ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇش ئىستراتېگىيەسى: ئامېرىكا تاشقى سىياسىتىنىڭ ئۈستۈنلۈك دەۋرىدىن كېيىنكى يۆنىلىشى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئاپتورلار بۇ بۆلەكتە، ئامېرىكانىڭ «ئاسىياغا مەركەزلىشىش» ئىستراتېگىيەسىنىڭ تارىخىي تەرەققىياتى ۋە ھازىرقى ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ بۇنى قانداق قىلىپ ئەمەلىيەتكە ئايلاندۇرۇۋاتقانلىقىنى بايان قىلىدۇ. 2011-يىلى، ئوباما ھۆكۈمىتى خىتاينىڭ كۈچىيىۋاتقان تەسىرىگە تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن ئامېرىكانىڭ دىپلوماتىك، ئىقتىسادىي ۋە ھەربىي كۈچىنى ئاسىياغا يۆتكەيدىغانلىقىنى ئېلان قىلغان. بىراق، بۇ «مەركەز يۆتكەش» بىر تەلىماتتىن بەكرەك، بىر «يېڭى يىللىق ئارزۇ» غا ئوخشاپ قالدى؛ ئېلان قىلىندى، ئەمما كېيىنچە تاشلاندى. ئامېرىكانىڭ دىققىتى 2011-يىلدىكى ئەرەب باھارىدىن كېيىن ئوتتۇرا شەرقتىكى ئىچكى ئۇرۇشلارغا، 2014-يىلى رۇسىيە قىرىمنى ئىشغال قىلغاندىن كېيىن ياۋروپاغا بۇراپ كېتىلدى. شۇنىڭ بىلەن، «ئاسىياغا مەركەزلىشىش» توختاپ قالدى.
ترامپنىڭ بىرىنچى نۆۋەتلىك ھۆكۈمىتى ئامېرىكانىڭ دىققىتىنى ئاسىياغا قايتىدىن مەركەزلەشتۈردى. ئۇنىڭ 2017-يىللىق دۆلەت بىخەتەرلىك ئىستراتېگىيەسىدە خىتاي ۋە رۇسىيەدىن كېلىدىغان تەھدىتلەر ئالاھىدە تەكىتلىنىپ، ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونى ئالدىنقى ئورۇندىكى ھەرىكەت رايونى قىلىپ بېكىتىلدى. ترامپ ياۋروپالىق ئىتتىپاقداشلىرىنىڭ شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ خىراجەت نىشانىغا يەتمىگەنلىكىنى قاتتىق تەنقىد قىلىپ، ئۆز مۇداپىئەسىنى يېتەرلىك مەبلەغ بىلەن تەمىنلىمىگەن ئىتتىپاقداشلارنى ئامېرىكا قوغدىماسلىقى مۇمكىنلىكى ھەققىدە ئاگاھلاندۇردى. بايدىن ھۆكۈمىتى ياۋروپا بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە ئۇرۇنغان بولسىمۇ، ئۇمۇ دىققىتىنى ئاسىياغا مەركەزلەشتۈرۈشكە تىرىشتى. بىراق، 2022-يىلى ئۇكرائىنا ئۇرۇشى، كېيىنكى يىلى غەززە ئۇرۇشى پارتلىغاندىن كېيىن، ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونى يەنە بىر قېتىم ئىككىنچى ئورۇنغا چۈشۈپ قالدى.
«ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇش» ئىستراتېگىيەسى بىلەن، ترامپنىڭ ئىككىنچى نۆۋەتلىك ھۆكۈمىتى ئۇزۇندىن بۇيان ۋەدە قىلىنغان لېكىن ئەمەلگە ئاشمىغان «مەركەز يۆتكەش» نى ھەقىقىي تۈردە ئىجرا قىلماقتا. بۇ ئىستراتېگىيە بويىچە، ئامېرىكا شەرقىي ئاسىيادىكى، بولۇپمۇ تەيۋەننى قوغداش مەركەز قىلىنغان توقۇنۇشقا بولغان تەييارلىقىنى تېزلىتىدۇ. خىتاينى توسۇش ۋە ئامېرىكانىڭ ئۇرۇش قىلىش ئىقتىدارىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش ئۈچۈن، ۋاشىنگتون ئۆزىنىڭ ئاجىزلاپ كەتكەن دۆلەت مۇداپىئە سانائەت بازىسىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە تىرىشىدۇ. بۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ياۋروپالىق ئىتتىپاقداشلارنىڭ كەلگۈسىدىكى ھەرقانداق ياۋروپا توقۇنۇشىدا ئامېرىكانىڭ رولىغا بولغان كۆز قارىشىنى ئۆزگەرتىدۇ. 1940-يىللاردىن بۇيان، ئامېرىكانىڭ ياۋروپادىكى ھەربىي مەۋجۇتلۇقى ئۇرۇش پارتلىغاندا ئامېرىكانىڭ بىرىنچى بولۇپ جەڭگە كىرىدىغانلىقى ۋە ئەڭ چوڭ قوشۇننى تەمىنلەيدىغانلىقىغا كاپالەتلىك قىلىپ كەلگەن. «ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇش» بۇنى ئۆزگەرتىدۇ. ئامېرىكا شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىدا قېلىپ، ئىتتىپاقداشلىرىنى قوغداش مەجبۇرىيىتىنى داۋاملىق ئۈستىگە ئالغان تەقدىردىمۇ، تىنچلىق مەزگىلىدە ياۋروپادا تۇرۇشلۇق قۇرۇقلۇق ۋە ھاۋا ئارمىيەسىنى قىسقارتىپ، ئۇلارنىڭ بىر قىسمىنى ئاسىياغا يۆتكەيدۇ. پەقەت بۇ بىخەتەرلىك كاپالىتىنى ئېلىۋېتىش ئارقىلىقلا، ۋاشىنگتون ياۋروپالىق ئىتتىپاقداشلىرىنى ئۆز مۇداپىئەسىدە باشلامچى بولۇشتەك مالىيە ۋە سىياسىي جەھەتتىن مۈشكۈل بولغان بۇ ۋەزىپىنى ئۈستىگە ئېلىشقا ئۈندىيەلەيدۇ.
