مۇسۇلمان دۇنياسىدىكى يېڭى دىنىي ھەرىكەتلەر (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇ ھەرىكەتلەر ھەر قانداق بىر مەزھەپكە ئەگىشىشنى قەتئىي رەت قىلىدۇ. ئۇلارنىڭ قارىشىچە، قۇرئان، سۈننەت ۋە ساھابىلەرنىڭ ئىش-ئىزلىرىغا ئوخشاش شەرئىي دەلىللەرنى چۈشىنىشكە قۇربى يەتمەيدىغانلار، ئەتراپىدىكى ئالىملارنىڭ پەتىۋالىرىغىلا مۇراجىئەت قىلىشى كېرەك.  ئۆزلىرى بىلەن بىر يولدا ماڭمىغان ئىلىم ئەھلىلىرىنىڭ پەتىۋا ۋە ئىلمىگە مۇراجىئەت قىلىشقا بولمايدۇ. چۈنكى بۇ ئېقىمدىكىلەر باشقا مەزھەپنى، تەسەۋۋۇپ ئېقىملىرىنى بىدئەت دەپ قارىشىدۇ، ئۇلار بىدئەت دەپ ئويلىۋالغان  باشقا مەزھەپتىكىلەرنى مۇنازىرە، ۋەز ۋە تەبلىغ ۋاسىتىلىرى بىلەن «شېرىك ، كۇپۇر، گۇناھ، باتىل»نى تەرك قىلىشقا قىستايدۇ، بۇ ئۇسۇللارمۇ كار قىلمىسا، كۈچ ئىشلىتىپ تەرك قىلدۇرۇش يولىنى تۇتىدۇ، يەنى زوراۋانلىق ئۇسۇلىغا يېپىشىدۇ، ئۇلارنى بۇنى ئۆزلىرىنىڭ شەرئىي ۋەزىپىسى دەپ ئويلىۋالىدۇ. ھەنبەلى مەزھىپىدە ئىكەنلىكىنى ياقلايدىغان بۇ ئېقىمدىكىلەر نىشان، ھەرىكەت ئۇسۇللىرى، تەرغىبات ۋە مېتود قاتارلىق جەھەتلەردىن ھەنبەلى مەزھىپىدىن پەرقلىنىپ تۇرىدىغان بولۇپ، ئاشقۇنلۇق ئۇلارنىڭ تىپىك ئالاھىدىلىكى ھېسابلىنىدۇ.
بۇ ئېقىمدىكىلەرنىڭ باشقا مەزھەپتىكلەرنى مۇنداقچە قىلىپ ئېيتقاندا ئۆزلىرى بىلەن بىر يولدا ماڭمىغانلارنى بۇنچىلىك دەرىجىدە چەتكە قېقىپ دۈشمەنلىك نەزىرى مۇئامىلە قىلىشىنىڭ تېگىدە، ئۇلارنىڭ ئىدېئولوگىيەسى ۋە تۇتقان يولىغا مۇتلەق توغرا يول دەپ ئىشىنىۋېلىشى ياتىدۇ. شۇڭا ئۆزلىرىنىڭ ئاشقۇن قىلمىشلىرى قەتئىي كۆزىگە كۆرۈنمەيدۇ، يەنى نورمال، ساۋابلىق، توغرىدەك بىلىنىدۇ. ئۇلار مۇشۇ پېتى ماڭسا ئۆز ئارىسىدا ئىختىلاپ، بۆلۈنۈشنىڭمۇ ئۇرۇقىنى تېرىپ ماڭغانلىقىنى ھېس قىلالمايدۇ. مەلۇمكى، شەرت-شارائىت ۋە ۋەزىيەتنىڭ ئۆزگىرىشىگە ئەگىشىپ دىنى تېكىستلەرمۇ پەرقلىق ئىزاھلىنىپ  داۋاملىق تەپسىر قىلىنىپ تۇرىدۇ. لېكىن ئىزاھلاش قىيىن يەرلەردە ئوتتۇرىغا قويۇلغان ھەر خىل قاراشلار ئەنئەنىنى ياقلىغۇچىلار بىلەن يېڭىلىقنى ياقلىغۇچىلار ئوتتۇرىسىدا ئىختىلاپ پەيدا قىلىدۇ، ئىككى تەرەپ گۇرۇھۋازلىشىشقا قاراپ يۈزلىنىدۇ، ئىككى تەرەپ ئوتتۇرىسىدىكى ئىختىلاپلار ئۇزۇن ئۆتمەيلا بىدئەت، كۇپۇر ۋە شېرىك ئۇقۇملىرىنى چۆرىدىگەن ھالدا شەكىللىنىشكە باشلايدۇ. بۇ سەۋەبتىن بىر-بىرىدىن پەرقلىق بولغان ھەتتا بىر-بىرىگە دۈشمەن نۇرغۇن سەلەپى ئېقىم مەيدانغا كېلىدۇ.
يۇقىرىدا قەيت قىلىنغان ئىمانغا دائىر بايانلارنىڭ كۆپ قىسمىنى ئەمەلىيەتتە مۇسۇلمانلارنىڭ كۆپ قىسمىنى تەشكىل قىلىدىغان سۈننىيلەرمۇ قوبۇل قىلىدۇ، لېكىن يېڭى سەلەپىيچىلىك بىلەن باشقا مۇسۇلمانلار ئوتتۇرىسىدا ھەر جەھەتتىن روشەن پەرق بار. ئەھلى سۈننەت چۈشەنچىسىدە مۇسۇلمان ئىكەنلىكىنى ئىقرار قىلغان كىشى سۆز ۋە ئەمەللىرى تۈپەيلى تەكفىر قىلىنمايدۇ، ئۆزىنى مۇسۇلمان دەپ ئاتىغان بىرسى ئالدىراپ كاپىرغا چىقىرىلمايدۇ، بۇ مەسىلە تولىمۇ سەزگۈر دەپ قارالغاچقا ئېھتىيات بىلەن مۇئامىلە قىلىنىدۇ. لېكىن يېڭى سەلەپىيچىلىك دېگەن بۇ ئېقىمدىكىلەر باشقا دىنى مەسىلىلەرغۇ مەيلى،  تەكفىردىن ئىبارەت سەزگۈر مەسىلە ئۈستىدىمۇ ئالدىراپ ھۆكۈم چىقىرىدۇ. غەززالىنىڭ تەبىرى بويىچە ئېيتقاندا، «بىرسىنىڭ ئىمانى ئۈستىدە خاتا ھۆكۈم چىقىرىش كۇپۇر ئۈستىدە ھۆكۈم چىقىرىشتىن ياخشىراقتۇر »تەرىقىسىدىكى ئاساسلىق پىرىنسىپى، بۇ يېڭى ھەرىكەتلەرنىڭ بېكىنمە، تار دائىرىلىك ۋە چەتكە قاققۇچى پوزىتسىيەسى بىلەن ئەھلى سۈننەتنىڭ ئوچۇق، كەڭ دائىرىلىك ۋە ئەپۇچان پوزىتسىيەسى ئوتتۇرىسىدىكى پەرقنى نامايان قىلىش جەھەتتىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. بۇ ھەرىكەتلەر يېڭى سەلەپىيلىك دېگەن نامنى ياراتمايدۇ، شۇڭا ئۇلارنى يېڭى سەلەپىيچىلەر دېگەننىڭ ئورنىغا يېڭى خاۋارىجلار دەپ ئاتاش تېخىمۇ مۇۋاپىق.
ماقالىنىڭ تۈركچە مەنبەسى: دىيانەت ئايلىق ژۇرنىلى