مۇستەملىكىچىلىكنىڭ تۆمۈر قانۇنىيىتى: خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ھۆكۈمرانلىقى (10-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ھاكىمىيەت نىشانى نۇقتىسىدىن قارىغاندا، كلاسسىك ئولىگارخىيەنىڭ مەقسىتى تەشكىلنىڭ ئۆزى بېكىتكەن دېموكراتىك ياكى ئىدىيەۋى نىشانلارنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ۋە تەشكىلنىڭ ئۆز مەۋجۇتلۇقىنى ساقلاپ قېلىشتۇر. مۇستەملىكىچى ئولىگارخىيەنىڭ مەقسىتى بولسا بايلىق سۈمۈرۈشتۇر؛ يەرلىك تەبىئىي بايلىقلارنى (نېفىت، تەبىئىي گاز، ئاز ئۇچرايدىغان قىممەتلىك مەدەنلەر)، ئەمگەك كۈچىنى، يەر-تۇپراقلارنى ۋە ئىقتىسادىي بايلىقلارنى سىستېمىلىق ۋە پىلانلىق ھالدا مەركەزگە  يۆتكەشتۇر.
مەدەنىيەت سىياسىتى جەھەتتىن، كلاسسىك ئولىگارخىيە تەشكىلىي كىملىك ۋە مەدەنىيەت قىممەت قاراشلىرىنى ئاساسەن قوغدايدۇ، ئورتاق سىمۋوللارنى كۈچەيتىدۇ ۋە توپلۇق ئەسلىمىسىنى ساقلايدۇ. مۇستەملىكىچى ئولىگارخىيە بولسا مەدەنىيەت يوقىتىش (مىللەت يوقىتىش) ئېلىپ بارىدۇ؛ يەرلىك تىلنىڭ چەكلىنىشى، دىننىڭ بېسىقتۇرۇلۇشى، مەدەنىيەت ئەسلىمىسىنىڭ ئۆچۈرۈلۈشى، تارىخنىڭ قايتىدىن يېزىلىشى ۋە كوللېكتىپ كىملىكنىڭ پىلانلىق، سىستېمىلىق يوقىتىلىشى بىلەن خاراكتېرلىنىدۇ.
قانۇنىيلىق مەنبەسى مەسىلىسىدە، كلاسسىك ئولىگارخىيە تەرتىپلىك قانۇنىيەتكە تايىنىدۇ؛  مۇستەملىكىچى ئولىگارخىيە بولسا مەجبۇرلىغۇچى كونترولغا تايىنىدۇ؛ نازارەت تېخنىكىلىرى، جازا لاگېرلىرى، چىراي تونۇش سىستېمىلىرى، بىيومېتىرىك ئىز قوغلاش، د ن ئا (DNA) مەلۇمات ئامبارلىرى ۋە ئۈزلۈكسىز جىسمانىي تېرورلۇق تەھدىتى ئۈستىگە قۇرۇلىدۇ.
قارشىلىق كۆرسىتىش دىنامىكىلىرى جەھەتتىن، كلاسسىك ئولىگارخىيەدە چەكلىك ئۆكتىچىلىك قىلىش مۇمكىن؛ ئىچكى ئىسلاھات تەلىپى، گۇرۇھلار، رىقابەت، تاللاش خاراكتېرلىك رەھبەرلىك ۋە تەشكىلىي كۈرەشلەر كۆرۈنۈپ تۇرىدۇ ۋە بولۇشى مۇمكىن. مۇستەملىكىچى ئولىگارخىيەدە بولسا قارشىلىق كۆرسىتىش مۇمكىن بولمايدىغان ھالغا كەلتۈرۈلىدۇ؛ ھەر تۈرلۈك قارشى پىكىرلەر «تېرورلۇق»، «بۆلگۈنچىلىك» ياكى «دىنىي ئەسەبىيلىك» دەپ تۈرگە ئايرىلىدۇ ۋە جىسمانىي جەھەتتىن يوقىتىلىدۇ.
ۋاقىت دائىرىسى جەھەتتىن، كلاسسىك ئولىگارخىيەلىشىش تەدرىجىي بىر جەرياندۇر؛ يىللار، ئون يىللار ئىچىدە باسقۇچلانغان ھالدا ئەمەلگە ئاشىدۇ. مۇستەملىكىچى ئولىگارخىيە بولسا ئىنقىلابىي-توساتتىن بولىدىغان خاراكتېرگە ئىگە؛ ھەربىي بېسىۋېلىش ياكى سىياسىي ئۆزگىرىش بولغان دەقىقىدىن باشلاپ ئولىگارخىيەلىك قۇرۇلما تېڭىلىدۇ ۋە ئۇنىڭدىن كېيىن سىستېمىلىق چوڭقۇرلاشتۇرۇش جەريانى داۋاملىشىدۇ.
جۇغراپىيەلىك كۆلەم جەھەتتىن، كلاسسىك ئولىگارخىيە چەكلىك-مەركەزلىك بىر قۇرۇلمىغا ئىگە؛ ئولىگارخىيە تەشكىلنىڭ مەركىزىي قۇرۇلمىلىرىدا زىچلىشىدۇ ۋە يەرلىك دىنامىكىلار نىسبەتەن ئاپتونومىيەگە (مۇستەقىللىققا) ئىگە بولالايدۇ. مۇستەملىكىچى ئولىگارخىيە بولسا ھاكىممۇتلەق بولۇپ -كەڭ دائىرىلىك خاراكتېرگە ئىگە؛ ئولىگارخىيەلىك كونترول پۈتكۈل جۇغراپىيەگە، ھەر بىر يېزا، مەھەللە ۋە ئائىلىگىچە سىڭىپ كىرىدۇ ۋە ھېچقانداق مۇستەقىل ساھە قالدۇرۇلمايدۇ.
باشقۇرۇش قوراللىرى جەھەتتىن، كلاسسىك ئولىگارخىيە ئەنئەنىۋى بيۇروكراتىيەنى ئىشلىتىدۇ؛ ھۆججەت تۇرغۇزۇش، خەت-ئالاقە، قاتلاممۇ-قاتلام ئالاقە ۋە چەكلىك نازارەت قىلىش ئىقتىدارىغا ئىگە. مۇستەملىكىچى ئولىگارخىيە بولسا رەقەملىك مۇستەبىتلىكنى ئىشلىتىدۇ؛ سۈنئىي ئىدراك، چىراي تونۇش، ئاۋاز ئانالىزى، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى كۆزىتىش، ئەقلىي تېلېفون نازارىتى ۋە ئالدىن پەرەز قىلىش خاراكتېرلىك ساقچى تېخنىكىلىرىنى ئىشقا سالىدۇ.
بەدەن كونتروللۇقى ئۆلچىمىدە، كلاسسىك ئولىگارخىيەدە بەدەنلەرگە ئارىلىشىش چەكلىك بولۇپ، ناھايىتى ئاز ئۇچرايدىغان، ئالاھىدە ئەھۋاللاردا يۈز بېرىدۇ. مۇستەملىكىچى ئولىگارخىيە بولسا بىيوسىياسىي زومىگەرلىك (بىيو-سىياسىي ھۆكۈمرانلىق) يۈرگۈزىدۇ؛ د ن ئا (DNA) توپلاش، مەجبۇرىي تۇغۇت چەكلەش، «تەربىيەلەش لاگېرلىرى»، مەجبۇرىي ئەمگەك ۋە ئەزالارنى ئوغرىلاش بۇ زومىگەرلىكنىڭ كونكرېت ئىپادىلىرىدۇر.
3.3.  مۇستەملىكىچىلىكنىڭ تۆمۈر قانۇنيىتىنىڭ ئۆزىگە خاس ئۆلچەملىرى
مۇستەملىكىچىلىكنىڭ ئەڭ خۇپىيانە ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك ئۆلچەملىرىدىن بىرى مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ كىملىكىنىڭ مۇستەملىكىچى كۈچنىڭ ئېپىستېمولوگىيەلىك (بىلىش جەھەتتىكى) ۋە ئونتولوگىيەلىك (مەۋجۇتلۇققا ئائىت) رامكىسىدا قايتىدىن ئېنىقلىنىشىدۇر. بۇ جەريان زىمىنىنى بېسىۋېلىش ۋە ئىقتىسادىي سۈمۈرگىچىلىكتىن تېخىمۇ چوڭقۇر بىر جەرياندۇر؛ بەلكى ئۇنىڭدىن ھالقىغان،مۇستەملىكە ئاستىدىكى كىشىنىڭ ھىس -تۇيغۇلىرىنى، دۇنيانى چۈشىنىش شەكلىنى ۋە مەۋجۇتلۇق كاتېگورىيەلىرىنى تۈپتىن قايتىدىن بەرپا قىلىشتۇر. نېلسون مالدونادو-توررېس بۇ ئەھۋالنى «ئونتولوگىيەلىك پەرق» (ئونتولوگىيەلىك پەرق) ئۇقۇمى بىلەن چۈشەندۈرىدۇ: مۇستەملىكىچى سىستېما مۇستەملىكە ئاستىدىكى  كىشىنى ئىنسان ئەمەس، چالا ئىنسان ياكى تېخى تولۇق ئىنسان بولۇپ يېتىلمىگەن مەۋجۇتلۇقلار كاتېگورىيەسىگە ئورۇنلاشتۇرىدۇ. بۇ خىل كاتېگورىيەگە ئايرىش مۇستەملىكىچىلىكنىڭ قانۇنىي ئاساسىنى شەكىللەندۈرىدۇ، چۈنكى ئۇ «تولۇق ئىنسان» بولغانلارنىڭ «تېخى تولۇق ئىنسان بولمىغانلار»غا ئارىلىشىش، ئۇلارنى ئۆزگەرتىش ۋە «مەدەنىيلەشتۈرۈش» ھوقۇقىنى بولۇشقا تېگىشلىك ،ئالقىشلاشقا تېگىشلىك بىر ھادىسىگە ئايلاندۇرىدۇ.