Uyghur-Corpus/Uyghur-Corpus huggingface dataset:
تراگېدىيە، «سادىر بولىدىغانلىقىنى ھەممە ئادەم بىلىدىغان جىنايەت» ۋە  بىز
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

گرىكچە تراگېدىيە « trajedi» ياكى «tragedya » كەلىمىسى «ئۆچكىلەرنىڭ ناخشىسى»دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۈ، ئەدەبىياتتا بولسا «توقۇنۇش-زىددىيەت» دېگەن مەنىسى بەكرەك ئىشلىتىلىدۇ. بۇ يازمىدىمۇ تراگېدىيەنىڭ توقۇنۇش مەنىسى تەكىتلىنىدۇ. ئوخشاشلا پەلسەپىنىڭمۇ پەيدا بولۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان بۇ توقۇنۇش، تۇنجى تراگېدىيەلەردە شەخس-شەخس، شەخس-ھاكىمىيەت، ھاكىمىيەت ۋە ھاكىمىيەت ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتتە ئۆز ئىپادىسىنى تاپىدۇ. تراگېدىيە ئەسىرلەر مابەينىدە تاشقى توقۇنۇشتىن سىرت شەخسنىڭ ئىچكى دۇنياسىدىكى توقۇنۇشنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدىغان تەرىقىدە تەرەققىي قىلدى.
داۋامىنى بۇ يەردىن كۆرۈڭ:
پۇتىننىڭ بۈيۈك ئىستراتېگىيەسى: غەربنى پارچىلاش ئارقىلىق رۇس دۇنياسىنى قايتا قۇرۇش (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ۋىلادىمىر پۇتىننىڭ بۈيۈك ئىستراتېگىيەسى غەرب دۇنياسى ئۈچۈن 21-ئەسىردىكى ئەڭ Bu, çok önemli bir sorundur. بۇ پەقەت گېئوپولىتىكىلىق مەنپەئەت توقۇنۇشى ئەمەس, بەلكى قىممەت قارىشى, ھاكىمىيەت مودېلى ۋە دۇنيا تەرتىپىنىڭ كەلگۈسى ھەققىدىكى بىر نېگىزلىك كۈرەشتۇر. بۇ رىقابەتكە تاقابىل تۇرۇش غەرب دۆلەتلىرىدىن پەقەت ھەربىي ۋە ئىقتىسادىي جەھەتتىكى كۈچنىلا ئەمەس, بەلكى تېخىمۇ مۇھىمى, ئىچكى بىرلىكنى مۇستەھكەملاشنى, دېموكراتىك تۈزۈملىرىنىڭ جەلپ قىلىش كۈچى ۋە چىدامچانلىقىنى ئىسپاتلاشنى تەلەپ قىلىدۇ. «ئامېرىكىنىڭ يېقىنلىشىۋاتقان ھالاكىتى» (America’s Coming Crash) دېگەن تېمىدىكى مۇلاھىزىلەردە ئاگاھلاندۇرۇلغاندەك, غەربنىڭ ئەڭ چوڭ ئاجىزلىقى بەلكىم تاشقى دۈشمەن ئەمەس, بەلكى ئۆزىنىڭ ئىچكى بۆلۈنۈشلىرى, ئىقتىسادىي تەڭسىزلىكى ۋ سىياسىي قۇتۇپلىشىشى بولۇشى مۇمكىن. Bu, bankanın para kazanmasını zorlaştıran bir şey. شۇڭلاشقا, بۇ ئۇزۇن مۇددەتلىك كۈرەشتە غەلىبە قىلىشنىڭ اچقۇچى موسكۋانى قانداق جازالاشتا ئەمەس, بەلكى غەربنىڭ ئۆز-ئۆزىنى قانداق يېڭىلىشىدا Bu çok önemli.
پايدىلانغان مەنبەلەر :
«خەلقئارا ۋەزىيەت ۋە شەرقىي تۈركىستان» ناملىق ژۇرنىلىمىزنىڭ 11-سانى نەشردىن چىقتى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم ھۆرمەتلىك ئوقۇرمەنلەر، «خەلقئارا ۋەزىيەت ۋە شەرقىي تۈركىستان» ناملىق پەسىللىك ئاكادېمىك ژۇرنىلىمىزنىڭ ئومۇمىي 11-سانى  (2023-يىللىق 3-سان) نەشردىن چىقتى. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن ژۇرنىلىمىزغا ئەسەر ئەۋەتكۈچىلەر، ھەرخىل پىكىر، تەۋسىيە ۋە تەلقىنلەردە بولغانلار، قىسقىسى ژۇرنالنىڭ يورۇق كۆرۈشىگە ھەر جەھەتتىن تۆھپە قوشقانلار بارلىق كىشىلەرگە چوڭقۇر رەھمىتىمىزنى بىلدۈرىمىز.
ژۇرنىلىمىز خەلقئارالىق ئاكادېمىك ئۆلچەم ۋە مېتودنى ئاساس قىلغان بولۇپ مەقسىتىمىز تۆۋەندىكىچە :
1. ئۇيغۇرچە ئەسەر يازىدىغان زىيالىيلارنىڭ ئىلمىي ۋە ئاكادېمىك ئەسەر يېزىش ئادىتىنى يېتىلدۈرۈش ۋە بۇنىڭ ئۈچۈن سەھنە ھازىرلاش.
2. دىئاسپورادا ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئاكادېمىك ئالاھىدىلىكى ۋە ئىقتىدارىنى ساقلاپ قېلىش شۇنداقلا يەنىمۇ تەرەققىي قىلدۇرۇش.
3.  خەلقىمىزنىڭ ئاڭ سەۋىيەسىنىڭ يۇقىرى كۆتۈرۈلۈشى شۇنداقلا سىياسىي ۋە تارىخى مەسىلىلەرنى رېئاللىققا ئۇيغۇن شەكىلدە ئانالىز قىلىش قابىلىيىتىنىڭ ئۆسۈشى ئۈچۈن تېگىشلىك تۆھپە قوشۇش.
