تۈزۈملەر جېڭىدە ئۇرۇش توختىتىش (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

خىتاينىڭ سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرى ئۈستىدىكى مونوپولى، بېيجىڭغا غايەت زور بىر گېئو-سىياسىي كوزىر تەمىنلىمەكتە. سىمىس بۇ ئەھۋالغا ئانالىزىدا «رەھىمسىز بىر بېسىم ۋاسىتىسى» دەپ ئېنىقلىما بېرىدۇ[1]. ئەمما بېننىڭخوف بۇ ھەقتە، بۇ شى جىنپىڭنىڭ ئۆزىگە بولغان ئىشەنچىسىنى، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا بىر ئاجىزلىقنىمۇ ئاشكارىلىيالايدىغانلىقى ھەققىدەب كىشىنى ئويلاندۇرىدىغان بىر گۇماننى ئوتتۇرىغا تاشلىماقتا[2]. ياۋروپا ۋە باشقا رايونلار، خىتاينىڭ سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرىغا ئوخشاش ئاچقۇچلۇق بايلىقلار ئۈستىدىكى ھۆكۈمرانلىقىنى بۇزۇش ئۈچۈن ئاستا، ئەمما بارغانسېرى قارارلىق قەدەملەرنى تاشلىماقتا. گېرمان سانائەت گىگانتلىرى، ئالمىشىشلارنى تەرەققىي قىلدۇرۇشقا باشلىدى. ئەگەر بۇ كۆپ خىللاشتۇرۇش (Diversification)  مۇۋەپپەقىيەتلىك بولسا، بېيجىڭ ئەڭ ئۆتكۈر بېسىم ۋاسىتىسىنى يوقىتىدۇ. بۇ نۇقتىدا بېننىڭخوف مۇھىم بىر سوئالنى سورايدۇ: «شى جىنپىڭنىڭ، ئامېرىكا بىلەن بولغان سودا ماجىراسىنى كۈچەيتمەكچى بولغانلىقىنىڭ سەۋەبى، ئۆزىنى تەھدىت يوشۇرۇن كۈچىنىڭ چوققىسىدا ھېس قىلغانلىقىمۇ؟ »[2]. باشقىچە ئېيتقاندا، شى جىنپىڭ، غەرب ئالمىشىشلارنى تەرەققىي قىلدۇرۇشتىن ئىلگىرى قولىدىكى ئەڭ كۈچلۈك كارتىنى ئويناشنى خالاۋاتقان بولۇشى مۇمكىن. بۇ، خىتاينىڭ كۈچىنىڭ چوققىسىدا بولغىنىدەك، بۇ كۈچنىڭ ۋاقىتلىقلىقىنىمۇ چۈشىنىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدىغان بىر پارادوكستۇر. شى جىنپىڭنىڭ دۆلەتنىڭ ئۆز-ئۆزىگە يېتەرلىكلىكىگە (Autarky) بولغان تەكىتلىشى، ئۇستىلىق بىلەن باشقىلارنىڭ خىتايغا بېقىنىشچانلىقىنى ئۇلارغا قارشى ئىشلىتىش ئىقتىدارىنى بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىتىشى مۇمكىن.
خىتاي، بۇ ئۇزۇن مۇددەتلىك كۈرەشتە ئۆزىنى ياخشى تەييارلانغان دەپ ھېس قىلماقتا. ئىقتىسادشۇناس جاڭ يىنانىڭ يەكۈنىچە، «تاشقى تەۋرىنىشلەردىمۇ، كەڭ ئىچكى ئىستېمال بازىرى، ئۇل ئەسلىھە تەرەققىياتى ۋە سانائەت زامانىۋىلاشتۇرۇشى ئۈچۈن مەبلەغ سېلىش تەلىپى، ئىقتىسادىي ئېشىش ئۈچۈن مۇقىم بىر يادرولۇق قوللاشنى تەمىنلەشنى داۋاملاشتۇرماقتا»[3]. بۇ، خىتاينىڭ ئامېرىكا بىلەن توقۇنۇشنىڭ قايتىدىن كۈچىيىۋاتقاندا ئۇزۇن مۇددەتلىك قىيىنچىلىق دەۋرلىرىنى يېڭەلەيدىغانلىقىغا بولغان ئىشەنچىنى بىلدۈرىدۇ.
خۇلاسە: غەرب ئۈچۈن ئىستراتېگىيەلىك يول ئېغىزى ۋە «خىتاي رېئالىستلىرى كۇلۇبى»غا بولغان ئېھتىياج
سۇنۇلغان ئانالىزلار، ئامېرىكا بىلەن خىتاي ئوتتۇرىسىدىكى ئۇرۇش توختىتىشنىڭ، تۈزۈم ئۇرۇشىدىكى پەقەت بىر ئارىلىق سەھنە ئىكەنلىكىنى ئېنىق ئوتتۇرىغا قويماقتا. بۇ ۋاقىتلىق سۈكۈت، غەرب دۇنياسى ئۈچۈن بىر بېپەرۋالىق ئەمەس، جىددىي بىر ئىستراتېگىيەلىك ھېسابلاش ۋە تەييارلىق دەۋرى بولۇشى كېرەك. دوروسىي سىمىسنىڭ چاقىرىقى بۇ نۇقتىدا ھالقىلىق بىر ئەھمىيەتكە ئىگە: غەربنىڭ، يەنى ئامېرىكا، ياۋروپا بىرلەشمىسى، ياپونىيە، جەنۇبىي كورېيە ۋە باشقا ئىتتىپاقداشلارنىڭ ئورتاق بىر خىتاي ئىستراتېگىيەسىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشى ئەمدى بىر تاللاش ئەمەس، بىر زۆرۈرىيەتتۇر[1]. بۇ ئىستراتېگىيەنىڭ تۈپ مەقسىتى، غەربنى «ئاسىيالىق ھۆكۈمران»غا بولغان بىر تەرەپلىمە بېقىنىشتىن قۇتۇلدۇرۇش بولۇشى كېرەك. چۈنكى پەقەت بىرلىككە كەلگەن بىر فىرونت، «خەتەرلىك بىر قائىدە بۇزار توپچىغا» قارشى تېخىمۇ كۈچلۈك بولالايدۇ.
ياۋروپا ئۈچۈن ئېلىنىشى كېرەك بولغان ئەڭ مۇھىم دەرس، بېيجىڭدىن كەلگەن «ئوچۇق تەمىنلەش زەنجىرلىرى»، «ھەمكارلىق» ۋە «مۇقىملىق» غا ئوخشاش قۇلاققا يېقىملىق ۋەدىلەرگە قارىتا ئېھتىياتچان بولۇشتۇر. بۇ ئۇقۇملارنىڭ ئارقىسىدا يەرشارىۋى بىر شېرىكلىك روھى ئەمەس، ئىستراتېگىيەلىك شەخسىي مەنپەئەتلەر ياتماقتا. بۇ ئۇقۇملارنى تەنقىد قىلماي قوبۇل قىلغانلار، ئەھۋالنى خاتا چۈشەنگەن بولىدۇ[2]. خىتاي ۋاقىتتىن ئۇتۇۋاتىدۇ، ئامېرىكادىن مۇستەقىل بىر بىخەتەرلىك تورىنى قۇرۇۋاتىدۇ ھەمدە شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ھەمراھلىرىنىڭ بۇ يېڭى تەرتىپكە قانچىلىك دەرىجىدە بىرلىشىشكە ئىشتىياقلىق ئىكەنلىكىنى تەكشۈرمەكتە. بۇ، كۆڭۈلدىكىدەك بىر رېئاللىق بولمىسىمۇ، ئەمما تېخىمۇ ياخشىسى، بۇ رېئاللىققا ماسلىشىشتۇر.
گېرمانىيە ۋە ياۋروپا شىركەتلىرى ئۈچۈن ئەھۋال ئىككى تەرەپلىك. خىتاي، ياپونىيە ۋە جەنۇبىي كورېيە ئوتتۇرىسىدىكى يوشۇرۇن بىر ئەركىن سودا كېلىشىمى يېڭى پۇرسەتلەرنى سۇنۇۋاتقاندا، شى جىنپىڭنىڭ ئىستراتېگىيەسى بېيجىڭنىڭ بارغانسېرى ئۆزىنىڭ قائىدىلىرىنى بەلگىلەۋاتقانلىقىنى كۆرسەتمەكتە. شۇڭا، گېرمانىيە ۋە ياۋروپا بىرلەشمىسىنىڭ يېرىم ئۆتكۈزگۈچلەر، سىيرەك توپا ئېلېمېنتلىرى ۋە يۇقىرى تېخنىكا قاتارلىق ساھەلەردىكى ئىقتىسادىي بېقىنىشچانلىقلىرىنى، گېئو-سىياسىي خەتەرلەرنى ئەڭ تۆۋەن چەككە چۈشۈرىدىغان شەكىلدە ئەستايىدىل قايتىدىن دەڭسەپ چىقىشى كېرەك[3]. نەتىجىدە، غەربنىڭ بىر «خىتاي رېئالىستلىرى كۇلۇبى» (Club der China-Realisten) سۈپىتىدە ھەرىكەت قىلىشى، 21-ئەسىرنىڭ قالغان قىسمىدا يەرشارى تەرتىپىنىڭ شەكىللىنىشىدە بەلگىلىگۈچ ئەھمىيەتكە ئىگە بولىدۇ. بۇ ئۇرۇش توختىتىشقا ئالدىنىش، كەلگۈسىدە تېخىمۇ چوڭ بىر بەدەل تۆلەشتىن دېرەك بېرىدۇ.