يېڭى دۇنيا تەرتىپى ئورنىتىش ئارزۇسى ۋە شەرقىي تۈركىستان (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇ ۋاقىتتا خىتاي ئۆزىنى ئاشكارىلىدى. ئو پۇرسەتنى يېتىپ كەلدى دەپ قارىغان بولۇشى مۇمكىن ياكى شى جىنپىڭنىڭ بىلىمسىزلىكى سەۋەبىدىن بالدۇر مەيدانغا چۈشۈپ قالغان بولۇشى مۇمكىن. چۈنكى ئىشەنچلىك مەلۇماتلارغا قارىغاندا ئۇ تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپ مەدەنىيەت سەۋىيەسىگە ئىگە. خىتاي 2014-يىلى «بىر بەلباغ، بىر يول» قۇرۇلۇشىنى ئوتتۇرىغا قويۇش ئارقىلىق دۇنياغا ئىقتىسادنى مەن ئوڭشايمەن، دېگەن سىگنالنى بەردى. يەنە بىر تەرەپتىن دۆلەت مۇداپىئەسىگە بۇرۇن كۆرۈلۈپ باقمىغان دەرىجىدە زور مەبلەغ سېلىپ جەنۇبىي دېڭىزدا ئامېرىكا بىلەن پۇت تېپىشتى. خىتاينىڭ تۇيۇقسىز غالجىرلىشىشى غەربنى ھەيران قالدۇردى لېكىن ئۇلار ناھايىتى تېزلا خىتاينىڭ مەقسىتىنى چۈشەندى. خىتاي يېڭى دۇنيا تەرتىپى بەرپا قىلماقچى ئىدى. يەنى بۇرۇن غەرب ئويلىغاندەك ئۇلارنىڭ لىبېرال دۇنيا تەرتىپىگە كىرىشنى ئەمەس ئۆزىنىڭ لىدىرلىقىدا يېڭىسىنى قۇرۇشنى پىلان قىلىۋاتقان ئىدى.
مۇسۇلمان دۇنياسىغا كەلسەك، ئۇلارنىڭ كاللىسىدا غەربكە نىسبەتەن ئىزچىل سەلبىي قاراش مەۋجۇت. ئەلۋەتتە بۇ سەۋەبسىز ئەمەس. ئىسلام دۇنياسىدىكى قالايمىقانچىلىقنىڭ ئەڭ مۇھىم سەۋەبلىرىدىن بىرى غەربنىڭ مۇستەملىكىچىلىكى بولۇپ ئېتنىك ۋە مەزھەپ تەركىبىنى نەزەرگە ئالماي سىزىلغان چېگرالار، كۆپ ئويلاشماي باشقا ئېلىپ كەلگەن ھاكىمىيەتلەر ۋە مۇسۇلمانلارغا زورلانغان غەربچە ياشاش ئۇسۇلى قاتارلىقلار بۇنىڭ ئىپادىسىدۇر. بۇنىڭدىن باشقا مۇسۇلمانلار ئوسمان تۈرك ئىمپېرىيەسىنىڭ يېڭىلىپ پارچىلىنىشى، خەلىپىلىكنىڭ بىكار قىلىنىشى، پەلەستىندە ئىسرائىلىيە دۆلىتىنى قۇرۇش قاتارلىقلارنى غەربلىكلەرنىڭ سەۋەبىدىن، دەپ بىلىدۇ. بۇنىڭغا يەنە تارىختا ئەھلىسەلىپ ئۇرۇشى دەپ ئاتالغان نەچچە يۈز يىللىق خىرىستىيان- مۇسۇلمان ئۇرۇشىنى قوشساق بۇ ئىككى مەدەنىيەت ئوتتۇرىسىدا ئېغىر جاراھەتنىڭ بارلىقىنى بىلەلەيمىز. نەتىجىدە مۇسۇلمانلارنىڭمۇ مەۋجۇت خەلقئارا تەرتىپنى ئۆزگەرتىش ئارزۇسى بار.
رۇسىيەگە قارايدىغان بولساق، رۇسىيە تارىختىن بېرى ياۋروپا بىلەن ئۈزەڭگە سوقۇشتۇرۇپ كەلگەن. رۇسلار ناپالېئوننىڭ، گىتلېرنىڭ ھۇجۇمى ۋە ئەڭ ئاخىرىدا ئامېرىكىنىڭ سوۋېت ئىتتىپاقى ئۈستىدىن قىلغان مۇتلەق غەلىبىسىنىڭ ئاچچىقىنى ئۇنۇتقىنى يوق. خىتايلارمۇ 1840- يىلىدىن 1949- يىلغىچە بولغان تارىخنى «100 يىللىق نومۇس” دەپ ئاتايدۇ.
بۇ ئۈچ مەدەنىيەتنىڭ، يەنى خىتاي، رۇس مەدەنىيىتى ۋە ئىسلام مەدەنىيىتىنىڭ غەرب بىلەن تېخى تۈگىمىگەن ھېساباتى ۋە غەرب باشچىلىقىدىكى دۇنيا تەرتىپىنىڭ ئورنىغا يېڭى تەرتىپ قۇرۇش ئارزۇسى بار. ھازىر دۇنيا سىياسىي سەھنىسىدە يۈز بېرىۋاتقان ئىش بۇنىڭدىن ئىبارەت. خىتاي- رۇسىيە – ئىسلام ئىتتىپاقى غەربكە قارشى.
