رەقەملىك مېديا ۋە شەخسنىڭ پىسخىكىسى (8-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئەرول گۆكا: مەن مەستانىسى بولغان نۇرغۇن ئادەم بار، Baudrillard ئۇلارنىڭ تۆرىدە ئورۇن ئالىدۇ. تېخنىكىۋى مېديا دۇنياسى توغرۇلۇق ئويلىغانلىرىمدا ئۇنىڭ ھەسسىسى ۋە تەسىرى ئىنتايىن چوڭ. كاشكى ئۇنى چۈشىنەلىگەن بولساق…ئۇ، مەۋھۇملۇقنى ۋە بىز ئىچىدە ياشاۋاتقان دۇنيانى چۈشىنىش ئۈچۈن، پىسخىكىنىڭ ئىچىدە ئايلىنىشىمىز كېرەكلىكىنى تۇنجى بايقىغان ئادەمدۇر.  دەۋرىمىزدىكى نوپۇزلۇق جەمئىيەتشۇناسلاردىن Baudrillard بىر ھەقىقىي ئىجتىمائىي پەن ئالىمىدۇر. تېلېۋىزور بىلەن بىللە نېمە بولغانلىقىنى، بىر ئاپپاراتنىڭ نېمە قىلىدىغانلىقىنى، بۇنى ئادەمنىڭ بىلىش سېستىمىسىدا قەيەرگە جايلاشتۇرۇشى كېرەكلىكىنى، تارىخى نوقتىدىن بىزنىڭ نەدىن كېلىپ نەگە قاراپ ماڭغانلىقىمىزنى ئۆزىگە خاس ئۇقۇم ۋە كۆزگە چېلىقىدىغان بىر تىل بىلەن ئىپادىلەشكە تىرىشقان. مەسىلەن ئۇنىڭ ئىستېمال  جەمئىيىتى دېگەن كىتابى(    Tüketim Toplumu  )، سولچىللىقنىڭ بۇرۇنقى سولچىللىق ئەمەسلىكىنى، بۇرۇنقى ئۇقۇملار بىلەن ھېچنېمىنى چۈشىنەلمەيدىغانلىقىمىزنى كۆرستىپ بەرگەن نادىر بىر ئەسەردۇر. قاراڭ، بۈگۈنگىچە سولچىللىق، ئەڭ ئاساسلىق قوزغىلىش نوقتىسى ۋە شوئارى سۈپىتىدە  جاھانگىرلىككە قارشى تۇرۇشنى ئىشلىتىپ كەلدى. «ئامېرىكا يوقالسۇن» دېمەستىن ياكى باشقا بىر پارتىيەدە بولسىڭىز،«ئامېرىكىمۇ ئەمەس، روسىيەمۇ ئەمەس» دېمەي تۇرۇپ سول بولۇش مۇمكىن ئەمەستى. سىزدىن سوراپ باقاي، جاھانگىرلىككە قارشى تۇرۇش شۇئارى قەيەردە قالدى؟ Baudrillard نەچچە يىل ئىلگىرى بۇ شۇئارنىڭ ئۆزگىرىپ كېتىۋاتقانلىقىنى، يېڭى ھۆكۈمرانلىق فورمۇلاسىنىڭ شەكىللەنگەنلىكىنى، كونا ئۇقۇملارنىڭ ئەمەلدىن قالغانلىقىنى كۆردى. كونا ئۇقۇملار ۋە سىنىپىي ئانالىزلار قىلىش ئارقىلىق بۇ دۇنيانى خورىتالمايىسز. جاھانگىرلىك ۋە مۇستەقىللىق دېيىش بىلەنمۇ بىر ئىش قىلالمايسىز. بۇ يەردىن قايتا مەۋھۇم ھەقىقەتكە قايتىدىغان بولساق… كۆرۈنگەن بىلەن ھەقىقەت، سۇبىستانسىيىلىك (مەۋجۇدلۇق-ماھىيەت) ھەقىقەت بىلەن زېھنىي ھەقىقەت ئوتتۇرىسىدىكى پەرقلەر توغرىسىدا توختالغان ئەڭ كۈچلۈك پەلسەپىۋى كۆز- قاراشنىڭ ئىگىسى دەپ قارالغان Heidegerنىڭ نەزەرىيىسىمۇ بۇنى چۈشەندۈرۈشكە يەتمەيدۇ. «مەۋھۇم» دېگەن نەرسە سۇبىستانسىيىلىكمۇ ئەمەس، مەۋجۇتمۇ ئەمەس. كامېرا ئارقىلىق سۈرەتكە ئېلىپ بۇ مۇنداق دەپ بىزگە كۆرسىتىدۇ. ئاۋاز كېلىدۇ، بۇ دوستۇمنىڭ ئاۋازى دەپ تىڭشايمىز. چۈشەندۈرۈشلەر توغرا ئەمما ماكان پەرقلىق. بۇ يەردە ھەقىقەتنىڭ پارچىسى بولغان ئەمما ھەقىقەتتىن ھاسىل قىلىنغان بىر نەرسە بار. ھەقىقەتتىن ھاسىل قىلىنغان نەرسە دېگەن قانداق گەپ؟ بىرلىكتە ئويلىنىپ باقايلى. بۇرۇن تېلېفون ۋە تېلېگىراف ئىجاد قىلىنغان چاغدا بىر مەسىلە كۆرۈلمىگەن ئىدى، ئايرۇپىلان ئىجاد قىلىنغاندىمۇ شۇنداق. بۇلار زامانىۋىلىقنىڭ سىمۋوللىرى بولۇپ ھاياتىمىزنى ئاسانلاشتۇرغان ئىدى. ئەمما دۇنيا تېلېۋىزور بىلەن كۆز ئالدىمىزدا نامايەن بولغان چاغدا بىز خالىغان يەرگە ئۇچۇر تېخنىكىلىرىنى يەتكۈزۈپ، دۇنيادىكى خالىغان يەرنى كۆرۈش پۇرسىتىگە ئېرىشكەن چاغدا ئىش ئۆزگەردى. مەۋھۇم دېگەن نەرسە ئالدى بىلەن ئوتتۇرىغا چىقتى، كېيىن ھاياتىمىزنى ۋە زېھنىمىزنى شەكىللەندۈرۈشكە باشلىدى. بۇندىن كېيىن ھەقىقەتتىن ھالقىغان يېڭى بىر ۋەزىيەت بار. سۈرىيەدە، ئىراقتا جەڭ بولۇۋاتقانلىقىنى بىلىمىز ۋە ئېكراندا بۇ جەڭ بىلەن مۇناسىۋەتلىك كۆرگەنلىرىمىزگە ئاساسلىنىپ تەپەككۇر قىلىمىز. ھالبۇكى بۇ كۆرگەنلىرىمىز جەڭنىڭ ئۆزى ئەمەس. كۆرۈنگەن بىلەن ھەقىقەتنىڭ پەرقى ئۈستىگە ئېكراندىن زېھنىمىزگە ئەكىس ئەتتۈرۈلگەنلەر قوشۇلدى. بۇنى چۈشەنسەك، يەنى تېخنىكىۋى مېديا دۇنياسىنىڭ مەۋھۇم تەرىپى بىلەن قارشىمىزغا چىقارغان، ئالدىمىزغا قويغان ۋە شۇنداقلا بىزنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ھالىتىنى چۈشەنسەك قالغىنى ئاسان…ئەمدى بۇ يەردە قانداق ئادەملەر، قانداق جەمئىيەت بارلىقىنى ھەقىقەتەن ئويلاشقا باشلىساق بولىدۇ.
ت ر ت ئاكادېمىيەسى : رەقەملىك دۇنيانى ۋە بۇ دۇنيانىڭ تىلىنى، ئادەم يارىتىلغاندىن تارتىپ بۈگۈنگە قەدەر بولغان ئۆزمەپتۇن دېگەندەك ئۇقۇملار بىلەن، ئۆتمۈشنىڭ يېڭى ۋە كەڭ تارقالغان بىر شەكلى سۈپىتىدە يېڭىلانغانلىقىنى،يىپيېڭى بىر ساھە ۋە پۇرسەت دەپ چۈشەنسەك بولامدۇ؟
ئەرول گۆكا: بۇ دېگەنلىرىڭىزگە ھېچقانداق ئېتىرازىم يوق ئەمما،قوشۇپ قويىدىغانلىرىم بار. نورمال ھاياتىمىزغا نەزەر سالغىنىمىزدا، ھاياتىمىزغا يېڭى بىر ئۈسكۈنە كىرىدۇ ۋە بىز ئۇنىڭ بىلەن پىسخىكىمىزنى قايتىدىن شەكىللەندۈرىمىز. مەۋجۇت بولۇش ئۈچۈن داۋاملىق كۆرەش قىلىمىز. بۇ يەرگىچە مەسىلە يوق. دېگەنلىرىڭىز توغرا، ئادەم بىر نەرسە ئىجاد قىلىدۇ، يېڭى تېخنىكىلار كۈنتەرتىپتە بولىدۇ ۋە ئۇلارغا ئاساسەن ئادەم پىسخىكىسى ۋە مۇناسىۋەتلىرى شەكىللىنىدۇ. بۇنىڭ بىر زىيىنى يوق. كەم قالغان نەرسە بولسا، ئىزدىنىش ۋە تەنقىد. ئەمما ئىزدىنىش ۋە تەنقىد دېگەندە ئاددى ۋە مەنتىقىسىز پىكىرلەرنى كۆزدە تۇتمىدىم.