سلوۋېنىيە، كىرودىيە ۋە بوسنىيەنىڭ مۇستەقىللىق كۈرەشلىرى ۋە يۇگوسلاۋىيەنىڭ يىمىرىلىشى (13-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

تۇدجمەن سىياسىي نوپۇزىنى كۈچەيتكەندىن كېيىنلا، ئاق ۋە قىزىل رەڭ چۈشۈرۈلگەن قالقان رەسمىنى كىرودىيە دۆلەت بايرىقىغا كىرگۈزدى (بارتلېت، 2003: 37). قالقان سىمۋولى ئوتتۇرا ئەسىردىكى كىردو پادىشاھلىقىنىڭ، كىرود مىللىتىنىڭ، كىملىكىنىڭ ۋە ئۇستاشنىڭ سىمۋولى ئىدى. قالقان رەسمىنىڭ كىرودىيە بايرىقىغا قايتىدىن كىرگۈزۈلۈشى، سىرپلارغا نىسبەتەن ئاشقۇن ئۇستاش ھەرىكىتىنىڭ قايتىپ كەلگەنلىكىدىن، شۇنداقلا سىرپلارنىڭ كىرودىيەدە قارشى ئېلىنمايدىغانلىقىدىن دېرەك بېرەتتى (بارتلېت، 2003: 37).
كىرودىيەدىكى سىياسىي پارتىيەلەر سىرپلار ۋە كىرودلار ئوتتۇرىسىدا مۇستەقىللىق مەسىلىسىدە كېلىشىم ھاسىل قىلىش ئىمكانيىتىگە ئىگە ئەمەس ئىدى. سىرپلار ۋە كىرودلار ئوتتۇرىسىدىكى بۇ ئىختىلاپ بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن ئىلگىرىكى زامانلارغىچە سوزۇلاتتى. بۇ ئەھۋال كىرودلاردا ئايرىلىپ چىقىپ مۇستەقىل بولۇش خاھىشىنى، سىرپلاردا بولسا ياتلىشىش خاھىشىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى. كېيىنچە سىتېپې مېسىك » يېڭى كىرودىيە دۆلىتىنىڭ سابورنىڭ يىغىنلىرىنى بايقۇت قىلغان سىرپ دېموكراتىك پارتىيەسى بىلەن تېز سۈرئەتتە ھەمكارلىق ئورنىتىشى ۋە بۇ ھەمكارلىقنىڭ ئۇزۇن ئۆتمەيلا ئوڭۇشسىز بولۇشى قاتارلىقلارنى يېڭى دۆلەتنىڭ زور خاتالىقلىرىدىن بىرى بولىدىغانلىقىنى»دېدى (بارتلېت، 2003: 37). بۇ سىرپلارنىڭ نارازىلىقىنى تېخىمۇ كۈچەيتىشتىن باشقا ئىشقا يارىمىدى. مىلان بابىك 1990-يىلى 1-ئىيۇندا كىرىياجىنا رايونىنى ئاپتونومىيەلىك سالاھىيەتكە ئېرىشتۈرۈش ئۈچۈن لىكا ۋە شىمالىي دالماچيادىكى يەرلىك كېڭەشلەرنى بىرلەشتۈرگەنلىكىنى جاكارلىدى (بارتلېت، 2003: 38). سىرپ مىللىي پارلامېنتى سىرپ يېزىلىرىدا كەڭ كۆلەملىك نامايىش ئۆتكۈزۈلۈشىنى تەلەپ قىلدى. بۇ ھادىسىلەر تۈپەيلى كىرودىيە ھاكىمىيىتىدىن كىرىياجىنا رايونىدا ئەل رايىنى سىناش پائالىيىتى ئېلىپ بېرىلىشىنى تەلەپ قىلدى. لېكىن، كىرودىيە ھاكىمىيىتى بۇنى رەت قىلدى. بۇنىڭ ئەكسىچە، سىرپلار غەيرى رەسمىي ئەل رايىنى سىناش پائالىيىتى ئۆتكۈزدى. ئەل رايىنى سىناش پائالىىيتىنىڭ نەتىجىسىگە ئاساسەن، مىلان بابىك 1990-يىلى ئاۋغۇستتا سىرپ كىرىياجىنا رايونىنىڭ «ئاپتونوم رايون»بولغانلىقىنى جاكارلىدى (پاۋكوۋىك، 2000: 491). ئارقىدىن بۇ رايون قاتناش جەھەتتىن مۇساھىرە ئاستىغا ئېلىندى. سىربىيە مەخپىي ساقچى تەشكىلاتى سىربىيە پىرېزىدېنتى مىلوسېۋىچنىڭ بۇيرۇقى بىلەن بۇ رايوندىكى سىرپلارنى «بۈيۈك سىربىيە چۈشى»نى رىئاللىققا ئايلاندۇرۇشقا چاقىردى. بۇ مەزگىلدە، كىرودىيە مۇستەقىللىققە ئېرىشكەن بولسىمۇ، مىلوسوۋېچ كىرودىيەدىكى سىرپلارنى سىربىيە بىلەن بىرلەشتۈرۈش مەقسىتىدە ئاسترىتتىن ھەرىكەت قىلىۋاتتى (بارتلېت، 2003: 38).
