RAND  ياۋروپانىڭ 2025-يىللىق مۆلچەرى: نەزەردىن ساقىت قىلىنغان كىرىزىسلار (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بىرىنچى يۈزلىنىشكە «دۆلەت مۇداپىئە خىراجىتىنىڭ جامائەت مالىيەسى ۋە قەرزلەرگە بولغان بېسىمنى ئېغىرلاشتۇرۇشى» دەپ ئېنىقلىما بېرىلگەن. ياۋروپا دۆلەتلىرىنىڭ كۆپىنچىسى  يۇقىرى دۆلەت قەرزى ۋە خامچوت قىزىل رەقىمى بىلەن كۈرەش قىلىۋاتقان ھازىرقىدەك بىر مەزگىلدە[6]، دۆلەت مۇداپىئەسىگە ئاجرىتىلىدىغان غايەت زور مەبلەغنىڭ يا ئىجتىمائىي چىقىملارنى (ساغلاملىق، مائارىپ، ئىجتىمائىي مۇلازىمەت) قىسقارتىش، يا باجلارنى ئۆستۈرۈش، ياكى دۆلەت قەرزىنى تېخىمۇ ئاشۇرۇش دېگەنلىك بولىدىغانلىقى تەكىتلەنگەن. دوكلاتتا، ياشىنىۋاتقان نوپۇس ئېلىپ كەلگەن پېنسىيە ۋە ساغلاملىق چىقىملىرى بىلەن يېشىل ئۆزگىرىشنىڭ مەبلەغ ئېھتىياجى قاتارلىق ھازىرقى بېسىملار بىلەن بىرلەشكەندە، دۆلەت مۇداپىئە خىراجىتىدىكى ئېشىشنىڭ جامائەت مۇلازىمىتىدە ئېغىر دەرىجىدە چېكىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىش مۇمكىنلىكى ۋە دۆلەتلەرنىڭ ئىجتىمائىي، مۇھىت ۋە بىخەتەرلىك نىشانلىرىنى بىرلا ۋاقىتتا ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئىقتىدارىنى ئاجىزلاشتۇرۇۋېتىدىغانلىقى ھەققىدە ئاگاھلاندۇرۇش بېرىلگەن. بۇ ئەھۋال، بولۇپمۇ ئىجتىمائىي دۆلەت ئەنئەنىسى كۈچلۈك بولغان ياۋروپادا، ھۆكۈمەتلەر ئۈچۈن قانۇنىيلىق كىرىزىسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىش يوشۇرۇن كۈچىگە ئىگە.
ئىككىنچى يۈزلىنىش، «دۆلەت مۇداپىئە خىراجىتىنىڭ نارازىلىق ۋە قۇتۇپلىشىشنى كۈچەيتىۋېتىشى مۇمكىنلىكى» گە مەركەزلەشكەن. دۆلەت مۇداپىئە خىراجىتىنىڭ ئىقتىسادىي ئېشىشنى ئىلگىرى سۈرىدىغانلىقى ھەققىدىكى دەلىللەر بىلەن بىرگە، بۇ خىراجەتنىڭ ئەمەلىيەتتە بىر «پۇرسەت تەننەرخى» نى پەيدا قىلىدىغانلىقى ۋە تېخىمۇ يۇقىرى ئۈنۈمدارلىق بىلەن تەمىنلەيدىغان پۇقراۋى مەبلەغ سېلىنمىلىرىنىڭ (مەسىلەن، ئۇل ئەسلىھە، تېخنىكا، مائارىپ) ئالدىنى ئالىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدىغان كۆز قاراشلارمۇ مەۋجۇت[7]. دوكلاتتا، بۇ ئىقتىسادىي مۇنازىرىنىڭ ھالقىپ، دۆلەت مۇداپىئە خىراجىتىنىڭ سىياسىي بىر بۆلۈنۈش سىزىقىغا ئايلىنىش خەۋپىنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇلغان. مەسىلەن، ئەنگىلىيەنىڭ دۆلەت مۇداپىئە خامچوتىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن تاشقى ياردەم خامچوتىنى قىسقارتىشىغا ئوخشاش قارارلار، ھەم دۆلەتنىڭ يۇمشاق كۈچىنى ئاجىزلاشتۇرۇشى، ھەم ئىچكى سىياسەتتە ئەخلاقىي ۋە ئىستراتېگىيەلىك تالاش-تارتىشلارنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. ئەگەر ئاشقان خىراجەت، دۆلەت مۇداپىئە تەمىنات سىستېمىلىرىدىكى ئۈنۈمسىزلىكلەر سەۋەبىدىن كونكرېت بىر ھەرىكەت ئەۋزەللىكىگە ئايلانمىسا[8]، جامائەتچىلىكتە بۇ خىراجەتنىڭ ئىسراپچىلىق ئىكەنلىكى ھەققىدىكى تونۇش كۈچىيىشى مۇمكىن. بۇ ئەھۋال، سايلىغۇچىلار ئارىسىدا مەنپەئەت توقۇنۇشى پەيدا قىلىش ئارقىلىق پوپۇلىستىك ۋە ئاشقۇن ئېقىملارنىڭ سۈيئىستېمال قىلىشىغا مۇنبەت زېمىن ھازىرلاپ بېرىدۇ.
