2020- يىلىدا دۇنيا ۋەزىيىتى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

كىشى بېشى يىللىق كىرىمى: 11610 دوللار.
پۇل پاخاللىقى: % 1.6
2020- يىلىدا كانادا
كانادا تاشقى سىياسىتىدىكى ئەڭ مۇھىم ئىشلاردىن بىرى مىڭ ۋەنجۇ سەۋەبلىك بۇزۇلغان خىتاي بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى ئوڭشاش. خىتاي كانادانىڭ Canola ماركسىنى چەكلىدى. يەنە كانادانى «ئاق ئىرقچى ئامېرىكىنىڭ يانداقچى دۆلىتى» دەپ ئەيىبلىدى.
لىكىن كانادا كونسىرۋاتىپلىرى ئامېرىكنىڭ خىتايغا قارىتا باشلاتقان سودا جېڭىنى قوللايدۇ. يەنە كېلىپ %90 كانادالىق خىتاي دۆلىتىگە قارىتا سەلبىي قاراشتا. خىتاي بىلەن ئۆزلىرىنى ئوخشىمايدىغان دۇنيا دەپ قارايدۇ ، بولۇپمۇ كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىدە. شۇڭا ئامېرىكا تەرەپتە تۇرۇشنى قوللايدۇ.
ئەمما لىبېراللار خىتايدىن مۇناسىۋىتىنى تېخى ئۈزمىدى. ئۇلارنىڭ خىتەي بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى ئەسلىگە كەلتۈرگۈسى بار، خىتاينىڭمۇ شۇنداق. ھازىرقى پىرزدىنتىنىڭ دادىسى 70-يىللاردا قارشلىقلارغا قارىماي قىزىل ھاكىمىيەت بىلەن مۇناسىۋەت ئورناتقان ئىدى. ئو يەنە كانادانى ناھايىتى يوغان پىلنىڭ يېنىدا ئۇخلايدىغان چاشقان، پىل بىرلا يۇملىسا چاشقان يەنچىلىپ كېتىدۇ، دېگەن ئىدى. ئۇنىڭ ئوغلى ، ھازىرقى پىزدىنىت Justin Trudeau بولسا ، كانادا ھازىر خەلقئارالىق مۇناسىۋەتلەردە پىشىپ يىتلدى ، كۈچلۈك دۆلەتلەر بىلەن نورمال مۇناسىۋەت ئورنىتىش ئىقتىدارىغا ئىگە، دېدى. ئو بەلكىم ئەجدىھا بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى تەڭشەشتە «كۆيمەيدىغان پەلەي» كىيىشنى ئويلىشى مۇمكىن.
كانادا ئىقتىسادىنىڭ ئېشىشى: %1.7
كىشى بېشى يىللىق كىرىمى: 48210 دوللار
پۇل پاخاللىقى : %1.9
2020- يىلدا ئافغانىستان
تىرامىپ 2020- يىلىدىكى سايلامغىچە ئافغانىستان ئۇرۇشىنى ئاخىرلاشتۇرۇپ قوشۇن چىكىندۈردىغانلىقىنى جاكارلايدۇ.
تىرامىپ ھۆكۈمىتىنىڭ ئەلچىسى ، ئافغانستان ئوۇشتىدىن بولغان ئامېرىكىلىق دىپلومات زالماي خالىزار 2019- يىلى ۋاشىنگىتون، دوھا ۋە كابۇللاردا قاتناپ يۈرۈپ تالىبان بىلەن سۆھبەت ئۆتكۈزدى. 9- ئايدىكى كىلشمنامىگە ئاساسەن ئامېرىكا ئۆزىنىڭ ئىستخبارات ۋە ئەلچىخانا خادىملىرىنى قوغدىغۇدەكلا ئەسكەرلەرنى قالدۇرۇپ قويۇپ، قالغان ئەسلەرلىرىنى چېكىندۈرۈپ چىقىپ كېتىدىغانغا، تالىباننىڭمۇ ئافغانىستان ھۆكۈمىتى بىلەن سۆھبەتلىشىپ ، ئافغانىستان تېررىتورىيىسى ئىچىدە تېرورلوق تەشكىلاتلىرىنى تۇرغۇزماسلىق ھەققىدە ئورتاق تونۇشقا كەلگەن ئىدى. ئەمما تالىبان كابولدا پارتلىتىش ئېلىپ باردى ۋە بۇ پارتلاشتا خەلق ۋە ئامېرىكا ئەسكەرلىرىدىن بىر قانچىسى ئۆلدى. شۇڭا تىرامىپ 9/11 ئالدىدا ئەسكەر چېكىندۈرۈش قارارىدىن يېنۋالغان ئىدى. ئەسلىدە 2019- يىلىدا ئامېرىكا ۋە ئافغانىستان ھۆكۈمىتى ئۆلتۈرگەن ئادەم سانى تالىبانلاردىن كۆپ ئىدى.
