خىتاينىڭ نەزەردىن ساقىت قىلىنغان سۈنئىي ئەقىل ئىستراتېگىيەسى: بېيجىڭ يۇمشاق كۈچ ئارقىلىق يەرشارىۋى ھۆكۈمرانلىقنى قولغا كەلتۈرمەكتە (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، خىتاي سۈنئىي ئەقىل ساھەسىدىكى يەرشارىۋى تەسىرىنى مۇستەھكەملەش ئۈچۈن قەدەم تاشلىماقتا. 2023-يىلدىن بۇيان، بېيجىڭ «يەرشارىۋى سۈنئىي ئەقىلنى باشقۇرۇش تەشەببۇسى» ناملىق كۆپ تەرەپلىك قۇرۇلۇشقا يېتەكچىلىك قىلىپ، مەسئۇلىيەتچان سۈنئىي ئەقىل تەرەققىياتى ۋە نازارەت سىستېمىسىنى بەرپا قىلماقتا. گەرچە بۇ تەشەببۇس تەرەققىي قىلىۋاتقان دۆلەتلەرنى سۈنئىي ئەقىل سىياسىتىنى تۈزۈشكە كىرگۈزۈشنىڭ مۇھىملىقىنى ھەقلىق ھالدا تەشەببۇس قىلغان بولسىمۇ، ئۇ يەنىلا كونكرېت تەپسىلاتلاردا كەمچىل بولۇپ، خىتاينىڭ باشقىلارنىڭ ئۇل ئەسلىھەلىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشقا بولغان ئىرادىسىنى تەكىتلەيدۇ. بەزى يەرشارىۋى سۈنئىي ئەقىل سانائىتى رەھبەرلىرى خىتاينىڭ ئېچىۋېتىلگەن ئىلغار سۈنئىي ئەقىل مودېللىرىنىڭ خىتاي تارىخى، يەرشارى سىياسىتى ۋە كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىلىرىگە ئائىت ئۇچۇرلارنى تەكشۈرۈش ياكى بۇرمىلاش ئارقىلىق خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ تەشۋىقاتىنى ئابونتلارغا تارقىتىشىدىن ئەندىشە قىلماقتا.
ئوچۇق پۇرسەت: ئامېرىكا ئۈچۈن قايتا تەڭشەش يولى
ئامېرىكا يەرشارىۋى سۈنئىي ئەقىلنى كېڭەيتىش رىقابىتىدە غەلىبە قىلىش پۇرسىتىگە يەنىلا ئىگە. خىتاينىڭ سۈنئىي ئەقىلنىڭ ئاساسلىق تارقاتقۇچىسى بولۇش ئۇرۇنۇشى ھازىردىن باشلاپ بىر قانچە توسالغۇغا دۇچ كەلمەكتە. ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى ئېكسپورت كونتروللۇقى خىتاينىڭ سۈنئىي ئەقىل ئۈچۈن ئىلغار ئۆزەك ئىشلەپچىقىرىشقا كېرەكلىك قوراللارغا ئېرىشىشىنى توسۇش ۋە خىتاي شىركەتلىرىنىڭ ئامېرىكا لايىھەلىگەن سۈنئىي ئەقىل ئۆزەكلىرىگە ئېرىشىشىنى چەكلەش ئارقىلىق، خىتاينىڭ ئۆز مودېللىرىنى كەڭ كۆلەمدە تارقىتىشىنى توسىيالىشى مۇمكىن. ئۇنىڭدىن باشقا، مودېللارنى ئېلان قىلىش ۋە ئىشلىتىش، يەنى «خۇلاسە چىقىرىش» (inference) ئۈچۈن كېرەكلىك ئۆزەكلەرگە بولغان ئېھتىياج، «خۇلاسە چىقىرىش»قا ھېرىسمەن مودېللار قوللىنىشچان پىروگراممىلارغا كەڭ كۆلەمدە بىرىكتۈرۈلگەنسېرى، تەمىنلەشتىن تېخىمۇ ئېشىپ كېتىشى مۇمكىن.
