G7 نىڭ خىتاي سىياسىتى ۋە بېيجىڭنىڭ قارشى ھەرىكەتلىرى (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

سوغۇق ئۇرۇش نۇتۇقلىرىمۇ ياكى يېڭى بىر تەڭپۇڭلىشىشمۇ؟
ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
بۇ تەھلىل G7 تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىرىنىڭ يېقىنقى يىغىنىدا خىتايغا قاراتقان تەنقىدىي مەيدانىنىڭ روشەنلىشىشى ۋە بېيجىڭنىڭ بۇ مەيدانغا كۆپ قاتلاملىق ئىنكاس قايتۇرۇشىنى، ھازىرقى گېئوسىياسىي رىقابەتنىڭ ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچى ۋە يەر شارى ئىقتىسادىغا بولغان يوشۇرۇن تەسىرى نۇقتىسىدىن تەتقىق قىلىش ئارقىلىق، بۇ ساھەگە مۇھىم تۆھپە قوشماقتا. مەنبە سۈپىتىدە G7 بىرلەشمە باياناتى، خىتاي ھۆكۈمەت تاراتقۇلىرى ۋە يۇقىرى دەرىجىلىك دىپلوماتىك ئىنكاسلار ئاساس قىلىندى.
I. G7  نىڭ نىئاگارا باشلىقلار يىغىنى ۋە خىتايغا قاراتقان بېسىمنىڭ كۈچىيىشى
يەتتە دۆلەت گۇرۇھى (G7) تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىرىنىڭ كانادانىڭ نىئاگارا رايونىدا ئۆتكۈزگەن يېقىنقى يىغىنىدىن كېيىن ئېلان قىلىنغان «نىئاگارا G7 تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىرى يىغىنىنىڭ بىرلەشمە باياناتى»[1] ناملىق بىرلەشمە بايانات، غەربنىڭ خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىگە قاراتقان بىرلىككە كەلگەن، ئەمما زىددىيەتلىك سىگناللارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئىستراتېگىيەسىنى نامايان قىلدى. G7 نىڭ بۇ يېڭى ئۇسۇلىنى ھەم خىتاينىڭ خەلقئارا سىستېمىدىكى كۈچىيىۋاتقان قۇدرىتىگە بېرىلگەن بىر جاۋاب دەپ قاراشقا بولىدۇ، ھەم گۇرۇپپىنىڭ ئۆز ئىچىدىكى ئىقتىسادىي ۋە گېئوسىياسىي پەرقلىرىنى يوشۇرۇش ئۇرۇنۇشى دەپ شەرھلەشكە بولىدۇ. بۇ ئىستراتېگىيە خىتاينى خەلقئارا قائىدىلەرگە ئەمەل قىلىشقا مەجبۇرلاش بىلەن بىر ۋاقىتتا، سودا مۇناسىۋەتلىرىنى پۈتۈنلەي ئۈزۈپ تاشلىشىدىن ساقلىنىدىغان «رىقابەت خاراكتېرلىك ھەمكارلىق» دەپ ئاتاشقا بولىدىغان مۇرەككەپ بىر تەڭپۇڭلۇق ئىزدەش ھەرىكىتىنىڭ مەھسۇلىدۇر.
G7 نىڭ خىتايغا قاراتقان بېسىمنى كۈچەيتىش قارارى، ئاساسلىقى يەر شارى سىستېمىسىدىكى ھەربىي ۋە ئىقتىسادىي كۈچ تەڭپۇڭلۇقىنىڭ ئۆزگىرىشىدىن كېلىپ چىققان. خىتاينىڭ تېخنىكا ۋە ئۇل ئەسلىھە قۇرۇلۇشلىرىدا دۇنياۋى رەھبەرلىك ئورنىنى تالىشىشى غەرب سانائىتىگە ئېغىر بېسىم پەيدا قىلىۋاتقان بولسا، تەيۋەن بوغۇزى ۋە جەنۇبىي خىتاي دېڭىزىدىكى ھەربىي ھەرىكەتلىرىنىڭ كۈچىيىشى رايون خەۋپسىزلىكىگە تەھدىت سالماقتا. بۇ ئەھۋال G7 نى پەقەت دىپلوماتىك ماسلىشىشتىن ھالقىپ، ئىقتىسادىي بىخەتەرلىك ۋە گېئوسىياسىي مۇقىملىقنى قوغداشقا يۈزلەنگەن بىر گەۋدىلەشكەن ھەرىكەت پىلانىنى تۈزۈشكە ئۈندىدى. بۇ پىلاننىڭ يادروسىدا، خىتاينىڭ ئىقتىسادىي كۈچىنى ئېتىراپ قىلىش بىلەن بىرگە، بۇ كۈچنىڭ خەلقئارا قائىدىلەر دائىرىسىدە ئىشلىتىلىشىگە كاپالەتلىك قىلىش مەقسىتى ياتىدۇ.
