ئۆز مەپتۇنلۇق ۋە ئۇنىڭ چارىلىرى (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئىسا ئۆزەل-ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
ئۆز مەپتۇنلۇق تۈرتكىسىدە پەيدا بولغان چۈشەنچە ۋە ئىش-ھەرىكەتلەر ھەم شەخسىي تۇرمۇشقا ھەمدە جەمئىيەت ھاياتىغا سەلبىي تەسىر كۆرسەتمەكتە. نۆۋەتتە پىسخىكا ئىلىمى ئۆز مەپتۇنلۇق ھېسسىياتىغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن چارە ئىزدەۋاتقان بولسا، دىنمۇ بۇ ھەقتە نۇرغۇن تەكلىپ-پىكىر ۋە تەۋسىيەلەرنى ئوتتۇرىغا قويماقتا. مەزكۇر ماقالىمىزدە ئىنساننىڭ ئۆز مەپتۇنلۇق ھېسسىياتىنىڭ پىسخىكىلىق تەرىپى بىلەن دىنى نۇقتىدىن تاقابىل تۇرۇش چارىلىرى ئوتتۇرىغا قويۇلىدۇ. ئىنسانلار ئۆز مەپتۇنلۇققا تاقابىل تۇرغاندا  پىسخىكىلىق چارىلەردىن سىرت دىنى چارىلەرگىمۇ مۇراجائەت قىلسا ھەم شەخسىي ھەمدە ئىجتىمائىي تۇرمۇشقا زور پايدىسى بولىدۇ.
كۈنىمىزدە جەمئىيەتنىڭ ھەر قايسى قاتلاملىرىدىكى كىشىلىك مۇناسىۋەتتە بىزگە نىسبەتەن مەنىۋى بايلىق ھېسابلىنىدىغان كەمتەرلىكنىڭ ئورنىغا مۇتەكەببۇرلۇق، ئۆز مەپتۇنلۇقتىن ئىبارەت يامان ئىللەتلەر دەسسەشكە باشلىغانلىقىغا شاھىت بولىۋاتىمىز. بۇ ئەسىرىمىزدە بولۇپمۇ تاراتقۇلارنىڭ تۈرتكىسىدە شان-شۆھرەت چىقىرىش ھېسسىياتى كىشىلەرنىڭ روھىي ۋ زىھىن دۇنيالىرىدا كۆرىنەرلىك دەرىجىدە زورىيىشقا باشلىدى. تاراتقۇلار ئىنسانلارغا ئارزۇ قىلغان نەرسىلەرگە ئېرىشىش پۇرسىتى بىلەن تەر تۆكمەيلا باي بولۇش ۋە شۆھرەت ئىگىسى بولۇش شارائىتى يارىتىپ بەردى. يازما ۋە كۆرۈنۈشلۈك تاراتقۇلارنىڭ غايەت زور ئۆزگىرىشلەرنى باشتىن كەچۈرۈشى نەتىجىسىدە شان-شۆھرەت ۋە بايلىق بۇرۇنقىغا قارىغاندا تېخىمۇ نوپۇز تىكلەشكە باشلىدى. ئېلانلار، تېلېۋىزىيە پىروگراممىلىرى ۋە ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئىنسانلارنىڭ شەخسىي ۋە مەھرەم ھاياتىنى ئادەتتىكى ھالەتكە ئېلىپ كەلدى. بۇرۇنلاردا ئەيىبلىنىدىغان بۇنداق ھادىسىلەر ھازىر ئەيىبلەنمەيدىغان ھالغا كېلىپ قالدى. كۆز-كۆز قىلىش ۋە رىياكارلىقتەك يامان ئىللەتلەر بۇرۇن كىچىك دائىرىدە بولغان بولسا نۆۋەتتە ھەممە يەردە ئومۇملاشتى. «سىلەر تېخىمۇ ياخشسىغا لايىق، سارايلاردا ئولتۇرۇشقا لايىقسىلەر، مۇھىم بولغىنى سىزنىڭ ھېس-تۇيغۇڭىز، سىز ئالاھىدە ئىنسان ۋە ئۆزگىلەرگە ئوخشىمايسىز»دېگەن رومانتىزىملىق شوئار ۋە كەلىمە تۇزاقلىرى بىلەن ھەر خىل ئۇچۇر-ئالاقە ۋاستىلىرى ئىشلىتىلىپ ئىنساننىڭ روھى ۋ زىھنى دۇنياسى ئۇچۇرلار بىلەن بومباردىمان قىلىندى. فىلىملەر، تېلېۋىزىيە تىياتىرلىرى، ئېلانلارنىڭ تۈرتكىسىدە  ئىنسانلار يەتكىلى بولمايدىغان قۇرۇق ئارزۇ-ھەۋەسنىڭ كەينىدىن ماڭدى. ئائىلە، كۈلتۈر، ئەخلاق ۋە دىنغا ئوخشاش قىممەتلىك نەرسىلەر قىممەتسىز ھېسابلىنىدىغان ئارزۇ-ھەۋەس،زوق، نوقۇل ئېرىشىشنىلا ئويلاش، كۈچ ۋە نوپۇز ئۈستىگە قۇرۇلغان جەمئىيەت ئەندىزىسى تەشۋىق قىلىنىشقا باشلىدى. كۆرۈنۈشلۈك تاراتقۇنىڭ، ۋىدېئو تور بەتلىرىنىڭ، يۇتىيۇب، فېسبۇك، ياھو ۋە تۋىتتېرغا ئوخشاش ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ بولۇپمۇ ياش-ئۆسمۈرلەرگە تەسىر كۆرسىتىش ۋ ئىش-ھەرىكەتلىرىنى ئۆزگەرتىشتە غايەت زور رولى بارلىقى ھەممىگە ئايان بولدى.
