ئىسلام، مۇسۇلمانلار ۋە زامانىۋى تېخنولوگىيە (6-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

دىققەت قىلىشقا تېگىشلىكى شۇكى، زامانىۋى تېخنولوگىيەنىڭ بارلىققا كېلىشى بىلەن تۇرمۇش سۈپىتى ئۆسمەكتە يوق، ئەكسىچە تۆۋەنلىدى. كىيىم – كېچەك، قاچا – قۇچا، يېمەكلىكنىڭ سۈپىتى ۋە پۇرىقى، شۇنداقلا سۈپەتكە مۇناسىۋەتلىك نۇرغۇن تەرەپلەر تېخىمۇ ناچارلاشتى. شۇڭلاشقا، كىشىلىك ھاياتتا ئەنئەنىۋى تېخنولوگىيە مەۋجۇت بولغان بۇ ساھەلەرنى قوغداش ئۈچۈن تىرىشىشىمىز لازىم. بۇ خىل ئەنئەنىۋى ھۈنەرۋەنچىلىكتە سەنئەت ۋە بىر نەرسە ياساشنىڭ مەنىسى ئىجادكار ۋە ئىستېمالچىنىڭ مەمنۇنىيتى بىلەن بىرلەشتۈرۈلگەن. چۈنكى قول ھۈنەرۋەنچىلىكتە ھەتتا ئاددىي تارغاق ياساشتىمۇ ئىنسانىي ۋە مەنىۋى قىممەت بار.
Titus Burckhardt ئىسلام ھەققىدىكى كىتابىدا ئېسىل بىر ھېكايىنى تىلغا ئالىدۇ. ئۇ ماراكەشتە بىر ئاددىي تاغاقچىنى ئۇچرىتىپ قاپتۇ. تاغاقچى ئۇنىڭغا بۇ ھۈنەرنىڭ ئالدى بىلەن ئاللاھ تەرىپىدىن ھەزرىتى ئادەمنىڭ ئوغۇللىرىدىن بىرى بولغان Sethكە ئۆگىتىلگەنلىكىنى، بۇنىڭ مەنىۋى قىممىتىنىڭ يۇقىرى ئىكەنلىكىنى ئېيتىپ بېرىپتۇ. ئەگەر بۇ بازارغا بېرىپ قولدا ياسالغان تارغاق سېتىۋالسىڭىز، ماشىنا بىلەن ياسالغىنى ئارىسىدىكى پەرقىنى ھېس قىلالايسىز. ھەتتا ئامېرىكىلىق ساياھەتچىلەرمۇ بۇ پەرقنى ھېس قىلىپ يېتەلەيدۇ. يۇقىرى تېخنولوگىيەلەر بىلەن ئىش قىلىنىدىغان غەرب جەمئىيىتىدە قول بىلەن قىلىنغان ئىش تېخىمۇ قىممەتلىك دەپ قارىلىدۇ. قولدا ياسالغان مەھسۇلاتلارغا ئۇلار تېخىمۇ كۆپ پۇل تۆلەيدۇ. ھالبۇكى، ئىسلام دۇنياسىنىڭ نۇرغۇن جايلىرىدا، ھەتتا يېقىنقى يۈز يىلدىمۇ بۇ ئىشلار دەل ئەكسىچە. نۇرغۇن كىشىلەر ماشىنىدا ياسالغان مەھسۇلاتلارنى قولدا ياسالغىنىدىن ياخشى دەپ قارايدۇ. ئەمما، بۇ يۈزلىنىشنىڭ يۆنىلىشى ئۆزگىرىشى مۇمكىن. بۇنى قىلغىلى بولىدۇ. بۇنى ئۆزگەرتىش زامانىۋى تېخنولوگىيەگە قارىتا مەنتىقىلىق تەنقىد بىلەن ماس قەدەمدە مېڭىشى كېرەك. ئالدى بىلەن زامانىۋى تېخنولوگىيەنىڭ مەنىۋىلىكى ۋە ساماۋىلىقى يوق ئىكەنلىكى، ئىككىنچىدىن، ئۇنىڭ تەبىئىي ۋە ئىجتىمائىي مۇھىتقا كۆرسىتىدىغان تەسىرى ئۈستىدە توختىلىش كېرەك.
