شەكىلۋازلىق ۋە بىيۇروكراتلىققا قارشى ھەرىكەت خىتاينىڭ مەمۇرىي قاتلىمىدىكى تېخىمۇ چوڭقۇر كىرىزىسلارنىڭ بېشارەتچىسىمۇ؟ (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

خىتاينىڭ مەمۇرىي قۇرۇلمىسىدىكى شەكىلۋازلىق ۋە بىيۇروكراتلىقنىڭ يىلتىزى چوڭقۇر ۋە سىستېمىلىقتۇر. بۇ مەسىلىلەر پەقەت «ھورۇنلۇق» ياكى «مەسئۇلىيەتسىزلىك»نىڭ مەھسۇلى بولماستىن، بەلكى خىتاينىڭ ھوقۇق مەركەزگە مەركەزلەشكەن سىياسىي تۈزۈلمىسى ۋە كادىرلارنى باشقۇرۇش سىستېمىسىنىڭ تەبىئىي ئاقىۋىتىدۇر. ئاساسلىق سەۋەبلەرنىڭ بىرى، نەتىجە باھالاش سىستېمىسىنىڭ ئۆزىدۇر. مەركىزىي ھۆكۈمەت يەرلىك ئەمەلدارلاردىن كونكرېت ئىقتىسادىي ئېشىش نىشانىغا يېتىش، ئىجتىمائىي مۇقىملىقنى ساقلاش ۋە دۆلەت سىياسەتلىرىنى ئىجرا قىلىش قاتارلىق جەھەتلەردە ئەمەلىي نەتىجىلەرنى كۈتىدۇ. لېكىن، بۇ نىشانلارغا يېتىشتىكى ھەقىقىي مۇۋەپپەقىيەتنى ئۆلچەش قىيىن بولغان ئەھۋالدا، ئاسان ئۆلچىگىلى ۋە دوكلات قىلغىلى بولىدىغان «شەكىل»گە يۈزلەنگەن نەتىجىلەرگە تايىنىش خاھىشى پەيدا بولىدۇ. مەسىلەن: مەلۇم ساندا يىغىن ئېچىش، مەلۇم ساندا ھۆججەت تارقىتىش ياكى مەلۇم بىر «ھەرىكەت»نى قانات يايدۇرۇش، ھەقىقىي مەسىلىلەرنى ھەل قىلىش ياكى خەلققە نەپ يەتكۈزۈشتىن كۆرە، يۇقىرى دەرىجىلىك ئورگانلارغا «خىزمەت ئىشلەندى» دېگەن تەسىراتنى بېرىشنى مەقسەت قىلىدۇ. بۇ، ئەمەلدارلارنىڭ ھەقىقىي مەسىلىلەرگە يۈزلىنىشتىن ئۆزىنى قاچۇرۇشىغا، خەتەرگە تەۋەككۈل قىلىشتىن قورقۇشىغا ۋە ھازىرقى بەلگىلىمىلەرگە ھەرپمۇ-ھەرپ ئەمەل قىلىش ئۈچۈنلا ئىجادچانلىقتىن ۋاز كېچىشىگە سەۋەب بولىدۇ.
ئىككىنچىدىن، مەركەز بىلەن يەرلىك ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتلەر ۋە يۇقىرىدىن تۆۋەنگە يۈرگۈزۈلگەن كۈچلۈك بېسىم شەكىلۋازلىقنى ئۇلغايتىدىغان يەنە بىر مۇھىم ئامىلدۇر. مەركىزىي ھۆكۈمەتنىڭ قاتتىق كونترول قىلىش ئارزۇسى يەرلىك ھۆكۈمەتلەرگە ئۈزلۈكسىز تەكشۈرۈش ۋە نازارەت قىلىش بېسىمى پەيدا قىلىدۇ. بۇ بېسىم يەرلىك ئەمەلدارلارنى «ھەممە ئىشنى قائىدىگە ئۇيغۇن قىلدۇق» دېگەن تەسىراتنى يارىتىشقا مەجبۇرلايدۇ، بۇمۇ كۆپىنچە ھاللاردا يۈزەكى دوكلات بېرىش، كېرەكسىز ھۆججەتلەرنى تۈزەش ۋە «كۆز بويامچىلىق» خاراكتېرلىك پائالىيەتلەر بىلەن نەتىجىلىنىدۇ. ئەمەلدارلار خاتالىق سادىر قىلىشتىن ياكى مەركەزنىڭ يوليورۇقلىرىدىن چەتنەپ كېتىشتىن ئەنسىرىگەنلىكى ئۈچۈن، جەريانلارغا قاتتىق ئەمەل قىلىشنى ئەۋزەل كۆرىدۇ. بۇمۇ بىيۇروكراتىك توسالغۇلارنىڭ كۆپىيىشىگە ۋە قارار چىقىرىش مېخانىزمىنىڭ ئاستىلىشىغا يول ئاچىدۇ. ئۇچۇرلارنىڭ سىممېتىرىك بولماسلىقىمۇ بۇ مەسىلىلەرنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇرىدۇ. يەرلىك ئەمەلدارلار ھەقىقىي مەسىلىلەرنى يۇقىرى دەرىجىلىك ئورگانلاردىن يوشۇرۇپ ياكى بېزەپ دوكلات قىلالايدۇ، بۇمۇ مەركەزنىڭ سىياسەتلىرىنى ھەقىقىي سانلىق مەلۇماتلارغا ئاساسەن تەڭشىشىنى قىيىنلاشتۇرىدۇ. «شىنجاڭ گېزىتى»دىكى ماقالىدە ئوتتۇرىغا قويۇلغىنىدەك، «ئاساسىي قاتلامدا پەيدا بولغان، ئەمما يىلتىزى يۇقىرىغا تۇتاشقان» بىيۇروكراتلىق ۋە شەكىلۋازلىقنىڭ ئۈنۈملۈك توسۇلۇشى نىشان قىلىنماقتا.
بۇ مەمۇرىي مەسىلىلەرنىڭ خىتاي جەمئىيىتى ۋە ئىقتىسادىغا كۆرسىتىدىغان تەسىرى كۆپ قاتلاملىقتۇر. ئىقتىسادىي ساھەدە، شەكىلۋازلىق بايلىقلارنىڭ خاتا تەقسىملىنىشىگە، تۈرلەرنىڭ كېچىكىشىگە ۋە يېڭىلىق يارىتىشنىڭ بوغۇلۇشىغا سەۋەب بولىدۇ. بىيۇروكراتىيە سودا-تىجارەت مۇھىتىنى ئېغىرلاشتۇرۇپ، ئىگىلىك تىكلەش روھىنى سۇسلاشتۇرىدۇ ۋە ئۈنۈمدارلىقنى تۆۋەنلىتىدۇ. ئىجتىمائىي جەھەتتىن، خەلقنىڭ ھۆكۈمەت مۇلازىمىتىدىن بولغان نارازىلىقىنى كۈچەيتىدۇ، پارتىيە بىلەن پۇقرالار ئوتتۇرىسىدىكى ئىشەنچنى گۇمران قىلىدۇ ۋە ئاممىنىڭ ئېھتىياجىنىڭ ئۈنۈملۈك قاندۇرۇلماسلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. مەسىلەن: نامراتلىقتىن قۇتۇلدۇرۇش ياكى مۇھىت ئاسراشقا ئوخشاش مۇھىم ساھەلەردىكى سىياسەتلەر قەغەز يۈزىدە مۇۋەپپەقىيەتلىك كۆرۈنگەن بىلەن، ئەمەلىيەتتە كۈتۈلگەن ئۈنۈمنى بەرمەسلىكى مۇمكىن. سىياسىي نۇقتىدىن ئالغاندا، بۇ مەسىلىلەر پارتىيەنىڭ قانۇنىيلىقىنى ئاجىزلاشتۇرىدۇ، ھەتتا ئىچكى ئۆكتىچىلىك ياكى گۇرۇھۋازلىق خەۋپىنى تۇغدۇرىدۇ. چۈنكى، مەغلۇپ بولغان سىياسەتلەر ۋە خەلقنىڭ نارازىلىقى مەركىزىي رەھبەرلىككە قارىتىلغان تەنقىدلەرنى كۈچەيتىشى مۇمكىن. بۇ ئەھۋال خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ «خىتايچە زامانىۋىلاشتۇرۇش» نىشانىغا يېتىش يولىدىكى ئەڭ چوڭ توسالغۇلارنىڭ بىرىگە ئايلانماقتا. يېڭى يوليورۇقلارنىڭ «پارتىيە تەشكىلاتلىرىنىڭ شەكىلۋازلىققا قارشى كۈرەش مەسئۇلىيىتىنى كۈچەيتىشى» ۋە «ئاساسىي قاتلامنىڭ يۈكىنى يېنىكلىتىش نازارەتچىلىكى»نى تەكىتلىشى، بۇ قىيىنچىلىقلارنى يېڭىش ئۈچۈن ھەر تەرەپلىمە بىر چارە-تەدبىرنىڭ زۆرۈرلۈكىنى گەۋدىلەندۈرىدۇ.
پارتىيەنىڭ ئىنكاسى ۋە دۇچ كەلگەن خىرىسلار
بىيۇروكراتلىق ۋە شەكىلۋازلىققا قارشى كۈرەش خىتاي كومپارتىيەسى ئۈچۈن يېڭى تېما ئەمەس، بۇ مەسىلىلەر ماۋ زېدۇڭ دەۋرىدىن تارتىپ ئىزچىل تۈردە تىلغا ئېلىنىپ كەلگەن. لېكىن، ھازىرقى ھاكىمىيەت، شى جىنپىڭنىڭ رەھبەرلىكىدە، بۇ «مەرەز» بىلەن كۈرەشكە مىسلىسىز بىر قەتئىيلىك بىلەن كىرىشمەكتە. بېيجىڭ بۇ مەمۇرىي ئىللەتلەرنى تۈگىتىش ئۈچۈن «ئۇزۇن ئۈنۈملۈك مېخانىزم» (长效机制) بەرپا قىلىشنى نىشان قىلغان پۇختا، يۇقىرىدىن تۆۋەنگە قارىتىلغان بىر ئىستراتېگىيەنى تۈزۈپ چىقتى. يېڭى بەلگىلىمىلەردە ئوتتۇرىغا قويۇلغان كەڭ دائىرىلىك تەدبىرلەر مەمۇرىي جەريانلارنى ئاددىيلاشتۇرۇش، خىزمەت يۈكىنى مۇۋاپىقلاشتۇرۇش ۋە كادىرلارنىڭ خىزمەت نىشانىنى ھەقىقىي خەلق مۇلازىمىتى ۋە ئۈنۈملۈك سىياسەت ئىجرا قىلىشقا يېتەكلەشنى مەقسەت قىلىدۇ. بۇ، رەسمىي ھۆججەت ۋە يىغىنلارنىڭ ھەجىمى ۋە سۈپىتىنى قاتتىق كونترول قىلىشنى، تەكشۈرۈشلەرگە تېخىمۇ ماسلاشقان بىر خىل ئۇسۇلنى قوللىنىشنى، يەرلىك مەمۇرىي ئىقتىدارنىڭ خورىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن كادىرلارنى ۋاقىتلىق ۋەزىپىگە يۆتكەشكە چەكلىمە قويۇشنى ۋە رەقەملىك باشقۇرۇش قوراللىرىنى ئاددىيلاشتۇرۇش ھەمدە بىر گەۋدىلەشتۈرۈشكە دائىر ئېنىق ۋەزىپىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. مەسىلەن: ئەمەلدارلارنىڭ «ئاساسلىق مەسئۇلىيىتىنى» ئادا قىلىشى ۋە «ھەر دەرىجىلىك نازارەت ئورگانلىرىنىڭ نازارەتچىلىكىنى كۈچەيتىشى» ئالاھىدە تەكىتلەنمەكتە.