ئەنگلىيە پارلامېنتى بىرلەشمە كىشىلىك ھوقۇق كومىتېتىنىڭ «ئەنگلىيە تەمىنلەش زەنجىرىدىكى مەجبۇرىي ئەمگەك» دوكلاتىنىڭ قىسقىچە مەزمۇنى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بولۇپمۇ دۆلەت تەرىپىدىن يولغا قويۇلغان مەجبۇرىي ئەمگەك (State Imposed forced Labour – SIFL) مەسىلىسىدە، ئىمپورت چەكلىمىسىنىڭ ئالاھىدە مۇھىم رولى بارلىقى تەكىتلەنگەن. خىتاي ۋە شىمالىي كورېيەگە ئوخشاش دۆلەتلەردە، مەجبۇرىي ئەمگەك دۆلەت تەرىپىدىن يولغا قويۇلۇپ، دۆلەت ئورگانلىرى ئۈچۈن كىرىم مەنبەسىگە ئايلانغاندا، نورمال تەكشۈرۈش ئۇسۇللىرى ئارقىلىق ئىش شارائىتىنى ياخشىلاش مۇمكىن ئەمەس. بۇ خىل ئەھۋالدا، ئىشچىلار ياكى ھەتتا تەكشۈرگۈچىلەرنىڭ بىخەتەرلىكى خەۋپكە ئۇچرايدۇ. شۇڭا، بۇ خىل ئەھۋالدا، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ يېتەكچى پىرىنسىپلىرىغا ئاساسەن، ئالاھىدە خەتەرلىك ئەھۋاللاردا تۈزۈمچىل كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە تۆھپە قوشقاندىن كۆرە، پۈتۈنلەي چېكىنىپ چىقىش ئەۋزەل دەپ قارالغان. شۇڭلاشقا، تەۋسىيە قىلىنغان ئىمپورت چەكلىمىسىنىڭ، دۆلەت تەرىپىدىن يولغا قويۇلغان مەجبۇرىي ئەمگەكنى ئىشلىتىدىغان ياكى يول قويىدىغان ھېچقانداق شىركەتنىڭ ئەنگلىيەگە مال ئىمپورت قىلالمايدىغانلىقىنى ئېنىقلاپ بېرىشى كېرەكلىكى تەكىتلەنگەن.
ئىجرا قىلىش جەھەتتە، دوكلات ئامېرىكانىڭ «رەت قىلغىلى بولىدىغان پەرەز» مېخانىزمىنىڭ ئەنگلىيە ئۈچۈن ياخشى ئۈلگە بولالايدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان. بۇ مېخانىزم قانۇن ئىجرا قىلىش ئورگانلىرىغا ماللارنى تېز ۋە ئەرزان تەننەرخ بىلەن تۇتۇپ قېلىش ئىمكانىيىتىنى بېرىدۇ. شۇنداقلا، ئامېرىكادىكىگە ئوخشاش مەخسۇس بىر «مەجبۇرىي ئەمگەك ئىجرا قىلىش خىزمەت گۇرۇپپىسى» (Forced Labour Enforcement Task Force) قۇرۇپ، ئوخشىمىغان قانۇن ئىجرا قىلىش ئورگانلىرى ئارىسىدىكى سانلىق مەلۇمات ئالماشتۇرۇش ۋە ھەرىكەتنى ماسلاشتۇرۇشنى ئىلگىرى سۈرۈش تەۋسىيە قىلىنغان.
بۇ باب، ئىلگىرىكى بابلاردا مۇھاكىمە قىلىنغان تەدبىرلەردىن باشقا، ئەنگلىيەنىڭ دۆلەت ئىچىدىكى قانۇنلاردا مەۋجۇت بولغان، ئەمما ھازىرغىچە تولۇق ئىشلىتىلمىگەن باشقا ئىجرا مېخانىزملىرىنى، بولۇپمۇ «جىنايى ئىشلار كىرىمى قانۇنى 2002» (Proceeds of Crime Act 2002 – POCA) نى مەجبۇرىي ئەمگەككە قارشى تۇرۇشتا قانداق قوللىنىش مۇمكىنلىكىنى چوڭقۇر تەكشۈرگەن. دوكلاتتا بۇ قانۇننىڭ يوشۇرۇن كۈچىنىڭ زور ئىكەنلىكى، ئەمما قانۇن ئىجرا قىلىش ئورگانلىرىنىڭ ئۇنى ئىشلىتىشتە ئاكتىپ بولمىغانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلغان.
