ھىندىستان ئىستراتېگىيەلىك تاللاش ئاچىلىدا: دېھلىنىڭ كۆپ قۇتۇپلۇق دۇنيادىكى يېڭى يۆنىلىشى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ھىندىستان ئۆزىنىڭ ئەنئەنىۋى ئىستراتېگىيەلىك ھەمراھى رۇسىيە بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنىمۇ يەنىمۇ كۈچەيتتى. تيەنجىن يىغىنىدا، پىرېزىدېنت پۇتىن، رەئىس شى ۋە باش مىنىستىر مودى بىر يەرگە جەم بولۇپ، غەربنىڭ يېتەكچىلىكىدىكى دۇنيا تەرتىپىگە قارشى تۇرىدىغان كۆپ قۇتۇپلۇق دۇنيا قۇرۇش ئارزۇسىنى ئورتاق ئىپادىلىدى. بۇ، ھىندىستاننىڭ ئۆزىنى غەرب لاگېرىغا تەۋە دەپ قارىمايدىغانلىقىنى، ئەكسىچە شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتى ۋە BRICS (كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى گۇرۇھى) قاتارلىق غەربتىن ھالقىغان سۇپىلار ئارقىلىق ئۆزىنىڭ خەلقئارادىكى تەسىرىنى كېڭەيتىشنى خالايدىغانلىقىنى ئېنىق كۆرسىتىپ بەردى. بۇ ھەرىكەتلەر ھىندىستاننىڭ قوشۇلماسلىق ھەرىكىتىنىڭ 21-ئەسىردىكى يېڭىچە ئىپادىسى بولۇپ، «كۆپ يۆنىلىشلىك ماسلىشىش» (multi-alignment) ئىستراتېگىيىسىگە قاراپ يۈزلەنگەنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ.
ئامېرىكا ئىستراتېگىيىسىگە بولغان تەسىرى ۋە كەلگۈسى يۆنىلىشلەر
ھىندىستاننىڭ بۇ ئىستراتېگىيەلىك قايتا تەڭشىلىشى ئامېرىكانىڭ ھىندى-تىنچ ئوكيان ئىستراتېگىيىسىگە نىسبەتەن چوڭقۇر ۋە كەڭ دائىرىلىك تەسىرلەرنى ئېلىپ كېلىدۇ. ۋاشىنگتون چوقۇم تۆۋەندىكى بىر قانچە نۇقتىنى قايتىدىن ئويلىشىشى كېرەك:
بىرىنچى، تۆت تەرەپلىك بىخەتەرلىك دىيالوگى (Quad) نىڭ فۇنكسىيەسى ۋە كەلگۈسى قايتا باھالىنىشى كېرەك. Quad نىڭ ئەسلى مەقسىتى دېموكراتىك دۆلەتلەرنى بىر يەرگە توپلاپ، خىتاينىڭ رايوندىكى ھەربىي ۋە ئىقتىسادىي كېڭىيىشىگە تاقابىل تۇرۇش ئىدى. ئەمما ھىندىستاننىڭ ھەم خىتاي بىلەن مۇناسىۋىتىنى ياخشىلاشقا ئۇرۇنۇشى، ھەم Quad رامكىسىدا قېلىشى بۇ مېخانىزمنىڭ ئىچكى بىرلىكىنى ۋە ئۈنۈمىنى ئاجىزلىتىدۇ. ئەگەر ھىندىستان خىتايغا قارشى ھەرىكەتلەردە ئاكتىپ رول ئوينىغۇچى بولماقچى بولمىسا، Quad پەقەت بىر بىخەتەرلىك ئىتتىپاقى ئەمەس، بەلكى ئىقتىساد، تېخنىكا ۋە ئاممىۋى ساغلاملىق قاتارلىق «يۇمشاق» ساھەلەردىكى ھەمكارلىق سۇپىسىغا ئايلىنىپ قېلىشى مۇمكىن. بەزى ئانالىزچىلار ھەتتا ھىندىستانسىز، ئامېرىكا، ياپونىيە ۋە ئاۋسترالىيەدىن تەركىب تاپقان ئۈچ تەرەپلىك ھەمكارلىقنى كۈچەيتىش Quad نى قۇتقۇزۇشنىڭ بىر يولى بولۇشى مۇمكىنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويماقتا.
ئىككىنچى، ئامېرىكا ھىندىستان بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى «ئىتتىپاقداش» مودېلىدىن «ھەمراھ» مودېلىغا ئۆزگەرتىشى كېرەك. ۋاشىنگتون ھىندىستاننىڭ ئۆزىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك ئاپتونومىيەسىنى ھەممىدىن ئەلا بىلىدىغانلىقىنى ۋە ھېچقانداق بىر تەرەپكە تولۇق بېقىنمايدىغانلىقىنى قوبۇل قىلىشى لازىم. بۇنداق ئەھۋالدا، ھەمكارلىقنى كونكرېت، ئورتاق مەنپەئەتكە ئىگە بولغان ساھەلەرگە مەركەزلەشتۈرۈش تېخىمۇ ئۈنۈملۈك. مەسىلەن، كارنېگى فوندىنىڭ دوكلاتىدا كۆرسىتىلگەندەك، تور بىخەتەرلىكى، سۈنئىي ئىدراك، ئالەم قاتنىشى ۋە دېڭىز-ئوكيان بىخەتەرلىكى قاتارلىق ساھەلەردە ئىككى دۆلەتنىڭ مەنپەئەتى يەنىلا يۈكسەك دەرىجىدە ئورتاق. بۇ ساھەلەردە ئەمەلىي ھەمكارلىقنى چوڭقۇرلاشتۇرۇش، ھىندىستاننى بىر ئىتتىپاققا باغلاشقا ئۇرۇنۇشتىن كۆرە تېخىمۇ ئەقىلگە مۇۋاپىق.
