لى چياڭنىڭ شەپىسىزلا يۈكسىلىشى: خىتاي باش مىنىستىرىنىڭ قايتىدىن مۇھىم ئورۇن تۇتۇشقا باشلىشىنىڭ سەۋەبى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

لى چياڭ يەنە كۆپچىلىكنىڭ دىققىتىنى تارتماي كەلگەن تۈزۈم ئىسلاھاتى ئارقىلىق ھوقۇققا ئېرىشتى. 2023-يىلى مارتتا، دۆلەت ئىشلىرى مەھكىمىسى يېڭى «خىزمەت نىزامنامىسى»نى ماقۇللاپ، «باش مىنىستىر خىزمەت يىغىنى (总理办公会议, zongli bangong huiyi)» نى ئەسلىگە كەلتۈردى. بۇ يىغىنلارنى ئاشكارىلاش مەجبۇرىيىتى يوق، ئۇلارنىڭ ئېچىلغان-ئېچىلمىغانلىقى ۋە مەزمۇنى سىرلىق ھالەتتە تۇرىدۇ. بېيجىڭ 2003-يىلى باش مىنىستىر خىزمەت يىغىنىنى ئەمەلدىن قالدۇرغان بولۇپ، خەۋەرلەرگە قارىغاندا، بۇنىڭ سەۋەبى ۋەزىپىسىدىن ئايرىلىش ئالدىدىكى باش مىنىستىر جۇ رۇڭجىنىڭ بۇ يىغىندىن پايدىلىنىپ، دۆلەت ئىشلىرى مەھكىمىسىنىڭ كەڭ كۆلەملىك مەسلىھەتلىشىشىسىز چوڭ تۈرلەرنى تەستىقلىغانلىقى، تەشەببۇسلارنى يولغا قويغانلىقى ۋە رەھبەرلىك گۇرۇپپىلىرىنى قۇرغانلىقى ئىكەن. ئەينى ۋاقىتتا، سىياسەت مەسلىھەتچىلىرى بۇ يىغىنلارنىڭ باش مىنىستىرنىڭ «قانۇن-نىزاملارنىڭ سىرتىدا»، «ئۆز بېشىمچىلىق بىلەن» قارار چىقىرىشىغا يول قويىدىغانلىقىنى تەنقىد قىلغان. بۇ يىغىننى ئەسلىگە كەلتۈرۈش بىر تەرەپتىن شى جىنپىڭنىڭ «چۈشەنچىسى يېتەرسىز» ۋە «ئىقتىدارى يوق» كادىرلارنىڭ سىياسەت ئىجراسىنى ئاستىلىتىۋاتقانلىقىدىن ئەنسىرەپ، نەتىجىدە ئۆزىنىڭ سىياسىي تەسەۋۋۇرىنىڭ تەپسىلاتلىرىنى ئىجرا قىلىش ئۈچۈن بىر مۇھىم ئورۇنباسارىغا ھوقۇق بېرىش ئېھتىياجىنى ئەكس ئەتتۈرۈشى مۇمكىن. ئەگەر بۇ يىغىنلار جۇ رۇڭجىنىڭ باش مىنىستىرلىق دەۋرىدىكىگە ئوخشاش ئىشلىسە، ئۇلار لى چياڭغا ھەر قانداق ۋاقىتتا، ھەر قانداق مەسىلە ئۈستىدە، ھەر قانداق دۆلەت ئەمەلدارىنى چاقىرىش ئىمكانىيىتى بېرىدۇ — بۇ ئىشلارنى پۈتتۈرۈشتىكى كۈچلۈك بىر تۈزۈم قورالىدۇر.
يېڭى نىزامنامە يەنە دۆلەت ئىشلىرى مەھكىمىسىنىڭ ئىجرائىيە يىغىنلىرىنىڭ — تەخمىنەن 10 نەپەر يۇقىرى دەرىجىلىك ھۆكۈمەت رەھبىرىدىن تەركىب تاپقان قارار چىقىرىش ئورگىنىنىڭ — قېتىم سانىنى ھەپتىلىكتىن تەخمىنەن ئىككى ھەپتىدە بىر قېتىمغا چىقىرىپ، لى چياڭنىڭ خىزمەتداشلىرى ئارىسىدىكى مەركىزىي رولىنى تېخىمۇ گەۋدىلەندۈردى. ئۇلار يەنە ئۇنىڭغا ئىككى ئايدا بىر قېتىم «مەخسۇس تېمىلىق ئۆگىنىش (专题学习, zhuanti xuexi)» ئۆتكۈزۈشىگە يول قويىدۇ، بۇ سىياسىي بىيورونىڭ ئايلىق «كوللېكتىپ ئۆگىنىش 集体学习, jiti xuexi)» لىرىگە ئوخشايدۇ. بۇ ئۆگىنىشلەر شى جىنپىڭ ئۈچۈن كومپارتىيەدە قانداق رول ئوينىسا، لى چياڭ ئۈچۈنمۇ ئوخشاشلا ئۇنىڭ سىياسەتتىكى مۇھىم نۇقتىلىرىنى گەۋدىلەندۈرۈشىگە ۋە دۆلەت ئىشلىرى مەھكىمىسى ئىچىدىكى نوپۇزىنى مۇستەھكەملىشىگە ياردەم بېرىدۇ.
بۇ تۈزۈم سىگناللىرى لى چياڭنىڭ ئورنىنىڭ ئۆسۈۋاتقانلىقى ھەققىدىكى ئاغزاكى خەۋەرلەر بىلەن ماسلىشىدۇ. يېقىندا مارت ئېيىدا ئۆتكۈزۈلگەن خىتاي تەرەققىيات مۇنبىرىدە ئۇنىڭ بىلەن كۆرۈشكەن ئىككى كىشى ئۇنى تېخىمۇ ئىشەنچلىك ۋە خاتىرجەم كۆرۈنىدىغان بىر رەھبەر دەپ تەسۋىرلىدى. بىرىنىڭ دېيىشىچە، لى چياڭ ئىلگىرى يېزىپ قويۇلغان نۇتۇققا قاتتىق ئەمەل قىلىدىغان بولسا، ھازىر ئاددىي تىلدا سۆزلەيدىكەن، سىياسەتلەرنى تېخىمۇ ئېنىق چۈشەندۈرۈپ، ھەقىقىي دىيالوگقا قاتنىشىدىكەن. بۇ ھېسسىياتنى ماڭا خىتايغا مەركەزلەشكەن بىر قانچە مەسلىھەتچىمۇ بايان قىلدى، ئۇلارنىڭ خېرىدارلىرىمۇ مۇشۇنىڭغا ئوخشاش يىغىنلارغا قاتناشقان ئىكەن.
بېيجىڭدىكى يۇقىرى قاتلام بىلەن ياخشى ئالاقىگە ئىگە بىر سىياسىي كۆزەتكۈچى ماڭا لى چياڭنىڭ كۈندىلىك ئىقتىسادىي سىياسەت بېكىتىش ئىشلىرىغا لى كېچياڭدىن كۆپرەك ئارىلىشىدىغانلىقىنى ئېيتتى. ئەڭ مۇھىمى، ئۇ بۇنى شى جىنپىڭنىڭ نوپۇزىغا جەڭ ئېلان قىلمايدىغان، ئەكسىچە ئۇنى مۇستەھكەملەيدىغان شەكىلدە قىلىدۇ، چۈنكى ئۇ ئەڭ يۇقىرى رەھبەرنىڭ ئۆزىنىڭ ئاساسلىق سىياسىي كۈچ مەنبەسى ئىكەنلىكىنى تونۇپ يەتكەن. لى كېچياڭ ئاندا-ساندا سىياسەتتە مۇستەقىللىق سىگنالى بېرىپ قوياتتى، بۇنىڭ ئەڭ كۆزگە كۆرۈنەرلىك مىسالى ئۇنىڭ تەخمىنەن 600 مىليون خىتاي پۇقراسىنىڭ ئايلىق كىرىمى 1000 يۈەندىن تۆۋەن ئىكەنلىكىنى ئاشكارىلاپ، شى جىنپىڭنىڭ نامراتلىقتىن قۇتۇلدۇرۇش ھەققىدىكى بايانىنى ئاجىزلاشتۇرۇشى ئىدى. لى چياڭ بولسا ھازىرغىچە ئۆزىگە دىققەت تارتىشتىن ساقلىنىپ، ئەڭ يۇقىرى رەھبەر بىلەن قەدەمنى تەڭ تۇتۇشقا تىرىشتى.
لى چياڭ چەت ئەل رەھبەرلىرى، شىركەت باشلىقلىرى ۋە دىپلوماتلار ئۈچۈن تېخىمۇ قىممەتلىك سۆھبەتداشقا ئايلىنىۋاتىدۇ. ئۇ سودىگەرلەر ۋە ئىقتىسادشۇناسلار بىلەن دائىم مەسلىھەتلىشىپ تۇرىدۇ ۋە خىتايدىكى سودا مۇھىتى ھەققىدە پىكىر-تەكلىپلەرنى يەتكۈزىدىغان سىياسىي قانال رولىنى ئويناۋاتقاندەك قىلىدۇ. ئۇ باش مىنىستىر بولغان دەسلەپكى ئىككى يىلدا زىيارەت قىلغان 20 دۆلەت گۇرۇھىغا ئەزا دۆلەتلەرنىڭ سانى لى كېچياڭنىڭ ئىككى قېتىملىق ۋەزىپە ئۆتەش مۇددىتىنىڭ ھەر قايسىسىنىڭ دەسلەپكى يىللىرىدا زىيارەت قىلغانلىرىدىن كۆپ بولۇپ، بۇ شى جىنپىڭنىڭ ئۇنىڭغا چوڭ دىپلوماتىك ۋەزىپىلەرنى باشقۇرۇشتا تېخىمۇ ئىشىنىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. لى چياڭ ئامېرىكا-خىتاي سۆھبەتلىرىنىڭ كېيىنكى باسقۇچى ئۈچۈن ئىستراتېگىيە تۈزۈشتە مۇھىم رول ئوينىشى مۇمكىن، بولۇپمۇ سودا ۋە ئىقتىسادىي سىياسەتنىڭ ئۆزئارا گىرەلىشىپ كەتكەنلىكىنى، ھەر ئىككىسىنىڭ دۆلەت ئىشلىرى مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش دائىرىسىگە كىرىدىغانلىقىنى نەزەردە تۇتقاندا.