لى چياڭنىڭ شەپىسىزلا يۈكسىلىشى: خىتاي باش مىنىستىرىنىڭ قايتىدىن مۇھىم ئورۇن تۇتۇشقا باشلىشىنىڭ سەۋەبى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

لى چياڭنىڭ سىياسىي ھەرىكەت كۈچى سىياسەت ئۈچۈن نېمىدىن دېرەك بېرىدۇ؟ شى جىنپىڭ يەنىلا ئىقتىسادىي مەسىلىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئومۇمىي يۆنىلىشنى بەلگىلەيدۇ. ئەمما ئۇنىڭ يوليورۇقلىرى دائىم كەڭ دائىرىلىك ياكى ئىدېئولوگىيەلىك بولغاچقا، لى چياڭغا ئۇلارنى شەرھلەش ۋە ئىجرا قىلىشتا كۆرۈنەرلىك ئىختىيارىي ھوقۇق قالدۇرىدۇ. جېجياڭ، جياڭسۇ ۋە شاڭخەيدە ئۆلكە دەرىجىلىك رەھبەر بولغان مەزگىلىدە، لى چياڭ خۇسۇسىي كارخانىلارنى تەشەببۇس قىلىدىغان ۋە چەت ئەل سېلىنمىسىنى قارشى ئالىدىغان ئەمەلىيەتچىل بىر شەخس دەپ قارىلاتتى. ئۇنىڭ شى جىنپىڭنىڭ قوللىشىنى داۋاملىق قولغا كەلتۈرۈشى بېيجىڭنىڭ ئىچكى ۋە تاشقى بېسىملارغا قاراتقان ئىقتىسادىي ئىنكاسىنىڭ دۆلەت ئىچى ئېھتىياجى ۋە سودا ئىشەنچىسىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن تېخىمۇ كۆپ مالىيەلىك غىدىقلاش بىلەن بىرگە، ئۆلچەملىك ئەمما ماھىيەتلىك ئىسلاھاتلارنى ئۆز ئىچىگە ئېلىش ئېھتىماللىقىنى ئاشۇرىدۇ.
خىتاي سىياسىتىنىڭ سىرلىقلىقى كونكرېت قارارلارنى كىمنىڭ چىقارغانلىقىنى ئېنىقلاشتا قىيىنچىلىق تۇغدۇرىدۇ، ئەمما لى چياڭنىڭ ئورنىنىڭ ئۆسۈشى ئىقتىسادىي سىياسەتتە تېخىمۇ ئېنىق بولغان ئېشىشنى قوللاش يۈزلىنىشى بىلەن بىر ۋاقىتتا يۈز بەردى، بولۇپمۇ ئۆتكەن يىلى 9-ئايدىن بۇيان. شى جىنپىڭ بۇ ئۆزگىرىشنىڭ شەرىپىنى ئۆزىگە ئالغان بولۇپ، 26-سېنتەبىر ئۆزى رىياسەتچىلىك قىلغان سىياسىي بىيۇرو يىغىنىدا بېرىلگەن «ھەل قىلغۇچ يوليورۇقلار»نى دائىم تىلغا ئالىدۇ. لېكىن بۇ يىغىن ئاساسەن ئىككى كۈن بۇرۇن ئۆتكۈزۈلگەن دۆلەت ئىشلىرى مەھكىمىسىنىڭ ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنىدا ئاللىقاچان سىگنال بېرىلگەن بىر بۇرۇلۇشنى قايتا تەكىتلىگەن بولۇپ، بۇ يىغىن پاي چېكى باھاسىنىڭ ئۆرلەپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئىدى. لى چياڭ يەنە خۇسۇسىي شىركەتلەرنى قوللاش ۋە ئىستېمالنى جانلاندۇرۇشنى مەقسەت قىلغان بىر قانچە چوڭ سىياسەتنى يولغا قويدى.
