خىتايچە ئالاھىدىلىككە ئىگە تاشقى ياردەم ۋە يەرشارىۋى تەسىر يارىتىش ئىستراتېگىيەسى ھەققىدە (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ماقالىنىڭ ئاخىرقى قىسمىدا ئاپتور ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ۋە باشقا لىبېرال دېموكراتىك ئەللەرنىڭ بۇ بايقاشلاردىن ئېلىشقا تېگىشلىك ساۋاقلىرىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. بىرىنچىدىن، ئۇلار گېئو-سىياسىي جەڭ مەيدانىنىڭ ئۆزگىرىۋاتقانلىقىنى تونۇپ يېتىشى كېرەك. غەرب دۆلەتلىرى يەرشارىۋى ئورگانلاردا (مەسىلەن ب د ت دا) لىبېرال قائىدىلەرنى قوغداشقا ئەھمىيەت بېرىۋاتقان بىر پەيتتە، خىتاي رايونلۇق گەۋدىلەردە جىمجىت ھالدا ئۆز تەسىرىنى كېڭەيتمەكتە. رايونلۇق تەشكىلاتلار خەلقئارا ئىشلاردا مۇھىم رول ئوينايدۇ: ئۇلار ئىمكانىيەتلىك سىجىل تەرەققىيات پىلانلىرىنى تۈزۈش ۋە نازارەت قىلىشقا ياردەم بېرىدۇ، شۇنداقلا كىرىزىسلارنى باشقۇرۇش ۋە توقۇنۇشنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا بارغانسېرى مەركىزىي ئورۇنغا ئۆتمەكتە. بۇ ئورگانلار ھەمىشە نارازىلىقنىڭ دەسلەپكى ئالامەتلىرىنى بايقاپ ئوتتۇرىغا قويىدۇ ۋە خەلقئارالىق ئىنكاسلارغا يېتەكچىلىك قىلىدىغان قائىدىلەرنى بېكىتىشكە ياردەم بېرىدۇ. ھەتتا ب د ت مۇ يېقىندا بۇنداق مۇنبەرلەرنىڭ تەرەققىيات ۋە تىنچلىق ئۈچۈن مۇھىملىقىنى تونۇپ يېتىپ، ئۇلار بىلەن بولغان ئالاقە ۋە ھەمكارلىقنى چوڭقۇرلاشتۇردى. رۇسىيەنىڭ ئۇكرائىناغا قىلغان تاجاۋۇزچىلىقىغا نىسبەتەن «جەنۇبىي يېرىم شار» نىڭ ھەر خىل دۇچ كەلگەندىن كېيىن، نۇرغۇن غەرب ئەمەلدارلىرى بۇ تەشكىلاتلار بىلەن ئۆزئارا ئىشەنچنى قايتا تۇرغۇزۇش توغرىسىدا ئويلىنىشقا مەجبۇر بولدى.
باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا،  ئەمدىلىكتە رەھبەرلەرنىڭ رايونلۇق تەشكىلاتلارنى «چەت-ياقا مۇنبەرلەر» دەپ مۇئامىلە قىلىشقا قۇربى يەتمەيدۇ. كۆپ قۇتۇپلۇق دۇنيادا، ASEAN، AU ۋە باشقا مۇشۇنىڭغا ئوخشاش گەۋدىلەر دىپلوماتىك ۋە ئىقتىسادىي ماسلىشىشنىڭ ھالقىلىق تۈگۈنلىرى سۈپىتىدە مەيدانغا كەلمەكتە. ئۇلار ۋەكىللىك قىلىدىغان رايونلار دۇنيا نوپۇسىنىڭ كۆپىيىۋاتقان بىر قىسمىنى ئىگىلەيدۇ ۋە سودا ھەمدە خەۋپسىزلىك مەسىلىلىرىدە ھەمىشە «پارتلاش نۇقتىسى» بولۇپ قالماقتا. رايونلۇق تەشكىلاتلارنىڭ قارارلىرى سىياسەتچىلەر ئۈچۈن بارغانسېرى مۇھىم بولماقتا. ، ئۇلارنىڭ ئوچۇق، سىغدۇرۇشچان ۋە قائىدىگە ئاساسلانغان ھالەتتە مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشىغا كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن بۇ ئورگانلار بىلەن ئۆز شەرتلىرى ئاساسىدا ئالاقىلىشىش ۋە ئۇلارنىڭ ئىقتىدارى ھەمدە ئىناۋىتىگە مەبلەغ سېلىش زۆرۈردۇر.
