يەر شارىۋى جىھادىي ھەرىكەتلەر ئىستراتېگىيەلىك بۇرۇلۇش ياساپ، خىتاينى يېڭى زەربە ئوبيېكتى قىلىپ بېكىتتىمۇ؟ (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ماقالىدە ئەمىر ئەۋلاقىنىڭ ئەڭ يېڭى باياناتىنىڭ مەزمۇنى تەھلىل قىلىنغان بولۇپ، ئۇنىڭ يەھۇدىيلار ۋە ئامېرىكىلىقلارغا قارشى ئېلىپ بېرىلغان «قەھرىمانلارچە ھەرىكەتلەر» نى مەدھىيەلەش بىلەن باشلىنىپ، ئاندىن خىتايغا بۇرۇلۇپ، بېيجىڭنى بىۋاسىتە ئەلقائىدىنىڭ بايانىغا سىڭدۈرگەنلىكى كۆرسىتىلگەن. ئاپتورلارنىڭ بايان قىلىشىچە، ئەۋلاقى خىتاينى «بىزنىڭ ئۇيغۇر مۇسۇلمان قېرىنداشلىرىمىز» غا زىيانكەشلىك قىلىش بىلەن ئەيىبلەپ، خىتاينى پەقەت يىراقتىكى بىر غەيرىي مۇسۇلمان كۈچى ئەمەس، بەلكى قىلمىشلىرى چوقۇم جاۋاب قايتۇرۇشنى تەلەپ قىلىدىغان، مۇسۇلمانلارنى ئاكتىپ ئېزىۋاتقان بىر كۈچ سۈپىتىدە تەسۋىرلىگەن. ماقالىدە يەنە، ئەگەر خىتاي ئۆزىنىڭ «قىلمىشى ۋە ئەمەلىيىتى» نى ئۆزگەرتمىسە، «ئەرەب يېرىم ئارىلىدىكى ئەلقائىدە» نىڭ «قۇرۇقلۇق ۋە دېڭىزدىكى مەنپەئەتلەرنى نىشانلاش بىلەن چەكلىنىپ قالمايدىغانلىقى» توغرىسىدىكى ۋەدىسىنىڭ قەستەن كەڭ مەزمۇنلۇق قىلىپ تۈزۈلگەنلىكى، بۇنىڭ دىپلوماتىك ئورۇنلار، سودا پاراخوتلىرى، چەتئەلدىكى ئىشچىلار ياكى خىتاينىڭ چەتئەلدىكى تۈرلىرىگە مۇناسىۋەتلىك ھالقىلىق ئۇل ئەسلىھەلەرنى ئۆز ئىچىگە ئېلىشى مۇمكىنلىكى ئاگاھلاندۇرۇلغان. ئاپتورلارنىڭ سېلىشتۇرۇشىچە، بۇ خىل رېتورىكىنىڭ كەسكىنلىشىشى ئەلقائىدىنىڭ ئامېرىكىغا قارشى ئۇچۇرلىرىنىڭ تارىخىي ئىزىنى ئەسلىتىدۇ؛ گۇرۇپپىنىڭ ئۇزۇن يىللىق رەھبىرى ئۇسامە بىن لادېن 1990-يىللارنىڭ ئاخىرىدىكى باياناتلىرىدا، يەنى 2001-يىلى 11-سېنتەبىر ۋەقەسىدىن بۇرۇنقى مەزگىلدە، دىققىتىنى دەل مۇشۇنداق شەكىلدە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىغا مەركەزلەشتۈرگەن ئىدى.
ماقالە ئاپتورلىرىنىڭ تەھلىلىچە، يوشۇرۇن ھۇجۇملارنى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان باستۇرۇش ھەرىكەتلىرىگە بولغان جاۋابكارلىقنى سۈرۈشتۈرۈش شەكلىدە رامكىغا ئېلىش ئارقىلىق، بۇ بايانات خىتاينى ئىككىنچى دەرىجىلىك ئارقا كۆرۈنۈش ئاكتىيورىدىن مۇسۇلمانلارنى يەر شارىۋى قوغداش بايانىدىكى مەركىزىي دۈشمەنگە ئايلاندۇرىدۇ. ماقالىدە بۇ نۇقتا بىن لادېن ئۆز نۇتۇقلىرىدا پات-پات تەكرارلايدىغان بايانغا ئوخشىشىپ كېتىدىغانلىقى بىلەن چۈشەندۈرۈلگەن. ئاپتورلار يەنە باياناتنىڭ ئاخىرىدىكى «كۈتكەنلەر ئۈچۈن ئەتە يېقىندۇر. شۇڭا كۈتۈڭلار، بىزمۇ كۈتۈۋاتىمىز» دېگەن سۆزلەرگە دىققەت قىلىپ، بۇنىڭ خىتايغا قارشى ئۆچ ئېلىشنىڭ پەقەت بىر پەرەز ئەمەس، بەلكى يېقىندا يۈز بېرىدىغانلىقىنى ئىپادىلەيدىغانلىقىنى، گەرچە ئۇنىڭ ئېنىق ۋاقتى ۋە ئورنى كۆرسىتىلمىگەن بولسىمۇ، بۇ مەشغۇلات جەھەتتىكى مۈجمەللىكنى ساقلاپ قېلىش بىلەن بىرگە، خىتاي مەنپەئەتلىرىنىڭ ئەمدىلىكتە «ئەرەب يېرىم ئارىلىدىكى ئەلقائىدە» نىڭ ئېلان قىلىنغان نىشانلىرى بىلەن بىرلىشىپ كەتكەنلىكىدەك بىر چۈشەنچىنى كۈچەيتىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. ماقالىدە تەكىتلىنىشىچە، جىھادىي باياناتلار بەزىدە مۇبالىغىلىك بولسىمۇ، بۇ گۇرۇپپىلار ئۇزۇن مۇددەتلىك ۋاقىت دائىرىسىدە ھەرىكەت قىلىدۇ ۋە ئۆزلىرىنى ئۇچۇرلىرىدا قاتتىق تەنقىد قىلغان دۆلەت ۋە ھۆكۈمەتلەردىن ئۆچ ئېلىش ئۈچۈن ھازىرلايدۇ.
