كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنىڭ كېڭىيىشى ۋە دۇنيا تەرتىپىنىڭ كەلگۈسى: ئەزا دۆلەتلەر، شېرىكلەر ۋە ئارزۇ قىلغۇچىلارنىڭ نۇقتىئىنەزەرى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

رۇسىيە (ئەسلىدىكى ئەزا): موسكۋا ئۈچۈن كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنىڭ ئەھمىيىتى ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن ئۆزگەردى. دەسلەپتە (2008-يىلقى ئىقتىسادىي كىرىزىس ئەتراپىدا)، ئۇ برېتتون ئورمانلىقى ئورگانلىرىنى تولۇقلاش ۋە ئاۋاز بېرىش ھوقۇقىنى تەرەققىي قىلىۋاتقان دۆلەتلەرگە قايتا تەقسىملەش مەقسىتىدە بۇ سىياسىي كۇلۇبنى شەكىللەندۈرۈشكە تۇنجى بولۇپ كۈچ چىقارغان. ئەمما غەرب بىلەن مۇناسىۋىتىنىڭ بۇزۇلۇشى (قىرىم 2014، ئۇكرائىنا 2022) بىلەن، كىرېمل كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنى دۇنيانى ئامېرىكا مەركەز بولمىغان بىر ھالغا كەلتۈرۈشنىڭ كۈچلۈك ۋاسىتىسى سۈپىتىدە كۆرۈشكە باشلىدى. ھازىر كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى رۇسىيەنىڭ ئۈچ ئاساسلىق مەنپەئەتىگە خىزمەت قىلىدۇ: 1) يەر شارىۋى مايورلۇق ئوبرازى: رۇسىيە ئۆزىنى پوست-ئامېرىكاچە دۇنيا تەرتىپىنى شەكىللەندۈرۈۋاتقان دىنامىك كۈچ، غەربلىك بولمىغان چوڭ ۋە ئورتا كۈچلەر گۇرۇپپىسىنىڭ بىر قىسىمى سۈپىتىدە كۆرسىتىشنى خالايدۇ. 2) جازادىن قېچىش ۋاسىتىسى: موسكۋا كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنى ئامېرىكا مېخانىزملىرىدىن، بولۇپمۇ ئامېرىكا دوللىرى ھۆكۈمرانلىقىدىكى مېخانىزملاردىن تاشقىرى بولغان سودا، مالىيە ۋە مەبلەغ سېلىش ۋاسىتىلىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنىڭ بىر «سىناق مەيدانى» بولۇشىنى ئۈمىد قىلىدۇ. بۇ، بولۇپمۇ ئۇكرائىناغا كەڭ كۆلەملىك تاجاۋۇز قىلغاندىن كېيىنكى غەرب جازالار دولقۇنى ئاستىدا، كىرېمل ئۈچۈن ھالقىلىق مەسىلىگە ئايلاندى. ئۇلار كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى سۇپىسىدا swıft قا تەڭداش تۆلەم سىستېمىلىرىنى قۇرۇش ئارقىلىق غەرب جازالىرىدىن قۇتۇلۇپ، خەلقئارا ئىقتىسادىي مۇناسىۋەتلەرنى (بولۇپمۇ بىرازىلىيە، ھىندىستان كەبى ئامېرىكا / غەرب شېرىكلىرى بىلەن) داۋاملاشتۇرالايدۇ دەپ قارايدۇ. 3) دىپلوماتىك ئالاقە سۈپىتى: كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى پۇتىن ۋە ئۇنىڭ ئەمەلدارلىرىنىڭ خەلقئارا جىنايى ئىشلار سوتىنىڭ قولغا ئېلىش بۇيرۇقلىرى ۋە كەڭ جازالار سەۋەبىدىن يەرشارى ھەرىكىتى چەكلەنگەن بىر پەيتتە، يۇقىرى دەرىجىلىك ئىككى تەرەپلىك ئالاقە ئۈچۈن بىر ۋاسىتە بولىدۇ. كەلگۈسىدە، رۇسىيە كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنىڭ NDB ۋە دۆلەتلىك پۇل فوندى كەبى مېخانىزملارنى ئامېرىكانىڭ جازالىرىغا قارشى تۇرىدىغان ھالغا كەلتۈرۈشىنى، شۇنداقلا يېڭى مەبلەغ سېلىش سۇپىلىرى، سۇغۇرتا مېخانىزملىرى، ئارقا سەپ ۋە ئېلېكتىرونلۇق تىجارەت تورلىرىنى قۇرۇشىنى ئۈمىد قىلىدۇ.
