خىتاي ئېلان قىلغان كورونا ۋىروسىنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغۇچىلارنىڭ سانى توغرىمۇ؟ (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

پەقەت بىر ئادەم جۇڭگو ئىنقىلابىنىڭ رەھبىرى ماۋ جى توڭنىڭ رومانىنى دەلىللىمەكچى بولغان. ئاچارچىلىقتا قازا قىلغانلارنىڭ سانىنى ئېگەللەش ئۈچۈن خېنەندىكى يېزىغا بارغان خىتاي رەئىسى ليۇ شاۋچى دېھقانلارنى يىغىپ قازا قىلىشنىڭ سەۋەبىنى سورىغان، ئۇلار ھەقىقەتنى ئاشكارىلاشتىن قورقۇپ يالغاندىن ئۇنىڭ سەۋەبىنى «قۇرغاقچىلىق» دەپ بىلدۈرگەن، ئەمما رەئىس ئۇلارغا ئىشەنمىگەن، چۈنكى ئۇ يېزىلاردا چوڭ بولغانلىقى ئۈچۈن قۇرغاقچىلىق ئاپىتى يۈز بەرگەندە سۇ ئېقىنلىرىنىڭ قۇرۇقدىلىپ قالىدىغانلىقىنى بىلەتتى، ئەمما سۇ ئېقىنلىرىدا يېرىم سۇ ئېقىۋاتاتتى. ئۇ جاھىللىق بىلەن جاۋابقا ئېرىشكۈچە سوئالىنى قايتا-قايتا سورىغان. ئاخىرىدا بۇ ئۆلۈم ۋەقەسىنىڭ ئوتتۇز پىرسەنتى تەبىئىي ئاچارچىلىق كەلتۈرۈپ چىقارغانلىقى ئەمما قالغان %70 ئادەمنىڭ ئۆلۈمى ئىنسانلار تەرىپىدىن يۈز بەرگەنلىكى ئاشكارا بولغان. رەئىس ليۇ شاۋچى بېيجىڭغا بېرىپ ماۋ بىلەن كۆرۈشكەن ۋە ئۇنىڭغا ھەقىقەتنى ئېيتقان.  ئاچارچىلىقنىڭ سەۋەبى چوڭ سەكرەپ ئالغا ئىلگىرىلەش ھەرىكىتى ئىدى.
ئۇنىڭدىن كېيىن رەئىس ھوقۇقنى دوستى دىڭ شياۋپىڭ بىلەن زۇئەي لەيگە تاپشۇرغان، ئۇلار باشلامچىلىق قىلىپ، ھەمكارلىق ئەندىزىسىنى ئىسلاھ قىلىشقا تۇتۇش قىلغان. دېھقانلارنىڭ تېخىمۇ كۆپ دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىغا ئىگە بولۇشىغا يول قويۇپ پولات-تۆمۈر سانائىتىگە مەركەزلىشىشنى توختاتقان.  ماۋ ئۆزىنىڭ «كۆچۈش» كېرەكلىكىنى ھېس قىلىپ سىياسىي ساھەدىن چىكىنىپ چىققان ۋە ھۆججەتلىرىنى رەتلەش ئۈچۈن يېزىغا كەتكەن. ئەمما ئۇ نەچچە ئايدىن كېيىن تېخىمۇ كەڭ ئىشىكتىن قايتىپ كەلگەن. ئۇ ۋاقىتتا پارتىيەدىكى ياشلارنىڭ ھوجۇم نىشانى بولغان.
ماۋ بېيجىڭغا قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، دۆلەتتىكى ئەكسىيەتچىلەر، رېۋىزىيە خادىملىرى، ئوڭچىللار ۋە بۇرژۇئازىيە مەنسۇپلىرىنى جازالاش ئۈچۈن، ياشلار ۋە ئۇنىۋېرسىتېت ئوقۇغۇچىلىرىدىن پايدىلانغان. ياشلار ئۇنىڭ چاقىرىقىغا ئاۋاز قوشۇپ دوختۇر، مىنىستىر، ئۆلكە باشلىقى، يازغۇچى، ئارتىس ۋە ئالىملارنىڭ پىشىگە چۈشكەن ۋە خەلق سوتى ئېچىپ، كەڭ كۆلەمدە ئۆلۈم جازاسى ئىجرا قىلغان.
سىز تۈۋەندە ئىسمىنى ئېيتىپ بىرىدىغان فىلىمدە ئۇلارنىڭ بىرىنى كۆرەلەيسىز. بىر مېيىپ ئەر كامىرا ئالدىدا مۇخبىرغا پالەچ بولۇپ قالغانلىق ھېكايىسىنى سۆزلەپ بېرىدۇ. قىزىل ئارمىيە بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنى قورشىۋېلىپ ئۇنى تۇتقۇن قىلغان ۋە جىسمانى جەھەتتىن تەسۋىرلىگۈسىز قىيىن-قىستاققا ئالغان، ئۇ ئۇنداق قىيىنالغۇچە ئۆلۈپ كىتىشنى ئويلاپ تۆتىنچى قەۋەتتىن سەكرىگەن. ئەمما ئۇ ئۆلمەي پالەچ بولۇپ، پۈتۈن ئۆمرىدە چاقلىق ئورۇندۇققا مەھكۇم بولغان.
