لى چياڭنىڭ شەپىسىزلا يۈكسىلىشى: خىتاي باش مىنىستىرىنىڭ قايتىدىن مۇھىم ئورۇن تۇتۇشقا باشلىشىنىڭ سەۋەبى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

لى چياڭنىڭ كۆزگە كۆرۈنەرلىك بولۇشى خىتاي سىياسىتى ئۈچۈن ئۇزاق مۇددەتلىك تەسىرلەرنى ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن. 2027-يىلىنىڭ ئاخىرىدا، شى جىنپىڭ 21-نۆۋەتلىك پارتىيە قۇرۇلتىيىنى چاقىرىپ، يېڭى مەركىزىي كومىتېتنى تاللىشى مۆلچەرلەنمەكتە، ئۇ كومىتېت ئاندىن كېيىنكى نۆۋەتلىك دۆلەت رەھبەرلىرىنى تاللايدۇ. ئىلگىرىكى پېنسىيەگە چىقىش قائىدىسىگە ئاساسلانغاندا — بۇ قائىدە 68 ياش ياكى ئۇنىڭدىن يۇقىرى ياشتىكى سىياسىي بىيورو ئەزالىرىنىڭ ۋەزىپىسىدىن چېكىنىشىنى تەلەپ قىلاتتى — 1959-يىلى 7-ئايدا تۇغۇلغان لى چياڭ پېنسىيەگە چىقىشقا تېگىشلىك بولاتتى. 2022-يىلى ئۆكتەبىردىكى ئالدىنقى قۇرۇلتايدا، كۆپ قىسىم رەھبەرلەر ۋاقتىدا پېنسىيەگە چىققان، ئەمما شى جىنپىڭ ئۆزى ۋە بىر قىسىم خىزمەتداشلىرى، جۈملىدىن يۇقىرى دەرىجىلىك دىپلومات ۋاڭ يى ۋە يۇقىرى دەرىجىلىك گېنېرال جاڭ يوۋشيا ئۈچۈن كۆرۈنەرلىك مۇستەسنالارنى يولغا قويغان.
ئەگەر لى چياڭ شى جىنپىڭنىڭ ئىلتىپاتىغا داۋاملىق نائىل بولۇشنى داۋاملاشتۇرسا، ئۇ 2032-يىلىغىچە باش مىنىستىرلىقنى داۋاملاشتۇرۇشى ياكى باشقا بىر يۇقىرى دەرىجىلىك ۋەزىپىگە ئۆتۈشى مۇمكىن. ئۇنىڭ كەلگۈسى 4-ئايدا شى جىنپىڭنىڭ لى چياڭنىڭ جياڭسۇدىكى سابىق ئىككىنچى قولى شى تەيفېڭنى ئەمەلدارلارنى تەكشۈرىدىغان ۋە ۋەزىپىگە ئۆستۈرۈش تەكلىپى بېرىدىغان كۈچلۈك پارتىيە تەشكىلات بۆلۈمىگە رەھبەر قىلىپ تەيىنلىشى بىلەن تېخىمۇ پارلىدى.
شۈبھىسىزكى، شى جىنپىڭ يەنىلا خىتاي سىياسىتىدىكى مۇتلەق ھۆكۈمران شەخس. لى چياڭنىڭ بىرلا خاتا قەدىمى ئۇنىڭ كەسپىي ھاياتىنى بۇزۇۋېتىشى مۇمكىن. ئۇنىڭ تەسىر كۈچى بەزى مەزگىللەردە دۆلەتلىك سىياسەت بېكىتىشكە رەھبەرلىك قىلغان جوۋ ئېنلەي ياكى جۇ رۇڭجى قاتارلىق ئىلگىرىكى باش مىنىستىرلارنىڭكىگە يەتمەيدۇ. ئەمما لى چياڭ كۈتكەنلەرگە خىلاپلىق قىلىپ، سابىق باش مىنىستىر لى كېچياڭدىن كۆپ تەسىر كۈچىگە ئىگە بىر باش مىنىستىرغا ئايلاندى. ھەتتا بىر ۋاقىتلاردا ئاجىزلىقنىڭ بەلگىسى دەپ قارالغان ھەرىكەتلەر، مەسىلەن باش مىنىستىرنىڭ يىللىق ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنىنى ئەمەلدىن قالدۇرۇش ياكى شى جىنپىڭغا ئوخشاش VIP ئايروپىلانلىرىنىڭ ئورنىغا ئىجارە ئايروپىلان ئىشلىتىش قاتارلىقلار، شى جىنپىڭغا ھۆرمەت بىلدۈرۈش ۋە ئىشەنچ تۇرغۇزۇشتىكى ھېساب-كىتابلىق تىرىشچانلىقلارنى ئەكس ئەتتۈرۈشى مۇمكىن.
شى جىنپىڭ يالغۇز ھۆكۈمرانلىق قىلالايدۇ، ئەمما يالغۇز ئىدارە قىلالمايدۇ. ئۇ مەسلىھەتچىلەرگە، ھەل قىلىش چارىلىرىگە ۋە ئىجرا قىلغۇچىلارغا موھتاج — ۋە لى چياڭ بۇلارنى تەمىنلەۋاتىدۇ. ئوخشاش ھەرىكەت كۈچىنى 1980-يىللاردا شى جىنپىڭ دېڭىز بويىدىكى شيامېن شەھىرىدە يەرلىك كادىر بولۇپ ئىشلىگەن چاغلاردىكى كونا دوستى، ھازىر ئامېرىكا بىلەن سودا سۆھبەتلىرىگە رەھبەرلىك قىلىۋاتقان مۇئاۋىن باش مىنىستىر خې لىفېڭدىمۇ كۆرۈۋالغىلى بولىدۇ. شى جىنپىڭ يۇقىرى قاتلامدىكىلەر سىياسىتى ۋە ئىستراتېگىيەسىنى تولۇق كونترول قىلىدۇ، ئەمما ئۇ ئىشەنچلىك قول ئاستىدىكىلىرىنىڭ سىياسەت بېكىتىشنىڭ نۇرغۇن تەرەپلىرىنى باشقۇرۇشىدىن بارغانسېرى خاتىرجەم بولماقتا. (ھېچبولمىغاندىمۇ) ھازىرچە شۇنداق.
ئاپتور ھەققىدە:
نېيل توماس ئاسىيا جەمئىيىتى سىياسەت تەتقىقات ئورنى خىتاي تەھلىل مەركىزىنىڭ خىتاي سىياسىتى بويىچە تەتقىقاتچىسى بولۇپ، ئۇ يۇقىرى قاتلامدىكىلەر سىياسىتى، سىياسىي ئىقتىساد ۋە تاشقى سىياسەتنى تەتقىق قىلىدۇ. ئۇ ئىلگىرى دۇنيادىكى ئەڭ ئالدىنقى قاتاردىكى سىياسىي خەۋپ مەسلىھەتچىلىكى ۋە مەسلىھەت بېرىش شىركىتى بولغان ياۋرو-ئاسىيا گۇرۇھى (Eurasia Group) دا خىتاي ۋە شەرقىي شىمالىي ئاسىيا بويىچە ئالىي دەرىجىلىك تەھلىلچى، پائۇلسون ئىنستىتۇتى قارمىقىدىكى ئەقىل ئامبىرى ماكروپولو (MacroPolo) دا ئالىي دەرىجىلىك تەتقىقاتچى، ھەمدە چىكاگو ئۇنىۋېرسىتېتى خاررىس ئاممىۋى سىياسەت مەكتىپىدە لېكتور بولۇپ ئىشلىگەن.
ئۇ ئامېرىكا-خىتاي ئىقتىساد ۋە خەۋپسىزلىك تەكشۈرۈش كومىتېتىدا گۇۋاھلىق بەرگەن، ئۇنىڭ ماقالىلىرى «تاشقى سىياسەت» (Foreign Policy)، «لوۋىي شەرھلىگۈچىسى» (The Lowy Interpreter) ۋە «ۋاشىنگتون پوچتىسى گېزىتى» (The Washington Post) قاتارلىق نوپۇزلۇق نەشرىياتلاردا ئېلان قىلىنغان. ئۇنىڭ سۆزلىرى «بلۇمبېرگ ئاخباراتى» (Bloomberg News)، «نيۇ-يورك ۋاقىت گېزىتى» (The New York Times) ۋە «ۋال كوچىسى ژۇرنىلى» (he Wall Street Journal) قاتارلىق ئاساسلىق تاراتقۇلار تەرىپىدىن دائىم نەقىل ئېلىنىدۇ.
ئۇ خارۋارد كېننىدى مەكتىپىدىن ئاممىۋى سىياسەت بويىچە ماگىستىرلىق ئۇنۋانىغا، غەربىي ئاۋسترالىيە ئۇنىۋېرسىتېتىدىن ئەدەبىيات باكلاۋۇرلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن، شۇنداقلا خەلق ئۇنىۋېرسىتېتى، چىڭخۇا ئۇنىۋېرسىتېتى ۋە جېجياڭ ئۇنىۋېرسىتېتىدىن گۇۋاھنامە ئالغان.
مەنبە: ChinaFile