يەرشارىۋى قايتا تەرتىپكە سېلىش مۇساپىسى: گېئوپولىتىك دۆلەتچىلىك سەنئىتى، ئىقتىسادىي پارچىلىنىش ۋە كۆپ قاتلاملىق دۇنيا تەرتىپى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئاخىرقى خۇلاسە شۇكى، يەرشارىۋى قايتا تەرتىپكە سېلىش جەريانى، ئېنىقسىزلىقنىڭ يېڭى نورمال ھالەتكە ئايلانغان ۋە كونا ئويۇن قائىدىلىرى ئەمدى ئىناۋەتسىز بولغان بىر دەۋردۇر. بۇ جەرياندىن ئۇتۇقلۇق چىقىش ئۈچۈن، ھۆكۈمەتلەرنىڭ رايونلۇق ھەمكارلىقلارنى كۈچەيتىشى، مالىيە چىقىملىرىنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇشى ۋە كۆپ تەرەپلىمىلىكنى ئىسلاھ قىلىشى زۆرۈر. سودا دۇنياسى ئۈچۈن ئېيتقاندا، گېئو –  سىياسىي خەتەرنى بىر «تاشقى ئامىل» دەپ ئەمەس، بەلكى ئاساسىي مەشغۇلات ئۆزگەرگۈچىسى دەپ قاراش كېرەك. تەمىنلەش زەنجىرلىرىدە پەقەت تەننەرخلا ئەمەس، بەلكى گېئو –  سىياسىي مۇساپە ۋە كاربون ئىزىمۇ ئەلالاشتۇرۇلۇشى كېرەك. سۈنئىي ئەقىل ۋە رەقەملىك قوشكېزەككە ئوخشاش تېخنىكىلار، پەقەت ئۈنۈمنى ئاشۇرۇش ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى سىستېمىلىق خەتەرلەرگە قارشى چىداملىق بولۇش ئۈچۈن قوللىنىلىشى كېرەك.
يەرشارىۋى قايتا تەرتىپكە سېلىش، چوڭ خەتەرلەرنى ئېلىپ كېلىش بىلەن بىرگە، تېخىمۇ ئادىل، تېخىمۇ سىجىل ۋە تېخىمۇ كەڭ قورساق بىر دۇنيا تەرتىپى قۇرۇش ئۈچۈنمۇ بىباھا پۇرسەت بىلەن تەمىنلەيدۇ. بۇ پۇرسەتتىن پايدىلىنىش ئۈچۈن، ئۆتمۈشنى سېغىنىشنى بىر چەتكە قايرىپ قويۇپ، دۇنيانىڭ رېئاللىقىنى قوبۇل قىلىدىغان يىراقنى كۆرەر بىر رەھبەرلىك چۈشەنچىسى تەلەپ قىلىنىدۇ.
1          Equipo Económico. (2025). Decoding a new global order: what 2025 reveals about the economy in 2026.
2         World Economic Forum. (2025). Navigating the New Economy: How Geoeconomics and Technology Define the Global Landscape in 2030.
3          German Council on Foreign Relations (DGAP). (2026). Global Reordering, German Responses.
4          Chatham House. (2025). Autumn 2025: How a new global order is taking shape.
5          Beyond the Horizon. (2025). The Rising Importance of the Global South in 2025: A New Pillar of Multipolar Power.
6          Institut français des relations internationales (Ifri). (2024). Ramses 2025. Entre puissances et impuissance.
7          DGAP. (2025). Informationszentrum DGAP – Neuerscheinungen Frühjahr 2025.
8          Institut de Relations Internationales et Stratégiques (IRIS). (2025). Rétrospective géopolitique de l’année 2025.
9          GIGA German Institute for Global and Area Studies. (2025). The Global South and German Foreign Policy under the Next Government.
10        International Monetary Fund (IMF). (2025). World Economic Outlook Update, July 2025.
11        World Economic Forum. (2025). ›Reimagining Growth‹: Economic growth and finance at Davos 2025.
12       IMF. (2025). World Economic Outlook Update, July 2025: Global Economy: Tenuous Resilience amid Persistent Uncertainty.
13        IMF. (2025). World Economic Outlook  –   All Issues.
14        World Economic Forum. (2025). Inflection points: 7 global shifts defining 2025 so far… in charts.
15        McKinsey & Company. (2025). Tariffs reshuffle global trade priorities in 2025.
16        In Gold We Trust. (2025). BRICS and the Battle for a New Global Order: Geopolitical Shifts in 2025.
17        Carnegie Endowment for International Peace. (2025). BRICS Expansion and the Future of World Order.
18        Taylor & Francis. (2025). The BRICS expanded: Shaped by – or shaping – the global order?
19        AG Group. (2025). Analysis Report BRICS 2025.
20       Stimson Center. (2025). 2025 BRICS Summit: Takeaways and Projections.
21       Tradeverifyd. (2025). 68 Supply Chain Statistics To Know in 2025.
22       McKinsey & Company. (2025). Decoding disruption to reshape manufacturing footprints.
23       Manufacturers Alliance. (2025). The Restructuring of Global Manufacturing Supply Chains.
24       Xeneta. (2025). The Biggest Global Supply Chain Risks of 2025.
25       United Nations. (2025). About the Pact | Pact for the future.
26       Egmont Institute. (2026). The UN Pact for the Future: A Modest Boost for Global Governance Reform.
27       World Economic Forum. (2024). What is the UN’s Summit of the Future in 2024?
28       Earth Negotiations Bulletin. (2024). Summary report 22–23 September 2024.
29       UNCTAD. (2025). Pact for the Future: Redefining trade and development for global progress.