھتىياجىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن، «تەكچىدىن ئېلىپلا ئىشلەتكىلى بولىدىغان» (Off-the-shelf) تەييار قوراللارنى سېتىۋېلىشنى قارار قىلدى. گېرمانىيەنىڭ ئامېرىكىدىن 35 دانە F-35 كۆرۈنمەس ئايروپىلانى، 60 دانە «چىنۇك» (Chinook) تىك ئۇچار ئايروپىلانى ۋە «ۋەتەنپەرۋەر» (Patriot) ناملىق باشقۇرۇلىدىغان بومبا سىستېمىلىرىنى سېتىۋېلىشى بۇنىڭ تىپىك مىسالىدۇر.
بۇ قارار بىر تەرەپتىن گېرمانىيەنىڭ ئامېرىكا بىلەن بولغان ئىستراتېگىيەلىك ئىتتىپاقداشلىقىنى ۋە ناتو نىڭ يادرو توسۇش كۈچىدىكى رولىنى (Nuclear Sharing) ساقلاپ قېلىشنى كۈچلەندۈرگەن بولسا، يەنە بىر تەرەپتىن فىرانسىيە قاتارلىق ياۋروپا ئىتتىپاقىدىكى شېرىكلىرىنىڭ نارازىلىقىنى قوزغىدى. پارىژ ھۆكۈمىتى «ياۋروپانىڭ ئىستراتېگىيەلىك مۇستەقىللىقى» (Strategic Autonomy) نى تەشەببۇس قىلىپ، ياۋروپانىڭ ئۆزىنىڭ ھەربىي سانائەت بازىسىنى كۈچەيتىشى كېرەكلىكىنى، ئامېرىكا قوراللىرىنى سېتىۋېلىشنىڭ كەلگۈسىدىكى «كەلگۈسى ھاۋا ئۇرۇشى سىستېمىسى» (FCAS) ۋە «ئاساسىي قۇرۇقلۇق ئۇرۇشى سىستېمىسى» (MGCS) قاتارلىق فىرانسىيە-گېرمانىيە ھەمكارلىقىدىكى تۈرلەرگە زىيان يەتكۈزىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە.
بىراق، گېرمانىيە ئۈچۈن ئېيتقاندا، رۇسىيەنىڭ تەھدىتى «بۇرنىنىڭ ئۇچىدىلا» بولغاچقا، 2040-يىللىرىغىچە تەتقىق قىلىپ چىقىلىدىغان ياۋروپا سىستېمىلىرىنى ساقلاپ تۇرۇشقا ۋاقىت يوق. شۇڭلاشقا، گېرمانىيە «ياۋروپا ئاسمان قالقىنى تەشەببۇسى» (ESSI) نى ئوتتۇرىغا قويۇپ، ئامېرىكا، ئىسرائىلىيە (Arrow-3 سىستېمىسى) ۋە گېرمانىيەنىڭ (IRIS-T سىستېمىسى) ھاۋا مۇداپىئە سىستېمىلىرىنى بىرلەشتۈرۈش ئارقىلىق ياۋروپانىڭ ھاۋا مۇداپىئەسىنى قىسقا ۋاقىت ئىچىدە كۈچەيتىشنى نىشان قىلدى. بۇ، گېرمانىيەنىڭ ئەمەلىيەتچىل (Pragmatic) ۋە ئاتلانتىكپەرۋەر (Atlanticist) سىياسىتىنىڭ ئىپادىسىدۇر.
ئۇكرائىنا ئۇرۇشى: سانائەت ھەمكارلىقى ۋە يېڭىلىق يارىتىش تەجرىبىخانىسى
گېرمانىيە دۆلەت مۇداپىئە سانائىتى ئۇكرائىنا ئۇرۇشىدا   تەمىنلىگۈچى بولۇپلا قالماي، چوڭقۇر سانائەت ھەمكارلىقى ۋە تېخنىكىدا يېڭىلىق يارىتىشنىڭ بىر سۇپىسىغا ئايلاندى. گېرمانىيە ھۆكۈمىتىنىڭ دەسلەپكى ئىككىلىنىشلىرىدىن كېيىن، ئۇكرائىناغا «لېۋپارد» تانكىلىرى، «ماردېر» (Marder) پىيادە ئەسكەرلەر ئۇرۇش ماشىنىلىرى ۋە دۇنيادىكى ئەڭ ئىلغار ھاۋا مۇداپىئە سىستېمىسى بولغان «IRIS-T» نى تەمىنلىشى، گېرمانىيە قوراللىرىنىڭ رېئال جەڭ مەيدانىدىكى ئۈنۈمىنى ئىسپاتلىدى.
