ترامپنىڭ بېسىمى ئاستىدا يىمىرىلگەن نېتانياھۇ قاراشلىرى: ئىسرائىلىيە سىياسىتى يېڭى بىر دەۋرنىڭ بوسۇغىسىدىمۇ؟ (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

سىۋېتلوۋانىڭ ئانالىزىنىڭ ئاساسىي تۈۋرۈكلىرىدىن بىرىنى نېتانياھۇنىڭ غەززە ئۇرۇشىنىڭ باشلىنىشىدىن تارتىپ تەكىتلەۋاتقان «مۇتلەق غەلىبە» ۋەدىسىنىڭ يىمىرىلىشى تەشكىل قىلىدۇ. نېتانياھۇ تېخى بىر نەچچە ھەپتە ئىلگىرىلا ئۇرۇشنى بىر كېلىشىم بىلەن ئاخىرلاشتۇرۇشنى تەۋسىيە قىلغان ھەر قانداق كىشىنى غەزەپ بىلەن رەت قىلىۋاتاتتى ۋە ھاماسنىڭ پۈتۈنلەي يوقىتىلىشىدىن باشقا بىر نەتىجىنى قوبۇل قىلمايدىغانلىقىنى يۈرەكلىك تەكىتلەۋاتاتتى. ئەسىرلەرنىڭ قويۇپ بېرىلىشى بەدىلىگە ھاماسنى قورالسىزلاندۇرۇشنىڭ كەلگۈسىگە كېچىكتۈرۈلۈشى پىكرىگە شىددەت بىلەن قارشى چىقىۋاتاتتى، پەلەستىن ھۆكۈمىتىنىڭ غەززەنىڭ قايتا قۇرۇلۇشىدا ھەر قانداق بىر رول ئېلىشىغا «ياق» دەۋاتاتتى ۋە ئىنسانپەرۋەرلىك ياردەملىرىنىڭ پەقەت ئىسرائىلىيە قوللىغان ۋە مەغلۇبىيەتلىك بىر تۈر بولغان GHF ئارقىلىق چەكلىك يوسۇندا تەمىنلىنىشىدە چىڭ تۇرۇۋاتاتتى. ئەمما، ترامپ تېڭىپ بەرگەن كېلىشىم بۇ مەيدانلارنىڭ ھەممىسىنى يەر بىلەن يەكسان قىلدى. سىۋېتلوۋانىڭ ئىپادىسى بىلەن ئېيتقاندا، «بۇ كېلىشىم… نېتانياھۇنىڭ يىللاردىن بۇيان ۋەز ئېيتىپ كەلگەن ھەر بىر نەرسىسىگە زىتتۇر». نېتانياھۇنىڭ يېقىنقى نۇتقىدا كېلىشىمنى ئاقلىشى ھەتتا ئىسرائىلىيەنىڭ كۆڭلىدىكى ھەممە نەرسىگە ئېرىشكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرۈشى پەقەت بىر سىياسىي ھاياتىنى ساقلاپ قېلىش مانېۋىردىنلا ئىبارەتتۇر. ئەمەلىيەتتە بولسا، بۇ كېلىشىم نېتانياھۇنىڭ ئىسرائىلىيە خەلقىگە سۇنغان «بىخەتەرلىك پەقەتلا ئېزىپ تاشلىغۇچى ھەربىي كۈچ بىلەنلا قولغا كېلىدۇ» قارىشىنىڭ ۋەيران بولغانلىقىنى ۋە دىپلوماتىك چارىنىڭ مۇقەررەر ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلىدى. بۇ ئەھۋال نېتانياھۇنىڭ سىياسىي ھاياتى قۇرۇلغان ئاساسىي تۈۋرۈكلەردىن بىرىنىڭ يىقىلغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ.
بىرلەشمە ھۆكۈمەتنىڭ پارچىلىنىشى ۋە پەلەستىن ھۆكۈمىتىنىڭ قايتىپ كېلىشى
كېلىشىمنىڭ مەزمۇنى نېتانياھۇنىڭ ئاجىز بىرلەشمە ھۆكۈمىتىنىڭ ئاساسلىرىنى غۇلىتىپ تاشلايدۇ. بېزالېل سموترىچ ۋە ئىتامار بېن گۋىرغا ئوخشاش ئاشقۇن ئوڭ قانات بىرلەشمە ھۆكۈمەت شېرىكلىرىنىڭ قوللىشى يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان قاتتىق ۋە مۇرەسسەسىز مەيدانلارنىڭ داۋاملاشتۇرۇلۇشىغا تايىناتتى. بۇ شېرىكلەر ترامپنىڭ تىنچلىق كېلىشىمىنىڭ بىرىنچى باسقۇچىغا قارشى ئاۋاز بەرگەن ۋە كېلىشىم داۋاملاشقان تەقدىردە ھۆكۈمەتتىن چېكىنىدىغانلىقىنى ئېيتىپ تەھدىت سالغان. كېلىشىمنىڭ ھاماسنى قورالسىزلاندۇرۇش، غەززەنى قايتا قۇرۇش، پەلەستىن ھۆكۈمىتىنىڭ غەززەگە قايتىشى ۋە پەلەستىننىڭ ئىگىلىك ھوقۇقىغا ئېرىشىشىگە ئېلىپ بارىدىغان بىر يول خەرىتىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئىككىنچى باسقۇچى بولسا تېخى ئاۋازغا قويۇلمىدى. سىۋېتلوۋانىڭ پەلەستىنلىك مەنبەلەرگە ئاساسلانغان ئۇچۇرىغا قارىغاندا، مىسىردا تەربىيەلەنگەن پەلەستىنلىك ساقچىلار تەرىپىدىن بىخەتەرلىكى كاپالەتكە ئىگە قىلىنىدىغان رەفاھ چېگرا ئېغىزىنىڭ قايتا ئېچىلىشى ئەمەلىيەتتە پەلەستىن ھۆكۈمىتىنىڭ غەززەگە قايتىپ كەلگەنلىكىنى ئىپادىلەيدۇ. بۇ پەقەت بىر ئەشيا ئوبوروتى ئورۇنلاشتۇرۇشى بولۇپلا قالماي، بەلكى غەززە بىلەن ئىيوردان دەرياسىنىڭ غەربىي قىرغىقى ئوتتۇرىسىدىكى سىياسىي ۋە مەمۇرىي بىرلىشىشنىڭ باشلىنىشىدۇر. بۇ ئۆزگىرىش نېتانياھۇنىڭ ئەڭ ئاساسلىق ئىستراتېگىيەلىرىدىن بىرىنى بىۋاسىتە نىشان قىلىدۇ.
