سىياسىي كۈرەشنىڭ زۆرۈرىيىتى ۋە شەرتلىرى (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

سىياسىي كۈرەشنىڭ زۆرۈرىيىتى ۋە شەرتلىرى! (1)
كۈرەش ئىچىدە ئۆتمىگەن بىر ھاياتنى تەسەۋۋۇر قىلغىلى بولمايدۇ. ھاياتنىڭ كۈرەش، ئېمتىھان ئىكەنلىكىگە نەزەردە تۇتۇلغاندا سىياسىي كۈرەشنىڭ زۆرۈرىيىتى بارمۇ؟ سىياسىي كۈرەشتىن خالىي ھايات ياكى تۈزۈم، سىستېما مەۋجۇت بولالمامدۇ؟ بۇ ھەقتە يېزىشقا تېگىشلىك ناھايىتى كۆپ نەرسە بار. تۈركىيەدە مۇئەييەن بىر گۇرۇپپا كىشىلەر بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك، ئەمما يەنە بەلگىلىك بىر گۇرۇپپا كىشىلەر بىلەن مۇناسىۋەتسىز بولغان، جەمئىيەتنىڭ قۇرۇپ چىقىلىشى ۋە كېلەچەك نۇقتىسىدىن ناھايىتى مۇھىم مەسىلىلەردىن بىرى بولغان سىياسەتنىڭ ئەھمىيىتى بىلىنىشى كېرەك. تۈركىيە پۇقرالىرى بۇ مەسىلىگە ئەھمىيەت بەرمىسە، كۆڭۈل بۆلمىسە، ئۆزىنىڭ مەسئۇلىيىتىنى ئادا قىلمىسا، دۆلەت ۋە مىللەت سۈپتىدە نۇرغۇن نەرسىدىن ئايرىلىپ قالىمىز. كۈنىمىزدە سىياسەتكە بولغان ئىھتىياجنى قانداق چۈشەندۈرىمىز؟ سىياسەت بىر خەلقنىڭ، بىر دۆلەتنىڭ كېلەچىكى ھەققىدە توغرا، ساغلام نىشانلارنى ئوتتۇرىغا قويۇپ ھەرىكەت قىلىشى، تەپەككۇر قىلىشى ۋە بىر نەتىجىگە ئېرىشىشىگە تۈرۈتكە بولىدىغان ئىجتىمائىي ۋاستە ئەمەسمۇ؟ ھەمدە مىللەت ۋە دۆلەت ئالدىدىكى ئەخلاقىي مەسئۇلىيەت ئەمەسمۇ؟ بۇ سەۋەپتىن سىياسەت، ئۇلىدا ھەقتەئالانىڭ رازىلىقى، كىشىلەرگە، جەمئىيەتكە ۋە ۋەتىنىگە خىزمەت قىلىش ئېڭىغا تايىنىدۇ. ئۇنداقتا سىياسەتكە قايسى نۇقتىدىن نەزەر تاشلايمىز؟ سىياسەتكە زۆرۈرىيىتى بارمۇ؟ قانداق بولۇشى كېرەك؟ سىياسەت دېگەن نېمە؟ نېمە سىياسەت ئەمەس؟ كۈنىمىزدە ئېلىپ بېرىلىۋاتقان سىياسەت دۆلەتنىڭ شەرت – شارائىتىغا، ئىجتىمائىي قۇرۇلمىمىزغا، كۈلتېرىمىزگە، قىممەت – قاراشلىرىمىزغا مۇۋاپىق شەكىلدە ئېلىپ بېرىلىۋاتامدۇ؟ بۇنى كۆزدىن كەچۈرۈپ چىقىپ، بۇ ھەقتە ئويلىنىشىمىز لازىم.
سىياسەت دېگەن نېمە؟ سىياسەتتىكى ئاساس ۋە ئۆلچەملەر نېمە بولۇشى كېرەك؟
سىياسەت، ئەرەپ سۆز بولۇپ، «بەلگىلىك بىر جەمئىيەتتە توقۇنۇش ئىچىدىكى مەنپەئەتلەرنىڭ مۇرەسسە قىلىنىش پائالىيىتىدۇر» ياكى «دۆلەت ئىشلىرىنى تەرتىپكە سېلىش ۋە يۈرگۈزۈش سەنئىتىدۇر». ئۇنى، مىللەتكە يېتەكچىلىك قىلىش، خىزمەت قىلىش مەركىزى دېيىشكىمۇ بولىدۇ.
سىياسەت، يەنە بىر ئاتىلىشى بىلەن ئېيتقاندا پولىتىكا، «جەمئىيەتنى باشقۇرۇش» دېگەنلىك بولۇپ، سىياسەت – چارە، ئۇسلۇب، باشقۇرغۇچى، باشقۇرۇلغۇچى دېگەن مەنىلەرنى بىلدۈرىدۇ. سىياسەت، كۈندىلىك سۆھبەتلىرىمىزدە پولىتىكا بىلەن ئوخشاش مەنىنى ئىپادىلەيدىغان بولۇپ قالدى. مەسىلەن: مىللىي مائارىپ پولىتىكىسى، يېزا ئىگىلىك پولىتىكىسى، ئىقتىسادىي پولىتىكا، قانۇن پولىتىكىسى، تاشقىي ئىشلار پولىتىكىسى… قاتارلىقلار. سىياسەت، قارشى قۇتۇبىمىزدىكىلەرنىڭ ئىرادىسى، قارشىلىق كۈچىنى ئەڭ ياخشى شەكىلدە يىمىرىپ تاشلاش، چۈشەنچىسى ۋە ئۆزىنىڭ بىزنىڭ نوپۇزىمىزغا تەسلىم بولۇشى ئۈچۈن زۆرۈر بولغان بىلىم، قابىلىيەت، ئەقىل ۋە ئىرادىنى ئوتتۇرىغا قويۇش ئۇسلۇبىدۇر. سىياسەت، مەسىلە ھەل قىلىش سەنئىتىدۇر. بىر مەسىلە ھەققىدە توختالغان، ھەل قىلىش يوللىرى ۋە تەدبىرلىرىنى ئوتتۇرىغا قويغان بولساق سىياسەتنىڭ ئىچىدە ئىكەنلىكىمىزدە ھېچقانداق شۈبھە يوق دېمەكتۇر. گەرچە كۆپ ساندىكى كىشى ئۆزىنىڭ سىياسەت بىلەن ھېچقانداق مۇناسىۋىتى يوقلىقىنى ئېيتسىمۇ، ئەمما ھەممە كىشى سىياسەت ھەققىدە توختۇلىدۇ. لېكىن ھەركىم سىياسەتنى پەرقلىق ھالدا چۈشىنىدۇ. بۇ ئوخشاش بولمىغان چۈشەنچىلەرنىڭ تەكتىدە پىسخولوگىيلىك ۋە ئىجتىمائىي سەۋەپلەر ياتىدۇ. سىياسەتنى ئىنكار قىلغان كىشىلەرنىڭ سىياسەت ئىشلىتىۋاتقانلىقىدا شۈبھە يوق. خۇددى بىر مۇتەپەككۇر ئېيتقاندەك «سىز سىياسەتتىن قاچسىڭىز، سىياسەت سىز بىلەن ھەپىلىشىدۇ». سىياسەتتىن ئۆزىمىزنى ئېلىپ قاچالمايدىغانلىقىمىز نەزەردە تۇتۇلغاندا، سىياسەت زۆرۈرىيەت تەشكىل قىلىدۇ.
ھەر خەلقنىڭ، ھەر دۆلەتنىڭ ئۆزىگە خاس باشقۇرۇش شەكلى بولغاندەك، تۈرلۈك مەسلىلىرىمۇ مەۋجۇت بولىدۇ. كۆپىنچە ھۆر چۈشەنچىلەر ھاكىم ئورۇندا تۇرىدىغان، دىموكراتىيە گۈللەپ ياشنايدىغان جايلارنىڭ سىياسەتكە خاس ساھە ئىكەنلىكىنى ئۇنتۇپ قالىمىز. «دىندا سىياسەت يوق» دېگۈچىلەرنىڭ كۆپ سانلىقى سىياسەت ئىچىدە ئىكەنلىكىنى ئەقلىگە كەلتۈرمەيدۇ. ئەركىن تەپەككۇر ۋە ئەقىدىلەر، دىنلار سىياسىي مۇھىتتا ئوتتۇرىغا چىقىدۇ ۋە تەرەققىي قىلىدۇ. بىر دۆلەت ھۆكۈمرانلىقى ئاستىدا، خەلقنىڭ سان جەھەتتىن ئۆزىنى باشقۇرۇشى مۇمكىن بولمايدىغان ھالغا كېلىپ قالغان كىشىلەردىن تەركىپ تاپقان جەمئىيەتتە دۆلەت دەپ ئاتىلىدىغان دائىمىي سىياسىي خاراكتېرلىق ئورگاننى ۋاستە قىلىپ باشقۇرۇشى ئويلىشىپ كېلىنگەن. يەنى، خەلقنىڭ ئۆزىنى باشقۇرۇشى ئۈچۈن سايلام بىلەن ئىشنىڭ بېشىغا ئۆتكەن ۋە دۆلەت ئىشلىرىنى خەلققە ۋاكالىتەن ئىجرا قىلىۋاتقان مىللەت ۋەكىللىرىدىن تەشكىل تاپقان سىياسىي كادرو، ئەترەت… تەشكىللەش ئويلىشىپ كېلىنگەن.
سىياسەت، باشقۇرۇش ئۇسلۇبى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان ۋە ئىنسانلارغا خىزمەت قىلىدىغان ئۇقۇمدۇر. بىر دۆلەتنىڭ قۇرۇلۇشى ۋە ئىزچىل مەۋجۇت بولۇشى سىياسەت بىلەن مۇمكىن بولىدۇ. يىغىنچاقلىغاندا، سىياسەت مەملىكەت، دۆلەت ۋە كىشىلەرنى باشقۇرۇشتۇر. بەزى مۇتەخەسىسلەر سىياسەتنى «جەمئىيەتتە قىممەت – قاراش تارقىتىشنى بۇيرىغۇچى يول ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشۇرۇلغان جەريان»  دەپ ئىپادىلىگەن.
ئۇنىڭدىن باشقا، سىياسەت ئىلىمى پەيغەمبەرلەر ئىنسانلارغا ئۆگەتكەن ئىلىملەرنىڭ ئەڭ ئالدىدا ئورۇن ئالىدۇ. ئومۇمىي جەھەتتىن ئېلىپ ئېيتقاندا، سىياسەتنى «كىشىلەرنىڭ ماددىي ۋە مەنىۋىي سائادىتىگە ۋەسىلە بولىدىغان ھۆكۈملەرنىڭ ئىجرا قىلىنىش، باشقۇرۇش تېخنىكىسى» دەپ ئىزاھلاشقىمۇ بولىدۇ.