خىتاينىڭ خىتايغا قارشى تۇرۇشى: شى جىنپىڭنىڭ مۇۋەپپەقىيەتنىڭ يامان يۈزىگە دۇچ كېلىشى (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
تەھرىرى: د. ئابدۇرېھىم دۆلەت
بۇ ماقالە، خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر ۋە سېلىشتۇرما سىياسەت ساھەسىنىڭ ئالدىنقى قاتاردىكى سۇپىلىرىدىن بىرى بولغان «Foreign Affairs» ژۇرنىلىنىڭ 2025-يىلى 11-ئاي/12-ئاي سانىدا، 2025-يىلى 10-ئاينىڭ 21-كۈنى ئېلان قىلىنغان، جوناتان ئا. زىننىڭ «خىتايغا قارشى خىتاي: شى جىنپىڭ مۇۋەپپەقىيەتنىڭ يامان تەسىرلىرى بىلەن كۈرەش قىلماقتا» (China Against China: Xi Jinping Confronts the Downsides of Success) ناملىق ماقالىسىنى مۇھاكىمە قىلىدۇ. زىننىڭ ماقالىسى، شى جىنپىڭنىڭ ھاكىمىيەتكە چىققاندىن كېيىنكى ئون ئۈچ يىلدىن كېيىن، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ «خىتاي»نىڭ يۆنىلىشىنى چۈشىنىش جەھەتتىكى سوزۇلما خاراكتېرلىك قۇتۇپلاشقان ئانالىزدىكى قالايمىقانچىلىقىنى مەركەز قىلغان بولۇپ، بۇ قالايمىقانچىلىقنىڭ ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ سىياسەت بېكىتىشىنى قانداق شەكىللەندۈرگەنلىكىنى مۇلاھىزە قىلماقتا. ئەسەرنىڭ ئاساسلىق تەلىپى شۇكى، شى جىنپىڭنىڭ باشقۇرۇش ئىستراتېگىيەسى، «خىتاي»نىڭ تۆت ئون يىللىق ئىقتىسادىي باياشاتلىقىدىن كېلىپ چىققان چىرىكلىك، قارار چىقىرىش يېتەرسىزلىكى ۋە چەت ئەلگە بېقىنىش قاتارلىق سىستېمىلىق ئاجىزلىقلارنى تۈگىتىشكە مەركەزلەشكەن، يۇقىرى دەرىجىدە مەركەزلەشتۈرۈلگەن بىر «قارشى ئىسلاھات»تىن ئىبارەت. زىن بۇ ئىستراتېگىيەنىڭ «خىتاي»نىڭ گېئوپولىتىك چىدامچانلىقىنى ئاشۇرغانلىقىنى ۋە ۋاشىنگتوننىڭ ئۆزىنىڭ ئوچۇق سىستېمىسىنىڭ ئۆزلۈكىدىن تۈزىتىش ئىقتىدارىغا دائىر ئاساسىي قانائەتلىرىگە جەڭ ئېلان قىلغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈشى جەھەتتىن، ھازىرقى خەلقئارالىق رىقابەت دىنامىكىسىنى چۈشىنىش ئۈچۈن ھالقىلىق ئىلمىي قىممەتكە ئىگە. بۇ تەتقىقات، ماقالىنىڭ ئاساسلىق تەلىپىنى، غەربلىك كۆزەتكۈچىلەرنىڭ خاتا چۈشەنچىلىرىنى ۋە شى جىنپىڭنىڭ سىياسەتلىرىنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك نەتىجىلىرىنى، داڭلىق خەلقئارالىق تەتقىقاتچىلارنىڭ چوڭقۇر مۇلاھىزە ئۇسلۇبىدا تەكشۈرۈپ چىقىدۇ.