ئۈچىنچى ۋە بەلكىم ئەڭ ئىستراتېگىيەلىك يۈزلىنىش، «ھەربىي كۈچ توپلاشنىڭ تەسىر كۆرسىتىش ھەرىكەتلىرىنى كۈچەيتىشى» دەپ ئىپادىلەنگەن. دۆلەت مۇداپىئە خىراجىتىنىڭ قىممىتى، ئۇل ئەسلىھە قۇرۇلۇشلىرىغا ئوخشاش كونكرېت ۋە كۆزگە كۆرۈنەرلىك بولمىغاچقا، جامائەتچىلىكنىڭ قوللىشىنى داۋاملاشتۇرۇش تەس. بولۇپمۇ «ئالدىنى ئېلىش، يالتايتىش» (caydırıcılık) قا ئوخشاش ئابستراكت بىر ئۇقۇمنىڭ قىممىتىنى خەلققە چۈشەندۈرۈش، سىياسىي رەھبەرلەر ئۈچۈن ئېغىر بىر خىرىس ھېسابلىنىدۇ. دوكلاتتا، بۇ ئاجىزلىقنىڭ، رەقىب دۆلەتلەر تەرىپىدىن سۈنئىي ئەقىل قوللىنىشىدىكى دېزىنفورماتسىيە (يالغان ئۇچۇر) ھەرىكەتلىرى ئۈچۈن كۆڭۈلدىكىدەك بىر نىشانغا ئايلىنىدىغانلىقى مۆلچەرلەنگەن. رەقىب كۈچلەر، جەمئىيەت ئىچىدىكى ھازىرقى ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقلار ۋە ئىجتىمائىي جىددىيچىلىكلەردىن پايدىلىنىپ، دۆلەت مۇداپىئە خىراجىتىنىڭ زۆرۈر ئەمەسلىكى، چىرىكلىك ئەيىبلەشلىرى ياكى خىراجەتنىڭ باشقا ساھەلەرگە يۆتكىلىشى كېرەكلىكى توغرىسىدىكى بايانلارنى تارقىتىش ئارقىلىق غەرب جەمئىيەتلىرىنى ئىچىدىن پارچىلاشنى ۋە ھەربىي ئىقتىدارنى ئاشۇرۇش تىرىشچانلىقلىرىنى بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىتىشنى نىشان قىلىشى مۇمكىن[9]. بۇ پەقەت بىر ئالاقە مەسىلىسى بولۇپلا قالماي، شۇنداقلا دۆلەت بىخەتەرلىكىنى تۈپتىن تەۋرىتىدىغان بىر ئارىلاشما ئۇرۇش تاكتىكىسىدۇر. بۇ ئۈچ يۈزلىنىش بىر يەرگە جەم بولغاندا، ياۋروپانىڭ بىخەتەرلىك ئىزدەش يولىنىڭ، ئۆزىنىڭ ئىجتىمائىي مۇقىملىقى ۋە ئىقتىسادىي گۈللىنىشىگە خەۋپ ئېلىپ كېلىدىغان ئاخىرلاشمايدىغان چەمبەرگە ئايلىنىپ قېلىش خەۋپى ئوتتۇرىغا چىقىدۇ.
2-تېما: بېغى ئۈزۈلگەن ياشلارنىڭ خىرىسلىرى: ياۋروپانىڭ كەلگۈسىدىكى ئىجتىمائىي كاپىتالى خەۋپ ئاستىدا
دوكلاتنىڭ ئىككىنچى ئاساسلىق تېمىسى، بەلكىم ئەڭ ئەندىشىلىك ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان بىر تېمىغا، يەنى «بېغى ئۈزۈلگەن ياشلار» دۇچ كېلىۋاتقان خىرىسلارغا مەركەزلەشكەن. بۇ تېما، ياش ئەۋلادلارنىڭ پەقەت ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقلار بىلەنلا ئەمەس، شۇنداقلا ئىجتىمائىي، روھىي ۋە مەۋجۇتلۇق كىرىزىسى بىلەن يۈزلىشىۋاتقانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان. دوكلاتتا، تۆۋەنلەۋاتقان ئىجتىمائىي ھەرىكەتچانلىق، كۈچىيىۋاتقان بالىلار نامراتلىقى[10] ۋە ياشلارنىڭ ئىجتىمائىي ۋە رەقەملىك تاراتقۇلارغا بولغان بېقىندىلىقىنىڭ كۈچىيىشىنىڭ بىرلىشىپ خەتەرلىك بىر ئارىلاشما ھاسىل قىلىۋاتقانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلگەن. بۇ ئەھۋال، ئۈچ كونكرېت يۈزلىنىش ئارقىلىق ئانالىز قىلىنغان.