كۈچنىڭ قىسقا تارىخى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بىر كۈنى كۆك تەڭرىسى  ئانۇ باشقا تەڭىرلەر بىلەن يىغىن ئېچىپتۇ. يىغىندا ئۇلار « ياراتقان جانلىقلىرىمىزنىڭ ھەممىنى يوق قىلايلى» دەپ قارار ئېلشپتۇ.   پاراسەت تەڭرىسى ئېئانىڭ ئىنسانلارغا ئىچى ئاغرىغان بولسىمۇ تەڭرىلەرنىڭ ئالدىدا دېيىشكە جۈرئەت قىلالماپتۇ. لېكىن بۇ خەۋەرنى ئىنسانلارغا يەتكۈزۈپ ئۇلارنى قۇتۇلدۇرماقچى بوپتۇ. قارسا  ئوتاناپىشتم ئىسملىك بىر كىشى بىر ئۆيدە تەڭرىلەرگە دۇئا قىلىۋاتقان ئىكەن. ئېئا تامنىڭ يەنە بىر تەرىپدىن ئۇتاناپىشتىمغا گەپ قىلىپتۇ ۋە «بارلىق بېساتىڭنى سېتىپ چوڭ بىر كېمە ياسات ، ۋە ئۇنىڭغا ئىنسان ۋە ھايۋان تۈرلىرىدىن قانچىلىك ئالالىساڭ شۇنچىلىك ئال، چۈنكى تەڭرىلەر ئىنسانلارنى يوق قىلشقا ئىرادە قىلدى» دەپتۇ. ئۇتاناپىشتىم قايغۇرغان ھالدا بۇ ئىشقا تۇتۇش قىپتۇ. باشقىلارغا «تەڭرىمىز ئېئا ماڭا غەزەپلىنپتۇ، مەن باشقا يەرگە كېتىش ئۈچۈن كېمە ياسايمەن » دەپتۇ. ئو پۈتۈن ئورۇك خەلقىنى ئاجايىپ كاتتا يېمەكلىكلەر بىلەن مېھمان قىلپتۇ. كىشىلەر ئۆزلىرىنىڭ قانچە كۈندىن كېيىن توپانغا غەرق بولدىغانلىقنى خىيالىغىمۇ كەلتۈرمەي مول يەپ -ئىچىپ ئوتاناپىشتىمنىڭ كېمە ياسىشىغا ياردەم قىلپتۇ.  ئورۇك خەلىقى 7 كۈندە كېمىنى پۈتكۈزۈپ بولۇپتۇ.
كېمە 6 قەۋەتلىك بولۇپ ئېگىزلىگى 60 مېتىر ، ئۇزۇنلۇقى 60 مېتىر كېلىدىكەن. ئۇتاناپىشتىم ئۆزىنىڭ تۇغقانلىرى، دوست- بۇرادەرلىرى ۋە ياخشى تونۇيدىغان قوشنىللىرى ، شۇنداقلا ھەر جىنس ھايۋان تۈرلىرىنى  كېمىگە تولدۇرۇپتۇ.  كۈن ئولتۇرغاندا كېمىنىڭ ئىشىگىنى ئېتىپتۇ. كېچىدىن باشلاپ قاتتىق يامغۇر يېغىشقا باشلاپتۇ ۋە دېڭىز سۇلىرى تېشىپ پۈتۈن يەر يۈزىدىكى جانلىقلارنى يۇتۇپ كېتىپتۇ. يامغۇر دەھشىتىنى  6 كۈن 7 كېچە داۋام قىلغاندىن كىين توختاپتۇ. ئۇتاناپىشتىم توپاننىڭ تۈگەپ يەر يۈزىنىڭ كۆرۈنۈپ – كۆرۈنمەگەنلىكىنى بىلىپ بېقىش ئۈچۈن بىر نەچچە قېتىم كەپتەر ۋە باشقا قۇشلارنى قويۇپ بېرىپتۇ. ئەڭ ئاخىرىدا قارغا كېمىگە قايتىپ كەلمەپتۇ ۋە ئۇتاناپىشتىم ۋە باشقا ئىنسانلار يەر تېپىپ كېمىدىن چىقىپتۇ.