تېخىمۇ مۇھىمى، گېرمانىيە شىركەتلىرى ئۇكرائىنا بىلەن بىۋاسىتە سانائەت ھەمكارلىقى ئورنىتىشقا باشلىدى. مەسىلەن، «Rheinmetall»  شىركىتى ئۇكرائىنا دۆلەت مۇداپىئە سانائىتى بىلەن بىرلىشىپ، ئۇكرائىنا زېمىنىدا تانكا رېمونت قىلىش زاۋۇتى ۋە كەلگۈسىدە بىرونېۋىك ئىشلەپچىقىرىش لىنىيەسىنى قۇرۇشنى پىلانلىدى[4]. بۇ خىل ھەمكارلىق ئۇكرائىنانىڭ ئۆز ئالدىغا مۇداپىئە كۆرۈش ئىقتىدارىنى ئۆستۈرۈپلا قالماي، گېرمانىيە شىركەتلىرىنىڭ جەڭ مەيدانىدىكى سانلىق مەلۇماتلارغا ئېرىشىشى ۋە مەھسۇلاتلىرىنى تېز سۈرئەتتە ياخشىلىشىغا شارائىت يارىتىپ بەردى. ئۇكرائىنا، بولۇپمۇ ئۇچقۇلار ۋە سۈنئىي ئەقىل (AI) تېخنىكىلىرىنىڭ ھەربىي ساھەدە قوللىنىلىشى جەھەتتە، گېرمانىيە ئۈچۈن بىر «تېخنىكا تەجرىبىخانىسى» رولىنى ئوينىماقتا.
خۇلاسىلىگەندە، گېرمانىيەنىڭ «زايتېنۋېندې» سىياسىتى دۆلەتنىڭ ھەربىي مەدەنىيىتىدىكى بىر قېتىملىق تارىخىي بۇرۇلۇش بولسىمۇ، ئۇنىڭ ئەمەلىيلىشىش جەريانى نۇرغۇنلىغان ئىچكى ۋە تاشقى توسالغۇلارغا دۇچ كەلمەكتە. گېرمانىيەنىڭ دۆلەت مۇداپىئە سانائىتىدىكى يوشۇرۇن كۈچنى تولۇق جارى قىلدۇرۇش ئۈچۈن، پەقەت خامچوتنى ئاشۇرۇشلا كۇپايە قىلمايدۇ. ئەكسىچە، ئىستراتېگىيەلىك تەپەككۇرنى ئۆزگەرتىش، بىيۇروكراتلىقنى ئىسلاھ قىلىش، سانائەت بازىسى بىلەن بولغان ئىشەنچنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك پىلانلاش تەلەپ قىلىنىدۇ.
ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ كەلگۈسىدە ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىغا تېخىمۇ كۆپ دىققەت قىلىشى مۇقەررەر بولغان بىر ۋەزىيەتتە، ياۋروپانىڭ بىخەتەرلىكى ئۈچۈن كۈچلۈك بىر  گېرمانىيەنىڭ بولۇشى ھەل قىلغۇچ ئەھمىيەتكە ئىگە. گېرمانىيە ئۆزىنىڭ ئىقتىسادىي قۇدرىتىنى ھەربىي ۋە سانائەت قۇدرىتىگە ئايلاندۇرۇش ئارقىلىق، ناتو نىڭ ياۋروپا تۈۋرۈكىنى كۈچەيتىشى، شۇنداقلا رۇسىيەدىن كېلىۋاتقان تەھدىتكە ۋە خىتاي كەلتۈرۈپ چىقىرىۋاتقان سىستېماتىك خىرىسقا تاقابىل تۇرۇشتا يېتەكچىلىك رولىنى ئوينىشى زۆرۈر.   غەرب دېموكراتىك دۇنياسىنىڭ بىخەتەرلىك قۇرۇلمىسىنى قوغداشتا  ۋاشىنگتون بىلەن بېرلىن ئوتتۇرىسىدىكى زىچ ھەمكارلىق ۋە ئۆزئارا ماسلىشىش اچقۇچلۇق رول ئوينايدۇ.
پايدىلانغان مەنبەلەر: