ئەدەبىيات ۋە دىن (10-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە، مەكتەپلەردە گرېكو – رومان  Paideiaنىڭ چىڭ تۇرۇشى ۋە تەربىيىۋى دەۋرىلىنىشىنىڭ قەدەممۇ – قەدەم ئارتىشى، تار بىر prochializm نىڭ ئ‍ۆزىنى ئۆزگەرتىشكە مەجبۇر بولۇشى ئۇنى مۇقەررەرلەشتۈردى. Augustine بىر رېتورىك سۇئالدا ئ‍ۆز- ئارا پوزىتسىيەنى خۇلاسىلەيدۇ. «يامانلىق ياكى ئادالەتنى زورلاشتا بۈيۈك قىممىتى بولغان بالاغەت سەنئىتى، مۇناسىۋەتسىزدۇر، ئۇ نېمە ئۈچۈن ھەقىقەتنىڭ خىزمىتىدە ياخشىنىڭ ئىشلىتىلىشىدىن قولغا كەلمەيدۇ؟»
(On Christian Doctrine, Hıristiyan Öğretisi Üzerine, 4.2). بىر قېتىم، خرىستىيالار، گۈزەللىكنىڭ، ئېتىقادنىڭ غايىسىگە ياردەم قىلغىنىنىڭ ھەم چەتئەل مەدەنىيەت شەكىللىرىنىڭ ئۆزگەرتىلىشلىرىنى ھەمدە كۆپەيگەن ئورېگىنال مەھسۇلاتلارنى تەشۋىق قىلغىنىنى بايقاپ، سەنئەتنىڭ زېرىكىشلىك، ئەمما كۈچلۈك باھانىسىنى قارارغا باغلىدى.  Augustineنىڭ ھېس تۇيغۇلىرىنى ئەكىس ئەتتۈرۈپ، 17- ئەسىردە George Herbert تەڭرىسىدىن سورىدى:
Venus نىڭ خىزمەتچىسىنى كىيىندۈرۈپ، پەقەت ئۇنىڭغا خىزمەت قىلىدۇ؟
Sonelerدە نېمە ئۈچۈن سېنى تىلغا ئ‍المايدۇ ۋە نۇر چاچىدىغان مېھىرابىڭ نېمە ئۈچۈن تونۇتۇلمايدۇ؟
بۇ قەدەر ھەۋەس ۋە قىزىقىش بىلەن، كاتولىك چۈشەنچە تېخىنىكىلىرىنىڭ ۋە پروتېستانت ئىنجىل شېئىرىيىتىنىڭ، ئاخىرقى ئېنگىلىز گۈللىنىشىدە، ئەڭ گۈزەل خرىستىيانى باغلىنىش لېرىكىلىرىنىڭ كۆپ يېزىلىشى ئۈچۈن بىرلەشتۈرۈلۈشى ھەيران قارلارلىق ئەمەس. چېركاۋ نەسىر ئەدەبىياتىنىڭ ئاممىسى، دوگماتىك سۆزلەشمىلەر، ئۆزرىخاھلىق، تەپسىر ۋە باھالاش بىلىمى يازمىلىرى، تەبلىغ بىلىمى ۋە سەھرا ئەسەرلىرى تۈرىدە بولسىمۇ، تۇنجى ئەسىرنىڭ خرىستىيان يازغۇچىلىرى، ئ‍ەدەبىي تىلدىكى دىققەتنى جەلىپ قىلىدىغان ئاخىرقى ئۆزگىرىشلەرگىمۇ ھەسسە قوشقان. Menucius Felix (ö.250 civarı) ۋە Cyprian(ö.258) غا ئوخشاشلار، كىلاسسىك مودېللارنى ئىمان ۋە ئۇستىلىق بىلەن دورىغان بولسا، Tertullian  تەرجىمە سايىسىدە يېڭى بىر ئۇسلۇپتا ئىلگىرىلىدى. (گىرېكچىدىن لاتىنچىگە) سۆز ئېلىش ۋە يېڭى لاتىن تەلەپپۇزىنىڭ كىرىشىدە ئانا تىل ئىشلىتىلىشى ئاساس قىلىندى. (E. Norden, Die antike Kunstprosa, Eski Nesir Sanatı, yeni baskı, 1909; F. T. Cooper, Word Formation in the Roman Sermo Plebius, Roman Sermo Pleibus’ta Kelime Teşkili, 1895). (ھەم مۇقەددەمى يازمىلاردىن، ھەمدە باشقا خرىستىيان يازغۇچىلاردىن) ئوچۇق مەكتۇپلار، ئەزىزلەرنىڭ ھاياتلىرى، ساياھەتنامىلەر ۋە Eusebius نىڭ داۋامىدىن تەرجىمىلەر سايىسىدە
) Jerome,تەخمىنەن 347-419/2) دە كىلاسسىك قەدىمىيلىكى بىلەن خرىستىيان مەكتۇپلىرى ئارىسىدا كېلىشتۈرگۈچى بولدى.
