نەزەردىن ساقىت قىلىنغان ئىشلار: خىتاي-قىبرىس مۇناسىۋىتىنىڭ سىرتقى يۈزى ۋە پەردە ئارقىسىدىكى ھەقىقەتلەر (12-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئاپتورنىڭ خۇلاسىلىشىچە، خىتاي-قىبرىس سىياسىي مۇناسىۋەتلىرىدىكى ئاساسلىق تېما قىبرىس جۇمھۇرىيىتىنىڭ يېرىم ئەسىردىن ئارتۇق ۋاقىتتىن بېرى بۆلۈنۈپ كەتكەن ئۆزگىچە ۋەزىيىتىدىن كېلىپ چىقىدۇ. بۇ ئۇزۇن مۇددەتلىك قىيىنچىلىقنى ھەل قىلىشتا، لەفكوشا غەرب گېئوپولىتىك قۇتۇبىدىكى ئورنى بىلەن خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتى بىلەن ياخشى مۇناسىۋەت ئورنىتىش ئېھتىياجى ئارىسىدا نازۇك تەڭپۇڭلۇقنى تۇتۇشقا تىرىشىدۇ. ئاپتورنىڭ كۆرسىتىشىچە، قىبرىس جۇمھۇرىيىتى دائىرىلىرى خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ب د ت نىڭ قىبرىستىكى تىنچلىق ساقلاش قىسىملىرىنىڭ ۋەزىپە ئۆتەش مۇددىتىنى يېڭىلاشنى قوللىشىنى تولۇق ئېتىراپ قىلىدۇ، ئەمما، خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ياردىمى فورمال سۆزلەردىن ھالقىشى مۇمكىن ئەمەس. ماھىيەتتە، ئاپتورنىڭ ئىلگىرى سۈرۈشىچە، خىتاي ئىككى تەرەپلىك سىياسىي مۇناسىۋەتلەرنىڭ مەزمۇنى ۋە تېمپوسىنى بەلگىلەيدۇ، قىبرىس جۇمھۇرىيىتى ھۆكۈمەتلىرى خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ كۆپىنچە تەشەببۇسلىرىنى قارشى ئالىدۇ ۋە ئۇنىڭ تىلىنى ئاساسەن قوبۇل قىلىدۇ. شۇ ۋاقىتتا، ئاپتورنىڭ بايان قىلىشىچە، قىبرىس جۇمھۇرىيىتى ياۋروپا ئىتتىپاقى قانۇن-نىزاملىرىنىڭ قىزىل سىزىقىنى ۋە ياۋروپا قەدىرىيەتلىرىنى كېسىپ ئۆتەلمەيدۇ، بۇ لەفكوشانىڭ ئېلېكتىرونلۇق ماشىنا تالاش-تارتىشىدىكى مەيدانى ياكى قىبرىس جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئەدلىيە ئورگانلىرىنىڭ خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتى پۇقرالىرىنى قايتۇرۇپ بېرىشنى رەت قىلىشى ئارقىلىق كۆرسىتىلدى.
ئاپتور توشۇش ساھەسىنى ھېسابقا ئالمىغاندا، بۇ ساھە ئىككى تەرەپلىك ھەمكارلىقنىڭ مۇھىم ساھەسى، ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى ئىقتىسادىي مۇناسىۋەتلەرنىڭ ھەيران قالارلىق ئەمەسلىكىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. سودا كۈنسېرى تەڭپۇڭسىزلىنىپ، خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىدىن كەلگەن بىۋاسىتە چەت ئەل مەبلەغ سېلىشى (FDI) چەكلىك بولۇپ، پەقەت قىمارخانا، ئۆي-مۈلۈك ۋە مېھمانخانىلارغىلا يۈزلەنگەن. ئاپتور خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ تېلېكوم ۋە يېشىل تېخنىكا ساھەسىدىكى ئورنىنىڭ تېخىمۇ كۈچلۈك ئىكەنلىكىنى بايان قىلىدۇ. ئەمما، ئۇنىڭ كۆرسىتىشىچە، ۋاسىلىكوس سۇيۇقلاندۇرۇلغان تەبىئىي گاز (LNG) تېرمىنالى تۈرى ئاممىۋى تەمىنلەش ۋە ئۇل ئەسلىھە تەرەققىياتىدىكى ھەمكارلىق پۇرسىتىگە كۆلەڭگە چۈشۈردى. گەرچە بۇ مەغلۇبىيەت خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئۈنۈمى توغرىسىدىكى ھېكايىگە رىقابەت ئېلىپ كەلگەن بىلەن، ئۇ يەنە «خىتاينىڭ تىجارەت قىلىش ئۇسۇلى»نىڭ خەلقئارا ئۆلچەم ۋە ئەڭ ياخشى ئەمەلىيەتتىن ئوخشاشمىغان تەرەپلىرىنى يورۇتۇپ بەردى.