بۇ خىل پىكىرلەرگە قارشى، كۈنىمىزدە ئەنئەنىۋى تېخنولوگىيەلەرگە قايتىشنىڭ  مۇمكىن بولمايدىغانلىقى  ھەققىدە گەپ – سۆزلەر بولۇپ تۇرىدۇ. چۈنكى ھەر تۈرلۈك ئېھتىياجلىرىمىز ئىلگىركىلەرگە قارىغاندا ھەسسىلەپ ئاشتى ۋە ئەنئەنىۋى تېخنولوگىيەلەر بىلەن بۇ مەھسۇلاتلارنى كەڭ كۆلەمدە ئىشلەپچىقارغىلى بولمايدۇ، سانائەت ئىنقىلابىدىن بۇيان نوپۇسمۇ زور دەرىجىدە كۆپەيدى. بۇ، ئەسىرلەر بويىچە ئەمەس، بەلكى مەلۇم دەۋرلەر ئۈچۈن توغرا. مەسىلەن، ھىندىستاننىڭ چوڭ شەھەرلىرىدە ئاياللار يەنىلا قولدا ئىشلەنگەن ھىندىستان كىيىملىرىنى كىيىدۇ. ئويلاپ بېقىڭ، بۇ ئاياللارنىڭ سانى ھازىر 500 مىليون ئەتراپىدا بولۇپ، 200 يىل ئىلگىرى بەلكىم 100 مىليون، 1000 يىل ئىلگىرى بەلكى 50 مىليون بولۇشى مۇمكىن ئىدى. ئوتتۇرا ئەسىردە تەخمىنەن 50 مىليون بولغان ئىستېمالچىنىڭ بۈگۈنكى كۈندە 500 مىليونغا يەتكەنلىكى بىر ئەمەلىيەت. چۈنكى بۈگۈنكى 1 مىليارد ھىندىستانلىقنىڭ تەخمىنەن 500 مىليونى ئاياللاردۇر. ئەمما، بۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ئەنئەنىۋى ئۇسۇلدا كىيىم – كېچەك ئىشلەپچىقىرالايدىغانلارنىڭ سانىمۇ كۆپەيدى. ئەگەر كىشىلەرنىڭ تۇرمۇش ئۇسۇلى تېخىمۇ ئاددىي بولسا، ئۇلارنىڭ ئىستېمالىغا ماس ھالدا قولدا ئىشلەپچىقىرىدىغانلارنىڭ سانىمۇ كۆپىيىدۇ. شۇڭا (ئاتالمىش مۇستەھكەم ئىقتىسادىي دەلىل ئاساس قىلغان) يۇقىرىدىكى قاراش ئىستېمال جەمئىيىتى بەرپا قىلىش ئۈچۈن ئىلگىرى سۈرۈلگەن ئاساسسىز پىكىردىن ئىبارەت.
ئىستېمال جەمئىيىتى ئۆزىنىڭ ئېھتىياجىدىن كۆپرەك ئىستېمال قىلىدۇ. بۇ ئەھۋال دۇنيانى ۋەيران قىلىشقا يېتەكلەيدىغان يالغان ئېھتىياجلار بىلەن ئوزۇقلاندۇرىلىدۇ ۋە ھەمىشە «نوپۇسنىڭ كۆپىيىشى سەۋەبىدىن ئېھتىياجلار ئېشىپ كەتتى» دېگەن قاراشقا تايىنىدۇ. بۇ مۇتلەق توغرا ئەمەس، چۈنكى نوپۇس كۆپەيگەندە، ئاددىي قوراللارنى ئىشلەپچىقىرالايدىغانلارنىڭ سانىمۇ كۆپىيىدۇ ۋە ئۇلار ھەمىشە ماشىنىغا ئېھتىياجلىق بولىۋەرمەيدۇ. دەرۋەقە دۇنيا نوپۇسىنىڭ پارتلىشىنىڭ ئۆزىمۇ زامانىۋى تېخنولوگىيەنىڭ مەھسۇلى. چۈنكى داۋالاش تېخنىكىسىنىڭمۇ زامانىۋى تېخنولوگىيەنىڭ بىر پارچىسى ئىكەنلىكىدە شەك يوق. زامانىۋى تىبابەت قوش بىسلىق قىلىچقا ئوخشايدۇ. يەنى ئۇ نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ ھاياتىنى ساقلاپ قالىدۇ، ئەمما نوپۇسنىڭ كۆپىيىشى ۋە ئىنسانلارنىڭ تەبىئىي مۇھىتقا بولغان تەسىرىنىڭ كۈچىيىشى نەتىجىسىدە تەبىئەتنى ۋەيران قىلىدۇ. بۇلار بىر-بىرىنى تولۇقلايدۇ. ھازىر، يەرشارىدىكى ئالتە مىليارد 500 مىليون ئادەمنىڭ ئورنىغا بىر مىليارد ئادەم بولغان بولسا، مەن نوتۇق سۆزلەۋاتقان 45 مىنۇت ئىچىدىلا نۇرغۇن جانلىقلارنىڭ نەسلىنىڭ يوقىلىشىدەك ئاپەتلەر يۈز بەرمىگەن بولاتتى. بۇ بىر پاجىئەدۇر.