مۇستەملىكىچىلىكنىڭ تۆمۈر قانۇنىيىتى: خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ھۆكۈمرانلىقى (12-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئونتولوگىيەلىك قايتا قۇرۇپ چىقىشنىڭ يەنە بىر ھالقىلىق ئۆلچىمى مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ  بەدىنىنىڭ قايتىدىن ئېنىقلىنىشى يەنى تەبىرلىنىشىدۇر. مۇستەملىكىچىلەرنىڭ بايانلىرى مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ بەدەنلىرىنى «ھۇرۇنلۇققا،» «ئەقىلسىزلىققا» ياكى «كونترول ئاستىغا ئېلىنىشى كېرەك بولغان ئازغۇن ئارزۇلارغا» مايىل دەپ تامغىلايدۇ. بۇ بەدەن ئونتولوگىيەسى، مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ ئىنتىزامغا سېلىنىشى، نازارەت ئاستىغا ئېلىنىشى ۋە «تۈزىتىلىشى» كېرەك بولغان ئوبيېكتلار (نىشانلار) دەپ كۆرۈلۈشىنى قانۇنىيلاشتۇرىدۇ. خىتاينىڭ ئۇيغۇر سىياسىتىدىكى جازا لاگېرلىرى بۇ لوگىكىنىڭ (مەنتىقنىڭ) كونكرېت مىسالىدۇر: ئۇيغۇر لار «ئاشقۇنلۇققا» مايىل، شۇڭلاشقا قايتىدىن تەربىيەلىنىشى كېرەك بولغانلار كاتېگورىيەسىگە ئايرىلىدۇ. تىل بولسا كىملىكنى قايتىدىن ئېنىقلاشنىڭ ئەڭ كۈچلۈك قورالىدۇر. نگۇگى ۋا تىئونگو كۆرسىتىپ ئۆتكىنىدەك، مۇستەملىكىچىلىكنىڭ ئەڭ چوڭقۇر تەسىرى تىلنىڭ مۇستەملىكە قىلىنىشىدۇر، چۈنكى تىل پەقەت بىر ئالاقە قورالىلا ئەمەس، بەلكى دۇنيانى ھېس قىلىش، كاتېگورىيەگە ئايرىش ۋە مەنىگە ئىگە قىلىش قورالى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ ئانا تىلىنىڭ بېسىقتۇرۇلۇشى ۋە مۇستەملىكىچىنىڭ تىلىنىڭ تېڭىلىشى،يەرلىك خەلقنىڭ  دۇنيانى ئۆزىنىڭ ئونتولوگىيەلىك (مەۋجۇتلۇق) كاتېگورىيەلىرىدە ئەمەس، بەلكى مۇستەملىكىچىنىڭ ئونتولوگىيەلىك كاتېگورىيەلىرىدە پىكىر قىلىشىغا يول ئاچىدۇ. ئۇيغۇر بالىلىرىنىڭ ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئورنىغا خىتاي تىلىدا مائارىپ كۆرۈشى پەقەت تىل جەھەتتىكى بىر ئۆزگىرىشلا ئەمەس؛ بۇ بالىلار دۇنيانى، كىملىكىنى ۋە ئۆزىنى خىتاي تىلىنىڭ ئونتولوگىيەلىك كاتېگورىيەلىرى ئىچىدە چۈشىنىشكە باشلايدۇ. كىملىكنى قايتىدىن ئېنىقلاش جەريانىدا دىن ۋە مەنىۋىيەت مۇھىم بىر نىشان بولىدۇ. مۇستەملىكىچى كۈچ يەرلىك خەلقنىڭ ئېتىقاد سىستېمىلىرىنى ئادەتتە «خۇراپاتلىق،» «قالاقلىق» ياكى زامانىۋىلىققا ئۇيغۇن كەلمەيدىغان كونىلىق سۈپىتىدە سۈپەتلەيدۇ. خىتاينىڭ ئۇيغۇر ئىسلام ئېتىقادىنى «ئاشقۇنلۇق» دەپ ئاتىشى، مۇستەملىكىچىلىك تارىخىدا خىرىستىيان مىسسىئونېرلىرىنىڭ يەرلىك دىنلارنى «بۇتپەرەسلىك» دەپ ئېنىقلىشى بىلەن ئوخشاش لوگىكىغا ئىگە. دىن پەقەت بىر ئېتىقاد سىستېمىسىلا ئەمەس، بەلكى شۇنىڭ بىلەن بىرگە بىر جەمئىيەتنىڭ ياكى بىر خەلقنىڭ دۇنيانى مەنىگە ئىگە قىلىش، ئەخلاقىي قىممەت قاراشلىرىنى بەلگىلەش ۋە كوللېكتىپ كىملىكىنى بەرپا قىلىش ئۇسۇلىدۇر. شۇڭا دىنىي كىملىكنىڭ ئۆزگەرتىلىشى، ئونتولوگىيەلىك قايتا قۇرۇپ چىقىشنىڭ مەركىزىي تەركىبىي قىسمىدۇر.
