مېدىيا ۋە سىياسەت نۇقتىئىنەزەرىدىن جامائەت پىكرى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

يەنە بىر مۇھىم نۇقتا، جامائەت پىكىرلىرىنىڭ ھەممىسىنى بىرلىككە كەلتۈرگىلى بولۇش بولماسلىق مەسىلىسىدۇر. جەمئىيەتتە بىرلا خىل جامائەت پىكرى بار دەپ قاراشقا بولمايدۇ. شۇنىڭ بىلەن جامائەت پىكرى بىلەن كۆپ سانلىق جامائەت پىكرىنىڭ تاللىشى، پوزىتسىيەسى ياكى بىردىن كۆپ ۋە بىر بىرىدىن پەرقلىق بولغان جامائەت پىكرلىرىنىڭ مەۋجۇت ئىكەنلىكى ئوتتۇرىغا چىقىدۇ. جامائەت پىكرى كۆپ سانلىقنىڭ تاللىشى بولغان تەقدىردىمۇ، بۇ كۆپ سانلىقنىڭ ئىچىگە قوشۇلمىغان گۇرۇپپىلارنىڭ رازىلىقىلىرىغىمۇ ئەھمىيەت بېرىش زۆرۈر بولىدۇ. باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، ئورتاق كۆز قاراش رامكىسى ئىچىدە بولمىغان پوزىتسىيە ۋە يېڭىلىقلارغا ئەھمىيەت بىرىلىشى كېرەكلىرىنى بىلدۈرىدىغان بىر جەريان دەپ قارىلىدۇ. شەك – شۈبھىسىزكى جامائەت پىكرى سىياسىي تۈزۈمنىڭ تەرەققىياتى ۋە شەكىللىنىشىنىڭ ئۇل تېشىغا ئايلانغان ئۇقۇم بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.
سىياسىي تۈزۈم سىياسىي مۇھىت ۋە جەمئىيەت قۇرۇلمىسىنىڭ شەكىللىنىشىگە تەسىر كۆرسىتىدىغان بولغاچقا جامائەت پىكرىنىڭ ئاساسىنى ھازىرلايدۇ. سىياسىي تۈزۈمنىڭ ئوخشىماسلىقى جامائەت پىكرى ۋە تەسىر كۆرسىتىش ساھەسىنىڭ ئوخشىماسلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. سىياسىي تۈزۈم باشقۇرغۇچى- باشقۇرۇلغۇچى مۇناسىۋىتىنى، ئۆز- ئارا ئالاقە قىلىشىنى قېلىپلاشتۇرۇپ، جامائەت پىكرىنىڭ شەكىللىنىشىنى، قۇرۇلمىسى ۋە خاراكتېرىنى بەلگىلەيدۇ(دىنچكول 2006:57). لېكىن نېمە بولۇشىدىن قەتئىينەزەر  جامائەت پىكرى  سىياسىي   ھاياتتىكى سىياسىي كۈچ بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. ئۇ دۆلەت ياكى خەلقئارالىق دەرىجىدە ھۆكۈمەتكە تەسىر كۆرسىتىدۇ. دېموكراتىك تۈزۈم ياكى مۇستەبىت تۈزۈملەردە سىياسىي قارارلارنىڭ ئەمەلىيلەشتۈرۈلىشىدە مۇھىم رول ئوينايدۇ(كېشېلالى، 1997: 339).
سىياسىي تۇرمۇشنىڭ بىر قىسمى، سىياسىي كۈچلەرنىڭ ياڭراتقۇسىغا ئايلانغان جامائەت پىكرى  سىياسەتنىڭ  مۇھىم بەلگىلىگۈچى ئامىلىغا ئايلاندى. بۇنىڭ بىلەن بىللە جامائەت پىكرى ھەم ئۆزلۈكىدىن ھەمدە مەلۇم ئامىللارنىڭ رامكىسى ئىچىدە شەكىللىنىۋاتىدۇ ۋە شەكىللەندۈرۈلىۋاتىدۇ.
جامائەت پىكرى ئۇقۇمى، ئاخبارات  ۋە سىياسىي ئىلمىي ھۆججەتلىرىدە مېديانىڭ رولى تىلغا ئېلىنغاندا ئاندىن مۇنازىرە تېمىسى قىلىنىدۇ. ئۇقۇم بىر تېما توغرىسىدا پەيدا بولغان شەخسى پىكىرلەردىن چىقىش قىلىپ تۇرۇپ ئاخبارات يولى ئارقىلىق قارار بېرىش جەريانىغىچە بولغان باسقۇچلارغا ئىشارەت قىلىدۇ (يۈكسەل ،2007، 573).
