تۈركچىنى نېمىشقا ئۆگەنمەيمىز؟ (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئىماننىڭ بىر مۇسۇلماننىڭ زېھنىيىتىدە بەرپا قىلىدىغان ئەڭ مۇھىم تەپەككۇر ئادەتلىرىنىڭ بىرى ئۆزىگە خاتانى راۋا كۆرمەسلىكى ياكى باشقىچە ئېيتقاندا، ئۆزىنى ئالدىماسلىقىدۇر. ئەممار ئىبنى ياسىر رىۋايەت قىلىپ مۇنداق دەيدۇ < ئۈچ تۈرلۈك خىسلەت بار، كىمكى بۇ خىسلەتلەرنى ئۆزلەشتۈرسە، ئىماننى ئۆزلەشتۈرگەن بولىدۇ. بۇ خىسلەتلەر ئۆزىگە قارىتا ھەققانى بولۇش، مۇسۇلمانغا سالام بېرىش، يوقسۇل تۇرۇقلۇق كەڭ قول بولۇشتىن ئىبارەت> بۇخارى. مەزكۇر ھەدىس شەرىپتىكى ئۆزىگە قارىتا ھەققانى بولۇش مېنىڭچە مۇئمىننىڭ ئۆزىگە ھەقسىزلىك، خاتانى راۋا كۆرمەسلىكىنى كۆرسىتىدۇ. ئىنسان ئۈچۈن ئۆزىگە قارىتا ھەققانى بولۇش ئۇنداق ئوڭاي ئىش ئەمەس، ئۇ مۇئمىندىن ئۆز روھىي دۇنياسىغا ھەقىقىي يۈزلىنىشنى،ئۆزىنى چىن ئېتىراپ قىلىشنى، نەپسى ئۈستىدىن غالىپ كېلىشنى، نەپسى چىرايلىق كۆرسەتكەن نەرسىلەرنىڭ ئاشكارە ۋە يوشۇرۇن زىيانلىرىنى تونۇپ يېتىشنى تەلەپ قىلىدۇ. ئىمان ئادەمنىڭ تۇيغۇ ئالىمىنىلا ئەمەس، زېھنىيەت ئالىمىنىمۇ ئۆزگەرتىدۇ.
يەنى، مەن شۇنى دېمەكچىكى، بىزنىڭ تۈرك تىلى ئۆگىنىشتىن ياشنى باھانە قىلىپ قېچىشنىڭ ئۆزى ئۆزىمىزنى ئالداشتىن باشقا نەرسە ئەمەس. < ئوقۇ!> (ئەلەق) دېگەن ئايەت، < ئىلىم تەلەپ قىلىش ئەر_ئايال بارلىق مۇئمىنگە پەرزدۇر> دېگەن ھەدىسلەرنىڭ ھېچبىر يېرىدە بالىلارلا، ئوقۇغۇچىلارلا ئوقۇسۇن، چوڭلار ئوقۇمىسىمۇ بولىدۇ دەيدىغان ياش چەكلىمىسى يوقتۇر.
ھەممىمىز نادانلىقتىن سۆز ئاچقىنىمىزدا، مىللەتنىڭ نادانلىقىدىن قاخشىغىنىمىزدا، سۆزلىگۈچىلەرنىڭ جۈملە ئورانىدىن، نادانلىقنىڭ ئۆزىدىن باشقىلاردا ئىكەنلىكىنى، نادانلىقتىن ئاۋال باشقىلارنىڭ قۇتۇلۇشى كېرەكلىكىدىن ئىبارەت ئىمانى سەزگىلى بولىدۇ. سورۇنلاردىكى < ھەي، مىللىتىمىز نادانلىقتا قالدۇرۇلدى> دەپ ئاھ ئۇرۇشلىرىمىزدا، مەندىن باشقىلار نادان قالدۇرۇلدى، مەن مىللەتنىڭ نادانلىقىنى تونۇپ يەتكەنىكەنمەن، دېمەك، مەن نادان ئەمەس دەيدىغان يوشۇرۇن تەستىق مەۋجۇت. يەنى بۇ يەردە < مەن > نادان ئەمەس، بەلكى بارلىق < باشقا> لار ناداندۇر. مانا بۇ بىمەنە قانائىتىمىزنىڭ كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغىنى ئۆزىمىزنى بىلىمگە، باشقىچە ئېيتقاندا، ئۆگىنىشكە، تېخىمۇ كونكېرت ئېيتساق تىل ئۆگىنىشكە بىھاجەت ھېسابلاشتۇر. بىزچە نادانلىقتىن قۇتۇلۇشقا، ئوقۇشقا تېگىشلىكى مەڭگۈ باشقىلاركى، ھەرگىزمۇ < مەن > ئەمەس.
تۈرك تىلىنى كۈندىلىك ئالاقىدىن چىقالىغىدەك، كىنو كۆرەلىگىدەك سەۋىيەدە بىلىۋالغاندىن كېيىنلا داۋاملىق ئۆگىنىشنى تاللىماسلىقىمىز بىزنىڭ بىلىمگە بولغان ئېھتىياج تۇيغۇمىزنىڭ تۆۋەنلىكىنىڭ روشەن بىر دەلىلىدۇر. چۈنكى داۋاملىق ئۆگىنىش ئارقىلىق ئېرىشىلىدىغان تىل سەۋىيەسى بىزنىڭ تۈرك تىلى ۋاسىتىسىدە بىلىم ئىگەللىشىمىزگە ياردەم قىلىدۇ. پەقەت تۇرمۇش ئېھتىياجىنىلا كۆزلىگەن كىشىلەر ئۈچۈن، داۋاملىق ئۆگىنىشكە بىلىم ئىگەللەش ئېھتىياجىدىن باشقا تۈرتكە بولمايدۇ. دېمەك، تۈرك تىلىنى تېخىمۇ يۇقىرى سەۋىيەدە ئۆگىنىشكە تىرىشماسلىقنى، بىلىم ئېھتىياجىنىڭ يوقلىقى ۋە تۆۋەنلىكىدىن دەپ قاراشقا بولىدۇ. چۈنكى ھەقىقىي ئېھتىياج مۇناسىپ ھەرىكەتنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. قورسىقى ئاچقان بىر ئادەمگە تاماق ئېتىش ياكى يېيىشنى ئەسكەرتىشنىڭ قىلچە ھاجىتى بولمايدۇ. بىر ئادەم نادانلىقىدىن ئازابلىنالمىسا ئۇنىڭدىن قۇتۇلۇشقا ھەرىكەت قىلمايدۇ، شۇنىڭدەك يېڭى بىلىشلەردىن ھۇزۇرلىنالمىسىمۇ، بىلىم ئىگەللەشكە ئىنتىلمەيدۇ. ئۇنۇتماسلىق كېرەككى، بىلىمگە ئېھتىياج تۇيۇلمىغان ھايات نىشانسىز، سۈپەتسىز،قىممەتسىز بىر ھاياتتۇر.
تۈركىيەدە داۋاملىق ياشاشنى قارار قىلالماسلىقمۇ قېرىنداشلارنى تۈركچە ئۆگىنىشتىن توسۇپ قويۇۋاتقان سەۋەبلەرنىڭ بىرىدۇر. ھازىر تۈركىيەدە ياشاۋاتقان نۇرغۇن قېرىنداشلار ھەرخىل سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن غەرب ئەللىرىگە چىقىپ كېتىشنى ئويلاۋاتىدۇ. يەنە بەزى قېرىنداشلار ۋەزىيەت ھامان ئوڭشىلىپ قالاتتى دەيدىغان ئادەمنى ھەيران قالدۇرىدىغان پەۋقۇلئاددە ئۈمىتۋارلىق بىلەن ۋەتەنگە قايتىشنى خىيال قىلىۋاتىدۇ. مانا بۇنداق قاراشتىكىلەر ھامىنى بىز تۈركىيەدە ياشىمىغاندىكىن، تۈركچە ئۆگەنگەننىڭمۇ پايدىسى يوق دېگەن قاراشتا تۈركچە ئۆگەنمەيدۇ. تۈركىيەگە كەلگىلى تۆت، بەش يىل بولغان قېرىنداشلاردىن تۈركچىنى قىلچىمۇ ئۆگەنمىگەن نۇرغۇن قېرىنداشلارنى ئۇچراتتىم. ئەڭ ئېچىنارلىقى بۇ قېرىنداشلاردا تۈركچە ئۆگەنمىگىنىدىن ئازراقمۇ پۇشايمان قىلغىنىنى، ئۆكۈنگىنىنى كۆرەلمەسلىكىمىزدۇر.
ھايات نىشانى غۇۋا، ئېنىقسىز كىشىلەر ئومۇمەن بىر ئۆمۈر قارارسىزلىق ئىچىدە ياشايدۇ ۋە بۇ قارارسىزلىق يۈزلەنگەن نۇرغۇن تاللاشلاردا ئىككىلىنىشنى، كېچىكىشنى، زىياننى ھەسسىلەپ تارتىشنى تۇغدۇرىدۇ. قەيەردە ياشاشنى تاللاش ئىنساننىڭ تەبىئىي ھوقۇقى دەپ چۈشەنگەندىمۇ، مەلۇم دۆلەتتە ۋاقىتلىق تۇرسىمۇ، شۇ ياشاۋاتقان دۆلەتنىڭ تىل مۇھىتى ئەۋزەللىكىدىن پايدىلىنىپ شۇ دۆلەتنىڭ ئاساس تىلىنى ئۆگىنىۋېلىش ئاقىلانە تاللاشتۇر. بۇ تىل ئۇنىڭغا كەلگۈسى ھاياتىنىڭ بىر يەرلىرىدە چوقۇم ئەسقېتىپ قالىدۇ. مېنىڭچە مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلار ھېسسىي، كەيپىيات ئېھتىياجلىرىنى ھازىرچە ئىككىنچى، ئۈچىنچى قەۋەتلەرگە تىزىپ قويغاچ تۇرۇپ، ھاياتقا ئەقلىي كۆزدە قارىشى، قىلىۋاتقان ئىشىنىڭ ئەمەلىي پايدا_زىيىنىنى بەكرەك ھېساپلىشىپ، ۋاقتى، زېھنى،ئىقتىسادىنى كونكېرت، ئەمەلىي ئۈنۈم يارىتىدىغان ساھەلەرگە مەركەزلەشتۈرۈشى كېرەك. مانا مۇشۇلارنى نەزەرگە ئالغاندا، تۈركچە ئۆگىنىشمۇ مەيلى سىز مەكتەپتە ئوقۇڭ ئوقۇماڭ، مەيلى سودىگەر ياكى ھۈنەرۋەن بولۇڭ سىزگە ئەمەلىي نەپ ئەكىلىدىغان ئىشلارنىڭ بىرىدۇر.