4. ۋە ئاخىرىدا ئۇيغۇر تىلىدا نەشر قىلىنىدىغان ۋە خەلقئارادا ئېتىراپ قىلىنىدىغان ئاكادېمىك ژۇرنالنى بارلىققا كەلتۈرۈش.
ژۇرنىلىمىز سىياسىي مەيدان ۋە ئىدېئولوگىيە جەھەتتىن ھېچقانداق تەشكىلات ۋە ئورگانغا باغلىق ئەمەس ۋە ھېچبىرىنىڭ تەشۋىقاتىنى قىلمايدۇ. ھەر قانداق كۆز قاراش ۋە ئىدىيەنى ئەكس ئەتتۈرگەن ئەسەر تەلەپ قىلىنغان مېتود، قائىدە ۋە قېلىپقا چۈشكەن بولۇشى شەرتى ئاستىدا ئېلان قىلىنىدۇ. ئەسەرنىڭ ئاكادېمىك ئۆلچەمگە چۈشكەن – چۈشەنمىگەنلىكى ئۈچ نەپەر باھالىغۇچى تەرىپىدىن قارار قىلىنىدۇ .
زىيالىيلارنىڭ ئىلمىي ئەمگەكلىرىنى ژۇرنىلىمىز ۋاسىتىسى ئارقىلىق ئۇيغۇر خەلقى بىلەن يۈز كۆرۈشتۈرۈشىنى قارشى ئالىمىز.
ئەسكەرتىش: ئوقۇغۇچىلارنىڭ كۆپرەك ئەسەر ئەۋەتىشىنى ۋە بۇ ئارقىلىق ئۆزىنى چېنىقتۇرۇشىنى ئۈمىد قىلىمىز. تولۇق كۇرس ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى ئوقۇش تارىخىغا ئىگە بولسىڭىز بولىدۇ. ئەسىرىڭىز تەييار بولغاندىن كېيىن ژۇرنىلىمىزنىڭ مۇناسىۋەتلىك كىشىلىرى مېتود ۋە شەكىل قاتارلىق ئاكادېمىك ئۆلچەملەردە سىزگە ياردەم قىلىدۇ (شۇنداقلا تەلەپكە لايىق بولۇشقا ئىمكان بولمىسا رەت قىلىدۇ).
12- سان ئۈچۈن ئەسەرلەرنى بۈگۈندىن باشلاپ ئەۋەتسىڭىز بولىدۇ.
ئاگنوستىسىزم – بىلگىلى بولماسلىق نەزەرىيىسى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئاگنوستىسىزم ئىالھىي ياكى تەبىئەتتىن ھالقىغان مەۋجۇداتالرنىڭ ھەقىقىي ماھىيىتىنى بىلىشنىڭ
مۇمكىن ئەمەسلىكىنى، بۇ مەۋجۇداتالرنىڭ ئىلمىي ئۇسۇلالر بىلەن ئىسپاتلىنالمايدىغانلىقىنى ۋە
كۆزىتىلەلمەيدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدىغان تەڭرى چۈشەنچىسى بولۇپ، ئاگنوستىسىزم )بىلگىلى
بولماسلىق( دەپ ئاتىلىدىغان پەلسەپىۋى چۈشەنچە بىلەن مۇناسىۋەتلىكتۇر. ئاگنوستىسىزم، ئىنسان
ئەقلىنىڭ تەڭرىنىڭ مەۋجۇتلۇقى ياكى يوقلۇقى قاتارلىق مېتافىزىكىلىق سوئالالرغا جاۋاب تېپىشتا
يېتەرسىز قالىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. بۇ چۈشەنچىگە كۆرە، تەڭرىنىڭ بار-يوقلۇقى ئىنسان
بىلىمىنىڭ سىرتىدا؛ شۇڭا تەڭرىنىڭ مەۋجۇتلۇقى ياكى يوقلۇقى ھەققىدە قەتئىي بىلىمگە ئېرىشىش
«خەلقئارا ۋەزىيەت ۋە شەرقىي تۈركىستان» ناملىق ژۇرنىلىمىزنىڭ 10-سانى نەشردىن چىقتى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم ھۆرمەتلىك ئوقۇرمەنلەر، «خەلقئارا ۋەزىيەت ۋە شەرقىي تۈركىستان» ناملىق پەسىللىك ئاكادېمىك ژۇرنىلىمىزنىڭ ئومۇمىي 10-سانى  (2023-يىللىق 2-سان) نەشردىن چىقتى. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن ژۇرنىلىمىزغا ئەسەر ئەۋەتكۈچىلەر، ھەرخىل پىكىر، تەۋسىيە ۋە تەلقىنلەردە بولغانلار، قىسقىسى ژۇرنالنىڭ يورۇق كۆرۈشىگە ھەر جەھەتتىن تۆھپە قوشقانلار بارلىق كىشىلەرگە چوڭقۇر رەھمىتىمىزنى بىلدۈرىمىز.
ژۇرنىلىمىز خەلقئارالىق ئاكادېمىك ئۆلچەم ۋە مېتودنى ئاساس قىلغان بولۇپ مەقسىتىمىز تۆۋەندىكىچە :
1. ئۇيغۇرچە ئەسەر يازىدىغان زىيالىيلارنىڭ ئىلمىي ۋە ئاكادېمىك ئەسەر يېزىش ئادىتىنى يېتىلدۈرۈش ۋە بۇنىڭ ئۈچۈن سەھنە ھازىرلاش.
2. دىئاسپورادا ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئاكادېمىك ئالاھىدىلىكى ۋە ئىقتىدارىنى ساقلاپ قېلىش شۇنداقلا يەنىمۇ تەرەققىي قىلدۇرۇش.
3.  خەلقىمىزنىڭ ئاڭ سەۋىيەسىنىڭ يۇقىرى كۆتۈرۈلۈشى شۇنداقلا سىياسىي ۋە تارىخى مەسىلىلەرنى رېئاللىققا ئۇيغۇن شەكىلدە ئانالىز قىلىش قابىلىيىتىنىڭ ئۆسۈشى ئۈچۈن تېگىشلىك تۆھپە قوشۇش.