I. ئانالىزدىكى قۇتۇپلىشىش ۋە «خىتاي»نىڭ باشقۇرۇش زىددىيىتىنى تەھلىل قىلىش
زىننىڭ ئانالىزى، ۋاشىنگتوندا شى جىنپىڭنىڭ ھاكىمىيىتىگە دائىر ھۆكۈمران ئورۇندىكى ئىككى چەكتىن ئاشقان قاراشنى باھالاش بىلەن باشلىنىدۇ: شى جىنپىڭ يا ئاساسەن مۇتلەق ھوقۇقنى قولىدا تۇتقان ماۋنىڭ ئەينى ئۆزى، ياكى نارازى ئۆكتىچى سەرخىللار تەرىپىدىن ھەر ۋاقىت سىياسىي ئۆزگىرىش بىلەن ئاغدۇرۇلۇش خەۋپى ئاستىدا ئىكەنلىكى. ئوخشاش بىر ئارىسالدىلىق، «خىتاي» ئىقتىسادىغا دائىرمۇ مەۋجۇت؛ «خىتاي» يا ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنى بېسىپ چۈشۈش ئىقتىدارىغا ئىگە بايلىق ۋە تېخنىكىلىق يېتەرلىكلىكى بار بىر كۈچلۈك رەقىب، ياكى يىمىرىلىش بوسۇغىسىدىكى ئىقتىسادىي بىر خارابە. بۇ ئانالىزدىكى چۈشەنچە قالايمىقانچىلىقى، بولۇپمۇ 2022-يىلىنىڭ ئاخىرىدا قاتتىق COVID-19 چەكلىمىلىرىنىڭ تۇيۇقسىز ئاخىرلىشىشىدىن كېيىن، ئىقتىسادنىڭ مۆلچەردىكى كۈچلۈك ئەسلىگە كېلىشىنى ئەمەلگە ئاشۇرالماسلىقى بىلەن تېخىمۇ چوڭقۇرلاشقان. ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ سىياسەت بەلگىلىگۈچىلىرى، بىر تەرەپتىن «خىتاي»نى ئەڭ چوڭ تەھدىت دەپ بېكىتكەن بولسا، يەنە بىر تەرەپتىن ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقلارنىڭ بېيجىڭنى سودا ئۇرۇشىدا دەرھال تەسلىم بولۇشقا مەجبۇرلايدۇ دەيدىغان زىددىيەتلىك بىر قاراشنى قوبۇل قىلىۋالغان، بۇ تارىخىي جەھەتتىن ماۋنىڭ ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنى «قەغەز يولۋاس» دەپ ئاتىشىنى ئەسلىتىدۇ. لېكىن «خىتاي»نىڭ، 2025-يىلى 4-ئايدا ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ سودىنى كەسكىنلەشتۈرۈشىگە قارشى تېگىشلىك جاۋاب قايتۇرۇشى ۋە ھالقىلىق سىيرەك ئېلېمېنتلارنى تەمىنلەشنى توختىتىش ئارقىلىق بۇ زەربىلەرگە بەرداشلىق بېرەلەيدىغانلىقىنى كۆرسىتىشى، ۋاشىنگتوننىڭ بۇ خاتا تونۇشىنى تۈپتىن ئاغدۇرۇپ تاشلىغان.
بۇ ئەھۋال، زىننى غەربنىڭ سىياسىي سىستېمېسىغا دائىر ئاساسىي بىر قاراشنى سوراق قىلىشقا ئىتتىرىدۇ: يېپىق، لىبېرال بولمىغان سىستېمىلارنىڭ (سوۋېتلەرگە ئوخشاش) ئاخىرىدا مەغلۇبىيەتكە مەھكۇم بولىدىغانلىقى ۋە ئوچۇق سىستېمىلارنىڭ ئۆزلۈكىدىن تۈزىتىش ئىقتىدارىنىڭ ئۈستۈن دەپ قانائەت قىلىنىدۇ. زىن، چاقچاق قىلىپ ئېيتقاندا، شى جىنپىڭ ھۆكۈمرانلىقىدىكى «خىتاي»نىڭ ئوچۇقلۇق بولمىغان سىياسىي قۇرۇلمىسىنىڭ — يەنى ئەمەلدارلارنى خاتالىق ئۆتكۈزۈشتىن بەكرەك، ئەھۋالنى يوشۇرۇشقا رىغبەتلەندۈرۈلىدىغان بىر قۇرۇلمىنىڭ — ئاجىزلىقلىرىنى سەمىمىي ئېتىراپ قىلىش ۋە ئۇلارنى تۈزىتىش جەھەتتە، ئامېرىكانىڭ جانلىق ۋە ماسلىشىشچان دەپ قارالغان سىستېمىسىدىنمۇ ماھىر ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە. بۇ، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ پەقەت گېئوپولىتىك كۈچىگىلا ئەمەس، بەلكى ئوچۇق مۇنازىرە ۋە سوراق قىلىشنىڭ ئۆزىنى تۈزىتىشچان بىر سىستېمىنىڭ ئاساسىي پىرىنسىپى دەپ قارايدىغان ئانا چۈشەنچىگىمۇ جىددىي بىر نەزەرىيەۋىي جەڭ ئېلان قىلماقتا. زىننىڭ قارىشىچە، شى جىنپىڭ «خىتاي»نىڭ ئەڭ روشەن ئاجىزلىقلىرىنىڭ، قىرىق يىللىق تېز ئىقتىسادىي ئېشىشنىڭ يامان تەسىرلىرى، بولۇپمۇ چىرىكلىك، قارار چىقىرىش جەريانلىرىدىكى ئاستىلىق ۋە چەت ئەلگە، بولۇپمۇ ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ئىقتىسادىغا بولغان بېقىنىش ئىكەنلىكىگە دىئاگنوز قويغان ۋە بۇ ئاجىزلىقلارنى تۈگىتىش ئۈچۈن زور بايلىقلارنى سەپەرۋەر قىلغان. سودا ئۇرۇشىغا قارشى كۆرسىتىلگەن قارشىلىق، شى جىنپىڭنىڭ چىدامچانلىق ئىستراتېگىيەسىنىڭ ئىشلىگەنلىكىنىڭ ئەڭ كۈچلۈك ئىسپاتىدۇر.
II. ئىسلاھات دەۋرىنىڭ ئاخىرلىشىشى ۋە لېنىنچى يادروسىغا قايتىش: «قارشى ئىسلاھات»نىڭ ئىدېئولوگىيەلىك ئاساسى