تۈركچىنى نېمىشقا ئۆگەنمەيمىز؟ (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

2017_يىلى خەلقارا ئۆلچەملىك كىتاپ نومۇرى( international standard book number-ISBN) بىلەن نەشر قىلىنغان كىتاپلارنىڭ تۈرى 60335 خىل بولغان. < دىققەت= بۇ كىتابلارنىڭ تىراژى ئەمەس، بەلكى نەشر قىلىنغان كىتاپلارنىڭ تۈرى، ھەر بىر تۈر كىتاپنىڭ تىراژى بەلكىم كۆپى ئۈچيۈزمىڭدىن ئاز بولغاندىمۇ ئۈچ مىڭغىچە بولۇشى مۇمكىن. ھەم بۇ قايتا نەشر قىلىنغانلارنى كۆرسەتمەيدۇ>.
2017_يىلى مۇشۇ 60335 خىل كىتاپ بىلەن دۇنيانىڭ ئونىنچى ئورنىدا تۇرغان. يەنى دۇنيادىكى ئونىنچى چوڭ كىتاپ دۆلىتى بولغان.
2017_يىلى تۈركىيەدە نەشىر قىلىنغان كىتاپ نوپۇس بېشىغا سەككىز يېرىم پارچە بولغان. ئەگەر بۇ ساننى تۈركىيە نوپۇسى 80مىليون 995مىڭ 654 كىشىگە كۆپەيسەك، جەمى 688،463،059 پارچە كىتاپ بېسىلغان بولىدۇ.(ئالتە يۈز سەكسەن سەككىز مىليون تۆتيۈز ئاتمىش ئۈچمىڭ ئەللىك توققۇز پارچە). بۇ سان 2016+يىلى404،129،293 بولغان بولسا، 2015_يىلى 384،054،363 پارچە بولغان. يەنى ئىزچىل ئېشىش يۆنىلىشىنى ساقلاپ ماڭغان.
تۈركىيە ئىستاتىستىكا قۇرۇمىنىڭ ئىستاتىستىكىسىغا ئاساسلانغاندا 2016_يىلى تۈركىيەدە نەشر قىلىنغان گېزىت،ژۇرنالنىڭ تۈرى 6265 خىلغا يەتكەن بولۇپ، جەمى تىراژى بىر مىليارد705مىليون 225مىڭ بولغان. بۇنىڭ 80%نى گېزىتلەر تەشكىل قىلغان.
مېنىڭچە ئەستايىدىل ئوقۇرمەن يۇقارقى چوڭ سانلىق مەلۇماتلارنى ئىنچىكە ئوپېراتسىيە قىلىپ ئانالىز قىلىپ باقسا، بۇ سانلارنىڭ زادى نېمىلەردىن دېرەك بېرىدىغانلىقىنى چۈشىنەلەيدۇ. بۇلارنى ئۇيغۇر تىلىدىكى نەشىر بۇيۇملىرىنىڭ سانىغا سېلىشتۇرۇش مۇمكىنمۇ؟ دېمەك، تۈركچە بىلگەن ئۇيغۇرغا مانا مۇشۇ مىقداردىكى بىلىم دۇنياسى ئىشىكىنى ئاچىدۇ.
كۆزىتىشىمگە قارىغاندا، ھەر قايسى ئىلىم ساھەسىدىكى دۇنياۋىي كىلاسسىك ئەسەرلەر، ئالىي مەكتەپ ئوقۇشلۇقلىرى قاتارلىقلارنىڭ ئاساسەن دېگىدەك تۈركچە تەرجىمىسى بار، بۇنىڭدىن باشقا تۈرك تەتقىقاتچىلىرى ۋە يازغۇچىلىرىنىڭ ئىجادىي ئەسەر، ماقالىلىرىنىڭ سانىنى ئېلىپ بولۇش قىيىن. دۇنيادىكى ئەڭ نوپۇزلۇق بىلىم تىلى ئىنگىلىز تىلىدا نەشىر قىلىنغان دۇنياۋىي مودا ئەسەرلەرنىڭمۇ تۈركچىگە تەرجىمە قىلىنىشىنى ئىنتايىن تېز دېيىشكە بولىدۇ. مەسىلەن-دۇنياۋىي مودا رومان < داۋىنچنىڭ مەخىپىيىتى> نىڭ ئاپتورى ئامېرىكىلىق يازغۇچى دان بروۋننىڭ ئەڭ يېڭى رومانى< باشلانغۇچ> ( Origin)نىڭ ئىنگىلىزچە ۋە تۈركچە نەشرى 2017_يىلى ئۆكتەبىردە تەڭ ئېلان قىلىندى. (مەزكۇر روماننىڭ خىتايچىسىمۇ 2018_يىلى مايدا ئاندىن نەشىر قىلىندى). يەنە مەسىلەن_پاكىستانلىق مەشھۇر ئىسلام ئالىمى مەۋدۇدىنىڭ < قۇرئاننى چۈشىنىش> ناملىق تەپسىرىنىڭ ئاز دېگەندىمۇ ئۈچ، تۆت خىل تۈركچە تەرجىمە نۇسخىسى بار، بىراق 1972_يىلى نەشىر قىلىنغان بۇ ئەسەرنىڭ تا ھازىرغىچە ئەرەپچە تولۇق نۇسخىسى چىقمىدى. يەنى، چەتئەل تىلىدىكى نوپۇزلۇق، مەشھۇر ئەسەرلەرنىڭ تۈركچە تەرجىمىسىنىڭ سۈپىتى، نەشىر سۈرئىتى خېلىلا تېز. بۇنىڭدىن باشقا، غەرب ئەدەبىياتىدىكى دۇنياۋىي كىلاسسىك ئەسەرلەر، قەدىمقى يۇناندىن ھازىرغىچە بولغان غەرب پەلسەپىسىنىڭ ئانا تېكىستلىرى، ئىجتىمائىي پەننىڭ ھەممە تۈرىنىڭ ھۇلى بولغان گىگانت ئەسەرلەرنىڭ ھەممىسىنىڭ دېگىدەك تۈركچە نۇسخىسى بار دېيىشكە بولىدۇ.
