خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى يەر ئاستى سۈيىنى باشقۇرۇش بەلگىلىمىلىرى ۋە مۇستەملىكىچىلىك سۇ سىياسىتى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

يەر ئاستى سۈيى ئىشلىتىشتە قوللىنىلغان ئۇسۇللار ۋە سۇ سەۋىيەسىنى كونترول قىلىش سىستېمىلىرى، سۇ بايلىقلىرىنى باشقۇرۇش ئۈستىدىكى دۆلەتنىڭ تولۇق ھوقۇقىنى مۇستەھكەملەيدىغان شەكىلدە تۈزۈلگەن. تارىختىن بۇيان، بايلىق چەكلىمىلىرى ئادەتتە سىياسىي جەھەتتىن ئەڭ چەتكە قېقىلغان گۇرۇپپىلارغا زور تەسىر كۆرسەتكەن. كارىز سىستېمىسىغا ئوخشاش ئەنئەنىۋى سۇ قۇرۇلمىلىرى، ئۇيغۇر خەلقنىڭ يۈزلىگەن يىللاردىن بېرى ئۆزلىرى باشقۇرغان مۇستەقىل سىستېمىلار بولسىمۇ، بۇ خىل مۇستەبىتلىكئەنئەنىۋى سىستېمىلارنىڭ «زامانىۋى» ۋە «دۆلەت كونترولىدىكى» سىستېمىلارنىڭ پايدىسى ھېسابىغا چەكلىنىشىگە ياكى ئەمەلدىن قالدۇرۇلۇشىغا سەۋەب بولماقتا. بۇ ئەھۋال، شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ ئۆز-ئۆزىنى باشقۇرۇش ئىقتىدارىنى خورىتىدىغان بىۋاسىتە ئىچكى مۇستەملىكىچىلىك تاكتىكىسىدۇر. يەر ئۈستى سۈيىنىڭ ۋە باشقا ئۆزگىرىشچان مەنبەلەرنىڭ ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇلۇشى سىياسىتى، يەر ئۈستى سۈيىنىڭ دۆلەت قوللىغان چوڭ كۆلەملىك دېھقانچىلىق ياكى سانائەت تۈرلىرى ئۈچۈن ئاسانلا يۆتكىلىش خەۋپىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ ئەھۋالدا، شەرقىي تۈركىستانلىقلار، تېخىمۇ قاتتىق كونترول قىلىنىدىغان ۋە باج ئېلىنىدىغان يەر ئاستى سۈيىگە بېقىنىدىغان بولۇپ قالىدۇ ياكى سۇ بايلىقلىرىدىن پۈتۈنلەي مەھرۇم قالىدۇ؛ بۇمۇ دۆلەتنىڭ سۇ بايلىقلىرىنى تەقسىملەشنى ئۆز سىياسىي نىشانلىرى بويىچە ئۆزگەرتىدىغان  سۇ ھاكىمىيىتىنىڭ بىر مىسالىدۇر. يەر ئاستى سۈيى بايلىقلىرى ئئۈچۈن ئېلىنىدىغان سۇ بېجىنى، چوڭ كۆلەملىك ۋە دۆلەت قوللىغان كارخانىلار ئاسانلا تۆلىيەلەيدىغان بولسىمۇ، ئۇيغۇر دېھقانلىرى ئۈچۈن ئېغىر بىر ئىقتىسادىي يۈك شەكىللەندۈرىدۇ. باج كەچۈرۈم قىلىنىش ياكى تۆۋەن باج نىسبىتى بولغان تەقدىردىمۇ، بىيۇروكراتىك جەريانلار ۋە بىلىم يېتىشمەسلىك سەۋەبىدىن ئۇيغۇر دېھقانلىرىنىڭ بۇ ئەۋزەللىكلەردىن پايدىلىنىشىنى قىيىنلاشتۇرىدۇ، بۇمۇ شەرقىي تۈركىستانلىقلارنى ئىقتىسادىي جەھەتتىن چەتكە قېقىش ھېسابلىنىدىغان بولۇپ، مۇھىت ئادالەتسىزلىكى مەسىلىسىنى چوڭقۇرلاشتۇرىدۇ. بولۇپمۇ «تۇرۇبا سۈيى تەمىناتى ئېھتىياجنى قاندۇرغان» ئەھۋاللاردا، يەر ئاستى سۈيىنى كونترول قىلىش تۈرلىرىنىڭ قۇرۇلۇشى، ئەنئەنىۋى سۇ ئۇل ئەسلىھەلىرىنىڭ دۆلەت كونترولىدىكى مەركىزىي سىستېمىلارنىڭ پايدىسىغا ئەمەلدىن قالدۇرۇلۇشىغا سەۋەب بولىدۇ. بۇ، شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ سۇ بايلىقلىرى ئۈستىدىكى مۇستەقىللىقىنى ئازايتىدۇ ۋە دۆلەتنىڭ ئۇل ئەسلىھە ئارقىلىق بىئو-ھاكىمىيەت يۈرگۈزۈشىنى مۇستەھكەملەيدۇ، چۈنكى ئەنئەنىۋى سۇ  سىستېمىلىرى مەدەنىيەت مىراسلىرىدۇر ۋە ئۇيغۇر كىملىكىنىڭ بىر قىسمىدۇر.