4. ۋە ئاخىرىدا ئۇيغۇر تىلىدا نەشر قىلىنىدىغان ۋە خەلقئارادا ئېتىراپ قىلىنىدىغان ئاكادېمىك ژۇرنالنى بارلىققا كەلتۈرۈش.
ژۇرنىلىمىز سىياسىي مەيدان ۋە ئىدېئولوگىيە جەھەتتىن ھېچقانداق تەشكىلات ۋە ئورگانغا باغلىق ئەمەس ۋە ھېچبىرىنىڭ تەشۋىقاتىنى قىلمايدۇ. ھەر قانداق كۆز قاراش ۋە ئىدىيەنى ئەكس ئەتتۈرگەن ئەسەر تەلەپ قىلىنغان مېتود، قائىدە ۋە قېلىپقا چۈشكەن بولۇشى شەرتى ئاستىدا ئېلان قىلىنىدۇ. ئەسەرنىڭ ئاكادېمىك ئۆلچەمگە چۈشكەن – چۈشەنمىگەنلىكى ئۈچ نەپەر باھالىغۇچى تەرىپىدىن قارار قىلىنىدۇ .
زىيالىيلارنىڭ ئىلمىي ئەمگەكلىرىنى ژۇرنىلىمىز ۋاسىتىسى ئارقىلىق ئۇيغۇر خەلقى بىلەن يۈز كۆرۈشتۈرۈشىنى قارشى ئالىمىز.
ئەسكەرتىش: ئوقۇغۇچىلارنىڭ كۆپرەك ئەسەر ئەۋەتىشىنى ۋە بۇ ئارقىلىق ئۆزىنى چېنىقتۇرۇشىنى ئۈمىد قىلىمىز. تولۇق كۇرس ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى ئوقۇش تارىخىغا ئىگە بولسىڭىز بولىدۇ. ئەسىرىڭىز تەييار بولغاندىن كېيىن ژۇرنىلىمىزنىڭ مۇناسىۋەتلىك كىشىلىرى مېتود ۋە شەكىل قاتارلىق ئاكادېمىك ئۆلچەملەردە سىزگە ياردەم قىلىدۇ (شۇنداقلا تەلەپكە لايىق بولۇشقا ئىمكان بولمىسا رەت قىلىدۇ).
11- سان ئۈچۈن ئەسەرلەرنى بۈگۈندىن باشلاپ ئەۋەتسىڭىز بولىدۇ.
ياۋروئاسىيانىڭ قەلبىدىن ئوتتۇرا شەرق تىنچلىقىغا سوزۇلغان كۆۋرۈك: قازاقىستان ۋە ئىبراھىم كېلىشىملىرى (7-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

Casiano, L. (2025, 6 Kasım). Trump says more nations lining up to join Abraham Accords after Kazakhstan. Fox News. https://www.foxnews.com/politics/trump-says-more-nations-lining-up-join-abraham-accords-after-kazakhstan
CBS/AP. (2025, 6 Kasım). Kazakhstan will join Abraham Accords with Israel in symbolic move to boost Trump initiative. CBS News. https://www.cbsnews.com/news/kazakhstan-abraham-accords-israel-trump/
Epstein, J. (2025, 16 Mayıs). Azerbaijan and Kazakhstan are the Abraham Accords‹ new frontier. Aze.Media. https://aze.media/azerbaijan-and-kazakhstan-are-the-abraham-accords-new-frontier/
Khan, F. (2025, 7 Kasım). Why Kazakhstan joined the Abraham Accords: A new geopolitical balancing act. India Today. https://www.indiatoday.in/world/story/why-kazakhstan-joined-the-abraham-accords-a-new-geopolitical-balancing-act-2815043-2025-11-07
Milliken, E., & Sacks, G. (2025, 6 Kasım). What Kazakhstan’s Entry into the Abraham Accords Means. The National Interest. https://nationalinterest.org/blog/silk-road-rivalries/what-kazakhstans-entry-into-the-abraham-accords-means
Reuters. (2025, 15 Eylül). What are the Abraham Accords? Reuters. https://www.reuters.com/business/finance/what-are-abraham-accords-2025-09-15/
Times of Central Asia. (2025, 7 Kasım). Kazakhstan to Join Abraham Accords. The Times of Central Asia. https://timesca.com/kazakhstan-to-join-abraham-accords/
Trump, D. [@realDonaldTrump]. (2025, 7 Kasım). [Tweet on Kazakhstan joining Abraham Accords]. France24. https://www.france24.com/en/live-news/20251107-trump-announces-that-kazakhstan-will-join-the-abraham-accords
بۈيۈك داۋا، كەمتۈك ساپا
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بىلگىن | ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
زىيانلىرىنىڭ ئېغىرلىقى، تارىخىنىڭ ئۇزۇنلۇقى بىلەن داۋا سېپىمىزدە ئىزچىل مەۋجۇت بولۇپ كەلگەن بىر ئەجەللىك مەرەز بار. بۇ مەرەز ھېلىھەم گىرىپتار بولغۇچىلىرى تەرىپىدىن رەسمىي تونۇلغىنى، سەمىمىي ئېتىراپ قىلىنغىنى يوق. بۇ مەرەز تۈپەيلىدىن داۋا سېپى ئەمدى تۇراقلىشىپ كەلسە پارچىلانماقتا، رەسمىي بىر ئىتتىپاقلاشقان قوشۇن ھالىتىدە بىر نىشانغا قاراپ توختاۋسىز ئىلگىرىلەشتىن مەھرۇم قالماقتا. ھەتتا بۇ مەرەزنىڭ ئۈنۈمى دۈشمەننىڭ داۋا سېپىدىكىلەرنى پارچىلاش خىزمىتىنىڭ ئورنىنى ئالماقتا. ئۇ بولسىمۇ < داۋانى نەپسىگە بويسۇندۇرۇش> كېسىلىدۇر.
داۋامىنى پ د ف ھۆججىتىدىن ئوقۇيالايسىز…
خىتاينىڭ يېڭى دەۋردىكى قورال-ياراغلارنى تىزگىنلەش ھەققىدىكى «ئاق تاشلىق كىتاب»ىنىڭ شىفىرلىرى (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

تور ئىگىلىك ھوقۇقى ۋە دۆلەت خەۋپسىزلىكىنىڭ كىشىلىك ھوقۇق تەرىپى: ئاق تاشلىق كىتاب، «تور ئىگىلىك ھوقۇقى» پىرىنسىپىنى، دۆلەتنىڭ تاشقى تور ھۇجۇملىرىغا ۋە ئارىلىشىشلارغا قارشى قانۇنلۇق بىر مۇداپىئە ھوقۇقى سۈپىتىدە سۇنماقتا. بىراق بۇ پىرىنسىپنىڭ مېدالنىڭ يەنە بىر يۈزىگە، يەنى خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۆز پۇقرالىرى ئۈستىدىن يۈرگۈزۈۋاتقان كەڭ كۆلەملىك رەقەملىك كۆزىتىش، سېنزۇرا ۋە پىكىر ئەركىنلىكىنى باستۇرۇشىغا ھېچ چېقىلمىغان. تور بوشلۇقىنىڭ بىخەتەرلىكى، پەقەت دۆلەتلەرنىڭ بىخەتەرلىكىلا ئەمەس، بەلكى شەخسلەرنىڭ ھوقۇق ۋە ئەركىنلىكلىرىنىڭ بىخەتەرلىكى مەسىلىسىدۇر. ھۆججەتنىڭ بۇ تەرەپكە پۈتۈنلەي سەل قارىشى، خىتاينىڭ سۇنغان خەۋپسىزلىك تەسەۋۋۇرىنىڭ ماھىيەتتە دۆلەتنى مەركەز قىلغان، دىكتاتور ۋە شەخسىي ھوقۇقلارغا قارىتا ھېسسىياتسىز بىر خاراكتېرگە ئىگە ئىكەنلىكىنى كۆز ئالدىغا سەرپ بەرمەكتە.
خۇلاسە: ئىستراتېگىيەلىك بىر خىرىس ۋە خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ مەسئۇلىيىتى
نەتىجە ئېتىبارى بىلەن، خىتاينىڭ «يېڭى دەۋردىكى خىتاينىڭ قورال-ياراغنى تىزگىنلەش، قورالسىزلىنىش ۋە كېڭىيىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش» ئاق تاشلىق كىتابى، بېيجىڭنىڭ يەرشارى تەرتىپىگە بولغان تەسەۋۋۇرىنى، ئىستراتېگىيەلىك نىشانلىرىنى ۋە بايان بەرپا قىلىش جەھەتتىكى نازۇك ئىقتىدارىنى ئوتتۇرىغا قويغان، بۇرۇلۇش نۇقتىسى خاراكتېرىدىكى بىر تېكىستتۇر. بۇ ھۆججەت، خىتاينىڭ ئەمدىلىكتە پەقەت ئىقتىسادىي بىر ماگناتلا ئەمەس، بەلكى يەرشارىۋى قائىدىلەرنى، ئورگانلارنى ۋە خەۋپسىزلىك قۇرۇلمىسىنى قايتىدىن شەكىللەندۈرۈش دەۋاسىدا بولغان بىر گېئوسىياسىي ئاكتىيور ئىكەنلىكىنىڭ ئىنكار قىلغىلى بولمايدىغان بىر ئېلانىدۇر.
خەلقئارا جەمئىيەت، بۇ ھۆججەتنى بىر ياخشى نىيەت باياناتىدىن زىيادە، ئىستراتېگىيەلىك بىر خىرىس سۈپىتىدە ئوقۇشى كېرەك. خىتاينىڭ تىنچلىق، ھەمكارلىق ۋە كۆپ تەرەپلىمىلىك سۆزى ئىجابىيدۇر، ئەمما بۇ سۆزنىڭ نەق مەيداندىكى ھەرىكەتلەر بىلەن قوللىنىشى كېرەك. ھەقىقىي بىر يەرشارىۋى رەھبەرلىك، پەقەت رەقىبلىرىنى تەنقىدلەش بىلەنلا ئەمەس، بەلكى ئاشكارىلىق، ھېساب بېرەلەيدىغان بولۇش ۋە ئۆز ھەرىكەتلىرىنىڭ پەيدا قىلغان ئەندىشىلىرىنى تۈگىتىش جەھەتتە كونكرېت قەدەملەرنى تاشلاش بىلەن مۇمكىندۇر.
بۇ رامكىدا دۇنيا، خىتاينىڭ سۇنغان تەسەۋۋۇرى بىلەن تەنقىدىي بىر دىيالوگ قۇرۇش، سۆز ۋە ھەرىكەت ئوتتۇرىسىدىكى بىردەكلىكنى تەلەپ قىلىش ۋە خەلقئارا قانۇنغا ھەمدە ئۇنىۋېرسال قىممەت قاراشلارغا ئاساسلانغان بىر تەرتىپنى قوغداش مەسئۇلىيىتى بىلەن يۈز تۇرانە تۇرماقتا. ئاق تاشلىق كىتاب، بىر ئاخىرلىشىش ئەمەس، خىتاي بىلەن دۇنيانىڭ قالغان قىسمى ئوتتۇرىسىدا 21-ئەسىرنىڭ كەلگۈسىنى شەكىللەندۈرىدىغان ئۇزۇن ۋە مۈشكۈل بىر ئىستراتېگىيەلىك دىيالوگنىڭ پەقەت باشلىنىشىدۇر. بۇ دىيالوگنىڭ نەتىجىسى، كەلگۈسى ئەۋلادلار ياشايدىغان دۇنيانىڭ تىنچلىقى ۋە مۇقىملىقىنى بىۋاسىتە بەلگىلەيدۇ.
خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتى گوۋۇيۈەن ئاخبارات ئىشخانىسى: «يېڭى دەۋردىكى خىتاينىڭ قورال-ياراغنى تىزگىنلەش، قورالسىزلىنىش ۋە كېڭىيىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش» (ئاق تاشلىق كىتاب)، 2025-يىلى 27-نويابىر ئېلان قىلىنغان. تور ئۇلانمىسى:
http://www.scio.gov.cn/zfbps/zfbps_2279/202511/t20251127_940277_m.html
تۆتىنچى قېتىملىق «ئىستراتېگىيەلىك مۇھاكىمە يىغىنى» گوللاندىيەدە ئۆتكۈزۈلدى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

تۆتىنچى قېتىملىق «ئىستراتېگىيەلىك مۇھاكىمە يىغىنى» 11 – ئاينىڭ 15-، 16 – كۈنلىرى گوللاندىيەدە ئۆتكۈزۈلدى؛ ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتىنىڭ ئورۇنلاشتۇرىشى، دوتسېنت دوكتور ئەركىن ئەكرەمنىڭ بىۋاسىتە رىياسەتچىلىك قىلىشى بىلەن ئۆتكۈزۈلگەن بۇ قېتىمقى يىغىنغا تۈركىيە، گېرمانىيە، گوللاندىيە، كانادا، شىۋېتسىيە، ئاۋسترالىيە قاتارلىق دۆلەتلەردىن كەلگەن تەتقىقاتچىلار، سىياسىي تەشكىلاتلارنىڭ باشلىقلىرى بولۇپ جەمئىي 15 ئەتراپىدا ئادەم ئىشتىراك قىلدى.
ئىككى كۈن داۋاملاشقان يېپىق يىغىننىڭ بىرىنچى كۈنىدە «مەۋجۇت خەلقئارا سىستېما ۋە دۇنيا تۈزۈمىدىكى ئۆزگىرىشلەر» دېگەن ئاساسىي تېمىنى چۆرىدىگەن ھالدا دۇنيا تۈزۈمىنىڭ غەرب مەركەزلىك بىر قۇتۇبلۇقتىن كۆپ قۇتۇبلۇققا قاراپ يۈزلىنىشى، ئىقتىساد ۋە سودا، مۇداپىئە ۋە قوراللىنىش، خەۋپسىزلىك ۋە يېڭىدىن باش كۆتۈرۈۋاتقان خەۋپسىزلىك مەسىلىلىرى ئوتتۇرىغا قويۇپ ئۆتۈلدى ۋە «دۇنيا قەيەرگە كېتىۋاتىدۇ؟» دېگەن تېمىدا مۇھاكىمە ئېلىپ بېرىلدى. ئارقىدىن خىتاينىڭ خەلقئارا سىستېما ۋە دۇنيا تۈزۈمىگە كۆرسىتىۋاتقان تەسىرلىرى شۇنداقلا تەسىر كۆرسىتىشكە ئۇرۇنۇش جەريانىدىن تارتىپ دۇنيا تۈزۈمىگە تۇتۇۋاتقان پوزىتسىيە، ئامېرىكا، ياۋروپا ۋە خىتاي مۇناسىۋەتلىرى، ئامېرىكا، رۇسىيە ۋە خىتاي مۇناسىۋەتلىرى، ئامېرىكىنىڭ ئاسىيا تىنچ ئوكيان رايونىدىكى مەنپەئەتلىرى ۋە خىتاي، خىتاي – تۈركىيە مۇناسىۋەتلىرى، خىتاي – ئىسلام دۆلەتلىرى مۇناسىۋەتلىرىگە دائىر مەسىلىلەر ئوتتۇرىغا قويۇلدى ۋە مۇھاكىمە قىلىندى. يىغىننىڭ بىرىنچى كۈنى چۈشتىن كېيىن شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى، خىتاينىڭ بۇ مەسىلىگە تۇتۇۋاتقان پوزىتسىيەسى ۋە بۇنىڭدىن كېيىن ئوتتۇرىغا چىقىش ئېھتىمالى بولغان مەسىلىلەر كۆپ قىرلىق، كۆپ تەرەپلىمىلىك شەكىلدە مۇزاكىرە قىلىندى.
يىغىننىڭ ئىككىنچى كۈنىدە «خەلقئارا ۋەزىيەتتىكى ئۆزگىرىشلەر ۋە چەت ئەللەردىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرى» دېگەن چوڭ تېما؛ «شەرقىي تۈركىستان دەۋاسىنىڭ خەلقئارا سەۋىيەگە يېتىشى ۋە ئۇنى ئوتتۇرىغا چىقارغان ئۆزگىرىشلەر» تارماق تېمىسى ئاستىدا دەۋانى ئېلىپ بارغۇچىلارنىڭ كەسپىيلىشىشىدىن تارتىپ تەشكىلاتلارنىڭ مۇئەسسەسەلىشىشى، تەشكىلاتلار سېپىدە ئىسلاھاتلارنىڭ ئېلىپ بېرىلىشى ۋە ياشلاشتۇرۇلۇشى، تەشكىلاتلارنىڭ خەلقئارا سەھنىلەردە ئىشەنچ يارىتىشى ۋە قوبۇل قىلىنىشىنىڭ قولغا كەلتۈرۈلۈشى، تەشكىلاتلار ئارا ھەمكارلىقنڭ كۈچەيتىلىشى ۋە ساقلىنىۋاتقان مەسىلىلەرگىچە بولغان نۇرغۇن نۇقتىلار دادىل، ئوچۇق – ئاشكارا ئوتتۇرىغا قويۇلدى ۋە ئەمەلىيلەشتۈرۈلۈشى زۆرۈر بولغان خىزمەتلەر مۇئەييەنلەشتۈرۈلدى.
يىغىننىڭ ئاخىرىدا شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىگە ئالاقىدار نۆۋەتتىكى ۋەزىيەتتە قىلىنىشى كېرەك بولغان زۆرۈر ئىشلار ۋە ساقلىنىش كېرەك بولغان نۇقتىلار ئوتتۇرىغا قويۇلۇپ مۇزاكىرە ۋە مۇھاكىمە قىلىندى.
يىغىن ئاخىرىدا ئۇيغۇر ئىنستىتۇتى رەئىسى دوتسېنت دوكتور ئەركىن ئەكرەم يىغىننىڭ ئۇتۇقلۇق ئېچىلىشىغا يېقىندىن ياردەمدە بولغان ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتىگە ۋە ئالاقىدار كىشىلەرگە مىننەتدارلىقىنى بىلدۈردى.
«شەرقىي تۈركىستانلىقلار ئىستراتېگىيەلىك مۇھاكىمە يىغىنى» نىڭ بىرىنچى قېتىملىقى 2017-يىلى 2-ئاينىڭ 25-كۈنىدىن 27-كۈنىگىچە شىمالىي قىبرىس (سىپرۇس) تۈرك جۇمھۇرىيىتىنىڭ گىرنە شەھىرىدە، ئىككىنچى قېتىملىقى 2017-يىلى 5-ئاينىڭ 19-كۈنىدىن 21-كۈنىگىچە گېرمانىيەنىڭ پايتەختى بېرلىن شەھىرىدە، ئۈچىنچى قېتىملىقى 2018 – يىلى 4 – ئاينىڭ 24 – كۈنىدىن 26 – كۈنىگىچە بېلگىيەنىڭ ئانتىۋېرفېن شەھىرىدە چاقىرىلغانىدى.
كورونا ۋىرۇسى، ئاتوم بومبىسى ۋە سامانيولى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇنىڭ ۋىرۇس بىلەن نېمە مۇناسىۋىتى بار؟ ۋىرۇسنىڭ تارقىلىشى بىلەن كېسەللىكنىڭ دەسلەپكى ئالامەتلىرى ئوتتۇرىسىدا ئوتتۇرا ھېساب بىلەن 5 كۈن ئارىلىق بار.  تۇنجى ئالامەتلەر يېنىكرەك بولۇشى مۇمكىن. شۇڭلاشقا، يۇقۇملىنىش بىلەن دىئاگنوز ئوتتۇرىسىدا 7 كۈن بار، دېسەك بولىدۇ. شۇڭا بۈگۈنكى بىمارلارغا قارايدىغان بولساق ، ئۇنىڭ 7 كۈن بۇرۇنقى ھالىتىنى كۆرىمىز، دېگەن گەپ. بۇ نېمىدىن دېرەك بېرىدۇ؟ ھازىر بىز كېسەل ئىكەنلىكىنى بىلىدىغان كىشىلەر 7 كۈن ئىلگىرى ئارىمىزدا ئىدى ، ئۇلار قارىماققا ناھايىتى ساغلامدەك قىلاتتى ، يۆتەلمەي ۋە قۇسماي خاتىرجەم ئايلىنىپ يۈرەتتى. ئەمما ئۇلار كېسەل ئىدى ۋە قېشىدىكىلەرگە كېسىلىنى يۇقتۇرۇپ ماڭاتتى.
بۇ يەنە بىر ئىشتىن دېرەك بېرىدۇ: قوشنىلارنىڭ سانىنى ئازايتىش ئۈچۈن قوللىنىدىغان تەدبىرلەرنى ئالدۇق، يەنى  ئىجتىمائىي ئارىلىق تەدبىرىنى قوللىنىۋاتىمىز:  زۆرۈر بولمىسا ئۆيدىن چىقماسلىق، مەكتەپلەردە ئوقۇش توختىپ ئوقۇغۇچىلارنى قويۇۋېتىش ۋە باشقىلار. بىز بۇلارنىڭ ھەممىسىنى قىلدۇق ، ئەمما بىمارلارنىڭ سانى تېز كۆپىيىۋاتىدۇ،دەپ ئويلاپ قالماڭ. ئېلىنغان تەدبىرلەرنىڭ نەتىجىسىنى سىز يەتتە كۈندىن ئون كۈنگىچە كۆرۈشكە باشلايسىز،  ھازىر ئەمەس. بۈگۈن بۇ ماقالىنى ئوقۇۋاتىسىز. ئالدىنقى جۈمە كۈنى ، مەكتەپلەر تېخى تەتىل  ئەمەس ئىدى ، جامائەت جۈمە نامىزىغا باراتتى!
تەرجىمان: ئادىلجان
شىنجاڭدىكى ئۇيغۇرلارغا نېمە ئىشلار بولۇۋاتىدۇ؟
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئەسكەتىش: ماقالىنىڭ يازغۇچىلىرى ۋەتىنىمىز شەرقىي تۈركىستاننىڭ نامىنى شىنجاڭ دەپ ئالغان بولۇپ، بىز ماقالىنىڭ ئەسلىي ھالىتىنى ساقلاپ قىلىش ئۈچۈن شىنجاڭ دەپ ئالدۇق. بۇ ھەرگىزمۇ ئىنىستۇتىمىزنىڭ مەيدانىغا ۋەكىللىك قىلالمايدۇ.
