ئۆز مەپتۇنلۇق ۋە ئۇنىڭ چارىلىرى (9-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

قۇرئاندا ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ ياخشى ئىش ئەمەسلىكى ۋە بۇنى ئاللاھنىڭ ياخشى كۆرمەيدىغانلىقى ئالاھىدە تەكىتلىنىدۇ. «ئاللاھ شۈبھىسىزكى، ئاللاھ مۇتەكەببىر ، ماختانچاقنى ياقتۇرمايدۇ»، « كۆرەڭلەپ كەتمە، ئاللاھ ھەقىقەتەن كۆرەڭلەپ كەتكۈچىلەرنى دوست تۇتمايدۇ»، « ئاللاھ تەكەببۇرلۇق قىلغۇچىلارنى ھەقىقەتەن دوست تۇتمايدۇ»، «كىشىلەردىن مەنسىتمەسلىك بىلەن يۈز ئۆرۈمىگىن، زېمىندا غادىيىپ ماڭمىغىن، ئاللاھ ھەقىقەتەن ھاكاۋۇر، ئۆزىنى چوڭ تۇتقۇچىلارنى دوست تۇتمايدۇ. ئوتتۇراھال ماڭغىن، ئاۋازىڭنى پەسلەتكىن، ئاۋازلارنىڭ ئەڭ زېرىكەرلىكى ھەقىقەتەن ئېشەكلەرنىڭ ئاۋازىدۇر»، « سەن زېمىندا مەغرۇرانە يۈرمىگىن، (ھاكاۋۇرلۇقتىن ئايىغىڭ بىلەن) يەرنى تېشىۋېتەلمەيسەن، (ھەرقانچە گىدەيگىنىڭ بىلەن) ئېگىزلىكتە تاغلارغا تەڭلىشەلمەيسەن»قاتارلىق ئايەتلەردە ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ ناچار قىلىق ئىكەنلىكى بايان قىلىنىدۇ.
ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ ئاخىرەتتىكى ئاقىۋەتلىرى ئۈستىدە ئويلىنىشنىڭمۇ بىر چارە ئىكەنلىكىنى ئېسىمىزدىن چىقارماسلىقىمىز كېرەك. ئىنساننىڭ ھەر نېمەتتىن ھېسابقا تارتىلىدىغانلىقى ۋە ياخشى ياكى يامان بولۇپ بارلىق ئىشلارنىڭ سورىقى بولىدىغانلىقى، ھاكاۋۇرلۇق ۋە كىبىرنىڭ دوزاخ ئەھلىنىڭ سۈپىتى ئىكەنلىكى قەيت قىلىنغان قۇرئاندا، جەننەتكە كەمتەر كىشىلەرنىڭلا كىرىشكە لايىق ئىكەنىكى ئەسكەرتىلىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسساللاممۇ «قەلبىدە زەررىچىلىك كىبىر بولغان كىشى جەننەتكە كىرەلمەيدۇ»دېگەن. ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ ئاخىرەتتىكى ئاقىۋەتلىرى ئۈستىدە ئويلاشمۇ ئىنساننى ئۆز مەپتۇنلۇق قىلىقلاردىن ۋاز كېچىشكە تۈرتكە بولىدۇ. ئىنساننىڭ ياخشى يامان بارلىق ئىشلىرىنىڭ بەدىلىنى ئاخىرەتتە كۆرىدىغانلىقىنى، ھەر ئىش-ھەرىكىتىنىڭ ھېساۋىنى ئاخىرەتتە بېرىدىغانلىقىنى ئېسىگە ئېلىپ تۇرۇشى ھاياتنى تېخىمۇ مەنىلىك ۋە ئەھمىيەتلىك ياشاشقا سەۋەب بولىدۇ. ئۆلۈمدىن كېيىن ھاياتنىڭ داۋاملىشىدىغانلىقى ۋە ئىنساننىڭ بۇ دۇنيادا قىلغان چوڭ –كىچىك بارلىق ئىشىنىڭ بەدىلىنىڭ ئاخىرەت ھاياتىدا بولىدىغانلىقىغا ئىشىنىش ئىنساننى نەپسىنى داۋاملىق ھېسابقا تارتىشىغا ياردەم قىلىدۇ.
