ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇش ئىستراتېگىيەسى: ئامېرىكا تاشقى سىياسىتىنىڭ ئۈستۈنلۈك دەۋرىدىن كېيىنكى يۆنىلىشى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇرۇشنى ئاخىرلاشتۇرۇشقا ئىنتىلىش ئارقىلىق، ترامپ ھۆكۈمىتى ياۋروپا دۆلەتلىرىنىڭ ئۆزلىرى باشقۇرالايدىغان بىر كەلگۈسىنى يارىتىشقا تىرىشماقتا. ئامېرىكانىڭ ھەربىي مەۋجۇتلۇقىنىڭ ئازىيىشى ياۋروپانى رۇسىيەنىڭ چېگراسىغا يېقىن يەرلەردىكى يادرولۇق مەنپەئەتلىرىنى ئەمەلىيەتتە ئېتىراپ قىلىشقا، ئۇكرائىنانى شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ سىرتىدا قالدۇرۇشقا مەجبۇرلايدۇ. بۇ بەلكىم ياۋروپا بىلەن رۇسىيە ئوتتۇرىسىدىكى توقۇنۇش مەنبەسىنى ئازايتىشى مۇمكىن. ئەگەر ياۋروپا دۆلەتلىرى كۈچلۈك مۇداپىئە قۇرۇلمىسىنى بەرپا قىلىش ئۈچۈن يېتەرلىك مالىيە ۋە سىياسىي بايلىق سەرپ قىلسا، ئۇلار ھەتتا رۇسىيە ئۇكرائىنادىكى غەلىبىسىدىن جاسارەتلەنگەن ۋە ئامېرىكا چېكىنگەن ئەھۋالدىمۇ، كەلگۈسىدىكى رۇسىيە تاجاۋۇزچىلىقىنى توسۇپ قالالايدۇ.
ئالغا ئىلگىرىلەش ۋە جاۋابسىز سوئاللار
«ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇش» ئىستراتېگىيەسى پەقەت ياۋروپالىق ئىتتىپاقداشلارنىڭلا ئەمەس، بەلكى ئامېرىكانىڭ ئۆزىدىكى «يەرشارىۋىي رەھبەرلىك» نى تەشەببۇس قىلغۇچىلارنىڭمۇ قاتتىق تەنقىدىگە ئۇچرىدى. ئامېرىكادىكى بۇ تەنقىدچىلەر، ھەربىي جەھەتتە كۈچلۈك، كەڭ ئىتتىپاقداشلار تورىغا ئىگە ئامېرىكانىڭ يەرشارى سىياسىتىدە مۇھىم، تىنچلاندۇرغۇچى رول ئوينايدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. ئۇلارنىڭ قارىشىچە، ئامېرىكا يەنىلا دۇنيادىكى ئەڭ كۈچلۈك دۆلەت بولۇش سۈپىتى بىلەن، بىرلا ۋاقىتتا كۆپلىگەن رايونلارنى قوغداشقا يېتەرلىك ئىقتىسادىي ۋە ھەربىي كۈچكە ئىگە. بەزىلەر ھەتتا خىتاينىڭ تەھدىتىنى كىچىكلىتىپ، ئۇنىڭ كۈچىنىڭ مۇبالىغە قىلىنغانلىقىنى، خىتاينىڭ ئۆزى ئېغىر دېموگرافىيەلىك ۋە ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقلارغا دۇچ كېلىۋاتقانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. كونسېرۋاتىپ سىياسەتچى مىچ مەككوننېل (Mitch McConnell) بۇ ئىستراتېگىيەنى «دۈشمەنلىرىمىزنى جاسارەتلەندۈرىدىغان، ئامېرىكا بىلەن ئىتتىپاقداشلىرى ئارىسىغا بۆلگۈنچىلىك سالىدىغان گېئوستراتېگىيەلىك ئۆزىنى-ئۆزى زەخىملەندۈرۈش» دەپ ئەيىبلىگەن.
بۇ ئىستراتېگىيە ئېلىپ كېلىدىغان ئەڭ چوڭ خەتەر يادرو قوراللىرىنىڭ كېڭىيىپ كېتىش ئېھتىماللىقىدۇر. ئامېرىكانىڭ ياۋروپادىن ئارىلىق ساقلاشقا ئۇرۇنۇشى شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ يادرو ئورتاقلىشىش پىلانىنىڭ ئىشەنچلىكلىكىگە قارىتا گۇمان پەيدا قىلدى. ئەگەر ياۋروپا دۆلەتلىرى ئامېرىكانىڭ يادرو كۈنلۈكىگە ئىشەنمەيدىغان بولۇپ قالسا، ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ بىرلەشمە يادرو كۈچىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشى ياكى گېرمانىيە، پولشا قاتارلىق دۆلەتلەر مۇستەقىل يادرو قوراللىرىغا ئېرىشىشكە ئۇرۇنۇشى مۇمكىن. ئاپتورلار بۇنى «ئېچىنىشلىق» لېكىن «قېچىپ قۇتۇلغىلى بولمايدىغان» بىر ئاقىۋەت دەپ قارايدۇ، چۈنكى دۇنيانىڭ بىخەتەرلىكىنى ئامېرىكانىڭ يالغۇز ئۆزى باشقۇرۇش ئىستراتېگىيەسى ئەمدى رېئاللىققا ئۇيغۇن كەلمەيدۇ.