بۇ داۋاملىشىش ۋە ئۆزگىرىش جەريانىدا Augustine (354-430) ئۆز ھەققى بولغان مۇھىم بىر ئورۇنغا ئىگە. ئۇ، پەقەت غەربتىكى ھەم كاتولىك ھەمدە پروتېستانت چۈشەنچىنى تەسىردىن ئۆزىنى قوغداشقا تىرىشىۋاتقان ئەسىرلەردە ئۇچرىغان ئىنتايىن چوڭقۇر ۋە پىشىپ يېتىلگەن بىر تېئولوگىيىلىك كۆز قاراشنى ئوتتۇرىغا قويۇپلا قالماي، يەنە قۇۋ ئەقلى ۋە مول – ھوسۇللۇق نەزەرىيەلىرى بىلەن ئوتتۇرا ئەسىر ئەدەبىياتى، بىلىمى ۋە ئېستېتىكىدەك ھەرخىل تەرەققىياتلارنى سەرمايىگە ئايلاندۇردى. تۇنجى خرىستىيان تارىخىدىكى ھەرقانداق بىر باشقا فىگۇرادىن زىيادە Augustine, بۇتپەرەست ئەقىل بىلەن خرىستىيان ئىجادىيىتىنىڭ، چۈشەنچە بىلەن ئۇسلۇپنىڭ، ئىدىئولوگىيە بىلەن تىلنىڭ يېقىن بىرلىشىشىنى ئ‍ۆرنەك كۆرسىتىدۇ.(Bkz.,Augustine’in biyografisi)
Erich Auerbachنىڭ قۇۋ ئانالىزى كۆرسەتكەندەك  Augustineنىڭ تەبلىغلىرى Ciceroo چى نۇتق مودېلىنىڭ ئۇستىلىق بىلەن ئۆزگەرتىلىشىدۇر. Hippo لىق Piskopas تەسەررۇپىدىكى چىرايلىق رېتورىك فىگۇرالار ۋە ئوخشىتىشلارنىڭ كۆپلىكىگە بىر يېڭى  كۈچلۈك ھېس چوڭقۇرلۇقى، دىندارلىق ۋە روھانىيلىك ئېلىپ كەلدى. قەدىمىي يازما دەرىجىلىرىگە ئېنىقلىما بەرگەن ئۈچ ئۇسلۇپ (magna،  modicaۋە parva) ئىچىدە ئاخىرقى ۋە ئەڭ تۆۋىنى ھازىر كۈتۈلمىگەن قەدىر قىممەتكە ئىگىدۇر. ۋە چوقۇم sermon humilis نىڭ تىپىك ئوبرازىنىڭ ئۈچ ھەسسە humilitas نى خرىستىيان جەمئىيەتنىڭ مەدەنىيىتىنى ۋە مۇقەددەس كىتاپنىڭ ئۆزگىرىشچان تىلشۇناسلىقىنىڭ ئاسانلىقىنى ئەينەكتەك ئەكىس ئەتتۈرۈش ئۈچۈن يېڭى ئېلاستىكىلىق بىلەن ئىشلىتىلدى@. (Auerbach, Literary Language and Its Public in Late Antiquity and in the Middle Ages, Edebî Dil ve Onun İlkçağın Sonu ve Ortaçağlarda Halka Aitliği, çev., Ralp Manheim, 1965).
پۈتۈن كەلگۈسى نەسىللەرگە ھەم مەنىۋى ھەمدە سېكۈلەر تەرجىمھاللارنىڭ مۇنازىرە تەلەپ قىلمايدىغان تۇنجى ئۆرنىكى بولغان
Augustine نىڭ )Confessionsئېتىراپلار)دېگەن ئەسىرى، ۋە خرىستىيان تارىخ پەلسەپىسى ۋە تارىخچىلىقىنىڭ رەقىپسىز سىر ئۆرنىكى بولغان City of God( تەڭرى شەھرى) دېگەن ئەسىرىدەك، ئۇنىڭ(خىرىستىيان نەسىھىتى توغرىسىدا)  On Christian Doctrineدېگەن ئەسىرىمۇ باھالاش تېئورىيىسى ۋە تەبلىغ بىلىمى تارىخىدا بىر كېلومېتىر تېشى سۈپىتىدە قالدى. ئىستىلىستىكا، باھالاش بىلىمى، شېئىر ۋە تەمسىلنىڭ Augustine چى چۈشنىلىنىشى، (تەخمىنەن 560-636) Seville’li Isodore
Toulose’lu Vergil (fl. 7.yy.), Bede (tahminen 673-735), Alcuin (tahminen 1225-1274), Rabanus Maurus (c. 780-856), John Scottus