ئاتا-ئانىلىقنىڭ تۆت ئۇسلۇبى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇنداق ئائىلىلەردە، ئاتا-ئانىنىڭ ئورنى، نوپۇزى، مۇتلەق ئۈستۈن ئورۇندا تۇرىدۇ. ئاتا-ئانىلار بالىلىرىغا پۈتۈنلەي ئۆزىنىڭ ئۆلچىمى بىلەنلا مۇئامىلە قىلىپ، بالىلارنىڭ پىكرى، ساداسىغا ئاساسەن قۇلاق سالمايدۇ. ئىككى تەرەپ مۇناسىۋىتىدە، بۇيرۇق-ئىتائەتلا مەۋجۇت بولىدۇ، بالىلارنىڭ ئاتا-ئانىلارنىڭ ھۆكۈم-بۇيرۇقلىرىدىن گۇمان قىلىش، ئۆزىنىڭ مۇستەقىل قارىشىنى ئىپادىلەپ بېقىش دادىللىقى ئاتا-ئانىلارغا قىلىنغان چوڭ ھۆرمەتسىزلىك، بويۇنتاۋلىق دەپ قارىلىدۇ. بۇنداق ئاتا-ئانىلار بالىلىرىنىڭ ئوبدان بالا بولغان بولمىغىنىنى بالىلىرىنىڭ گەپ ئاڭلاش ئاڭلىماسلىقى بىلەن ئۆلچەيدۇ. بالىلارنىڭ كەپسىزلىكى قىلىقسىزلىق دەپ چۈشىنىلىدۇ، <ياغاچ قۇلاق>لىقى قوبۇل قىلغۇسىز قىلمىش ھېسابلىنىدۇ. چۈنكى مۇستەبىت ئاتا-ئانىلاردىكى ئومۇمىي ئورتاقلىق شۇكى، بىرىنچىدىن، ئۇلار ھەردائىم بالىلىرىم يامان يولغا كىرىپ كېتەرمىكى دەپ ئەنسىرەپلا يۈرگەچكە، مۇشۇنداق قاتتىق قوللۇق بىلەن باشقۇرمىساق ئاسانلا تاپتىن چىقىپ كېتىدۇ دەپ قارايدۇ. ئىككىنچىدىن، دائىم بالىلارنى تېخى كىچىك، ئاق-قارىنى، ياخشى-ياماننى پەرقلەندۈرەلمەيدۇ دەپ ئويلىغاچقا، بالىلارنىڭ ھەممە ئىشىغا ئارىلىشىش، ھەممە ئىشتا باشقۇرۇش، بالىلارغا ئالاقىدار ھەممە قارارنى ئۆزلىرى چىقىرىشتىن خاتىرجەملىك ھېس قىلىدۇ، بالىلارنىڭ ئۆز ئالدىغا قارار چىقىرىشىدىن زادى ئەمىن بولالمايدۇ.
بۇلاردىن كۆرۈنۈپ تۇرۇپتۇكى، بۇ تىپتىكى ئاتا-ئانىلار بالىلىرىنىڭ تەربىيەلىنىشىگە ئىنتايىن كۆڭۈل بۆلىدۇ، ناھايىتى كۆيۈنىدۇ، مانا مۇشۇنداق چىڭ تۇتۇشىنى پۈتۈنلەي بالىلىرى ئۈچۈن ياخشى دەپ قارايدۇ. بۇ خىل ئائىلىلەردە ئاتا-ئانىلار بىلەن پەرزەنتلەر ئوتتۇرىسىدا باشقۇرۇش ۋە ئىتائەت مۇناسىۋىتىلا مەۋجۇت بولىدۇ. ئۇنداقتا، بۇ خىل چەكسىز كۆيۈنۈش باھانىسى بۇ خىل قاتتىق قوللۇقنى ئاقلىيالامدۇ؟ ئۇنىڭ ئۈنۈمگە ئىگە قىلالامدۇ؟
ناتايىن. مۇستەبىت ھۆكۈمدارلار خەلقنىڭ بەختىنى خەلق خالىغان يولدا ئەمەس، بەلكى ئۆزلىرى خالىغان يولدا <كۆزلىگەچكە>، خەلق بەخت ئەمەس، ئەكسىچە زۇلۇم ھېس قىلغىنىدەك، بۇنداق مۇھىتتا چوڭ بولغان بالىلارمۇ، قەلب ساداسىغا قۇلاق سېلىنمايدىغان بۇ خىل كۆيۈنۈشتىن ھەقىقىي بەخت، راھەت ھېس قىلالمايدۇ. مېھرى-مۇھەببەت قانچە ئوتلۇق، قانچە چىن بولسۇن، ناۋادا قارشى تەرەپ ياقتۇرىدىغان شەكىلدە ئىزھار قىلىنمىسا، قارشى تەرەپنى بىزار قىلىپ قويۇشى مۇمكىن. خۇددى شۇنىڭدەك، بالىلار كۆرسىتىلگەن بۇنداق يەكتەرەپلىك كۆيۈنۈش، سۆيىمەن دەپ چىشلىۋالغاندەك ئەكسىچە ئۈنۈم پەيدا قىلىش مۇمكىن. مۇستەبىت تىپتىكى ئاتا-ئانىلارنىڭ ئەڭ ماھىيەتلىك خاتالىقى شۇكى، ئۇلار بالىلارنىڭمۇ ئۆزىگە خاس دۇنياسى، ئۆزىگە خاس تەپەككۇرى، ئۆزىگە خاس ماددىي-مەنىۋىي ئىستەكلىرى بارلىقىنى ئۇنتۇپ قېلىشقان ياكى ئېتىراپ قىلمىغان. شۇڭلاشقا بالىلارغا تۇتىدىغان مۇئامىلىسىدە مۇتلەق ئۆزىنىڭ چۈشەنچىلىرىنىلا ئاساس قىلىدىغان زوراۋانلىق شەكىللەنگەن. ئاتا-ئانا بىلەن پەرزەنت ئوتتۇرىسىدىكىلا ئەمەس، ھەرقانداق مۇۋەپپەقىيەتلىك كىشىلىك مۇناسىۋەت ئۆز-ئارا چۈشىنىش ئۈستىگە قۇرۇلىدۇ، بولمىسا ئادالەتسىزلىك شەكىللىنىدۇ. چۈنكى چۈشىنىش ھۆرمەتنى شەكىللەندۈرىدۇ. چۈشەنمەسلىك بولسا كەمسىتىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. باشقىچە ئىبارە بىلەن ئىپادىلىگەندە، بىر تەرەپنىڭ ساداسىغا قۇلاق سېلىنمىغان ھەر قانداق كىشىلىك مۇناسىۋەتتىن ئادالەتسىزلىك، زۇلۇم كېلىپ چىقىدۇ. ئۇنىڭ ئۈچۈن قارشى تەرەپتە شۇنداق بىر سادا چىقىرىش ھوقۇقىنىڭ بارلىقىنى ئېتىراپ قىلىش كېرەك. دېمەك، ئاتا-ئانىلار بىلەن بالىلارنىڭ مۇناسىۋىتىمۇ ئوخشاشلا چوقۇم مۇشۇ پىرىنسىپ بويىچە چۈشىنىلگەندە، ئاندىن بالىلارنىڭمۇ ئۆزىنىڭ مۇستەقىل ساداسىنىڭ بارلىقىنى، قۇلاق سېلىشقا تېگىشلىك ئىكەنلىكى مۇستەبىت ئاتا-ئانىلار ئويلىنىش، قوبۇل قىلىشقا تېگىشلىك ئىشقا ئايلىنىدۇ.
مۇشۇ بويىچە پىكىر يۈرگۈزگىنىمىزدە، بىز مۇستەبىت  ئائىلە مۇھىتىدا چوڭ بولغان بالىلارنىڭ ئاتا-ئانىسىنىڭ يېتەرلىك ھۆرمىتىگە ئېرىشەلمەيدىغانلىقىنى، ياكى ئاتا-ئانىلار بىز ھۆرمەتلىدۇق دەپ قارىسىمۇ، بالىلارنىڭ بۇنداق ھۆرمەتنى ھېس قىلالمايدىغانلىقىنى تونۇپ يېتەلەيمىز.  خۇلاسىلەپ ئېيتقاندا، بىرىنچىدىن، بۇنداق ئائىلە مۇھىتىدا چوڭ بولغان بالىلاردا ئۆزىگە ئىشىنىش تۇيغۇسى كەمچىل، مۇستەقىلچانلىق، ئۆزىگە تايىنىش روھى ئاجىز بولىدۇ. چۈنكى بۇنداق ئائىلە مۇھىتىدا، بالىلارنىڭ ئەركىن پىكىر قىلىشى، ئاز-تولا خاتالىق سادىر قىلىشى، ئۆزىنىڭ ئىشلىرىنى ئۆزىنىڭ قارار قىلىشى دېگەنلەرگە ئومۇمەن پۇرسەت بولمايدۇ. ۋەھالەنكى، ئادەمدىكى ئۆزىگە ئىشىنىش، مۇستەقىلچانلىق دېگەنلەر مانا مۇشۇنداق پۇرسەتلەر ئىچىدە شەكىللىنىدۇ، كۈچىيىدۇ. ھەممە ئىشى باشقۇرۇلىدىغان بىر شەخسنىڭ ئەمەس، بەلكى پۈتۈن بىر مىللەتنىڭمۇ ئۆزىگە بولغان ئىشەنچى تۆۋەن بولىدۇ.
ئىككىنچىدىن، غۇرۇرى، ئىززەت تۇيغۇسى ئاجىز بولىدۇ. چۈنكى ئادەمنىڭ غۇرۇرى يېتەرلىك ھۆرمەت، مۇئەييەنلەشتۈرۈش مۇھىتى ئىچىدە يېتىلىدۇ. ئېيتقان سۆزى، قىلغان ئىشلىرىنىڭ قايتا-قايتا زەربە-تەنبىھكە ئۇچرىشى، ئەكس ساداسىنىڭ قاتتىق ئىنكاس بىلەن تۇنجۇقتۇرۇلىشى، خاتالىقلىرىنىڭ قىلچىمۇ چۈشىنىش، ھېسداشلىققا ئېرىشىلمەسلىكى….قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى بالىلارنىڭ غۇرۇرىنى ئاستا-ئاستا ئۆلتۈرىدىغان ئامىللاردۇر. كېيىنچە، بۇ خىل بالىلار مەكتەپتە، جەمئىيەتتە باشقىلار بوزەك ئەتسىمۇ مەيلى دەيدىغان، غەزەپ-نەپرىتىنىڭ تايىنى يوق، ھەق-ناھەق تۇيغۇسى زەئىپ، ھەممە بالىلار شاڭخو قىلىدىغان ئوبيېكتقا ئايلىنىپ قالىدۇ. چۈنكى، غۇرۇرنىڭ ئاجىزلىشىشى، كەمسىتىش، خورلۇقنى قوبۇل قىلىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.