غەربكە قارشى بىرلەشكەن ياكى بىرلىشىش يولىغا قاراپ كېتىۋاتقان ئىتتىپاقنىڭ يادروسى خىتايدىن ئىبارەت. شۇڭا خىتاي بىزنىڭ ۋەتەندە يۈرگۈزۈۋاتقان زۇلۇمىغا قارىتا ئىسلام دۇنياسىنى سۈكۈت قىلىشقا مەجبۇرلاۋاتىدۇ. ئىسلام دۇنياسىنىڭمۇ خىتاي بىلەن رۇسىيەنىڭ تەڭلا غەربكە جەڭ ئېلان قىلغاندەك تارىخى پۇرسەتنى قولدىن بېرىپ قويغۇسى يوق.بىز تارىخىمىزدا كۆرۈلۈپ باقمىغان قىرغىنچلىق ۋە زۇلۇمغا ئۇچراۋاتىمىز. يەھۇدىيلار باشقىلارنىڭ زېمىنىدا خورلانغان بولسا بىز ئۆز ۋەتىنىمىزدە ھەم جىسمانىي ھەم روھىي خورلۇققا ئۇچراۋاتىمىز. بۇ نۇقتىدىن قارىغاندا بىزدەك زۇلۇمغا ئۇچرىغان بىر مىللەت بولۇپ باقمىغان بولۇشى مۇمكىن. خىتاينىڭ قىرغىنچىلىقىغا مۇناسىۋەتلىك ئىشەنچلىك بەلگىلەر تاغدەك دۆۋلىنىپ كەتتى، ئۇنىڭ ئۈستىگە چەتئەلدە ياشاۋاتقان مىڭلارچە ئۇيغۇر ۋە قازاقنىڭ ھەر بىرىنىڭ ھېكايىسى خىتاي زۇلۇمىغا قارشى پولاتتەك پاكىت. لېكىن بىزگە غەربتىن باشقا ئىگە چىقىدىغان خەلق چىقمىدى. مۇسۇلمانلاردىن خىتايغا قارشى گەپ قىلغانلار ئىككى ئۈچ بىلەنلا چەكلىنىۋاتىدۇ.سەۋەبى يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنىپ ئۆتكەندەك ، بىز لىبېرالىزملىق دۇنيا تەرتىپىنى ئۆزگەرتىش ئارزۇسىنىڭ قۇربانى بولۇۋاتىمىز. مۇسۇلمانلار ئارىسىدا يەنە مۇنداق بىر رومانتىك ئىسلامچىلار بولۇپ ئۇلار خىتاينى مۇسۇلمان قىلىپ، غەربنىڭ ھاكممۇتلەقلىقىنى يىقىپ تاشلاپ دۇنيادا ئىسلامنىڭ ئادالىتىنى ئورنىتىش. بۇلار خىتاي مەدەنىيىتى بىلەن ئىسلام مەدەنىيىتىنىڭ يېقىن تەرەپلىرىنى تەتقىق قىلىدۇ. خىتايغا بېرىپ كەلگەنلىرى بولسا خىتاينى تەرەققىي قىلىپتۇ ، دەپ ھەيرانلىق ۋە قايىللىقىنى يوشۇرالماي قالىدۇ. لېكىن بىزنىڭ ۋەتەننىڭ گېپى چىققاندا جىم تۇرۇۋالىدۇ. بۇ بىلىشىمىز كېرەك بولغان ئاچچىق بىر رېئاللىق. ئەلۋەتتە بۇ يەردە كەڭ مۇسۇلمان خەلقىنى ھاكىمىيەت بىلەن بىر تاياقتا ھەيدىگىلى بولمايدۇ. لېكىن خەلقئارا سەھنىدە سۆز ساھىبى بولىدىغانلار خەلق ئەمەس دۆلەتتۇر.
خانتىڭتون «مەدەنىيەتلەر توقۇنۇشى» دېگەن كىتابىدا ھەرقايسى مەدەنىيەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى زىددىيەتنىڭ كۈچلۈك ئاجىزلىق دەرىجىسىنى تەھلىل قىلىدۇ ۋە شۇنداق دەيدۇ: ئىسلام ۋە كوڭزى مەدەنىيىتى غەرب مەدەنىيىتى بىلەن قارشىلىشىش دەرىجىسى ئەڭ كۈچلۈك بولغان ئىككى مەدەنىيەت ۋە مەدەنىيەتلەرنىڭ توقۇنۇش جەرياندا بۇ ئىككى مەدەنىيەت بىرلىشىپ غەرب مەدەنىيىتىگە قارشى تۇرىدۇ (خانتىڭتون : مەدەنىيەتلەر توقۇنۇشى).
خانتىڭتوننىڭ بۇ تېئورىيەسى كۆپ تەنقىد قىلىندى. ھەتتا ئۇنىڭغا قارشى گېرمانىيەلىك سىياسەتچى مۇللىر «مەدەنىيەتلەرنىڭ بىرلكىتە مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشى» دېگەن تېمىدا كىتاب يازدى. لېكىن بۈگۈن مۇشۇ دەۋرگە كەلگۈچە ئۇنىڭ خىتاي- مۇسۇلمان ئىتتىپاقى تېئورىيەسى توغرىلىقىنى ئىسپاتلاپ كەلمەكتە. بىز بۇلارنى بىلىشىمىز، پەرق ئېتىشىمىز لازىم ۋە ھەرىكىتىمىزنى مۇشۇ ۋەزىيەتكە قارىتا ئېلىپ بېرىشىمىز لازىم.