پۇتىننىڭ ئوتتۇرا شەرقتىكى مەغلۇبىيىتىنىڭ ھەقىقىي مەنىسى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

2011-يىلدىكى «ئەرەب باھارى» پۇتىننىڭ ئوتتۇرا شەرق سىياسىتى ئۈچۈن بۇرۇلۇش نۇقتىسى بولدى. ئامېرىكا ۋە ياۋروپا رەھبەرلىرى رايوندا مۇستەبىت ھاكىمىيەتلەرنىڭ يىقىلىشىنى تەبرىكلەۋاتقاندا، پۇتىن نامايىشلارغا باشقىچە نەزەر بىلەن قارىدى. ئۇ غەرب رەھبەرلىرى بىلەن بولغان ئۇچرىشىشلاردا ئەرەب دۇنياسىدىكى مۇستەبىتلىكنىڭ يىمىرىلىشىنىڭ ئىچكى ئۇرۇش، ئەسەبىيلەرنىڭ كۈچىيىشى ۋە تېررورچىلارنىڭ جۈرئەتلىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقىنى ئاگاھلاندۇردى. ئۇنىڭ مۇقىملىققا بولغان ئەندىشىسى ئوتتۇرا شەرقتىكى پادىشاھلاردا ئاكتىپ ئىنكاس قوزغىدى. شۇ يىلى رۇسىيەدىمۇ مۇستەبىتلىككە قارشى كەڭ كۆلەملىك ھەرىكەت پارتلىدى. پۇتىن بۇ نامايىشلارنى ئامېرىكا قۇتراتقۇلۇق قىلدى دەپ ئەيىبلىدى. بۇ ۋەقەلەر پۇتىننى ئامېرىكا بىلەن ھەمكارلىشىشتىن يىراقلاشتۇرۇپ، ئۇنىڭ ئوتتۇرا شەرقتىكى تاشقى سىياسىتىگە زور تەسىر كۆرسەتتى. پۇتىن بۇ پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ ئىسرائىلىيە ۋە ئەرەب پادىشاھلىقلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى چوڭقۇرلاشتۇردى، شۇنداقلا 2013-يىلى ھەربىي ئۆزگىرىش ئارقىلىق ھاكىمىيەتنى ئىگىلىگەن مىسىرنىڭ مۇستەبىت رەھبىرى ئابدۇلفەتتاھ سىسى بىلەنمۇ يېقىن مۇناسىۋەت ئورناتتى.
بارلىق مۇستەبىتلەرنىڭ دوستى
پۇتىننىڭ ئوتتۇرا شەرقتىكى تەسىرىنى كېڭەيتىش ھەرىكىتى دەسلەپتە نەتىجە بەردى. 2022-يىلى رۇسىيە ئۇكرائىناغا تاجاۋۇز قىلغاندىن كېيىن، ئىران بۇ ھەرىكەتنى قوللاش ئۈچۈن مىڭلىغان ئەجەللىك «شاھەد» ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلانلىرىنى تەمىنلىدى. ئەرەب پادىشاھلىقلىرى ب د ت دا رۇسىيەنى ئەيىبلىگەن بېلەت تاشلاشتا ئۆزىنى چەتكە ئالدى ۋە خەلقئارالىق جازا ئىتتىپاقىغا قوشۇلمىدى. ھەتتا ئىسرائىلىيەمۇ تاجاۋۇزچىلىقنى ئەيىبلەشتىن ئۆزىنى قاچۇردى. 2015-يىلى سۈرىيەدىكى ئەسەد ھاكىمىيىتى ئاغدۇرۇلۇش گىردابىغا بېرىپ قالغاندا، پۇتىن رۇسىيە ھاۋا ئارمىيەسىنى ئەۋەتىپ، سۈرىيە، ئىران ۋە ھىزبۇللاھنىڭ قۇرۇقلۇق ئارمىيەسىنى قوللاپ، سۈرىيەلىك مۇستەبىتكە يەنە توققۇز يىل ھاكىمىيەت يۈرگۈزۈش پۇرسىتى يارىتىپ بەردى. بۇنىڭ بەدىلىگە ئەسەد رۇسىيەگە تارتۇس دېڭىز ئارمىيە بازىسى ۋە ھمېيمىم ھاۋا ئارمىيە بازىسىدىن داۋاملىق پايدىلىنىش ھوقۇقىنى بەردى.
پۇتىننىڭ سۈرىيەگە ھەربىي ئارىلىشىشى رۇسىيەنىڭ «ھەل قىلغۇچ ۋە ئىشەنچلىك ھەمكارلاشقۇچى» دېگەن ئوبرازىنى يۇقىرى كۆتۈردى. ئامېرىكىغا ئوخشىمايدىغىنى، رۇسىيە رايوندىكى مۇستەبىتلەرنى ھەرگىز دېموكراتىيە ۋە كىشىلىك ھوقۇق ھەققىدىكى نۇتۇقلار بىلەن ئەيىبلىمىدى ھەمدە قورال-ياراغ ئاقتۇرۇشنى داۋاملاشتۇردى. «ئەرەب باھارى»دىن كېيىنكى يىللاردا رۇسىيەنىڭ ئوتتۇرا شەرققە قورال-ياراغ ئېكسپورتى كۆپىيىپ، سىسى ھاكىمىيىتىدىكى مىسىر، ھەتتا شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى ئىتتىپاقدىشى بولغان تۈركىيەگىمۇ S-400 ھاۋا مۇداپىئە سىستېمىسىنى سېتىپ بەردى.
ھەممە يەردە بىرلا ۋاقىتتا يۈز بەرگەن ۋەقەلەر: رۇسىيەنىڭ چېكىنىشى
2023-يىلى 7-ئۆكتەبىر خاماسئىسرائىلىيەگە ھۇجۇم قىلغاندىن كېيىن، پۇتىننىڭ ئىستراتېگىيەسى پارچىلىنىشقا باشلىدى. ئىسرائىلىيە بۇنىڭغا جاۋابەن غەززەدىكى خاماسقا، ئاندىن لىۋاندىكى ھىزبۇللاھقا قارشى چوڭ ھەربىي ھەرىكەتلەرنى قوزغاپ، ھەر ئىككى گۇرۇپپىنىڭ رەھبەرلىك قاتلىمى ۋە قوماندانلىق قۇرۇلمىسىنى ۋەيران قىلدى. پۇتىن توقۇنۇشتا بىر تەرەپتە تۇرۇشتىن ئۆزىنى قاچۇرۇپ، خاماس بىلەن ئىسرائىلىيە ئوتتۇرىسىدا ۋاسىتىچىلىك قىلىشنى تەكلىپ قىلدى، ئەمما خاماسياكى ھىزبۇللاھقا ھېچقانداق ماھىيەتلىك ياردەم بەرمىدى.
ئاندىن، 2024-يىلى دېكابىردا ئەسەد ھاكىمىيىتى يىمىرىلدى. رۇسىيەنىڭ ئون يىللاپ داۋاملاشقان بۇ ھاكىمىيەتنى قوللاشقا سالغان سېلىنمىسى بىر نەچچە كۈن ئىچىدە يوققا چىقتى. پۇتىن ئەسەد ۋە ئۇنىڭ ئائىلىسىگە رۇسىيەدە سىياسىي پاناھلىق بەردى، ئەمما قوزغىلاڭچى كۈچلەر دەمەشقنى ئىگىلىگەندە ھېچقانداق قارشىلىق كۆرسەتمىدى. ئۇنىڭ ئارىلىشالماسلىقى پۈتۈن رايوندا ئەكس سادا قوزغىدى. ئىران ئىسلام ئىنقىلابى مۇھاپىزەتچىلەر قىسمى (IRGC) بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئاخبارات ۋاسىتىلىرى رۇسىيەنىڭ ئۆزلىرىنىڭ ئورتاق ھەمكارلاشقۇچىسىنى قۇتقۇزالمىغانلىقىدىن ئوچۇق-ئاشكارا شىكايەت قىلدى.
2025-يىلى 6-ئايدا ئىسرائىلىيە ۋە ئامېرىكا قوراللىق كۈچلىرى ئىراننىڭ يادرو ئەسلىھەلىرىنى بومباردىمان قىلغاندا، رۇسىيە ئوتتۇرا شەرقتە تېخىمۇ ئېغىر بىر ئابرۇي زەربىسىگە ئۇچرىدى. ئامېرىكا فوردوۋ ئورنىغا ھۇجۇم قىلغاندىن كېيىن، ئىران تاشقى ئىشلار مىنىستىرى ئابباس ئاراقچى موسكۋاغا بېرىپ ياردەم سورىدى. گەرچە ئىران رۇسىيەنىڭ ئۇكرائىنا ئۇرۇشىغا بىۋاسىتە ھەربىي ياردەم بېرىشنى داۋاملاشتۇرۇۋاتقان بولسىمۇ، پۇتىن ئامېرىكىنى ئەيىبلەيدىغان ئۆزىگە خاس نۇتۇقلىرىنى سۆزلەشتىن باشقا، ئوتتۇرا شەرقتىكى ئەڭ قەيسەر ئىتتىپاقدىشىغا ھېچقانداق يېڭى ھەربىي ياردەم بەرمىدى.
قورقۇنچ ۋە نەپرەت: رايوندىكى ئىنكاسلار
ئوتتۇرا شەرقتىكى رەھبەرلەر ۋە جەمئىيەتلەر رۇسىيەنىڭ ھەرىكەتسىزلىكى ۋە پەرۋاسىزلىقىغا دىققەت قىلدى. ئىران ئىچىدىكى ئىنكاس ئالاھىدە كەسكىن بولدى. ئالىي رەھبەر خامانەيى ھەمىشە موسكۋاغا سادىق بولۇپ كەلگەن، ئەمما ھازىر ئۇنىڭ ئورنى ئاجىزلىغانلىقتىن، ئۇنىڭ رۇسىيەنى قۇچاقلاش سىياسىتىگە بولغان تەنقىدلەر كۈچەيدى. بىر قىسىم ئىرانلىق ئوبزورچىلار ھازىر پۇتىننى 1-ئايدا تېھران بىلەن موسكۋا ئىمزالىغان «كەڭ دائىرىلىك ئىستراتېگىيەلىك ھەمكارلىق شەرتنامىسى»گە ئۆز-ئارا مۇداپىئە ماددىسىنى كىرگۈزۈشنى رەت قىلغانلىقى ئۈچۈن ئوچۇق-ئاشكارا ئەيىبلىمەكتە. باشقا ئاۋازلار، جۈملىدىن ئىران پارلامېنتىنىڭ سابىق مۇئاۋىن باشلىقى ئەلى مۇتاھھارى، رۇسىيەنىڭ ئىرانغا S-400 باشقۇرۇلىدىغان بومبا مۇداپىئە سىستېمىسىنى يەتكۈزۈپ بېرىشنى كېچىكتۈرگەنلىكىنى تەنقىد قىلدى.