بۇ ئىستراتېگىيە يەنە بىر قانچە ھەل قىلىشقا تېگىشلىك زىددىيەتلەرنىمۇ پەيدا قىلىدۇ. بىرىنچىدىن، بۇ ئىستراتېگىيە ياۋروپادىكى «ھەقسىز پايدىلىنىش» مەسىلىسىنى ھەل قىلغان بىلەن، ئاسىيادا ئوخشاش مەسىلىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ئامېرىكا خىتاينىڭ كۈچىيىشىنى باشقۇرۇشنى ئۆزىنىڭ ئەڭ مۇھىم دۆلەت بىخەتەرلىك مەسىلىسى دەپ ئېلان قىلغان ئەھۋالدا، ئاسىيادىكى ئىتتىپاقداشلىرىنى خىتايغا قارشى تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاشقا ياردەم بېرىشكە قايىل قىلىش تەس. ئىككىنچىدىن، بۇ ئىستراتېگىيە خىتايغا قارىتا ھەددىدىن زىيادە قارشىلىشىشچان. مەسىلەن، تەيۋەن مەسىلىسىدە قەتئىي قىزىل سىزىق سىزىش ئىككى دۆلەتنى توقۇنۇش يولىغا سېلىپ قويۇشى مۇمكىن. ئۈچىنچىدىن، بۇ ئىستراتېگىيە مەنبە چەكلىمىسىنى چىقىش قىلغان بولسىمۇ، ئەمەلىيەتتە بۇ بېسىمنى يېنىكلەتمىدى. ترامپ ھۆكۈمىتى تەلەپ قىلغان دۆلەت مۇداپىئە خامچوتى ئىلگىرىكى ھۆكۈمەتلەردىن چوڭ بولمىسا كىچىك ئەمەس. ئەگەر ئامېرىكا خىتاي بىلەن چوڭ كۆلەملىك ئۇرۇشقا كىرسە، خىراجەت تېخىمۇ ئېشىپ كېتىدۇ. ئاپتورلار بۇ مەسىلىلەرنى ھەل قىلىش ئۈچۈن، كەلگۈسىدىكى ئىستراتېگىيەچىلەرنىڭ بۇ ئىستراتېگىيەنىڭ ئەڭ رادىكال نۇسخىسىنى قوبۇل قىلماي، بەلكى تەيۋەن قاتارلىق مەسىلىلەردە قىزىل سىزىقنى قەيەردە سىزىش، خىتايغا قارشى تۇرۇشتا قانداق ھەربىي ھالەتنى قوللىنىش كېرەكلىكى ھەققىدە مۇنازىرە قىلىش ئارقىلىق، تېخىمۇ مۆتىدىل، تەننەرخى تۆۋەن بولغان تاللاشلارنى ئويلىشىشى كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ.
كەينىگە قايتىش مۇمكىن ئەمەس
ماقالىنىڭ ئاخىرقى قىسمىدا، ئاپتورلار ئامېرىكا تاشقى سىياسىتىدىكى بۇ ئۆزگىرىشنىڭ قايتقىلى بولمايدىغان بىر يۈزلىنىش ئىكەنلىكى خۇلاسىسىنى چىقىرىدۇ. «يەرشارىۋىي رەھبەرلىك» ئىستراتېگىيەسىنى قوللىغۇچىلار، بولۇپمۇ ياۋروپادىكىلەر، ھازىرقى ۋەزىيەتنى پەقەت بىر ۋاقىتلىق ھادىسە دەپ ئۈمىد قىلىشى مۇمكىن. لېكىن ئۇلار ئۈمىدسىزلىنىشى مۇمكىن. چۈنكى، «ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇش» ئىستراتېگىيەسىنىڭ ئۇرۇقى ئۇزۇن زامان ئىلگىرى تېرىلغان. ئوباما ھۆكۈمىتىدىن تارتىپ، بارلىق ئامېرىكا پىرېزىدېنتلىرى ئامېرىكانىڭ ھەربىي كۈچىنى ئاسىياغا يۆتكەشنىڭ زۆرۈرلۈكىنى تونۇپ يەتكەن ۋە شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىدىكى ئىتتىپاقداشلىرىنىڭ ئۆز مۇداپىئەسى ئۈچۈن تېخىمۇ كۆپ مەسئۇلىيەتنى ئۈستىگە ئېلىشىنى ئۈمىد قىلغان. لېكىن ھېچقانداق ئىلگىرىكى ھۆكۈمەت بۇ زۆرۈر ئۆزگىرىشلەرنى قىلىش ئۈچۈن سىياسىي بەدەل تۆلەشكە رازى بولمىغان. ھازىر، ترامپنىڭ ئىككىنچى نۆۋەتلىك ھۆكۈمىتى بۇ «يېپىشقاق لېنتىنى يىرتىپ تاشلىماقتا».