خىتاينىڭ ھەربىي ۋە جامائەت خەۋپسىزلىكى سىستېمىلىرىدا DeepSeek نىڭ ئىشلىتىلىشى (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

تېخنولوگىيە ئىگىلىك ھوقۇقى، ئەقلىي ئىقتىدارلىق ئۇرۇش ۋە ھېسابلاش ئىگىلىك ھوقۇقىنىڭ باش كۆتۈرۈشى
ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
تەھرىرى: د. ئابدۇرېھىم دۆلەت
بۇ ماقالىدە، داڭلىق تەتقىقاتچىلار سەننىي چېڭ (Sunny Cheung) ۋە كەي-شىڭ لاۋ (Kai-shing Lau) تەرىپىدىن يېزىلىپ، 2025-يىلى 27-ئۆكتەبىر جېمىستوۋن فوندى (Jamestown Foundation) غا قاراشلىق «خىتاي ھەققىدە قىسقا خەۋەرلەر» (China Brief) پىروگراممىسىدا ئېلان قىلىنغان «خ خ ج ھەربىي ۋە جامائەت خەۋپسىزلىكى سىستېمىلىرىدا DeepSeek نىڭ ئىشلىتىلىشى» (DeepSeek Use in PRC Military and Public Security Systems) ناملىق ئانالىز تېكىستى تەھلىل قىلىنىدۇ. بۇ ماقالە، خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ (خ خ ج) دۆلەتتە ئىشلەنگەن سۈنئىي ئەقىل (س.ئ) سىستېمىلىرىدىن بىرى بولغان DeepSeek نى خەلق ئازادلىق ئارمىيەسى ۋە جامائەت خەۋپسىزلىكى ئاپپاراتلىرىغا بىرىكتۈرۈش تىرىشچانلىقىنىڭ ھالقىلىق بۇرۇلۇش نۇقتىسىنى ئەكس ئەتتۈرۈپ بەرگەنلىكى نۇقتىسىدىن مۇھىم. بۇ ئانالىزدا DeepSeek نىڭ ھەربىي زامانىۋىلاشتۇرۇش بىلەن تېخنولوگىيە-مىللەتچىلىك ئاساسىدىكى ئۆزىگە تايىنىش سىياسىتىنىڭ قانداق گىرەلىشىپ كەتكەنلىكى، «ئەقلىي ئىقتىدارلىق ئۇرۇش» (intelligentized warfare) تەلىماتىغا ئۆتۈشنى قانداق تېزلەتكەنلىكى ۋە خىتاينىڭ «ھېسابلاش ئىگىلىك ھوقۇقى» (computational sovereignty) لوگىكىسى ئاساسىدا سانلىق مەلۇمات باشقۇرۇش بىلەن ئۇرۇش تەييارلىقىنى بىرلەشتۈرگەن بىر خەۋپسىزلىك دۆلىتى قۇرۇپ چىقىش يولىدىكى قەتئىي ئىرادىسى تەھلىل قىلىنىدۇ. بۇ تەھلىل خەلقئارا خەۋپسىزلىك ۋە تېخنولوگىيە ساھەسىدىكى مۇنازىرە ۋە تەنقىد ئۇسلۇبىنى قوللانغان ئاساستا، خ خ ج نىڭ سۈنئىي ئەقىل ئىستراتېگىيەسىنىڭ يەرشارىۋىي تەسىرىنى ئىلمىي نۇقتىدىن مۇھاكىمە قىلىدۇ.
DeepSeek نىڭ ھەربىي ساھەگە بىرىكتۈرۈلۈشى ۋە ئەقلىي ئىقتىدارلىق ئۇرۇشنىڭ قۇرۇلمىلىق ئاساسى
خىتاينىڭ ھەربىي تەمىنات ھۆججەتلىرى، خەلق ئازادلىق ئارمىيەسىنىڭ «ئەقلىي ئىقتىدارلىق ئۇرۇش» دەپ ئاتالغان يېڭى ھەربىي پارادىگما (ئەندىزە) سىغا ماس ھالدا، DeepSeek قا ئوخشاش دۆلەتتە ئىشلەنگەن سۈنئىي ئەقىل سىستېمىلىرىنى قوبۇل قىلىش مۇساپىسىنىڭ تېزلەشكەنلىكىنى ئېنىق كۆرسىتىپ بېرىدۇ. بۇ قاراش، ئازاتلىق ئارمىيە مۇتەخەسسىسلىرىنىڭ DeepSeek نى بىر تال ئاخىرقى مەھسۇلات ئەمەس، بەلكى ئۈزلۈكسىز تەرەققىي قىلىۋاتقان بىر سىستېما قۇرۇلمىسى دەپ قارىشى بىلەن كۈچەيمەكتە. بۇ تەسەۋۋۇر، كەڭ كۆلەملىك بىر لوگىكىلىق يادرونى مودۇل ۋە ساھەگە خاس قاتلاملار بىلەن بىرلەشتۈرۈش ئارقىلىق، DeepSeek نىڭ ئازاتلىق ئارمىيەنىڭ پۈتكۈل قوماندانلىق قىلىش، كونترول قىلىش، ئالاقە، كومپيۇتېر، ئىستىخبارات، كۆزىتىش ۋە رازۋېدكا  زەنجىرىگە بىرىكتۈرۈلۈشىنى كۆزدە تۇتىدۇ. بۇ بىرىكتۈرۈش، پەقەت ھەرىكەت ئۈنۈمىنى ئاشۇرۇشقىلا ۋەدە بەرمەستىن، بەلكى ئازاتلىق ئارمىيەنىڭ چىداملىق ۋە ئۆزىگە تايىنىدىغان ئۇرۇش تورى بەرپا قىلىش ئىستراتېگىيەسى بىلەن ھەم بىۋاسىتە ماس كېلىدۇ.
