ئەرەب دۆلەتلىرىنىڭ ئۇيغۇر سىياسىتىدىكى پوزىتسىيەلىرىنىڭ ئۆزگىرىشلىرى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى (OIC) 1969 – يىلى 9 – ئاينىڭ 22 – كۈنىدىن 25 – كۈنىگىچە ماراكەشنىڭ رابات شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلگەن ئىسلام باشلىقلار يىغىنى تەرىپىدىن ماقۇللانغان قارار بىلەن قۇرۇلغان بولۇپ، ئەسلىدە ئاقسا مەسچىتىگە ئوت قۇيۇشقا ئۇرۇنۇشىغا قارشى رەددىيە ئىنكاسى سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا چىققان. ئۇنىڭ نىزامنامىسى 1972 – يىلى ئىسلام دۆلەتلىرىنىڭ تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىرى يىغىنىدا رەسمىي ئېلان قىلىنغان. بۇ تەشكىلات قۇرۇلغان يېرىم ئەسىردە كۆرۈنەرلىك تەرەققىي قىلغان بولۇپ، ھازىر بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىدىن قالسا ئىككىنچى چوڭ خەلقئارالىق ھۆكۈمەتلەر تەشكىلاتى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. ئۇنىڭدىكى ئەزا ھۆكۈمەت سانى جەھەتتە 57 ئەزا دۆلەت بولۇپ، 1 مىليارد 700 مىليوندىن ئارتۇق مۇسۇلمان خەلىقلەرگە ۋەكىللىك قىلىدۇ. ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى مۇسۇلمان ئاز سانلىقلار دۇچ كەلگەن كرىزىسلارنى ھەل قىلىش ۋە دۇنيادىكى ئىسلام دۆلەتلىرى بىلەن مۇسۇلمانلار ئوتتۇرىسىدا مۇناسىۋەت ئورنىتىش ئۈچۈن قۇرۇلغانلىقى ئۈچۈن، ئىسلام ئۇممىتىنىڭ ئەڭ مۇھىم مەسىلىلىرىنى قوغداشنى ئۆزىگە ئالىي شوئار قىلىپ بېكىتتى. بۇ تەشكىلاتنى قۇرۇشنىڭ ئاساسلىق مەقسىتى، يۇقارىدا دىيىلگىنىدەك پەلەستىنلىكلەرنىڭ تارىخىي ۋە قانۇنلۇق ھوقۇقلىرىغا ئېرىشىشىنى ياردەم بېرىش ئىدى. چۈنكى، ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتىغا ئەزا دۆلەتلەر ئەرەب ۋە ئىسلام زېمىنىنى بولغان پەلەستىننى قوغداش ئۈچۈن مۇشۇنداق تەرتىپلىك تىرىشچانلىقنىڭ زۆرۈرلۈكىنى، شۇنداقلا، بۇ زېمىننىڭ مۇسۇلمانلارنى ئىتتىپاقلاشتۇرىدىغان رىشتىگە ۋەكىللىك قىلىدىغانلىقىنى ھېس قىلغان ئىدى. چۈنكى ئۇ دۇنيادىكى ھەر بىر مۇسۇلماننىڭ قەلبىدە دىنىي ئەھمىيەتكە ئىگە. ئىسرائىلىيەنىڭ بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ قارارلىرىغا خىلاپلىق قىلىشلىرى، يېقىنقى مەزگىللەردە ئامېرىكا ۋە غەربنىڭ بۇ قانۇنغا خىلاپلىق قىلىش قىلمىشلىرىنى يوشۇرۇن ۋە كىيىنكى مەزگىللەردە ئوچۇق ھالدا قوللىغانلىقى ئۈچۈن، گەرچە پەلەستىنلىكلەر ئۆز زېمىنىدا ئىسرائىلىيە دۆلىتىنىڭ قۇرۇلۇشىغا قارشى تۇرغان ۋە پەلەستىننى دۆلەت بولۇشىنى تەلەپ قىلغان بولسىمۇ، ئۇلار ھەربىي مەغلۇبىيىتى ۋە باشقا ئەرەب ۋە ئىسلام دۆلەتلىرىنىڭ تەۋسىيەلىرى سەۋەبىدىن 1974 – يىلىنىڭ بېشىدا ئىسرائىل دۆلىتى قۇرۇلۇشىنى قوبۇل قىلغان، ۋە ئىشغال قىلىنغان 1967 – يىلدىن بۇرۇنقى چېگرالارغا ئاساسلانغاندىكى، پەقەت % 22 تارىخى پەلەستىن زېمىنىنى قايتۇرۇپ بېرىشىگە قوشۇلغان ئىدى. بۇنىڭ نەتىجىسىدە، ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتىنىڭ قوللىشى بىلەن خەلقئارا جەمئىيەت پەلەستىن ئازادلىق تەشكىلاتىنىڭ ئەمدى دۆلەتكە ئىگە بولالمىغان پەلەستىنلىكلەرنىڭ قانۇنلۇق ۋەكىلى ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلدى، پەلەستىن ئازادلىق تەشكىلاتى بولسا بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئومۇمىي مەجلىسىدە (كۆزەتكۈچى) سالاھىيىتىگە ئېرىشتى. ئۇزاق ئۆتمەي، شۇنداقلا ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتىنىڭ قوللىشى بىلەن، پەلەستىنلىكلەر دۇنيا جامائەتچىلىكىگە ئىسرائىلىيە دۆلىتىنىڭ قۇرۇلۇشىدىكى زىئونىزىم ئىدېئولوگىيەسىگە ئىرقچى ئىدېئولوگىيە سۈپىتىنى قوشۇشتا مۇۋەپپەقىيەت قازاندى.
كەشمىر مەسىلىسىدىكى تالاش – تارتىش پەلەستىندىكى توقۇنۇشقا ئوخشاپ كېتىدىغان بولۇپ، خەلقئارا ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى قۇرۇلغاندىن بۇيان ئۇنىڭ مەسىلىسىگىمۇ ئوت تۇتۇشۇپ، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ھەل قىلمىغان كونا توقۇنۇشلارنىڭ بىرى بولۇپ كەلمەكتە. ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى ئەمەلىيەتتە توقۇنۇشنى ھەل قىلىشقا ئانچە تەسىر كۆرسىتەلمىگەن بولسىمۇ نۇرغۇن قارارلارنى چىقاردى. قوشنا ئافغانىستاندىكى توقۇنۇشمۇ كەشمىر ۋەزىيىتىنىڭ ناچارلىشىشىغا تۆھپە قوشتى. كەشمىر مەسىلىسى ھازىرقى ئومۇمەن ئىسلام دۆلەتلىرى دۇچ كېلىۋاتقان مەسئۇلىيىتى ئېغىر خىرىسلارنىڭ بىرسىگە ئايلانماقتا.
ئاندىن بۇ تەشكىلاتنىڭ رولى روھىڭيا مۇسۇلمانلىرىنىڭ ئۈستىگە ياغقان ئاپەت ۋە كرىزىسلىرىنى ھەل قىلىش چارىسى تېپىشقا ئۇرۇنۇشتا ئايان بولدى. ھەمدە ئۇ ئەمەلىي نەخمەيدانغا ۋەكىللەر ئۆمىكى ئەۋەتىش ئارقىلىق ناھايىتى مۇھىم رول ئوينىدى. بۇنىڭ جۈملىسىدىن، تەشكىلاتنىڭ باش كاتىپى ئەكمەلۇددىن ئېھسانئوغلۇنىڭ بىرماغا ئىككى يۇقىرى دەرىجىلىك ۋەكىللەر ئۆمىكىنى ئەۋەتىپ ھەقىقەتلەرنى پاكىتلىرى بىلەن تەكشۈرۈشى ۋە 2012 – يىلى راخىن ئىشتاتىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئەمەلدارلىرى ۋە مەھەللە ئەزالىرى بىلەن سۆھبەت ئېلىپ بېرىشىدا كۆرۈنەرلىك بولدى.
بۇ تەشكىلاتنىڭ ئەينى ۋاقىتتىكى باياناتىدا مۇنداق دېيىلگەن: «بىرما ھۆكۈمىتى يېقىندا ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتىنىڭ راخىن ئىشتاتىدا ئىنسانپەرۋەرلىك ماسلاشتۇرۇش ئىشخانىسى ئېچىشىغا يول قويمايدىغانلىقىنى جاكارلىغان بولسىمۇ، ھۆكۈمەتسىز تەشكىلاتلار ئارقىلىق زوراۋانلىق ۋە زىيانكەشلىكنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغۇچىلارغا ئىنسانپەرۋەرلىك ياردىمى بېرىش تىرىشچانلىقىنى داۋاملاشتۇرىدۇ. مايانمار ھۆكۈمىتىنىڭ ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتىنىڭ راخىندا ئىنسان ھەقلىرى ئىشخانىسى ئىچىشىغا يول قويمىغان بولسىمۇ، بۇ بايانات ئىلگىرى ھۆكۈمەت بىلەن ئىشخانا ئېچىش توغرىسىدا كېلىشىم ئىمزالىغانلىقىنى كۆزدە تۇتۇپ ئېلان قىلىنغان بولسىمۇ، تەشكىلاتنىڭ ئۈمىدىنى ئۈمىدسىزلەندۈردى.