ئېلىئوت سپېرلىڭ: ئۆز- ئۆزىنى ئالداش (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئېچىنارلىقى شۇكى، تەجرىبە- ساۋاقلار يېڭىچە خام- خىياللارنىڭ ئۈزلۈكسىز پەيدا بولۇشىنى توسىيالمىدى. نەچچە ئاي ئىلگىرى خىتايدىكى ناھايىتى تۆۋەن دەرىجىلىك بىر ئەربابنىڭ ئاغزىدىن دالاي لامانىڭ كەلگۈسىدە خوڭكوڭنى زىيارەت قىلىشىغا رۇخسەت قىلىنىش مۇمكىنچىلىكى توغرىلىق گەپ چىقىۋىدى، ئۈمىدۋار مۇلاھىزىلەر ھەممە يەرنى قاپلىدى.  ئۇنىڭ كەينىدىنلا چىققان مەلۇم رايونلاردىكى تىبەت بۇتخانىلىرىدا دالاي لامانىڭ رەسىمىنى ئېسىشقا يول قويغانلىق توغرىسىدىكى بىر قاتار خەۋەرلەر خىتاينىڭ تىبەت سىياسىتىدە زور بۇرۇلۇش بولۇش مۇمكىنچىلىكى توغرىسىدا ئۈمىد تۇغدۇردى. ئەمما ئۇزۇن ئۆتمەيلا بۇ ئىككى خەۋەردىن تۇغۇلغان ئۈمىدلەرنىڭ خام خىيال ئىكەنلىكى ئىسپاتلاندى.
بۇ خىل پات ئارىدا خىتاينىڭ سىياسىتىدە زور ئۆزگىرىش بولۇشىنى كۆرۈش تەقەززاسى دەل ئوتتۇرا يول سىياسىتىنىڭ رېئاللىقتىن ئايرىلىپ قالغانلىق تەبىئىتىدۇر. بۇنىڭغا ئوخشايدىغان ھادىسىلەردىن يەنە بىرى خىتاي رەھبەرلىرى ئارىسىدىكى پوزىتىپ بەلگىلەرنى ئۆزلىرىنىڭ ئاخىرقى نىجاتلىق يولى دەپ قاراشتۇر. ئەگەر بۇنى سۈرۈشتۈرسەك، 1990- يىللاردا دالاي لامانىڭ دېڭ شاۋپىڭنى دائىم «قەدىناس دوستۇم» دەپ تىلغا ئالغىنىنى دېيىشكە توغرا كېلىدۇ. ئەگەر دېڭ بۇنى بىلگەن بولسا ھەيران قالغان ياكى قايمۇققان بولاتتى. بۇنىڭ قانداق دوستلۇقتىن دېرەك بېرىشىنى تەسەۋۋۇر قىلماق بەسى مۈشكۈل. بۇ ئىككىيلەننىڭ ئۇچرىشىپ باققىنى ئېنىق. لېكىن ئۇلار «دوست»مۇ؟ ئۇلار بىر-بىرىنىڭ ئۆيىنى پەتىلىشىپ باققانمۇ؟ ئۆزلىرىنىڭ شەخسىي پاراڭلىرىنى دېيىشىپ باققانمۇ؟ ۋە ياكى دېڭ نىڭ 1950- يىلى تىبەتكە تاجاۋۇزلۇق قىلىشقا قوماندانلىق قىلغىنىنى مۇزاكىرە قىلىشىپ باققانمۇ؟ بۇلارنىڭ ھېچقايسىنى تەسەۋۋۇر قىلىش مۇمكىن ئەمەس. گەرچە لوگىكا جەھەتتىن ئەقىلگە سىغمىسىمۇ، ئەمما دېڭ توغرىسىدىكى بۇنداق تەرىپلەرنىڭ مۇھاجىرەتتىكى قىسمەن تىبەتلەرگە ئۈمىد بېغىشلىشىنى چۈشىنىشكە بولىدۇ. ئوخشاش سەۋەبتىن ، خۇ جىنتاۋ خىتاينىڭ پارتىيە ۋە ھۆكۈمەت رەھبەرلىك قاتلىمىغا كىرگەندىمۇ، ئۇنىڭ تىبەتتىكى خىزمەت تارىخىنى (گەرچە ئۇ قاتتىق قوللۇق بىلەن تىبەتلەرنى باستۇرغان زۇلۇم تارىخى بولسىمۇ) كۆزدە تۇتقان بىر قىسىم تىبەتلەر بۇنى «ياخشىلىقنىڭ بېشارىتى ، ئۇ تىبەتلەرگە بولغان چۈشەنچىنى ئۆز خىزمىتىگە ئېلىپ كىرىدۇ» دەپ قىياس قىلىشتى. ئەمما ئۇنداق ھەيران قالارلىق يېڭىلىق يۈز بەرمىدى، ئۇنىڭ تىبەتلەر توغرىسىدىكى چۈشەنچىسى تىبەتلەرنىڭ ئارزۇ- ئارمىنىغا يېقىنمۇ كەلمىدى.
