كوسوۋو مۇستەقىللىقىنىڭ ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش كۆزنىكىدىن ئانالىز قىلىنىشى (8-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

رۇسىيەمۇ ماقۇللىغان 1244 – نومۇرلۇق ھۆججەتتە، كوسوۋودا توقۇنۇشلارغا خاتىمە بېرىلىشى، سېربىيە ئەسكەرلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بارلىق قوراللىق كۈچلەرنىڭ رايوندىن چېكىنىشى، كوسوۋو بىخەتەرلىك خىزمەتلىرىنىڭ يېڭى قۇرۇلىدىغان كوسوۋو تىنچلىق ساقلاش قىسىملىرى ۋە باشقۇرۇش خىزمەتلىرىنىڭمۇ ب د ت كوسوۋو كومىتېتى تەرىپىدىن ئورۇندىلىشى قوبۇل قىلىندى. ب د ت كوسوۋو كومىتېتى خەلقئارا جەمئىيەت نامىدىن كوسوۋودا تۇرمۇش ئىزىغا چۈشكۈچە مۇۋەققەت ھۆكۈمەت ۋەزىپىسىنى ئۆتەيدۇ، رايوننىڭ كېلەچەكتىكى سالاھىيىتى بولسا، بۇ مۇساپە جەريانىدا مۇناسىۋەتلىك بارلىق تەرەپلەر بىلەن كۆرۈشۈش نەتىجىسىدە بېكىتىلىدۇ[14].
ب د ت كوسوۋو كومىتېتىنىڭ ئاساسلىق سالاھىيەت ۋە مەسئۇلىيەتلىرى 1244 – نومۇرلۇق ھۆججەتنىڭ 11- پاراگرافىدا تۆۋەندىكىچە بايان قىلىنغان:
«(ئا) قوشۇمچە 2 ۋە رامبۇئىللېت كېلىشىمى تولۇق نەزەرگە ئېلىنىپ، ھەل قىلغۇچ چارە تېپىلىپ بولغۇچە كوسوۋودا كەڭ دائىرىلىك ئاپتونومىيە ۋە ئۆز – ئۆزىنى باشقۇرۇش تۈزۈمىنىڭ ئورنىتىلىشىغا باشلامچىلىق قىلىش؛
(ب) زۆرۈر بولغان ئەھۋال ۋە مۇددەتتە ئاساسىي مەمۇرىي باشقۇرۇش خىزمەتلىرىنىڭ ئوروندىلىشى؛
(س) سىياسىي چارە تېپىلىپ بولغۇچە، سايلاملارنىڭ ئۆتكۈزۈلۈشىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان دېموكراتىك ۋە ئەركىن ئۆز – ئۆزىنى باشقۇرۇش تۈزۈمى ئۈچۈن ۋاقىتلىق ئورگانلارنىڭ تەرتىپكە سېلىنىشى ۋە تەرەققىياتىنىڭ كونترول قىلىنىشى؛
(د) كوسوۋونىڭ يەرلىك ۋاقىتلىق ئورگانلىرىنىڭ ۋە باشقا تىنچلىق ئورنىتىش يولىدىكى پائالىيەتلىرىنىڭ بىرلەشتۈرۈلۈشىگە ھەمدەم بولۇش ۋە تەكشۈرۈش شۇنداقلا بۇ ئورگانلار تەشكىلاتلىنىپ بولغاندا باشقۇرۇش مەسئۇلىيىتىنىڭ ئۆتكۈزۈپ بېرىلىشى؛
(ئە) رامبۇئىللېت كېلىشىمىنى نەزەرگە ئالغان ئاساستا كوسوۋونىڭ كېلەچەكتىكى سالاھىيىتىنى بېكىتىش ئۈچۈن ھازىرلانغان بىر سىياسىي مۇساپىسىنىڭ يولىنى داغداملاشتۇرۇش؛
(ف) ئاخىرقى باسقۇچتا بىر سىياسىي چارە دائىرىسىدە قۇرۇلىدىغان ئورگانلارغا كوسوۋونىڭ مۇۋەققەت ئورگانلىرىنىڭ سالاھىيەت ئۆتكۈزۈپ بېرىش جەريانىنى كۆزىتىش؛
(گ) ھالقىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە ئۈستقۇرۇلمىلارنىڭ قايتىدىن تەرتىپكە سېلىنىشى ۋە باشقا ئىقتىسادىي قۇرۇلمىلارنىڭ قوللاپ – قۇۋۋەتلىنىشى.
