«ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى»نىڭ ئۈچ يىلدىن كېيىنكى تەسىرىنى باھالاش (6-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

قۇياش ئېنېرگىيەسى: قۇياش ئېنېرگىيەسى سانائىتىنىڭ 2020-يىلى ئۆكتەبىردە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىغا ئادەتتىن تاشقىرى يۇقىرى دەرىجىدە ئۇچرىغانلىقىنى ئېلان قىلىشىدىن ۋە ئەڭ چوڭ ئامېرىكا قۇياش ئېنېرگىيەسى سانائىتى بىرلىكىنىڭ ئەزالىرىغا «تەمىنلەش زەنجىرلىرىنى دەرھال يۆتكىشىنى» سۈيلىشىدىن بۇيان، تەمىنلەش زەنجىرىنى ئىز قوغلاش ئىقتىدارىدا (ئەمما ئاشكارىلىقتا بۇنىڭغا ماس كېلىدىغان بىر ئېشىش بولمىغان) كۆرۈنەرلىك بىر ئېشىش ۋە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى مەنبەلىك ماتېرىياللارنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى سىرتىدىكى ماتېرىياللاردىن ئايرىش ئۈچۈن، تەمىنلەش زەنجىرلىرىنى ئىككىگە ئايرىشقا قارىتا پۈتۈن ساھەنى قاپلىغان بىر تىرىشچانلىق بولدى. Bernreuter Research 2025-يىلى ئىيۇندا ئېلان قىلىنغان «پولىسىلىكون بازىرى كۆرۈنۈشى» دوكلاتىدا، خىتاي سىرتىدىكى ئۈچ چوڭ پولىسىلىكون ئىشلەپچىقارغۇچىدىن ئىككىسىنىڭ 2023-يىلىغىچە مەنبەلىرىنى ئاتايىن شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىن يىراقلاشتۇرغانلىقىنى ۋە ئۈچىنىڭمۇ دوكلات ئېلان قىلىنغان ۋاقىتتا خىتايدىن ھېچقانداق خام ئەشيا تەمىنلىمىگەنلىكىنى بىلدۈرگەن. Bernreuter 2021-يىلىدىن بۇيان شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ دۇنيا قۇياش ئېنېرگىيەسى دەرىجىلىك پولىسىلىكون بازىرىدىكى ئۈلۈشىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىغا نىسبەتەن تەخمىنەن %41 تىن %24.8 كە تۆۋەنلىگەنلىكىنى خاتىرىلىگەن. Bernreuter يەنە ئالدىنقى قاتاردىكى خىتاي زاپچاس ئىشلەپچىقارغۇچىلىرىنىڭ «ئامېرىكىغا زاپچاس ئېكسپورت قىلىش ئۈچۈن خىتاي سىرتىدىكى پولىسىلىكوننى ئىشلەتكەن ئايرىم ئىشلەپچىقىرىش لىنىيەلىرى قۇرغانلىقىنى» دەلىللىگەن. شەرقىي جەنۇبىي ئاسىيادىكى قۇياش ئېنېرگىيەسى سانائىتىنىڭ پاكىز ئىشلەپچىقىرىش زاۋۇتلىرى ئۈچۈن نېپىز قەۋەت ۋە باتارېيە ئارقىلىق شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىن پولىسىلىكون ئىمپورت قىلىش خەۋپى داۋاملىشىۋاتقان بولسىمۇ، تېخىمۇ چوڭ ئەندىشە مېتاللورگىيە دەرىجىدىكى پولىسىلىكوننىڭ ئاشكارىلىقىدىكى كەمچىللىكنىڭ داۋاملىشىشىدۇر. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ پولىسىلىكون ئىشلەپچىقىرىشىدىكى ئۈلۈشى تۆۋەنلىگەن بولسىمۇ، خىتاينىڭ مېتاللورگىيە دەرىجىدىكى پولىسىلىكون ئۈلۈشى Bernreuter  غا كۆرە %53 كە ئاشقان ۋە بۇمۇ ھازىر قۇياش ئېنېرگىيەسى سانائىتى ئۈچۈن مەجبۇرىي ئەمگەك ئىمپورتى جەھەتتە ئەڭ نۇقتىلىق ئەندىشىنى ئىپادىلەيدۇ. تاموژنا ۋە چېگرا مۇداپىئە ئىدارىسىنىڭ ئىجرا قىلىشى شىركەتلەرنىڭ خام ئەشياغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىن ئىمپورت قىلمىغانلىقىنى كۆرسىتىشىنى تەلەپ قىلماقتا ۋە بۇمۇ پولىسىلىكون ئىشلەپچىقىرىشىدىكى يۆتكىلىشلەرنى ئىلگىرى سۈرگەندەك قىلىدۇ، ئەمما مېتاللورگىيە دەرىجىدىكى پولىسىلىكوننىڭ بىرلەمچى مەھسۇلات ئىشلەپچىقىرىشىدا ئوخشاش تەسىرنى ياراتمىغاندەك قىلىدۇ.
