خىتاينىڭ سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرى سىياسىتى ۋە ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك مۇداپىئەسى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

فىرانچېسكا گىرېتتى، خىتاينىڭ بۇ قارارى بىلەن ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئىقتىسادىي بىخەتەرلىك يۈزلىنىشىدە ھالقىلىق بىر نازۇك نۇقتىنىڭ ئوتتۇرىغا چىققانلىقىغا دىققەتنى تارتماقتا. بىريۇسسېل ئۇزۇندىن بۇيان «مەجبۇرلاشقا قارشى تۇرۇش قورالى» (ACI)غا ئوخشاش ۋاسىتىلەر بىلەن بازارغا كىرىشنى بىر توسالغۇ سۈپىتىدە ئىشلىتىۋاتقان بولسىمۇ، بېيجىڭنىڭ بۇ ھەرىكىتى تەمىنلەش ۋە ئېھتىياج چەكلىمىلىرى ئوتتۇرىسىدىكى ئاسسىمېترىيەنى ئوچۇق-ئاشكارا ئاشكارىلىماقتا. تاموژنا بېجىغا سېلىشتۇرغاندا، ئېكسپورت كونتروللىرى دەرھال تەسىرىنى كۆرسىتىدۇ، ئاساسىي خامئەشيالار يوقاپ كەتكەندە زاۋۇتلار توختايدۇ، كىرىملەر غايىب بولىدۇ ۋە ئىستراتېگىيەلىك ساھەلەر چۆكۈپ كېتىدۇ. بۇ تەڭسىزلىك، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئۆزىنىڭ تەمىنلەش تەرەپ كۈچىنى ئىشلىتەلەمدۇ-يوق؟ دېگەندەك ئادەمنى خاتىرجەم قىلمايدىغان سوئاللارنى ئوتتۇرىغا قويماقتا، ھەمدە ئىقتىسادچان دۆلەت باشقۇرۇش كۈنسېرى تېخىمۇ مۇھىم بولۇۋاتقان بىر دۇنيادا ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ھايات قېلىش ئىستراتېگىيەلىرىنى قايتا ئويلاپ چىقىش كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويماقتا.
قىسقا ۋە ئوتتۇرا مۇددەتلىك ھەل قىلىش چارىلىرى: مۇرەسسە ۋە ھازىرقى ۋاسىتىلەرنى كۈچەيتىش
ياۋروپا ئىتتىپاقى دۇچ كەلگەن بۇ جىددىي ئەھۋال ئالدىدا، مۇتەخەسسىسلەر ھەم قىسقا ھەم ئوتتۇرا مۇددەتتە ئېلىنىدىغان قەدەملەرگە ئائىت ھەر خىل ئۇسۇللارنى سۇنماقتا. بۇ تەكلىپلەر ئادەتتە دىپلوماتىك سۆھبەتلەردىن، ھازىرقى ياۋروپا ئىتتىپاقى سىياسەتلىرىنى ئاكتىپلاشتۇرۇشقىچە بولغان كەڭ دائىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالماقتا.
يېنس ئەسكېلۇند، يەرشارىۋى سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرى تەمىنلەش زەنجىرىدىكى تار قوشۇش بوغۇزلىرىنى تۈگىتىش ۋە مۇقىملىقنى تەمىنلەش ئۈچۈن قىسقا-ئوتتۇرا مۇددەتلىك بىر ھەل قىلىش چارىسى سۈپىتىدە، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ خىتاي بىلەن بىر «ئاق تىزىملىك» ياكى «ئومۇمىي رۇخسەتنامە» سىستېمىسى توغرىسىدا سۆھبەتلىشىشكە ئەھمىيەت بېرىشى كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى. بۇ سىستېما، ئېكسپورت قىلغۇچىلارنىڭ ئوخشاش پىروگراممىلار ۋە ئوخشاش ئاخىرقى ئىشلەتكۈچىلەر ئۈچۈن، مۇئەييەن بىر مۇددەت (پەزەزدە ئۈچ يىل) بويىچە، بىر قانچە ئوخشاش زاپچاس ئەۋەتىش ئۈچۈن بىردىنلا رۇخسەتنامە ئىشلىتىشىگە شارائىت يارىتىپ بېرىدۇ. ئەسكېلۇند، خىتاي تەرەپتە بۇ يۆنىلىشتە بىر ئاكتىپ ئارزۇ بارلىقىنى بىلدۈرسىمۇ، تەپسىلاتلار ئۈستىدە ھېلىھەم كېلىشىم ھاسىل قىلىنىشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىدى. بۇ ئۇسۇل، جىددىي زەربىلەرنى يېنىكلىتىش ۋە ياۋروپا ئىتتىپاقى سانائىتىنىڭ ھالقىلىق ئەشيالارغا ئېرىشىشى ئۈچۈن بىر ئەمەلىي ئارا ھەل قىلىش چارىسى سۇنماقتا.
رېبېككا ئارسېساتى، ئەڭ ئاۋال قىلىدىغان ئىشنىڭ، مەسىلىنى ئىقتىسادىي ۋە دۆلەت بىخەتەرلىك جىددىي ئەھۋال سەۋىيەسىگە كۆتۈرۈش ئىكەنلىكىنى ئىپادىلىمەكتە. بېيجىڭنىڭ مۇداپىئە مەقسەتلىك ئاخىرقى ئىشلەتكۈچىلەرگە ياكى مۇداپىئە ئىشلەپچىقىرىشىغا قارىتىلغان ئېكسپورتلارغا ياكى قايتا ئېكسپورتلارغا رۇخسەت بېرىشى مۇمكىن بولمىسىمۇ، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ خىتاي سودا مىنىستىرلىقىنى پۇقرالار رۇخسەتنامىسى ئۈچۈن بىر تەستىق ۋەدىسىگە مەجبۇرلىشى كېرەكلىكىنى بىلدۈرمەكتە. بۇ، يېرىم ئۆتكۈزگۈچ قورال-سايمانلىرى ۋە ئىشلەپچىقىرىشى شۇنداقلا باشقا سانائەتتە قوللىنىشچان پىروگراممىلىرى ئۈچۈن نىشان قىلىنغان سىيرەك توپا ئېلېمېنتى ۋە ماگنىت ئېكسپورتىغا رۇخسەت بېرىشنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئېلىشى كېرەك. ئارسېساتى يەنە، بېيجىڭنىڭ زاپاس ساقلاشقا ئوخشاش بەلگىلىك، ھەددىدىن زىيادە قاتتىق چەكلىمىلەرنى بىكار قىلىشى ئۈچۈن، بېيجىڭغا بېسىم ئىشلىتىش كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.
جاكۇب جاكوبوۋىسكىي، خىتاينىڭ مەجبۇرلاش ئىستراتېگىيەسىگە قارشى ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭمۇ قولىدا ۋاسىتىلىرى يوق ئەمەسلىكىنى ئەسكەرتمەكتە. «مەجبۇرلاشقا قارشى تۇرۇش قورالى» (ACI)، خىتاينىڭ ياۋروپاغا بېقىنىدىغان تەرەپلىرىنى ئېنىقلاپ ۋە زۆرۈر تېپىلغاندا ئىشلىتىش ئارقىلىق قارشى تۇرۇش زېمىنىنى تەمىنلىمەكتە. جاكوبوۋىسكىي، مەقسەتنىڭ جىددىيچىلىكنى پەسەيتىش بولۇشى كېرەكلىكىنى بىلدۈرسىمۇ، ھازىر ئىشەنچلىك بىر توسالغۇنىڭ شەكىللەندۈرۈلۈشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىمەكتە، چۈنكى خىتاينىڭ ياۋروپانى تىزگىنلەش ئۈچۈن ئىشلىتەلەيدىغان تېخىمۇ كۆپ بوغۇش نۇقتىلىرى  بار. فىرانچېسكا گىرېتتىمۇ، قىسقا مۇددەتتە ياۋروپانىڭ تەلەپ تەرەپ ۋاسىتىلىرىنى تېخىمۇ كۈچلەندۈرۈشى كېرەكلىكىنى ۋە بۇنىڭ پەقەت بىلوكنىڭ ئىچىدىلا ئەمەس، ئوخشاش پىكىردىكى شېرىكلەر بىلەن بىرلىكتە ھەرىكەت قىلىش ئارقىلىق مۇۋەپپەقىيەتلىك بولىدىغانلىقىنى قوشۇمچە قىلماقتا.
ئالىسىيا گارسىيا ھېرېرو، خىتاينىڭ ئەڭ يېڭى ئېكسپورت چەكلىمىسىنىڭ يەرشارىۋى تەمىنلەش زەنجىرىنىڭ يۈرىكىگە زەربە بەرگەنلىكىنى ۋە ئامېرىكاغا قارىتىلغان ئۆچ ئېلىش بولسىمۇ، ياۋروپا شىركەتلىرىنىڭمۇ تەسىرگە ئۇچرايدىغانلىقىنى تەكىتلىمەكتە. سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرىنى ئىمپورت قىلىش ئۈچۈن ئېكسپورت رۇخسەتنامىسىگە ئېھتىياجلىق بولىدىغانلىقىنى، ھەتتا سىيرەك توپا مەھسۇلاتلىرىنىڭ ئارقىسىدىكى تېخنىكىنىڭمۇ تەسىرىگە ئۇچرايدىغانلىقىنى بىلدۈرمەكتە. ھېرېرو، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ «خىتايدىن كەلگەن بېسىمغا قارشى ئۆزىنى تەييارلىشى كېرەكلىكىنى» ۋە بۇنىڭ بەدىلىگە خىتاينىڭ ياۋروپانىڭ خىتاي ئېلېكتىر ماشىنىلىرىغا قوللانغان تاموژنا بېجىنى بىكار قىلىش ھەمدە خىتاينىڭ مەنپەئەتلىرىگە خىلاپ كېلىدىغان نۇرغۇن ياۋروپا ئىتتىپاقى تەكشۈرۈشلىرىنى توختىتىشقا ئوخشاش يېنىكلىتىشلەرنى تەلەپ قىلىدىغانلىقىنى مۆلچەرلىمەكتە. بۇ، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ قىسقا مۇددەتتە دۇچ كېلىدىغان سىياسىي سودىلىشىشلارنىڭ مۇرەككەپلىكىنى ئاشكارىلىماقتا.
بۇ پىكىرلەر، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ جىددىي زەربىلەرگە قارشى تۇرۇش ئۈچۈن ھەم دىپلوماتىك قاناللارنى ئىشلىتىشى ھەم ھازىرقى قانۇنىي ۋە ئىقتىسادىي ۋاسىتىلىرىنى ئاكتىپلاشتۇرۇشى كېرەكلىكىنى كۆرسەتمەكتە. لېكىن شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، خىتاينىڭ تەلىپىگە بويسۇنۇش ئورنىغا قەتئىي بىر پوزىتسىيە تۇتۇشنىڭ مۇھىملىقىمۇ تەكىتلىنىۋاتىدۇ.
ئوتتۇرا ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىستراتېگىيەلەر: بېقىندىلىقنى ئازايتىش ۋە ئالمىشىپ تەمىنلەش زەنجىرلىرىنى قۇرۇش