3.2.  كۆزىتىش ۋە ئىجرا قىلىش:
يەر ئاستى سۈيىنى سۈمۈرۈش تۈرىنى تىزىملاش ۋە باشقۇرۇش سىستېمىسى، بۈيۇروكراتىك جەريانلار، تىل توسالغۇلىرى ۋە يېزا رايونلىرىدىكى ئۇچۇر كەمچىللىكى سەۋەبىدىن يەككە ئۇيغۇر دېھقانلىرى ئۈچۈن ئادەتتە قىيىن بىر جەريان. تىزىمغا ئېلىنمىغان ئەنئەنىۋى سىستېمىلارنىڭ «قانۇنسىز» دەپ ئېلان قىلىنىش خەۋپى، شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ سۇ بايلىقلىرىغا ئېرىشىشىنى جىنايى ھەرىكەتكە ئايلاندۇرىدۇ ۋە دۆلەتنىڭ جازالاش مېخانىزملىرى ئارقىلىق تېخىمۇ كۆپ كونترول قىلىشىغا شارائىت يارىتىدۇ. بۇ ئەھۋال، قانۇنىي ۋە مەمۇرىي رامكىلار ئارقىلىق شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ بايلىقلارغا ئېرىشىشىنى چەكلەش ئەمەلىيىتى بولغان ئىچكى مۇستەملىكىچىلىكنىڭ بىر ئالاھىدىلىكىدۇر. يەر ئاستى سۈيى بايلىقلىرىنى قوغداش ۋە باشقۇرۇش جاۋابكارلىق سىستېمىسى ۋە باھالاش سىستېمىسى، ئادەتتە ئىقتىسادىي ئېشىشقا، مەھسۇلات مىقدارى ئېشىشقا ۋە سۇ ئۈنۈمى قاتارلىق سانلىق ئۆلچەملەرگە ئەھمىيەت بىرىدىغان بولۇپ. شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ  كۈندىلىك تۇرمۇش ئۈچۈن ياكى دېھقانچىلىق،چارۋىچىلىق ئۈچۈن سىجىل سۇغا ئېرىشىش ئىھتىياجى، «دۆلەت تەرەققىيات» نىشانلىرىغا بىۋاسىتە تۆھپە قوشمايدىغان ئامىللار سانىلىپ، ئادەتتە سەل قارىلىدۇ. بۇ ئەھۋال، بايلىق تەقسىملەشتە سانائەتنى ۋە خىتايلارغا قارىتىلغان كۆلەملىك دېھقانچىلىق تۈرلىرىنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويىدىغان بىر مېخانىزمنى بارلىققا كەلتۈرۈپ، مۇھىت ئادالەتسىزلىكىنى پەيدا قىلىدۇ.  «ھېچقانداق ئورۇن ياكى شەخسنىڭ ئۆز بېشىمچىلىق بىلەن قۇدۇق قازالمايدىغانلىقى» تۈزۈمى سەۋەبلىك،  شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ ئەنئەنىۋىي ئېھتىياجى ئۈچۈن قۇدۇق قېزىشى بۇ بەلگىلىمە ئاستىدا قانۇنسىز ھېسابلىنىدۇ. قانۇنلۇق قۇدۇق قېزىش جەريانى بولسا، رۇخسەتنامە، چىقىم ۋە تېخنىكىلىق تەلەپلەر سەۋەبىدىن  دېھقانلار ئۈچۈن  مۇرەككەپ جەريان بولۇپ قىممەتكە توختايدۇ. بۇ، دۆلەتنىڭ سۇ بايلىقلىرى ئۈستىدىكى مونوپوللۇقىنى كۈچەيتىدۇ ۋە شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ ئۆز-ئۆزىنى تەمىنلەش ئىقتىدارىنى ئاجىزلاشتۇرىدۇ؛ بۇمۇ دۆلەتنىڭ نوپۇسنىڭ ئاساسىي ھايات مەنبەسىگە ئېرىشىشىنى كونترول قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ھاياتىنى ۋە تۇرمۇش مەنبەلىرىنى باشقۇرىدىغان بىئو-ھاكىمىيەتنىڭ بىۋاسىتە ئەمەلىيىتىدۇر.
3.مۇنازىرە: مۇستەملىكىچى سۇ سىياسەتلىرىنىڭ بولغۇسى تەسىرلىرى