ھىندىستان (ئەسلىدىكى ئەزا): ھىندىستان ئۈچۈن كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى بىرنەچچە سەۋەب بىلەن مۇھىم: 1) سالاھىيەت ۋە نوپۇز: غەرب يەرشارى مىقياسىدا يۇقىرى ئورۇنلارنى ئىگىلىگەندە، كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى ھىندىستانغا باشقا كۆتۈرۈلۈۋاتقان كۈچلەر بىلەن بىر سەپتە تۇرۇپ، خەلقئارا رەھبەرلىكنى نامايان قىلىش ئۈچۈن ئالتېرناتىف بىر سەھنە تەمىنلەيدۇ. 2) كۆپ قۇتۇپلۇقنى ئىلگىرى سۈرۈش: كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى ھىندىستاننىڭ يەرشارى سىستېمىسىدىكى بىرنەچچە چوڭ كۈچنىڭ بىرى بولۇش ئارزۇسىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشقا ياردەم بېرىدىغان پايدىلىق بىر ۋاسىتە. 3) يەرشارىنىڭ جەنۇبىغا رەھبەرلىك: كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى ھىندىستانغا يەرشارى جەنۇبىغا رەھبەرلىك قىلىش يولىدىكى كونا نىشانىغا يېتىش ئۈچۈن يەنە بىر مۇنبەر تەمىنلەيدۇ. 4) ئىستراتېگىيەلىك مۇستەقىللىق: ھىندىستان غەرب بىلەن بولغان قىممەتلىك مۇناسىۋىتىنى ساقلاپ قالغان ھالدا، كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى ئارقىلىق ئۆزىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك مۇستەقىللىقىنى نامايان قىلالايدۇ. 5) ماددىي پايدا: NDB ۋە CRA نىڭ تەرەققىي قىلىۋاتقان دۆلەتلەرگە يېڭى قەرز مەنبەلىرى بىلەن تەمىنلىشى ۋە يەرشارى مالىيە قۇرۇلمىسىنى «دېموكراتلاشتۇرۇشى» كۈتۈلىدۇ. ھىندىستان كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنىڭ سىياسىي جەھەتتىن ئامېرىكا ۋە ئۇنىڭ ئىتتىپاقداشلىرىنىڭ ئۈستۈنلۈكىنى ئاجىزلىتىشقا، ئىقتىسادىي جەھەتتىن NDB ۋە CRA نىڭ غەرب كىرېدىتورلۇقىغا تەڭداش بولۇشىغا ياردەم بېرىشىنى كۈتىدۇ. ئەمما خىتاي بىلەن بولغان رىقابىتى ۋە غەرب بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى سەۋەبىدىن، يېڭى دېھلى كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى پۇلىنى چىقىرىش يەكى دوللاردىن خالىيلاشتۇرۇشنى قوللىمايدۇ. خىتاينىڭ كۈچىيىشى ھىندىستان ئۈچۈن ئەڭ مۇھىم خەلقئارالىق ئۆزگىرىش بولۇپ، بۇ ئۇنىڭ گۇرۇپپىدىكى تەسىرىنىڭ ئاجىزلىشىشىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى. ھىندىستاننىڭ مەقسىتى كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنىڭ خىتاي ۋە رۇسىيە خالىغاندەك قەتئىي غەربكە قارشى بىر قۇتۇپ بولۇپ كېتىشىنىڭ ۋە خىتاينىڭ گۇرۇپپىنى تولۇق كونترول قىلىۋېلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش. ترامپنىڭ قايتىپ كېلىشى ھىندىستاننىڭ ئامېرىكا مۇناسىۋىتىدىكى ئېنىقسىزلىقلار سەۋەبلىك كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى بىلەن بولغان ئالاقىسىنى تېخىمۇ كۈچەيتىپ، كۆپ تەرەپلىمە باغلىنىش ئارقىلىق تەڭپۇڭلاشتۇرۇش زۆرۈرىيىتىنى ئاشۇرىدۇ.