ئونتولوگىيەلىك قايتا قۇرۇپ چىقىش جەريانى، مۇستەملىكە قىلىنغان خەلق ياكى مىللەتنىڭ تارىخىي ئەسلىمىسىنىڭ باشقۇرۇلۇشىنىمۇ (مونىپۇلاتسىيە قىلىنىشىنىمۇ) ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. مۇستەملىكىچى كۈچ مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ تارىخ بايانلىرىنى «مىتولوگىيە،» «رىۋايەت» ياكى «ئىشەنچسىز گەپلەر» دەپ كودلىسا، ئۆزىنىڭ تارىخ يېزىش ئۇسۇلىنى «ئوبيېكتىپ،» «ئىلمىي» ۋە «ھەقىقەتكە تايانغان» سۈپىتىدە سۇنۇپ بېرىدۇ. شۇنىڭ بىلەن مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ ئەجدادلىرىنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىرى، قارشىلىقلىرى ۋە دانالىقلىرى كۆرۈنمەس قىلىۋېتىلىدۇ، مۇستەملىكىچىلىكتىن بۇرۇنقى دەۋر بولسا قالايمىقانچىلىق، زۇلۇم ۋە قالاقلىق دەۋرى سۈپىتىدە،مۇستەملىكىچى بولسا قۇتقۇزغۇچى سۈپىتىدە تەسۋىرلىنىدۇ. بۇ خىل تارىخنى قايتىدىن يېزىش، مۇستەملىكىچىنىڭ «قۇتقۇزغۇچى» ۋە «مەدەنىيلەشتۈرگۈچى» رولىنى مۇستەھكەملەيدۇ. كىملىكنى قايتىدىن ئېنىقلاشنىڭ ئەڭ ئېغىر زەخمە (تراۋماتىك) ئۆلچەملىرىدىن بىرى، مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ ئۆزى ھەققىدە ئىچكى ئاۋاز يېتىلدۈرۈشىنىڭ توسقۇنلۇققا ئۇچرىشىدۇر. فانوننىڭ «قوش ئاڭ» (ئىككى خىل ئاڭ) ئۇقۇمىغا ئاساسلانغاندا، مۇستەملىكە قىلىنغان پۇقرالار ئۆزىگە ھەم ئۆز كۆزى بىلەن، ھەم مۇستەملىكىچىنىڭ كۆزى بىلەن قاراشقا باشلايدۇ. ئەمما ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ، مۇستەملىكىچىنىڭ قارىشى شۇنچە سىڭىپ كېتىدۇكى، مۇستەملىكە ئاستىدىكى كىشى ئۆز ئاۋازىنى يوقىتىپ قويىدۇ ۋە ئۆزى ھەققىدىكى بارلىق ھۆكۈملەرنى مۇستەملىكىچىنىڭ كۆزى بىلەن مۇستەملىكىچىگە ياقىدىغان شەكىلدە چىقىرىدۇ. بۇ ئونتولوگىيەلىك ياتلىشىشنىڭ ( مەۋجۇتلۇق جەھەتتىن ئۆز ئۆزىگە يات بولۇپ قېلىشنىڭ) ئەڭ چوڭقۇر شەكلىدۇر.
ئونتولوگىيەلىك قايتا قۇرۇپ چىقىش جەريانى شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ ئۆز ئارا مۇناسىۋەت شەكىللىرىنىمۇ ئۆزگەرتىدۇ. ئەنئەنىۋى جەمئىيەت رىشتىلىرى، ھەمكارلىق مېخانىزملىرى ۋە كوللېكتىپ قارار چىقىرىش جەريانلىرى «ئىپتىدائىي،» «ئۈنۈمسىز» ياكى «زامانىۋى باشقۇرۇش بىلەن سىغىشمايدىغان» دەپ ئېنىقلىنىدۇ. ئۇنىڭ ئورنىغا، مۇستەملىكىچىنىڭ شەخسىيەتچىلىك چۈشەنچىسى، پىرامىداسىمان باشقۇرۇش قۇرۇلمىلىرى ۋە رىقابەتچى مۇناسىۋەت ئەندىزىلىرى تېڭىلىدۇ. بۇ پەقەت ئىجتىمائىي تەشكىللىنىشنىڭ ئۆزگىرىشىلا ئەمەس، بەلكى مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ «مەن» ۋە «بىز» ئۇقۇملىرىنىڭ قايتىدىن ئېنىقلىنىشىدۇر. بۇ جەرياننىڭ قارشىلىق كۆرسىتىش ئالدىدا قانداق رول ئوينىشىمۇ ئىنتايىن مۇھىم. مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ قارشىلىقى مۇستەملىكىچى نۇتۇقتا «تېررورلۇق،» «ئىسيان،» «ئارقىدا قالغانلىق» ياكى «ئەقىلسىزلىق» دەپ كودلىنىدۇ. شۇنىڭ بىلەن قانۇنىي ئاپتونومىيە (مۇستەقىللىق) تەلەپلىرى جىنايەتچىگە چىقىرىلىدۇ (قانۇنسىزلاشتۇرۇلىدۇ) ۋە بېسىقتۇرۇلۇشى كېرەك بولغان تەھدىتلەرگە ئايلىنىدۇ. بۇ خىل نام بېرىشلەر قارشىلىقنى ئەقەللىي سىياسىي تەلەپ بولۇشتىن چىقىرىپ،دۆلەت بىخەتەرلىك مەسىلىسىگە ئايلاندۇرىدۇ ۋە مۇستەملىكىچىنىڭ زوراۋانلىق،رېجىم ،باستۇرۇش  يولى ئارقىلىق ئارىلىشىشىنى قانۇنىيلاشتۇرىدۇ.