بۇ چەكلىمىلەر ئامېرىكىغا تېخىمۇ ياخشى تاللاشلارنى تەمىنلەش ئۈچۈن تار بىر پۇرسەت دېرىزىسىنى ئاچىدۇ، ئەمما ئۇ تېز ھەرىكەت قىلىشى كېرەك. ئېچىۋېتىلگەن مودېللىق سۈنئىي ئەقىل ئېكولوگىيە سىستېمىسىنىڭ ئېشىشىنى ئىلگىرى سۈرۈش ئامېرىكا سىياسەتچىلىرى ئۈچۈن بىرىنچى دەرىجىلىك مۇھىم ۋەزىپە بولۇشى كېرەك. ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ يېڭىدىن ئېلان قىلغان «سۈنئىي ئەقىل ھەرىكەت پىلانى»دىن، دۆلەتنىڭ ئېچىۋېتىلگەن مودېللارنىڭ جۇغراپىيەلىك-ئىستراتېگىيەلىك ئەھمىيىتىنى تونۇپ يەتكەنلىكى كۆرۈنىدۇ ۋە «بىز ئامېرىكىنىڭ ئامېرىكا قىممەت قارىشىغا ئاساسلانغان ئالدىنقى قاتاردىكى ئېچىۋېتىلگەن مودېللارغا ئىگە بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىشىمىز كېرەك» دەپ تەۋسىيە بېرىدۇ«Meta».  شىركىتى ئامېرىكىنىڭ ئالدىنقى قاتاردىكى ئېچىۋېتىلگەن مودېل تەمىنلىگۈچىسى، ئەمما باشقىلارمۇ مەۋجۇت، ھەمدە «OpenAI» نىڭ ئۆزىنىڭ كۈچلۈك ئېچىۋېتىلگەن مودېلى توغرىسىدىكى پىلانى يېڭىدىن گۈللىنىۋاتقان بىر يۈزلىنىشنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ. ئامېرىكا سىياسەتچىلىرى مودېل ئاچقۇچىلار بىلەن تەتقىقات ئاپپاراتلىرى ئوتتۇرىسىدىكى ھەمكارلىقنى ئىلھاملاندۇرۇش ۋە تەتقىقاتچىلار ھەمدە مائارىپچىلارغا قوشۇمچە بايلىق بىلەن تەمىنلەشكە ياردەم بېرىش ئارقىلىق بۇ ئۆزگىرىشنى تېخىمۇ ئىلگىرى سۈرۈشى كېرەك.
شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئامېرىكا ئۆزىنىڭ سۈنئىي ئەقىل ئېكسپورت كونتروللۇقى ئىستراتېگىيەسىنى قايتىدىن تەڭشىشى كېرەك. «DeepSeek» ۋە «Moonshot AI» نىڭ يېقىنقى مۇۋەپپەقىيەتلىرى ئېكسپورت كونتروللۇقىنىڭ خىتاي شىركەتلىرىنىڭ ئىلغار ئېچىۋېتىلگەن مودېللارنى ئىشلەپچىقىرىشىنى توسۇپ قالالمايدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. شۇنداقتىمۇ، «خۇلاسە چىقىرىش» قا ئاساسلانغان ھېسابلاشنىڭ كۈنسېرى مۇھىملىشىشى، ئامېرىكىنىڭ ئۆز ئېكسپورت كونتروللۇقىنى سۈنئىي ئەقىل تەرەققىياتىنىڭ ھازىرقى يۆنىلىشىگە ماسلاشتۇرۇشىنىڭ زۆرۈرلۈكىنى تەكىتلەيدۇ. ۋاشىنگتون ئېچىۋېتىلگەن مودېللارنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى ئىلگىرى سۈرۈش ۋە تېخىمۇ ئېھتىياتچانلىق بىلەن بېكىتىلگەن ئېكسپورت چەكلىمىلىرىنى يولغا قويۇش ئارقىلىق، ئامېرىكىنىڭ يۇمشاق كۈچىنىمۇ ئىلگىرى سۈرەلەيدۇ. مەسىلەن، ئامېرىكىدىكى تېخىمۇ كۈچلۈك ئېچىۋېتىلگەن مودېل ئېكولوگىيە سىستېمىسى ئامېرىكىنىڭ ئىتتىپاقداشلىرى ۋە ھەمكارلاشقۇچىلىرىغا خىتاي مودېللىرىغا قارىغاندا جەلپ قىلارلىق ۋە ئەرزان تاللاشلارنى سۇنۇپ، چەت ئەلدىكى يېڭىلىق يارىتىشنى قوللاپ، ئامېرىكىنىڭ يەرشارىۋى تەسىرىنى مۇستەھكەملىيەلەيدۇ. ئەگەر ۋاشىنگتون خىتاينىڭ كۈچىيىۋاتقان «يۇمشاق كۈچ» ئۈستۈنلۈكىگە تېزلىكتە تاقابىل تۇرالمىسا، بۇنىڭ بەدىلى ئېغىر بولۇشى مۇمكىن: خىتاينىڭ ئەرزان، كۈچلۈك سۈنئىي ئەقىل ئىقتىدارىنى تارقىتىشى ۋە ئۇنىڭغا ھەمراھ بولىدىغان يەرشارىۋى تەسىر كۈچىنى ئاخىرىدا ئورنىدىن تەۋرىتىش بەك قىيىنغا توختايدۇ.