قۇرئاننى قۇرئان بىلەن تەپسىر قىلىش ئۇسۇلى : ماھىيەتلىك ئانالىز (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

مۇستافا ئۆزتۈرك-ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
قۇرئاننى قۇرئان بىلەن تەپسىر قىلىش دېگەن گەپ تىلغا ئېلىنغىندا، ئومۇمەن قىلىپ ئېيتقاندا ناھايىتى مۇۋاپىق، ئۈنۈملۈك ۋە توغرا ئۇسۇل دېگەن قاراش پەيدا بولىدۇ. بۇ قاراش ياكى چۈشەنچە بولۇپمۇ كۈنىمىزدە قۇرئان ۋە تەپسىر ئۈستىدە ئىزدىنىۋاتقان ياكى كۆڭۈل بۆلىۋاتقان نۇرغۇن مۇسۇلمانغا جەلپ قىلارلىق تۇيۇلىشى مۇمكىن. ئۇندقتا ئىلمىي نۇقتىدىن قۇرئاننى قۇرئان بىلەن تەپسىر قىلىش ئۇسۇلى مۇۋاپىقمۇ؟ مۇۋاپىق بولىدىغان بولسا بۇ ئۇسۇل قۇرئاندا ئۇچرامدۇ؟ باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، بۇ ئۇسۇل مۇپەسسىر ياكى ئىدراك قىلغۇچىنىڭ پاراسىتىدىن مۇستەقىل خۇسۇسىيەتكە ئىگىمۇ ياكى ئۇنىڭ پاراسىتىگە باغلىق ئىشمۇ؟ شۇنداقلا قۇرئاننى قۇرئان ئارقىلىق چۈشىنىش  باشقىلار ئېيتقاندەك ھەقىقەتەن مۇۋاپىق ۋە توغرا چۈشىنىش شەكلىمۇ؟ ئەگەر مۇشۇنداق بولىدىغان بولسا، ئىسلامنىڭ تۇنجى ئەسىرلىرىدىن ھازىرغىچە نۇرغۇن تەپسىر كىتابى نېمە ئۈچۈن يېزىلدى ۋە نۇرغۇن ئايەتلەرنى چۈشىنىشتە كېلىپ چىققان ئىختىلاپلار نېمە ئۈچۈن ئاخىرلاشمىدى؟ تەپسىر ساھەسىدىكى بۇنچە كۆپ ئەسەر ۋە ئىختىلاپلارغا قۇرئاننىڭ مۆجىزىۋى كالام بولۇشىمۇ ياكى ئىلمىي سەۋىيەدە ھەم قىيىن ھەمدە ئوخشىمىغان شەكىللەردە چۈشىنىلسە بولىدىغان كىتاب بولۇشى سەۋەب بولغانمۇ؟ئۇشبۇ ماقالىدە بۇ مەسىلىلەر ئۈستىدە مۇلاھىزە ئېلىپ بېرىلىپ قۇرئاننى قۇرئان ئارقىلىق تەپسىر قىلىش  قارىشىدىن پەرقلىق بولغان بىر قاراش ئوتتۇرىغا قويۇلىدۇ.
ئاچقۇچلۇق سۆزلەر: قۇرئان، ھەدىس-سۈننەت، قۇرئان تەپسىرى، تەپسىرنىڭ مەنبەلىرى
قۇرئاننى قۇرئان بىلەن تەپسىر قىلىش دېگەن گەپ تىلغا ئېلىنغىندا، ئومۇمەن قىلىپ ئېيتقاندا ناھايىتى مۇۋاپىق، ئۈنۈملۈك ۋە توغرا ئۇسۇل دېگەن قاراش پەيدا بولىدۇ. بۇ قاراش ياكى چۈشەنچە بولۇپمۇ كۈنىمىزدە قۇرئان ۋە تەپسىر ئۈستىدە ئىزدىنىۋاتقان ياكى كۆڭۈل بۆلىۋاتقان نۇرغۇن مۇسۇلمانغا جەلپ قىلارلىق تۇيۇلىشى مۇمكىن. چۈنكى قۇرئاننى قۇرئان بىلەن تەپسىر  قىلىش ئۇسۇلى تىنىمسىز ئوقۇش ئادىتى يوق، ھەتتا ئوقۇشنى ياقتۇرمايدىغان ئادەتتىكى مۇسۇلمانلارغا نىسبەتەن ھەم ئاللاھنىڭ كىتابىنى ئەڭ قىسقا ۋە ئاسان يول بىلەن چۈشىنىشنى، شۇنداقلا ئەڭ ئاددىي ۋە ئاخىرقى شەكلى بىلەن چۈشىنىشنى تەشەببۇس قىلىدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە قۇرئانى كەرىمدىمۇ ئايەتلەرنىڭ چۈشىنىشلىك ئىكەنلىكى تەكىتلىنىدۇ.