«جىنايى ئىشلار كىرىمى قانۇنى» ئەنگلىيەنىڭ جىنايى ئىشلار مۈلكىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشنىڭ ئاساسلىق قانۇنىي رامكىسى ھېسابلىنىدۇ. ئۇنىڭ 7-قىسمى پۇل يۇيۇش جىنايىتىنى بەلگىلەيدۇ. بۇ قانۇنغا ئاساسەن، «جىنايى مۈلۈك» كەڭ دائىرىدە ئېنىقلىما بېرىلگەن بولۇپ، ئۇ ئەنگلىيەدە جىنايەت ھېسابلىنىدىغان ھەرىكەتتىن كەلگەن مۈلۈكنى، شۇنداقلا چەت ئەلدە يۈز بەرگەن، ئەمما ئەنگلىيەدە يۈز بەرسە جىنايەت ھېسابلىنىدىغان ھەرىكەتتىن كەلگەن مۈلۈكنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. «زامانىۋى قۇللۇق قانۇنى 2015» نىڭ 1-ماددىسىغا ئاساسەن، باشقا بىر كىشىنى قۇللۇق ياكى قۇللۇق ھالىتىدە تۇتۇش، ياكى باشقا بىر كىشىدىن مەجبۇرىي ئەمگەك تەلەپ قىلىش جىنايەت ھېسابلىنىدۇ. شۇڭا، ئەگەر بۇ خىل ھەرىكەت چەت ئەلدە يۈز بەرسە، ئۇنىڭدىن كەلگەن مەھسۇلاتلار ياكى كىرىم «جىنايى ئىشلار كىرىمى قانۇنى» نىڭ 7-قىسمىدىكى مەنىدە «جىنايى مۈلۈك» ھېسابلىنىدۇ.
بۇ نۇقتىنى يېقىندا ئۆتكۈزۈلگەن «دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (WUC) ئەرزى، دۆلەتلىكجىنايى ئىشلار ئىدارىسى (NCA) گە قارشى» دېلوسى تېخىمۇ ئايدىڭلاشتۇردى. بۇ دېلودا، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى دۆلەتلىك جىنايى ئىشلار ئىدارىسىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندا ئىشلەپچىقىرىلغان پاختا ئىمپورتىنى «جىنايى ئىشلار كىرىمى قانۇنى» نىڭ 5- ۋە 7-قىسىملىرى بويىچە تەكشۈرمىگەنلىكىگە جەڭ ئېلان قىلدى. تەرەپلەر ئارىسىدا، دۇنيانىڭ ھەرقانداق يېرىدىكى مەجبۇرىي ئەمگەكتىن كەلگەن مەھسۇلاتلارنىڭ (ياكى ئۇلارنى سېتىشتىن كەلگەن مەبلەغنىڭ) 7-قىسىم بويىچە «جىنايى مۈلۈك» بولالايدىغانلىقىغا قوشۇلدى. نارازىلىق ئەرزى سوتى دۆلەتلىك جىنايى ئىشلار ئىدارىسىنىڭ «جىنايى ئىشلار كىرىمى قانۇنى» بويىچە تەكشۈرۈش ھوقۇقىنى يۈرگۈزۈش-يۈرگۈزمەسلىكنى قارار قىلىشتا خاتا ئۆلچەم قوللانغانلىقىنى يەكۈنلىدى. سوتنىڭ قارارىغا ئاساسلانغاندا، دۆلەتلىك جىنايى ئىشلار ئىدارىسى تەكشۈرۈشنى باشلاشتىن بۇرۇن مۈلۈكنىڭ جىنايى مۈلۈك ئىكەنلىكىنى ئېنىق بىلىشى كېرەك ئەمەس، چۈنكى تەكشۈرۈشنىڭ ئۆزى مۈلۈكنىڭ جىنايى مۈلۈك ياكى ئەمەسلىكىنى ئېنىقلاشنى مەقسەت قىلىدۇ.
گەرچە بۇ سوت قارارى «جىنايى ئىشلار كىرىمى قانۇنى» نىڭ يوشۇرۇن كۈچىنى نامايان قىلغان بولسىمۇ، دوكلاتتا قانۇن ئىجرا قىلىش ئورگانلىرىنىڭ بۇ ھوقۇقلارنى يەنىلا ئاز ئىشلىتىۋاتقانلىقى كۆرسىتىلگەن. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ ئەنگلىيەدىكى دىرېكتورى رەھىمە مەخمۇت 2025-يىلى 1-ئاينىڭ 22-كۈنى گۇۋاھلىق بەرگەندە، 2024-يىلى 7-ئايدىكى سوت ھۆكۈمىدىن كېيىن، دۆلەتلىك جىنايى ئىشلار ئىدارىسىنىڭ دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى كۆرسەتكەن پاختىنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن مۇناسىۋىتى بار-يوقلۇقىنى تەكشۈرۈش-تەكشۈرمەسلىكنى ھېلىھەم قارار قىلمىغانلىقىنى ئېيتقان. بۇ دېلو ئەنگلىيە ھۆكۈمىتىنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەك مەھسۇلاتلىرىنى چەكلەيدىغان يېڭى قانۇن چىقىرىشى كېرەكلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان بىر تۈرتكە بولۇشى كېرەكلىكى تەكىتلەنگەن.