2020-يىلى زالماينىڭ تىرىشچانلىقى بىلەن ئامېرىكا تالىبان بىلەن كۆرۈشۈپ قوشۇن چېكىندۈرۈپ چىقىپ كېتىشى مۇمكىن. ئەمما بۇ ۋاقىتتىكى كۈچ بوشلۇقىدىن پايدىلانغان تالىبان ھۆكۈمەتكە قارشى ئومۇميۈزلۈك ئۇرۇشقا ئۆتسە يېڭى قالايمىقانچىلىق ۋەزىيەت باشلىنىشى مۇمكىن.
2020- يىلىدا خۇاۋىي
ئامېرىكىنىڭ قارا تىزملىككە كىرگۈزىشى بىلەن خۇۋاۋىينىڭ « دۇنيانى ئۆزگەرتىش » پىلانى ئاستىلايدۇ. خۇاۋىي 5G ئۈچۈن 46 مىليارد دوللار پۇل خەجلىگەن بولۇپ 2020- يىلنىڭ ئاخىرىغىچە خىتاي مىقياسىدا جەمئىي 1.5 مىليون 5G پونكىتى قۇرۇشنى پىلانلىماقتا. 2020- يىلىدىكى Verizon شىركتى %75 تىلفۇنىنى 5G لىق ئىقتدارغا ئىگە شەكىلدە ئىشلەپ چىقارماقچى. 5G دەسلەپتە قىيىن بولىدۇ. لېكىن بۇ قىينچىلىقلاردىن غالىپ كېلىنگەندە يىلدا 3.9 تىرىليۇندىن 11.1 تىرىليون دوولارغىچە ئىقتسادىي قىممەت يارىتىدۇ.
خۇاۋىينى چەكلىگەن ياكى چەكلەشنى ئويلىشىۋاتقان دۆلەتلەر ئامېرىكا باشچقدىكى «بەش كۆز» ئىتتىپاقى، ياپۇنىيە، كورىيە، تەيۋەن، ۋېيتنام، گىرمانىيە، پولشا ۋە ئىسرائلىيە قاتارلىق دۆلەتلەر بولۇپ بڭ دۆلەتلەر خۇاۋىينى ئىشلەتمىسە قىممەت بولغان Nokia, Ericsson, Samsung قاتارلىقلارنىڭ 5G تېخنىكىسىنى ئىشلىتىشكە مەجبۇر بولىدۇ. يېقىندا Ericsson تىكساستا 2020- يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە ئامېرىكىنىڭ تەلىپىگە چۈشىدىغان 5G تېخنىكا بازىسىدىن بىرنى قۇرۇپ بەرمەكچى.
لېكىن خۇاۋىينىڭ بۇ ساھەدە ھەممىسىدىن ئىلغار. خىتاي شىركەتلىرى پۈتۈن 5G غا مۇناسىۋەتلىك پاتېنتلارنىڭ 33% نى ئېلىپ بولغان ۋە بۇنىڭ ئىچىدە پەقەت خۇاۋىينىڭ ئالغىنى %15 تىن ئىبارەت. بۇنىڭ ئۈستىگە خۇاۋىي ئەرزان . شۇنىڭ بىلەن دۇنيا ئىككىگە ئايرىلىشقا باشلايدۇ. خەلقئارلىق شىركەتلەر مەسىلەن بىر تارمىقى خىتايدا يەنە بىرى ئامېرىكىدا بولغانلىرى ئۇچۇر يەتكۈزۈش جەھەتلەردە زور قىينچلىقلارغا ئۇچرايدۇ.
2020- يىلدا خىتاينىڭ دۇنيا ساياھەت سېكتوردىكى ئورنى
7 يىلدىن بېرى خىتاي دۇنيانى ئەڭ كۆپ ساياھەتچىلەر بىلەن تەمىنلىگەن ۋە ئەڭ كۆپ نەرسە سېتىۋالغان دۆلەت بولۇپ كەلمەكتە. 2018- يىلىدا 149.7 مىليون خىتاي ساياھەت قىلغان. 2020- يىلىدا %20 خىتايغا پاسپورت بېجىرىلىپ بېرىلىدۇ .
دۇنيا ساياھەت كىرىمنىڭ %21 ى خىتاي ساياھەتچىلەردىن كەلمەكتە. خىتايدا گۇرۇپقا قېتىلماي يالغۇز ساياھەت قىلدىغانلارنىڭ سانى %10 ئاشقان.
بۇنىڭدىن باشقا شى جىنپىڭ 2050- يىلى دۇنيا لوڭقىسى پۇتبول مۇسابىقىسىگە ساھىبخانىلىق قىلىپ چېمپيون بولۇش پىلانىنى ئوتتۇرىغا قويدى ۋە بۇنىڭ ئۈچۈن مىڭىزى پۇتبول يەسلىسى نامىدا 10 يەسلى بەرپا قىلىش پىلانى بار. ھەرقانداق يەسلى 3 يىللىق پىلان بىلەن كېلىپ ھۆكۈمەتنى قايىل قىلالىسا ئىقتسادىي ياردەمگە ئېرىشىدۇ .