دۆلەت ھىمايىسىدىكى يېڭىلىق يارىتىش ۋە رەقەملىك يىپەك يولى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بىراق كېيىنكى ئون يىل ئىچىدە ھەر ئىككى بازارمۇ ئۆسىدۇ، ئەمما يۇمشاق دېتال تېخىمۇ تېز ئۆسۈش كۆرسىتىدۇ. قاتتىق دېتال كىرىمىنىڭ 2033-يىلغىچە 1 تىرىليون دوللاردىن ئېشىپ كېتىشى مۆلچەرلەنسە (يىللىق ئوتتۇرىچە %15.8 ئېشىش)، يۇمشاق دېتال ۋە مۇلازىمەتلەر 2.5 تىرىليون دوللارغا يېتىشى مۇمكىن، بۇمۇ %31.7 لىك ھەيران قالارلىق بىر يىللىق ئېشىش نىسبىتى دېگەنلىكتۇر. ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ۋە خىتاي يەر شارى بازىرىنىڭ تەخمىنەن يېرىمىنى ئىگىلەپ، ئەڭ چوڭ ئىككى قاتتىق دېتال تەمىنلىگۈچىسى بولۇشقا داۋام قىلىدۇ. ئەمما ئاساسلىق تاسادىپىيلىقلار، يۇمشاق دېتالنىڭ قەيەردە تەرەققىي قىلدۇرۇلۇشىدا ياتماقتا. 2023-يىلى خىتاينىڭ سۈنئىي ئەقىل يۇمشاق دېتالى ۋە ئۇچۇر تېخنىكا مۇلازىمەتلىرىنى ئىشلەپچىقىرىشى 5.4 مىليارد دوللار بولۇپ، يەر شارى بازىرىنىڭ پەقەت %3 ىنى تەشكىل قىلغان. 2033-يىلغا كەلگەندە بۇ ساننىڭ 327 مىليارد دوللارغا سەكرىشى ۋە خىتاينىڭ يەر شارى بازىرىنىڭ تەخمىنەن %13 ى بىلەن ئەڭ چوڭ پايغا ئىگە بولۇشى مۆلچەرلەنمەكتە. بۇ، ئوخشاش مەزگىلدە ئامېرىكانىڭ 55 مىليارد دوللاردىن 320 مىليارد دوللارغا يېتىشىگە سېلىشتۇرغاندا (يىللىق %19 ئېشىش سۈرئىتى)، خىتاي ئۈچۈن %50 لىك غايەت زور بىر يىللىق ئېشىش سۈرئىتىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ مۆلچەرلەر، سۈنئىي ئەقىلنىڭ يۇمشاق دېتال ساھەسىدە بىر پارادىگما ئۆزگىرىشىنى پەيدا قىلىدىغانلىقىنى ۋە خىتاي ئۈچۈن خەلقئارا سەھنىدە يۇمشاق دېتال كۈچىگە ئايلىنىش يولىدا مۇھىم بىر پۇرسەت كۆزنىكى ئاچىدىغانلىقىنى كۆرسەتمەكتە.
خىتاينىڭ سۈنئىي ئەقىل ساھەسىدىكى گۈللىنىشىنىڭ ئارقىسىدىكى مېخانىزملار
خىتاينىڭ سۈنئىي ئەقىل ساھەسىدىكى تېز گۈللىنىشى، ئاخىرقى ئون يىلدا تەخمىنەن 210 مىليارد دوللارلىق دۆلەت مەبلىغى بىلەن بېقىلغان، دۆلەت تەرىپىدىن لايىھەلەنگەن غايەت زور بىر تورغا، يەنى تەۋەككۈل مەبلەغ فوندى، سانلىق مەلۇمات مەركەزلىرى، پىروجېكتلار، ئۇنىۋېرسىتېتلار ۋە تېخنىكا ماگناتلىرىدىن تەركىب تاپقان كەڭ كۆلەملىك قۇرۇلمىغا ئاساسلىنىدۇ. مەركىزىي ھۆكۈمەتمۇ، يەرلىك ھۆكۈمەتلەرمۇ، ئىلگىرى قۇياش ئېنېرگىيەلىك باتارېيە، تېلېگراف ۋە توكلۇق ماشىنا قاتارلىق ساھەلەردە زور ئىلگىرىلەشلەرنى قولغا كەلتۈرگەن سانائەت سىياسىتى ئەندىزىسىنى قوللىنىپ، سۈنئىي ئەقىل ئۇل ئەسلىھەلىرىگە ۋە تەتقىقاتلىرىغا كۆپلەپ مەبلەغ سالغان. بۇ ئەندىزە، دۆلەت كېڭىشى تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان «سۈنئىي ئەقىل+» تەشەببۇسى بىلەن ئەمەلىيلەشكەن. بۇ تەشەببۇس 2027-يىلغىچە سۈنئىي ئەقىل يېڭىلىقلىرىنى خىتاي ئىقتىسادىنىڭ ئاساسەن ھەر بىر ئاساسلىق تارمىقىغا – ئىشلەپچىقىرىش، ساقلىقنى ساقلاش، قاتناش، پۇل-مۇئامىلە ۋە ئېنېرگىيە ساھەسىگە – بىرلەشتۈرۈشنى نىشان قىلغان.
شاڭخەيگە ئوخشاش رايون ھۆكۈمەتلىرى، بۇ يوليورۇقنى كەڭ كۆلەملىك ياردەم پۇللىرى بىلەن ئەمەلىيلەشتۈرمەكتە. بۇ ياردەم پۇللىرى، يۇقىرى ئىقتىدارلىق ئۇچۇر بىر تەرەپ قىلىش گۇرۇپپىلىرىنى قۇرۇشنى، يەرلىك مودېل تەربىيەلەشنى ۋە دەسلەپكى شىركەتلەرنىڭ تۇخۇمدىن چىقىش جەريانلىرىنى قوللايدۇ. دۆلەت كونتروللۇقىدىكى كارخانىلار، رېئاكتىپ ئايروپىلانلاردىكى ئۇپراش ۋە بۇزۇلۇشىنى تەكشۈرۈش ۋە توك تورىنى تەكشۈرۈشلەردىن تارتىپ دوختۇرخانىلاردىكى تېببىي سۈنئىي ئەقىل سۇپىلىرىغىچە ئون نەچچە خىل ئەمەلىي سورۇنلاردىكى سىناق قوللىنىشلار بىلەن سىناق قىلماقتا. يۇمشاق دېتال، تەبىئىيكى بۇ تەشەببۇسنىڭ مۇھىم نۇقتىلىرىدىن بىرى. دۆلەت قوللىشى، خىتايدا ياخشى سىناقتىن ئۆتكەن بىر ئۇسۇل بولۇپ، قۇياش ئېنېرگىيەلىك باتارېيە ۋە توكلۇق ماشىنا قاتارلىق نۇرغۇن قاتتىق دېتال مۇۋەپپەقىيەتلىرىنى قولغا كەلتۈرگەن بولسىمۇ، ئەمما يۇمشاق دېتال ساھەسىدە كۆرۈنەرلىك مۇۋەپپەقىيەت قولغا كەلتۈرۈلمىگەن. ئۇنداقتا، بۇ ئۇسۇل سۈنئىي ئەقىل يۇمشاق دېتال تەرەققىياتىدا ئىشقا يارامدۇ؟ خىتايدىكى يۇمشاق دېتال تەرەققىيات تارىخى ئومۇمەن ئاجىز. بۇ، تىرىشچانلىق كەمچىللىكىدىن كېلىپ چىقمىغان. مەسىلەن، 2000-يىلى Y2K مەسىلىسىگە مۇناسىۋەتلىك ئىش پۇرسەتلىرىنى قولدىن بېرىپ قويغان خىتاي ھۆكۈمىتى، يۇمشاق دېتال قۇرۇلۇشلىرىغا كەڭ كۆلەملىك پۇل ئاققۇزغان، ئەمما بۇ قۇرۇلۇشلارنىڭ كۆپىنچىسى مەغلۇپ بولغان. بۇ ئەھۋال، خىتاينىڭ يۇمشاق دېتال ساھەسىدىكى يوشۇرۇن كۈچىنى باھالىغاندا ئۆتمۈشتىكى تەجرىبىلەر ۋە ھازىرقى ئىستراتېگىيەلەرنىڭ ئەستايىدىللىق بىلەن تەكشۈرۈلۈشى كېرەكلىكىنى كۆرسەتمەكتە.
سۈنئىي ئەقىل يۇمشاق دېتال تەرەققىياتى مۇۋەپپەقىيىتىنىڭ ئاساسلىق دىنامىكىسى
ھازىر سۈنئىي ئەقىل ساھەسىدە پەرقلىق نەتىجىنىڭ مۇمكىنلىكىگە ئىشىنىش ئۈچۈن ئۈچ ئاساسلىق سەۋەب بار. بىرىنچى ۋە ئەڭ مۇھىمى، ئىنگلىز تىلىنىڭ ئەمدى يۇمشاق دېتالدا يېڭىلىق يارىتىشنىڭ باش ئامىلى بولۇشتىن قالغانلىقىدۇر. كەڭ تىل مودېللىرىنىڭ (LLM) ھازىر ئاساسەن بارلىق ئاساسلىق دۇنيا تىللىرىدا راۋان بولۇشى بىلەن، كود يېزىش ۋە قوللىنىشچان پىروگرامما تۈزۈش خىتاي تىلىدا ئىنگلىز تىلىدىكىگە ئوخشاش ئاسانلا ئىلگىرىلىيەلەيدۇ[2]. بۇ تىل توسۇقىنىڭ يوقىلىشى بىلەن خىتاي ئىجادكارلىرىنىڭ يەر شارى بازارلىرىغا تېخىمۇ ئاسان كىرىشى تېخىمۇ ئاسانلىشىپ، يەرلىك تىل ئارتۇقچىلىقىنى يەر شارى خاراكتېرلىك رىقابەت كۈچىگە ئايلاندۇرىدۇ.