خىتاينىڭ «پىشقەدەم ئاقساقاللار» دەۋرىنىڭ ئاخىرلىشىشى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

شى جىنپىڭ رەھبەرلىكىدىكى يېڭى تەرتىپ بولسا سېستىمىدا رەقىب ۋە قارشى كۈچ يوق سانايدۇ. سىياسەت  گورىزىنتال نازارەت قىلىش بىلەن ئەمەس، بەلكى ۋېرتىكال  ۋە بىر يۆنىلىشلىك ھوقۇق يوللىرى ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشۇرۇلىدۇ. بىيۇروكراتىيە شى جىنپىڭنىڭ يوليورۇقلىرىنى ئاستىلىتالايدۇ، ئەمما رەت قىلالمايدۇ. ئىقتىساد ئەمەلدارلىرى تەۋسىيە بېرەلەيدۇ، ئەمما رەھبەرلەرنى يۆنىلىش ئۆزگەرتىشكە زورلىيالمايدۇ. گېنېراللار ئەندىشىلىرىنى ئىپادىلىيەلەيدۇ، ئەمما ئامما ئالدىدا قارشىلىق كۆرسىتەلمەيدۇ. بىر ۋاقىتلاردا باراۋەرلەر ئارىسىدا ئېلىپ بېرىلىدىغان سۆھبەتلەر بولغان بۇ مۇناسىۋەتلەر، ئەمدى ئۇچۇرلار يۇقىرىغا يوللىنىدىغان ۋە بۇيرۇقلار تۆۋەنگە چۈشىدىغان بىر تۇرۇبا يولىغا ئوخشاپ قېلىۋاتىدۇ. بۇرۇنقى ئاقساقاللار سىياسىتى گەرچە ئاشكارا  بولمىسىمۇ، «ھوقۇق سىممېترىكلىكى» سايىسىدا باشقا سەرخىللارنىڭ ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبەرگە تەڭداش ئورۇندا تۇرۇپ خىتاب قىلىشىغا ۋە پارتىيە دۇچ كەلگەن مەسىلىلەر ھەققىدە سەمىمىي سۆزلىشىگە ئىمكانىيەت يارىتاتتى.
دىڭ يۈۋېن بۇ يېڭى ئەھۋالنىڭ خەۋپلىرىنى چۈشەندۈرۈشنى ، خىتاينىڭ COVID-19 يۇقۇمىغا قاراتقان ئۈنۈملۈك بولمىغان  ئىنكاسىنى مىسال كەلتۈرۈش  ئارقىلىق كونكرېتلىققا ئىگە قىلغان  . كۈچلۈك بىر ئاقساقاللار گۇرۇپپىسى يۇقۇمنىڭ ئالدىنى ئالالمايتتى، ئەمما ئۇچۇرنىڭ قارار چىقارغۇچىلارغا تېخىمۇ ئاسان يېتىپ بېرىشىنى كاپالەتلەندۈرۈش ئارقىلىق زىياننى ئازايتالايتتى. ۋىرۇس دەسلەپ تارقىلىشقا باشلىغان 2020-يىلى رەھبەرلەرنى  ئاگاھلاندۇرۇش سىگناللىرىغا بالدۇر قۇلاق سېلىشقا زورلىيالايتتى ۋە يۇقۇم ئىككىنچى ۋە ئۈچىنچى يىللىرىغا ئۇزارغانسېرى شى جىنپىڭنى رەھىمسىز «نېل-COVID»      سىياسىتىنى بالدۇرراق بوشىتىشقا مەجبۇرلىيالايتتى. ئاقساقاللارنىڭ مەۋجۇتلۇقى، كىرىزىس ۋاقىتلىرىدا پارتىيە يۇقىرى قاتلىمىدا ئىچكى مۇنازىرىگە يول قويىدىغان بىر بوشلۇق يارىتىپ، تېخىمۇ كۆپ مۇتەخەسسىسلەرنىڭ بىلىمىنى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبەرلەرگە يەتكۈزۈشىنى مۇمكىن قىلاتتى.
دىڭ يۈۋېن ئاقساقاللار تەمىنلىگەن تەڭپۇڭلاشتۇرغۇچى كۈچنىڭ ئورنىنى ئالغان قىسمەن ئورۇنباسار مېخانىزملار  ئارىسىدا پەقەت تاشقى بېسىمنىڭ – بولۇپمۇ ئامېرىكا-خىتاي رىقابىتى ۋە توقۇنۇشىنىڭ تەسىرلىرىنىڭ – شى جىنپىڭنىڭ ھوقۇقىنى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە چەكلىگەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. تاجاۋۇزچى تاموژنا بېجى ۋە ئېكسپورت كونتروللۇقى، شى جىنپىڭنى خىتاينىڭ سودا شېرىكلىرىنى كۆپ خىللاشتۇرۇش ۋە ھەتتا تېخنولوگىيەدە ئۆزىنى ئۆزى تەمىنلەش نىشانىغا تۆھپە قوشالايدىغان بەزى يەرلىك خۇسۇسىي ساھە شىركەتلىرىنى قۇچاقلاش ئارقىلىق ئىقتىسادىي يۆنىلىشىنى ماسلاشتۇرۇشقا زورلىدى. يۇقىرى ئىشسىزلىق نىسبىتى ۋە مالىيە جەھەتتىكى ئاجىزلىققا ئوخشاش ئىچكى بېسىم ئامىللىرىمۇ شى جىنپىڭنىڭ تاللاشلىرىنى چەكلىيەلەيدۇ، ئەمما بۇ ئامىللار ھازىرغىچە ئۇنىڭ كۈنتەرتىپىنى توختىتىشنىڭ ئورنىغا پەقەت ئاستىلاتتى. ئومۇمەن قىلىپ ئېيتقاندا، شى جىنپىڭنىڭ قارار چىقىرىش جەريانى، كۈنسېرى  تار بىر ئىچكى چەمبىرىكىگە تايىنىشقا ئاساسلانغانسېرى تېخىمۇ ئىچكە يۈزلىنىپ، بۇ ئەھۋال كونترول قىلغىلى بولىدىغان قىيىنچىلىقلارنىڭ سىستېمىلىق خەۋپكە ئايلىنىپ كېتىشىگە سەۋەب بولىدىغان خاتا ھۆكۈم چىقىرىش خەۋپىنى ئاشۇرماقتا.