باياناتتا مۇھاكىمە قىلىنغان نۇقتىلىق مەسىلىلەر قاتارىدا، تەيۋەن بوغۇزىدا تىنچلىق ۋە مۇقىملىقنى قوغداشنىڭ يەر شارى خەۋپسىزلىكى ۋە گۈللىنىشى ئۈچۈن ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە ئىكەنلىكى تەكىتلەندى. G7  نىڭ بۇ مەسىلىدىكى مەيدانى، خىتاينىڭ يېقىنقى «ئىغۋاگەرچىلىك ھەرىكەتلىرى» نى ئەيىبلەش بىلەن بىر ۋاقىتتا، «بىر خىتاي پىرىنسىپى» غا ئىشارە قىلىش ئارقىلىق دىپلوماتىك تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاش تىرىشچانلىقىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ. بۇ ئىنچىكە تەڭپۇڭلاشتۇرۇش، G7  ئەزالىرى ئارىسىدا تەيۋەنگە قاراتقان قوللاشنىڭ ماھىيىتى ۋە دائىرىسى توغرىسىدىكى (بولۇپمۇ ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى بىلەن بىر قىسىم ياۋروپا دۆلەتلىرى ئارىسىدىكى) پەرقلىق يېقىنلىشىشلارنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ. بۇ زىددىيەتلىك سىگناللار بېيجىڭ ئۈچۈن غەرب سېپىدە يوشۇرۇن يوچۇقلارنى ئىزدەشكە تۈرتكە بولىدۇ.
ئىقتىسادىي سەپتە بولسا، G7  نىڭ خىتاي ئىقتىسادىدىكى «ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىنىڭ ئېشىپ كېتىشى» ۋە «بازارنى قالايمىقانلاشتۇرۇش پائالىيەتلىرى»نىڭ يەر شارى ئىقتىسادىي تەرتىپىگە تەھدىت ئېلىپ كېلىۋاتقانلىقى ھەققىدىكى تەشەببۇسى دىققەتنى تارتىدۇ[1]. بۇ ئەيىبلەش پەقەتلا ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ سودا مەنپەئەتىنىلا ئەمەس، بەلكى G7 نىڭ باشقا سانائەتلەشكەن ئەزا دۆلەتلىرىنىڭ پولات-تۆمۈر، قۇياش ئېنېرگىيەسى تاختىسى ۋە توكلۇق ماشىنا قاتارلىق ھالقىلىق ساھەلەردىكى رىقابەت ئەندىشىسىنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. نىيۇيورك ئۇنىۋېرسىتېتىدىن پىروفېسسور مايكىل چېن، G7 نىڭ بۇ سۆزلەمىنى، خىتاينىڭ تولۇقلىمىلىق ئىشلەپچىقىرىش ئەندىزىسى ئالدىدا غەرب سانائىتىنىڭ رىقابەت كۈچىنى قوغداش ئىنكاسى ۋە ئىچكى سىياسىي بېسىملارنىڭ خەلقئارا مەيدانغا چۈشكەن ئەكسى سۈپىتىدە باھالىماقتا.
ئاخىرىدا، G7  خىتاينىڭ ھەربىي كۈچىنى ئاشۇرۇشىدىن ۋە بولۇپمۇ رۇسىيەگە ئۇكرائىنا كىرىزىسىغا مۇناسىۋەتلىك بەرگەن ياردىمىدىن ئەندىشە قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى[1]. بۇ، G7 نىڭ رۇسىيە-ئۇكرائىنا ئۇرۇشىدىكى ئورتاق مەيدانىنى قوغداش ۋە خىتاينى دىپلوماتىك جەھەتتىن رۇسىيەدىن يىراقلاشتۇرۇش مەقسىتىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. يادرو قوراللىنىش مەسىلىسىدە ئاشكارىلىققا چاقىرىق قىلىنىشى بولسا، G7 نىڭ خىتاينىڭ خەلقئارا قورال-ياراغ كونترول قىلىش تۈزۈمىگە تېخىمۇ كۆپ بويسۇنۇشىنى قولغا كەلتۈرۈش ۋە خىتاينىڭ يادرو زامانىۋىلىشىشىغا مۇناسىۋەتلىك ئۇچۇرلاردا  ئاشكارا بولۇش جەھەتتىكى  ناقىسلىقنى تۈگىتىش يۆنىلىشىدىكى يەر شارىۋى بېسىمىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. بۇ مەسىلىلەر G7 نىڭ خىتايغا قاراتقىنىنىڭ پەقەت ئىقتىسادىي ئەمەس، بەلكى يەنە ئومۇميۈزلۈك بىخەتەرلىك ئىستراتېگىيەسى ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
II. بېيجىڭنىڭ قوش قاتلاملىق قارشى ئىنكاسى: «سوغۇق ئۇرۇش ئىدىيەسى»نى رەت قىلىش