سىياسىي، ئىجتىمائىي، مەدەنىيەت مۇھىتلىرىنىڭ تەسىرى، شۇنداقلا تاراتقۇ ۋ باشقا ئۇچۇر-ئالاقە ۋاستىلىرى بىلەن ئىنسانلارغا تېڭىلغان بولمىغۇر گەپ-سۆز ۋە شوئارلار تۈرتكىسىدە ئىنسانلار بۇرۇنقىغا قارىغاندا ئۆز-ئۆزىگە تېخىمۇ مەپتۇن بولۇشقا باشلىدى. كۈنىمىزدە يۇقۇملۇق كېسەلگە ئوخشاش تېز سۈرئەتتە يامراۋاتقان بۇ ئىللەتلەر ئىنسانىڭ روھىي ۋ قەلب دۇنياسىغا خىرس قىلىپ خەۋپ شەكىللەندۈردى. ئەپسۇس، بۇ سەلبىي ئەھۋال دىندار بولمىغانلارغىلا ئەمەس دىندارلارغىمۇ تەسىر كۆرسەتتى. نەتىجىدە «دۇنياۋىلىق ۋە مەنپەئەت چۈشەنچىسى»كەڭ ئومۇملاشتى. بۇ ئەھۋالغا پۇل، تېخنىكىلىق شارائىتلارغا ئوخشاش پەرقلىق نەرسىلەر قوشۇلۇپ ئۆز-مەپتۇنلۇق ھېسسىياتى كۈچلۈك ئىنسانلارنى تېخىمۇ قىيىن ئەھۋالغا چۈشۈرۈپ قويدى.
ماقالىمىزدا دىننىڭ ئۆز مەپتۇنلۇققا تۇتقان پوزىتسىيەسى ۋە ئۆز مەپتۇنلۇققا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن ئوتتۇرىغا قويغان چارىلىرى مۇلاھىزە قىلىنىدۇ.
1-	ئۆز مەپتۇنلۇق (Narsizm)
كۈنىمىزدە مەيلى پىسخىكا ئىلمىدە بولسۇن مەيلى پىسخىكىلىق داۋالاشتا بولسۇن ئەڭ كۆپ ئىشلىتىلىۋاتقان ئۇقۇملاردىن بىرى ئۆز مەپتۇنلۇق ئۇقۇمىدۇر. ئۆز مەپتۇنلۇق ئۇقۇمىنى ھەممە ئادەم قوبۇل قىلالايدىغان تەرىقىدە ئىزاھلاش تولىمۇ تەس. نامى گىرىك ئەپسانسىدە سۇغا ئەكس ئەتكەن كۆرۈنۈشىگە ئاشىق بولغان ناركىسوستىن كەلگەن ئۆز مەپتۇن ئۇقۇمى ھەددىن زىيادە ئۆزىگە ئىشىنىش، مەنمەنچىلىك، مۇتەكەببىرلىك، ھاكاۋۇرلۇق، ئۆز-ئۆزىگە مەپتۇن بولۇشقا ئوخشاش مەنىلەرنى بىلدۈرۈشتىن باشقا ئۆز-ئۆزىگە ئاشىق بولۇش، كىشىدە جىنسىي ھەۋەسنىڭ ئۆز بەدىنىگە قوزغىلىشى تۈرتكىسىدە جىنسىي ئازغۇنلۇقنىڭ پەيدا بولۇشىنىمۇ بىلدۈرىدۇ.
ئۆز مەپتۇنلۇق بىر ئىنساندا بوۋاق چاغدا پەيدا بولىدۇ، دەپ قارىلىدۇ. بۇ دەۋىردە بالىنىڭ ئاتا-ئانا بىلەن بولۇپمۇ ئانا بىلەن ھېسسىيات ئالماشتۇرۇش جەريانىدا پەيدا بولغان سەلبىي ئەھۋاللار بىلەن ئائىلىنىڭ پەرزەنت يېتىشتۈرۈش ئۇسۇلى ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ تەرەققىي قىلىشىغا سەۋەب بولىدۇ.  ئۆز مەپتۇنلۇق پىسخىكىسى ۋە خاراكتېرىنىڭ كۈچىيىپ كېتىشىدىكى سەۋەبلەر ئىچىدە ئىنساننىڭ ئەڭ ياخشى دوستىنىڭ ئۆزى بولۇشىدەك چۈشەنچىنىڭ كۈچلۈك بولۇشى، ھەممە ئىشتا بىرىنچى بولۇش ئارزۇسى، ئائىلە قۇرۇلمىسىنىڭ ئاجىز بولۇشى، ئىنساننىڭ روھىي ۋە جىسمانىي ئېھتىياجىنىڭ مۇۋاپىق ئۇسۇلدا ھەل قىلىنماسلىقى، مەنىۋى تەربىيەنىڭ سۇس بولۇشى، كەلگۈسىدە تۇرمۇش قۇرۇپ پەرزەنت تەربىيەلەش ئارزۇسىنىڭ ئورنىغا يالغۇز ياكى يات جىنسلىقلار بىلەن بىرلىكتە ياشاش ئىستىكىنىڭ دەسسىشى قاتارلىقلاردىن سىرت كۆرۈنۈشلۈك تاراتقۇلارنىڭ، ۋىدېئو تور بەتلىرىنىڭ، يۇتىيۇپ، فېسبۇك، تۋىتتېر قاتارلىق ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭمۇ تەسىرلىرى بارلىقى بىدۈرۈلمەكتە.