ئەمما بۇمۇ يېڭى بىر قېتىملىق خام-خىيال دولقۇنىنى توسۇيالمىدى. شى جىنپىڭنىڭ ھوقۇق تۇتۇشى بىلەن فانتازىيەلىك تەسۋىرلەرگە يەنە تەلۋىلەرچە ئۈمىد قوشۇلدى. بۇ قېتىمقىسىغا خىتاي سىياسىتىدە پوزىتىپ ئۆزگىرىش بولۇش، ھەتتا ئوتتۇرا يول سىياسىتىنى قوبۇل قىلىش مۇمكىنچىلىكى قوشۇلدى. بۇنداق دېيىشنىڭ ئاساسى شى جىنپىڭنىڭ دادىسى، خىتاي ئىنقىلابىغا قاتناشقان يۇقىرى دەرىجىلىك ئەمەلدار شى جوڭشۇننىڭ مۇھاجىرەتتىكى بىر نەچچە تىبەتلىكلەر تەرىپىدىن دالاي لامانىڭ «يېقىن دوستى» دەپ تەسۋىرلەنگىنىدىن بولدى. يەنە شۇ گەپ، بۇ يەردىكى «دوست» دېگەن سۆزنىڭ ھەقىقىي مەنىسى نېمە ؟ لېكىن مەيلى قانداق بولسۇن، شى جىنپىڭنىڭ تىبەتلىكلەرنى بۇرۇنقىدەكلا، ھەتتا تېخىمۇ ئېغىرراق باستۇرۇشىدىن كېيىن بۇ سوئاللارغا جاۋاب ئىزلەشنىڭمۇ ھاجىتى قالمىدى.
ئاخىرىدا، نۆۋەتتە مەۋجۇت بولۇۋاتقان ئۆز – ئۆزىنى  ئالداش خىيالى بىلەن ئاخىرلاشتۇرايلى، ئۇ بولسىمۇ: تىبەت رەھبەرلىرى خىتاي ھۆكۈمدارلىرىغا خىتاي ئاساسى قانۇنى ۋە قانۇنلىرىدىكى ئاپتونومىيەگە ئالاقىدار بەلگىلىمىلەرنىڭ تىبەتلەرنىڭ ئوتتۇرا يول پىرىنسىپى بىلەن تۈپتىن ماس كېلىدىغىنىنى توختىماي چۈشەندۈرىۋەرسە، ھامىنى  نەتىجىگە ئېرىشكىلى بولىدۇ،دېگەن قاراش. قىزىقتە، خۇددى خىتاي ھوقۇقدارلىرى ئۆز قانۇنىنىڭ مۇرەككەپ ھەم گادىرماچ ئىكەنلىكىنى بىلمەيدىغاندەك، ياكى تېخىمۇ پەيزىرەك تەسەۋۋۇر قىلساق، ئۇلار ئۆز قولىدا قانۇننى ئۆزلىرى خالىغان شەكىلدە چۈشەندۈرىدىغان ھەل قىلغۇچ ھوقۇق بارلىقىنى بىلمەيدىغاندەك.
مۇھاجىرەتتىكى تىبەت رەھبەرلىك قاتلىمىنىڭ بۇنداق قىلىشىدىكى مەقسىتى ئاۋام مۇھاجىرەت خەلقىنى تۆۋەندىكى ئىككى نۇقتىغا ئىشەندۈرۈشتۇر: بىرىنچى ، ئەگەر ئۇلار خىتاي رەھبەرلىرىگە خىتاي قانۇنىدىكى مەزمۇنلاردىن دەرس بەرسە، تىبەتلەر «ھەقىقىي ئاپتونومىيە» گە ئېرىشەلەيدۇ. ئىككىنچى ، تىبەت سەرگەردان ھۆكۈمىتى «ھەقىقىي ئاپتونومىيە» تەلەپ قىلىۋاتىدۇ. ئەمەلىيەتتە لوبساڭ سانگەينىڭ سۆزىگە قارايدىغان بولساق، مۇھاجىرەتتىكى بارلىق تىبەت رەھبەرلىرىنىڭ ئىستەيدىغىنى پەقەت كۆرۈنۈشتىكىلا ئۆزگىرىشتۇر، يەنى تىبەتتىكى كومپارتىيەنىڭ رەھبەرلىك ئورۇنلىرىغا تىبەتلەرنى قويۇشتۇر. ناھايىتى ئېنىقكى، ئۇلار دېموكراتىك مەشغۇلاتلارنى ئەمەلىيلەشتۈرۈشنى تەلەپ قىلمايدۇ. ھالبۇكى بۇ دېموكراتىك مەشغۇلاتلار «ھەقىقىي ئاپتونومىيە» دەپ ئاتىلىدىغان ھەر قانداق بىر نەرسىنىڭ رەسمىي فۇنكسىيەگە ئىگە بولۇشىنىڭ بىردىنبىر يولىدۇر.
بۇ نۇقتىدىن قارىغاندا، مۇھاجىرەتتىكى تىبەت قۇرۇلمىسىدىكى سەرخىللار قاتلىمى ئۆزىنى سەل ئازراق ئالدايدىغاندەك قىلىدۇ، ئەمما پەقەت شۇ ئازراقلا. چۈنكى ئۇلار ھېلىھەم «قورقۇنچاقلارچە جىم يېتىۋېلىپ قارشىلىق قىلىش ئارقىلىق خىتاينى سۆھبەتكە ئەكېلىشكە بولىدۇ» دەپ قارايدۇ. ئەمەلىيەتتە، مەسئۇلىيەتسىز سىياسىي تاللاشنى قوغلىشىشنى بۇلارنىڭ ئىزچىل، ئۆزگەرمەس مەيدانىغا ئايلانغان دېيىشكە بولىدۇ. تىبەت سەرگەردان ھۆكۈمىتى بولسا ئۆزىنىڭ داۋاملىق مەۋجۇتلۇقىنىلا قوغلىشىدىغان قاتمال بىر گەۋدىگە ئايلىنىپ بولدى.
https://info-buddhism.com/Self-Delusion_Middle-Way-Approach_Dalai-Lama_Exile_CTA_Sperling.html