يېڭى ئۇچۇر-ئالاقە تېخنىكىسى ۋە بىخەتەرلىك سىياسەتلىرى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

يېڭى مېدىيانىڭ بۇ ئىقتىدارلىرىنىڭ ھەممىسى ئۇنىڭ خاراكتېرىدىن كەلگەن. يېڭى ئۇچۇر-ئالاقە تېخنىكىسى بىلەن بارلىققا كەلگەن بۇ قۇرۇلما كاپىتالىزىمنىڭ تەرەققىياتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. يېڭى ئۇچۇر-ئالاقە تېخنىكىسى كاپىتالىزىمنىڭ ئەڭ يېڭى ھالىتىدىن دېرەك بېرىدۇ. بۇ سەۋەبتىن، بۈگۈنكى كۈندە ھۆكۈمرانلىق قىلىۋاتقان كاپىتالىزم دەۋرىدە تېخنىكىنىڭ ئىنسانلارنىڭ ئەقلىگە قانداق تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى چۈشىنىش كېرەك.
يېڭى ئۇچۇر-ئالاقە تېخنىكىسىنىڭ ماھىيىتى
ئىلىم-پەن ۋە تېخنىكىنىڭ ھاياتىمىزغا سىڭىپ كىرىشى ئەقلىيلىك سايىسىدە بولدى. ئەقلىيلەشتۈرۈش ئىجتىمائىي سۇبيېكتىنىڭ ئومۇملاشتۇرۇلۇشىنى مۇۋاپىق تەدبىر بەلگىلەش ئۆلچىمىگە باغلاشنى كۆرسىتىدۇ (18). ئىجتىمائىي خىزمەتنىڭ، ۋاسىتە خاراكتېرلىك ھەرىكەت ئۆلچىمىنىڭ ھاياتنىڭ باشقا ساھەلىرىگە سىڭىپ كىرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان سانائەتلىشىش بۇنىڭغا ماس كېلىدۇ. تېخنىكىنىڭ ھاياتىمىزغا سىڭىپ كىرىشى بىلەن ئىجتىمائىي تۇرمۇشمۇ ماس ھالدا ئورۇنلاشتۇرۇلۇشقا باشلىدى. شۇنىڭ بىلەن، تېخنىكىنىڭ مەقسەت ياكى قورال ئىكەنلىكىدىن ئىبارەت بىر سوئال ئوتتۇرىغا چىقتى.
ئەقلىيلىك بىلەن بىر ۋاقىتتا تېخنىكىنى مۇۋاپىق مەقسەتتە ئىشلىتىش بىلەن تېخنىكىلىق ئەقىل ئۇقۇمى ئوتتۇرىغا چىقتى. تېخنىكىلىق ئەقىل ئىدىيەۋى بولغاچقا، ئۇ تەبىئەت ئۈستىدە ھاكىمىيەت شەكىللەندۈرىدۇ دەپ پەرەز قىلىنىدۇ (19). تەبىئەتنى كونترول قىلىش غايىسى بىلەن تەرەققىي قىلغان تېخنىكا بۇ نۇقتىدىن باشلاپ «شەيئىلەرنىڭ ئىنسانلارنىڭ پىلانىنى ئىجرا قىلىشقا قارىتىلغان تېخنىكىسى بىلەن تەبىئەتنىڭ سىرىنى يېشىپ ۋە ئۇلارنى يورۇتۇش ئارقىلىق ئەمەس» بەلكى، تەبىئەتكە سىڭىپ كىرىش ئارقىلىق ئەپسانىۋى ۋە بىۋاسىتە ئۇسۇلدا ياتلىشىشقا خاتىمە بېرىپ بىر ۋاستە بولۇپ مۇلازىمەت قىلىشقا باشلىدى (20). بىۋاسىتە ئەقىلنىڭ ئۆزى بىلەن يارىتىلغان تېخنىكا كىشىلەرنىڭ ماددىي تۇرمۇشىنى ئىگىلەش، ھۆكۈمرانلىق قىلىش ۋە ئۆزگەرتىشنى مەقسەت قىلىدۇ. ھالبۇكى، بۇ ھۆكۈمرانلىق كىشىلەرگە ھۆكۈمرانلىق قىلىش شەكلىدە تەرەققىي قىلىدۇ. گەرچە تېخنىكىلىق ئىلگىرىلەشلەر نەتىجىسىدە ئىنسانلار تېخنىكىلىق ئۈسكۈنىلەرگە بويسۇنىدىغاندەك قىلسىمۇ، ھۆكۈمدارلار تېخنىكىنى ئىشلىتىپ جەمئىيەتنى باشقۇرۇپ، كاپىتالىستىك قۇرۇلمىنى مۇستەھكەملىمەكچى بولىدۇ. شۇڭا، ئەقلىيلىشىش ھۆكۈمرانلىقنى ساقلاپ قىلىش، ئىتائەتكە كاپالەتلىك قىلىش ۋە جەمئىيەت تەرتىپىنى قوغداش ئارقىلىق ئۈزلۈكسىز تەرەققىي قىلىدۇ. ماركۇس بۇنى ئىلغار سانائەت كۈلتۈرىنىڭ نەتىجىسى دەپ قارايدۇ. ئىلغار سانائەت كۈلتۈرىدە ئېھتىياجنىڭ قاندۇرۇلۇشى بىلەن ھوقۇقدار ياكى ھوقۇقسىز تۈزۈمنىڭ ئەمەلگە ئېشىشىدا ناھايىتى ئاز پەرق باردەك قىلىدۇ (21).
ئەمما ئىلغار سانائەت مەدەنىيىتى تېخنىكا ئاساسىنىڭ تەشكىللەش شەكلىگە تايىنىپ، مۇستەبىتلىككە مايىلراق كېلىدۇ. بۇ مۇستەبىتلىك جەمئىيەتنىڭ بارلىق ئورگانلىرىدا نامايەن بولىدۇ. بۇنداق بولغاندا، جەمئىيەتتە ئىمتىيازنى ئاساس قىلىدىغان قاتلاملىق كارىزما قۇرۇلمىسى ئورنىتىلىدۇ ۋە ئۈسكۈنىلەرمۇ بۇ مەقسەت ئۈچۈن خىزمەت قىلدۇرۇلۇشقا باشلايدۇ. تەلىمات ۋە ئاممىۋى تاراتقۇلار ئارقىلىق كىشىلەرنىڭ شەخسىي ئەركىنلىكىنىڭ سۈمۈرۈلۈشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن، جامائەت پىكرىنى ئۇنى قۇرغۇچىلار بىلەن بىرلىكتە يوقىتىش زۆرۈرىيىتى تۇغۇلىدۇ (22). بۇ باسقۇچ، تېخنىكىنىڭ ئومۇمىيۈزلۈك مەجبۇرلاش ئارقىلىق مۇستەبىتلىكنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئالاھىدىلىكى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. تېخنىكا تەبىئەتنىڭ قانۇنىيىتى بىلەن باغلانغان ۋە تەبىئەتنىڭ بارلىق قانۇنلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان شەكىلدە ئۈزلۈكسىز ئىشلەپچىقىرىلىدۇ. شۇنداق دېيىشكە بولىدۇكى، ئىجرا قىلىنىۋاتقان ئىجتىمائىي كونترول تىپى تېخنىكلىق كونترول تىپىدۇر.