خىتاينىڭ خىتايغا قارشى تۇرۇشى: شى جىنپىڭنىڭ مۇۋەپپەقىيەتنىڭ يامان يۈزىگە دۇچ كېلىشى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

شى جىنپىڭنىڭ مىراس ئالغان مەسىلىلەرنى ھەل قىلغاندا پەيدا قىلغان ئەڭ چوڭ مەسىلىسى، ماۋدىن كېيىنكى دەۋرنىڭ ئەڭ چوڭ مۇۋەپپەقىيىتى بولغان، ھوقۇقنىڭ تىنچ ئۆتۈنۈپ بېرىش جەريانىنىڭ تۈزۈملىشىشىنى يوقىتىشىدۇر. شى جىنپىڭ، رەئىسلىك مۇددىتى چەكلىمىلىرىنى بىكار قىلغان ۋە ۋارىس يېتىشتۈرۈش مېخانىزملىرىنى ئىشلىمەيدىغان ھالغا كەلتۈرگەن. بۇ ئەھۋال، ھاكىممۇتلەق تۈزۈملەرنىڭ ئەڭ چوڭ ئاجىزلىقى بولغان ۋارىسلىق كىرىزىسنى قوزغاش ئېھتىماللىقىنى ئۆزىگە مۇجەسسەم قىلغان. سوۋېت ئىتتىپاقى بۇ تېپىشماقنى ئەزەلدىن ھەل قىلالمىغان، يا رەھبەرلەر ۋەزىپە ئۆتەۋاتقان مەزگىلدە ئۆلگەن ياكى يىغىشتۇرۇلغان ياكى سىستېما (گورباچېفقا ئوخشاش) يىمىرىلگەن. شى جىنپىڭنىڭ دۇچ كەلگەن ئاساسىي قىيىنچىلىقى، ۋارىسلىرىنى، ۋەزىپىدىن ئايرىلغاندىن كېيىن ھايات قالالايدىغان دەرىجىدە كۈچەيتىش، لېكىن ۋەزىپە ئۆتەۋاتقاندا ئۆزىگە تەھدىت سېلىپ قالمايدىغان دەرىجىدە كۈچەيتمەسلىك ئارىسىدىكى نازۇك تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاشتىن ئىبارەت.
لېكىن زىن، بۇ ۋارىسلىق قىيىنچىلىقىنىڭ خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ يىمىرىلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىش ئېھتىماللىقىنىڭ تۆۋەن ئىكەنلىكىنى، چۈنكى پارتىيەنىڭ مەدەنىيەت زور ئىنقىلابى ۋە تيەنئەنمېندەك كەڭ كۆلەملىك كىرىزىسلاردىن ساق قالغانلىقىنى بەلگىلىمەكتە. ئاساسلىق ئەندىشە، ھوقۇقنىڭ شەخسىيلەشتۈرۈلۈشىنىڭ پارتىيەنىڭ ئۆگىنىش ئىقتىدارىنى پالەچ قىلىۋېتەمدۇ-يوق؟ شۇ. خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ «چوڭ سەكرەپ ئىلگىرىلەش»كە ئوخشاش پاجىئەلىك خاتالىقلار ئۆتمۈشى بولسىمۇ، ماۋدىن كېيىنكى دەۋردە، ئادەتتە ئوخشاش خاتالىقنى ئىككى قېتىم سادىر قىلمايدىغان ئۈنۈملۈك بىر ئۆگىنىش ئورگىنى ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلىغان. ترامپنىڭ تۇنجى سودا ئۇرۇشىدا تەييارلىقسىز قالغان پارتىيە، 2025-يىلدىكى ئىككىنچى سودا ئۇرۇشىدا تەييارلىقى پۇختا قارشى تەدبىرلەر بىلەن جاۋاب قايتۇرغان.
شى جىنپىڭنىڭ مەركەزلەشتۈرۈلگەن كونترول سىستېمىسى، ھوقۇقنىڭ شەخسىيلەشتۈرۈلۈشىگە قارىماي، ھازىرغىچە زۆرۈر بولغاندا يۆنىلىشنى ئۆزگەرتىش ئىقتىدارىنى كۆرسەتكەن. ئىنقىلابىي بىر رەھبەرنىڭ ئوغلى بولۇش سۈپىتى بىلەن شى جىنپىڭنىڭ، ئەتراپىدىكى ھەممە ئادەمنىڭ ئۇنىڭغا ئاڭلاتماقچى بولغانلىرىنى ئېيتىشقا ئىلھاملاندۇرۇشىنى ئىچكى تۈرتكە بىلەن چۈشىنىشى، ئۇنىڭ ئۆزى ئىشەنگەن ۋە تونۇغان ئەمەلدارلارنى پارتىيەنىڭ ئەڭ يۇقىرى قاتلاملىرىغا ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن نەتىجىلەنگەن. بۇ سىرداشلار، ھوقۇقىغا جەڭ ئېلان قىلماي ھەقىقەتنى مەخپىي يوللار بىلەن يەتكۈزەلەيدۇ. تېخىمۇ كۆپى، شى جىنپىڭنىڭ پەيدا قىلغان خەتەرلىك سىياسىي كەيپىيات، ھاكىممۇتلەق رەھبەرلەر دائىم قوللىنىدىغان بىر مېخانىزمىنى — قول ئاستىدىكىلەر ئارىسىدىكى ئىشەنچىسىزلىكنى ئىشلىتىپ ھەر خىل مەنبەلەردىن كەلگەن ئۇچۇرنى ھەر تەرەپتىن دەڭسەش، توغرا ئۇچۇرغا ئېرىشىش — تەمىنلىيەلەيدۇ. بۇ، سىستېمىنىڭ ئۆزلۈكىدىن تۈزىتىش مېخانىزمىنىڭ، غەربتىكىدىن پەرقلىق، لېنىنچى بىر ئارقا كۆرۈنۈشتە مەۋجۇتلۇقىنى ساقلاپ كەلگەنلىكىنى كۆرسەتمەكتە.
