Uyghur-Corpus/Uyghur-Corpus huggingface dataset:
«قۇتادغۇ بىلىك»نى ئىسلامىزم جەھەتتىن تەھلىل قىلىشنىڭ زۆرۈرىيىتى ھەققىدە بىر ئىككى سۆز
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

نۇرئەھمەت قۇربان*
قىسقىچە مەزمۇنى:  تۈرك ئىسلام ئەدەبىياتنىڭ ئەڭ مۇكەممەل نەمۇنىلىرىدىن بىرى دەپ قوبۇل قىلىنغان قۇتادغۇ بىلىكنى تەتقىق قىلغاندا، بۇ ئەسەر يېزىلغان دەۋرىنىڭ ئالاھىدىلىكى، مۇئەللىپ يېتىشكەن مۇھىت ۋە ئەسەرنىڭ مۇھتەۋاسى قاتارلىق بىر قاتار ئېلېمېنتلار نەزەردە تۇتۇلغاندا مەزكۇر ئەسەرنى دىنىي جەھەتتىن تەتقىق قىلىشنىڭ نەقەدەر زۆرۈر ئىكەنلىكى مەلۇم بولىدۇ. ئەسەرنى بىر پۈتۈنلۈك نۇقتىسىدىن قاراپ باشتىن ئاخىرىغىچە ئوقۇپ چىققان ۋاقىتتا يۇقىرىدىكى قاراشنىڭ ئورۇنلۇق بولۇپ بولمىغانلىقى تېخىمۇ ئېنىق نامايان بولىدۇ. ۋەتىنىمىز شەرقىي تۈركىستاندا ۋە تۈركىيەدە، شۇنداقلا باشقا ئەللەردە بۇ ئەسەر خىلمۇخىل نۇقتىلاردىن تەتقىق قىلىندى. ھەر تەتقىقاتچى ئەسەرنى ئۆزىنىڭ دۇنيا قارىشىنى مەركەز قىلغان ھالدا يېڭىدىن شەكىللەندۈرۈپ تەپسىر قىلدى. ئەمما ئۇنىڭ ئىسلامىي كۈلتۈر شارائىتىدا يېزىلغان، ئىسلام دىنىنىڭ رېئال مەسىلىلىرىنى ئەتراپلىق ھالدا ئۆزىدە مۇجەسسەملەشتۈرگەن ئېنسىكلوپېدىيەلىك تەرىپى كۆپىنچە ھاللاردا ئۇنتۇلۇپ قالدى. ۋاھالەنكى بىر ئەسەرگە پارچىلار ئۈستىدىن باھا بەرگەندە مۇئەللىپنىڭ مەقسىتىدىن چەتنەپ كېتىشكە ئېلىپ بارىدىغانلىقى ئىلىم ئەربابى قوبۇل قىلغان بىر مەسىلە.
ھەممىدىن ئاۋۋال قۇتادغۇ بىلىكنىڭ ئىسلامىي بىر مۇھىتتا، مۇسۇلمان بىر مۇتەپەككۇر تەرىپىدىن قەلەمگە ئېلىنىپ يەنە مۇسۇلمان بىر ھۆكۈمدار (تاۋغاچ ئۇلۇغ بۇغرا قاراخان يەنى ئەبۇ ئەلى ئىبنى سۇلايمان ئارسلانخان)غا تەقدىم قىلىنغانلىقىنى ئۇنتۇماسلىق كېرەك. شۇنىڭ ئۈچۈن بۇ ئەسەرگە باھا بەرگەندە مانا مۇشۇنداق بىر شارائىتنى كۆزدىن قاچۇرۇپ قويمىغان ياخشى. ھەرقانداق بىر ئەسەرنى تەتقىق قىلغان مۇئەللىپنىڭ تەپەككۇر دۇنياسىدا تۇرۇپ چۈشىنىشكە توغرا كېلىدۇ. مەن بۇ قىسقىغىنا تەتقىقاتىمدا بىرقانچە پاراگرافلىق مەلۇمات بىلەن قۇتادغۇ بىلىكنىڭ دىنىي جەھەتتىكى ئەھمىيىتىنى ئەسلىتىپ ئۆتۈشكە تىرىشىمەن. ئەپسۇسكى شەرقىي تۈركىستان زىيالىيلىرى بولۇپمۇ دىنىي ئۆلىما تەبىقىسى بۇ ئەسەردىكى قىممەتلىك جەۋھەرلەرنى تېخىچە بايقىيالمىغانلىقىغا شاھىتمىز. لېكىن مۇشۇنداق بىر قانچە بەتلىك بىر يازما بىلەن ئەسەرنىڭ دىنىي تەرىپىنى ھەقىقىي مەنىدە يورۇتۇپ بېرىش ئىمكانسىز. شۇڭا بۇ يەردە تەپسىلىي مەلۇمات بېرەلمەيدىغانلىقىمنى ياكى بۇنداق بىر مۇددىئايىمنىڭ يوقلىقىنى ئوقۇرمەنلەرگە باشتا بىلدۈرۈپ قويماقچىمەن.
ماقالىنىڭ تولۇق مەزمۇنىنى تۆۋەندىكى ھۆججەتتىن كۆرۈڭ.
