خىتاينىڭ «يېڭى دەۋردىكى دۆلەت خەۋپسىزلىكى» ناملىق ئاق تاشلىق كىتابى توغرىسىدا ئانالىتىك مۇھاكىمە، تەنقىد ۋە پەرەز (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇ بابتا خىتاي ئۆزىنى ھازىرقى مۇرەككەپ ۋە قالايمىقان خەلقئارا ۋەزىيەتتىكى مۇقىملاشتۇرغۇچى كۈچ سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا قويىدۇ. باب ئۈچ بۆلەككە ئايرىلغان بولۇپ، بىرىنچى بۆلەكتە دۇنيانىڭ «يېڭى داۋالغۇش ۋە ئۆزگىرىش» ئىچىدە «تارىخىي كېسىشمە يول»دا تۇرۇۋاتقانلىقى تەسۋىرلىنىدۇ. بۇ يەردە «مۇشتۇمزور، زوراۋانلىق سىياسىتى ۋە سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشى تەپەككۇرى»نىڭ قايتا باش كۆتۈرگەنلىكى، «يەككە تەرەپلىمىلىك ۋە قورۇقچىلىقنىڭ»نىڭ ئەۋج ئالغانلىقى، دۇنيا ئىقتىسادىنىڭ چېكىنىش خەۋپىگە دۇچ كەلگەنلىكى، ھەمدە تېررورىزم، كىلىمات ئۆزگىرىشى ۋە يۇقۇم قاتارلىق ئەنئەنىۋى بولمىغان خەۋپسىزلىك تەھدىتلىرىنىڭ كۈچىيىۋاتقانلىقى بايان قىلىنىدۇ. بۇ تەسۋىرلەر ئارقىلىق غەرب دۇنياسى، بولۇپمۇ ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ[1] دۇنيا تىنچلىقى ۋە مۇقىملىقىغا تەھدىت ئېلىپ كېلىۋاتقانلىقىغا ئىشارە قىلىنىدۇ.
ئىككىنچى بۆلەكتە، ئاسىيا-تىنچ ئوكيان رايونىنىڭ «ئومۇمىي مۇقىملىق ئىچىدە ئېغىر خىرىسلارغا دۇچ كېلىۋاتقانلىقى» ئوتتۇرىغا قويۇلىدۇ. بۇ رايون دۇنيا ئىقتىسادىنىڭ مۇھىم موتورى بولسىمۇ، ئەمما «مەلۇم بىر دۆلەت»نىڭ ھەربىي ئىتتىپاقىنى كۈچەيتىپ، «چەتكە قاقىدىغان كىچىك گۇرۇپپىلار»نى تەشكىللەپ، رايونغا ھەربىي ئەسلىھەلەرنى ئورۇنلاشتۇرۇش ئارقىلىق جىددىيلىكنى كۈچەيتىۋاتقانلىقى تەنقىدلىنىدۇ. بۇ يەردە ئامېرىكىنىڭ «ھىندى-تىنچ ئوكيان ئىستراتېگىيەسى» ۋە AUKUS (ئاۋسترالىيە، ئەنگلىيە، ئامېرىكا) قاتارلىق ئىتتىپاقلىرى كۆزدە تۇتۇلغان. شۇنداقلا، رايوندىكى «سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشىدىن قالغان مەسىلىلەر» ۋە «زېمىن، دېڭىز-ئوكيان ھوقۇق-مەنپەئەتى تالاش-تارتىشلىرى»نىڭ تاشقى كۈچلەرنىڭ ئارىلىشىشى بىلەن تېخىمۇ مۇرەككەپلىشىۋاتقانلىقى ئاگاھلاندۇرۇلىدۇ. بۇ ئارقىلىق خىتاي ئۆزىنى رايون مۇقىملىقىنىڭ قوغدىغۇچىسى، تاشقى كۈچلەرنى بولسا بۇزغۇنچى قىلىپ كۆرسىتىدۇ.
ئۈچىنچى بۆلەكتە، خىتاينىڭ «خەۋپ-خەتەرلەرنى تۈگىتىش جەريانىدا مۇستەھكەم ۋە قەيسەر تۇرغانلىقى» تەكىتلىنىدۇ. بۇ يەردە خىتاينىڭ دۆلەت ئىچىدە «سىياسىي جەھەتتىن مۇقىم، مىللەتلەر ئىتتىپاق، جەمئىيەت خاتىرجەم، ئىقتىساد تەرەققىي قىلغان» بىر دۆلەت بولۇش سۈپىتى بىلەن دۇنيادىكى «ئەڭ بىخەتەر دۆلەتلەرنىڭ بىرى» ئىكەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، «غەربتىكى خىتايغا قارشى كۈچلەر»نىڭ خىتاينى «قورشاۋغا ئېلىش، باستۇرۇش، توسۇش»قا ئۇرۇنۇۋاتقانلىقى، «غەربلەشتۈرۈش ۋە پارچىلاش» ئىستراتېگىيەسىنى يولغا قويۇۋاتقانلىقى، تەيۋەن، شىنجاڭ، شىزاڭ، شياڭگاڭ قاتارلىق مەسىلىلەردە خىتاينىڭ ئىچكى ئىشلىرىغا ئارىلىشىۋاتقانلىقى قەيت قىلىنىدۇ. بۇ خىرىسلارغا قارىماي، خىتاينىڭ خ ك پ نىڭ كۈچلۈك رەھبەرلىكى، سوتسىيالىستىك تۈزۈمنىڭ ئەۋزەللىكى ۋە 1.4 مىليارد خەلقنىڭ ئىتتىپاقلىقىغا تايىنىپ، بارلىق قىيىنچىلىقلارنى يېڭىدىغانلىقىغا ئىشەنچ بىلدۈرۈلىدۇ.
