ئېلى راتنېرنىڭ «تىنچ ئوكيان مۇداپىئە شەرتنامىسىنى تۈزۈشنىڭ زۆرۈرلۈكى: ئامېرىكا خىتايغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن يېڭى ئاسىيا ئىتتىپاقىغا موھتاج» ناملىق ماقالىسى ھەققىدە مۇھاكىمە (8-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇ كەڭ دائىرىلىك ۋە كۆپ قاتلاملىق ئارقا كۆرۈنۈش ئاستىدا، ئاۋسترالىيە پايتەختى كانبېررامۇ ئۆزىنىڭ دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسىنىڭ مۇھىم نۇقتىلىرىنى ۋە ئالدىنقى شەرتلىرىنى باشتىن-ئاخىر، ئومۇميۈزلۈك ھالدا قايتىدىن كۆزدىن كەچۈرۈپ، تۈپتىن ئۆزگەرتىشكە مەجبۇر بولماقتا. ھەتتا يېقىنقى 2016-يىلىغىچە بولغان ئارىلىقتا، ئاۋسترالىيە ھۆكۈمىتىنىڭ دۆلەت مۇداپىئەسى ھەققىدىكى رەسمىي دوكلاتلىرىدا، چەت ئەل ھەربىي كۈچلىرىنىڭ ئاۋسترالىيە زېمىنىغا بىۋاسىتە ھۇجۇم قىلىش ئېھتىماللىقى «پەقەتلا يىراق ۋە ئەمەلگە ئېشىش تەس بولغان بىر ئېھتىماللىقتىن باشقا نەرسە ئەمەس» دەپ قارىلىپ كەلگەن ئىدى. لېكىن 2024-يىلغا كەلگەندە، ئاۋسترالىيە ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان يېڭىلانغان دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسى دوكلاتىدا، ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىدىكى ھازىرقى كەسكىن ۋە مۇرەككەپ رېئاللىقلار سەۋەبىدىن، «ئەمدى كەلگۈسىدىكى بىر توقۇنۇش ئۈچۈن ئون يىللىق ئىستراتېگىيەلىك ئالدىن ئاگاھلاندۇرۇش ۋاقتى مەۋجۇت ئەمەس» دەپ ئالاھىدە ئاگاھلاندۇرۇلغان. بۇ، ئاۋسترالىيەنىڭ تەھدىت تونۇشىدا زور ئۆزگىرىش بولغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. شۇڭلاشقا، ئاۋسترالىيە مۇداپىئە كۈچلىرى (ADF) ئىلگىرىكىدەك دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى ھەر خىل كۈتۈلمىگەن جىددىي ئەھۋاللارغا، جۈملىدىن ئوتتۇرا شەرق رايونىدىكى تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش ھەرىكەتلىرىگە ئوخشاش ۋەزىپىلەرگە تەييارلىق قىلىشنىڭ ئورنىغا، ھازىر ئۆز ماكانىغا، يەنى ئاۋسترالىيەنىڭ بىۋاسىتە ئەتراپىدىكى رايونلارغا يېقىن جايلاردىكى چوڭ ۋە بىۋاسىتە تەھدىتلەرنى دەرھال توسۇش ۋە ئۇلارغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن جىددىي تەييارلىق قىلماقتا. ئاۋسترالىيە باش مىنىستىرى ئانتونىي ئالبانىز يېقىندا دۆلەت تارىخىدىكى ئەڭ يۇقىرى سوممىلىق ھەربىي خىراجەت پىلانىنى ئېلان قىلدى. بۇ پىلان ئۇزۇن مۇساپىلىك ھۇجۇم قوراللىرى، پاراخوتقا قارشى باشقۇرۇلىدىغان بومبىلار ۋە ھاۋا مۇداپىئە سىستېمىلىرى ئۈچۈن ئىشلىتىلىدىغان باشقۇرۇلىدىغان بومبىلار قاتارلىق ھالقىلىق ۋە ئىستراتېگىيەلىك ئەھمىيەتكە ئىگە ئوق-دورا زاپاسلىرىنى كۆپلەپ سېتىۋېلىش ۋە ساقلاش ئۈچۈن زور مەبلەغ سېلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. راتنېرنىڭ ئانالىزىچە، ئاۋسترالىيەنىڭ مۇداپىئە سىياسىتىدىكى بۇ چوڭقۇر ئىسلاھاتلار، دۆلەتنىڭ ئەزەلدىن تايىنىپ كەلگەن ئەۋزەل جۇغراپىيەلىك ئورنىنىڭ (يەنى، چوڭ قۇرۇقلۇقلاردىن يىراق بولۇشى) ئەمدى خىتاي خەلق ئازادلىق ئارمىيەسىنىڭ كۈنسېرى كۈچىيىۋاتقان تەھدىتىگە قارشى يېتەرلىك دەرىجىدە بىخەتەرلىك قوغدىشى بىلەن تەمىنلىيەلمەيدىغانلىقىغا بولغان ھۆكۈمەت ۋە جامائەت ئىچىدىكى كۈنسېرى كۈچىيىۋاتقان ئورتاق ئىشەنچنى روشەن گەۋدىلەندۈرۈپ بېرىدۇ. بۇ ئەندىشە ئاۋسترالىيە جامائەتچىلىكى ئارىسىدىمۇ كەڭ تارقالغان بولۇپ، راتنېر ئاۋسترالىيەنىڭ نوپۇزلۇق بىر ئەقىل ئامبىرى بولغان لوۋىي ئىنستىتۇتى (Lowy Institute) نىڭ بىر تەكشۈرۈش دوكلاتىنى نەقىل كەلتۈرىدۇ. بۇ دوكلاتقا ئاساسلانغاندا، خىتاينىڭ كەلگۈسىدە ئۆز دۆلىتى ئۈچۈن ھەربىي تەھدىت ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن دەپ ئىشىنىدىغان ئاۋسترالىيەلىكلەرنىڭ ئومۇمىي نوپۇستىكى نىسبىتى 2012-يىلىدىن 2022-يىلىغىچە بولغان ئون يىل ئىچىدە دېگۈدەك ئىككى ھەسسە ئاشقان بولۇپ، ھازىر بۇ نىسبەت %70 تىن ئېشىپ كەتكەن.
يۇقىرىدا بايان قىلىنغان ياپونىيە، فىلىپپىن ۋە ئاۋسترالىيەدىكى بۇ ئۆزگىرىشلەر، راتنېرنىڭ قارىشىچە، بۇ دۆلەتلەرنىڭ خىتاينى ئۆزلىرىنىڭ ئاساسلىق ۋە ئورتاق بىخەتەرلىك تەھدىتى دەپ ئېنىق ئېتىراپ قىلىپلا قالماي، يەنە ئۆزلىرىنىڭ مىللىي تەقدىرلىرىنىڭ پۈتكۈل ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىنىڭ ئومۇمىي ۋەزىيىتى ۋە كەلگۈسى بىلەن زىچ، گىرەلىشىپ كەتكەنلىكىنىمۇ بارغانسېرى چوڭقۇر ھېس قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. بۇ يېڭى تونۇش ھەتتا تەيۋەن مەسىلىسىدەك ئىنتايىن سەزگۈر ۋە بىر مەزگىل رايوندا چەكلەنگەن تېما ھېسابلىنىدىغان مەسىلىلەردىمۇ ئۆز ئىپادىسىنى تاپماقتا. مەسىلەن: راتنېر ياپونىيەنىڭ سابىق باش مىنىستىرى، مەرھۇم شىنزو ئابېنىڭ 2021-يىلى ئېيتقان «تەيۋەندىكى ھەرقانداق بىر جىددىي ئەھۋال، ياپونىيە ئۈچۈنمۇ جىددىي ئەھۋال ھېسابلىنىدۇ» دېگەن مەشھۇر سۆزىنى نەقىل كەلتۈرىدۇ. شۇنىڭغا ئوخشاش، فىلىپپىننىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك بىر ھەربىي ئەمەلدارىمۇ 2025-يىلىنىڭ بېشىدا: «ئەگەر تەيۋەنگە بىرەر كۈتۈلمىگەن ئىش يۈز بېرىپ قالسا، بىز (يەنى فىلىپپىن) چوقۇم بۇ ئىشقا چېتىلىپ قېلىشىمىز مۇقەررەر» دەپ ئالاھىدە ئاگاھلاندۇرغان. بۇ بايانلار، رايوندىكى مۇھىم دۆلەتلەرنىڭ تەيۋەن بوغۇزىدىكى تىنچلىق ۋە مۇقىملىقنىڭ ئۆزلىرىنىڭ بىۋاسىتە بىخەتەرلىك مەنپەئەتلىرى ئۈچۈن قانچىلىك مۇھىملىقىنى تونۇپ يەتكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.