ماقالىدە كۆرسىتىلىشىچە، خىتاينىڭ تونۇشتۇرۇلۇش ۋە تەسۋىرلىنىش ئۇسۇلى ئىلگىرىكى جىھادىي تەشۋىقاتلارنىڭ ئاھاڭىدىن پەرقلىنىدۇ. بۇ ئۆزگىرىش «ئەرەب يېرىم ئارىلىدىكى ئەلقائىدە» نىڭ بېيجىڭنى ئەلقائىدىنىڭ دۈشمەن دەرىجىسىدە قەستەن يۇقىرى كۆتۈرۈۋاتقانلىقىنى ئېنىق كۆرسىتىپ بېرىدۇ. ئاپتورلارنىڭ سېلىشتۇرۇشىچە، ئىلگىرىكى جىھادىي ماتېرىياللاردا، خىتاي مۇسۇلمانلارنى ئېزىدىغان دۆلەتلەر قاتارىدا پەقەت پەقەت بۇلۇڭ – پۇشقاقلاردا تىلغا ئېلىناتتى، ئەمما تەپسىلىي دىققەت ياكى ئېنىق مەشغۇلات نىيىتى ئىپادىلەنمەيتتى. بۇنىڭغا سېلىشتۇرغاندا، بۇ ئەڭ يېڭى باياناتتا، خىتاي ئۈچۈن مەخسۇس ب بىر بۆلەك ئاجرىتىلغان، «بۇتپەرەس» ۋە «دىنسىز» دەپ بەلگە قويۇلغان ۋە ئېنىق ب بىر نارازىلىق مەنبەسىگە، يەنى، خىتاينىڭ ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىغا قاراتقان مۇئامىلىسىگە باغلانغان. ئاپتورلارنىڭ قارىشىچە، بۇ شۇنىڭدىن دېرەك بېرىدۇكى، بېيجىڭ ئەمدىلىكتە غەيرىي مۇسۇلمان كۈچلىرىنىڭ ئابستراكت كاتېگورىيەسىنىڭ بىر قىسمى ئەمەس، بەلكى ئېنىق بېكىتىلگەن بىر دۈشمەن بولۇپ، ئۇنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى كونكرېت سىياسەتلىرى، خىتايغا قارشى زوراۋانلىق قوللىنىشنى ئاقلاشقا يېتەرلىك دەپ قارالغان.
ماقالىدە ئانالىز قىلىنىشىچە، باياناتتىكى خىتايغا خاس تىل ئېھتىياتچانلىق بىلەن مۇداپىئە خاراكتېرىدە تۈزۈلگەن بولۇپ، خىتاي مەنپەئەتلىرىگە قىلىنغان ھەر قانداق ھۇجۇمنى بېيجىڭنىڭ ئۆز ھەرىكەتلىرىنىڭ ئاقىۋىتى دەپ كۆرسىتىش مەقسەت قىلىنغان. ئاپتورلارنىڭ كۆزىتىشىچە، ئەۋلاقى پەقەت ئىدېئولوگىيەلىك سەۋەبلەر تۈپەيلىدىنلا خىتايغا ھۇجۇم قىلىش ھەققىدە سۆزلىمەيدۇ، ئۇنىڭ ئورنىغا، ئۇ تەھدىتنى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان «قىلمىشى ۋە ئەمەلىيىتى» ئۈچۈن «جاۋابكارلىققا تارتىش» ۋەدىسىگە باغلايدۇ. بۇ قىلمىشلار شەرقىي تۈركىستاندىكى چېكىدىن ئاشقان نازارەت، دىنىي زىيانكەشلىك ۋە ھەتتا ئۇيغۇرلارنى ئىدىيە ئۆزگەرتىش لاگېرلىرىغا ئەۋەتىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ماقالىدە كۆرسىتىلىشىچە، بۇ «ئەرەب يېرىم ئارىلىدىكى ئەلقائىدە» رەھبەرلىرىنىڭ تېررورلۇق زوراۋانلىقىنى سەۋەبسىز تاجاۋۇزچىلىق ئەمەس، بەلكى ئۆچ ئېلىش، يەنى ئادالەتسىزلىككە بولغان ئىنكاس سۈپىتىدە رامكىغا ئېلىشقا تىرىشىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. شۇنداقلا، ئاپتورلار خىتاينىڭ «قۇرۇقلۇق ۋە دېڭىزدىكى مەنپەئەتلىرى» نى نىشانلاش توغرىسىدىكى بايانلارنىڭ، ھەرىكەت دائىرىسى مۇھىم دېڭىز يوللىرى بىلەن چېگرىلىنىدىغان يەمەننى ئاساس قىلغان بىر گۇرۇپپا ئۈچۈن ئالاھىدە ئەھمىيەتكە ئىگە ئىكەنلىكىنى، بۇنىڭ خىتاينىڭ قىزىل دېڭىز ۋە ئادېن قولتۇقىدىكى سودا پاراخوتلىرى ياكى پورتلارغا مۇناسىۋەتلىك پائالىيەتلىرىنىڭ قانۇنىي نىشان قىلىنىش مۇمكىنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ.