كېسەك ئالتۇن گۇرۇپپىسى ئوربىتىسى: ئامېرىكانىڭ «تەۋرىنىشچان دۆلەتلەر» نى يوقىتىشىدىكى گېئوپولىتىكىلىق پىلانلىرى (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
تەھرىرى: د. ئابدۇرېھىم دۆلەت
بۇ ماقالە «يېڭى ئامېرىكا بىخەتەرلىك مەركىزى» نىڭ باش ئىجرائىيە ئەمەلدارى رىچارد فونتەيىن[1] ۋە شۇ ئورگاننىڭ باش ئىجرائىيە ئەمەلدارىنىڭ تەتقىقاتچى شېرىكى گىبىس ماككىنلېي[2] تەرىپىدىن يېزىلغان بولۇپ، يەر شارى خاراكتېرلىك تەرتىپنىڭ شەكىللىنىشىدىكى ھازىرقى گېئوپولىتىكىلىق بۆلۈنۈشلەر ۋە ئامېرىكا تاشقى سىياسىتىنىڭ بۇ جەرياندىكى ھالقىلىق خاتالىقلىرىنى مۇلاھىزە قىلىدۇ. 2025-يىلى 10-ئاينىڭ 27-كۈنى نوپۇزلۇق تاشقى سىياسەت ژۇرنىلى «Foreign Affairs» («تاشقى ئىشلار») دە ئېلان قىلىنغان «تەۋرىنىشچان دۆلەتلەرنى يوقىتىش: ۋاشىنگتون كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى — BRICS نى ئامېرىكاغا قارشى بىر گۇرۇپپىغا ئايلاندۇرۇشقا ئىتتىرىۋاتىدۇ»[3] ناملىق بۇ تەھلىل، ئامېرىكانىڭ بىرازىلىيە، ھىندىستان ۋە جەنۇبىي ئافرىقا (بى ھ ئا) غا ئوخشاش «تەۋرىنىشچان دۆلەتلەر» بىلەن بولغان ئالاقىسىنى قەستەن ياكى قەستەن بولمىغان ھالدا بۇزۇشىنىڭ، كېسەك ئالتۇن گۇرۇپپىسىنى خىتاي ۋە رۇسىيە ھۆكۈمرانلىق قىلىدىغان، غەربكە قارشى بىر ئوققا قاراپ ئىتتىرىش خەۋپىنى ئېلىپ كېلىدىغانلىقىنى ئىلمىي  ئاشكارىلايدۇ. يەر شارى ئىچكى ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتىنىڭ تەخمىنەن ئۈچتىن بىرىنى ۋە دۇنيا نوپۇسىنىڭ يېرىمىغا يېقىنىنى تەشكىل قىلىدىغان بۇ گۇرۇپپىنىڭ كەلگۈسىدىكى يۈزلىنىشى، ئامېرىكانىڭ يەر شارى رەھبەرلىك ئورنى ۋە خەلقئارا ئىقتىسادىي سىستېمىنىڭ مۇقىملىقى ئۈچۈن ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە. شۇڭلاشقا، بۇ ماقالە ھازىرقى ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ قىسقا مۇددەتلىك، ئىچكى سىياسەتكە تايىنىدىغان قەدەم-باسقۇچلىرىنىڭ ئۇزۇن مۇددەتتە ئېلىپ كېلىدىغان ئىستراتېگىيەلىك چىقىمىنى تەكشۈرۈشتەك بىر ئاگاھلاندۇرۇش ماھىيىتىگە ئىگە.
كېسەك ئالتۇن  دۆلەتلىرى —BRICS  (بىرازىلىيە، رۇسىيە، ھىندىستان، خىتاي ۋە جەنۇبىي ئافرىقا) گۇرۇھى ئۆزىنىڭ 16 يىللىق تارىخىدا ئۆزىنى غەربكە قارشى ئورۇنلاشتۇرۇشتىن ساقلانغان، يەر شارى جەنۇبىغا خەلقئارا سەھنىدە تېخىمۇ كۆپ سۆز ھوقۇقى بېرىش ۋەزىپىسى بىلەن ھەرىكەت قىلىدىغان بىر تەشكىلات بولۇپ كەلدى. يازغۇچىلار گەرچە بۇ گۇرۇپپا دەسلەپتە قىسمەن موسكۋا ۋە بېيجىڭ تەرىپىدىن قۇرۇلغان بولسىمۇ، ئۇنىڭ ئەزالىرىنىڭ كۆپىنچىسىنىڭ ئامېرىكا بىلەن كۈچلۈك سودا ۋە مۇداپىئە ھەمكارلىقلىرىنى ساقلاپ كەلگەنلىكىنى تەكىتلەيدۇ. مەسىلەن، ھىندىستان بىلەن مۇداپىئە ساھەسىدىكى ھەمكارلىق ۋە بىرازىلىيە بىلەن كۈچلۈك سودا ئالاقىلەر بۇ تەڭپۇڭ قۇرۇلمىنىڭ ئاساسىنى شەكىللەندۈرگەن. بىراق، ماقالە يېقىنقى ئون يىلدا بۇ مەنزىرىنىڭ ئاساسىي جەھەتتىن ئۆزگەرگەنلىكىنى، خىتاي ۋە رۇسىيەنىڭ كېسەك ئالتۇن گۇرۇھى ئەزالىرىنى ۋاشىنگتوننىڭ مەنپەئەتلىرىگە زىت كېلىدىغان دۇنيا قاراشقا يۈزلەندۈرۈش ئۇرۇنۇشلىرىنى كۈچەيتكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. خىتاينىڭ بىرازىلىيەنىڭ ئەڭ چوڭ سودا شېرىكىگە ئايلىنىشى ۋە رۇسىيەنىڭ ھىندىستانغا زور مىقداردا نېفىت سېتىشىغا ئوخشاش ئىقتىسادىي قەدەملەر، بۇ گېئوپولىتىك ھەرىكەتچانلىقنىڭ ئاساسىنى تەشكىل قىلىدۇ.
ماقالىنىڭ مەركىزىي تەلىپى شۇكى، ئامېرىكا بۇ گېئوپولىتىك ئېغىشقا قارشى تۇرۇشنىڭ ئورنىغا، ئەكسىچە، دوستانە كېسەك ئالتۇن ئەزالىرى بىلەن بولغان ئالاقىلىرىنى يامانلاشتۇرۇپ، خىتاي ۋە رۇسىيەگە زېمىن ھازىرلىدى. بۇ تەھلىل، بولۇپمۇ ئىككىنچى نۆۋەتلىك ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ بىرازىلىيە، ھىندىستان ۋە جەنۇبىي ئافرىقا بىلەن بولغان ئالاقىلەرنى دۆلەت مەنپەئەتى بىلەن ماسلاشتۇرۇش تەس بولغان سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن قانداق ناچارلاشتۇرغانلىقىنى، بىر-بىرىگە مۇناسىۋەتسىز ئۈچ ئايرىم ۋەقە ئارقىلىق تەپسىلىي تەكشۈرۈپ چىققان. يازغۇچىلار بۇ ئەھۋالنىڭ كېسەك ئالتۇن گۇرۇھىنىڭ تېخىمۇ ئاكتىپ ۋە غەربكە قارشى بىر گۇرۇپپا سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا چىقىشىدەك يېڭى خەۋپ ياراتقانلىقىغا دىققەت ئاغدۇرۇپ، بۇ ئىستراتېگىيەلىك ئېغىشنىڭ بەدىلىنىڭ ئۇزۇن مۇددەتتە ئېغىر بولىدىغانلىقى توغرىسىدا ئاگاھلاندۇرىدۇ.
ئامېرىكا-ھىندىستان ئالاقىلىرىنىڭ سوۋۇشى: ئىستراتېگىيەلىك خاتالىق