ئۆز مەپتۇنلۇق ۋە ئۇنىڭ چارىلىرى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ھەر ئىنساندا كۆرۈلىدىغان ياخشى سۈپەتلىك ئۆز مەپتۇنلۇق شەخسنىڭ تىرىشچانلىقى نەتىجىسىدە پەيدا بولىدىغان بولۇپ، كىشىنىڭ تەر تۆكۈپ غەيرەت قىلىشى نەتىجىسىدە پەيدا قىلغان ئەسەرلىرىدىن زوق ئېلىپ قولغا كەلتۈرگەن ئۇتۇقى ۋە نەتىجىسىگە زىيادە مەپتۇن بولۇشىنى كۆرسىتىدۇ. ئۆز مەپتۇنلۇقتا ئوبيېكتىپ نەرسە شەخسىي تىرىشچانلىق نەتىجىسىدە پەيدا بولىدۇ، بۇ سەۋەبتىن شەخسنىڭ ئەسىرى ۋە ئۇتۇقلىرىغا زىيادە مەپتۇن بولۇشى ئۇنىڭ ئىشلەش جەريانىغا ئەكس ئېتىپ، ئىشلەتكەن ماتېرىياللارغا بولغان مايىللىقى بىلەن مۇۋازىنەتلىك ھالغا كېلىدۇ. ئىشلەشنى داۋاملاشتۇرۇش ئۈچۈن لازىملىق ئېنېرگىيە زور دەرىجىدە ئۆز مەپتۇنلۇق خۇسۇسىيەتكە ئىگە بولۇشنىڭ ئەكسىچە، يارىتىلغان ئەسەر ھەقىقەت ۋە رىئاللىق بىلەن زىچ مۇناسىۋىتى بولۇشى سەۋەبىدىن ئۆز مەپتۇنلۇق ئىزچىل نازارەت قىلىنىپ مەلۇم پاسىللار ئىچىدە كونترول قىلىنىدۇ. بىر كىشىنىڭ ئىگە بولغان نەرسىلىر ياكى قولغا كەلتۈرگەن ئۇتۇقلىرى ئۆزىنى تېخىمۇ قىممەتلىك ۋە ئالاھىدە ھېس قىلدۇرىدۇ. باشقىچە قىلىپ ئېيتساق، ياخشى سۈپەتلىك ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ ئەڭ تىپىك ئالاھىدىلىكى شەخسنىڭ ئۇتۇقلىرى نەتىجىسىدە شەكىللەنگەن ئەتىۋارلىنىش ۋە ئېتىراپ قىلىنىش ئارزۇسىدۇر.
ئىنساننىڭ ئۆزىگە بولغان مەپتۇنلۇقى، ياخشى كۆرۈشى، ئۆزىنى مۇھىم ۋە ئۈستۈن چاغلىشى كۆپ ۋاقىتلاردا ئۆزگىلەر بىلەن مۇناسىۋەت ئورناتقاندا گەۋدىلىنىدۇ ۋە ئۇلاردىن تەرىپىدىن ئەتىۋارلىنىپ ياخشى كۆرۈلۈپ ئېتىراپ قىلىنىشى بىلەن مۇمكىن بولىدۇ. ياخشى سۈپەتلىك ئۆز مەپتۇنلۇقتا  كىشى سۆيگۈ ۋە سۆيۈش مۇناسىۋىتىنى داۋاملاشتۇرۇش ئالاھىدىلىكىگە ئىگە. شەخسنىڭ ئۆزى توغرۇلۇق ئىجابىي تۇيغۇسى ۋە چۈشەنچىسى ئۇنىڭ ئۆزگىلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىگىمۇ ئىجابىي تەسىر كۆرسىتىدۇ. ئەتىۋارلىنىش، ياخشى كۆرۈلۈش ياكى ئېتىراپ قىلىنپ ئېتىبارغا ئېلىنىش قاتارلىق ئىستەكلەر ئۆز مەپتۇنلۇق ئېھتىياجلىرىدۇر. ھەممەگە تونۇشلۇق بولغان بۇ ئۆز مەپتۇنلۇق ئېھتىياجلىرى ئىنساننىڭ ئاساسلىق پىسخىكىلىق ئېھتىياجلىرىدىن ھېسابلىنىدۇ. ئۆزى بىلەن چىقىشالايدىغان، ئۆزىنى ياخشى كۆرىدىغان، ئۆزىدىن مەمنۇن بىر كىشى ئۆزگىلەرنىمۇ سۆيەلەيدۇ. بۇ ئەھۋالنىڭ شەكىللىنىشى كىشىنىڭ ياخشى تەرەپلىرىنى تونۇپ يېتىشىدىن سىرت كەم تەرەپلىرىنىمۇ ئۆز خاراكتېرىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە قوبۇل قىلىشى كېرەك. ياخشى سۈپەتلىك ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ گەۋدىلىك ئالاھىدىلىكى كىشىنىڭ كۈندىلىك مەشغۇلاتلىرىدىن زوق ئېلىپ قولغا كەلتۈرگەن ئۇتۇقلىرىدىن پەخىرلىك ھېس قىلىشىدۇر. باشقىلارنى قەدىرلەش، ياخشى كۆرۈش ۋە ئۆزگىلەرنىڭ ئېھتىياجلىرىنىمۇ بىلىش قاتارلىق ئالاھىدىلىكى بولۇشى كېرەك. بۇنداق ئەھۋالدا ئۆز مەپتۇنلۇق مەلۇم پاسىلدىن ھالقىپ ئۆتمىگەن تەقدىردە لازىملىق ۋە قىممەتلىك خاھىش ھېسابلىنىدۇ.
ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ نورمال ياكى ناچار تەرىپىىنى ئايرىشنىڭ مۇھىم ئۆلچەملىرىدىن بىرى كىشىنىڭ باشقا ئىنسانلار بىلەن مۇناسىۋەت ئورناتقاندا ياكى بىريەرگە كەلگەندە قارشى تەرەپ ئۈچۈن نېمىلەرنى قىلىپ ئۇ توغرۇلۇق نېمىلەرنى ئويلىشىدۇر. ئۆزىگە مەپتۇن بولۇش، ياخشى كۆرۈش ۋە ئۆزىنى ئۈستۈن چاغلاش، ئالدىدىكى كىشىنى كەمسىتىش، تۆۋەن كۆرۈش دەل ناچار سۈپەتلىك ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ ئىپادىلىرى ھېسابلىنىدۇ. ئۆزىنىڭ قالتىس ئادەملەردىن ئىكەنلىكىگە ئىشىنىدىغان ۋە نېمىنىڭ قەيەردە ئاخىرلىشىپ قەيەردە داۋاملىشىدىغانلىقىنى ئوبدان بىلىدىغان ئۆز مەپتۇن كىشىلەر جەمئىيەت ۋە تۇرمۇشقا ئاسان ماسلىشالايدۇ ۋە ئۇتۇق قازىنالايدۇ. قاملاشقان، سالاپەتلىك، كۈچلۈك، ئەقىللىق ۋە باشقىلارنى يېتەكلىيەلەيدىغان بەزى ئۆز مەپتۇن كىشىلەرنىڭ روھىي دۇنياسىدىكى ئۇتۇق ۋە ماختىنىشقا بولغان قىزىقىشى كۆپ ۋاقىتلاردا ئۇلارنىڭ مائارىپ، سودا ۋە تەشكىللىنىش ساھەلىرىدە لىدېر بولۇشىغا تۈرتكە بولىدۇ.
2.ناچار سۈپەتلىك ئۆز مەپتۇنلۇق
ناچار سۈپەتلىك ئۆز مەپتۇنلۇق شەخسنىڭ ئۆزىنىڭ تىرىشچانلىقى ۋە ئەمگىكى نەتىجىسىدە قولغا كەلتۈرگەن ئۇتۇقلىرىدىن ئەمەس ئۇنىڭ تەسىرى بولمىغان تەلەي، بەدەن، تاشقى كۆرۈنۈش، سالامەتلىك، بايلىق، نەسەبكە ئوخشاش ئالاھىدىلىكلەر تۈپەيلى ئۆزىنى چوڭ چاغلىشىنى كۆرستىدۇ. ناچار سۈپەتلىك ئۆز مەپتۇن كىشىلەر ئۆزلىرىنىڭ ئەتىۋارلىنىدىغان ۋە ياخشى كۆرۈلىدىغان كىشىلەر قاتارىدىن ئىكەنلىكىنى بىلسىمۇ، لېكىن بۇ ئىنسانلار ئۆزلىرىنى ھەققىي مەنىدە ياخشى كۆرۈپ بولالمايدۇ. كېرنبېرگ ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ تېگىدە قانداقتۇر كىشىنىڭ ئۆزىنى زىيادە ياخشى كۆرۈشىدىن بەكرەك ئۆزىدىن نەپرەتلىنىشىنىڭ ياتىدىغانلىقىنى دەيدۇ. ۋان دېر ۋالس ئۆز مەپتۇن كىشىلەرنىڭ ئۆزلىرىنى ياخشى كۆرىدىغان ئەمەس، باشقىلارنى ياخشى كۆرمىگىنىگە ئوخشاش ئۆزلىرىنىمۇ ياخشى كۆرمەيدىغان كىشىلەر دەپ قارايدۇ.