لى چياڭنىڭ ئۆگىنىش تېمىلىرى ئۇنىڭ تېخىمۇ ئەمەلىيەتچىل ئىقتىسادىي پىروگراممىنى قوللايدىغانلىقى توغرىسىدىكى تەسىراتنى كۈچەيتىدۇ. شى جىنپىڭ سىياسىي بىيورونى دائىم ئىدېئولوگىيە ۋە دۆلەت خەۋپسىزلىكىنى ئۆگىنىشكە مەجبۇرلايدۇ. لى چياڭ بولسا، ئەكسىچە، ئىستېمال، رىقابەت سىياسىتى، كاپىتال بازىرى ئىسلاھاتى، بىلىم مۈلۈك ھوقۇقى ۋە سودا مۇھىتى قاتارلىق ئىقتىسادىي مەسىلىلەرنى تەكىتلىدى. گەرچە دۆلەت ئىشلىرى مەھكىمىسىنىڭ مەسئۇلىيەت دائىرىسى سىياسىي بىيورونىڭكىدىن كۆپرەك ئىقتىسادقا مەركەزلەشكەن بولسىمۇ، ئۇ يەنە ئاممىۋى ۋە دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە مەسئۇل كۈچلۈك مىنىستىرلىقلارنىمۇ نازارەت قىلىدۇ، بۇ لى چياڭنىڭ تەرەققىياتنى تەكىتلىشىنىڭ سىياسەت تەڭپۇڭلۇقىنى دۆلەت خەۋپسىزلىكىدىن يىراقلاشتۇرۇش ئۈچۈن قىلىنغان ئاڭلىق تىرىشچانلىق بولۇشى مۇمكىنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
ئەلۋەتتە، لى چياڭنىڭ ھوقۇقىنى ھەددىدىن زىيادە يۇقىرى مۆلچەرلەشكە بولمايدۇ. ئۇ ئاخىرقى ھېسابتا شى جىنپىڭغا جاۋاب بېرىدۇ. 2022-يىلىنىڭ بېشىدا، شاڭخەينىڭ پارتكوم سېكرېتارى بولۇپ ئىشلەۋاتقان مەزگىلىدە، لى چياڭ كوۋىدنىڭ يۇقۇشچانلىقى يۇقىرى بولغان ئومىكرون ۋارىيانتى پارتلىغاندا، بەلكىم ئىقتىسادىي ئەندىشىلەر تۈپەيلىدىن، شەھەرنى قامال قىلىشنى بىر نەچچە ھەپتە كېچىكتۈرگەن. ئەمما يۇقۇملانغانلار سانى ئۆرلەشكە باشلىغاندا، شى جىنپىڭ مۇئاۋىن باش مىنىستىر سۈن چۇنلەننى ئەۋەتىپ، ئۆزىنىڭ «كوۋىدنى نۆلگە چۈشۈرۈش سىياسىتى»نى كۈچەيتتى، لى چياڭمۇ تېزلىكتە ئىككى ئايلىق قاتتىق قامال يۈرگۈزۈپ، ئېغىر ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي داۋالغۇشلارنى كەلتۈرۈپ چىقاردى. بۇ ۋەقە بەزىلەرنىڭ ئۇنى «ھەئە دېگۈچى» (Yes man) يەنى پەقەتلا بويسۇنىدىغان ئادەم دەپ ئاتىشىغا سەۋەب بولدى. بىر مەنىدىن ئېيتقاندا، بۇ توغرا: ھېچقانداق رەھبەر شى جىنپىڭ قارشى تۇرىدىغان بىر سىياسەتنى يۈرگۈزەلمەيدۇ. ئەمما ھازىر شى جىنپىڭنىڭ ئەتراپىنى ئەگەشكۈچىلەر قورشىۋالغانلىقتىن، ئۇ ئۇلارنىڭ سىياسەت بېكىتىشكە پىكىر قوشۇشىغا تېخىمۇ كۆپ يول قويىدىغاندەك قىلىدۇ. رويتېرس ئاگېنتلىقىنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، لى چياڭ شۇ يىلى كېيىنچە شى جىنپىڭنى «كوۋىدنى نۆلگە چۈشۈرۈش سىياسىتى»دىن ۋاز كېچىشكە قايىل قىلىشقا ياردەم بەرگەن.
شى جىنپىڭنىڭ لى چياڭنى يۇقىرى كۆتۈرۈشىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك سەۋەبلىرىمۇ بار. ھۆكۈمەت ئىشلىرىنى ھاۋالە قىلىش كۈندىلىك رەھبەرلىكنىڭ جىسمانىي يۈكىنى يېنىكلىتىدۇ ۋە ئاپەت يۈز بەرگەندە شى جىنپىڭنىڭ ئەيىبلەيدىغان بىرى بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ. شى جىنپىڭ يەنە ھېچقانداق بىر ئىتتىپاقدىشىنىڭ بەك كۈچىيىپ كېتىشىگە يول قويماسلىق ئۈچۈن رىقابەتلىشىۋاتقان سادىق گۇرۇھلارنى تەڭپۇڭلاشتۇرۇشنى ئارزۇ قىلىشى مۇمكىن. شى جىنپىڭنىڭ فۇجيەن يىللىرىدىكى كونا ھەمراھى ۋە ئەڭ يۇقىرى ياردەمچىسى سەي چى پارتىيە بىيۇروكراتىيەسى ۋە دۆلەت خەۋپسىزلىك سىياسىتىنىڭ ھالقىلىق كىشىسىگە ئايلىنىپ، غەيرىي رەسمىي «مۇئاۋىن باش سېكرېتار» دېگەن لەقەمگە ئېرىشتى. لى چياڭ بولسا، ئەكسىچە، شى جىنپىڭنىڭ جېجياڭ چەمبىرىكىدىن. ئۇلار ئوتتۇرىسىدىكى شەپىسىز رىقابەتنى ئىلھاملاندۇرۇش شى جىنپىڭنىڭ كونتروللۇقنى ساقلاپ قېلىشىغا ياردەم بېرىشى مۇمكىن.