خىتاينىڭ خىتايغا قارشى تۇرۇشى: شى جىنپىڭنىڭ مۇۋەپپەقىيەتنىڭ يامان يۈزىگە دۇچ كېلىشى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

شى جىنپىڭنىڭ رەھبەرلىككە كۆتۈرۈلۈشى، ئاۋۋال نۇرغۇن كۆزەتكۈچىلەر ئۈچۈن دېڭ شياۋپىڭنىڭ «ئىسلاھات ۋە ئېچىۋېتىش» تۈرىنى، خۇ جىنتاۋ دەۋرىدىكى توختاپ قېلىشتىن قۇتۇلدۇرىدىغان بىر پۇرسەت دەپ قارالغانىدى. شى جىنپىڭنىڭ باياشات دېڭىز بويىدىكى ئۆلكىلەردە خىزمەت قىلغان بولۇشى، ئۇنى بازارنى ئاساس قىلغان سىياسەتلەرنى قوللىنىدىغان لىبېرال خاھىشلىق بىر ئىسلاھاتچىدەك كۆرسەتكەن. لېكىن زىننىڭ ئانالىزى، بۇ پەيتنىڭ ئەمەلىيەتتە ئىسلاھات دەۋرىنىڭ ئاخىرلاشقانلىقىنى خەۋەر بەرگەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويماقتا. شى جىنپىڭ، خۇنىڭ كوللېكتىپ رەھبەرلىك ئەندىزىسىنىڭ، قارار چىقىرىش جەريانلىرىنى پالەچ ھالغا كەلتۈرگەنلىكىنى ۋە جياڭ زېمىننىڭ سادىق ئادەملىرى بىلەن قورشالغانلىقى ئۈچۈن ھەقىقىي كونترولنى تەمىنلىيەلمىگەنلىكىنى بايقىغان. بۇ باشقۇرۇش ئاجىزلىقى، چىرىكلىكنىڭ ساقچى ۋە ئارمىيەسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان پارتىيەنىڭ ھاياتىي مەنبەلىرىگە سىڭىپ كىرىشىگە سەۋەب بولغان.
شى جىنپىڭنىڭ نۇقتىسىدىن ئېيتقاندا، دېڭ تەرىپىدىن مىراس قالدۇرۇلغان ۋە ھوقۇقنى يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبەرلەر ئارىسىدا تارقاتقان كېلەڭسىز كوللېكتىپ رەھبەرلىك سىستېمىسى، پارتىيەنىڭ ئاساسىي كېسەللىكلىرىنىڭ مەنبەسى ئىدى. ھوقۇقنىڭ تارقىلىشى پارتىيە ئىنتىزامىنى بوشىتىۋەتكەن، چەت ئەلگە ئېچىۋېتىش بولسا لىبېرال قىممەت قاراشلار شەكلىدە كوممۇنىستىك ئېتىقادقا تەھدىت سالىدىغان ئىدېئولوگىيەلىك ئاجىزلىقلارنى پەيدا قىلغانىدى. ئەڭ مۇھىمى، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ئىقتىسادىغا بولغان ئېشىۋاتقان بېقىنىش، 2018-يىلدىن كېيىنكى سودا چەكلىمىلىرى بىلەن كونكرېتلاشقان گېئوپولىتىك بىر خەتەرگە ئايلانغانىدى. بۇ ئارقا كۆرۈنۈشتە شى جىنپىڭنىڭ ئىنكاسى، پەقەت مەسىلىلەرنىڭ ئالامەتلىرىنى داۋالاشلا ئەمەس، بەلكى لىبېراللىشىشنى پۈتۈنلەي تەتۈر يۆنىلىشكە بۇراش ئارقىلىق ئاساسىي كېسەللىكنى داۋالاش بولغان. بۇ جەرياننى ئاكادېمىك كارل مىنزنېر بىر «قارشى ئىسلاھات» دەپ ئاتىغان. بۇ دېگەنلىك، پارتىيەنى ئىنقىلاب ياكى ئىسلاھات ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى «خىتاي»نىڭ گېئوپولىتىك ئورنىنى كۈچەيتىدىغان پەن – تېخنىكا، سانائەت ۋە ھەربىي ئۈستۈنلۈككە يېتىش ئۈچۈن ئىنتىزاملىق بىر سەپەرگە تەييارلايدىغان، سىياسىي ۋە ئىجتىمائىي كونترولنىڭ لېنىنچى يادروسىغا قايتىش دېگەنلىككە توغرا كېلىدۇ. غەربلىك كۆزەتكۈچىلەر بۇ قايتىشنى, «خىتاي»نى ھازىرقى كۈچلۈك ئورنىغا ئىگە قىلغان سىناقتىن ئۆتكەن بىر توغرا يولنى تاشلىۋەتكەنلىكى ئۈچۈن خەتەرلىك دەپ قارىساقمۇ، شى جىنپىڭنىڭ ھەرىكەتلىرى، «خىتاي»نىڭ ئىلگىرىلىشىگە توسقۇنلۇق قىلىۋاتقان ئاساسىي مەسىلىلەرنىڭ (ئىچكى چىرىكلىك ۋە ئاساسلىق رەقىب ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىغا تايىنىپ قېلىش) چوڭقۇر تونۇلۇشىغا ئاساسلانغان. شى جىنپىڭ، ئېشىۋاتقان ئىقتىسادىي ئېچىۋېتىشنى تەلەپ قىلىش ئورنىغا، ئۆتمۈشتىكى ئىسلاھاتلاردىن كېلىپ چىققان تەھدىتلەرگە قارشى دۆلەتنىڭ چىدامچانلىقىنى ئاشۇرۇشقا مەركەزلەشكەن ۋە قولىدىكى چوڭ سىياسىي كۈچنى بۇ نىشانغا يۈزلەندۈرگەن.
III. باياشاتلىقنىڭ پاتولوگىيەسى: ئۆي-مۈلۈك بوشلۇقىنىڭ پارتلىشى ۋە قۇرۇلمىلىق خەتەرنى باشقۇرۇش
«خىتاي»نىڭ ھازىرقى تۈزۈلمىۋى پالەچلىكىنىڭ تېگىدە، تېز ئېشىش ۋە باياشاتلىق پەيدا قىلغان پاتولوگىيەلىك ئەھۋاللار ياتماقتا. ماۋدىن كېيىن كەلگەن رەھبەرلەر، كوممۇنىزمدىنمۇ ۋاز كەچمەي بازار ئىقتىسادىغا ئۆتۈشتە بىر يول خەرىتىسىگە موھتاج ئىدى؛ بۇ ئەھۋال، ئېچىۋېتىش بىلەن چېكىنىش ئارىسىدا ئون يىلدىن ئارتۇق داۋاملاشقان بىر تەمتىرەش دەۋرىنى پەيدا قىلدى. دېڭ شياۋپىڭنىڭ 1989-يىلدىن كېيىنكى ھوقۇقنى مەركەزلەشتۈرۈش ۋە بازار ئىسلاھاتىنى جانلاندۇرۇش ھەرىكىتى، ناھايىتى زور ئىقتىسادىي ئېشىشنى ئېلىپ كەلدى ۋە تىنچ بىر رەھبەرلىك ۋارىسلىق ئەنئەنىسىنىڭ ئاجىز ئاساسلىرىنى سالدى. لېكىن بۇ مۇقىملىق ۋە ئېشىش، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا چىرىكلىكنى، تەڭسىزلىكنى ۋە باشقۇرۇشتىكى قۇرۇلمىلىق كاشىلىلارنىمۇ بىللە ئېلىپ كەلدى.
بۇ قۇرۇلمىلىق كاشىلىلارنىڭ ئەڭ گەۋدىلىك مىسالى ئۆي-مۈلۈك ساھەسىدۇر. 1990-يىللارنىڭ ئاخىرىدا مۈلۈكنىڭ سودىلىشىشى, تارىختىكى ئەڭ زور كۆلەملىك ئۆي-مۈلۈك ئېقىمىغا يول ئاچتى. يەرلىك ھۆكۈمەتلەر، شەھەر يەرلىرىنىڭ ئىگىسى بولۇش سۈپىتى بىلەن، كىرىملىرىنى تەڭپۇڭلاشتۇرۇش ئۈچۈن يەر سېتىشقا ھەددىدىن زىيادە بېقىنىدىغان ھالغا كەلدى. خۇنىڭ 2005-يىلى دېھقانچىلىق بېجىنى بىكار قىلىشى، بۇ بېقىنىشنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇردى. شەكىللەنگەن غايەت زور ئۆي-مۈلۈك بوشلۇقى، «خىتاي» دۆلەت بايلىقىنىڭ مۇھىم بىر قىسمىنى باغلاپ تۇرغاچقا، شى جىنپىڭدىن بۇرۇنقى ھېچقانداق رەھبەر سىياسىي ئىنكاستىن ئەيمىنىپ بۇ ئېشىشنى توختىتىشقا جۈرئەت قىلالمىدى.
شى جىنپىڭنىڭ 2020-يىلى مۈلۈك تەرەققىياتچىلىرىنىڭ قەرز ئېلىشىغا چەكلىمە قويۇش ئارقىلىق بوشلۇقنى پارتلىتىش قارارى، بۇ پاتولوگىيەلەرنى تۈپتىن ھەل قىلىش ئىرادىسىنىڭ ئەڭ روشەن ئىسپاتىدۇر. بۇ ھەرىكەت، مۈلۈك سېتىش نىسبىتىنى ئومۇمىي دۆلەت ئىشلەپچىقىرىش قىممىتى (GSYİH) ئىچىدە كاساتلاشتۇرغان ۋە يېڭى قۇرۇلۇشلارنى %70 نىسبەتتە ئازايتقان. بازاردىكى يىمىرىلىش، ئىستېمالچىلارنىڭ ئىشەنچىسىنى ئاجىزلاشتۇرۇپ ئىقتىسادىي ئېشىشنى تۆۋەنلىتىشىگە قارىماي، شى جىنپىڭ، ئىششىپ كەتكەن بىر ساھەنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك سىستېمىلىق چىقىملىرىدىن ئەندىشە قىلىپ بازارنى يەنىلا ئىزچىل قوللاپ-قۇۋۋەتلىگەن. زىننىڭ تەكىتلىگىنىدەك، بۇ شى جىنپىڭنىڭ لىبېرال ئۆتمۈشتىكىلەرىدىن مىراس قالغان قالايمىقانچىلىقنى، دەرھاللىق ئىقتىسادىي چىقىمى نېمە بولۇشىدىن قەتئىينەزەر تازىلاشنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويغانلىقىنى كۆرسەتمەكتە. بۇ خىلدىكى رادىكال ھەرىكەتلەر ئىچكىرىدە نارازىلىق پەيدا قىلغان بولسىمۇ، شى جىنپىڭنىڭ بۇ ئىنكاسلارنى سىياسىي مەغلۇبىيەتنى باشتىن كەچۈرمەي ئۆتكۈزۈۋېتەلىشى، مەركەزلەشتۈرۈلگەن ھوقۇقىنىڭ مۇستەھكەملىكىنى ئىسپاتلايدۇ.
IV. چىدامچانلىقنى ئاساس قىلغان سىياسەتلەر ۋە گېئوپولىتىكىلىق قايتا قۇرۇلما