ئىسلام، مۇسۇلمانلار ۋە زامانىۋى تېخنولوگىيە (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

مەن تىلغا ئالغان ۋە ئالمىغان بەزى روھىي (مەنىۋى) ئامىللارنىڭ يوقىلىشىدىن باشقا، زامانىۋى تېخنولوگىيە بىزنىڭ ئۆلۈمىمىزگە يول ئېچىۋاتىدۇ. ئەھۋال بۇ قەدەر ئوچۇق. تەبىئىي مۇھىتنىڭ كەڭ كۆلەملىك بۇزۇلۇشى ۋە ناچارلىشىشىغا شاھىت بولۇۋاتىمىز، بېشىمىزنى قۇمغا تىقىۋېلىپ ھەممىنى ئۇنتۇشقا تىرىشساقمۇ، مەسىلە ھەل بولمايدۇ. مەسىلەن، ئىسلام دۇنياسى، خىتاي ۋە ھىندىستان قاتارلىق دۆلەتلەر ئەگەر ئامېرىكىغا ئوخشاش سانائەتتە مۇۋەپپەقىيەت قازانسا، ھەمدە ئىستېمال نىسبىتى ئامېرىكا بىلەن ئوخشاش بولسا، يەرشارىنىڭ ئېكولوگىيە سىستېمىسى پۈتۈنلەي ۋەيران بولۇشى مۇمكىن. ھەتتا بۇ باسقۇچقا كەلمەي تۇرۇپلا، نۇرغۇن رايونلار (ئاۋسترىيەنىڭ يوسۇنلىرىدىن ئامازون ئورمىنىغىچە) دەھشەتلىك ئاپەت گىردابىغا بېرىپ قالىدۇ.
مېنىڭچە، بۈگۈنكى كۈندە باشقىلارنىڭ دىققىتىنى بۇ مەسىلىگە جەلپ قىلىش مۇسۇلمان زىيالىيلارنىڭ مەجبۇرىيىتى بولۇشى كېرەك. بۇ مەسىلە دۇنيالىقىمىز ئۈچۈن دۇنيادىكى باشقا ھەرقانداق مەسىلىدىن مۇھىم.
مەن ئىسلام نۇقتىسىدىن مۇھىم دەپ قارىلىدىغان مەنىۋى مەسىلىلەر ياكى نامراتلىق، ئىقتىسادىي كرىزىس، سىياسىي بېسىم، مۇستەبىتلىك ۋە ئىنقىلاب قاتارلىقلار ھەققىدە سۆزلىمەيۋاتىمەن. بۇ مەسىلىلەرنىڭ ھېچقايسىسى تەبىئىي مۇھىتنىڭ بۇزۇلۇش خەۋپىدىن چوڭ ئەمەس. چۈنكى تىلغا ئېلىنغان بۇ مەسىلىلەر تەدرىجىي ھەل بولۇشى مۇمكىن. ئەمما زامانىۋى تېخنولوگىيە كەلتۈرۈپ چىقارغان مۇھىت مەسىلىسىگە دەرھال تۇتۇش قىلماي تۇرۇپ، باشقا ھېچقانداق ئىشنى ھەل قىلالمايمىز. پەقەت ئاللاھنىڭ ئىرادىسىلا ئۇنى توسۇپ قالالايدۇ (ئۇ تەرىپى بىزگە مەجھۇل). ئەمما ئىنسانىي نۇقتىدىن قارايدىغان بولساق، يا يولىمىزنى بىر نەچچە يىلغىچە ئۆزگەرتىپ ياشاشنى داۋام قىلدۇرىمىز يا يوق بولىمىز.
غەربتىكى نۇرغۇن كىشىلەر «يېڭى تېخنولوگىيەلەر ئوتتۇرىغا چىقىپ كونىلىرىنىڭ ئورنىنى ئالسا، بۇ كرىزىس ھەل بولىدۇ» دېيىشىدۇ. مېنىڭچە ئۇلارنىڭ ئويلىغانلىرى توغرا ئەمەس. ئۇلار زامانىۋى تېخنولوگىيەگە ئېسىلىۋالماي،ئەكسىچە «تەبىئەتنى مۇقەددەس بىلىدىغان» قاراشنى جانلاندۇرۇشقا تىرىشىشى كېرەك ئىدى. ئەمەلىيەتتە، مۇسۇلمانلار بازاردىكى يېڭى چەتئەل تېخنولوگىيەسىنى قارا-قۇيۇق ئىشلىتىۋەرمەستىن، پەقەت مۇھىتقا كۆرسىتىدىغان سەلبىي تەسىرى ئاز بولغان تېخنولوگىيەلەرنى تاللاپ ئىشلىتىشى كېرەك. ئېتىراپ قىلىمەنكى، مۇھىتقا تەسىرى ئاز بولغان زاۋۇتلارنىڭ نىسپىي جەھەتتىن پايدىسى بار، ئەمما زامانىۋى تېخنولوگىيەنىڭ مۇھىت ۋە ئىنسانلارنىڭ پىسخىكىسىغا بولغان چوڭقۇر تەسىرىگە سېلىشتۇرغاندا بۇ ناھايىتى ئاز بىر پايدا. زامانىۋى تېخنولوگىيەلەرنىڭ سەلبىي تەسىرلىرى بار ۋە بۇ سەلبىي تەسىرلەر باشقا نۇرغۇن يېڭى تېخنولوگىيەلەرنىڭ قوشۇلىشى بىلەن 10 ھەسسە ئەمەس، 100 ھەسسە كۆپەيمەكتە. تېخنولوگىيە قانچە كۆپ بولسا، مۇھىتقا بولغان سەلبىي تەسىرىمىز شۇنچە كۆپ بولىدۇ.