ئاپتورنىڭ ئانالىز قىلىشىچە، قىبرىس جۇمھۇرىيىتى ھۆكۈمىتىنىڭ خەلقئارالىق بېسىم ئاستىدا توختىتىلغان تالاش-تارتىشلىق قىبرىس مەبلەغ سېلىش پىروگراممىسى (CIP) پىلانى، رۇسىيەلىكلەردىن كېيىن، دۆلەتتىكى ئىككىنچى چوڭ چەت ئەل گۇرۇپپىسىنى تەشكىل قىلغان بىر قىسىم خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتى پۇقرالىرىغا پايدىلىق بولدى. ئاپتورنىڭ بايان قىلىشىچە، مەبلەغ ئارقىلىق پۇقرالىققا ئېرىشىش (CBI) پىلانىنىڭ كەڭ دائىرىلىك قانۇنىي ۋە سىياسىي تەسىرى قىبرىس جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھۆكۈمەت ياكى سودا ساھەسىدىكى مەنپەئەتدارلىرى تەرىپىدىن نەزەردىن ساقىت قىلىنىدۇ ياكى ھەتتا تۆۋەنلىتىلىدۇ. ئاپتور باشقا غەرب دۆلەتلىرىدىكى كۆپ ساندىكى ئەندىشەلەرگە قارىماي، قىبرىس جۇمھۇرىيىتى دائىرىلىرىنىڭ بېيجىڭ تەرىپىدىن ياۋروپادىكى خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتى تەسىر ھەرىكەتلىرى رامكىسىدا ئاسانلا كونترول قىلىنىدىغان يېڭىدىن پەيدا بولغان خىتاي دىياسپوراسىنىڭ يوشۇرۇن تەسىرىنى كەم مۆلچەرلەيدىغاندەك قىلىدۇ. شۇنىڭغا ئوخشاش، ئۇنىڭ ئىلگىرى سۈرۈشىچە، قىبرىس جۇمھۇرىيىتى ئۇنىۋېرسىتېتلىرىنىڭ خەلقئارالىشىش قوزغىلىشى ئىستىقباللىق بىر يۈزلىنىش بولسىمۇ، قىبرىستىكى كۈنسېرى ئېشىۋاتقان خىتايلىق ئوقۇغۇچىلار جامائىتى پۈتۈنلەي خەۋپ-خەتەرسىز تەرەققىيات ئەمەس.
ئاخىرقى خۇلاسىدە، ئاپتور خىتاينىڭ قىبرىستىكى ئوبرازىنىڭ, مۇناسىۋەتلىك تەكشۈرۈشلەردە خاتىرىلەنگەندەك، كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە ئىجابىي ئىكەنلىكىنى، ئەمما بۇنىڭ قىبرىس جۇمھۇرىيىتى مەنپەئەتدارلىرىنىڭ ئاڭسىزلىقىغا باغلىق بولۇشى مۇمكىنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. ئۇنىڭ كۆرسىتىشىچە، خىتاينىڭ مەدەنىيىتىنى بىلىش ۋە 21-ئەسىردە خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك نىشانىنى تېخىمۇ ياخشى چۈشىنىش قىبرىس جۇمھۇرىيىتىدە ھەقىقەتەن لازىم بولسىمۇ، مەدەنىيەت ۋە مائارىپ ھەمكارلىقىنىڭ كۈنتەرتىپى بېيجىڭ تەرىپىدىن ئالاھىدە لايىھەلەنگەن «جەلپ قىلىش» ھەرىكىتى سۈپىتىدە پەقەت خىتاي تەرەپ تەرىپىدىنلا ھەرىكەتلەندۈرۈلگەن. ئاپتورنىڭ ئانالىز قىلىشىچە، ھەم ئاممىۋى ھەم خۇسۇسىي ئورگانلارنىڭ پوزىتسىيەسى ھەمىشە ئاددىي پەرەزلەرنى ئاساس قىلغان بولۇپ، قىبرىس جۇمھۇرىيىتى مەنپەئەتدارلىرى خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئىقتىسادىي قۇدرىتى ۋە سىياسىي ئېغىرلىقىدىن ھەيران قالغان، خىتاي پۇل-مۇئامىلە قىزىقتۇرۇشلىرى تەرىپىدىن جەلپ قىلىنغان، خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دوستانە ئۇچۇرلىرىدىن تەسىرلەنگەن، كۆپ ئالاقىلەردىكى كۈلۈمسىرەش ۋە قول ئېلىشىشتىن خۇشاللانغان. ئاخىرىدا، ئاپتور قىبرىس جۇمھۇرىيىتى دائىرىلىرى ۋە جەمئىيەتنىڭ خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھەقىقىي نىشانىنى، خىتاي-قىبرىس مۇناسىۋىتىنىڭ پارقىراق سىرتقى يۈزى ئارقىسىدا يوشۇرۇنغانلىرىنى تېخىمۇ كەڭ دائىرىدە تونۇپ يېتىشى كېرەكلىكىنى تەكىتلەيدۇ.
مەنبەلەر تىزىملىكى
View Fullscreen