ترامپنىڭ كۆلەڭگىسىدىكى تىنچلىق پىلانى ئۇكرائىنا ئۈچۈن بىر ھەل قىلىش چارىسىمۇ ياكى گېئوپولىتىكىلىق بىر دو تىكىشمۇ؟ (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئىككىنچى ۋە تېخىمۇ چوڭقۇر ئىدېئولوگىيەلىك سەۋەب — ترامپىزمنىڭ تاشقى سىياسەت پەلسەپەسى بولغان «ئالدى بىلەن ئامېرىكا» (America First) تەلىماتىنىڭ مۇقەررەر بىر نەتىجىسىدۇر. بۇ تەلىمات، ئامېرىكا يەرشارى رەھبەرلىك مەسئۇلىيەتلىرى، ئىتتىپاقداشلىق مۇناسىۋەتلىرى ۋە خەلقئارا قائىدىلەرنى قوغداش ۋەزىپىسىنى، ئامېرىكانىڭ تار ۋە ماددىيەتچىلىك ماھىيىتىدىكى مىللىي مەنپەئەتلىرىدىن كېيىنكى ئورۇنغا قويىدۇ. بۇ نۇقتىدىن قارىغاندا، ئۇكرائىنا ئۇرۇشىغا ئارىلىىشىش ئامېرىكا ئۈچۈن قوغدىلىشى كېرەك بولغان بىر دېموكراتىيە سېپى ئەمەس، بەلكى دەرھال ئاخىرلاشتۇرۇلۇشى زۆرۈر بولغان كېرەكسىز بىر مۇداخىلىدۇر. مىلياردلارچە دوللارلىق ھەربىي ۋە مالىيە ياردىمىنىڭ ئامېرىكا ئىقتىسادىغا يۈك بولۇۋاتقانلىقى، پۇل پاخاللىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىۋاتقانلىقى ۋە بۇ بايلىقلارنىڭ دۆلەت ئىچىدىكى ئۇل ئەسلىھە، سەھىيە قاتارلىق مەسىلىلەرگە خەجلىنىشى كېرەكلىكى توغرىسىدىكى تارتىشمىلار، ترامپنىڭ سىياسىي بازىسىدا خېلىلا كۈچلۈك ئىنكاس قوزغىماقتا. بۇ دائىرىدە پىلاننىڭ ھەقىقىي مەقسىتى، ئۇكرائىنادا ئادىل بولغان، دۆلەت شەرىپى قوغدالغان ۋە مەڭگۈلۈك  بىر تىنچلىقنى ئىشقا ئاشۇرۇشتىن كۆرە، ئامېرىكانىڭ ئۇرۇشتىكى مۇداخىلىسىنى نېمە بەدەل تۆلەشتىن قەتئىينەزەر  ئەڭ تېز شەكىلدە ئاخىرلاشتۇرۇشتىن ئىبارەت. ئۇكرائىنانىڭ زېمىنلىرى، ئىگىلىك ھوقۇقى ۋە كەلگۈسى، بۇ مەقسەتكە يېتىش يولىدا پىدا قىلىشقا بولىدىغان ئامىللار سۈپىتىدە كۆرۈلمەكتە.
ئۈچىنچى بىر ئامىل — يەرشارى كۈچ تەڭپۇڭلۇقى ۋە ئىستراتېگىيەلىك  شەرتلەرگە مۇناسىۋەتلىك رادىكال بىر رەتلەش تىرىشچانلىقىدۇر. ئەنئەنىۋى ئامېرىكا تاشقى سىياسىتى، ھەم دېموكراتلار ھەم جۇمھۇرىيەتچىلەر پارتىيەسى قاناتلىرىدا، رۇسىيەنى ياۋروپا بىخەتەرلىكىگە يۆنەلگەن خىرىس ۋە تاجاۋۇزچى بىر تەھدىت دەپ باھالاپ، ئۇنى  توسۇشنى نىشان قىلىدۇ. ئەمما ترامپ ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى بەزى ئىستراتېگىيەچىلەر، رۇسىيەنى ئۆتمۈشتە قالغان كونا مەسىلە ۋە ئىككىنچى دەرىجىلىك بىر رەقىب دەپ قاراپ، ئامېرىكانىڭ ھەقىقىي ۋە نەق رەقىبىنىڭ خىتاي ئىكەنلىكىگە ئىشىنىدۇ. بۇ ئىستراتېگىيەلىك كۆز قاراشقا ئاساسلانغاندا، ئۇكرائىنادا داۋاملىشىۋاتقان ئۇزۇنغا سوزۇلغان ھالىدىن كەتكۈزۈش ئۇرۇشى، ئامېرىكانىڭ دىققىتىنى، بايلىقلىرىنى ۋە ھەربىي كۈچىنى ھەقىقىي مەركەزلىشىشى كېرەك بولغان ھىندى-تىنچ ئوكياندىن يىراقلاشتۇرماقتا. شۇڭلاشقا، ئۇكرائىنادا رۇسىيەنىڭ بەزى تەلەپلىرىنى قاندۇرىدىغان تېز بىر كېلىشىم، رۇسىيە بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى نورماللاشتۇرۇشنىڭ، ياۋروپا دەپتىرىنى تاقاشنىڭ ۋە پۈتۈن كۈچى بىلەن خىتايغا قارشى تۇرۇشقا مەركەزلىشىشنىڭ بىر قەدىمى سۈپىتىدە كۆرۈلۈۋاتقان بولۇشى مۇمكىن. بۇ، ئىنتايىن خەتەرلىك بىر «چوڭ ئىستراتېگىيە» قىمارىدۇر.
تۆتىنچىدىن، بۇ تەشەببۇسنىڭ ئارقىسىدا ياۋروپاغا قارىتا چوڭقۇر بىر گۇمانخورلۇق ۋە ئۈمىدسىزلىك ياتماقتا. ترامپنىڭ تەپەككۇر نەزىرىدە ياۋروپا دۆلەتلىرى، ئۆز بىخەتەرلىكى ئۈچۈن يېتەرلىك چىقىم قىلمايدىغان، ئامېرىكانىڭ ھەربىي كۈچىدىن ھەقسىز پايدىلىنىدىغان «تۇزكور» ئىتتىپاقداشلاردۇر. ئۇ، ئۇكرائىنا ئۇرۇشىنىڭ ياۋروپانىڭ ئۆز ئارقا بېغىدىكى بىر مەسىلە ئىكەنلىكىنى ۋە بۇ مەسىلىنىڭ ھېساباتىدا تېگىشلىك  ئۈلۈشىنى ياۋروپالىقلارنىڭ تۆلىشى كېرەكلىكىنى ئويلايدۇ. بۇ پىلاننى ئىتتىپاقداشلار بىلەن مەسلىھەتلەشمەستىن ئوتتۇرىغا قويۇشتا،  ئۇلارغا «ئەگەر سىلەر بۇ مەسىلىنى ھەل قىلالمىساڭلار، مەن بىلگىنىمچە ھەل قىلىمەن ۋە ئاقىۋىتىگە بەرداشلىق بېرىسىلەر» دېگەن سىگنالنى بېرىش مەقسىتىنى كۆزلىگەن بولۇشى مۇمكىن. بۇ، ترانسئاتلانتىك مۇناسىۋەتلىرىنى ئاجىزلاشتۇرۇش ۋە ناتونىڭ كوللېكتىپ قارار چىقىرىش مېخانىزملىرىنى ئابرويسىزلاشتۇرۇش يوشۇرۇن كۈچىگە ئىگە بىر قەدەمدۇر.
بەشىنچىدىن، ترامپ ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكىلەرنىڭ رۇسىيە رەھبىرى ۋىلادىمىر پۇتىننى ۋە رۇس ھاكىمىيىتىنىڭ ماھىيىتىنى تۈپتىن خاتا چۈشەنگەنلىك ياكى قەستەن ئوخشىمىغان شەكىلدە شەرھلىگەنلىك ئېھتىماللىقىنىمۇ نەزەردىن ساقىت قىلىشقا بولمايدۇ. غەرب ئاخبارات ئورگانلىرى ۋە ئانالىزچىلارنىڭ مۇتلەق كۆپچىلىكى، پۇتىن ھاكىمىيىتىنى، يول قويغانسېرى تېخىمۇ جاسارەتلىنىدىغان، كېلىشىملەرگە سادىق بولمايدىغان ۋە ئىمپېرىيالىستىك نىشانلىرى بولغان بىر ھاكىمىيەت دەپ قارايدۇ. ئەمما ترامپ، پۇتىننى كۈچلۈك بىر رەھبەر دەپ قارايدۇ ۋە ئۇنىڭ بىلەن شەخسىي بىر دىيالوگ ئورنىتىش ئارقىلىق ھەممە نەرسىنى ھەل قىلالايدىغانلىقىغا ئىشىنىشكە ياكى  ئىشەنگەن بولۇۋېلىشقا مايىل. بۇ ساددىلىق ياكى بىلىپ تۇرۇپ بۇرمىلانغان كۆز قاراش، رۇسىيەگە  يول قويۇشلارنىڭ رۇسىيەنى تىنچلاندۇرىدىغانلىقى ۋە تېخىمۇ ئالدىن پەرەز قىلغىلى بولىدىغان بىر ئاكتىيورغا ئايلاندۇرىدىغانلىقىنى كۆزدە تۇتۇۋاتقانلىقتىن ئىبارەت خەتەرلىك بىر ئاساسقا  تايىنىدۇ.
ئاخىرىدا، بۇ ھەرىكەتنىڭ پۈتۈنلەي ئىچكى سىياسەتكە يۆنەلگەن بىر تەرىپى بار. ھازىرقى بايدىن ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇكرائىنا سىياسىتىگە «ئاخىرى چىقماس بىر ئۇرۇش» ۋە «ئامېرىكانىڭ پاتقاققا پاتقانلىق كەچمىشى » دەپ  ماركا چاپلىشى، سايلاملاردا مۇھىم بىر كوزىرغا ئېرىشىش ئۈچۈن بولۇشى مۇمكىن. بايدىن، ئۆزىنىڭ «تىنچلىق پىلانى»نى سۇنۇش ئارقىلىق، ھازىرقى ھۆكۈمەتنى تىنچلىققا توسقۇنلۇق قىلىۋاتقان «ئۇرۇش بۈركۈتلىرى» سۈپىتىدە كۆرسىتىشنى ۋە ئۆزىنى تىنچلىقنى ئېلىپ كېلىدىغان بىردىنبىر رەھبەر سۈپىتىدە بازارغا سېلىشنى نىشان قىلماقتا. بۇ نۇقتىدىن قارىغاندا پىلان، دىپلوماتىك بىر ھۆججەتتىن كۆرە، سىياسىي بىر خىتابنامىدۇر.
4. تەرەپلەرنىڭ پوزىتسىيەسى: قوبۇل قىلىش، رەت قىلىش ۋە مۇمكىن بولغان سېنارىيەلەر