(ھ) خەلقئارا ئىنسانىي ياردەم ئورگانلىرى بىلەن ھەمكارلىق ئورنىتىپ ئىنسانىي ۋە ئاپەت ياردەملىرىگە ھەمدەم بولۇش؛
(ئى) يەرلىك ساقچى كۈچىنىڭ قۇرۇلۇشىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغان، ئەينى ۋاقىتتا كوسوۋودا خىزمەت قىلىدىغان خەلقئارا ساقچى خادىملىرىنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇلۇشى ئارقىلىق مەمۇرىي ھوقۇق ۋە تەرتىپنىڭ ساقلىنىشى؛
(ج) كىشىلىك ھوقۇقنىڭ مۇھاپىزەت قىلىنىشى ۋە تەرەققىي قىلدۇرۇلۇشى؛
(ك) پۈتكۈل مۇساپىرلارنىڭ ۋە يۇرت – ماكانلىرىدىن مەھرۇم قىلىنغان كىشىلەرنىڭ كوسوۋودىكى ئۆيلىرىگە بىخەتەر ۋە توسالغۇسىز ھالەتتە قايتىشىنىڭ كاپالەت ئاستىغا ئېلىنىشى.»
ئۇ مەزگىلدە ب د ت دىكى ئومۇمىي مايىللىق، ب د ت كوسوۋو كومىتېتى پائالىيەتلىرى نەتىجىسىدە كوسوۋو ئاپتونومىيەسىنىڭ كۈچلىنىدىغانلىقى، ئەمما، سىياسىي جەھەتتىن سېربىيەنىڭ ئىچىدە قالىدىغانلىقى شەكلىدە ئىدى. بىراق ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى قاتارلىق بەزى دۆلەتلەر بۇنىڭغا قارشى چىققانىدى (Perrit, 2009:64).
ب د ت كوسوۋو كومىتېتى، 1999 – يىلىدىن 2004 – يىلىغىچە كوسوۋو ئالبانلىرىغا ئۆز دۆلەتلىرىنى قۇرۇپ چىقىشلىرى ئۈچۈن ئىدارىي، ئىقتىسادىي قۇرۇلما، دېموكراتىيەلىشىش ۋە ئىنسانىي مەسىلىلەر بويىچە ياردەم بەردى. بۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە، 2004 – يىلىغىچە كوسوۋونىڭ ھەل قىلغۇچ سالاھىيىتىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقى، سېربىيە ئىچىدە قالامدۇ ياكى مۇستەقىل دۆلەت بولۇش يولىنى داۋاملاشتۇرامدۇ؟ دېگەندەك سوئاللارنىڭ جاۋابى ئېنىق ئەمەس ئىدى (Perrit, 2009:79-80). كوسوۋو تىنچلىق ساقلاش قىسىملىرى بولسا، خەلقئارا تۈزۈم ئاستىدا بىر تەرەپتىن رايوننىڭ ئومۇمىي بىخەتەرلىك ۋە ئامانلىقىغا كۆڭۈل بۆلگەن بولسا، يەنە بىر تەرەپتىن سېربلار بىلەن ئالبانلار ئارىسىدا پات – پاتلا چىقىپ تۇرىدىغان توقۇنۇشلارنىڭ كېڭىيىپ كېتىشىنىڭ ئالدى ئالدى.
ب د ت  خەۋپسىزلىك كېڭىشىنىڭ 1244 – نومۇرلۇق ھۆججىتىدە كۆرسىتىلگەن ھەل قىلغۇچ سالاھىيەتنى بېكىتىش سۆھبەتلىرىنىڭ ئارىدىن بەش يىل ئۆتۈپ كەتكەن بولۇشىغا قارىماي پەقەتلا باشلىنىپ بولالماسلىقى، كوسوۋو ئالبانلىرى ئارىسىدا گۇمانلىنىش پەيدا قىلغانىدى. 2004 – يىلى بەزى ب د ت كوسوۋو كومىتېتى ئاپتوموبىللىرىنىڭ ئالبان ياشلارنىڭ چالما – كېسەك ھۇجۇمىغا ئۇچرىشى ۋە سېربلارغا قارشى ھۇجۇملارنىڭ كۆپىيىپ قېلىشى، ئالبانلارنىڭ ب د ت غا بولغان ئىشەنچىسىنىڭ ئاجىزلاپ كېتىشى دەپ ئانالىز قىلىندى (Perrit, 2009:145). كوسوۋونىڭ كېلەچىكىگە ئالاقىدار سۆھبەتلەر 2006 – يىلى فېۋرالدا ۋىيېننادا باشلاندى. خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ مۇرەسسەلەشتۈرۈشى ئارقىسىدا باشلانغان سۆھبەتلەرگە ئىشتىراك قىلغان سېرب ۋە ئالبان ۋەكىللەر، رايوننىڭ ھەل قىلغۇچ سالاھىيىتىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقى توغرىسىدا پىكىر ئالماشتۇردى. ب د ت باش كاتىپى تەرىپىدىن فىنلاندىيە سابىق پىرېزىدېنتى مارتتى ئاختىسائارى خەلقئارا جەمئىيەت نامىدىن ھوقۇقلۇق مۇرەسسەلەشتۈرگۈچىلىككە تەيىنلەندى (Ker-Lindsay, 2009:26:27). كوسوۋو ئالبانلىرىنىڭ دىپلوماتىك تەجرىبىلىرىنىڭ بولماسلىقى پەيدا قىلغان كېلىشمەسلىلەر بولسا، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ۋە ياۋروپا دۆلەتلىرىنىڭ ياردىمى ئاستىدا ھەل قىلىندى.