«بۆلۈپ باشقۇرۇش» ئىستراتېگىيەسىنىڭ ۋەيران بولۇشى
كىسېنىيە سىۋېتلوۋا نېتانياھۇنىڭ 2010-يىللارنىڭ باشلىرىدىن بۇيان يولغا قويغان ئىستراتېگىيەسىنىڭ «بۆلۈپ باشقۇرۇش» ئىكەنلىكىنى ئورۇنلۇق ھالدا ئېنىقلاپ چىققان. بۇ ئىستراتېگىيە ھەر قانداق سۆھبەت ئېھتىماللىقىنى ۋە پەلەستىن دۆلىتىنىڭ قۇرۇلۇش ئېھتىماللىقىنى يوققا چىقىرىش ئۈچۈن، ئىيوردان دەرياسىنىڭ غەربىي قىرغىقىدىكى پەلەستىن ھۆكۈمىتىنى ئاجىزلاشتۇرۇش بىلەن بىر ۋاقىتتا، غەززەدىكى ھاماسنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى داۋاملاشتۇرۇشىغا كۆز يۇمۇشقا تايىناتتى. ئىيوردان دەرياسىنىڭ غەربىي قىرغىقىدىكى كۆچمەنلەرنى يۆلەيدىغان سىياسەتلەر ۋە ئىسرائىلىيەنىڭ تەستىقى بىلەن قاتاردىن ھاماسقا يەتكۈزۈلگەن ئامېرىكا دوللىرى قاچىلانغان چامادانلارغا ئوخشاش ھەر بىر ھەرىكەت بۇ مەقسەتكە خىزمەت قىلاتتى. نېتانياھۇ بىر مەزگىل پەلەستىنلىكلەر بىلەن بولغان «توقۇنۇشنى باشقۇرۇش» جەريانىدا ئەرەب دۆلەتلىرى بىلەن پايدىلىق تىنچلىق كېلىشىملىرىنى تۈزەلەيدىغانلىقىغا سەمىمىي ئىشەنگەنىدى. ئەمما سىۋېتلوۋا تەكىتلىگەندەك، «بۇ ئىستراتېگىيە 7-ئۆكتەبىر قىرغىنچىلىقىدا، كۆپىنچىسى پۇقرالاردىن بولغان 1200 نەپەر ئىسرائىلىيەلىكنىڭ ھاماس تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلۈشى بىلەن پارچىلىنىپ كەتتى». 7-ئۆكتەبىردىكى ھۇجۇملار ھاماسنى «كونترول قىلغىلى بولىدىغان بىر ئاكتىيور» دەپ قاراشنىڭ ۋە پەلەستىن مەسىلىسىنى توڭلىتىپ قويۇشنىڭ نەقەدەر ئەجەللىك بىر سەۋەنلىك ئىكەنلىكىنى ئاشكارىلىدى. ئۇنىڭدىن كېيىنكى ئۇزۇنغا سوزۇلغان ئۇرۇش ۋە غەززەدە پەيدا قىلغان چوڭقۇر ئىنسانىي كىرىزىس دۇنيانىڭ نېتانياھۇدىن يىراقلىشىشىغا سەۋەب بولدى. كېلىشىم بىلەن پەلەستىن ھۆكۈمىتىنىڭ غەززەدە قايتىدىن بىر ئاكتىيورغا ئايلىنىشى نېتانياھۇنىڭ ئون يىللاردىن بۇيان يولغا قويغان بۇ ئىستراتېگىيەسىنىڭ پۈتۈنلەي ئەكسىچە ئۆزگەرگەنلىكىدىن ۋە مەغلۇبىيىتىنىڭ ئىسپاتلانغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ.
خەلقئارالىق يالغۇزلۇق ۋە سەئۇدى ئەرەبىستان ئامىلى