ESG مەبلەغ سالغۇچىلىرى، Antislavery International، ئىنسان ھەقلىرى ئۈچۈن مەبلەغ سالغۇچىلار ئىتتىپاقى ۋە شېفىلد ھالام ئۇنىۋېرسىتېتى بىلەن قىلىنغان بىر مۇھاكىمە نەتىجىسىدە، ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنىڭ خۇسۇسەن يېشىل تېخنىكا ساھەسىدە شىركەت ھەرىكىتى ئۈستىدىكى تەسىرىنىڭ ئۆزگىچە ئىكەنلىكى بايقالغان. مەبلەغ سالغۇچىلار مۇنداق بىر قانۇن بولمىغان قانۇن دائىرىلىرىنىڭ ئەكسىچە، ئامېرىكىنىڭ ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنى يولغا قويۇشىنىڭ مەبلەغ سالغۇچىلارغا، بولۇپمۇ مۇھىت تەسىرىنىڭ ئادەتتە ئىجتىمائىي تەسىردىن تېخىمۇ ئېغىر كېلىدىغان يېشىل تېخنىكا ساھەسىدە، مەجبۇرىي ئەمگەكنى تەمىنلەش زەنجىرىدىن چىقىرىپ تاشلاش ئۈچۈن كۈچلۈك بىر سودا سەۋەبىنى سۇنۇشىغا ئىمكان بەرگەنلىكىنى ئېيتتى. مەبلەغ سالغۇچىلار يەنە ئىناۋەت، ئەخلاق ياكى ھەتتا ماددىي خەتەردىن زىيادە، قانۇنىي ئىجرا قىلىش خەۋپىنىڭ شىركەت ھەرىكىتىنى ئۆزگەرتىشتە ئەڭ ئۈنۈملۈك ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى.
بەزى شىركەتلەرنىڭ ئاددىي تەمىنلەش زەنجىرىنى يۆتكەشتىن باشقا چارىلەرنى تاللىغانلىقىنىمۇ ئەسكەرتىپ ئۆتۈشكە ئەرزىيدۇ. خىتايدا پائالىيەت قىلىۋاتقان بەزى شىركەتلەر شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى زاۋۇتلىرىنى سېتىشنى تاللىغان، باشقىلىرى بولسا شىركەتلەر تىزىملىكىگە قوشۇلغان ياكى رايوندىن ئىشچى يۆتكەش بىلەن مۇناسىۋەتلىك جازاغا ئۇچرىغان ئورگانلارنى ئەمەلدىن قالدۇرۇش يولىنى تۇتقان. ئەلۋەتتە، تېخىمۇ چوڭ گۇرۇھلار ئۇ يەردە ياكى بۇ يەردە بىر قوشۇمچە شىركىتىنى تاقىشىغا قارىماي پائالىيىتىنى داۋاملاشتۇرىدۇ ۋە سېتىلغان ياكى تاقالغان زاۋۇتلار بەزىدە باشقا ئىگىلەر ياكى ئىسىملار ئاستىدا ئىشلەپچىقىرىشنى داۋاملاشتۇرىدۇ ۋە ھەتتا بەزىدە ئىلگىرىكى ئىگىلىرىگە تەمىنلەشنى داۋاملاشتۇرىدۇ. شۇڭا، بۇ تۈردىكى ئىستراتېگىيەلەر ھەر زامان ئۆزگەرگەن ئەمەلىيەتلەرنىڭ دەلىلى بولماسلىقى مۇمكىن. شۇنداقتىمۇ، بەزى شىركەتلەرنىڭ ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىغا ئىنكاس سۈپىتىدە رايوندىن چېكىنىش ئۈچۈن ئاكتىپ قەدەملەرنى باسقانلىقى ئېنىق.
يىغىپ قارىغاندا، بۇ مىساللار ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنىڭ شىركەت ھەرىكىتىنى ئىلگىرى سۈرۈشتىكى تەسىرىنى كۆرسەتمەكتە: شىركەتلەر نىسبەتەن قىسقا ۋاقىت ئىچىدە تەمىنلەش زەنجىرلىرىنى ئۆزگەرتىپ، ئامېرىكىغا قارىتىلغان مەھسۇلاتلىرىدىن مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن ئىشلەپچىقىرىلغان ماتېرىياللارنى چىقىرىپ تاشلىغان. مەلۇم ئىمپورت قىلغۇچىلارنى تاموژنا ۋە چېگرا مۇداپىئە ئىدارىسىنىڭ تۇتۇپ قېلىشى ۋە قانۇنغا خىلاپ پائالىيەتلەردە بولغان شەخسىي شىركەتلەرنى ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىدىكى شىركەتلەر تىزىملىكىگە كىرگۈزۈشى قانۇننىڭ ئاددىي مەۋجۇتلۇقىدىن ياكى تەسىرگە ئۇچرىغان تەمىنلەش زەنجىرلىرى ھەققىدىكى ئاكادېمىك دوكلاتلارنىڭ ئەكسىچە، ئىمپورت قىلغۇچىلارنىڭ ئەڭ كۈچلۈك ئىنكاسنى قوزغاۋاتقاندەك كۆرۈنمەكتە. بۇ سەۋەبتىن، ئىجرا قىلىشتىكى ھەرقانداق بىر تۆۋەنلەش — ھېس قىلىنغان ياكى ھەقىقىي، مەيلى تاموژنا ۋە چېگرا مۇداپىئە ئىدارىسى تەرىپىدىن بولسۇن ياكى مەجبۇرىي ئەمگەككە قارشى تۇرۇش خىزمەت گۇرۇپپىسىنىڭ شىركەتلەر تىزىملىكىگە قوشۇشلىرى بىلەن بولسۇن — بەلكىم قانۇنغا ئەمەل قىلىشنىڭ ئازىيىشىغا سەۋەب بولىدۇ.