بۇ كىشى خىتاي مېيىپلار جەمئىيىتىنىڭ ھازىرقى رەئىسى دىڭ بۇفاڭ بولىدۇ. بۈيۈك سەكرەش ھەرىكىتى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئاچارچىلىقنىڭ ئاقىۋىتىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن پرېزىدېنت لىيۇ جاۋشىغا ياردەمچى بولغان ۋە ماۋ ئۆلگەندىن كېيىن خىتاينىڭ رەھبىرى بولۇپ ئىسلاھاتنى كەڭ ئېچىۋېتىش سىياسىتىنى يولغا قويغان دېڭ شياۋپىڭ قەيەردە قالدى؟ كورېيە ئۇرۇشىدىكى خىتاي ئارمىيىسىنىڭ رەھبىرى پىڭ دۇڭخۇەينىڭ چوڭ سەكرەشكە تۇنجى قارشى چىققانلىقى ئېسىڭىزدىمۇ؟ ئۇ چىرىكلىك جىنايىتى بىلەن تۆھمەت قىلىنىپ قولغا ئېلىنىپ خار ھالەتكە چۈشۈپ قالىدۇ. ئەلۋەتتە، رەئىس ليۇ چاۋشى بۇنى ئۇنتۇپ قالارمۇ؟ قىزىل ئارمىيە ئۇنىڭ ئۆيىنى قورشاپ، ئۇ ئىلگىرى ئاممىغا خىتاب قىلغان جوڭ ۋەن خەي مەيدانىغا سۆرەپ چىقىدۇ، ياشلار چۇقان-سۈرەن سېلىپ ئۇ تەرەپكە يۈرۈش قىلغاندا ئەسكەر ئۇنىڭ بېشىنى يەرگە ئېگىدۇ. بۇ ئۇنىڭ ئەڭ ئاخىرقى قېتىم ئوچۇق-ئاشكارە كۆرۈنۈشى بولۇپ، شۇنىڭدىن كېيىن ئەڭ ناچار تۈرمىگە سولىنىپ كىسىلىمۇ داۋالانماي 1969-يىلى ئۆلىدۇ. ئۇنىڭ ئۆلۈم ئىسپاتىغا « كەسپى: نامەلۇم» دەپ يېزىلىدۇ.
ماۋ نادانلىق ۋە مەغرۇرلۇق بىلەن 1958-1961-يىللىرى ئارىسىدا ئىنسانىيەت تارىخىدىكى ئەڭ چوڭ ئاچارچىلىقنى كەلتۈرۈپ چىقارغان «بۈيۈك سەكرەش» سىياسىتىنى ئوتتۇرىغا قويدى ۋە قازا قىلغانلارنىڭ سانى توغرىسىدىكى دوكلاتلارنىڭ ھەممىسىنى يوشۇردى، مىليونلىغان ئادەم ئاچارچىلىقتىن ئۆلىۋاتسا ماۋ تەشۋىقات ۋاستىسىدا ناھايىتى كۆپ مول-ھۇسۇل ئالغانلىقىنى جاكارلاپ خۇشاللىقىنى ئىپادىلىدى ۋە تەشۋىقات ۋاستىلىرىنىڭ سىياسەتنى تەنقىد قىلىشىنىڭ ئالدىنى ئالدى. بۇ ھەقتىكى دوكلاتلار يوق قىلىندى ۋە سىياسىي بيۇرونىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبەرلىرى بۇ ھەقتە سۆزلەشتىن چەكلەندى، ئۇلار جۈرئەت قىلىپ ئېغىز ئاچسا ئۇنىڭ بەدىلى مەدەنىيەت ئىنقىلابىدىكى ئاچچىق جازا بۇلاتتى. 1976-يىلى ماۋ ۋاپات بولغاندىن كېيىن ئاپەتنىڭ قانچىلىك ئېغىر ئىكەنلىكى ئاشكارا بولدى. قىسقىغىنا 3 يىلدا ئاچارچىلىق سەۋەبىدىن 30 مىليوندىن 43 مىليونغىچە ئىنسان ۋاپات بولغان ئىدى.
بۇ ھېكايە ھەققىدە شۇ دەۋردە ياشىغان پېشقەدەم رەھبەرلەرنىڭ پەرزەنتلىرى، پرېزىدېنت لىيۇ چاۋشىنىڭ قىزى، دېڭ شياۋپىڭنىڭ ئوغلى قاتارلىقلارنىڭ گۇۋاھلىقى بىلەن تېخىمۇ تەپسىلى مەلۇماتقا ئىگە بۇلالايمىز. «جۇڭگو ئەپسانىسى ماۋ» ناملىق 5 قىسىملىق ھۆججەتلىك ماتىريالنىڭ ئۈچىنچى ۋە تۆتىنچى قىسىمى بۇ ھەقتە تەپسىلى توختالغان.
ئەگەر سىز خىتاي كورونا ۋىروسى بىلەن نەچچە مىڭ ئادەمنىڭ ئۆلۈپ كەتكەنلىكىنى يوشۇرۇپ قالالمايدۇ، دەپ قارىسىڭىز خاتالاشقان بولىسىز، خىتاي كۆپ يىللاردىن بۇيان دۇنيادىن ۋە ئۆز خەلقىدىن 43 مىليون پۇقراسىنىڭ جېنىغا زامىن بولغان ئاچارچىلىقنى يوشۇرۇپ كەلدى.