دۇنيا ھاياتىنىڭ ئىنسانغا نىسبەتەن سىناق ئىكەنلىكىنى ئىدراك قىلىشمۇ ئۈنۈملۈك چارىلەردىن بىرى بولۇشى مۇمكىن. دىن دۇنيا ھاياتىنىڭ بىر ئىمتىھان ئىكەنلىكىنى، ئىنساننىڭ مال-دۇنياسى ۋە جېنى بىلەن ، شۇنداقلا ھاياتنىڭ ياخشى ۋە يامان بىلەن بىلەن سىنىلىدىغانلىقىنى تەكىتلەيدۇ. دىن يەنە شارائىتلار، پۇرسەتلەر ۋە ئىمكانىيەتلەرنىڭ، ئىنساننىڭ بېشىغا كېلىدىغان مۇسىبەتلەرنىڭ بىرەر سىناق ۋاستىسى ئىكەنلىكىنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ تەلىماتلىرى ۋە بەرگەن مىساللىرى ئارقىلىق بايان قىلىدۇ. ئىسلام بۇ دۇنيانى ماددى ۋە مەنىۋى ئىمتىھان ۋە بىر رىقابەت دۇنياسى سۈپىتىدە كۆرىدۇ. ئىنسانلارنىڭ ئىقتىساد، ئەقىل ۋە بىلىمگە ئوخشاش جەھەتلەردە ئەھۋالىنىڭ ئوخشاش بولماسلىقىمۇ بۇ دۇنيادىكى سىناقنىڭ تەقەززاسىدۇر. دۇنيا ھاياتىدىكى مەرتىبە ۋە ئېتىبارلارنىڭ ئىزچىل ئۆزگىرىپ تۇرۇشى، ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي ئورنىنىڭ دولقۇنسىمان بولۇپ تۇرۇشى قاتارلىقلارمۇ بۇنىڭ ئىپادىسىدۇر.
دۇنيا ۋە ئىچىدىكىلەرنىڭ باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا بۇ ھاياتنىڭ ئۆتكۈنچى ۋە ھامان بىر كۈنى ھەممە ئادەمگە ئوخشاش ئۆزىنىڭمۇ بۇ دۇنيادىن ئايرىلىدىغانلىقى چۈشەنچىسى ئىنساننىڭ ئۆز مەپتۇنلۇققا تاقابىل تۇرۇشتا مۇھىم بىر زىھنى كونترول ۋەزىپىسى ئۆتەيدۇ. ئىسلام دۇنيا ھاياتىغا ئەھمىيەت بېرىش بىلەن بىرگە، ئۇنىڭغا ئاخىرەتتىكى ھاياتقا ئېرىشىشنىڭ ۋاستىسى سۈپىتىدە مۇئامىلە قىلىدۇ. قۇرئاندا ئاياللار، بالىلار، ئالتۇن-كۈمۈشلەرگە ئوخشاش پۇللار، نەسىللىك ئاتلارغا ئوخشاش نەرسىلەرنىڭ ئىنساننىڭ نەپىسىگە چىرايلىق كۆرسىتىلگەنلىكى ئەسكەرتىلىپ، بۇلارنىڭ ناچار ئەمەسلىكىنى، لېكىن ئۆتكۈنچى نەرسىلەر ئىكەنلىكى، قانداقتۇر بۇ نەرسىلەرنىڭ مەقسەت ئەمەس بەلكى دۇنيا ھاياتىنى ۋە تىرىكچىلىكنى داۋاملاشتۇرۇشقا ئىشقا يارايدىغان ۋاستە ئىكەنلىكى ئالاھىدە تەكىتلىنىدۇ. شۇنداقلا ئاخىرەت ھاياتىغا ئەھمىيەت بەرمەيدىغان دۇنيا ھاياتى ئالدىنىش، ماختىنىش، مال-دۇنيا ۋە نەسىل ئاۋۇتۇش ماكانى دەپ تەرىپلىنىدۇ. ئىنساننىڭ پانىي مەخلۇق ئىكەنلىكى، ئاللاھتىن باشقا ھەر نەرسىنىڭ يوق بولىدىغانلىقى ئەسكەرتىلىدۇ. قۇرئاندا پانىي، ئاجىز بولغان ئىنساننىڭ نېمىسىگە ئىشىنىپ كۆرەڭلەيدىغانلىقى توغرىسىدا سوئاللار سورىلىدۇ. دەرۋەقە، ئۆلۈم چۈشەنچىسى ئىنساننىڭ نەپسىي ئارزۇلىرى بويىچە ھەرىكەت قىلىشىغا توسالغۇ بولىدىغان ئىنتايىن كۈچلۈك كونترول مىخانىزمىسى ھېسابلىنىدۇ. بۇ جەھەتتىن ئۆلۈم ئىنسانغا نىسبەتەن ئەڭ كۈچلۈك ۋە ئۈنۈملۈك نەسىھەت ھېسابلىنىدۇ.