جامائەت پىكرىنىڭ شەكىللىنىشى، بىرقانچە جەرياننى ئۆز ئىچىگە ئالدىغان ئاكتىپ بىر ئىجتىمائىي مۇساپە بولۇپ، سىياسىي پوزىتسىيە ۋە مېدىيا تەرىپىدىن كىشىلەرنىڭ قارار قىلىش ياكى قارار چىقىرىش باسقۇچلىرىغا بىۋاسىتە قاتنىشىدىغان جەمئىيەتنىڭ بىر قانچە قاتلىمىغا چېتىلىدىغان ئىجتىمائىي بىر جەرياندۇر. ئاساسەن ئاخبارات ۋاسىتىلىرى (مېدىيا) جامائەت پىكرىنىڭ شەكىللىنىشىدە مۇھىم ۋە سەپلىمسىز (ئورنىنى باسىدىغان باشقا نەرسە بولمىغان) مەنبە بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. جامائەت پىكرى شەكىللەنگەن ياكى شەكىللەنگەندۈرۈلگەن چاغدا نۇرغۇن ئامىللارنىڭ تەسىرىگە ئۇچرايدۇ. بۇ ئامىللار ئىككىگە بۆلۈنىدۇ . ئۇلارنىڭ بىرىنچىسى جامائەت پىكرىنى ۋاسىتىلىك شەكىللەندۈرىدىغان (سوتسىيولوگىيەلىك ۋە پىسخولوگىيەلىك) ۋاسىتىلار،  يەنە بىرى جامائەت پىكرىنى بىۋاسىتە شەكىللەندۈرىدىغان( سىياسىي-مېدىيا) ۋاسىتىلىرىدۇر. جامائەت پىكرىنى ۋاسىتىلىك شەكىللەندۈرىدىغان ۋاسىتىلار جامائەت پىكرىنىڭ  ھاسىل بولۇش جەريانىدا كۈچكە ئىگە بولىدۇ.  سوتسىيولوگىيەلىك ۋە پىسخولوگىيەلىك ۋاسىتىلار دەپ قارالغان ۋاسىتىلار جامائەت پىكرىنىڭ مەزمۇنىغا، شەكلىگە ۋە يۆنىلىشىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇ ۋاسىتىلار جامائەت پىكرىنىڭ ئىچكى ئالاھىدىلىكى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولىدۇ(ئانېك، 1994: 90).
جامائەت پىكرىنى ۋاسىتىلىك ( سوتسىيولوگىيەلىك، پىسخولوگىيەلىك) شەكىللەندۈرىدىغان ۋاسىتىلەرگە نەزەر سالغاندا تۆۋەندىكى ئامىللار دىققەت تارتىدۇ:
ئىجتىمائىي كونترول مېخانىزمى
قانائەت(رازىلىق) ( پىكىر ئۇقۇمى= بىلەت تاشلاش ئۇقۇمى، سىياسىي تاللاشلارنىڭ نامايان بولۇشى)
مۇددىئا  ( پىسخىكىلىق كۈچ، پىسخىكىلىق جەريان)
بۇ ئۇقۇم جامائەت پىكرىنىڭ شەكىللىنىشىدە مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ. جامائەت پىكرىنى يېتەكلەش جەريانى بۇ مەنبەلەرنىڭ ئىلھامىغا ئۇچرىغانلىقتىن، ئۇلار جامائەت پىكرى نامىدا ھەرىكەت جەريانىنى باشقۇرۇشقا ئۇرۇنىدۇ. جەمئىيەتنىڭ ئىچكى دىنامىكىلىق ھەرىكەت يۈزلىنىشىنى بېكىتكەندە ، بۇ ئۇقۇملار مۇھىم دەپ قارىلىدۇ .
جامائەت پىكرىنى بىۋاسىتە ھاسىل قىلىدىغان ۋاسىتىلار بولسا ئۆزىنىڭ مەقسىتى ئۈچۈن جامائەت پىكرىگە مەزمۇن، شەكىل قوشۇش ۋە يۆنىلىش بەلگىلەش ئىستىكىدە بولىدىغان شەخس ، گۇرۇپپا ۋە تەشكىلاتلاردۇر.  بۇ ۋاسىتىلەر جامائەت پىكرى شەكىللەندۈرۈش ئۈچۈن تىرىشىدىغان ياكى جامائەت پىكرىنىڭ شەكىللىنىشىگە تەسىر كۆرسەتمەكچى بولغان، جامائەت پىكرىنى ئۆزىنىڭ مەنپەئەتىگە ئاساسەن سەپەرۋەر قىلىشنى مەقسەت قىلىدىغان ۋاسىتىلەردۇر(ئانېك، 1994: 101).
جامائەت پىكرىنى بىۋاسىتە شەكىللەندۈرىدىغان ۋاسىتىلەر ( سىياسىي تاراتقۇ )  تۆۋەندىكىدەك:
سىياسىي تەشكىلات ۋە پارتىيە
بېسىم گۇرۇپپىلىرى(كۈچلىرى)  ياكى تەشكىلات
مېديانىڭ  تەسىرى
مېديانىڭ پىسخىكىلىق ئامىللارغا بولغان تەسىرى
مېديانىڭ  سوتسىيولوگىيەلىك ئامىللارغا بولغان تەسىرى
ئاپپارات، تەشكىلات ۋە گۇرۇپپىلارنىڭ ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنى (مېدىيانى)  ئىشلىتىشى
جامائەت پىكرىنىڭ بىۋاسىتە شەكىلىنىشىدە يۇقىرىدا كۆرسىتىلگەن ئېلېمېنتلار مۇھىم ئورۇنغا ئىگە. مەلۇم گۇرۇپپىلارنىڭ ، سىياسىي قارار چىقارغۇچىلارنىڭ ياكى بېسىم مەركەزلىرىنىڭ جامائەت پىكرى شەكىللەندۈرۈشى ئۆزلىرى ئۈچۈن ناھايىتى مۇھىم ئامىل بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.