ئىرقىي قىرغىنچىلىقنىڭ پىسخولوگىيەسى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

رافائېل لېمكىن بىر قېتىم مۇنداق دېگەنىدى: «ئىرقىي قىرغىنچىلىق ئۇرۇش ئەمەس! ئۇ ئۇرۇشتىنمۇ خەتەرلىك». بۇ سۆزدىن ئىرقىي قىرغىنچىلىقنىڭ بىر جەمئىيەتكە، بىر دۆلەتكە ۋە ئەڭ مۇھىمى كىشىلەرگە قانچىلىك چوڭقۇر تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى چۈشىنىۋېلىشقا بولىدۇ. ئىرقىي قىرغىنچىلىق ۋەقەسىنىڭ پىسخىكىلىق جاراھىتى قۇربانلارنى ئۇزۇن كۈنلەر داۋامىدا ئازابلايدۇ. ئەمما، قۇربانلارغا ئوخشاشلا، جىنايەت سادىر قىلغۇچىلارمۇ ئىرقىي قىرغىنچىلىق ۋەقەسىدە مۇھىم رول ئوينايدۇ. جىنايەت سادىر قىلغۇچىلارنىڭ ئۆز جىنايەتلىرىنى ئېتىراپ قىلغاندا خاتىرجەم ۋە سالماق بولۇشى ئالىملار ۋە تارىخچىلارنى ھەيران قالدۇردى. بۇنداق قىلمىش مۇتەخەسسىسلەرنى جىنايەت سادىر قىلغۇچىلارنىڭ پىسخولوگىيەسى ھەققىدە چوڭقۇر ئويلىنىشقا ۋە مۇزاكىرە قىلىشقا ئۈندىدى. ئۇلار قانداق پىسخولوگىيەلىك ئامىللار جىنايەت سادىر قىلغۇچى  كاتتىباشلارنى گۇناھسىز كىشىلەرنى پىلانلىق ھالدا يوقىتىش مەقسىتىدە ئۆلتۈرۈشكە ئىتتىرىدىغانلىقىنى چۈشىنىشكە تىرىشتى.
ئىرقىي قىرغىنچىلىقنى تولۇق چۈشىنىش ئۈچۈن پەقەت شۇ ۋەقەنىڭ يىلتىزىنى تەكشۈرۈشنىڭلا ئۆزى يېتەرلىك ئەمەس. جىنايەت سادىر قىلغۇچىلارنىڭ پىسخولوگىيەسى ۋە بۇ ھەرىكەتلەرنى چەكلەيدىغانلارنىڭ روھىي ھالىتىمۇ ئىرقىي قىرغىنچىلىق تەتقىقاتىغا زور تۆھپە قوشىدۇ. نۇرغۇن ئىرقىي قىرغىنچىلىق ئانالىزچىلىرى دەل پىسخولوگ ۋە پىسخىك كېسەللىكلىرى دوختۇرىدۇر. ئۇلار كۆپلىگەن ئىرقىي قىرغىنچىلىق ۋەقەلىرىنى ۋە ئۇلارنىڭ كەينىدىكى ئاساسلىق رەھبەرلەرنى تەتقىق قىلغاندىن كېيىن، ئۇلارنى نورمال ئىنساندىن پەرقلەندۈرىدىغان ھەرقانداق چوڭ غەيرىي نورمال پىسخولوگىيەلىك ئامىللارنى بايقىيالمىدى. ئەمما ئۇلار جىنايەت سادىر قىلغۇچىلارنى ۋەھشىي ھەرىكەتلەرنى قىلىشقا ياكى بۇيرۇق بېرىشكە تۈرتكە بولىدىغان بەزى ئامىللارنى ئېنىقلاپ چىقتى.
داۋامىنى بۇ يەردىن كۆرۈڭ:View Fullscreen
خەلقئارا ۋەزىيەت: ئۇچۇر ۋە تەۋسىيەلەر 6-سان
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

خەلقئارا ۋەزىيەت: ئۇچۇر ۋە تەۋسىيەلەر 6-سان
تەييارلىغۇچىلار: نىجات تۇرغۇن، م.تەڭرىقۇت ۋە مەمەتئېلى
تەھرىرلەر: ئابدۇرەھىم دۆلەت ۋە پاسىبان
جون تايلور گاتتوغا كۆرە ئۇقۇمۇشلۇق كىشى قانداق بولۇشى كېرەك؟ (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

تۇغۇلۇشنىڭ تىلسىمى بىلەن باشلانغان ھاياجان بەخش ئەتكۈچى سەپەرنىڭ ئاخىرقى نۇقتىسى بولغان ئۆلۈمنىمۇ ئەتراپلىق ھالدا تەتقىق قىلىشىمىز كېرەك. ئۆمۈرنىڭ قىسقا ئىكەنلىكىگە مۇناسىۋەت ساپ ئىدراك ھاسىل بولماستىن، ھەرقانداق شەيئى كىشىگە مەنىسىز تۇيۇلىدۇ. ئەگەر بىز ئەبەدىي ياشايدىغان بولساق ئىدۇق، ئەنە شۇ چاغدا ھەرقانداق تاللىشىمىزنىڭ ھېچقانداق ئەھمىيىتى بولمايتتى. چۈنكى قايتا – قايتا تاللاش ئۈچۈن چەكسىز پۇرسىتىمىز بولاتتى. ۋاقىتنىڭ مۇتلەق ھالدا چېكى بولىدۇ. ھەر تاللاش، باشقا بىر تاللاشنىڭ يولىنى توسىدۇ. مانا بۇ ھاياتقا، مەۋجۇدىيەتكە مەنا بېرىشىمىزگە تۈرۈتكە بولغان ھەقىقەت. بىز ئىدراك قىلىشقا تېگىشلىك بولغان ھەقىقەت شۇكى، ئۆلۈم بىلەن تەڭ تۇغۇلغان ئىنسانلارنىڭ كېيىنكى ئەۋلادلارغا، پەقەت بولمىغاندا ئۆزى ياشىغان ھالەتتىكى، ھەتتا مۇمكىن بولسا ئۇنىڭدىنمۇ ياخشى بىر دۇنيانى مىراس قىلدۇرۇش مەجبۇرىيىتى بار. بۇ ئۇلارنىڭ كېلەچەكتىكى ئەۋلادلار ئالدىدىكى بۇرچىدۇر.
تەييارلىغۇچى: مۇنىسە شىمشەك
تۈركچىدىن ئۇيغۇرچىلاشتۇرغۇچى: باتۇرجان
ياۋروپادىكى ئۇيغۇرلارنىڭ رەقەملىك بىخەتەرلىك كىرىزىسى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

Federal Intelligence Service FIS. (2025). Switzerland’s Security – Situation Report of the Federal Intelligence Service 2025. Bern: Federal Intelligence Service FIS. https://www.vbs.admin.ch/en/fis-switzerlands-security-2025
ئىنساننىڭ تەبىئىيتى ( فىترىتى ) ۋە ھۆرىيىتى ھەققىدە (13-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

Landolt, Hermann, ‚Ghazalî and ‘Religionswissenschaft’ Some Notes on the Mishkât al-Anwâr,‛ Asiatische Studien. Zeitschrift der Schweizer Gesellschaft für Asienkunde, 45 (1991): 19-72.