دىڭ يۈۋېن ئانالىزىدىن شۇنداق خۇلاسە چىقىرىدۇ :  خىتاي سىياسىتىنىڭ كەلگۈسى  ھەم ئېنىق، ھەم ئەندىشىلىكتۇر. ئۇ ئاقساقاللارنىڭ كۈچىنى يوقاتقانلىقىدەك رېئاللىقنى قوبۇل قىلىدىغان نۇرغۇن تاشقى كۆزەتكۈچىلەرنىڭ بۇنى شى جىنپىڭنىڭ ھوقۇقنى مۇستەھكەملىشىنىڭ بىر قوشۇمچە  ئامىلى دەپ قارايدىغانلىقىنى، ئەمما ھەقىقەتتە مەسىلىنىڭ بۇنىڭدىن كۆپ مۇھىم ئىكەنلىكىنى تەكىتلەيدۇ. قاتتىق بىيۇروكراتىك قائىدىلەر ۋە مەركەزگە كۈچلۈك مەركەزلەشكەن رەھبەرلىكنىڭ بىرىكىشىگە تايىنىدىغان بىر سىستېما، رەھبەرلەرنىڭ ھوقۇقىنى چەكلەش ئۈچۈن كونكرېت يوللاردىن مەھرۇم بولغانلىقى ئۈچۈن،ۋەزىيەت  يازما بولمىغان كۈچ تەڭپۇڭلۇقىغا تايىنىدىغان سىستېما ۋەزىيىتىدىن خېلىلا نازۇكتۇر.
ئۇنىڭدىن باشقا، بۇ ئۆزگىرىش پەقەت شى جىنپىڭ دەۋرىگە خاس ۋاقىتلىق ئەھۋال ئەمەس. شى جىنپىڭدىن كېيىن تېخىمۇ كوللېكتىپ شەكىلدە باشقۇرۇشنى خالايدىغان بىر رەھبەر كەلسىمۇ، پارتىيە ئاقساقاللىرى ئەمدى بىر نازارەت مېخانىزمى سۈپىتىدە ھەرىكەت قىلىش ئۈچۈن كېرەكلىك نوپۇزغا ياكى ئۆزلىرىنى ھىمايە قىلىدىغان مۇناسىۋەت تورلىرىغا ئىگە بولالمايدۇ. ئىنقىلابنىڭ شۇ شانلىق كۈنلىرىدىن كۆپ يىراق بولغان خىتاي، ئەمدى شى جىنپىڭنى چەكلەش ۋە ئالدىنى ئالغىلى بولىدىغان كىرىزىسلارنىڭ كونترولدىن چىقىپ كېتىشىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن بىر قاتار نۇقسانلىق ئورۇنباسار مېخانىزملار بىلەن  تەلەيگە ئۈمىد باغلاشقا مەجبۇر. دىڭ يۈۋېننىڭ بۇ ماقالىسى خىتاينىڭ سىياسىي قۇرۇلمىسىدىكى بۇ قايتۇرغىلى بولمايدىغان ئۆزگىرىشنى، يەنى تەڭپۇڭلاشتۇرغۇچى بىر ئامىلنىڭ يوقىلىشىنى ۋە ئۇنىڭ ئورنىغا قويۇلغان مېخانىزملارنىڭ يېتەرسىزلىكىنى كۆز ئالدىمىزغا نامايان قىلىش ئارقىلىق، شى جىنپىڭدىن كېيىنكى دەۋرنىڭ يوشۇرۇن مۇقىمسىزلىقلىرى ۋە خەتەرلىرىگە دائىر مۇھىم بىر ئاگاھلاندۇرۇش بەرگەن ماقالە ھېسابلىنىدۇ. خىتاينىڭ «پىشقەدەم ئاقساقاللار» دەۋرى ئاخىرلاشتى ۋە بۇ ئاخىرلىشىش دۆلەتنىڭ كەلگۈسىنى ئېنىقسىز ۋە تېخىمۇ نازۇك بىر يولغا باشلاپ كىردى.
پايدىلىنىش مەنبەسى: