سىياسىي كۈرەشنىڭ زۆرۈرىيىتى ۋە شەرتلىرى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئاخىرەتنى ئۇنتۇپ دۇنياغا بېرىلىپ كەتكەن، ئادالەتنى مەنسىتمىگەن، ياخشىلىقلار (مەئرۇف)نى چەكلەپ، يامانلىقلار (مۇنكەرلەر)نىڭ يېيىلىشىنى ئارزۇ قىلىدىغان زالىم سىياسەتچىلەرنىڭ، پاساتنىڭ تارقىلىشىغا ۋە زۇلۇمغا ۋەسىلە بولۇشىغا قارشى خاتانى خاتا، توغرىنى توغرا دەيدىغان؛ ھەققانىيەتنى، قانۇننى، ئادالەتنى ھىمايە قىلىدىغان؛ راستچىل سىياسەتچىلەرنىڭ بولۇشى زۆرۈردۇر. كۈنىمىزدىكى سىياسەتچىلەرنىڭ كۆپ سانلىقى ئىسلامنىڭ سىياسەتكە خاس تەكلىپلىرىگە رازى بولماي، ئىسلامغا ئۆزىنىڭ سىياسىي تاللاشلىرىنى (شەخسى قاراشلىرىنى) تېڭىشقا ئۇرۇنماقتا. مانا بۇ نۇقتىدا «زالىم ھۆكۈمدار ئالدىدا سۈكۈت قىلغۇچى تىلسىز شەيتاندۇر» سۆزى ئۆزىنىڭ تەسىرىنى كۆرسىتىشى كېرەك. ھەقىقەتنىڭ بىلىنىشى، ھىمايە قىلىنىشى، خەلقنىڭ خاتىرجەملىك ۋە پاراۋانلىقى جەھەتتىن سىياسەتنىڭ ناھايىتى مۇھىم ئىكەنلىكىنى كۆرۈپ يېتىش كېرەك.
پارتىيەلەر، دىموكراتىيەنىڭ ۋازكەچكىلى بولمايدىغان ئۇلى بولۇپ، سىياسەتنىڭ ئاساسىدا مەملىكەت، دۆلەت، مىللەتنى باشقۇرۇش بولىدۇ. دۆلەت، مىللەت ئۈچۈن ھاياتلىق بولغاندەك، دۆلەت باشقۇرۇش ئۈچۈنمۇ سىياسەت ھەل قىلغۇچ ئامىلدۇر. دۆلەتنى، مىللەتنى ۋە قىممەت – قاراشلارنى قوغداش ئۈچۈن كۈرەش قىلىش شەرت. مانا بۇ نۇقتىدا سىياسەتنىڭ ئەھمىيىتى ئۆزىنى نامايەن قىلىدۇ. بىزنىڭ سىياسەت چۈشەنچىمىز مەنپەئەت مۇناسىۋىتى ۋە سۈمۈرۈشنى ئاساس قىلغان سىياسەتكە ئەمەس، بەلكى خەلقنىڭ خاتىرجەملىكى ۋە پاراۋانلىقىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىشنى ئاساس قىلغان رەھمانى سىياسەت، يەرلىك ۋە مىللىي سىياسەت بولۇشى كېرەك. سىياسىي چۈشەنچىلەرنىڭ تەشكىللىنىشى زۆرۈر بولۇپ، سىستېما، تۈزۈم ئۇ چۈشەنچىگە ئاساسەن شەكىللىنىشى، ئۆز رولىنى جارى قىلدۈرۈشى لازىم. پەقەت سايلامدا كۆپ بېلەتكە ئېرىشىشنى مەقسەت قىلغان، بېلەت يىغىپ نەپكە ئېرىشىشىكە ئايلىنىپ قالماستىن، دۆلەتنى ۋە مىللەتنى تېخىمۇ ياخشى سەۋىيىگە يەتكۈزىدىغان، بەختلىك قىلىدىغان بىر سىستېما بەرپا قىلىش سىياسەتنىڭ ۋەزىپىسىدۇر. بۇ سەۋەپتىن ئۇنىڭ رولىغا سەل قاراشقا بولمايدۇ.
سىياسەتتە ئىنسان ۋە دەۋا
جەمئىيەت ھالىتىدە ياشايدىغان ئىنسان بالىسى ھاياتىنىڭ قوغدىلىشى، ئېتىقاد قىلغىنىدەك ياشاش شارائىتىنىڭ بەرپا قىلىنىشى، نەسلى ۋە مال – مۈلكىنىڭ مۇھاپىزەت قىلىنىشىنى ئارزۇ قىلىدىغان ھۆرمەتكە سازاۋەر ۋە مۇكەممەل مەۋجۇدىيەتتۇر. توپلىشىپ جەمئىيەت بولۇش ياشايدىغان ئىنسانلارنىڭ ئېتىقادى، سىياسىي، قانۇنىي، ئىقتىسادىي ۋە ئەخلاقىي ئېھتىياجلىرى بولىدۇ. گەرچە مەنبەسى پەرقلىق بولسىمۇ، بۇ ھۆكۈملەرنىڭ ئىنسانلارغا بەلگىلىك مەسئۇلىيەت ئارتقانلىقىنى ئېيتىشقا بولىدۇ. قۇرئانى كەرىمدە «ئىنسان ئۆزىنى ئۆز مەيلىگە قويىۋېتىلىدۇ دەپ ئويلامدۇ؟»  دېگەن سوئالنىڭ سورىلىشىدىن، باش باشتاقلىقنىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكىنىڭ خەۋەر بېرىلگەنلىكىنى كۆرىۋالغىلى بولىدۇ .