Mâturîdî, Te’vîlâtu’l-Kur’ân, İstanbul: Mizan Yay., 2008.
el-Mu’tik, Avvâd b. Abdullâh, el-Mu’tezile ve Usûluhum el-Hamse ve Mevkifu Ehli’s-Sunneti Minhâ, Riyad: 1996.
Subkî, Takiyyüddîn, Küllü mevlûdin mûledu ‘alâ’l-fıtrati, thk. M. S. Ebû Ammihî, Tanta: 1990.
Yavuz, Hilmi, İslam’ın Zihin Tarihi: Bir Müslüman Aydın’ın İslam Üzerine Düşünceleri, İstanbul: Timaş Yay., 2009.
رافائېل لەمكىن: مەدەنىيەت ۋە ئىرقى قىرغىنچىلىق ئۇقۇمى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

سـۆزنى رافائېـل لەمكىندىـن باشـلاش، ئىرقـى قىرغىنچىلىـق ئۇقۇمىنــى ئۈنۈملــۈك چۈشەندۈرۈشــنىڭ ياخشــى باشلىنىشــى بولالايــدۇ. ئــۇ »ئىرقــى قىرغىنچىلىــق-Genocide »ســۆزىنىڭ ئىجاتچىســى ۋە ئىرقــى قىرغىنچىلىــق چۈشەنچىســىنىڭ ئاتىسـى بولـۇش سـۈپىتى بىلـەن، ئۇنىـڭ تەرجىمىھالىمـۇ ئىرقـى قىرغىنچىلىـق ئۇقۇمـى بىلـەن دەۋرداشـلىق خاراكتېرىگـە ئىگـە. ئۇنىــڭ تەرجىمىھالــى بولســا بىــر قېتىملىــق قەھرىمانلىــق ئۇرۇشـىغا ئوخشـاش بولـۇپ، 1948 -يىلـى »بىرلەشـكەن دۆلەتلـەر تەشــكىالتىنىڭ ئىرقــى قىرغىنچىلىقنــى جــازالاش ۋە ئالدىنــى ئېلىــش نىزامنامىســى« نىــڭ يېزىلىشــى بىلــەن تېخىمــۇ مۇكەممەللەشــكەن، ھــەم شــۇنداقلا ئۇنىــڭ 1959-يىلىدىكــى قەھرىمانلارچــە ئۆلۈمىگىچــە بولغــان قــان، تــەر بىلــەن يۇغۇرۇلغان بىــر ھاياتنىــڭ كارتىنىســىدۇر. ئۇنىــڭ ئوبرازىنىــڭ غۇۋالىشىشــى بولســا ئۇنــى ھــەم ئۇنىــڭ مۇۋەپپەقىيەتلىرىنــى  قايتىدىــن قېزىشــنىڭ تەقەززاســىنى تېخىمــۇ كۈچەيتىۋەتتــى. ھازىــر مەخســۇس ئۇنىڭغــا قىزىققۇچىـلار خىزمــەت گۇرۇپپىســى ھــەم ئۇنىــڭ نامــى بىلــەن تەســىس قىلىنغــان كىتــاپ مۇكاپاتــى بــار. 2005-يىلــى پولشــا ئۆزىنىــڭ يوقىتىــپ قويغــان بــۇ ئوغلانىنـى ئەسـلەش ئۈچـۈن تاشـقى ئىشـلار مىنىسـتىرلىقىنىڭ يىغىـن زالىنـى لەمكىننـڭ نامـى بىلـەن ئاتىغـان، ھەمـدە ئۇنىـڭ ۋارشــاۋادىكى تۇرالغۇســىنىڭ رەسىمى چۈشــۈرۈلگەن خاتىــرە   تاختاينــى ئېســىپ قويغــان.
داۋامىنى بۇ يەردىن كۆرۈڭ:
يېڭى «مونرو تەلىماتى» ۋە ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ خىتاينىڭ لاتىن ئامېرىكاسىدىكى تەسىرىنى چەكلەش ئىستراتېگىيەسى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

شۇڭلاشقا، ئامېرىكىنىڭ خىتاينى چەكلەش ياكى سىقىپ چىقىرىش ئۈچۈن ئېلىپ بېرىۋاتقان تاجاۋۇزانە ئىلگىرىلەشلىرى، لاتىن ئامېرىكىسىنىڭ سىياسىي ۋە ئىقتىسادىي مۇقىملىقى بەدىلىگە كېلىشى مۇمكىن. بۇ يەردە بىر زىتلىق (پارادوكس) مەۋجۇت: ئەگەر ترامپ ھۆكۈمىتى «دونرو تەلىماتى» (ترامپ ۋە مونرو ئىسمىنىڭ بىرىكمىسى) دەپ ئاتىلىپ قالغان بۇ سىياسەتنى يولغا قويۇشتا قىسقا مۇددەتلىك غەلىبىنى ساقلاپ قالالىغان تەقدىردىمۇ، بۇ ئاخىرىدا «پىررىك غەلىبىسى» (ئېغىر بەدەل تۆلەپ ئېرىشكەن، ئەمەلىيەتتە مەغلۇبىيەتكە تەڭ غەلىبە) گە ئايلىنىپ قېلىشى مۇمكىن. چۈنكى رايوننىڭ مۇقىمسىزلىشىشى ئاخىرقى ھېسابتا، ئامېرىكىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك بايلىقلار ۋە مەنبەلەرنى ئۆز ئېھتىياجى ئۈچۈن كاپالەتلەندۈرۈش نىشانىغا زىيان يەتكۈزۈش ئېھتىمالىغا ناھايىتى يېقىن. يەنى خىتاينى قوغلاپ چىقىرىمەن دەپ، پۈتكۈل رايوننىڭ ئىقتىسادىي تەڭپۇڭلۇقىنى ۋەيران قىلىۋېتىش ئامېرىكىنىڭ ئۆز مەنپەئەتىگىمۇ ئۇيغۇن ئەمەس.
بۇ ئانالىزدىن شۇنى خۇلاسىلەشكە بولىدۇكى، ئامېرىكىنىڭ يېڭى «مونرو تەلىماتى» پەقەت تارىخىي بىر شوئارنىڭ قايتىلىنىشى بولماستىن، بەلكى كونكرېت ۋە قاتتىق قوللۇققا تايانغان بىر ئىستراتېگىيەلىك ھەرىكەتتۇر. ئۇنىڭ نىشانى خىتاينىڭ يەرشارىۋى تەسىر كۈچىنى، بولۇپمۇ ئامېرىكىنىڭ «ئارقا ھويلىسى» دەپ قارىلىدىغان رايونلاردىكى مەۋجۇتلۇقىنى يوقىتىشقا قارىتىلغان. ۋېنېزۇئېلادىكى نېفىت كونتروللۇقىنىڭ ئۆزگىرىشى، پاناما قانىلىدىكى پورت باشقۇرۇش ھوقۇقىنىڭ يۆتكىلىشى ۋە ئارگېنتىنادىكى لىتىي كانلىرىغا بولغان قىزىقىش، بۇلارنىڭ ھەممىسى بىرلا نۇقتىنى كۆرسىتىدۇ: كەلگۈسىدىكى خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر بايلىق ۋە ئەشيا ئوبوروتى لىنىيەلىرىنى كىم كونترول قىلىدۇ؟ دېگەن مەسىلە ئۈستىدە كەسكىنلىشىدۇ. خىتاينىڭ «بىر بەلۋاغ، بىر يول» قۇرۇلۇشى ئارقىلىق تىكلىگەن ئۇلى بىلەن ئامېرىكىنىڭ يېڭىچە مۇداخىلىسى ئوتتۇرىسىدىكى بۇ تىركىشىش، پەقەت ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى مەسىلە بولۇپلا قالماي، پۈتكۈل لاتىن ئامېرىكىسىنىڭ كەلگۈسى تەقدىرىنى بەلگىلەيدىغان ئامىلغا ئايلانماقتا.
مۇلاھىزىمىزنىڭ ئاخىرىدا شۇنى تەكىتلەش كېرەككى، ئامېرىكا مەركىزىي ئىستىخبارات ئىدارىسى (CIA) ۋە باشقا ئامېرىكا ئورگانلىرىنىڭ بۇ رايوندىكى پائالىيەتلىرىنىڭ كۈچىيىشى، خىتاينىڭمۇ ئۆزىنىڭ دىپلوماتىك ۋە ئىقتىسادىي قوراللىرىنى ئىشقا سېلىپ قايتۇرما زەربە بېرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. بۇ جەرياندا شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى قاتارلىق خىتاينىڭ «نازۇك نۇقتىسى» ھېسابلىنىدىغان تېمىلارنىڭ خەلقئارا سەھنىدە قانداق شەكىلدە تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىمۇ كۆزىتىشكە ئەرزىيدىغان نۇقتا بولۇشى مۇمكىن؛ گەرچە بۇ دوكلاتتا بىۋاسىتە تىلغا ئېلىنمىغان بولسىمۇ، چوڭ دۆلەتلەر رىقابىتىدە ھەر بىر كوزىرنىڭ ئۆز ئەھمىيىتى بار. يىغىپ ئېيتقاندا، مونىكا دې بوللېنىڭ بۇ دوكلاتى بىزگە شۇنى ئاگاھلاندۇرىدۇكى، يەرشارىۋى كۈچ تەڭپۇڭلۇقى قايتىدىن شەكىللىنىۋاتىدۇ ۋە بۇ جەريان تىنچلىق بىلەن ئەمەس، بەلكى كەسكىن تىركىشىش ۋە يوشۇرۇن توقۇنۇشلار بىلەن تولغان. لاتىن ئامېرىكىسى بولسا بۇ يېڭى «سوغۇق ئۇرۇش»نىڭ قىزىق نۇقتىسىغا ئايلىنىپ قېلىۋاتىدۇ.
Monica de Bolle. (2026, February 17). Trump’s latter day Monroe Doctrine is aimed at China. Peterson Institute for International Economics (PIIE).
ئۇقۇم ۋە ئۇنىڭ ئەھمىيىتى توغرىسىدا
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئىنسانىيەت تارىخىدىكى ئەڭ مۇھىم ئىلگىرىلەشلەرنىڭ بىرى، ئۇقۇملار ئارقىلىق تەپەككۇر قىلىش قابىلىيىتىنىڭ يېتىلىشىدۇر. ئۇقۇم (Concept) ئىنسان تەپەككۇرىنىڭ ئاساسىي قۇرۇلۇش بىرلىكى بولۇپ، ئۇ رېئال دۇنيادىكى نەرسە-ھادىسىلەرنىڭ ئابستراكت ئەكسى سۈپىتىدە، ئىنساننىڭ دۇنيانى چۈشىنىش ۋە بىلىم ھاسىل قىلىش جەريانىدىكى ئەڭ ئاساسلىق قورالى ھېسابلىنىدۇ.
تارىخىي جەھەتتىن ئېلىپ ئېيتقاندا، ئۇقۇملارنىڭ كېلىپ چىقىشى ئىنساننىڭ تىل قابىلىيىتىنىڭ تەرەققىياتى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. تىل ۋە ئۇقۇملارنىڭ بىرلىكتە تەرەققىي قىلىشى، ئىنسانىيەتنىڭ مۇرەككەپ پىكىرلەرنى شەكىللەندۈرۈش، ساقلاش ۋە باشقىلارغا يەتكۈزۈش ئىقتىدارىنى كۈچەيتكەن.
زامانىۋى پەن-تېخنىكا تەرەققىياتى، بولۇپمۇ بىلىشچىل پەن ۋە نېۋروروبىئولوگىيە ساھەسىدىكى يېڭى بايقاشلار، ئۇقۇملارنىڭ مېڭىدە قانداق ساقلىنىدىغانلىقى ۋە قوللىنىلىدىغانلىقى ھەققىدە يېڭى چۈشەنچىلەرنى بەرمەكتە. بۇ تەتقىقاتلار ئۇقۇملارنىڭ ئىنسان تەپەككۇرىدىكى مۇرەككەپ رولىنى تېخىمۇ ياخشى چۈشىنىشىمىزگە ياردەم بەرمەكتە. ئىجتىمائىي پەنلەر نۇقتىسىدىن قارىغاندا، ئۇقۇملار پەقەت شەخسىي تەپەككۇر قورالىلا بولۇپ قالماستىن، بەلكى ئىجتىمائىي مۇناسىۋەتلەر ۋە مەدەنىيەت قۇرۇلۇشىنىڭ ئاساسىي ئېلېمېنتى بولۇپمۇ ھېسابلىنىدۇ. ئۇقۇملار ئارقىلىق، ئىنسانلار ئورتاق چۈشەنچىلەرنى شەكىللەندۈرەلەيدۇ ۋە مۇرەككەپ ئىجتىمائىي تۈزۈملەرنى قۇرالايدۇ.
«خەلقئارا ۋەزىيەت ۋە شەرقىي تۈركىستان» ناملىق ژۇرنىلىمىزنىڭ 15-سانى نەشردىن چىقتى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم ھۆرمەتلىك ئوقۇرمەنلەر، «خەلقئارا ۋەزىيەت ۋە شەرقىي تۈركىستان» ناملىق پەسىللىك ئاكادېمىك ژۇرنىلىمىزنىڭ ئومۇمىي 15-سانى  (2024-يىللىق 3-سان) نەشردىن چىقتى. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن ژۇرنىلىمىزغا ئەسەر ئەۋەتكۈچىلەر، ھەرخىل پىكىر، تەۋسىيە ۋە تەلقىنلەردە بولغانلار، قىسقىسى ژۇرنالنىڭ يورۇق كۆرۈشىگە ھەر جەھەتتىن تۆھپە قوشقانلار بارلىق كىشىلەرگە چوڭقۇر رەھمىتىمىزنى بىلدۈرىمىز.
ژۇرنىلىمىز خەلقئارالىق ئاكادېمىك ئۆلچەم ۋە مېتودنى ئاساس قىلغان بولۇپ مەقسىتىمىز تۆۋەندىكىچە :
1. ئۇيغۇرچە ئەسەر يازىدىغان زىيالىيلارنىڭ ئىلمىي ۋە ئاكادېمىك ئەسەر يېزىش ئادىتىنى يېتىلدۈرۈش ۋە بۇنىڭ ئۈچۈن سەھنە ھازىرلاش.
2. دىئاسپورادا ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئاكادېمىك ئالاھىدىلىكى ۋە ئىقتىدارىنى ساقلاپ قېلىش شۇنداقلا يەنىمۇ تەرەققىي قىلدۇرۇش.
3.  خەلقىمىزنىڭ ئاڭ سەۋىيەسىنىڭ يۇقىرى كۆتۈرۈلۈشى شۇنداقلا سىياسىي ۋە تارىخى مەسىلىلەرنى رېئاللىققا ئۇيغۇن شەكىلدە ئانالىز قىلىش قابىلىيىتىنىڭ ئۆسۈشى ئۈچۈن تېگىشلىك تۆھپە قوشۇش.
4. ۋە ئاخىرىدا ئۇيغۇر تىلىدا نەشر قىلىنىدىغان ۋە خەلقئارادا ئېتىراپ قىلىنىدىغان ئاكادېمىك ژۇرنالنى بارلىققا كەلتۈرۈش.
ژۇرنىلىمىز سىياسىي مەيدان ۋە ئىدېئولوگىيە جەھەتتىن ھېچقانداق تەشكىلات ۋە ئورگانغا باغلىق ئەمەس ۋە ھېچبىرىنىڭ تەشۋىقاتىنى قىلمايدۇ. ھەر قانداق كۆز قاراش ۋە ئىدىيەنى ئەكس ئەتتۈرگەن ئەسەر تەلەپ قىلىنغان مېتود، قائىدە ۋە قېلىپقا چۈشكەن بولۇشى شەرتى ئاستىدا ئېلان قىلىنىدۇ. ئەسەرنىڭ ئاكادېمىك ئۆلچەمگە چۈشكەن – چۈشەنمىگەنلىكى ئۈچ نەپەر باھالىغۇچى تەرىپىدىن قارار قىلىنىدۇ .
زىيالىيلارنىڭ ئىلمىي ئەمگەكلىرىنى ژۇرنىلىمىز ۋاسىتىسى ئارقىلىق ئۇيغۇر خەلقى بىلەن يۈز كۆرۈشتۈرۈشىنى قارشى ئالىمىز.
ئەسكەرتىش: ئوقۇغۇچىلارنىڭ كۆپرەك ئەسەر ئەۋەتىشىنى ۋە بۇ ئارقىلىق ئۆزىنى چېنىقتۇرۇشىنى ئۈمىد قىلىمىز. تولۇق كۇرس ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى ئوقۇش تارىخىغا ئىگە بولسىڭىز بولىدۇ. ئەسىرىڭىز تەييار بولغاندىن كېيىن ژۇرنىلىمىزنىڭ مۇناسىۋەتلىك كىشىلىرى مېتود ۋە شەكىل قاتارلىق ئاكادېمىك ئۆلچەملەردە سىزگە ياردەم قىلىدۇ (شۇنداقلا تەلەپكە لايىق بولۇشقا ئىمكان بولمىسا رەت قىلىدۇ).
16- سان ئۈچۈن ئەسەرلەرنى بۈگۈندىن باشلاپ ئەۋەتسىڭىز بولىدۇ.
