شى جىنپىڭنىڭ ئىستراتېگىيەلىك خاتالىقلىرى ۋە خىتاينىڭ چېكىنىش سۈرئىتىنىڭ تېزلىشىشى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بولۇپمۇ «بىر بەلۋاغ بىر يول» پىلانىنىڭ غايەت زور مەبلەغ سېلىنمىسى، خىتاي ئىقتىسادىنى ئېغىر دەرىجىدە خورىتىپ ئۈزلۈكسىز تۆۋەنگە سۆرەپ تۇرىدىغان «چۆكۈپ كەتكەن تەننەرخ»[2] كە ئايلىنىپ قالغانلىقى ئالاھىدە دىققەت قىلىشقا ئەرزىيدۇ. بۇ قۇرۇلۇشتىكى مەبلەغلەر كۆپىنچە سىياسىتى  مۇقىمسىز، قايتۇرۇش ئىقتىدارى تۆۋەن دۆلەتلەرگە سېلىنغان بولۇپ، كەلگۈسىدە زىياننى قايتۇرۇۋېلىش مۇمكىنچىلىكى ئىنتايىن تۆۋەن.
ئەڭ خەتەرلىك يېرى شۇكى، چەت ئەلدىكى بۇ «لەنۋېي قۇرۇلۇش» (تاماملانمىغان ياكى مەغلۇپ بولغان قۇرۇلۇش) لارنىڭ زىيىنىنى تولدۇرۇش ئۈچۈن، خىتاي ھۆكۈمىتى خەلقنىڭ ئىجتىمائىي پاراۋانلىقى، مائارىپ ۋە ساغلاملىق ساھەلىرىگە ئاجرىتىلىدىغان مەبلەغنى قىسقارتىشقا مەجبۇر بولماقتا. بۇ خىل ئىچكى سەرپىيات دۆلەتنىڭ ماددىي ئاساسىنى ئاجىزلاشتۇرۇپ، ئىقتىسادىي كىرزىسنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇرۇۋەتكەن بولۇپ، كەلگۈسىدە تۈزىتىش قىيىن بولغان مالىيە «قارا ئۆڭكۈرى» نى شەكىللەندۈرمەكتە.
ئۈچىنچى خاتا تونۇش: يۇقىرى بېسىملىق باستۇرۇش سىياسىتى
ئۈچىنچى خاتا تونۇش شى جىنپىڭنىڭ «يۇقىرى بېسىم – مۇقىملىق دېمەكتۇر» دېگەن لوگىكىسىدا ئىپادىلىنىدىغان بولۇپ، بۇ خىتاينىڭ ئۇيغۇر (شىنجاڭ)، تىبەت ۋە ئىچكى موڭغۇل قاتارلىق رايونلاردا يۈرگۈزۈۋاتقان قاتتىق قوللۇق باستۇرۇش سىياسىتىنىڭ نەزەرىيەۋى ئاساسىدۇر. خىتاي ھۆكۈمىتى مىللىي ۋە ئىجتىمائىي زىددىيەتلەرنى يىلتىزىدىن ھەل قىلىشنىڭ ئورنىغا، ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك زەربە بېرىش ۋاسىتىلىرى ئارقىلىق بارلىق قارشىلىق ئاۋازلىرىنى بوغۇشقا ئۇرۇنماقتا، ئەمما كۈچ بىلەن بويسۇندۇرۇش سادىقلىق يارىتالمايدۇ.
گەرچە يەرلىكتىكى ئاشكارا قارشىلىقلار ۋاقتىنچە بېسىقتۇرۇلغان بولسىمۇ، بۇ خىل باستۇرۇش خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ خىتايغا قارىتا «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» ۋە« كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكى» ئەيىبلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان. بۇنىڭ نەتىجىسىدە خىتاي خەلقئارالىق «ئوبراز جازاسى» غا ئۇچراپ، تەمىنات زەنجىرىدىن سىقىپ چىقىرىلىش ۋە مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇشنىڭ توختاپ قېلىشى (مەسىلەن، كۇڭزى ئىنستىتۇتلىرىنىڭ تاقىلىشى) قاتارلىق رېئال زىيانلارغا دۇچار بولغان.
بۇندىن باشقا، يۇقىرى بېسىملىق باستۇرۇشنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ تۆلەۋاتقان «مۇقىملىقنى ساقلاش تەننەرخى» (Weiwen Cost) غايەت زور بولۇپ، كۆپ يىللاردىن بۇيان دۆلەت مۇداپىئە خامچوتىدىنمۇ ئېشىپ كەتكەن. ئاپتورنىڭ كۆزىتىشىچە، مىڭ مىليارد يۈەندىن ئاشىدىغان بۇ خىراجەت نازارەت سىستېمىسى، ساقچى ۋە قوراللىق قىسىم،  مېڭە يۇيۇش ۋە تەشۋىقات ئۈچۈن سەرپ قىلىنىدىغان بولۇپ، بۇ ئەمەلىيەتتە پۈتۈن دۆلەتنىڭ كۈچىنى ئۆز خەلقىنى باستۇرۇشقا ئىشلىتىش دېگەنلىكتۇر.