ئەلۋەتتە قۇرئانى كەرىم چۈشىنىشلىك كىتابتۇر. لېكىن قۇرئاننىڭ بۇ ئالاھىدىلىكى ئاللاھنىڭ ئىنسانلاردىن كۈتىدىغان ئاساسلىق تەلەپلىرى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. تېخىمۇ روشەن قىلىپ ئېيتساق، ئاللاھنىڭ ئىبادەتكە لايىق يېگانە ئىلاھ ئىكەنلىكى، بۇ پانى دۇنيادىن كېيىن ئەبەدىي دۇنيانىڭ باشلىنىدىغانلىقىنى، ئىنسانلارنىڭ بۇ دۇنيادا قىلغان ئەتكەنلىرىدىن ئۇ دۇنيادا سوراققا تارتىلىدىغانلىقى ۋە بۇ دۇنيادىكى ئەمەللىرىگە ئاساسەن مۇئامىلە قىلىنىدىغانلىقىغا ئوخشاش ئاساسلىق مەسىلىلەردە قۇرئاندا ناھايىتى ئوچۇق ئايەتلەر بار بولۇپ، بۇ مەسىلىلەرگە مۇناسىۋەتلىك ئايەتلەرنى چۈشىنىش ئۈچۈن، تەپسىر ساھەدە مەخسۇس ئىلىم تەھسىل قىلىش ئەمەس قۇرئان ئوقۇشقىمۇ ھاجەت قالمايدۇ. چۈنكى قۇرئاندا قەيت قىلىنغان ئەقەللىي ئېتىقاد ۋە ئەخلاق پىرىنسىپلىرىغا مۇناسىۋەتلىك مەزمۇنلار ئەنئەنە ئارقىلىق ئىزچىل نەقىل قىلىنىپ تۇرغانلىقتىن، كۈنىمىزدە ھەر مۇسۇلمان تۇغۇلغان مۇھىتتا بۇنى ئۇچراتقىلى بولىدۇ. بىراق قۇرئاننى ئىلمىي سەۋىيەدە چۈشەنمەكچى بولساق، ئەھۋال باشقىچە بولۇپ، بۇ جەھەتتە توغرا ۋە مۇۋاپىق ئۇسۇلغا ئېھتىياجلىقمىز.
ئۇنداقتا ئىلمىي نۇقتىدىن قۇرئاننى قۇرئان بىلەن تەپسىر قىلىش ئۇسۇلى مۇۋاپىقمۇ؟ مۇۋاپىق بولىدىغان بولسا بۇ ئۇسۇل قۇرئاندا ئۇچرامدۇ؟ باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، بۇ ئۇسۇل مۇپەسسىر ياكى ئىداك قىلغۇچىنىڭ پاراسىتىدىن مۇستەقىل خۇسۇسىيەتكە ئىگىمۇ ياكى ئۇنىڭ پاراسىتىگە باغلىق ئىشمۇ؟ شۇنداقلا قۇرئاننى قۇرئان ئارقىلىق چۈشىنىش  باشقىلار ئېيتقاندەك ھەقىقەتەن مۇۋاپىق ۋە توغرا چۈشىنىش شەكلىمۇ؟ ئەگەر مۇشۇنداق بولىدىغان بولسا، ئىسلامنىڭ تۇنجى ئەسىرلىرىدىن ھازىرغىچە نۇرغۇن تەپسىر كىتابى نېمە ئۈچۈن يېزىلدى ۋە نۇرغۇن ئايەتلەرنى چۈشىنىشتە كېلىپ چىققان ئىختىلاپلار نېمە ئۈچۈن ئاخىرلاشمىدى؟ تەپسىر ساھەسىدىكى بۇنچە كۆپ ئەسەر ۋە ئىختىلاپلارغا قۇرئاننىڭ مۆجىزىۋى كالام بولۇشىمۇ ياكى ئىلمىي سەۋىيەدە ھەم قىيىن ھەمدە ئوخشىمىغان شەكىللەردە چۈشىنىلسە بولىدىغان كىتاب بولۇشى سەۋەب بولغانمۇ؟