يەر شارىۋى جىھادىي ھەرىكەتلەر ئىستراتېگىيەلىك بۇرۇلۇش ياساپ، خىتاينى يېڭى زەربە ئوبيېكتى قىلىپ بېكىتتىمۇ؟ (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ماقالە ئاپتورلىرىنىڭ پىكرىچە، خىتايغا خاس مەزمۇنلار پەقەت بېيجىڭغىلا ئەمەس، بەلكى تېخىمۇ كەڭ جىھادىي ۋە ھېسداشلىق قىلغۇچى ئاممىغىمۇ قارىتىلغان. ئۇيغۇرلارنىڭ ئازاب-ئوقۇبەتلىرىنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇش ۋە خىتاي ھاكىمىيىتىنى جاۋابكارلىققا تارتىشقا ۋەدە بېرىش ئارقىلىق، «ئەرەب يېرىم ئارىلىدىكى ئەلقائىدە» ئۆزىنى چوڭ دۆلەتلەر ۋە خەلقئارالىق ئورگانلار تەرىپىدىن تاشلىۋېتىلگەن دەپ قارالغان مۇسۇلمانلارنىڭ قوغدىغۇچىسى سۈپىتىدە كۆرسىتىدۇ. ماقالىدە بايان قىلىنىشىچە، بۇ ئىستراتېگىيە «ئەرەب يېرىم ئارىلىدىكى ئەلقائىدە» نىڭ شەرقىي تۈركىستاننى ئۆز تەشۋىقاتىنىڭ مەركىزىگە قويغان باشقا جىھادىي ئاكتىيورلار بىلەن ماسلىشىشىغا ۋە ئۇلار بىلەن رىقابەتلىشىشىگە ئىمكانىيەت بېرىدۇ. شۇنداقلا، خىتاينىڭ مەۋجۇتلۇقى تېخىمۇ كۆرۈنەرلىك بولغان پاكىستان، شەرقىي ئافرىقا ياكى باشقا رايوندىكى قوللىغۇچىلىرىنى خىتاي تۈرلىرى ۋە خادىملىرىغا ھۇجۇم قىلىشنى مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ چاقىرىقىغا ئۇيغۇن دەپ قاراشقا ئىلھاملاندۇرىدۇ.
تېررورىزمغا قارشى تۇرۇش نۇقتىسىدىن ئېيتقاندا، ماقالىدە بۇنىڭدىن چىقىرىلىدىغان ئىستراتېگىيەلىك يەكۈن شۇكى، ئەلقائىدىگە ئوخشاش گۇرۇپپىلار تەشكىلىي ۋە مەشغۇلات ئىقتىدارىنى كۈچەيتىشكە ئۇرۇنۇۋاتقاندا، چەتئەلدىكى خىتاي خادىملىرى ۋە مال-مۈلۈكلىرى جىھادىي گۇرۇپپىلار ئۈچۈن تېخىمۇ جەلپ قىلارلىق نىشانغا ئايلىنىشى مۇمكىن. ئاپتورلارنىڭ قارىشىچە، بۇنىڭغا ماس ھالدا، خىتاي يەر شارىۋى تېررورىزمغا قارشى تۇرۇش ئىقتىدارىنى كېڭەيتىشكە ۋە بەلكىم تېخىمۇ كۈچلۈك ھەربىي ھالەت قوللىنىشقا مەجبۇر بولۇشى مۇمكىن. بىراق ماقالىدە بۇ بىر «ئۆزىنى ئىسپاتلايدىغان بېشارەت» بولۇپ قېلىشى مۇمكىنلىكى ئاگاھلاندۇرۇلغان. يەنى، بولۇپمۇ ئوتتۇرا شەرق، جەنۇبىي ئاسىيا ۋە سەھرايى كەبىرنىڭ جەنۇبىدىكى ئافرىقا دۆلەتلىرىدىكى تېخىمۇ گەۋدىلىك ۋە كۈچلۈك خىتاي مەۋجۇتلۇقى تېخىمۇ كۆپ ھۇجۇملارنى قوزغىشى مۇمكىن. ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ لىۋان، سەئۇدى ئەرەبىستان، كېنىيە، تانزانىيە، يەمەن ۋە باشقا نۇرغۇن دۆلەتلەردە ئامېرىكا خادىملىرى ۋە مەنپەئەتلىرىگە قىلىنغان تېررورلۇق ھۇجۇملىرىغا ئۇچراپ، ئونلىغان يىللار داۋامىدا بۇ دىنامىكا بىلەن ئېلىشىپ كەلگەنلىكى ماقالىدە مىسال قىلىنغان.
ماقالە ئاپتورلىرىنىڭ تارىخىي ئانالىزىغا قارىغاندا، ئوتتۇز يىلدىن ئارتۇق ۋاقىت ئىچىدە، ئەلقائىدىنىڭ خىتايغا بولغان پوزىتسىيەسى نىسبەتەن بىپەرۋالىق ۋە ئاندا-ساندا تاكتىكىلىق ماسلىشىشتىن، بارغانسېرى دۈشمەنلىك تۈسىنى ئالغان رېتورىكىغا، ئاشكارا تەھدىتلەرگە ۋە خىتاي پۇقرالىرى بىلەن مەنپەئەتلىرىگە قىلىنغان ھۇجۇملارنى قوللاشقا قاراپ ئۆزگەرگەن. 1990-يىللاردا، بۇ تەشكىلات ئاساسلىقى ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى، ئۇنىڭ غەربتىكى ئىتتىپاقداشلىرى ۋە يەرلىكتىكى «مۇرتەد» ھاكىمىيەتلەرگە دىققىتىنى مەركەزلەشتۈرگەن بولۇپ، خىتاينى تاشقى سىياسەت جەھەتتە مۇسۇلمان زېمىنلىرىغا بىۋاسىتە ئارىلاشمىغاندەك كۆرۈنىدىغان ئىككىنچى دەرىجىلىك ئاكتىيور دەپ قارايتتى. ماقالىدە تىلغا ئېلىنىشىچە، بىن لادېن ھەتتا ۋاشىنگتونغا قارشى بېيجىڭ بىلەن يوشۇرۇن ئىتتىپاق تۈزۈش ئېھتىماللىقىغا بېشارەت بەرگەن ۋە خىتاينى ئامېرىكا بىلەن ئىسرائىلىيەنىڭ نىيىتى توغرىسىدا ئاگاھلاندۇرغان، شۇنىڭ بىلەن بىرگە ئاشكارا ھالدا شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئەھۋالى توغرىسىدا ئاز بىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن ئىدى.
شۇنداقتىمۇ، ماقالىدە تەكىتلىنىشىچە، تېخىمۇ كەڭ جىھادىي مۇھىت ئىچىدە، بەزى شەخسلەر ئەلقائىدىنىڭ يادرولۇق رەھبەرلىكىدىن بۇرۇنلا خىتاينىڭ مۇسۇلمانلارغا زۇلۇم سالىدىغانلىقىنى تىلغا ئالغان ئىدى. مەسىلەن، ئەبۇ مۇساب ئەلسۇرى 1999-يىلى ئوتتۇرا ئاسىيا ھەققىدە يازغان ئەسىرىدە، شەرقىي تۈركىستاننى ئىشغال قىلىنغان مۇسۇلمان زېمىنى دەپ تەسۋىرلىگەن ۋە بۇ رايوننىڭ ئىسلام دۈشمەنلىرى ئۈچۈن ئىستراتېگىيەلىك ئاجىز نۇقتا ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، جالالىدىن ھەققانىنىڭ ئافغانىستاندىكى لاگېرلاردا ئۇيغۇر جەڭچىلەرنى كۈتۈۋالغانلىقى ۋە ئۇلارنىڭ داۋاسىنى قوللىغانلىقى خەۋەر قىلىنغان. بىراق ئاپتورلارنىڭ كۆرسىتىشىچە، بۇلار ئاز سانلىق پىكىرلەر بولۇپ قالغان بولۇپ، سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشىدىن كېيىنكى «يەككە قۇتۇپلۇق دەۋر» دە، ئەلقائىدە رەھبەرلىكى ئەمدىلەتىن يۈكسىلىشكە باشلىغان، ئەمما تېخى ئۇنچە كۆزگە كۆرۈنمىگەن خىتاي بىلەن ئەمەس، بەلكى ئامېرىكا ۋە ئۇنىڭ شېرىكلىرى بىلەن تىركىشىشنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويغان.
ماقالىدە بايان قىلىنىشىچە، 2000-يىللارنىڭ ئوتتۇرىلىرىغا كەلگەندە، خىتاينىڭ يەر شارىۋى ئوبرازىنىڭ ئۆسۈشىگە ئەگىشىپ، ئەلقائىدىنىڭ رېتورىكىسى قاتتىقلىشىشقا باشلىغان. 2006-يىلى، بىن لادېن بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنى «ئالەمشۇمۇل كۇپۇرلۇقنىڭ زومىگەر تەشكىلاتى» دەپ ئەيىبلىگەن ۋە ب د ت خەۋپسىزلىك كېڭىشىنى «خەلقئارا ئەھلىسەلىب ۋە بۇتپەرەس بۇددىستلار» كونترول قىلىۋالغان دەپ تەسۋىرلەپ، خىتايغا «دۇنيادىكى بۇددىست ۋە بۇتپەرەسلەر» گە ۋەكىللىك قىلىش رولىنى تەقسىم قىلغان. ئاپتورلار يەنە ئەيمەن زاۋاھىرىنىڭ ئۆز ئۇچۇرلىرىدا «شەرقىي تۈركىستان» نى تىلغا ئېلىشقا باشلىغانلىقىنى، جىھادىي زىيالىي ئەكرەم ھىجازىنىڭ بولسا خىتاينىڭ ئامېرىكىنىڭ ئورنىنى ئېلىپ يېڭى «يىلان بېشى» بولۇپ قېلىشى مۇمكىنلىكىنى ئاگاھلاندۇرغانلىقىنى نەقىل كەلتۈرىدۇ. ماقالىدە 2009-يىلدىكى ئۈرۈمچى ۋەقەسى ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنكى باستۇرۇشلارنىڭ ھەل قىلغۇچ بۇرۇلۇش نۇقتىسى بولغانلىقى، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، تۈركىستان ئىسلام پارتىيەسى (TIP) نىڭ ئەلقائىدە بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك ئۇيغۇر جىھادىي گۇرۇپپىسى سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا چىقىپ، «شەرقىي تۈركىستان» نى يادرولۇق جىھادىي فرونت سۈپىتىدە رامكىغا ئالغانلىقى تەپسىلىي بايان قىلىنغان.