ئۇنىڭدىن باشقا، خىتاينىڭ ياردەم پىروگراممىلىرىنى تېخىمۇ ئىنچىكە چۈشىنىش تەرتىپى ئورنىتىلىشى كېرەك. خىتاينىڭ بارلىق مەبلىغى مەسىلىلىك ئەمەس ياكى بېيجىڭنىڭ ئارىلىشىۋالغانلىقىنىڭ بېشارىتى ئەمەس، شۇنداقلا بارلىق ياردەملەر سىياسىي ھىيلە-مىكىر ئەمەس. مەبلەغ سالغۇچىلار ۋە تاپشۇرۇۋالغۇچىلارنىڭ تۈرلىرىنى پەرقلەندۈرۈش، بېيجىڭنىڭ قەيەردە تەسىر كۈچى ئىزدەۋاتقانلىقىنى ۋە قەيەردە ئىزدىمەيۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرەلەيدۇ — بۇ سىياسەتچىلەرگە خىتاينىڭ تىرىشچانلىقىغا قەيەردە تاقابىل تۇرۇش كېرەكلىكىنى ۋە تەرەققىيات ھەمكارلىقىنىڭ قەيەردە يەنىلا مۇمكىنلىكىنى چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ.
سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشىدىن كېيىنكى ئامېرىكا تەڭداشسىز ئۈستۈنلۈكنى ئىگىلىگەن دەۋر ئاخىرلاشتى، ئۇنىڭ ئورنىغا يەرشارىۋى رىقابەتنىڭ يېڭى بىر مەزگىلى كەلدى. بولۇپمۇ ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى تاشقى ياردەمدىن چېكىنىۋاتقان، ترامپ ھۆكۈمىتى ئەنئەنىۋى دىپلوماتىيە قوراللىرىنى تاشلاۋاتقان بىر پەيتتە، خىتاينىڭ ئىقتىسادىي ئىستىراتىگىيەسىنىڭ نازۇك تەرەپلىرىنى چۈشىنىش ھەرۋاقىتتىكىدىنمۇ مۇھىم بولۇپ قالدى. سىياسەتچىلەر خىتاي پۇلىنىڭ قەيەرگە ۋە قانداق ئېقىۋاتقانلىقىنى ئانالىز قىلىشى كېرەك. بۇنداق قىلىش ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ۋە ئۇنىڭ ئىتتىپاقداشلىرىغا بېيجىڭنىڭ ئىستراتېگىيەلىك فوكۇسى ھەققىدە قىممەتلىك چۈشەنچىلەرگە ئېرىشىشكە ۋە بەلكىم تېخىمۇ نىشانلىق ۋە ئۈنۈملۈك ئىنكاس قايتۇرالىشىغا ئىمكانىيەت يارىتىپ بېرىدۇ. خىتاينىڭ ئىستراتېگىيەسى ھەممىنى قاپلاش ئەمەس، بەلكى «ئاچقۇچ» نى تۇتۇشتۇر. شۇڭا، غەرب دۇنياسىنىڭ جاۋابىمۇ ھېسسىياتقا ئەمەس، بەلكى دەل مۇشۇنداق ئىنچىكە ئانالىز ۋە ئەمەلىيەتكە ئاساسلىنىشى كېرەك.