ئۆز مەپتۇنلۇق ۋە ئۇنىڭ چارىلىرى (7-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۈستۈنلۈك ھېسسىياتى بەزىدە ئىنساننىڭ شەخسىي ئالاھىدىلىكىدىن كەلسە بەزىدە تەۋەلىك ئېڭىدىن كېلىدۇ. شەخسىي ئالاھىدىلىكلەر سەۋەبىدىن ئۆزىنى قالتىس ۋە ئۈستۈن چاغلاشتىن پەيدا بولغان شەخسىي ئۆز مەپتۇنلۇق بولغىنىغا ئوخشاش، بىر جەمئىيەت ياكى بىر مىللەتكە تەۋە بولۇشتىن پەيدا بولغان ئىجتىمائىي ئۆز مەپتۇنلۇقمۇ بار. قۇرئاندا مىسىر خەلقىنىڭ «قەۋملىرى بىزنىڭ قۇلىمىز بولغان تۇرسا ھازىر بىز ئۇلارغا ئىشىنەمدۇق؟»، ئاد قەۋمىنىڭ «بىزدىنمۇ كۈچلۈك كىم بار؟»، «ئۆز ۋاقتىدا سانىمىزنىڭ كۆپ بولۇشى سىلەرگە ئىشەنچ ئاتا قىلغان بولسىمۇ لېكىن بۇنىڭ پايدسى بولمىغانىدى»، «سېنى تولىمۇ ئاجىز دەپ قارايمىز»دېگەن ئايەتلەر قەۋم ياكى گۇرۇھ ۋەياكى مىللەت ئۆز مەپتۇنلۇقىغا تىپىك مىسال بولالايدۇ.
دىندا ئۆز مەپتۇنلۇق سەۋەب بولىدىغان سەلبىيلىكلەرنىڭ ئالاھىدە تىلغا ئېلىنىشى
ماقالىمىزنىڭ باش قىسمىدا ئىنسانلارنىڭ ماختىنىش ۋە ئالاھىدىلىكلىرىنى كۆز-كۆز قىلىش ئىستىكى بارلىقى قەيت قىلىنغانىدى. قۇرئاندا تېخىمۇ ئىچكىرىلىگەن ھالدا ئىنسانلارنىڭ قىلغانلىرى ۋە ئىگە بولغان بىر قىسىم ئالاھىدىلىكلىرى بىلەنلا ئەمەس، ھېچ ئىش قىلماي ۋە ھېچقانداق نەتىجە ۋە ئۇتۇق قولغا كەلتۈرمەي تۇرۇپمۇ ماختىنىشنى تاما قىلىدىغانلىقلىرى تەكىتلىنىدۇ. قۇرئاندىكى«(ئى مۇھەممەد!) قىلغان ئىشلىرىدىن (يەنى ھەقنى ياپقانلىقىدىن) خۇشال بولىدىغان، قىلمىغان ئىشلىرى بىلەن مەدھىيىلىنىشنى ياخشى كۆرىدىغان كىشىلەرنى ھەرگىز ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قۇتۇلىدۇ دەپ گۇمان قىلمىغىن، ئۇلار قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ»دېگەن ئايەتتە ھاكاۋۇر، ماختىنىشتىن ھۇزۇرلىنىدىغان ۋە قىلغان ئىشى سەۋەبىدىن ئۆزىنى قالتىس كۆرسىتىدىغان كىشىلەرنىڭ  بارلىقى دېيىلىدۇ. ئاللاھنىڭ رازىلىقىنى كۆزلەپ قىلىنغان ياردەملەر، بۇ يولدا پىدا قىلىنغان جانلارغا ئوخشاش ئىشلار باشقىلارغا بىلدۈرۈش، ئېتىبارغا ئېرىشىش ئارزۇسى بىلەن قىلىنغان بولۇشى ۋە ئىنسانلار بۇنى ئۆزلىرى ۋە ئائىلىلىرى ئۈچۈن شان-شۆھرەت ۋاستىسى سۈپىتىدە كۆرۈشىمۇ مۇمكىن. لېكىن دىندا ئىشلاردا نىيەتنىڭ مۇھىملىقى تەكىتلىنىپ ئىنسانلارنىڭ تەقدىر ۋە ئېتىراپ قىلىشىنىڭ ئەھمىيەتسىزلىكى، مۇھىم بولغىنى ئاللاھنىڭ رىزالىقى ئىكەنلىكى ئالاھىدە تىلغا ئېلىنىدۇ.
ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ ئېتىقادسىزلاردىلا ئەمەس ئېتىقادلىقلاردىمۇ ئۇچرايدىغانلىقى قەيت قىلىنغان قۇرئاندا ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ ناچار خاھىش ئىكەنلىكى تەكىتلىنىدۇ. دىننىڭ ئەمىرلىرىنى ئادا قىلمايدىغان بىراق دىندار ئىنساندەك كۆرىنىدىغان ۋە بۇ سەۋەبتىن باشقىلاردىن ئېتىبار كۈتىدىغان ئىنسانلارنىڭ بولۇشى، ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ ئېتىقادلىقلار ئۈچۈنمۇ مەسىلە پەيدا قىلىدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
ئۆزمەپتۇنلۇقنىڭ نۇرغۇن سەلبىي تەسىرلىرى باردۇر. بۇلارنىڭ ئىچىدە كىشىنىڭ ئۆزى ۋە ئەتراپىدىكى كىشىلەر بىلەن بولغان مەسىلىلەردۇر. ئىنساننى بۇنداق مەسىلىگە دۇچار قىلغان ئەڭ مۇھىم ئامىل دەل ئۆزىنى ئۈستۈن  ۋە قالتىس چاغلىۋېلىش تۇيغۇسىدۇر. بۇنداق تۇيغۇسى بولغان كىشىلەر ئۆزلىرىنى ئۈستۈن چاغلايدۇ، لېكىن ئۆزگىلەرنى تۆۋەن كۆرىدۇ. شۇڭا بۇنداق ئىنسانلارنىڭ ھەققىي دوستى بولمايدۇ، ئۇلارنى مۇشۇنداق سەلبىيلىككە ئىتتىرگەن نەرسە بولسا ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىدىكى ئەمەلىي قابىلىيەت ۋە ئالاھىدىلىكلەرگە ھەددىدىن زىيادە ئىشىنىۋېلىشى ۋە بۇ ئىشىنىۋېلىش پەيدا قىلغان ھاكاۋۇرلۇق، مەنمەنچىلىك ۋە ئۆزگىلەرنى تۆۋەن كۆرۈش خاھىشىدۇر. باشقىلار بىلەن چىقىشالمايدىغان ۋ جەمئىيەتكە ئارىلىشىپ ئۆتەلمەيدىغان بۇ خىلدىكى كىشىلەر داۋاملىق خۇدۇكسىرەپ ياشايدۇ ۋە مەنىۋى جەھەتتىن تويۇنالمايدۇ.
ئۈستۈنلۈك ۋە قالتىسلىق تۇيغۇسى سەۋەب بولىدىغان مۇنداق ئىككى خىل سەلبىي ئەھۋال بار بولۇپ ئۇ بولسىمۇ ھەسەت ۋە كۆرەلمەسلىك. شەكسىزكى،بۇ ھېسلەر ئىنساننى داۋاملىق غەم-قايغۇغا مۇپتىلا قىلىدۇ. ھەسەت ۋە كۆرەلمەسلىكنىڭ كەينىدىكى سەۋەبلەرگە نەزەر سالغىنىمىزدا، كىشىنىڭ باشقىلارنىڭ ئۆزىدىن ئېشىپ كېتىشىگە چىدىماسلىقىدۇر. ھەسەت ۋە كۆرەلمەسلىك نەپرەت پەيدا قىلىدۇ، ھەسەتخور قارشى تەرەپكە دۈشمەنلىك قىلىپ زىيان سېلىشىمۇ مۇمكىن. قۇرئاندا ئادەم ئەلەيھىسسالامنىڭ پەرزەنتلىرىدىن بىرىنىڭ قېرىندىشىنى ئۆلتۈرۈشى ۋە يۇسۇف ئەلەيھىسسالامنىڭ قېرىنداشلىرى تەرىپىدىن قۇدۇققا تاشلىنىشى ھېكايە قىلىنىپ، ھەسەتخورلارنىڭ ئۆزلىرىنىڭ قان-قېرىنداشلىرىغىمۇ رەھىمسىزلەرچە مۇئامىلە قىلىدىغانلىقى بايان قىلىنىدۇ.
ئۈستۈنلۈك ۋە قالتىس چاغلاش پەيدا قىلىدىغان يەنە بىر سەلبىيلىك بولسا ئىنساننىڭ ئۆزگىلەرگە ياردەم قىلىش، كۆڭۈل بۆلۈش ۋە كۆيىنىش تۇيغۇسىنى ئۆلتۈرۈشى ۋە باشقىلارنىڭ قاراشلىرى ۋە ئەمگەكلىرىنى يوق قىلىپ پەقەت ئۆزىنىڭكىنىلا توغرا دەپ تۇرۇۋېلىشىدۇر. ئىنساننى ئەسىر قىلىۋالىدىغان  ئۆز مەپتۇنلۇق كىشىنى ياقتۇرۇلمايدىغان بىرىگە ئايلاندۇرۇپ يالغۇزلۇققا ئىتتىرىدۇ. ئۆزىنى قالتىس چاغلاش، ئۆزىگىلا مەپتۇن بولۇش، ئۈستۈنلۈك ۋە ئالاھىدە بولۇۋېلىش قاتارلىق ئىللەتلەر جەمئىيەتتە ئەيىبلىنىدۇ. چۈنكى ئىنسانلار ئۆزلىرىنى ئالاھىدە چاغلىۋالىدىغانلارغا ئەمەس ئۆزلىرىنى باراۋەر كۆرىدىغانلارغا ھۆرمەت قىلىدۇ. ئۆزگىلەرنى تۆۋەن كۆرىدىغانلار جەمئىيەتتە يېتىم قالىدۇ.