بىزنىڭ جەمئىيەتنى باشقۇرۇش تۈزىمىمىز، سىياسىتىمىز، ئىنسان مودىلىمىز ئەخلاق پىرىنسىپلىرىغا ئىگىمۇ؟ قىلغانلىرىمىزغا نەزەر تاشلىساق يالغانچىلىق، پارىخورلۇق، تەۋەپبازلىق، ئوغرىلىق، ئادالەتسىزلىك، ئامانەتنى ئەھلىگە بەرمەسلىك بۇ مەملىكەتتە مەۋجۇت بولسا، بۇنىڭ ئەخلاقىي سىياسەت بىلەن، دىن، ئادىمىيلىك، دىندارلىق بىلەن مۇناسىۋىتى بارمۇ؟ ئەگەر سىياسەتتە ئەخلاق بولمىسا، جەمئىيەتنىڭ ھەرقانداق ساھەسىدە ئەخلاق قالمايدۇ… بۇ سەۋەپتىن سىياسەتتە ئىنسان ئامىلى ۋە ئىدېئالىزم ناھايىتى مۇھىم.
دەۋا ۋە ئېتىقاد قىلغۇچى شەخستە بولۇشقا تېگىشلىك ئالاھىدىلىك ئەقىدىلىك بولۇشتۇر. ئۇ، پەقەت ئۆزىنىڭ ھاياتىنى قۇتقۇزۇپ قالىدىغان بىر شەيئى بىلەن ئاۋارە بولمايدۇ، ئۆزى ياشاۋاتقان جەمئىيەتنىڭ ۋە ئىنسانلارنىڭ تېخىمۇ بەختلىك تۇرمۇش سەۋىيىسىگە ئېرىشىشىگە كۆڭۈل بۆلىدۇ. تېخىمۇ ئېنىق قىلىپ ئېيتقاندا، ئەقىدە قىلغان، ئۈمىت باغلىغان شەيئىلەر، «خەلقنى ۋە دەۋرنى تېخىمۇ بەختىيار كېلەچەككە يەتكۈزۈش» بولۇپ، قىلىدىغان ئىشىنىڭ ھەممىسى دۆلەت، مىللەت، ئېتىقاد ۋە غايىسى ئۈچۈن بولىدۇ. دەۋا ئادىمى دۆلىتىنىڭ، مىللىتىنىڭ ئەبەدىيلىكى ۋە كېلەچىكىگە ئىشەنچ قىلغان ھالدا ھاياتىنى شەكىللەندۈرىدۇ، كۈرەش قىلىدۇ! بۇ كېلەچەكنى ۋۇجۇتقا چىقىرىدىغانلىقىغا ئىشەنگەن ۋاستىلەرگە، يوللارغا كۈچلۈك ئىشەنچ بىلەن باغلىنىدۇ. دەۋا ئادىمىنىڭ تىرىشچانلىقىدىكى مەقسەت، ئىجتىمائىي مەسىلىلەرنى ھەل قىلىش ئۈچۈن ئاگاھلاندۇرغۇچى، ھەل قىلىدىغان تەدبىرلەرنى ئوتتۇرىغا قويغۇچى بولۇش، بەختىيار كېلەچەكنىڭ خۇشخەۋەرچىسى بولۇش، رېئاللىققا، ياخشى ئىشلارغا، توغرىغا، گۈزەللىككە دەۋەت قىلغۇچى بولۇشتۇر… دائىم ئۆزگىرىش ئىچىدە تۇرىدىغان دۇنيانى، ئەتراپىنى، راتسىيونال شەكىلدە ئۆزگەرتىش، يەنى ئىمكانىيىتىنىڭ يار بېرىشىچە ئەڭ چوڭ ئىسلاھاتنى ئېلىپ بېرىش ئۇنىڭ پىرىنسىپ ۋە نىشانلىرى ئارىسىدا ئورۇن ئالغان بولىدۇ. قىسقىسى، ئۇ پائال ھەرىكەت ۋە رەھبەرلىك قىلغۇچى كىشىدۇر. چۈنكى ئۆزگىرىشنىڭ ئىنسان ئىرادىسىگە ئۇيغۇن ھالدا شەكىللىنىشى پەقەت ئەمەلىي ھەرىكەت بىلەن ۋۇجۇتقا چىقىدۇ. دەۋا ۋە غايە ئادىمى كېلەچەكنى بەرپا قىلغۇچى كىشى بولۇپ، ئۆزگىرىشنىڭ نىشانى شەخستىن ئومۇمغا يۈزلەنگەن بولىدۇ… ئۇ ئۆتمۈش بىلەن كېلەچەكنىڭ دۇنياسى ئوتتۇرىسىدىكى كۆۋرۈكتۇر. ئۇ بەختىيار بىر جەمئىيەتكە بولغان سېغىنىشنىڭ توشىغۇچىسى ۋە خوشخەۋرىنى بەرگۈچىسىدۇر.