يېڭى دۇنيا تەرتىپىدىكى يېرىق: ئامېرىكا تاشقى سىياسىتى ئىتتىپاقداشلىرىنى خىتايغا ئىتتىرىۋاتامدۇ؟ (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇ دۆلەتلەرنىڭ خىتايغا يۈزلىنىشى ئىدېئولوگىيەلىك يېقىنلىقتىن ئەمەس، بەلكى ساپ ئىستراتېگىيەلىك زۆرۈرىيەتتىن كەلگەن. ئۇلار ئامېرىكانىڭ بېسىمى ۋە ئىشەنچىسىزلىكى ئالدىدا، «ئىستراتېگىيەلىك ئاپتونومىيە» ئىزدەشكە ۋە مەنپەئەتنى كۆپ خىللاشتۇرۇشقا مەجبۇر بولدى [17, 34]. خىتاي بولسا بۇ پۇرسەتتىن ئۇستىلىق بىلەن پايدىلىنىپ، ئۆزىنى «مۇقىملىقنىڭ قوغدىغۇچىسى» ۋە زۆرۈر ئىقتىسادىي شېرىك سۈپىتىدە كۆرسىتىپ، ئامېرىكانىڭ دۇنياۋى تەسىرىنى ئاجىزلاشتۇرماقتا [7]. ئامېرىكانىڭ ئىتتىپاقداشلىرىنى «تەكشۈرۈش» ۋە ئۇلارنىڭ قىممىتىنى قايتىدىن باھالاش سىياسىتى، ئەمەلىيەتتە بۇ ئىتتىپاقداشلارنى ۋاشىنگتوندىن يىراقلىشىش خەۋپىگە دۇچار قىلماقتا [34].
كەلگۈسىگە نەزەر سالىدىغان بولساق، ئەگەر ئامېرىكا ئۆزىنىڭ ئىتتىپاقداشلىرىنىڭ ئەندىشىلىرىگە قۇلاق سالماي، داۋاملىق بېسىم سىياسىتىنى يۈرگۈزسە، دۇنيا تېخىمۇ پارچىلانغان ۋە قۇتۇپلاشقان بىر ۋەزىيەتكە دۇچ كېلىشى مۇمكىن. تىرامپ ھۆكۈمىتىنىڭ بىرىنچى يىلىدىكى خىتاي سىياسىتىنىڭ ئۈنۈمىنى باھالاش دوكلاتىدا كۆرسىتىلگەندەك، ئامېرىكانىڭ نىشانى بىلەن ئەمەلىي نەتىجىسى ئوتتۇرىسىدا پەرق بار بولۇپ، بۇ پەرق كەلگۈسىدىكى خەلقئارا مۇناسىۋەتلەرگە چوڭقۇر تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن [5].
پايدىلانغان مەنبەلەر (References)
1        Khalilov, V. (2025, December 12). China and US: the return of bipolarity. Caliber.Az.
2        Ganchev, I. (2025, October 28). Trump’s New Foreign Policy: Strategic Repositioning in a Multipolar World. Regional Policy Insights.
3        Sun, C. (2026, January 12). How China reads the 2025 US National Security Strategy. Brookings Institution.
4        Basu, P. (2025, December 12). A Narrower US Compass: Japan and the Indo-Pacific in the 2025 NSS. Observer Research Foundation (ORF).
5        Kim, P. M., & Yang, J. (2026, January 16). Making America great again? Evaluating Trump’s China strategy at the one-year mark. Brookings Institution.
6        Khorbaladze, E. (2026, January 23). Strategic Dissonance: The 2025 U.S. National Security Strategy’s Multipolar Vision Clashes with the NDAA’s Escalatory Edge. China-US Focus.
7        Patrick, S., Hogan, E., et al. (2025, March 31). BRICS Expansion and the Future of World Order: Perspectives from Member States, Partners, and Aspirants. Carnegie Endowment for International Peace.
8        Gray, A. B. (2026, January 5). The Trump Corollary is officially in effect. Atlantic Council.
9        Falk, R. (2026, January 21). The US attack on Venezuela and the collapse of international law. Al Jazeera.
10      Maresca, A. (2026, January 12). The Impact of the Second Trump Administration on Latin American Foreign Policy. United Nations University (UNU-CRIS).
11      Heinrich Böll Stiftung. (2023, March 17). The Inflation Reduction Act Explained. Washington, DC Office.
12      Carbon Brief. (2023, February 3). Media reaction: US Inflation Reduction Act and the global ‘clean-energy arms race’. Carbon Brief.
13      Stokes, B. (2024, February). EU-US relations after the Inflation Reduction Act, and the challenges ahead. European Parliamentary Research Service (EPRS).
14      Shivakumar, S., Wessner, C., & Howell, T. (2024, August 20). A World of Chips Acts: The Future of U.S.-EU Semiconductor Collaboration. Center for Strategic and International Studies (CSIS).
15      EU-LAC Foundation. (n.d.). European Strategic Autonomy and the US–China Rivalry: Can the EU “Prefer not to Choose”?. EU-LAC Foundation.
16      Donnellon-May, G. (2023, May 5). Why France and Germany will not ›decouple‹ from China. The Strategist (ASPI).
17      Poutala, T., Sinkkonen, E., & Mattlin, M. (2022). EU Strategic Autonomy and the Perceived Challenge of China: Can Critical Hubs Be De-weaponized? European Foreign Affairs Review.
18      Cook, R. J., Ohle, M., & Han, Z. (2022). The Illusion of the China-US-Europe Strategic Triangle: Reactions from Germany and the UK. Journal of Chinese Political Science.
19      Fehér, Z. (2025, November 10). France’s policy on China: Strategic autonomy and less naïveté. Atlantic Council.
20     Hunton Andrews Kurth LLP. (2025, December 12). The Geoeconomic Mandate: Implications of the 2025 U.S. National Security Strategy for Korean Companies and the U.S.–ROK Alliance. Hunton Andrews Kurth LLP.
21      Kanodia, K. (2025, December 10). Securing the future of US–Japan–South Korea cooperation. Chatham House.
22     Taylor & Francis. (n.d.). The art of hedging: Qatar, Saudi Arabia, and the UAE manoeuvres amid US–China great power competition. Taylor & Francis.