بۇ بابنىڭ ئومۇمىي مەنتىقىسى دۇنيانى «قالايمىقان» ۋە «خەتەرلىك» دەپ تەسۋىرلەش ئارقىلىق، خىتاينىڭ ئىچكى سىياسىتىدىكى قاتتىق قوللۇق ۋە تاشقى سىياسىتىدىكى كۈچلۈك پوزىتسىيەسىنى ئاقلاشقا خىزمەت قىلىدۇ. خىتاي ئۆزىنى خەلقئارا تەرتىپنىڭ قوغدىغۇچىسى ۋە دۇنيا تىنچلىقىنىڭ كاپالىتى سۈپىتىدە كۆرسىتىش ئارقىلىق، ئۆزىنىڭ يەر شارىۋى  چوڭ ھېرسى ئۈچۈن ئىدېئولوگىيەلىك زېمىن ھازىرلايدۇ.
بۇ باب پۈتۈن ئاق تاشلىق كىتابنىڭ نەزەرىيەۋى يادروسى بولۇپ، «ئومۇمىي دۆلەت خەۋپسىزلىكى قارىشى»نىڭ مەزمۇنى، پىرىنسىپلىرى ۋە ئەھمىيىتىنى تەپسىلىي شەرھلەيدۇ. ئۇ يەتتە بۆلەكتىن تەركىب تاپقان.
بىرىنچى بۆلەك، «ئومۇمىيلىقنى ئىگىلەش»نىڭ مۇھىملىقىنى تەكىتلەيدۇ. «ئومۇمىي دۆلەت خەۋپسىزلىكى قارىشى»نىڭ جەۋھىرى ئۇنىڭ «ئومۇمىيلىقى»دا ئىكەنلىكى، بۇنىڭ سىياسىي، ھەربىي، زېمىن، ئىقتىساد، پۇل-مۇئامىلە، مەدەنىيەت، جەمئىيەت، پەن-تېخنىكا، تور، ئاشلىق، ئېكولوگىيە، بايلىق، يادرو، تاشقى مەنپەئەت، ئالەم قاتارلىق كۆپلىگەن ساھەلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغانلىقى بايان قىلىنىدۇ. بۇ قاراش خەۋپسىزلىك ئۇقۇمىنى كەڭ دائىرىدە كېڭەيتىپ، دۆلەت ھاياتىنىڭ ھەممە ساھەسىنى خەۋپسىزلىك مەسىلىسى سۈپىتىدە قاراشقا بولىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ ئەمەلىيەتتە دۆلەتنىڭ جەمئىيەتنىڭ ھەر بىر بۇلۇڭ-پۇچقاقلىرىغىچە بولغان كونتروللۇقىنى كۈچەيتىشىگە نەزەرىيەۋى ئاساس يارىتىپ بېرىدۇ.
ئىككىنچى بۆلەك، «خەلق خەۋپسىزلىكىنى مەقسەت قىلىش» پىرىنسىپىنى شەرھلەيدۇ. بۇ يەردە «دۆلەت خەۋپسىزلىكى ھەممە ئىشتا خەلق ئۈچۈندۇر، ھەممە ئىشتا خەلققە تايىنىدۇ» دېگەن شوئار ئوتتۇرىغا قويۇلىدۇ. خ ك پ بىلەن خەلقنىڭ «تەقدىر ئورتاق گەۋدىسى» ئىكەنلىكى، ئۇلارنى ئايرىشقا ئۇرۇنۇشنىڭ مەغلۇپ بولىدىغانلىقى تەكىتلىنىدۇ. بۇ بايان پارتىيەنىڭ ھاكىمىيىتىنى خەلقنىڭ مەنپەئەتىگە ۋەكىللىك قىلىش بىلەن بىرلەشتۈرۈپ، پارتىيەگە قارشى ھەرىكەتلەرنى خەلققە قارشى ھەرىكەت دەپ ئېنىقلاشنى مەقسەت قىلىدۇ. «خەلقنىڭ ھاياتى ۋە سالامەتلىكىنى بىرىنچى ئورۇنغا قويۇش» كوۋىد-19 مەزگىلىدىكى قاتتىق سىياسەتلەرنى ئاقلاش ئۈچۈن ئىشلىتىلگەن مۇھىم بىر دەلىلدۇر.
ئۈچىنچى بۆلەك، «سىياسىي خەۋپسىزلىكنى بىرىنچى ئورۇنغا قويۇش»نى تەكىتلەيدۇ. بۇ، «ئومۇمىي دۆلەت خەۋپسىزلىكى قارىشى»نىڭ ئەڭ مۇھىم ۋە ئەڭ ھالقىلىق نۇقتىسىدۇر. «سىياسىي خەۋپسىزلىك»نىڭ يادروسى «ھاكىمىيەت خەۋپسىزلىكى ۋە تۈزۈم خەۋپسىزلىكى» بولۇپ، ئەڭ تۈپ مەقسەت «خ ك پ نىڭ رەھبەرلىك ئورنى ۋە ھاكىمىيىتىنى، ھەمدە خىتايچە سوتسىيالىستىك تۈزۈمنى قوغداش»تىن ئىبارەت. بۇ يەردە ئوچۇق-ئاشكارا ھالدا باشقا بارلىق خەۋپسىزلىك ساھەلىرىنىڭ سىياسىي خەۋپسىزلىككە بويسۇنىدىغانلىقى ئېيتىلىدۇ. بۇ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئىقتىسادىي مەنپەئەت ياكى ئىجتىمائىي مۇقىملىقنى پارتىيە ھاكىمىيىتىنىڭ خەۋپسىزلىكى ئۈچۈن قۇربان قىلالايدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.