يېڭى دۇنيا تەرتىپى ئورنىتىش ئارزۇسى ۋە شەرقىي تۈركىستان (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

2 – دۇنيا ئۇرۇشىدا مۇتلەق ھاكىمىيىتىنى تىكلىگەن ستالىن ئۇرۇشتىكى تۆھپىسى، ئورنى ۋە ھەيۋىسى بىلەن غەربنىڭ لىبېرالىزم لاگېرىغا قېتىلىشنى رەت قىلدى. تارىختىن بېرى ياۋروپا بىلەن ئېتىشىپ كەلگەن رۇسلارنىڭ يەنىلا ئۇلارغا بويسۇنغۇسى كەلمىگەن ئىدى. سىتالىن «پىرولېتارىيات دىكتاتورىلىقى»نى كوممۇنىزمنىڭ زۇلۇمى دەرىجىسىگە كۆتۈردى. ئو ناتوغا قارشى «ۋارشاۋا بىرلىكى» قۇرۇپ كوممۇنىزم لاگېرىنى كېڭەيتىشكە ئۇرۇندى. ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى غەرب كوممۇنىزمغا قارشى قورشاپ يوقىتىش خاراكتېرلىك ھۇجۇمغا ئۆتتى. ئىقتىساد، ھەربىي ۋە پەن تېخنىكا جەھەتتە سوۋېتنى يېتىم قالدۇرۇش سىياسىتىنى قوللاندى. لېكىن سوۋېت ئىتتىپاقىمۇ غەربتىن قورقۇپ قالمىدى، ھەتتا بەزى ۋاقىتلاردا ئۇلاردىن ئۈستۈن ئورۇندا تۇردى. 1957-يىلى غەربتىن بۇرۇن ئالەم بوشلۇقىغا سۈنئىي ھەمراھ ئەۋەتتى، 1962- يىلى كۇباغا باشقۇرۇلىدىغان بومبا ئورۇنلاشتۇردى. خىتاي، چاۋشيەن، ۋىيېتنام، كۇبا قاتارلىق دۆلەتلەر ئارقا ئارقىدىن كوممۇنىستىك ھاكىمىيەت قۇردى. بۇنىڭدىن باشقا دۇنيانىڭ نۇرغۇن جايلىرىدا كوممۇنىستىك پارتىيەلەر قۇرۇلدى. لىبېرالىزم يەنە بىر چوڭ تەھدىتكە دۇچ كەلگەن ئىدى. نۇرغۇن غەربلىك ئۈمىدسىزلەنگەن ئىدى. بۇ ھەقتە ئەنگلىيەلىك تارىخچى تويىنبى « غەرب ئىدېئولوگىيەسىنىڭ بىنورمال تۆرەلمىسى بولغان سوۋېت كوممۇنىزمى غەرب مەدەنىيىتىگە نىسبەتەن ئەڭ چوڭ تەھدىت” دېگەن ئىدى.(Arnold Toynbee: A Study of Hustory)
لېكىن سوۋېتنىڭ پەقەت قورالىغىلا تايانغان مۇشتۇمزورلۇقى جىق كارغا كېلىپ كەتمىدى. ئۇنىڭ ئىچكى جەھەتتىكى ئىدىيە زوراۋانلىقى، مۇستەبىتلىكى، فاشىستلىقى، تاشقى جەھەتتىكى قۇرۇق تىرە تاراقشىتىپ يۈرۈشى ئۆزىنىڭ گۆرىنى كولىدى. غەربتىن زىيادە خۇدۈكسىرەپ كەتكەن سوۋېت ئۆزىنى ئامال بار كۈچلۈك كۆرسىتىشكە تىرىشتى ۋە ئىقتىسادنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمىنى ئېغىر سانائەت ۋە قورال -ياراغنى تەرەققىي قىلدۇرۇشقا ئىشلەتتى. نەتىجىدە ئىچكى جەھەتتە ئىقتىسادىي كىرىزىس يۈز بەردى. غەرب لاگېرى بولسا ئۇرۇشتىن كېيىن توختىماي تەرەققىي قىلىپ ماڭماقتا ئىدى. ئىنسانلار ئىدېئولوگىيە جەھەتتىن كۆپ خىللىققا، كىشىلىك ھوقۇق جەھەتتىن مۇكەممەللىككە قاراپ كېتىپ باراتتى. بۇنىڭ پەرقىنى ھەممىدىن بۇرۇن مەجبۇرىي كوممۇنىزم لاگېرىغا كىرىپ قالغان شەرقىي ياۋروپالىقلار ھېس قىلىپ يەتتى. چۈنكى ئۇلار ھەر ئىككى تەرەپنى كۆرۈش ئىمكانىيتىگە ئىگە ئىدى ۋە 1989-يىلى ئىنقىلاب پارتلىدى، نەتىجىدە 1991- يىلدا سوۋېت ئىتتىپاقى پارچىلاندى. لىبېرالىزم فاشىزمنى قورال بىلەن يەڭگەن بولسا كوممۇنىزمنى ئەۋزەل ئىدىيەسى، كۆز قارىشى ۋە جەمئىيەتكە ماس بولغان سىستېمىسى ئارقىلىق يەڭگەن ئىدى. 50 يىلغا يېقىن سوزۇلغان ئۇزۇن ۋە مۇشەققەتلىك رىقابەتتىن كېيىن كوممۇنىزمنى پارچىلىغان غەرب لىبېرالىزمى شادلىقتىن مەست بولۇشتى. كوممۇنىزمنىڭ ھالاك بولۇشى ۋە لىبېرالىزمنىڭ غەلىبە قىلىشى ھەققىدە ياپونىيەلىك پۇشتىدىن بولغان ئامېرىكىلىق سىياسەتچى فۇكۇياما « تارىخنىڭ ئاخىرى كەلدى، لىبېرالىزم ئىنسانىيەتنىڭ ئەڭ ئاخىرقى تاللىشى” دېگەن ئىدى (Fukuyama : Tarihin Son ve Son Adam). ئۇنىڭ قارىشى بولسا بۇنىڭدىن كېيىن لىبېرالىزمغا جەڭ ئېلان قىلىدىغان بىر ئىدېئولوگىيە ئوتتۇرىغا چىقمايتتى، چۈنكى لىبېرالىزمدىن بەكرەك دۇنياغا ئۇيغۇن سىستېما يوق ئىدى.
