مۇسۇلمان دۇنياسىدىكى يېڭى دىنىي ھەرىكەتلەر (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

كۈنىمىزگە قايتىپ كېلىدىغان بولساق، بولۇپمۇ سەئۇدى ئەرەبىستان 1970-يىللاردىن باشلاپ ئىقتىسادى جەھەتتىن گۈللىنىشكە باشلىدى، بۇنىڭغا ئەگىشىپ سەئۇدى خەلقىنىڭ تۇرمۇش سەۋىيەسىمۇ ئۆستى. 1970-يىللارغا كەلگۈچە بېكىنمە ۋە تار بىر مۇھىتتا ھەرىكەت قىلىپ كېلىۋاتقان سەلەپىيلەر مۇسۇلمان مەملىكەتلىرىدە تېز سۈرئەتتە كۈچىيىپ نوپۇز تىكلىدى. بۇنىڭدىن باشقا، ئەرەب جۇغراپىيەسىدىكى دىكتاتور ھاكىمىيەتلەرنىڭ بېسىم ۋە زۇلۇمىدىن قاچقان ئىسلامچى رەھبەرلەر ۋە ئاكادېمىكلار سەئۇدى ئەرەبىستاندىكى ئالىي مەكتەپلەردە ئىشقا ئېلىنىپ خىزمەت قىلىشىقا باشلىدى، ئىسلامچى رەھبەرلەر ۋە ئاكادېمىكلارنىڭ زور تۆھپىسى ئارقىسىدا ۋەھھابىيلىق ئۆزگىرىشكە قاراپ يۈزلەندى، بۇنىڭغا ئەگىشىپ سەلەپىيلىكمۇ جىھادنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويىدىغان ھەرىكەتكە ئايلاندى. شۇنىڭ بىلەن تىزگىنلەش تەس بولغان جىھادقا مەركەزلەشكەن بۇ يېڭى سەلەپىيلىكتىن ئەنئەنىۋى سەلەپىيلىك بىئارام بولۇشقا باشلىدى. دەرۋەقە، 1979-يىلدىكى قانلىق مەسجىدى ھەرەم ۋەقەسىنىڭ باش پىلانلىغۇچىسى جۇھەيمان ئەل-ئۇتەيبى ۋە ئەگەشكۈچىلىرى سەئۇدى ئەرەبىستان ھۆكۈمىتىنى كاپىرلار بىلەن تىل بىرىكتۈرۈش، تەبىئىي بايلىقلارنى ئەجنەبىيلەرگە سۇڭگۇتۇش، كاپىر ۋە مۇشرىكلارغا قارشى جىھاد چاقىرىقىغا توسقۇنلۇق قىلىش قاتارلىق قىلمىشلار بىلەن ئەيىبلەشتى. بۇ يېڭى سەلەپى ئېقىمىدىكىلەر ئۆزلىرىنى «خەلقئارا زىئونىست ۋە جاھانگىر غەرب دۆلەتلىرىگىلا قارشى چىقىپ قالماستىن، بۇ كۈچلەر بىلەن تىك بىرىكتۈرگەن شەخس، جەمئىيەت ۋە ھاكىمىيەتلەرگىمۇ قارشى ئاداققىچە جىھاد قىلىدىغان» سىياسىي ۋە قوراللىق كۈرەش چۈشەنچىسىنى قوبۇل قىلغانلىقىنى جاكارلاشتى. ئۇزۇن ئۆتمەيلا مۇسۇلمان دىيارلىرى مۇقىمسىزلىق ۋە قالايمىقانچىلىق باش كۆتۈرگەن ھەر رايوندا يېڭىچە سەلەپىيلىكنى ئېغىزدىن چۈشۈرمەيدىغان «جىھاد»چى گۇرۇھلارنىڭ ئوتتۇرىغا چىقىشىغا شاھىت بولدى. بۇنىڭ تۇنجى مىسالى سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ ئافغانىستاننى ئىشغال قىلىشىدىن كېيىن كۆرۈلدى.
ئافغانىستاننى ئىشغالىيەتتىن قۇتۇلدۇرۇش مەقسىتىدە ئېلىپ بېرىلغان كۈرەشكە قاتنىشىش ئۈچۈن دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىن  ئافغانىستانغا كەلگەن جىھادچى گۇرۇھلار چۈشەنچە ۋە ئارزۇ-خىياللار نۇقتىسىدىن ئوخشاش بولمىسىمۇ، دۈشمەننىڭ كىملىكى ۋە كۈرەشنىڭ ماھىيىتى جەھەتتە ئوخشاش پىكىرگە ئىگە ئىدى. بۇ ئەھۋال دەل ئۇرۇش مەزگىلدە بۇ جىھادچى گۇرۇھلار ئوتتۇرىسىدىكى ئىختىلاپلارنى ۋاقتىنچە كۈنتەرتىپكە ئېلىپ كەلمەي ئىتتىپاق ياشىشىغا زېمىن تەييارلاپ بەردى، لېكىن ئۇرۇش تۈگىگەندىن كېيىن، ئەينى ۋاقىتتا «قېرىنداش»بولغان بۇ جىھادچى گۇرۇھلار  بىر-بىرلىرىنى كاپىر ئېلان  قىلىپ قېنىنى تۆكۈشنى ھالال دەپ قاراشتى ۋە  ئېغىر ئاشقۇنلۇقلارنى سادىر قىلىشتى. ئافغانىستاندىكى ئۇرۇش ئاخىرلاشقاندىن كېيىن مول ئۇرۇش تەجرىبىسىگە ئىگە بولغان جىھادچى گۇرۇھلار، ئۆز دۆلىتىگە قايتىپ كېتىشتە تولىمۇ قىينالدى. نەتىجىدە، ئىدىيە جەھەتتىن تولىمۇ قاتمال لېكىن مول ئۇرۇش تەجرىبىسىگە ئىگە بولغان تىزگىنسىز بۇ كۈچلەر دۇنيانىڭ دىققىتىنى جەلپ قىلىشقا باشلىدى. بولۇپمۇ 11-سېنتەبىر ۋەقەسىدىن كېيىن دۇنيانىڭ ئەڭ قىزىق نۇقتىسىغا ئايلاندى. بۇ سەۋەبتىن جىھادچى سەلەپى ھەرىكەتلەرنىڭ زېھنىي ۋە چۈشەنچە قۇرۇلمىسى ئۈستىدە ئەتراپلىق ئانالىز ئېلىپ بېرىش تولىمۇ زۆرۈردۇر.