تۆتىنچى خاتا تونۇش: رېئاللىقتىن يىراقلاشقان تەشۋىقات
تۆتىنچى خاتا تونۇش بولسا «تەشۋىقات» ۋە «شوئار بىلەن دۆلەت باشقۇرۇش» ئەندىزىسى بولۇپ، شى جىنپىڭ ھاكىمىيىتى قۇرۇق شوئارلارنى ئەمەلىي كۈچ، ھېكايە توقۇشنى سىياسەت دەپ قارايدىغان خاتا يولغا كىرىپ قالغان. ھۆكۈمەت «جۇڭگو ئارزۇسى»، «ئورتاق بېيىش» ۋە «يېڭىچە ئىشلەپچىقىرىش كۈچلىرى» دېگەندەك چىرايلىق شوئارلار ئارقىلىق خەلقنىڭ ماددىي قىيىنچىلىقلىرىنى يوشۇرۇشقا ئۇرۇنغان بىلەن، تەشۋىقات رېئاللىقنى ئۆزگەرتەلمەيدۇ.
ماقالىدە بۇ خىل ھاكىمىيەت يۈرگۈزۈش ئۇسۇلى «ئىنسانىيلىققا قارشى ھاكىمىيەت يۈرگۈزۈش» ۋە «روھىي بۇلاڭچىلىق» دەپ تەرىپلەنگەن بولۇپ، ھۆكۈمەت خەلقنى ھەمكارلاشقۇچى ئەمەس، بەلكى خالىغانچە پايدىلىنىدىغان ۋە قۇربان قىلىدىغان «كۈدە» (خىتايچە «جىيۇ سەي» دەپ ئاتىلىدىغان، قايتا-قايتا ئورىۋېلىشقا بولىدىغان كۆكتاتقا ئوخشىتىش) دەپ قارايدۇ. بۇ خىل ئىدىيە خەلقنى سۇبيېكت ئەمەس، بەلكى پەقەتلا بايلىق ئېلىش ئوبيېكتىغا ئايلاندۇرۇپ قويغان.
ئاپتورنىڭ ئالاھىدە تەكىتلىشىچە، خىتايدىكى سانلىق مەلۇماتلار ئىلمىي پاكىت بولماستىن، بەلكى سىياسىي ئېھتىياج ئۈچۈن خىزمەت قىلىدىغان «قورال» غا ئايلىنىپ قالغان. يەرلىك ھۆكۈمەتلەرنىڭ ئىچكى ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتىنى كۆپتۈرۈپ مەلۇم قىلىشى، ئىشسىزلىق نىسبىتى ۋە يۇقۇم ئەھۋالىغا ئائىت سانلىق مەلۇماتلارنىڭ سىياسىيلىشىشى، ھۆكۈمەتنىڭ تەدبىر بەلگىلەش ئىقتىدارىنى پالەچ ھالغا چۈشۈرۈپ قويغان. بۇ خىل «يالغانچىلىق مەدەنىيىتى» بارلىق مەسىلىلەرنىڭ يىغىلىپ چوڭ پارتلاشقا ئايلىنىشىغا سەۋەبچى بولۇشى مۇمكىن.
بەشىنچى خاتا تونۇش: تەيۋەن مەسىلىسىدە مىناغا دەسسەش
بەشىنچى ۋە ئەڭ خەتەرلىك خاتا تونۇش شى جىنپىڭنىڭ تەيۋەن مەسىلىسىدىكى ئىستراتېگىيەلىك قارىغۇلۇقىدۇر. ئاپتورنىڭ قارىشىچە، شى جىنپىڭ تەيۋەننى بېسىۋېلىشنى تارىخىي ۋەزىپە دەپ قارىسىمۇ، ئەمەلىيەتتە تەيۋەن دۇنيادىكى ئەڭ خەتەرلىك «پارتلاتقۇچ دورا ئىسكىلاتى» بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. خىتاينىڭ تەيۋەننى بىرلىككە كەلتۈرۈش ئارزۇسى، ئەمەلىيەتتە «يىلاننىڭ ئۇۋىسىغا قول تىققانلىقى» بولۇپ، بۇ خىتاينى پۈتكۈل دېموكراتىك دۇنيانىڭ قورشاۋىغا ئېلىپ كىرىدۇ.
شى جىنپىڭنىڭ «ھەربىي مانېۋىرنى ھەربىي كۈچ دەپ سانىشى»، «بىر قانچە سائەتتىلا تەيۋەننى ئالغىلى بولىدۇ» دەپ ئويلىشى ۋە ئامېرىكا ئارمىيەسىنى توسۇپ قالالايمەن دەپ خىيال قىلىشى، خام خىيال (Cognitive Bubble) ۋە ئىستراتېگىيەلىك خاتا ھۆكۈم ھېسابلىنىدۇ. سۈنئىي ئەقىل، باشقۇرۇلىدىغان بومبا ۋە ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان تېخنىكىلىرىغا ھەددىدىن زىيادە ئىشىنىپ كېتىش، دېموكراتىك دۆلەتلەرنىڭ تەيۋەن بوغۇزىنى قوغداش ئىرادىسىنى تۆۋەن مۆلچەرلەشنى كەلتۈرۈپ چىقارغان.
نەتىجىدە، ئەگەر خىتاي تەيۋەنگە ھۇجۇم قىلىشقا پېتىنسا، بۇ پەقەت ئۇرۇش مەسىلىسىلا بولۇپ قالماستىن، بەلكى خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ھاكىمىيەتتىن ئايرىلىپ قېلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئۆزىنى ئۆزى پارتلىتىش ھەرىكىتى بولۇپ قالىدۇ. شى جىنپىڭنىڭ بۇ خىل خاتا تونۇشى ئاخىرقى ھېسابتا پارتىيەنىڭ مەۋجۇتلۇقىغا تەھدىت ئېلىپ كېلىدىغان «مىنا» غا دەسسەش ھەرىكىتىدۇر.