لېكىن فۇكۇياما خاتالاشقان ئىدى. ئو تارىخنىڭ ئاخىرىنىڭ كەلگەنلىكىنى ئېيتقاندا ئىككى مەۋجۇت ئىدېئولوگىيەنى سەل چاغلاپ قالغان ئىدى، بۇلار ئىسلام مەدەنىيىتى ۋە خىتاي مەدەنىيىتى ئىدى. 1- دۇنيا ئۇرۇشىدا ئوسمانلىنى پارچىلاپ نۇرغۇن كىچىك دۆلەتلەرنى بەرپا قىلغان غەرب ئۇلارنى ھېسابقا قوشمىغان ئىدى. خىتاينى بولسا خاتا ھالدا لىبېرالىزم لاگېرىنىڭ ئەزاسى بولىدۇ، دەپ خام خىيال قىلىشقان ئىدى.
خىتاي رۇسىيەنىڭ ياردىمىدە دۆلەتنى قۇرۇۋالغاندىن كېيىن رۇسىيەگە ئاستىرتىن شىلتىڭ ئېتىشقا باشلىغان ئىدى. ستالىن ئۆلگەندىن كېيىن ماۋزېدۇڭ ئۆزىنى دۇنيا كوممۇنىزمنىڭ داھىيسى دەپ قارايتتى، لېكىن سوۋېت كومپارتىيەسىنىڭ رەھبەرلىرى ماۋزېدۇڭنى خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنى تۆۋەن كۆرگەندەك تۆۋەن كۆرەتتى. خىتاينى ئەيۋەشكە كەلتۈرەلمىگەن سوۋېت پات-پات خىتايغا قوراللىق تەھدىت سېلىپ قوياتتى. بۇنىڭغا قارىتا ماۋزېدۇڭ ئامېرىكىنىڭ قوينىغا ئۆزىنى ئېتىشنى تاللىدى. چىن يى، يىجەنيىڭ قاتارلىق خىتاي قوماندانلار تەيۋەن مەسىلىسىدىن ۋاقتىنچە ۋاز كېچىپ ئامېرىكىغا ياخشىچاق بولۇپ رۇسىيەنىڭ تەھدىتىنى يوق قىلىش پىكىرىنى ئوتتۇرىغا قويدى. بۇ جۇگىلىياڭنىڭ ساۋ ساۋغا قارشى جۇيۈ بىلەن ھەمكارلاشقانلىقىدىن ئىلھام ئېلىنغان تاكتىكا ئىدى. (مايكىل پىلىزبېرى: يۈز يىللىق مارافون. «ئۇيغۇرلار» ژۇرنىلى 3-ساندىكى تەرجىمىسى) شۇنىڭ بىلەن ماۋزېدۇڭ شەرقىي ياۋروپادا زىيارەتتە بولۇۋاتقان ئامېرىكا پىرېزىدېنتى نىكسوننى بېيجىڭنىمۇ زىيارەت قىلىپ كېتىشكە تەكلىپ قىلدى. سوۋېتكە قارشى ئىتتىپاقداشقا ئېھتىياجلىق بولغان ئامېرىكىمۇ قوشۇلدى ۋە خىتاي ئامېرىكىنىڭ قوينىغا ئۆزىنى ئاتتى. ئامېرىكا خىتاينى ئۆزىگە دۈشمەن قىلغاندىن ئۇنىڭ دەردىگە دەرمان بولۇپ ئۆزىنىڭ لاگېرىغا قوشۇۋېلىشنى پىلان قىلغان ئىدى. ئىقتىسادىي تەرەققىي قىلسا ۋە داۋاملىق غەرب بىلەن ئۇچرىشىپ تۇرسا دېموكراتىيە يولىغا ماڭىدۇ دەپ ئويلىغان ئىدى. لېكىن ئۇلار چوتنى خاتا سوققان ئىدى.