2021-يىلى 29-ئىيۇل، پەيشەنبە
مەنبەسى: https://www.cfr.org/event/what-happening-uyghurs-xinjiang
جامېس لېيبولد James Leibold
(لا تروب ئۇنىۋېرسىتېتى سىياسەت، مېدىيا ۋە پەلسەپە فاكۇلتېتىنىڭ مۇدىرى ۋە پىروفېسسورى، ئاۋسترالىيە ئىستراتېگىيە تەتقىقات ئىنستىتۇتىنىڭ ئالىي تەتقىقاتچىسى)
تېڭ بياۋ (چىكاگو ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ زىيارەتچى ئالىمى)
رىياسەتچى: جېروم ئا. كوھېن-Jerome A. Cohen (تاشقى مۇناسىۋەتلەر كېڭىشىنىڭ (Council on Foreign Relations )ئاسىيا تەتقىقاتى بويىچە قوشۇمچە ئالىي تەتقىقاتچىسى؛ نىيۇيورك ئۇنىۋېرسىتېتى ئامېرىكا-ئاسىيا قانۇن ئىنستىتۇتىنىڭ پەخرىي فاكۇلتېت مۇدىرى)
ئەسكەرتىش: سۆھبەتتە شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئىسمى شىنجاڭ دەپ ئاتالغانلىقى ئۈچۈن، ئەسلىسىگە سادىق بولۇش يۈزىسىدىن شۇ پېتى ئېلىندى، بۇ ئىنىستىتۇتىمىزنىڭ مەيدانىغا ۋەكىللىك قىلمايدۇ. گەرچە بۇ سۆھبەت 2021- يىلى ئېلىپ بېرىلغان بولسىمۇ، ھازىرمۇ پايدىلىنىش قىممىتى بولغانلىقى ئۈچۈن، تەرجىمە قىلىنىپ تور بېتىمىزدە ئېلان قىلىندى.
تەييارلىغۇچى: ئابدۇلئەزىز ئاقھۇن
تەھرىرلىگۈچى:View Fullscreen ئابدۇرېھىم دۆلەت
داۋامىنى بۇ يەردىن كۆرۈڭ:
خىتايدىكى  سۇ بايلىقىنىڭ كەلگۈسى : مۇھىم تەدبىرلەر، خىرىسلار ۋە مۇرەسسەلەر (9-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇ سېنارىيەدە، ئىقتىسادىي ئىسلاھاتلارنى ئىلگىرى سۈرگەن جانلىق خىتاي تەسۋىرلىنىدۇ. لېكىن، باشقۇرۇش سىستېمىسى يېتەرلىك زامانىۋىلاشمىغانلىقتىن، سىياسىي مۇقىمسىزلىق كېلىپ چىقىدۇ. بۇ سېنارىيەدىكى ئەڭ يۇقىرى پەللە ئۈزلۈكسىز گۇرۇھ كۈرەشلىرىدىن كېلىپ چىققان ھەربىي ئۆزگىرىش.
ئىجىتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ سىياسىي تەشۋىقات قورالى سۈپىتىدە ئىشلىتىلىشى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

گەرچە كىشىلەر ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ ئالاقە تورى تېخنىكىسىنىڭ تەرەققىياتى بىلەن بىر ۋاقىتتا تۇرمۇشىمىزغا كىرگەنلىكىنى ئېتىراپ قىلسىمۇ، لېكىن شۇنى كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇكى، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ ئىشلىتىلىشى 2000 – يىللاردا ۋە ئۇنىڭدىن كېيىن بارغانسېرى ئومۇملاشتى. بۈگۈنكى كۈندە كىشىلەر كۈندىلىك تۇرمۇشنىڭ ھەممە ساھەلىرىدە دېگۈدەك ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىشلىتەلەيدىغان بولدى. ھۆكۈمەت ۋە خۇسۇسىي تىجارەت تارماقلىرىنىڭ ئۇل ئەسلىھەلەرگە مەبلەغ سېلىشى ھەمدە شەخسلەرنىڭ كومپيۇتېر ۋە ئىنتېرنېت تورىغا بولغان قىزىقىشى بۇ ئېشىشنى تېزلەتتى.  تەتقىقاتلاردىن مەلۇم بولۇشىچە؛  ئالاقە تورى، بولۇپمۇ ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ ئىشلىتىلىشى يەر شارى مىقياسىدا كۈنسېرى كۆپىيىۋېتىپتۇ  ( h t t p : / / w w w . i n t e r n e w o r l d s t a t s . c o m / s t a t s . h t m).
« I n t e r n e t W o r l d S t a t s » تور بېكىتىنىڭ 2012 – يىللىق سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا، پۈتۈن دۇنيادىكى ئىنتېرنېت ئابۇنىچىلىرى تەخمىنەن 2 ، 405 ، 518 ، 376 ئادەم ( تەخمىنەن دۇنيا نوپۇسىنىڭ % 34.3 ىنى ئىگىلەيدۇ ) ( h t t p : / / w w . i n t e r n e w o r l d s t a t s . c o m / s t a t s . h t m). بۇ بايقاشلارغا ئاساسلانغاندا ، پۈتۈن دۇنيادا تەخمىنەن % 34.73 ئىنتېرنېت تورى ئابونتلىرى Facebook  ئىشلەتكەن. Facebook  ئەڭ ئالقىشقا ئىجتىمائىي تاراتقۇ سۇپىسى دەپ قارالغان.  ئوخشاشلا  T w i t t e r تور سۇپىسدا 500 مىليون ئاكتىپ ئابونت بار، ھەر كۈنى بۇ تور بېكىتىدە تەخمىنەن 1 مىليارد 600 مىليون پارچە خەۋەر ئېلان قىلىدۇ. ( بۇ / / / h t t p : w i k i p e d i a o r g / w i k i / t w i t t ).
بۇ سانلىق مەلۇماتلارغا پارالىل ھالدا، ئالاقە تورى ۋە ئىجتىمائىي تاراتقۇ سۇپىلىرىنىڭ ئىشلىتىلىشى دۆلىتىمىزدە(تۈركىيەدە) ئىنتايىن ئومۇملاشقان.  تۈركىيە ئىستاتىستىكا تەتقىقات ئورنىنىڭ 2011 – يىلىدىكى سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا  16 ياشتىن 74 ياشقىچە بولغان شەخىسلەرنىڭ 36,2% ئاز دېگەندە  ھەركۈنى ياكى ھەر ھەپتىدە  قەرەللىك ھالدا ئالاقە تورىنى ئەڭ ئاز بىرقىتىم ئىشلەتكەن.
16 ياشتىن 74 ياشقىچە بولغان  ئىنتېرنېت تورىنى ئىشلىتىدىغان شەخسلەرنىڭ نورمال ئىنتېرنېت تورىنى ئىشلىتىش نىسبىتى % 89.5 .  T N S نىڭ 2010 – يىلى ئېلىپ بارغان «رەقەملىك ھايات» ناملىق تەتقىقاتىغا ئاساسلانغاندا(http://2010.tnsdigitallife.com)،  تۈركىيەدىكى ئىنتېرنېت تورى ئابونتلىرىنىڭ ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا ۋاقىت ئۆتكۈزۈشى رەتكە تىزىلغاندا مالايسىيا ۋە رۇسىيەدىن قالسىلا ئۈچۈنچى ئورۇندا تۇرىدۇ.   تۈركىيەدىكى ئىنتېرنېت تورى ئابۇنىتلىرىنىڭ % 32 تىنىڭ ئەڭ كۆپ ئىشلەتكەن دىتالى ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردۇر. يەنە « n t e r n e r w o r l d s t a t s »  تور بېكىتىدىكى مەلۇماتلارغا ئاساسلانغاندا ، تۈركىيەدىكى ئىنتېرنېت تورى ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ سانى تەخمىنەن 35 مىليۇن  بولۇپ ، دۇنيادا ئىنتېرنېت تورى ئىشلىتىش رەت تەرتىپىدە 14 – ئورۇندا تۇرىدۇ ( H T T P : / / W W I n t e r n w o r l d s t a t s C O M / t o p 20 . h t m ) . تۈركىيە ياۋروپادا ئىنتېرنېت تورى ئىشلىتىلىش نىسبىتى جەھەتتە بەشىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. ئوخشاش بىكەتنىڭ مەلۇماتلىرىغا ئاساسلانغاندا، تۈركىيەدە تىزىمغا ئالدۇرۇلغان Face b o o k ھېسابى تەخمىنەن 30 مىليۇن ئەتراپىدا ( h t t p : / / w w w . i n t e r n e w o r l d s t a t s . c o m / s t a t s 4 h t m ؛ F i e b o o k k o l l a n a n a c a ).  يەنى تۈركىيەدىكى ئىنتېرنېت تورى ئابونتلىرىنىڭ تەخمىنەن % 85.71 ى  Fac e b o o k  ئشىلىتىدۇ.
بىلىم كۈچتۇر
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ھەزىرىتــى ئەلــى(600–661)نىــڭ يېقىــن دوســتى كۇمەيــل بىــن زىيادقــا (633–701 )مۇنــداق دېگەنلىكــى رىۋايــەت قىلىنىــدۇ: «ئــى كۇمەيــل! ئىلىــم مال–دۇنيادىــن خەيرىلىكتــۇر. ئىلىــم ســېنى قوغدايــدۇ، مال–دۇنيانــى ســەن قوغدايســەن. ئىلىــم ھۆكۈمــدار، مال–دۇنيــا بولســا مەھكۇمـدۇر». «مـال– دۇنيا بېرىـش بىلەن ئازىيىـدۇ، ئىلىم بولســا دەل ئەكســىچە بولــۇپ، بېرىــش بىلەن(ئۆگىتىــش ( ئاۋۇيــدۇ» . ھەزىرىتــى ئەلىدىــن تەخمىدىــن 1000 يىــل كېيىــن ياشــىغان ئەنگلىيەلىــك پەيالســوپ فرانســز بېكــون(1561–1626) «بىلىمنىــڭ ئــۆزى كۈچتــۇر» دېيىــش ئارقىلىـق بىلىمنىـڭ ئىنسـانغا قـۇدرەت ئاتـا قىلىدىغانلىقىنـى دېگــەن. ئــۇ يەنە«تېخىمــۇ مۇھىــم بولغىنــى بىلىمنــى تەدبىقــلاش قابىليىتىدۇر» دېيىــش ئارقىلىــق بىلىمنــى تەدبىقلاشــنىڭ مۇھىملىقىنــى تەكىتلىگــەن.
داۋامىنى بۇ يەردىن كۆرۈڭ:
خىتاينىڭ ئىستراتېگىيەلىك يىراقنى كۆرۈشى بىلەن ئىقتىسادىي رېئاللىقى ئوتتۇرىسىدىكى زىددىيەت (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

Benninghoff, Martin. «Peking ist doch nicht so mächtig wie gedacht». Handelsblatt, 20 Ekim 2025. https://www.handelsblatt.com/meinung/kommentare/kommentar-peking-ist-doch-nicht-so-maechtig-wie-gedacht-01/100163764.html
رەقەملىك سەھنە، كۆرۈنمەس زوراۋانلىق: خىتاينىڭ «ئورتاق تەقدىر» ھېكايىسىدىكى ئۇيغۇر ئوبرازى (6-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئادورنودىن سپىۋاكقا، زۇبوفتىن خەنگە قەدەر بولغان نەزەرىيەلەر شۇنى ئىسپاتلايدۇكى، رەقەملىك بايانلار «بىغۇبار» ئەمەس. ئەكسىچە، بۇ قوراللار:
نەتىجىدە، رەقەملىك دەۋردە «ئۇيغۇر ھېكايىسى»نىڭ كىم تەرىپىدىن سۆزلىنىشى تېخنىكىلىق مەسىلە ئەمەس، بەلكى بىر مەۋجۇتلۇق كۈرىشىدۇر. «سەھنىدە ۋە مۇنبەردە كۆرىنىش» ھەمىشە «مەۋجۇت بولۇش» دېگەنلىك ئەمەس؛ بەزىدە رەڭدار ئۇسسۇللار ۋە مەنزىرىلەر، بىر خەلقنىڭ ھەقىقىي ئازابىنى يوشۇرىدىغان ئەڭ قېلىن پەردە بولۇپ قالىدۇ. شۇڭا، رەقەملىك دۇنيا ھەققىدىكى  ساۋات پەقەت كودنىلا ئەمەس، شۇ كودنىڭ ئارقىسىدىكى ھاكىمىيەت مۇناسىۋەتلىرىنىمۇ كۆرەلەيدىغان ئەخلاقىي مەسئۇلىيەتنى تەلەپ قىلىدۇ.