ئىسلام ۋە ئىدېئولوگىيە (14-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

رەددىيەچى يېڭى-ئەنئەنىچى بولسا ئىراندا بولغىنىدەك، ئۇزۇن مەزگىللىك ياشاش ئۈچۈن كېرەكلىك ئاساسلارنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالغان ھالدا ئىنقىلابىي ۋە رادىكال ئىسلامچىلىقنى شەكىللەندۈرۈشى مۇمكىن. كېلەچەك قانداق بولىدۇ؟ شۇئاندا بىر تەرەپتە ئېغىر سالماقتا تۇرىدىغان«ئوڭغا» ۋە «پەسكە» قاراپ تۇرغان كېلەچەك مەۋجۇتتۇر. لېكىن بۇ ھالەتكە لائىكلاشقان زىيالىيلار قارشى چىقماقتا. بۇندىن باشقا، يېقىن كەلگۈسىدە ئىسلامىي رادىكال (يەنى رادىكال ئىسلامچى ياكى رەددىيەچى يېڭى-ئەنئەنىچى) ئېقىمنىڭ كونترولنى قولغا كىرگۈزۈش تىرىشچانلىقلىرىمۇ كۆرۈنۈشى مۇمكىن. ئەمما بۈگۈن بۇنداق تىرىشچانلىق بىر نەچچە يىل ئاۋۋالغا كۆرە تېخىمۇ ئاز مۇمكىن كۆرۈنمەكتە. تەخمىنىمىزچە، لائىك ئىدېئولوگىيەلەرنىڭ ئۆز ئورۇنلىرىنى ساقلاپ قېلىشى ۋە شۇنداقلا ئازغىنە بولسىمۇ ئوڭغا ئېغىشى مۇمكىن. ئوتتۇرا مەزگىلدە نۇرغۇن نەرسە ئىران ئىنقىلابىنىڭ ئۆزىنى ئاممىۋىيلاشتۇرۇشىغا ۋە ئىران سىرتىدىكى مۇسۇلمانلارنى جەلپ قىلىش قابىلىيىتىگە باغلىق بولىدۇ. بۇنىڭ مۇشۇنداقلىقىنى ۋە مەلۇم دەرىجىدىكىمۇ «مۆتىدىللەر»نى بار دەپ تۇرۇپ، ئىككى ئاساسلىق تاللاشنىڭ خېلىلا مۆتىدىل ۋە بىرئاز ئەنئەنىچى لائىكلىك بىلەن، رادىكال ئىسلامچىلىق بىلەن رەددىيەچى يېڭى-ئەنئەنىچى تىپلەرنىڭ ئارىسىدا رادىكال ئىسلامچىلىق ھادىسىنىڭمۇ بارلىقىنى ئالدىن قىياس قىلىش مۇمكىن. گەرچە، كۈتۈلمىگەن ھادىسىلەرنىڭ، ئاكادېمىك كۆزەتكۈچىلەرنىڭ كاتېگورىيەلىرىنى ئاستىن – ئۈستۈن قىلىپ، ئالدىن پەرەزلىرىنى يېڭلىشتۇرۇشىمۇ ئوخشاشلا مۇمكىندۇر.
مۇئەللىپنىڭ ئەسكەرتىشى: بۇ ماقالە، يەتتە يىلغا يېقىن ۋاقىت ئېلىپ بارغان مۇلاھىزىلەرگە تايانغان. ماقالىنىڭ تۇنجى ھالى، 1981- يىلى يېڭى زېلاندىيەدە ئېچىلغان بىر يىغىندا سۇنۇلغان، كېيىنچە «ئۆزگىچە مودېرن ئىسلام ئېقىمىغا يۈزلىنىش (Towards a Typology of Modern Islamic Movements)» (University of Canterbury، Christchurch 1982) نامىدا ئاۋۇسترالاسيا ئوتتۇرا شەرق تەتقىقات جەمئىيىتى (Australasian Middle East Studies Association) تەرىپىدىن نەشر قىلىنغان. تۈزىتىلگەن كېيىنكى ھالى بولسا، 1984 دە يوگياكارتا ۋە جاكارتادا، 1985- يىل يانۋاردا قاھىرەدە ۋە 1985- يىل ئاۋغۇست ئېيىدا ئاۋسترالىيەنىڭ سىدنېي شەھرىدىكى «سىدنېي دىنلار تارىخى خەلقئارا جەمئىيىتى 15. نۆۋەتلىك مۇھاكىمە يېغىنى (XVth Congress of the International Association for the History of Religions in Sydney)» دا سۇنۇلغان. ئاخىرىقى تۈزىتىشلەردىكى ئىجابىي تەنقىدلىرى بىلەن، بۇ ئەسەرنى باھالاپ، ھەسسە قوشقان، بۇ يەردە ئىسىملىرىنى ساناپ بېرەلمىگەن نۇرغۇن كىشىلەرگە تەشەككۈرۈمنى بىلدۈرۈشنى خالايمەن. شۇنداقلا كانتېربۇري ئۇنىۋېرسىتېتىدا چوڭىمىز بولغان در. دەيۋىد برېۋستېرنىڭ تەنقىد ۋە باھالىرى بىلەن ئۇنىڭ دەرس ئۈزۈندىلىرى بۇ تېما خۇسۇسىدا پىكىر يۈرگۈزۈش ۋە تاللىشىمىزدا تۈرتكىلىك رول ئوينىغان. بۇ ئەمگەكتە ئەكسىگە ئىشارە قىلىنمىغان ھالدا ئاساسىي قانۇنلار ھەققىدە بېرىلگەن مەزمۇنلاردا ئالبېرت P. بلاۇشتېين (Blaustein, Albert P.) ۋە گىبسېرت H. فلانز (Flanz, Gisbert H.) تەھرىرلىگەن «Constitutions of the World, Oceana Publications, Dobbs Ferry, New York 1984» ناملىق ئەسەر ئاساس ئېلىنغان.
