يول قويۇشلار نىڭ ئاقىۋىتى: ئامېرىكا خىتاينىڭ ئالدىدا ئىستراتېگىيەلىك ئۈستۈنلۈكنى قانداق يوقاتتى؟ (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

كزىن ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ بېيجىڭنى ئىقتىسادى ساھەسىدە كەڭ كۆلەملىك قۇرۇلما خاراكتىرلىك ئىسلاھاتلارنى ئېلىپ بېرىشقا مەجبۇرلاش تىرىشچانلىقلىرىنىڭمۇ نەتىجىسىز قالغانلىقىنى بىلدۈرمەكتە. شى جىنپىڭ، دەل ئەكسىچە، خىتاينىڭ كېيىنكى بەش يىللىق پىلانى ئۈچۈن تېخنىكا-سانائەت ئىقتىسادىي نىشانلىرىغا تېخىمۇ بەك چىڭ ئېسىلغان. ئانالىزچىلارغا كۆرە بۇ پىلان، خىتاينىڭ يەرشارى ياسىمىچىلىقىدىكى ئۈلۈشىنى تېخىمۇ ئاشۇرۇپ، يەرشارى سودا تەڭپۇڭسىزلىقلىرىنى چوڭقۇرلاشتۇرۇش يوشۇرۇن كۈچىگە ئىگە. ترامپ تاموژنا باجلىرى بىلەن نىشانغا ئالغان باشقا دۆلەتلەرنىڭ كۆپىنچىسى كېلىشىم ئۈستىلىگە يۈگۈرگەن بولسا، خىتاينىڭ دەل ئەكسىچە ئۆز مەۋقەسىنى تېخىمۇ مۇستەھكەملىگەنلىكى ۋە قارشىلىق كۆرسەتكەنلىكى كۆرۈلمەكتە ۋە بۇ قارشىلىقنىڭ بېيجىڭغا زىيان كەلتۈرۈشنىڭ ئورنىغا پايدا ئېلىپ كەلگەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە. شى، ترامپتىن 2026-يىلى بىرنەچچە قېتىم كۆرۈشۈش ۋەدىسىنى ئېلىشتىن سىرت، تەيۋەن ۋە ئامېرىكا ئىمبارگولىرىغا ئوخشاش ئىنتايىن تالاش-تارتىشلىق مەسىلىلەردە ترامپ ھۆكۈمىتىدىن مۇھىم يول قويۇشلارنى قولغا كەلتۈرۈۋېلىشقا مۇۋەپپەق بولغان. بۇ لارنىڭ سايىسىدە، خىتاينىڭ بىر يىل بۇرۇنقىغا سېلىشتۇرغاندا دىپلوماتىك، ئىستراتېگىيەلىك ۋە تېخنىكىلىق جەھەتتىن تېخىمۇ ياخشى بىر ئورۇندا تۇرۇۋاتقانلىقى ئېنىق شەكىلدە ئىپادىلەنمەكتە.
بۇنىڭغا سېلىشتۇرغاندا، ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ ئىستراتېگىيەسىنىڭ مەغلۇپ بولغانلىقى تەكىتلەنمەكتە. تىرامپ ھۆكۈمىتىنىڭ سىياسىتى، بىر تەرەپتىن تاموژنا باجلىرى بىلەن خىتاينى ئىقتىسادىي جەھەتتىن ئېزىش تەشەببۇسلىرى، يەنە بىر تەرەپتىن بولسا بىر قاتار يول قويۇشلار بىلەن بېيجىڭنى تىنچىتىش تىرىشچانلىقلىرى ئارىسىدا پىرىنسىپسىز تەرزدە بولغان. بۇ تۇراقسىزلىق، ئامېرىكانىڭ ئەمەلىي بىر نەتىجە قولغا كەلتۈرەلمەسلىكىگە سەۋەب بولغان.يەنى، بېيجىڭ نە قورقۇتۇلمىغان، نە تىنچىتىلمىغان. ئامېرىكانىڭ خىتاينى  توسۇش ئىقتىدارىمۇ ، كاپالەت بېرىش ئىقتىدارىمۇ ئاجىزلىغانلىقى، خىتاي ئەمەلدارلىرىنىڭ بولسا ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ قانچە پوپۇزا قىلىشلىرىغا قارىماي نە ۋەدىلىرىنى نە تەھدىتلىرىنى ئورۇنلىمايدىغانلىقىنى ئۆگىنىۋالغانلىقى بىلدۈرۈلمەكتە. بۇ ئەھۋال، ئامېرىكانىڭ خىتاي قارشىسىدىكى ئىستراتېگىيەلىك تەسىرىنىڭ ئېغىر دەرىجىدە يىمىرىلگەنلىكىنى كۆرسەتمەكتە. بېيجىڭنىڭ تەسلىم بولۇشنىڭ ئورنىغا ئۆچ ئېلىش قارارى، شى بىلەن ترامپ ئارىسىدىكى مۇھىم بىر پەرقنى ئەكس ئەتتۈرمەكتە: شى، چوڭ بىر كېلىشىم –  مۇرەسسەگە ئەمەس، ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىستراتېگىيەلىك نىشانلىرىغا يېتىشكە مەركەزلەشمەكتە
بۇ ئىستراتېگىيەلىك پەرق، بېيجىڭنىڭ سۆھبەت تاكتىكىلىرىغىمۇ تەسىر كۆرسەتكەن. ۋاشىنگتوننى نىسبەتەن قىرغاقتا قالغان سودا سۆھبەتلىرىگە بەند قىلىپ قويۇپ ۋاقىت قازانغان شى، بۇ جەرياندا ئامېرىكانىڭ مۇناسىۋەتنىڭ مەركىزىدىكى تېخىمۇ مۈشكۈل ۋە تۈپ مەسىلىلەردىكى بېسىمىنى ئۈنۈمسىز ھالەتكە كەلتۈرگەن. ۋاشىنگتوننىڭ كۈچىيىۋاتقان بېسىملىرىغا كۆكرەك كەرگەن بېيجىڭ، ئامېرىكانى مۇمكىن بولغان ئىھتىماللىقلار ئىچىدىكى ئەڭ ناچار ئىھتىماللىق بىلەن يالغۇز قالدۇرۇش خەۋپىنى ياراتقان. مەزكۇر سېنارىيە؛ سۈركىلىشكە كاپالەتلىك قىلىدىغان، ئەمما ئىنتىزاملىق بىر رىقابەت ئۇسۇلىدىن مەھرۇم، كاللا قالايمىقان قىلىدىغان بىر خىتاي سىياسىتى؛ بەك ئاز يول قويۇش بېرىش بىلەن بىرگە ترامپنى كونا ھالەتكە (statue quo) قايتۇرغان بىر سۆھبەت شېرىكى؛ ۋە ئامېرىكا ئۈچۈن ھېچقانداق ئەمەلىي پايدا ئېلىپ كەلمىگەن بىر يىللىق سىياسىي تىياتىردىن تەركىب تاپماقتا. ماقالىدە، بۇ ھالەتنىڭ ئامېرىكانىڭ ئىستراتېگىيەلىك بىر مەغلۇبىيىتى ئىكەنلىكىنى ۋە بېيجىڭنىڭ بۇ جەرياندىن پايدا بىلەن چىققانلىقىنى ئوچۇق ئوتتۇرىغا قويۇلماقتا.
يول قويۇشلارنىڭ ئاقىۋىتى ۋە كۈنتەرتىپنى تارايتىش ئىستراتېگىيەسى
ماقالىنىڭ بۇ قىسمىدا، ئىككىنچى نۆۋەتلىك ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ خىتاي سىياسىتىنىڭ قانداق قىلىپ بىر يول قويۇشلار گىرداۋىغا ئايلىنىپ قالغانلىقىنى ۋە بېيجىڭنىڭ بۇ ئەھۋالنى قانداق ئۆز پايدىسىغا ئىشلەتكەنلىكى تەپسىلىي ئانالىز قىلغان. ئاپتور، ترامپنىڭ ئاق سارايغا قايتىشىدىن بۇيان خىتاي سىياسىتىنىڭ دۈشمەنلىك ۋە مۇداخىلە ئارىسىدا لەپپەڭشىپ تۇرغانلىقىنى بىلدۈرمەكتە. ترامپ ھۆكۈمىتى، ئاپرېل ئېيىدا «قۇتۇلۇش كۈنى» (Liberation Day) دەپ ئاتىغان ۋە خىتاي ماللىرىغا %145 كە يېتىدىغان جازا خاراكتېرلىك باج قويۇش ئارقىلىق ئەمەلىيەتتە ئېمبارگو مەنىسىنى بىلدۈرىدىغان تاموژنا باجلىرىنى ئېلان قىلغان. بىراق، ماي ئېيىدا ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ۋە خىتاينىڭ سودا ئۇرۇشىنى پەسەيتىش جەھەتتە كېلىشىشىدىن كېيىن ۋاشىنگتون، خىتاي سۇيىئىستېمال قىلغان ئېكسپورت چەكلىمىسىدىكى يوچۇقلارنى تاقىۋېتىشقا ئوخشاش بىرنەچچە ئاددىي  قەدەم تاشلىغان. ھالبۇكى، دەرھال ئارقىسىدىنلا ترامپ ھۆكۈمىتى، ئىيۇن ئېيىدىكى سۆھبەتلەردىن كېيىن ئىمبارگونىڭ مۇھىم تەرەپلىرىنى بوشاتقان .