يەر يۈزى تەڭرىلىرى ئۆزلىرى كەلتۈرۈپ چىقارغان دەھشەتتىن قورقۇپ كىتىپتۇ. بۇلارنىڭ ئېچىدە ئايال تەڭرىسى ئىشتار ئىنسانلارنىڭ ھالى ئۈچۈن دەرت – پەرياد چېكىپتۇ ۋە بۇ توپان بالاسىنىڭ يۈز بېرىشىگە يول قويغانلىقىغا پۇشايمان قىلىپتۇ. شۇنىڭ بىلەن  ھەممە بىردەك ئۇرۇش تەڭرسى ئېنىلنى ئەيىپلەپتۇ. ئېنىل قىلغان ئىشىغا پۇشايمان قىلىپ ئۇتاناپىشتىمنىڭ يېنىغا بېرىپتۇ ۋە ئۇنىڭغا مەڭگۈلۈك ھايات بەخىش ئېتىپتۇ…( Muazzez İlmiye Çığ: Gılgamış Destanı)
يۇقارىقى رىۋايەت تۈركىيەلىك سۇمەرشۇناش مۇئەززەز ئىلمىيە چىغ تەرپىدىن رەتلەنگەن «گىلگامىش داستانى» دىن نەقىل قىلىنغان بولۇپ،  گىلگامىش ئۆلۈمسىزلىكنىڭ پىشىگە چۈشكەن سۇمەر پادىشاھىدۇر. يۇقارىقى رىۋايەتنى ئۇ ئۆلمەسلىكنىڭ چارىسىنى بىلدىغان ئۇتاناپىشتىمنى ئىزدەپ سەپەر قىلغاندا ئۇتاناپىشتىم ئۇنىڭغا ئېيتىپ بەرگەن رىۋايەت ئىكەن. گىلگامىش ئۇتاناپىشتىمدىن ئۆلمەسلىكنىڭ پەقەت ئۆزىگىلا خاس ئىكەنلىكى، باشقا ئىنسانلارنىڭ تەڭرى تەرىپىدىن ئۆلىدىغان قىلىپ يارىتىلغانلىقىنى ئېيتىدۇ. ئەمما  ئۇنىڭغا ئادەمنى ياشارتىدىغان بىر تىكەنلىك ئۆسۈملۈكنى دەپ بېرىدۇ. گىلگامىش مىڭ بىر جاپادا قوللىرىنى قانىتىپ دېڭىزنىڭ ئاستىدىن بۇ ئوتنى ئېلىپ چىقىدۇ. لېكىن خىيالىغا ئورۇك شەھرىدىكى خەلقلىرى كېلىپ « ئۇلار ئۆلسە مېنىڭ ياشىرىپ كەتكىنىمنىڭ بىر پايدىسى يوق» دەپ ئوتنى ئۆزى يېمەي ئۆز شەھەرىگە ئاپىرىپ خەلقى بىلەن تەڭ بەھرىمان بولۇشنى ئويلايدۇ.
يولدا ماڭغاچ بەك تەرلەپ كېتىپ ئوتنى قىرغاققا قويۇپ سالقىنداش ئۈچۈن دېڭىزغا كىرىدۇ. بۇ ۋاقىتتا بىر يىلان كېلىپ ئوتنى يەۋالىدۇ ۋە قاسراق تاشلاپ ياشىرىپ كېتىدۇ. گىلگامىش يىغلايدۇ، قاخشايدۇ. ئاخرىدا تەڭرىنىڭ ئاتا قىلغان تەقدىرىدىن قېچىپ قۇتۇلغىلى بولمايدىغانلىقىنى چۈشىنىپ يېتىدۇ. (Muazzez ilmiye çığ)
بۇ رىۋايەتنىڭ مۇنداق ئىككى مۇھىم تەرىپى بار. بىرىنچى، گلگامىشىنىڭ دۇنيانىڭ سىرلىرىدىن بىرى بولغان توپان بالاسىنى بىلىشى ۋە تەڭرىلەر تەرىپىدىن ئۆلۈمسىز قىلىنغان يەنى ئۇلۇغلانغان ئۇتاناپىشتىم بىلەن يۈزمۇ-يۈز كۆرۈشكەن بولۇشى. ئىككىنچى ، ئىنساننى ياشلىقىغا قايتۇرىدىغان ئوتنى ئۆزىلا يەۋەتمەي خەلقىنى ئويلاپ ئاخرىدا ئۆزىنىڭمۇ قۇرۇق قالغانلىقىدەك خەلقچىل مەرد پەزىلىتى. بۇنىڭدىن باشقا گلگامىشنىڭ بۇ يازمىدا تىلغا ئېلىنمىغان نۇرغۇن ئېسىل پەزىلەتلىرى بولۇپ بۇلارنىڭ ئىچىدە ئورۇك شەھرىگە كاتتا سىپىل ياسىتىش، دۈشمەننى قەھرىمانلىق بىلەن يېڭىش، ئورمانلىق ئىچىدىكى ياۋۇز مەخلۇقنى ئۆلتۈرۈش ۋە ئايال تەڭرىنى ئۆزىگە ئاشىق قىلىش قاتارلىقلار بار. بۇ يەردە مۇھىم  بولغىنىنى تەڭرىلەرمۇ ئاشىق بولغىدەك پادىشاھ دېمەكچى.
گلگامىشتىن كېيىن كەلگەن سۇمەر  پادىشاھلارنىڭ ھەممىسى ئۆزلىرىنى ئۇنىڭ پۇشتى ۋە پەزىلىتىنى داۋملاشتۇرغۇچى قىلىپ كۆرسىتىپ  خەلق ئالدىدا «قانۇنلۇق ھەق» (legitimacy )قازانغان. خەلق بولسا ئۆزىنى ئەپسانىۋىي قەھرىمان گلگامىشنىڭ پۇقرالىرى دەپ قاراپ «ئورۇك»لۇق كىملىكىنى شەكىللەندۈرگەن. گىلگامىش ھەقىقەتەن تارىختا ياشاپ ئۆتكەن شەخس. لېكىن «گىلگامىش داستانى» نىڭ ئاپتورىنىڭ كىم ئىكەنلىكى نامەلۇم. بەلكىم گىلگامىش ئۆزى يازغاندۇر ياكى يازدۇرغاندۇر.