1991-يىلى 19-مايدا كىرودىيەنىڭ مۇستەقىللىقى ئۈچۈن ئەل رايىنى سىناش پائالىيىتى (رېفېراندۇم) ئۆتكۈزۈلدى. ئەل رايىنى سىناشقا قاتناشقانلارنىڭ %93ى كىرودىيەنىڭ مۇستەقىللىقىنى قوللاپ ئاۋاز بەردى (بارتلېت، 2003: 39). كىراجىنا ئاپتونوم رايونى ھۆكۈمىتى بۇ ئەل رايىنى سىناش پائالىيىتىنى بايقۇت قىلىپ، سىربىيە بىلەن بىرلىشىش نىيىتى بارلىقىنى، يۇگوسلاۋىيەنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە قېلىشنى خالايدىغانلىقىنى بىلدۈردى (پاۋكوۋىك، 2000:491). 1991-يىيلى 25-ئىيۇندا كىرودىيە مۇستەقىللىقىنى «كىرودىيە جۇمھۇرىيىتىنىڭ مۇستەقىللىق ۋە ئەركىنلىك خىتابنامىسى»ئارقىلىق ئېلان قىلدى (رىچ، 1993: 37). بىر مەزگىلدىن كېيىن، ياۋروپا دۆلەتلەر تەشكىلاتى ۋەكىللىرى بىلەن ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى دۆلەت ئىشلىرى مىنسىتىرى جېميىس باكېرنىڭ ئىدىيەۋى خىزمەت ئىشلىشى نەتىجىسىدە، سلوۋېنىيە بىلەن كىرودىيە مۇستەقىللىقىنى ئۈچ ئايدىن كېيىن جاكارلاشنى قوبۇل قىلدى (سىلوۋىچ، 2000: 151). ئەھۋال مۇشۇنداق تۇرۇپمۇ، يۇگوسلاۋىيە ھاۋا ئارمىيەسى يۇگوسلاۋىيە قۇرۇقلۇق ئارمىيەسىنىڭ سلوۋېنىيەگە كىرىشىنى قوللاش مەقسىتىدە سلوۋېنىيەنى بومباردىمان قىلدى. يۇگوسلاۋىيە ئارمىيەسى ئون كۈن داۋاملاشقان توقۇنۇشتىن كېيىن چېكىنىشكە مەجبۇر بولدى. يۇگوسلاۋىيە ھۆكۈمىىتى يۇگوسلاۋىيە ئارمىيەسىنىڭ سلوۋېنىيەدىن چېكىنىپ چىقىشى ۋە ئوق چىقىرىشنى توختىتىش ئۈچۈن سلوۋېنىيە ھۆكۈمىتى بىلەن كېلىشىم تۈزدى. بۇ ئەھۋال يۇگوسلاۋىيە دۆلىتىنىڭ يىمىرىلىۋاتقانلىقىنىڭ ئىشارىتى ئىدى. ئەسلىدە بورىس جوۋىك ۋە يۇگوسلاۋىيە ئارمىيەسىنىڭ قوماندانى ۋېلجكو كادىجېۋىكنىڭ قوللىشىغا ئېرىشكەن مىلوسوۋچىنىڭ بۈيۈك سىربىيە پىلانىدا سلوۋېنىيە بولمىغانلىقى تۈپەيلى، سلوۋېنىيە بىلەن ئۇرۇشقا كىرىش مۇۋاپىق دەپ قارالمايتتى. مىلوسېيۋىك كۇكانغا سىرپلارنىڭ پىلانىغا قارشى چىقمىغان تەقدىردە سلوۋېنىيەلىكلەرنىڭ يۇگوسلاۋىيەدىن ئايرىلىپ چىقىشىغا قارشى چىقمايدىغانلىقىنى بىلدۈردى (بارتلېت، 2003: 39).
كىرودىيەنىڭ ئەھۋالى سىلوۋېنىيەگە ئوخشىمايتتى. كىرودىيەنىڭ كىرىياجىنا رايونىدا سىرپلارنىڭ نوپۇسى كۆپ ئىدى. مىلوسېۋىچنىڭ بۈيۈك سىربىيە پىلانىدا بۇ رايوننى سىربىيە قوشۇۋېتىش بار ئىدى. مىلوسېۋىچ بۇ مەقسىتىگە يېتىش ئۈچۈن  كىرودىيەنىڭ پارچىلىنىپ، يۇگوسلاۋىيە ئارمىيەسىنىڭ كىرودىيە ئارمىيەسىنى مەغلۇپ قىلىشى شەرت ئىدى. تۇدجمەننىڭ كوممۇنىستلارغا قارشى كىشىلەردىن تەشكىل تاپقان بىرلەشمە ھۆكۈمەت قۇرۇپ چىقىشى كىرىزىسنى تېخىمۇ كەسكىنلەشتۈرۈۋەتتى. سىرپ ۋە كىرودلارنىڭ ھەر ئىككىلىسى كىرىزىسنى ھەل قىلىشنىڭ ئورنىغا كىرىزىستىن قېچىپ مەسىلىسىنى تېخىمۇ ئۇلغايتىۋەتتى. 1991-يىلى 11-ئاۋغۇستتا سابور (پارلامېنت)كىرودىيە مىللىي مۇھاپىزەتچى قىسىملىرىغا ۋاكالىتەن يېڭى قىسىمنىڭ قۇرۇلغانلىقىنى جاكارلىدى. بىر ئايدىن كېيىن شەرقىي سىلوۋېنىيەدىكى يۇگوسلاۋىيە ئارمىيەسى كەڭ كۆلەملىك ھۇجۇمغا ئۆتتى(بارتلېت، 2003: 39).