ترامپنىڭ كۆلەڭگىسىدىكى تىنچلىق پىلانى ئۇكرائىنا ئۈچۈن بىر ھەل قىلىش چارىسىمۇ ياكى گېئوپولىتىكىلىق بىر دو تىكىشمۇ؟ (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئوتتۇرىغا تاشلانغان بۇ تىنچلىق پىلانىنىڭ ئۇرۇشنىڭ بىرىنچى دەرىجىلىك تەرەپلىرى تەرىپىدىن قوبۇل قىلىنىش ئېھتىماللىقى، ھازىرقى ھەربىي ۋە سىياسىي شارائىت ئاستىدا دېگۈدەك مۇمكىن ئەمەس. بۇ ئەھۋالنىڭ ئۆزىمۇ پىلاننىڭ نەقەدەر رېئاللىقتىن ئايرىلىپ قالغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇكرائىنا ئۈچۈن بۇ پىلان، پەقەت بىر قاتار يول قويۇشلاردىن ئىبارەت بولۇپلا قالماستىن، يەنە 2014-يىلىدىن بېرى قىلىنغان كۈرەشنىڭ، تۆلەنگەن بەدەللەرنىڭ ۋە مىللىي قارشىلىق روھىنىڭ ئومۇميۈزلۈك ئىنكار قىلىنىشى دېگەنلىك بولىدۇ. پىرېزىدېنت زېلېنىسكىي ۋە ئۇكرائىنا خەلقى، قىرىمنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 1991-يىلىدىكى خەلقئارالىق ئېتىراپ قىلىنغان چېگرالارغا قايتىلماي تۇرۇپ، ئاخىرقى رۇس ئەسكىرى ئۇكرائىنا زېمىنىدىن ئايرىلماي ۋە ئۇرۇش جىنايەتچىلىرى ئەدلىيە ئالدىغا چىقىرىلماي تۇرۇپ مەڭگۈلۈك بىر تىنچلىقنىڭ مۇمكىن بولمايدىغانلىقىنى ئەڭ ئېنىق شەكىلدە ئىپادىلەپ كەلگەن. زېمىنىنىڭ تەخمىنەن بەشتىن بىرىنى ئىشغال ئاستىدا قالدۇرىدىغان، ناتوغا ئەزا بولۇشتەك ھاياتىي مۇھىم بىر بىخەتەرلىك كاپالىتىدىن ۋاز كېچىشىنى تەلەپ قىلىدىغان ۋە تاجاۋۇزچىنى ئىستراتېگىيەلىك بىر غەلىبە بىلەن مۇكاپاتلايدىغان بىر پىلاننى كىيېۋنىڭ قوبۇل قىلىشى، سىياسىي بىر ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋېلىش ۋە مىللىي بىر خائىنلىق، تەسلىمچىلىك دەپ قارىلىدۇ. شۇڭلاشقا، ئۇكرائىنانىڭ بۇ پىلانغا رەسمىي ياكى غەيرىي رەسمىي بېرىدىغان جاۋابى، قەتئىي ۋە سالا كەتمەيدىغان بىر «رەت قىلىش» بولىدۇ.
رۇسىيەنىڭ پوزىتسىيەسى بولسا تېخىمۇ مۇرەككەپ، ۋاسىتىلىك ۋە ئىستراتېگىيەلىك ھالدا ئىككى يۈزلىمىلىك بىر ئىستراتېگىيەگە تايىنىدۇ. موسكۋا، ئامما ئالدىدا مەزكۇر پىلاننى بىۋاسىتە ئۆزىنىڭ قىلىۋېلىشتىن ياكى ئۇنى تولۇق قوللاشتىن  ئۆزىنى قاچۇرىدۇ، چۈنكى بۇ، باشقا بىر كۈچنىڭ پىلانىغا قەرزدار بولۇپ تۇرۇپ غەلىبە قىلغاندەك تۇيغۇ پەيدا قىلىشى مۇمكىن. ئۇنىڭ ئورنىغا، «تەكلىپلەرنى كۆزدىن كەچۈرۈشكە تەييار ئىكەنلىكلىرى» ئەمما «سەھنىدىكى رېئاللىقلارنى ئەكس ئەتتۈرۈشى كېرەكلىكى» دېگەندەك ئېنىقسىز ئىپادىلەرنى ئىشلىتىشى مۇمكىن. ئەمما پەردە ئارقىسىدا، پىلاننىڭ ئاساسلىق ماددىلىرى (زېمىنغا ئېرىشىشلىرىنىڭ ئەمەلىيەتتە ئېتىراپ قىلىنىشى، ئۇكرائىنانىڭ بىتەرەپلىكى،رۇسىيەگە قارىتىلغان ئېمبارگولارنىڭ بىكار قىلىنىشى) رۇسىيەنىڭ ئۇرۇشنىڭ بېشىدىن تارتىپ ئېلان قىلغان ئىستراتېگىيەلىك نىشانلىرى بىلەن بىرمۇبىر ماس كېلىدۇ. شۇ سەۋەبتىن كىرېمىل سارىيى، بۇ پىلاننىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ئۆز مەنپەئەتى ئۈچۈن بىر تەشۋىقات ۋە دىپلوماتىيە قورالىغا ئايلاندۇرۇشقا تىرىشىدۇ. پىلان، رۇسىيەگە خەلقئاراغا، بولۇپمۇ ئۇرۇشقا تېخىمۇ يىراق تۇرىدىغان يەرشارى جەنۇبى دۆلەتلىرىگە«بىز تىنچلىققا تەييار، ئەمما ئۇكرائىنا ۋە ئۇنىڭ غەربتىكى خوجايىنلىرى كېلىشەلمەيدىغان بىر پوزىتسىيەدە تۇرۇۋاتىدۇ» دېگەن باھانىنى   تارقىتىش پۇرسىتىنى سۇنىدۇ. بۇ، ئۇكرائىنا ئۈستىدىكى خەلقئارالىق بېسىمنى ئاشۇرۇشنى ۋە غەرب ئىتتىپاقى ئىچىدىكى ئۇرۇش ھارغىنلىقى ۋە پىكىر ئوخشىماسلىقلىرىنى چوڭقۇرلاشتۇرۇشنى مەقسەت قىلغان ئىنتايىن ئۈنۈملۈك بىر تاكتىكىدۇر.
پىلاننىڭ تەرەپلەر تەرىپىدىن رەسمىي قوبۇل قىلىنماسلىقى ئەھۋالىدا ( بۇ ئەڭ مۇمكىن بولغان سېنارىيەدۇر)، توقۇنۇش ۋە دىپلوماتىيە باشقىچە بىر باسقۇچقا كىرىشى مۇمكىن. بىرىنچى ۋە ئەڭ خەتەرلىك سېنارىيە — بولۇپمۇ ترامپنىڭ قايتا پىرېزىدېنت بولۇپ سايلىنىشى ئەھۋالىدا، پىلاننىڭ رەت قىلىنىشىنىڭ ئامېرىكانىڭ ئۇكرائىناغا قىلىۋاتقان ھەربىي ۋە مالىيە ياردىمىنى پۈتۈنلەي توختىتىش ئۈچۈن بىر باھانە سۈپىتىدە ئىشلىتىلىشىدۇر. چۈنكى «سىلەرگە تارىخىي بىر تىنچلىق پۇرسىتى سۇندۇق، ئەمما سىلەر ئۇرۇشۇشنى تاللىدىڭلار. ئەمدى مەسىلەڭلارنى ئۆزۈڭلار ھەل قىلىڭلار» دېيەلەش، بىر تەرەپلىمىچى  ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ئۈچۈن خوپ مۇكەممەل بىر سەۋەب بولالايدۇ. بۇ ئەھۋال، ئۇكرائىنانى سەپتە يالغۇز قالدۇرۇپ ئۇرۇشنىڭ تەڭپۇڭلۇقىنى رۇسىيەنىڭ مەنپەئەتىگە كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە ئاغدۇرۇپ، ئۇكرائىنانى تېخىمۇ ناچار شارائىتقا قىستاپ، بىر كېلىشىمگە مەجبۇرلىشى مۇمكىن.
ئىككىنچى بىر سېنارىيە — پىلاننىڭ غەرب ئىتتىپاقى ئىچىدە پەيدا قىلىدىغان زەربىسى ۋە قالايمىقانچىلىقىنىڭ، ياۋروپا كۈچلىرىنى ئۆز بىخەتەرلىكى مەسىلىسىدە تېخىمۇ تەشەببۇسكار بولۇشقا ئىتتىرىشىدۇر. ئامېرىكانىڭ ئىشەنچسىز بىر ئىتتىپاقداش ئىكەنلىكى ھەققىدىكى چۈشەنچە كۈچەيسە، فىرانسىيە، گېرمانىيە ۋە پولشا قاتارلىق دۆلەتلەر، ئۇكرائىناغا بولغان قوللاشنى ئاشۇرۇش ۋە ياۋروپانىڭ «ئىستراتېگىيەلىك ئاپتونومىيەسى»نى بەرپا قىلىش تىرىشچانلىقلىرىنى تېزلىتىشى مۇمكىن. ئەمما بۇ، ترانسئاتلانتىك مۇناسىۋەتلىرىدە چوڭقۇر بىر پارچىلىنىش بەدىلىگە ئەمەلگە ئاشىدىغان ئازابلىق بىر جەريان بولىدۇ. پىلان، بىرلەشتۈرگۈچى بولۇشتىن كۆرە، غەرب بلوكىنى ئۆز ئىچىدە پارچىلايدىغان بىر سىناق تېشى ۋەزىپىسىنى ئۆتەپ قېلىشى مۇمكىن. ئاخىرىدا، بۇ پىلاننىڭ ئىجراسى مۇۋەپپەقىيەتلىك بولمىسىمۇ، پىلاننىڭ ئوتتۇرىغا چىقىشى پەيدا قىلغان دىپلوماتىك ۋە ئىستراتېگىيەلىك داۋالغۇشلار ئۇرۇشنىڭ يۆنىلىشىگە چوڭقۇر تەسىر كۆرسىتىش يوشۇرۇن كۈچىگە ئىگە.
5. چوڭ دۆلەتلەر سىياسىتىنىڭ لوگىكىسى ۋە نەتىجىلىرى: «تەقدىر بەلگىلەش» ھوقۇقى ۋە قائىدىلەرگە تايانغان تەرتىپ كىرىزىسى