بۇلارغا سېلىشتۇرغاندا، بىزدە نەشىر قىلىنغان ئۇيغۇرچە ئەسەرلەر مەيلى ژانېر تۈرى، تەرجىمە سۈپىتى جەھەتلەردىن بولمىسۇن، يوقنىڭ ھېسابىدا. پەقەت ئىنتايىن ئاز ساندىكى دۇنياۋىي مەشھۇر رومان، پوۋېستلاردىن باشقا، يىرىك ئىجتىمائىي پەنلەرنىڭ ئانا ئەسەرلىرى ئاساسەن نەشىر قىلىنغىنى يوق. يەنى، ئۇيغۇرلار ھەقىقىي ۋەزنى بار، نادىر ئەسەرلەر بىلەن كەڭ كۆلەمدە ئۇچرىشالىغان ئەمەس. ئاخىرىدا دىنىي كىتاپلار ھەققىدە قىسقىچە توختىلايلى. ئۇيغۇرچە تەرجىمە قىلىنغان ئىسلامىي كىتاپلارنىڭ سانى بىلەن تۈركچە ئىسلامىي كىتاپلارنىڭ سانىنى، تۈرىنى سېلىشتۇرۇش دېڭىزنى كۆلگە سېلىشتۇرغاندەك كۈلكىلىك بىر ئىش بولۇپ قالىدۇ. سىيرەت، ھەدىسشۇناسلىق، تەپسىرشۇناسلىق، شەرىئەت ئىلمى، كالام، ئىسلام پەلسەپىسى، ئىسلام تارىخى، تەسەۋۋۇف، فىقھ پىرىنسىپلىرى……..قاتارلىق ئىسلامىي پەنلەرنىڭ ئانا كىتابلىرىنىڭ ھەممىسىنىڭ تەرجىمىسى بولۇشتىن باشقا، ھازىرقى ۋە بۈگۈنكى زامان ئىسلام ئالىملىرى، مۇتەپەككۇرلىرىنىڭ ئەسەرلىرىمۇ ئاساسەن تۈركچىگە تەرجىمە قىلىنغان. ئوخشاش بىر كىتابنىڭ بىر قانچە خىل تەرجىمە نۇسخىسىنىڭ ئۇچراپ قېلىشى بەكلا نورمال بىر ئىش. ئەلۋەتتە، تۈرك ئالىملىرىنىڭ ئۆزىنىڭ ئىجادىي ئەسەرلىرىنى بۇلارغا قوشساقچۇ؟
شۇنى قىستۇرۇش زۆرۈركى، مېنىڭ ئىنگىلىز تىلى، ئەرەپ تىلى، ياپون تىلى ۋە ياكى خىتايچە ئەمەس،( خىتايچىنىمۇ بىلىش زۆرۈر) تۈركچىنى ئۆگىنىشنى تەكىتلىشىمنىڭ سەۋەبى بەكلا ئاددىي، مەن ھەرگىزمۇ تۈركچە كىتاپلار ئىنگىلىزچە، ئەرەپچە كىتاپلاردىنمۇ مول دېمەكچى ئەمەس، بەلكى ئۇيغۇرغا نىسبەتەن تۈركچە ئۆگىنىش ئىنگىلىز تىلى، ئەرەپ تىلى ۋە ياكى باشقا بىر چوڭ تىل ئۆگىنىشتىن نەچچە ھەسسە ئوڭاي دېمەكچىمەن. ئىنگىلىزچە، ئەرەپچىدە بىلىم كىتاپلىرىنى ئوقۇپ چۈشەنگىدەك سەۋىيەگە يېتىش ئۈچۈن، ئاز دېگەندە باش كۆتۈرمەي ئۈچ، تۆت يىل ئۆگىنىشكە توغرا كېلىدۇ. تۈركچىنى بولسا تىرىشىپ ئۆگەنسەك ئالتە ئايدىن بىر يىلغىچە راۋرۇس كىتاپ ئوقۇيالىغىدەك سەۋىيەگە كېلەلەيمىز. ئۆزىمىزگە ئەڭ ئاز مەبلەغ سېلىپ، ئەڭ يۇقىرى پايدا يارىتىدىغان تۈركچە ئۆگىنىشتىن باشقا بىر يولنى تەسەۋۋۇر قىلالمايمەن.
ئۈچىنچىدىن، تۈرك تىلىنى ياخشى بىلىشنىڭ تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر دەۋا ئىشلىرىغا ئەكىلىدىغان پايدىلىرىنى قەتئىي سەل چاغلىغىلى بولمايدۇ.