ئىجىتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ سىياسىي تەشۋىقات قورالى سۈپىتىدە ئىشلىتىلىشى (7-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ھەتتا « تاكسىم گازى باغچىسى» ۋەقەسىلا بىر مىسال سۈپىتىدە تەتقىقات تېمىسىنىڭ مەركىزىگە قويۇلسا، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىشلىتىشنىڭ پايدا – زىيىنىنى گەۋدىلىك چۈشەندۈرۈپ بېرەلەيدۇ . چۈنكى، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىشلىتىش ئەۋزەللىكى، بولۇپمۇ ۋاقىت ۋە تەننەرخ جەھەتتىكى ئەۋزەللىكى نامايىشچىلارغا ھەرىكەتنىڭ باشلىنىشدا مۇھىم قولايلىق يارىتىپ بەردى. لېكىن نامايىشنىڭ كىيىنكى كۈنلىرىدە، ئىجتىمائىي تاراتقۇ سۇپىلىرىنىڭ ئېغىر ساختا ئۇچۇر قورالىغا ئايلىنىپ قېلىشى، ھەم نامايىشنى نىشاندىن چەتنىتىپ قويدى ھەم ھەرىكەتنىڭ قانۇنىي خاراكتېرىنى يوقاتتى.  يەنە بىر تەرەپتىن، بۇ نامايىشلار يەنە بىر پاكىتنى ئېچىپ بەردى؛ ھازىر ھۆكۈمەت ئىجتىمائىي ۋەقەلەرنى بىر تەرەپ قىلىشتا ئىشلىتىپ كېلىۋاتقان كلاسسىك ئۇسۇلنى ئۆزگەرتىشكە مەجبۇر بولدى. ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ھۆكۈمەتلەرنىڭ نەزىرىدىكى « كىشىلەرنىڭ بوش ۋاقتىنى ئۆتكۈزىدىغان پائالىيەت ساھەسى» دېگەن رامكىدىن چىقىپ ئىجتىمائىي ئېھتىياج ۋە يۈزلىنىشنى بەلگىلەيدىغان سۇپا دەپ قارىلىدىغان بولدى. شۇنىسى ئېنىقكى، ھۆكۈمەت ئاممىنىڭ ئېھتىياجىنى ۋە ئىجتىمائىي ۋەقەلەرنىڭ جەريانىنى بېكىتكەندە، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىجتىمائىي ۋەقەلەرنىڭ ئۇچۇر مەنبەسى دەپ قاراش كېرەك.  ئوخشاشلا، بۈز بەرگەن ھادىسلەرنى نەزەرگە ئالغاندا، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ كەلگۈسى دەۋردىكى ئىجتىمائىي ھەرىكەتتىكى مۇھىم رولىنى ئويلىشىش كېرەك. ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ ئىجتىمائىي ھەرىكەتلەردىكى رولىغا ئەھمىيەت بېرىپ، يېقىن كەلگۈسىدە مېدىيا ئوقۇش-يېزىش دەرىسلىكى مەسىلىسىنى مائارىپ سىستېمىسىنىڭ مۇھىم تەركىبىي قىسمى قىلىش كېرەك.
سىياسىي مەقسەتتە ئېلىپ بېرىلىدىغان ئىجتىمائىي ھەرىكەتلەر ئۈچۈن ئىشلىتىلىدىغان بۇ خىل ئىجتىمائىي تاراتقۇ پائالىيەتلىرىدىن باشقا، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ بىۋاسىتە سايلام ئۈچۈن ئىشلىتىش ئەھۋالىمۇ كۆپ ئۇچرايدىغان ئىشقا ئايلاندى. 2013 – يىلى ئىتالىيەدە ئۆتكۈزۈلگەن سايلامدا ئەڭ يېقىن، ئەڭ جانلىق مىساللارنى كۆرگىلى بولىدۇ . ئەسلى كەسپى كومېدىيە ئارتىسى بولغانB e p p e G l l o نىڭ Facebook تا قوزغىغان بەش يۇلتۇز ھەرىكىتى قىسقا ۋاقىت ئىچىدە  كەڭ خەلقنىڭ دىققەت – ئېتىبارىنى قوزغىدى ھەمدە G l l o نى سايلامنىڭ بىر نامزاتىغا ئايلاندۇردى.  قىزىقارلىق يېرى شۇكى، سىياسىي سالاھىيىتى ۋە تارىخى بولمىغان گرىللو مۆلچەردىكىدىنمۇ ياخشى نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈردى .
سايلام نەتىجىسىگە ئاساسلانغاندا، مەركەز سول قانات ئىتتىپاقى ئاۋام پالاتاسىدا 29.55 ئاۋازغا ، مەركەز ئوڭ قانات ئىتتىپاقى 29.18 ئاۋازغا ئېرىشىدۇ.  سايلامدا كىشىنى ئەڭ ھەيران قالدۇرىدىغان نەتىجە  بېپې گرىلو ( B e p p e G l l o ) دىكى بەش يۇلتۇزلۇق پارتىيەسىنىڭ بولىدۇ؛ G l l o نىڭ پارتىيەسى يېڭى پارتىيەلەر ئىچىدە ئەڭ كۆپ ئاۋازغا ئېرىشىدۇ ( 25.54 % ) .  سايلام جەريانىدا G l l oنىڭ  ئىشلەتكەن يېڭى سىستېمىلىرى ( ئىجتىمائىي تاراتقۇلار )ۋە  ئۇنىڭ سايلامدا قىلغان سۆزلىرىى تۈپەيلى،گۇمانىي نۇقتىئەنەەر بىلەن مۇئامىلە قىلىنغان بۇ ھەرىكەت شۇنچە يۇقىرى نىسبەتتە سايلام بېلىتىگە ئېرىشىپ ھەم سىياسىي رەقىپلىرىنى ھەم سىياسەت بىلىمىگە قىزىققۇچىلارنى ھەيران قالدۇردى .
گرىلو « بەش يۇلتۇز » ھەرىكىتىنى  ئۈچ يىل ئىلگىرى Facebook تا  بىر گۇرۇپ ھالىتىدە قوزغىغان، ئەزا بولغۇچىلارنىڭ سانى ۋە ئۇلار تەمىنلىگەن ياردەملەرگە تايىنىپ،پارتىيەسىنى بۈگۈن ئىتالىيەنىڭ ئەڭ كۆپ ئاۋازغا ئېرىشكەن ئۈچىنچى پارتىيەسىگە ئايلاندۇرغان . بۇ خىل ئەھۋال، گەرچە ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئىشتىن سىرتقى ۋاقىتلارنى نىشان قىلىپ ئىجات قىلىنغان بولسىمۇ، ئەمەلىيەتتە جامائەت پىكرى ۋە كۈنتەرتىپ يارىتىش جەھەتتە قانچىلىك تەسىر كۈچكە ئىگە بىر مىخانىزما ئىكەنلىكىنى ئېچىپ بەردى .
ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى سىياسىي تەشۋىقات قورالى سۈپىتىدە ئىشلىتىشتە دىققەت قوزغايدىغان مۇھىم بىر نۇقتا؛ نۆۋەتتىكى سىياسىي سىستېمىنىڭ ئاكتىپ ئىشتىراكچىلىرىنىڭ ئىشلىتىش سىجىللىقىدۇر. ھازىر، بارلىق پارتىيە ۋە پارتىيە شۆبىلىرىنىڭ دېگۈدەك ئاكتىپ ئىشلىتىۋاتقان ھېسابى بار ، پارتىيەلەر بۇ ھېساپلىرى ئارقىلىق ئۆزىنىڭ بارلىق سىياسىي پىلانىنى داۋاملاشتۇرىدۇ. ھەتتاكى، پارتىيەنىڭ ئاممىۋى مۇناسىۋەت پائالىيەتلىرىنىڭ مۇھىم بىر قىسمى مۇشۇ تور بېكەتلىرى ئارقىلىق ئېلىپ بېرىلىدۇ. پارتىيەلەر كۈندىلىك پائالىيەت پىلانلىرى، سىياسىي ئىدىيەلىرى، رەقىپ پارتىيەلەر بىلەن بولغان سۈركىلىشلىرىنى سايلىغۇچىلار ياكى ئەگەشكۈچىلەرگە مەزكۇر ھېساپلارى ئارقىلىق يەتكۈزمەكتە.