كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنىڭ كېڭىيىشى ۋە دۇنيا تەرتىپىنىڭ كەلگۈسى: ئەزا دۆلەتلەر، شېرىكلەر ۋە ئارزۇ قىلغۇچىلارنىڭ نۇقتىئىنەزەرى (7-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكى (يېڭى ئەزا): ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكى كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى ئەزالىقىنى ھەم ئىقتىسادىي، ھەم ئىستراتېگىيەلىك نۇقتىدىن مۇھىم دەپ قارايدۇ. ئىقتىسادىي جەھەتتىن، ئۇ سودىنى كېڭەيتىش، تېخىمۇ كۆپ مەبلەغ جەلپ قىلىش ۋە يېڭى بازارلارغا كىرىش پۇرسىتى يارىتىدۇ، بۇ ئۇنىڭ ئىقتىسادىي كۆپ خىللاشتۇرۇش ئىستراتېگىيەسىگە ناھايىتى ئۇيغۇن. ئۇ NDBكەبى مېخانىزملار ئارقىلىق تازا ئېنېرگىيە، يېمەكلىك بىخەتەرلىكى، خىزمەت سودىسى، تېخنولوگىيە ۋە لوگىستىكا قاتارلىق مۇھىم ساھەلەردىكى مەقسەتلىرىنى ئىلگىرى سۈرمەكچى. ئىستراتېگىيەلىك جەھەتتىن، ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكى بۇنىڭ ئامېرىكا ياكى غەربكە قارشى تۇرۇش ئەمەسلىكىنى، بەلكى كۆپ تەرەپلىمىلىك پىرىنسىپىنى كۈچەيتىش، سىياسەت تاللاش ئىمكانىيەتلىرىنى كېڭەيتىش ۋە پارچىلىنىۋاتقان خەلقئارا مۇھىتتا ئۆز مەنپەئەتلىرىنى قوغداشنىڭ پىراگماتىك بىر يولى ئىكەنلىكىنى تەكىتلەيدۇ. ئۇ كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنى يەرشارى تەرتىپىدىكى تەڭپۇڭسىزلىقلارنى تۈزىتىش، يەر شارىۋى ھەمكارلىقنى ئىلگىرى سۈرۈش ۋە نۆل سومما ئويۇنىدىن ۋاز كېچىش ئۈچۈن بىر سۇپا دەپ قارايدۇ.
شېرىكلەر ۋە ئارزۇ قىلغۇچىلار:
ۋېنېسۇئېلا: كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنى ئامېرىكا تەسىرىنى تەڭپۇڭلاشتۇرۇش ۋە خەلقئارا جازالارنىڭ زەربىسىنى ئازايتىشنىڭ ھالقىلىق سۇپىسى دەپ قارايدۇ.
كولومبىيە: تېخىمۇ ئېھتىياتچان بولۇپ، ئامېرىكا بىلەن بولغان ئۇزۇن يىللىق مۇناسىۋىتىگە زىيان يەتكۈزمەسلىك شەرتى بىلەن، خەلقئارا شېرىكلىرىنى كۆپ خىللاشتۇرۇش ۋە يېڭى مەبلەغ مەنبەلىرىنى جەلپ قىلىش ئىمكانىيىتىنى كۆزلەيدۇ.
نىگېرىيە: ئۆزىنى بۇ گۇرۇپپىغا تەبىئىي مەنسۇپ دەپ ھېسابلايدۇ، مۇھىم ئىقتىسادىي شېرىكلەر بىلەن ئالاقىنى كۈچەيتىش، ئامېرىكا مەركەزلىك سىستېمىدىن يىراقلاشقان كۆپ قۇتۇپلۇق دۇنيا قۇرۇشنى قوللاش، ۋە ئۆزىنىڭ رايونىدىكى ۋە يەرشارىدىكى ئورنىنى مۇستەھكەملەشنى خالايدۇ.
سەئۇدى ئەرەبىستان: رەسمىي ئەزا بولمىسىمۇ، كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنى كۆپ قىرلىق مۇناسىۋەتلەرنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە كۆرۈپ، يەرشارى جەنۇبىنىڭ مەنپەئەتلىرىنى ئىلگىرى سۈرۈش ئۈچۈن بىر پۇرسەت دەپ قارايدۇ، ئەمما ھەرقانداق بىر گۇرۇپپىغا زىيادە بېرىلىپ كېتىشتىن ساقلىنىدۇ.
سېنېگال: ئاساسلىق مەقسىتى خەلقئارا شېرىكلىرىنى كۆپ خىللاشتۇرۇپ، غەربكە، بولۇپمۇ فىرانسىيەگە بولغان بېقىندىلىقىنى ئازايتىش. ئۇ كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنى غەرب شېرىكلىرىنىڭ ئورنىنى باسقۇچى ئەمەس، بەلكى تاشقى ئىتتىپاقلىرىنى كۈچەيتىش ۋە خەلقئارا سۆھبەتلەردە تېخىمۇ كۆپ سۆز ھوقۇقىغا ئېرىشىش ئۈچۈن قوشۇمچە بىر مۇنبەر دەپ قارايدۇ.
تۈركىيە: بىرىنچىدىن، ئىستراتېگىيەلىك مۇستەقىللىقىنى ئاشۇرۇش (ئامېرىكا ۋە ياۋروپا ئىتتىپاقى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنىڭ سوۋۇشى بۇنى تېزلەتتى). ئىككىنچى، ئىقتىسادىي ئۈمىدلەر: غەربتىن كېلىدىغان چەت ئەل بىۋاسىتە مەبلىغى (FDI) ئازايغانلىقتىن، تېخنولوگىيە ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك مەبلەغنى كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىدىن، بولۇپمۇ خىتايدىن جەلپ قىلىشنى كۆزلەش. بىراق، تۈركىيەنىڭ ناتو ئەزالىقى ھەمدە (بولۇپمۇ ئامېرىكانىڭ) خىتايغا قاراتقان تەڭشەش سىياسەتلىرى (مەسىلەن: ترامپ ھۆكۈمىتى دەۋرىدىكىگە ئوخشاش) ئۇنىڭ كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى بىلەن يېقىنلىشىشىغا توسالغۇ بولۇشى مۇمكىن.
ۋىيېتنام: كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى بىلەن ئوخشاشلىقلىرى (تەرەققىي قىلىۋاتقان دۆلەتلىكى، قوشۇلماسلىق پىرىنسىپى) بولسىمۇ، ھازىرچە ئېھتىياتچان پوزىتسىيەدە تۇرماقتا. ئۇ بىر تەرەپتىن خىتاينىڭ گۇرۇپپىدىكى ئۈستۈنلۈكىدىن ۋە ئۇنىڭغا ھەددىدىن تاشقىرى بېقىنىپ قېلىشتىن ئەنسىرەيدۇ، يەنە بىر تەرەپتىن ئامېرىكا بىلەن بولغان مۇھىم ئېكسپورت مۇناسىۋىتىگە ۋە ترامپنىڭ مۇمكىن بولغان تاموژنا بېجى تەھدىتىگە زەربە بېرىشتىن قورقىدۇ. شۇڭا، ئۇ بىتەرەپلىكنى ساقلاپ، پايدىلىق پۇرسەت كۈتمەكتە.
ئاخىرقى يەكۈن: دوكلات كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنىڭ كېڭىيىشىنىڭ يەرشارى تەرتىپىدە مۇھىم ئۆزگىرىشلەرنى پەيدا قىلىۋاتقانلىقىنى، ئەمما بۇ گۇرۇپپىنىڭ كەلگۈسى يۆنىلىشى، ئىچكى بىرلىكى ۋە ئەمەلىي تەسىرىنىڭ يەنىلا نۇرغۇن ئېنىقسىزلىقلار ۋە خىرىسلارغا تولغانلىقىنى خۇلاسىلەيدۇ. ئۇنىڭ غەربكە قارشى ھەقىقىي رىقابەتچى كۈچكە ئايلىنامدۇ ياكى پەقەت كۆپ قۇتۇپلۇق دۇنيادىكى نۇرغۇن سۇپىلارنىڭ بىرى بولۇپ قالامدۇ؟ بۇنى كەلگۈسىدىكى ئىچكى ۋە تاشقى ئامىللارنىڭ ئۆزئارا تەسىرى بەلگىلەيدۇ.