تارىخنىڭ پايدىسى ۋە قىممىتى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئاسترونوملار، ئەگەر ئۆز ھالىغا قويۇپ بېرىلىدىغان بولسا، دۇنيانىڭ يەنە 2 مىليارد يىل ئىنسانلارنىڭ ھايات كەچۈرۈشىگە ئۇيغۇن بىر يەر بولۇشنى داۋاملاشتۇرىدىغانلىقىنى بىلدۈرمەكتە. ئۇلار تارىخچىلار قەتئىي ئېرىشەلمەيدىغان دەرىجىدە كەسكىن مۆلچەرلەرنى ئوتتۇرىغا قويالايدۇ. ئۇلارنىڭ ئىنسان ئەۋلادىنىڭ ئۆمرى توغرىسىدىكى بۇ مۆلچەرى، ئىنسان ئىرقىنىڭ باشلانغۇچ تارىخى توغرىسىدىكى مەلۇماتلىرىمىزدىنمۇ كەسكىندۇر. مۇتەخەسسىسلەر ئەڭ قەدىمىي ئىنسان سۆڭەكلىرى ۋە سايمانلىرىنىڭ يېشى توغرىسىدا دەتالاش قىلىش بىلەن مەشغۇلدۇر.
ئىنسان ئىرقىنىڭ ئۆمرى توغرىسىدىكى مۆلچەرلەر – بىلىشىمچە – 900 مىڭ يىل بىلەن 1 مىليون يىل ئارىسىدا. تېئولوگلارنىڭ يەرشارىنىڭ تارىخى توغرىسىدىكى مەلۇماتى، پالېئونتولوگلار (قەدىمكى جانلىقلار تەتقىقاچىلىرى) نىڭ تۇنجى ئىنساننىڭ قانداق شەرت – شارائىتتا ياشىغانلىقى ھەققىدىكى مەلۇماتلىرىغا قارىغاندا تولۇق ۋە كەسكىندۇر. شۇنىڭ بىلەن، تۇمانلار ئىچىدە باشلانغان ئىنسان تارىخى بىر سوئال بەلگىسى بىلەن ئاخىرلىشىدۇ. مانا ئەزەلدىن بېرى ئېقىۋاتقان تارىخ دەرياسى ئىچىدە يۆنىلىشىمىزنى بەلگىلەشنىڭ قىيىنلىقى بۇ يەردە ياتىدۇ. بۇ جەزمەنكى تۇراقسىز ۋە ئۈزلۈكسىز ئۆزگىرىپ تۇرىدىغان بىر ئەھۋالدۇر. شۇنداقتىمۇ ئىنسانلار تارىخى ئىنسان ئىرقىنىڭ بۈگۈنكى ئەھۋالىنى بىر مىقدار بولسىمۇ يورۇتۇپ بەرمەكتە. بۈگۈننىڭ ئۆتمۈشنىڭ چىرىغى بىلەن يورۇتۇلۇشى ۋەقەسىنىڭ ئەڭ يارقىن مىسالىنى، ئىنسانىيەتنىڭ بىرلا جەمئىيەت بولۇپ بىرلىشىشكە قاراپ تاشلىغان قەدەملىرىدە كۆرۈۋاتىمىز. بۇ دەۋرىمىزنىڭ ئەڭ مۇھىم ۋەقەسىدۇر. بۇنىڭدىن 500 يىلچە ئىلگىرى باشلانغان بۇ ھەرىكەت، ياۋروپانىڭ ئاتلانتىك ساھىللىرىدا يېيىلغان بەزى جۇغراپىيەلىك بايقاشلار بىلەن باشلاندى. پۈتۈن دۇنيانىڭ يۈزى ناھايىتى ياخشى تونۇلدى ۋە زامانىمىزدا ئېھتىمال بىر ئاتوم بىر تەرەپ قىلالايدىغان بىر ساھەگە ئايلاندى. ئەگەر مۇشۇنداق بىر ئۇرۇش چىقىپ قالسا، بۇ جەڭدە ئىنسان ئىرقى بىرلا جەمئىيەت ھالىتىدە پائالىيەت ئېلىپ بارىدۇ.
ئۇ ھالدا ئورتاق ھەرىكىتىمىز كوللېكتىپ ھالەتتە بىر ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋېلىش شەكلىنى ئالىدۇ. بۇ ئىجتىمائىي پۈتۈنلۈكىمىزنىڭ بەلكى قارام شەكىلدىكى ئىپادىلىنىشى بولىدۇ.