VI. ئامېرىكانىڭ ئىقتىدارسىزلىقى ۋە ئىستراتېگىيەلىك ئىشەنچ كرىزىس
شى جىنپىڭنىڭ قارشى ئىسلاھاتىغا بولغان ئىشەنچىسى، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ ئاساسىي باشقۇرۇش فۇنكسىيەلىرىنىمۇ ئورۇندىيالماسلىق يېتەرسىزلىكى بىلەن تېخىمۇ مۇستەھكەملەنمەكتە. زىن، ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭمۇ شى جىنپىڭغا ئوخشاش ئىجرائىيە ھوقۇقىنى مەركەزلەشتۈرۈش ۋە شەخسىيلەشتۈرۈش تىرىشچانلىقلىرىغا دىققەت تارتىپ، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىدىكى كونترولسىز ئىجرائىيە ھوقۇقىنىڭ، يىگىرمىنچى ئەسىردە لاتىن ئامېرىكانى باشقۇرغان خەلقچىلەرنىڭ جۇمھۇرىيەتلىرىنى ئەسلىتىدىغانلىقىنى كۆرسەتمەكتە. لېكىن ھالقىلىق پەرقى شۇكى، ترامپنىڭ تۈرى، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى سىستېمىسىنىڭ لايىھەسىدىن ئايرىلغان بولسا، شى جىنپىڭنىڭ كۈچىنى مۇستەھكەملىشى، يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبەرنى چەكلەش ئورنىغا ھوقۇق بېرىدىغان خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ تىجارەت DNA سى بىلەن بىر خىل بولغان. نەتىجىدە ترامپ، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ ئىقتىدارىنى ئاجىزلاشتۇرىدىغان سىياسەت مۇقىمسىزلىقىنى پەيدا قىلغان بولسا، شى جىنپىڭنىڭ مەركەزلەشتۈرۈشى «خىتاي»نىڭ چىدامچانلىقىنى قۇۋۋەتلەندۈرگەن.
«خىتاي» ئەمەلدارلىرى ۋە ئانالىزچىلىرى، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ چىرىكلەشكەن ۋە چېكىنىۋاتقانلىقىغا دائىر قاراشلىرىنى ئىسپاتلايدىغان مول دەلىل مەنبەلىرىگە ئىگىدۇر. ۋاڭ خۇنىڭ، 1980-يىللارنىڭ ئاخىرىدا يازغان «ئامېرىكاغا قارشى ئامېرىكا» (America Against America) ناملىق كىتابىدا، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىدىكى «كىرىزىسنىڭ يوشۇرۇن ئېقىمىنى» ۋە ئامېرىكانىڭ يەككە شەخسچىلىكىنىڭ چىرىتكۈچى تەسىرلىرىنى بايقىغانىدى. شى جىنپىڭمۇ بۇ ئەندىشىلەردە ۋاڭ بىلەن ئورتاق ۋە غەرب ئەللىرىنى «ماتېرىيالىزم ۋە روھىي نامراتلىققا ئوخشاش سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەردىن» قىينالغان دەپ قارايدۇ.
ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ 9/11 دىن كېيىنكى ئىراق ئۇرۇشىنى ياخشى باشقۇرالماسلىقى، 2008-يىلدىكى پۇل مۇئامىلە كىرىزىسدىكى پۇل مۇئامىلە ساھەسىنى قۇتقۇزۇپ زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچىلارغا بىپەرۋالىق قىلىش ئارقىلىق تەڭسىزلىكنى ئاشۇرۇشى ۋە COVID-19 يۇقۇمى مەزگىلىدە ئارىلىشىشنى بۇزۇشى، «خىتاي»لىق كۆزەتكۈچىلەر ئۈچۈن ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ چېكىنىۋاتقانلىقىغا دائىر دەلىللەرنى تەمىنلىمەكتە. «خىتاي» دۆلەت مېدىياسى، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىغا «ھۆكۈمرانلىق جىددىيچىلىكى» دېگەن دىئاگنوز قويماقتا ۋە خال براندىسقا ئوخشاش ئامېرىكالىق مۇتەپەككۇرلارنىڭ يۇقىرى پەللىگە يەتكەن بىر كۈچنىڭ شىددەتلىك يوللار بىلەن ھۇجۇم قىلىدىغانلىقىنى تەشەببۇس قىلغان تېزىسلىرىنىڭ ئەكسىچە، ئەندىشە قىلىۋاتقاننىڭ ۋە ئورنىنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن ھەر بىر يولنى ئىشلىتىشكە تەييار تۇرغاننىڭ ۋاشىنگتون ئىكەنلىكى دېگەن خۇلاسىگە كەلمەكتە.