ئومۇمىي جەھەتتىن سەلەپىيلەرنىڭ كونكرېت جەھەتتىن يېڭىچە سەلەپى (جىھادچى)لەرنىڭ زېھىن ۋە چۈشەنچىسىنىڭ ئىسلامدا كۆزدە تۇتۇلىدىغان ئىمان ۋە ئەقىدە بىلەن بىۋاسىتە مۇناسىۋىتى بارلىقىنى كېسىپ ئېيتالمايمىز. بۇ گۇرۇھلارنىڭ كېيىنكى 30 يىل ئىچىدە سادىر قىلغان ئاشقۇن قىلمىشلىرىنىڭ قۇربانىغا ئايلىنىپ كەتكەنلەر ۋە سەۋەب بولغان ئۆلۈملەرنىڭ %80نىڭ مۇسۇلمان ئىكەنلىكىنى نەزەرگە ئالغىنىمىزدا، بۇ گۇرۇھلارنى ناھايىتى سوغۇققانلىق بىلەن ئۆز مۇسۇلمان قېرىنداشلىرىنىڭ قېنىنى تۆكۈشكە ئۈندىگەن ئېتىقاد دىنامىكلىرى ئۈستىدە چوقۇم ئەتراپلىق ئىزدىنىشكە ئەرزىيدۇ. بۇ ھەرىكەتلەر نۇرغۇن جەھەتتىن كىلاسسىك سەلەپىيلىكتىن پەرقلەنسىمۇ مەيلى كىلاسسىك سەلەپىيلىك بولسۇن مەيلى يېڭىچە سەلەپىيلىك ئېقىمى بولسۇن، ئىككىسى ئوتتۇرىسىدا بەزى ئورتاق نۇقتىلار مەۋجۇت. ئىسلامنى نوقۇل جىسمانىي جىھاد دائىرىسىدە ئىزاھلايدىغان بۇ ئېقىملارنىڭ ئىدىيەۋى ئاساسىي مۇھاكىمە قىلىنغىنىدا، بۇ ئېقىملارنىڭ نوقۇل جىسمانىي جىھادقا بۇنچىۋالا ئېسىلىۋېلىشىغا ئىلھام بولغان ئامىلنىڭ ئېتىقاد ۋە ئېتىقاد خاراكتېرلىك نەرسىلەر ئىكەنلىكىنى يەكۈنلەپ چىقىش تەس بولمىسا كېرەك. ئۇلارنىڭ قارىشىچە ئىمان تەستىق، ئىقرار ۋە ئەمەلدىن تەشكىل تاپىدۇ. ئاللاھنىڭ زاتى توغرۇلۇق قۇرئان ۋە ھەدىسلەردە نىسبەت قىلىنغان بارلىق بايانلارنى تەپسىر قىلماستىن شۇ پېتى قوبۇل قىلىپ ئىمان ئېيتىش كېرەك. ئۇلارنىڭ قارىشىچە، تەۋھىد رۇبۇبىيەت، ئۇلۇھىيەت ۋە ئەمەللەر بىلەن بىر گەۋدىلەشكەندۇر. بىر مۇسۇلمان بۇلارنىڭ ھەممىسىنى بىردەك قوبۇل قىلىشى كېرەك. بۇلاردىن بىرىگە سەل قارىغان بىرسى شېرىك قىلغان بولىدۇ، نەتىجىدە كاپىر بولىدۇ ۋە تەكفىر قىلىنىدۇ. چوڭ گۇناھلارنى قىلىشمۇ ئىنساننى كۇپۇرلۇققا ئاپىرىدۇ. كۇپۇر ۋە شېرىكقا كۆز يۇمۇشقا قەتئىي بولمايدۇ، بۇ ئىككى گۇناھ قەتئىي كەچۈرۈلمەيدۇ، بىر  مۇسۇلمان بۇ گۇناھلار سادىر قىلىپ سالسا ئۇ توغرۇلۇق بېرىلىدىغان ھۆكۈم ئاللاھقا ھاۋالە قىلىنمايدۇ، بەلكى بىۋاسىتە بۇ دۇنيادىلا ھۆكۈم بېرىلىپ جازاسى بېرىلىدۇ.