ئىجىتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ سىياسىي تەشۋىقات قورالى سۈپىتىدە ئىشلىتىلىشى (10-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى تەشۋىقات قورالى قىلىشنىڭ ئەڭ مۇھىم ئۈنۈمى؛ شۈبىھسىزكى دېموكراتىيەدۇر. دېموكراتىيە نەزەرىيىسى سەرخىللارنىڭ دېموكراتىيەنىڭ ئىچىدە بولۇشىنى پايدىسىز دەپ قارىمىسىمۇ، دېموكراتىيەلەردە سىياسەتنىڭ پەقەتلا ئىقتىسادىي مەسىلىنى ھەل قىلىدىغان كىشىلەرنىڭ خىزمىتى  بولۇپ قېلىشى دېموكراتىيە غايىسى ئۈچۈن يەنىلا  مۇھىم بىر مەسىلە بولۇپ قېلىۋىرىدۇ.  لېكىن، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىشلىتىش،بۇ قوراللار بىلەن جامائەت پىكرى يارىتىش، تېخى ئىتالىيەدىكى بەش يۇلتۇز ھەرىكىتىگە ئوخشاش ھاكىمىيەت نامزاتى بولۇش يۇقىرىدا زىكىر قىلىنغان دېموكراتىيەنىڭ مەسىلىلىرنى ھەل قىلىشنىڭ مۇھىم ئاچقۇچى بولۇش ۋەزىپىسىنى ئۆتەيدۇ.
ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ دېموكراتىيەگە بولغان ئاكتىپ تەسىرى تەننەرخ بىلەنلا چەكلىنىپ قالمايدۇ.  سىياسىي سەھنىدە  ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىشلىتىشنىڭ يەنە بىر مۇھىم نەتىجىسى شۇكى، پارلامېنت تۈزۈمىدىكى دېموكراتىيە يەنە بىر قىسىم ئاساسلىق قىيىن مەسىلىلەرنى نىسپىي ھەل قىلالايدۇ. بۇ رامكىدىن قارىغاندا، ۋەكىللىك تىپىدىكى دېموكراتىيە ھەل قىلىشقا تىگىشلىك زور مەسىلىلەرنىڭ بىرى ئىشتىراك قىلىش بولۇپ، بۇ مەسىلىلەرنى  ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئارقىلىق تۈگەتكىلى بولىدىغاندەك قىلىدۇ،
يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، سىياسىي ھوقۇققا ئىگە كىشىلەر ( بولۇپمۇ يەرلىك ھۆكۈمەتلەردە ھوقۇققا ئىگە كىشىلەر ) مۇشۇنىڭغا ئوخشاش قورال ( بولۇپمۇ T i w i t t e r ) ئارقىلىق سايلىغۇچىلارنىڭ تەلىپىنى قاندۇرۇپ، بۇ تور سۇپىلىرى ئارقىلىق بەزى مەسىلىلەرنى ئاشكارا مۇزاكىرە قىلىش ۋە بۇ مۇھاكىمىلەرنىڭ نەتىجىسىگە ئاساسەن ھەرىكەت قوللىنىپ، بىۋاسىتە دېموكراتىك تاراتقۇلارغا ئوخشاپ كېتىدىغان ئۆلچەم سۈپىتىدە كىشىلەرنىڭ دىققىتىنى تارتىشقا باشلىدى. ھازىر خەلق مەجلىسلىرىنىڭ ئورنىنى مودا بولىۋاتقان ئىجتىمائىي تاراتقۇ سۇپىلىرى ئالدى. يەنە بىر تەرەپتىن، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ سىياسىي ساھەدىكى ئەڭ مۇھىم تۆھپىسى شەخسلەرنى سەپەرۋەر قىلىشتا گەۋدىلىنىدۇ.  بۈگۈن ئۆزىنى تېخىمۇ كۈچلۈك ھېس قىلىدىغان ھەمدە دۇنيانىڭ باشقا سىياسىي تۈزۈملىرىدىكى شەخسلەرنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغان شەخسلەر ئىشتىياق بىلەن سىياسەتكە قاتنىشالايدىغان ھەمدە پاسسىپ پۇقرالىقتىن ئاكتىپ پۇقراغا ئايلىنالايدىغان، ھەتتا مۆرىتى كەلگەندە سىياسىي تۈزۈلمىگە چوڭقۇر تەسىر كۆرسىتەلەيدىغان بولدى ( S a l v a t o r e ، 2013 : 222 ) .
ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىشلىتىشنىڭ كەمچىلىكلىرى
ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى تەشۋىقات قورالى قىلىشنىڭ ئارتۇقچىلىقىدىن باشقا، يەنە نۇرغۇن كەمچىلىكلىرىمۇ بار . ئالدى بىلەن ،   ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ  سىياسىي تەشۋىقات ۋە قاتنىشىش قورالى قىلىپ ئىشلىتىلىشى شەخسلەرنىڭ مۇداپىئەسىز ۋەزىيەتكە چۈشۈپ قىلىشىنى، ئاسانلا تەقىپ قىلغىلى ۋە تەكشۈرگىلى بولىدىغان ھالەتنى شەكىللەندۈرۈپ قويىدۇ( W o l f – s f e l d v d , 2013 : 5 ) . چۈنكى، ئىنتېرنىت ئابونتلىرى مەۋھۇم تور دۇنياسىدا گەرچە ھەقىقىي ئىسىم – فامىلە ئىشلەتمىسىمۇ ، I P دەپ ئاتىلىدىغان I D نومۇرىنى ئىشلىتىپ ئالاقە قىلىدۇ.  شۇڭا ، ھەرقانداق ئابونتنى ئاسانلا پەرقلەندۈرگىلى بولىدۇ. بۇ شەخسلەردە زور دەرىجىدە بىخەتەرسىزلىك پەيدا قىلىدۇ ھەمدە ئۇنىڭ سىياسىي پائالىيەتلەرگە قاتنىشىشىنى چەكلىيەلەيدۇ(Çildan vd, 2012) .
ئەمەلىيەت داۋامىدا دۇچ كەلگەن يەنە بىر كەمچىلىك شۇكى،  ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئارقىلىق  ئېلىپ بېرىلغان تەشۋىقات  ئاسانلا سۈيئىستىمال قىلىنىشقا ئۇچرايدۇ. ئادەتتىكى ۋەتەنداشلارنىڭ باشقىلارنىڭ سالاھىيىتىنى پەرق ئېتىش ئىمكانى بولمىغان بۇ مۇھىتتا،.ساختا ئۇچۇر، ساختا خەۋەر ۋە  مەنبەسىز ئۇچۇرلار ئاممىنى يىتەكلەپ (قايمۇقتۇرۇپ) سەلبىي ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن . بولۇپمۇ ئىجتىمائىي سەزگۈرلۈك يۇقىرى پەللىگە چىققان مەزگىللەردە ، مۇشۇنىڭغا ئوخشاش نەرسىلەرنى ئىشلەتكەندە ناھايىتى چوڭ مەسىلە كېلىپ چىقىشى مۇمكىن .
ئوخشاشلا ، يۇقىرىقى سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن، ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئېغىر ئۇچۇر بۇلغىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىش ئارقىلىق سايلىغۇچىلارنىڭ كاللىسىنى قالايمىقان قىلىشى مۇمكىن. مېدىيانى ئوقۇش ۋە يېزىش(مېدىيادىكى مەزمۇنلارنىڭ مەقسىتىنى ئاڭقىرىش) دەپ ئاتالغان، ئۇچۇرنىڭ راسىت ياكى يالغانلىقىنى تەكشۈرۈش ئادەتكە ئايلانمىغان بىر جەمىئيەتتە ، ئىجتىمائىي تاراتقۇلار كەلتۈرۈپ چىقارغان ئۇچۇرنىڭ بۇلغىنىشى «قارارسىزلار» دەپ نام ئالغان خېلى يۇقىرى نىسبەتنى ئىگىلەيدىغان جەمىئىيەتتىن ياتلاشقان شەخىسلەرنى بارلىققا كەلتۈرمەكتە.
ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى تەشۋىقات قورالى قىلىپ ئىشلىتىشنىڭ ئەڭ ئاساسلىق كەمچىلىكى؛ نۆۋەتتىكى شەرت-شارائىتتا، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ  ئىشلىتىلىشى تېخى بارلىق سايلىغۇچىلارنى قاپلايدىغان دەرىجىدە تەرەققى قىلىپ بولالمىدى. تېخى دېگەندەك تەرەققىي تاپمىغان جەمىئىيەتلەردە تېخنىكا ئومۇملىشىپ بولالمىغاندىن سىرت، تېخنىكىلار تەرەققىي قىلىۋاتقان ياكى تەرەققىي قىلىپ بولغان جەمىئىيەتلەردىمۇ  بۇ تېخىنىكىلىق ۋاستىلەرنى ئاساسلىقى ياشلار ۋە ئوتتۇرا  ياشلار كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىۋاتىدۇ؛ بۇنى نەزەرگە ئالغاند، قانچىلىغان ئاممىنىڭ بۇ خىل ئۇسۇل بىلەن ئېلىپ بېرىلغان تەشۋىقات دائىرىسىنىڭ سىرتىدا قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرىۋالغىلى بولىدۇ .