ئۈچىنچى، ئامېرىكا ھىندىستاننىڭ جەنۇبىي ئاسىيادىكى رولىنى قايتا باھالىشى كېرەك. ھىندىستاننىڭ پاكىستان بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى ياخشىلاش ئېھتىماللىقى (ھەتتا بۇنىڭ ئۈچۈن مودىنىڭ نوبېل تىنچلىق مۇكاپاتىغا ئېرىشىش ئېھتىماللىقى توغرىسىدىكى مۇلاھىزىلەر) ۋە خىتاي بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنىڭ مۇقىملىشىشى، رايوننىڭ گېئوسىياسىي ۋەزىيىتىنى ئۆزگەرتىدۇ. بۇ ئۆزگىرىش ئامېرىكانىڭ رايوندىكى تەسىرىنى ئاجىزلىتىشى مۇمكىن، ئەمما شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا رايوندا تېخىمۇ چوڭ مۇقىملىق يارىتىش پۇرسىتىنىمۇ بېرىدۇ. ۋاشىنگتون بۇ يېڭى ۋەزىيەتكە ماسلىشىپ، رايون سىياسىتىنى تېخىمۇ جانلىق ۋە كۆپ قاتلاملىق قىلىپ تەڭشىشى زۆرۈر.
2025-يىلى 9-ئايدىكى ۋەقەلەر ھىندىستاننىڭ تاشقى سىياسىتىدىكى بىر بۇرۇلۇش نۇقتىسى بولۇپ، دېھلىنىڭ ئامېرىكا يېتەكچىلىكىدىكى دۇنيا تەرتىپىنىڭ پاسسىپ ئەگەشكۈچىسى بولۇشنى خالىمايدىغانلىقىنى، ئەكسىچە كۆپ قۇتۇپلىشىۋاتقان دۇنيادا ئۆزىنىڭ مۇستەقىل ئورنىنى تىكلەشكە بەل باغلىغانلىقىنى نامايان قىلدى. بۇ ھەرگىزمۇ ھىندىستاننىڭ ئامېرىكىغا دۈشمەن بولغانلىقىدىن دېرەك بەرمەيدۇ، بەلكى ئۇنىڭ تاشقى سىياسەتتىكى تاللاشلىرىنىڭ تېخىمۇ كۆپ خىللاشقانلىقىنى ۋە مۇرەككەپلەشكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ. ئامېرىكا سىياسەت بەلگىلىگۈچىلىرى ئۈچۈن، ھىندىستاننى بىر «پەرەزدىكى ھەمراھ» دەپ قاراش دەۋرى ئاخىرلاشتى. ئەمدى ۋاشىنگتون ھىندىستاننى ئۆزىگە ئوخشاشلا مۇرەككەپ مەنپەئەتكە ئىگە، مۇستەقىل ھەرىكەت قىلىدىغان بىر چوڭ دۆلەت سۈپىتىدە قوبۇل قىلىپ، ئۇنىڭ بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى يېڭى رېئاللىق ئاساسىدا قايتىدىن بەرپا قىلىشى كېرەك. بۇ، ئاسان بولمىغان، ئەمما 21-ئەسىردىكى ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىنىڭ مۇقىملىقى ئۈچۈن ھالقىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە بولغان بىر ۋەزىپىدۇر.
پايدىلىنىش ماتېرىياللىرى:
RAND Corporation. (n.d.). Publications. Retrieved September 5، 2025، from https://www.rand.org/pubs.html
Chinese، Russian and Indian leaders seek to show unity and push for ›new world order‹ in Beijing meeting. (2025، September). Sky News. https://news.sky.com/story/chinese-russian-and-indian-leaders-seek-to-show-unity-and-push-for-new-world-order-in-beijing-meeting-13423244
Four legs bad، three legs better: Rescuing the Quad as an India، Japan، Australia grouping. (2025، September). The Interpreter، Lowy Institute. https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/four-legs-bad-three-legs-better-rescuing-quad-india-japan-australia-grouping
In blow to U.S. ties، Modi hosts China’s Xi after Trump imposes new tariffs. (2025، September 4). The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/world/2025/09/04/india-us-trump-modi-tariffs-trade/
India-China’s diplomatic reset and the future of South Asia. (2025، September 1). Modern Diplomacy. https://moderndiplomacy.eu/2025/09/01/india-chinas-diplomatic-reset-and-the-future-of-south-asia/
Mapping India’s cybersecurity administration in 2025. (2025، September). Carnegie Endowment for International Peace. https://carnegieendowment.org/research/2025/09/mapping-indias-cybersecurity-administration-in-2025?lang=en