تۇرمۇش ئۇسۇلىمىزنى پۈتۈنلەي ئۆزگەرتىشىمىز كېرەك. بۇنى دۇنيادىكى بارلىق كىشىلەرگە قارىتىپ دەۋاتىمەن. «تۇرمۇش ئۇسۇلىمىز»نى تۈپتىن ئۆزگەرتىشىمىز ۋە تېخنولوگىيەنى باشقا باھالىشىمىز كېرەك. ئىسلام دۇنياسى بۇ جەھەتتە ئاكتىپ رول ئوينىيالايدۇ. ئىسلام ھەققىدە بىر قانچە كونكرېت نۇقتىدا توختالسام، ئىسلام دۇنياسىدا ئوقۇغانلار، دىندارلار، غەربنى ئەسلا ياقتۇرمايدىغان كىشىلەر، ھەتتا «ئەسلىيەتچى» دەپ قارالغانلارنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالغان ھەممەيلەن تېخنولوگىيە جەھەتتە غەربكە ئوخشاش بولۇشنى خالايدۇ. تېخنولوگىيە نەزەرگە ئېلىنغىنىدا، ئەڭ زامانىۋى مۇسۇلمانلار غەربلىكتۇر. ئىستانبۇل ياكى باشقا شەھەرلەردىكى ئەڭ يەرشارىلاشقان تۈركنى ۋە سەئۇدى ئەرەبىستاندىكى مەسچىتلەردە ۋەز ئېيتىۋاتقان ئەڭ ئەسلىيەتچى مۇسۇلماننى خىيال قىلىپ بېقىڭ، بۇ ئىككى گۇرۇپپىنىڭ تېخنولوگىيەگە بولغان كۆز قارىشى ئاساسەن ئوخشاش. ئۇلارنىڭ دۇنيا قاراشلىرىغا قارىساق دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك تەرەپلەر بار. ئىسلامىي قاراشلارغا نىسبەتەن چۈشەنچىلىرىنىڭ ئوخشىماسلىقىغا سېلىشتۇرغاندا، ئۇلارنىڭ تېخنولوگىيەگە بولغان كۆز قارىشىنىڭ ئاساسەن ئ‍وخشاش بولۇشى قىزىقارلىق.
ھازىر بۇلارنى ئۆزگەرتىش كېرەك. مۇسۇلمانلار بۇ توغرۇلۇق قىلىشقا تېگىشلىك ۋە قىلسا بولمايدىغان ئىشلارنى تونۇپ يېتىشى كېرەك. مۇسۇلمانلار جەمئىيىتىنىڭ تېلېفون ياكى توك ئىشلىتىش جەھەتتە باشقا تاللاشلىرى يوق. شۇڭلاشقا ئۇلارنىڭ سەلبىي تەرەپلىرىنى بىلسەكمۇ، قىلالمايدىغان ياكى ساقلانغىلى بولمايدىغان بۇ خىل تېخنولوگىيەلەر ھەققىدە گەپ ساتمايلى. نېمە قىلالايدىغانلىقىمىزنى سۆزلەپ ئۆتەيلى.
مۇسۇلمان دۇنياسى يەنىلا نۇرغۇن نەرسىلىرىنى قوغداپ قالالايدۇ. ئالدى بىلەن، دېھقانچىلىقتا خەتىرى ئىنتايىن ئېغىر بولغان گېن قۇرۇلۇشلىرىدىن ئىمكانقەدەر ساقلىنىش كېرەك. ئىران ۋە پاكىستان قاتارلىق يېزا – ئىگىلىك كۆلەملەشكەن دۆلەتلەردە ئەنئەنىۋى دېھقانچىلىق مەيدانلىرىنى ئىگەللەپ، بارلىق ئۇسۇللارنى يېڭىلايدىغان ۋە گېنى ئۆزگەرتىلگەن ئۇرۇقلارنى ئىشلىتىدىغان چوڭ دېھقانچىلىق كارخانىلىرىغا يول ئېچىپ بېرىشنىڭ ئورنىغا ئىمكانىيەتنىڭ بارىچە ئەنئەنىۋى ئىشلەپچىقىرىش ئېلىپ بېرىلىدىغان كىچىك دېھقانچىلىق مەيدانلىرىنى قوغداشقا تىرىشىشىمىز لازىم. گېن قۇرۇلۇشىنىڭ قوللىشى بىلەن ئېلىپ بېرىلغان زامانىۋى دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرى داۋراڭ سېلىنىۋاتقاندەك پۈتۈن دۇنيانى بېقىش ئىقتىدارىغا ئىگە ئەمەس.
ئىككىنچىدىن، ئىسلام شەھەرلىرىنىڭ ئەنئەنىۋى قۇرۇلمىسىنى ۋە كىشىلىك مۇناسىۋەتكە تەسىر قىلىدىغان تېخنولوگىيەلىرىنى، يۈك توشۇش ئۇسۇللىرىنى، ئېنېرگىيە ئىشلىتىشىنى ۋە تېخنولوگىيەنىڭ باشقا نۇرغۇن تۈرلىرىنى قوغداپ قالالايمىز. ئىسلام بىناكارلىقى ۋە ئەنئەنىۋى دېھقانچىلىق ئىشلەپچىقىرىشىنى قوغداش ئەنئەنىۋى تېخنولوگىيە ۋە مۇۋاپىق ياشاش شەكلىنى قوغداشتا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.