بۇ ئىشلار يۈز بېرىۋاتىدۇ
بۇ بۆلۈمدە ئاپتورلار يېڭى ئىستراتېگىيەنىڭ ئەمەلىيەتتە قانداق ئىجرا قىلىنىۋاتقانلىقىنى كونكرېت مىساللار ئارقىلىق ئىسپاتلايدۇ. ئون يىللاردىن بۇيان، ئامېرىكا ۋە ياۋروپا دىپلوماتلىرى ئۆز ئىتتىپاقىنى تەسۋىرلەشتە «پولاتتەك مۇستەھكەم» ۋە «مۈرىنى-مۈرىگە تىرەپ» دېگەندەك سۆزلەرنى ئىشلىتىپ، ياۋروپالىقلارنى ئامېرىكانىڭ ئۇلارنىڭ بىخەتەرلىكىنى قوغدايدىغانلىقىغا ئىشەندۈرۈپ كەلگەن ئىدى. ترامپ بۇ سېنارىيەنى يىرتىپ تاشلىدى. ئۇنىڭ بىرىنچى نۆۋەتلىك ۋەزىپە ئۆتەش مەزگىلىدە، بىر قېتىملىق «يەتتە دۆلەت گۇرۇھى» يىغىنىدا، ئۇ گېرمانىيە باش مىنىستىرى ئانگېلا مېركېلغا قولىنى كۆكرىكىگە كېرىۋالغان ھالدا غەزەپ بىلەن تىكىلىپ ئولتۇرغان سۈرىتى بۇنىڭ تىپىك ئىپادىسى بولدى. بۇ يىل 2-ئايدا، ترامپ ۋە مۇئاۋىن پىرېزىدېنت ج.د. ۋانس ئۇكرائىنا پىرېزىدېنتى ۋولودىمىر زېلېنسكىينى ئاقسارايدا كۈتۈۋېلىپ، تېلېۋىزوردا ئۇنى قاتتىق ئەيىبلىدى. ۋانس مىيۇنخېن بىخەتەرلىك يىغىنىغا قاتناشقاندا، ئادەتتىكىدەك تەسەللىي بېرىدىغان سۆزلەرنىڭ ئورنىغا، ياۋروپالىقلارنى دۆلەت مۇداپىئە مەسئۇلىيىتىدىن قاچقانلىقى ۋە سۆز ئەركىنلىكىنى بوغقانلىقى ئۈچۈن كەسكىن تەنقىد قىلدى. بۇلارنىڭ ھەممىسى، ئامېرىكانىڭ ياۋروپا بىلەن «ئايرىلىشنى» خالايدىغانلىقىنىڭ ئىپادىسىدۇر.
ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ ھەرىكەتلىرىنىڭ مەقسىتى جېدەل چىقىرىش ئەمەس، بەلكى ئامېرىكا بىلەن ياۋروپا ئوتتۇرىسىدا سىياسىي ئارىلىق پەيدا قىلىش. بۇ ئارقىلىق ياۋروپا تاشقى سىياسەت سەرخىللىرىنى «پولاتتەك مۇستەھكەم» مۇناسىۋەتكە قايتىشنىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكىگە، ئامېرىكانىڭ ئەمدى قىتئەنىڭ «بىرىنچى مۇداپىئە لىنىيەسى» بولمايدىغانلىقىغا ھەقىقىي تۈردە ئىشەندۈرۈش نىشان قىلىنىدۇ. ئۇكرائىنا مەسىلىسى بۇنىڭ ئەڭ ياخشى دەلىلى. ترامپ ھۆكۈمىتى ئۇرۇشنى تېزدىن ئاخىرلاشتۇرۇپ، ئامېرىكانىڭ ياۋروپادىن چېكىنىپ چىقىشىغا شارائىت يارىتىشقا ئۇرۇنماقتا. ياۋروپانىڭ تىنچلىق پىلانلىرى ئامېرىكانى داۋاملىق قىتئەدە تۇتۇپ قېلىشنى مەقسەت قىلىپ، مەسىلەن، ئامېرىكا بىخەتەرلىك كۈچلىرى كاپالەتلىك قىلىدىغان ئۇرۇش توختىتىشنى ئوتتۇرىغا قويغان. لېكىن ترامپ ھۆكۈمىتى بۇنى قەتئىي رەت قىلدى. چۈنكى، «ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇش» ئىستراتېگىيەسىنىڭ لوگىكىسى بويىچە، ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى بىر كۈچنىڭ ئۇكرائىنادا تۇرۇشى ئامېرىكانى ياۋروپانىڭ پاتقىقىغا پاتۇرۇپ قويىدىغان، ئاسىياغا يۈزلىنىشىگە توسقۇنلۇق قىلىدىغان ئىستراتېگىيەلىك خاتالىق ھېسابلىنىدۇ.