ئازاتلىق ئارمىيەنىڭ تەمىنات سۇپىسىدىن ئېرىشىلگەن مەلۇماتلار، يېقىنقى ئالتە ئاي ئىچىدە DeepSeek مودېللىرىنى ئاساس قىلغان قوراللار ئۈچۈن ئونلىغان ئايرىم خېرىدار چاقىرىقلىرىنىڭ ئېچىلغانلىقىنى ئاشكارىلىدى. بۇ ئەھۋال، خىتاينىڭ «ھەربىي-پۇقرا يۇغۇرۇلۇشى» (MCF) سىياسىتى نۇقتىسىدىن باھالانغاندا، ئازاتلىق ئارمىيەنىڭ DeepSeek نى قوبۇل قىلىشىنىڭ پەقەت ۋاقىت مەسىلىسى ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ مودېلنىڭ قۇرغۇچىسى لياڭ ۋېنفېڭنىڭ فېۋرال ئېيىدا شى جىنپىڭ بىلەن كۆرۈشۈشى بولسا، بۇ مۇۋەپپەقىيەتنىڭ ھەم تېخنولوگىيەلىك بىر ئىلگىرىلەش، ھەم «ئالگورىزىملىق ئىگىلىك ھوقۇق» دائىرىسىدە سىياسىي بىر غەلىبە سۈپىتىدە نامايان قىلىنىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
دۆلەت ئىچىدىكى تەمىنات زەنجىرى ۋە خۇسۇسىي ئىگىلىكنىڭ كۈچىيىۋاتقان رولى
DeepSeek نى ئاساس قىلغان قوراللارنى تەمىنلەشتە، خىتاي، دۆلەت مۇداپىئە ئېكوسىستېمىسىدىكى ئەنئەنىۋى قاتلاملىق تۈزۈلمىدىن ھالقىپ، خۇسۇسىي شىركەتلەرنىڭ  دۆلەت ئىگىدارچىلىقىدىكى كارخانىلار (SOE) نىڭ ئورنىغا خېرىدار چاقىرىقلىرىنىڭ كۆپ قىسمىنى ئۇتۇۋېلىشى، بۇ ساھەدىكى ھەرىكەتچانلىقنىڭ تېز سۈرئەتتە ئۆزگىرىۋاتقانلىقىنىڭ بىر ئىپادىسىدۇر. خۇسۇسىي شىركەتلەرنىڭ، بولۇپمۇ تېخنولوگىيەلىك بۆسۈشلەرگە ۋە ئۆزگىرىۋاتقان بازار ئېھتىياجلىرىغا دۆلەت ئىگىدارچىلىقىدىكى كارخانىلارغا قارىغاندا تېخىمۇ تېز ماسلىشالىشى، بۇ تاللاشنىڭ ئاساسلىق سەۋەبى سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا قويۇلماقتا.
بۇ خۇسۇسىي ئىگىلىكلەر ئىچىدە، «شەنشى بەيشىن ئۇچۇر تېخنىكىسى» (山西百信信息技术؛ 100 Trust) شىركىتى ئالاھىدە كۆزگە كۆرۈنمەكتە. شىركەتنىڭ، خىتاي دۆلىتىنىڭ چەت ئەل سىستېمىلىرىغا بولغان بېقىندىلىقىنى ئازايتىشنى مەقسەت قىلغان «ئۇچۇر تېخنىكىسىنى قوللىنىشتا يېڭىلىق يارىتىش» (信息技术应用创新/“信创”) رامكىسىغا كىرگۈزۈلگەن بىردىنبىر پۈتۈنلەي خۇسۇسىي شىركەت بولۇشى ۋە مەخپىي تۈرلەردە ئىشلەش ھوقۇقىغا ئىگە بولۇشى، ئۇنىڭغا ھەربىي خېرىدار چاقىرىقلىرىدا رىقابەت ئەۋزەللىكى ئېلىپ كەلگەن. «100 Trust» شىركىتىنىڭ ھېسابلاش ئۇل ئەسلىھەلىرىنى خۇاۋېينىڭ «كۇنپېڭ» (鲲鹏) بىر تەرەپ قىلغۇچلىرى ۋە «ئاسسېند» (昇腾) سۈنئىي ئەقىل ئۆزەكلىرى ئاساسىدا قۇرۇشى، «يادرولۇق زاپچاسلارنى دۆلەتتە ئىشلەپچىقىرىش» (核心部件国产化) ئىستراتېگىيەسىگە قەتئىي ئەمەل قىلىۋاتقانلىقىنى ئىسپاتلايدۇ.
شىركەتنىڭ ئازاتلىق ئارمىيە ۋە خىتاي ئالەم قاتنىشى پەن-تېخنىكا گۇرۇھى (Casc) غا ئوخشاش مۇداپىئە ئورگانلىرىدىن ئون مىليونلىغان يۈەن قىممىتىدىكى سۈنئىي ئەقىل قاتتىق دېتال توختاملىرىنى ئېلىشى، دۆلەتتە ئىشلەنگەن سۈنئىي ئەقىل قاتتىق دېتاللىرىغا بولغان ئېھتىياجنىڭ چوڭلۇقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ ۋە ئەنئەنىۋى تەمىنلىگۈچىلەرنىڭ نۆۋەتتىكى ئېھتىياجنى قاندۇرالمايۋاتقانلىقىدەك بىر رېئاللىقتىنمۇ دېرەك بېرىدۇ. بۇ ئەھۋال، تېخنولوگىيەدە ئۆزىگە تايىنىش سىياسىتىنىڭ كونكرېت بىر نەتىجىسىدۇر.
مەنبە: ئازاتلىق ئارمىيە تەمىنات تورى (ماقالە ئانالىزى)