شەرقىي تۈركىستاندىكى جازا لاگېرلىرى ۋە خەلقئارانىڭ ئىنكاسلىرى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

خىتــاي ھۆكۈمىتــى 137 يىللىــق شــەرقىي تۈركىســتان مۇســتەقىللىق دەۋاســىنى تېررورلــۇق دەپ تەبىرلــەپ كەلمەكتــە. ئىشــغالىيەت ۋە ئاسسىمىلياتســىيە سىياســىتىگە قارشــى شــەرقىي تۈركىســتان خەلقــى ئېلىــپ بېرىۋاتقــان دەۋانىــڭ سىياســىي ئىدېئولوگىيەســىنى پــان ئىســلامىزم ۋە پــان تۈركىســىزم بىلــەن باغلىغــان خىتــاي ھۆكۈمىتــى، شــەرقىي تۈركىســتاننىڭ كونتروللۇقــى ۋە مۇقىملىقىغــا كاپالەتلىــك قىلىــش ئۈچــۈن ئالــدى بىلــەن بــۇ ئىدېئولوگىيەنــى يوقىتىشــقا ئۇرۇنــدى. بــۇ سىياســىتىنى يولغــا قويۇشــتا توســالغۇ دەپ قارىغــان شـەرقىي تۈركىسـتان خەلقىگـە قارىتـا سىسـتېمىلىق »تەربىيەلــەش« ۋە مەجبۇرىــي ئەمگەككــە ســېلىش سىياســىتى يولغــا قويــدى. خىتــاي ھۆكۈمىتىنىــڭ مېڭىنـى يۇيـۇش ۋە كىملىكنـى يوقىتىشـنى مەقسـەت قىلغــان، ھېچقانــداق قانۇنىــي ئاساســى يــوق بــۇ قىلمىشــلىرى خەلقئــارا جەمئىيەتنىــڭ تەنقىدىگــە ئۇچرىــدى.
داۋامىنى بۇ يەردىن كۆرۈڭ:
شەرقىي ئاسىيادا يېڭىدىن ئۆتكۈرلىشىۋاتقان گېئوپولىتىكىلىق جىددىيچىلىك (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ياپونىيەنىڭ تەيۋەننىڭ بىخەتەرلىكىگە دائىر قىلغان ئېنىق باياناتلىرى ۋە تەيۋەن مۇئاۋىن پىرېزىدېنتىنىڭ ياۋروپاغا قىلغان مۇۋەپپەقىيەتلىك دىپلوماتىك زىيارىتى، ھىندى-تىنچ ئوكياندىكى گېئوپولىتىكىلىق مەنزىرىنىڭ قايتىقىلى بولمايدىغان شەكىلدە ئۆزگەرگەنلىكىنى ئىسپاتلىماقتا. بۇ ئۆزگىرىشلەر خىتاينىڭ رايوندىكى كۈچىيىۋاتقان ھەربىي ۋە دىپلوماتىك بېسىمىنىڭ كۈتۈلگەن چۆچۈتۈش ئۈنۈمىنى يارىتىش پىرىنسىپىغا، ئۆزىگە قارشى تېخىمۇ تەشكىللىك ۋە قەتئىي بىر قارشى سىپىنىڭ شەكىللىنىشىنى تېزلەتكەنلىكىنى كۆرسەتمەكتە. تەيۋەن بوغۇزىدىكى نازۇك ھازىرقى ھالەت، ئەمدى بېيجىڭنىڭ بىر تەرەپلىمە ھەرىكەتلىرى بىلەن ئەمەس، بەلكى دېموكراتىك دۇنيانىڭ تەشەببۇسكار ۋە ماسلاشقان قەدەملىرى بىلەنمۇ سۇسلاشماقتا.
كەلگۈسىگە قارىتا مۆلچەرلەر ئېلىپ بېرىلغاندا، بىر نەچچە ئاساسىي يۈزلىنىشنىڭ ئالدىنقى ئورۇنغا چىقىدىغانلىقىنى پەرەز قىلغىلى بولىدۇ. بىرىنچىسى، ياپونىيەنىڭ بىخەتەرلىك سىياسىتىدىكى ئاكتىپلىقى داۋاملىشىدۇ. دۆلەت مۇداپىئە خىراجىتىنى ئاشۇرۇش، ئاساسىي قانۇندىكى چەكلىمىلەرنى بوشىتىش ۋە تەيۋەن سىنارىيەلىرىگە قارىتا ئامېرىكا بىلەن ئورتاق ھەربىي پىلانلارنى چوڭقۇرلاشتۇرۇش قاتارلىق قەدەملەر تېزلىشىدۇ. ياپونىيە ئەمدى ھىندى-تىنچ ئوكيان بىخەتەرلىكىنىڭ پاسسىپ بىر كۆزەتكۈچىسى ئەمەس، بەلكى ئاكتىپ بىر قۇرغۇچىسى بولۇش يولىدا ئىلگىرىلىمەكتە.
ئىككىنچىسى، تەيۋەن خەلقئارا مەيداندىكى «ئەۋرىشىم دىپلوماتىيە» تىرىشچانلىقلىرىنى كۈچەيتىپ داۋاملاشتۇرىدۇ. يېرىم ئۆتكۈزگۈچ تېخنولوگىيەسىگە ئوخشاش ئىستراتېگىيەلىك بايلىقلىرىنى بىر كوزىر سۈپىتىدە ئىشلىتىپ، بولۇپمۇ ياۋروپا ۋە باشقا دېموكراتىك دۆلەتلەر بىلەن بولغان ئىقتىسادىي، تېخنولوگىيەلىك ۋە سىياسىي مۇناسىۋەتلىرىنى كۈچەيتىشكە تىرىشىدۇ. بۇ، خىتاينىڭ ھەربىي تەھدىتلىرىگە قارشى ئەڭ ئۈنۈملۈك مۇداپىئە مېخانىزملىرىدىن بىرى بولغان «خەلقئارالاشتۇرۇش» ئىستراتېگىيەسىنىڭ ئاساسىنى تەشكىل قىلىدۇ.
ئۈچىنچىسى، خىتاي بۇ ئۆزگىرىشلەرگە قارشى بەلكىم تېخىمۇ قاتتىق بىر پوزىتسىيە تۇتۇشى مۇمكىن. «بىر خىتاي» پىرىنسىپىنى تېخىمۇ تاجاۋۇزچىل بىر شەكىلدە قوغدايدۇ، تەيۋەن ئەتراپىدىكى ھەربىي مانېۋىرلارنىڭ كۆلىمى ۋە قېتىم سانىنى ئاشۇرىدۇ ۋە تەيۋەن بىلەن يېقىنلاشقان دۆلەتلەرگە قاراتقان ئىقتىسادىي ۋە دىپلوماتىك بېسىمنى كۈچەيتىدۇ. بىراق، بۇ سىياسەتنىڭ خىتاينى خەلقئارا مەيداندا تېخىمۇ يالغۇزلاپ قويۇش ۋە ئۆزىگە قارشى بولغان ئىتتىپاقنى مۇستەھكەملەش خەۋپى ھەر ۋاقىت مەۋجۇتتۇر.
يەكۈنلەپ ئېيتقاندا، تەيۋەن بوغۇزى يىگىرمە بىرىنچى ئەسىرنىڭ ئەڭ خەتەرلىك گېئوپولىتىكىلىق يېرىلىش سىزىقى بولۇپ قېلىۋېرىدۇ. ئەمما يېقىنقى ئۆزگىرىشلەر، بۇ يېرىلىش سىزىقىدىكى كۈچلەر تەڭپۇڭلۇقىنىڭ ئىلگىرىكىدەك خىتايغا پايدىلىق ئەمەسلىكىنى كۆرسەتمەكتە. ياپونىيەنىڭ ئىستراتېگىيەلىك ئويغىنىشى ۋە تەيۋەننىڭ دىپلوماتىك قارشىلىقى، ئامېرىكانىڭمۇ قوللىشى بىلەن يېڭى بىر تەڭپۇڭلۇق نۇقتىسىنى ياراتماقتا. كەلگۈسى يىللار، بۇ يېڭى تەڭپۇڭلۇقنىڭ تىنچلىق بىلەن ياكى بىر توقۇنۇش يولى بىلەن قۇرۇلىدىغانلىقىنى بەلگىلەيدۇ. تەھلىل قىلىنغان بۇ ۋەقەلەر، بۇ ھالقىلىق جەرياننىڭ پەقەت باشلىنىشى بولۇپ، پۈتۈن دۇنيانىڭ دىققەت بىلەن كۆزىتىشى كېرەك بولغان بىر ئىستراتېگىيەلىك شاھمات ئويۇنىنىڭ دەسلەپكى ھەرىكەتلىرىدۇر.
پايدىلانغان مەنبەلەر:
يېڭى گۇلاگلار: خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى «قايتا تەربىيىلىشى» ۋە بۇنىڭ دۇنياغا بېرىدىغان سىگنالى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

سوئال سورىغۇچىلاردىن بىرى، خىتاينىڭ رادىكال ئىسلام تېررورلۇققا قارشى تېخنىكىسىغا غەرب دۆلەتلىرىنىڭمۇ قىزىقىدىغانلىقىغا ئىشىنىدىغانلىقىنى، بۇ سەۋەب بەلكى خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىگە سەل قاراۋاتقانلىقىنى تىلغا ئالدى. يەنە بىرى، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قىلغانلىرىنى ئامېرىكا ۋە ياۋروپا كۆچمەنلەرگە ۋە مۇسۇلمانلارغا قىلىۋاتىدۇ، سىلەر ئۇ ئەھۋالنى تىلغا ئېلىپ قويمىدىڭلار،- دېدى. نۇرى ئەپەندى بۇلارغا، زىيالىيلار، ھەتتا بالىلارنىمۇ تۇتۇلغانلىقىنى، بۇنى تېررورلۇقنىڭ ئالدىنى ئېلىش دەپ چۈشەندۈرگىلى بولمايدىغانلىقىنى، تۇتۇلغانلارنىڭ قانۇن ئارقىلىق ئۆز ھوقۇقىنى قوغداش ئىمكانى يوق ئىكەنلىكىنى، بۇ جەھەتتىن ياۋروپا، ئامېرىكا دۆلەتلىرىنىڭ كۆچمەنلەرگە تۇتقان پوزىتسىيىسى بىلەن خىتاي ئۇيغۇرلارغا قىلىۋاتقانلىرىنى سېلىشتۇرۇشنىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكىنى ئەسكەرتكەن ھالدا جاۋاب بەردى. يەنە بىر سوئال سورىغۇچى خىتاينىڭ يىپەك يولى پىلانى بىلەن باستۇرۇش سىياسىتى ئارىسىدىكى باغلىنىش ھەققىدە سوئال سورىدى. بۇ سوئالغا قارىتا نۇرى تۈركەل ئەپەندى، خىتاينىڭ ھازىرقى قىلىۋاتقانلىرىنىڭ ئەمەلىيەتتە بىر يول بىر بەلباغ پىلانىنىڭ ئىستىراتىگىيلىك يېرىدە ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ پەرقلىق مەدەنىيەت ۋە كىملىككە ئىگە بۆلۇشى تۈپەيلى ئىكەنلىكىنى، دىننىڭ پەقەت بۇ پەرقلىق مەدەنىيەتنىڭ بىر قىسمى بولغاچقا دىنىي باستۇرۇشنىڭمۇ بولۇۋاتقانلىقىنى چۈشەندۈردى
سوئال جاۋاب قىسمىدا ئاساسلىقى ئۇيغۇرلارغا قانداق ياردەملەر بېرەلىشىمىز مۇمكىن، دېگەن تېمىدا مۇنازىرە بولدى. ئۇيغۇر كۆچمەنلەرنىڭ كىملىك سالاھىيەت مەسىلىسى، ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقى، پسىخىكىلىق ياردەم، ئۇيغۇر قانۇن لاھىيەسىنى ۋە خىتايغا بولغان جازا تەدبىرىنى تېزلىتىش ئۈچۈن ھۆكۈمەتكە بېسىم قىلىش .. دېگەندەك تېمىلاردا قىممەتلىك تەكلىپلەر ئوتتۇرىغا قويۇلدى.