ئاددىي شەكىلدە بولسىمۇ، بىر دۇنيا ھۆكۈمىتى قۇرۇش ئارقىلىق ئىنشائاللاھ بۇ ئاقىۋەتتىن قۇتۇلۇپ قالارمىز. ئاتوم ئېنېرگىيەسىنى بىرلىكتە كونترول قىلىپ تۇرۇش ۋە ئىشلىتىش ئۈچۈن بىر سىياسىي كېلىشىم ھاسىل قىلىنغانلىقىنى پەرەز قىلىپ تۇرايلى. بۇ، ئىنسانلارنىڭ بىرلىشىشى ئۈچۈن كېرەكلىك بولغان ئىجابىي قۇۋۋەتلەرنىڭ مۇددىئالىرىغا يېقىنلىشىشىنى مۇمكىنچىلىككە ئىگە قىلىدۇ. دۇنيادىكى يېمەكلىك ماددىلىرىنىڭ ھاسىلاتى ۋە تارقىتىلىشىنى دۇنيا نوپۇسىنىڭ ئېشىشىغا ماسلاشتۇرۇش ئۈچۈن چىقىرىلىۋاتقان تىرىشچانلىقلار بەلكى بىر دۇنيا ئىقتىسادىي بىرلىكىگە باشلامچى بولىدۇ. ئوخشاش يۆنىلىشتە بىر كۈلتۈر بىرلىكى تېز سۈرئەتتە ئىلگىرىلىمەكتە. مەسىلەن، مېنىڭ ھازىر بۇ يەردە سىلەرگە بۇ لېكسىيەنى سۆزلىشىممۇ بۇ مەدەنىيەت جەھەتتىكى بىرلىشىش بىلەن مۇناسىۋەتلىكتۇر.
بۇ دۆلەتتە مەن قولىدا پاسپورتى بار بىر چەت ئەللىك ھېسابلىنىمەن، لېكىن سىلەرنىڭ مېنى بۇ يەرگە تەكلىپ قىلىشىڭلار، مېنىمۇ ئۆزۈڭلارغا ئوخشاش بىر ئادەم ھېسابلىغانلىقىڭلاردىندۇر. بۇ ئىنسان ئىرقىنىڭ بىرلا ئائىلە ئىكەنلىكىنى بىر دەلىلىدۇر.
ئاتوم دەۋرىدە ئىنسان ئىرقىنىڭ ئاقىۋىتى مەجھۇلدۇر. ئىنساننىڭ مىكروپلاردىن باشقا بارلىق ھايۋانلارنى تىزگىنلىشىدىن بۇيان، يەنى 20 مىڭ يىلدىن بېرى تۇنجى قېتىم ئىنساننىڭ كېلەچىكى شۈبھە پەيدا قىلماقتا. ئىنسان ئىرقىنىڭ پۈتۈنلۈكى تۇيغۇسى جانلىنىشقا باشلىدى، بۇ يېڭى تۇيغۇنىڭ بىر ئىنسانغا قارىتا بىر بېقىندىلىق تۇيغۇ ھالىتىدە ئىلگىرىلەيدىغانلىقىنى، كۈچىيىدىغانلىقىنى ۋە بۇ ئىنسان سۆيگۈسىنىڭ نۆۋىتى كېلىپ مىللىي تۇيغۇلارنىڭ ئورنى ئىگىلىشىنى ئۈمىد قىلىمەن.
سۆزلىرىم سىلەرگە بەكلا خىيالىي دەپ قارىشىڭلار مۇمكىن. بىراق، تارىختا بىر قانچە قېتىم دۇنيانىڭ ئوخشاش بولمىغان بىر قانچە يېرىدە مىللىي رىشتە ۋە چېگرالارنى ھالقىغان بىر دۇنيا بىرلىكى قۇرۇلغانىدى. بۇ بىرلىك ھېچقاچان تولۇق مەنىدە دۇنيا مىقياسىدا بولمىغانىدى. ئەمما، تارىختىكى ئۈلگىلەر، زامانىمىزنىڭ زامانىۋى قاتناش ۋاسىتىلىرى سايىسىدا پۈتكۈل دۇنيانى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغان بىر بىرلىكنىڭ ئوتتۇرىغا چىقىشىنىڭ مۇمكىنلىكىنى كۆرسىتىپ بەرمەكتە. يەنە تارىختىكى بۇ بىرلىكلەر مۇددىتى نۇقتىسىدىنمۇ كېلەچەك ئۈچۈن ئۈمىد بېغىشلىغۇچى رول ئوينىغان. بۇ – ئاخىرقىسى – مۇھىم نۇقتىدۇر. چۈنكى، بۇ شۇنى دېمەكتۇركى، بۇنىڭدىن كېيىن ئاتوم دەۋرىدە ياشايمىز ۋە بۇنىڭدىن كېيىن كېلىدىغان چاغ، دۇنيادىكى ئىنسان ھاياتىنىڭ نىھايىتى بولىدۇ.