خىتاينىڭ ئىستراتېگىيەلىك يىراقنى كۆرۈشى بىلەن ئىقتىسادىي رېئاللىقى ئوتتۇرىسىدىكى زىددىيەت (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

گۇستاۋ تېئىل سىزىپ بەرگەن بۈيۈك ئىستراتېگىيەلىك مەنزىرىنىڭ دەل قارشىسىدا، مارتېن بېننىڭخوفنىڭ «Handelsblatt»تىكى كۈلرەڭ ۋە سانلىق مەلۇماتلارغا ئاساسلانغان ئانالىزى تۇرىدۇ. بېننىڭخوف، بېيجىڭ سىياسىي رەھبەرلىكىنىڭ، بارلىق كۈچىگە قارىماي، خىتاي ئىقتىسادىنى بىر قاينام كەبى ئىچىگە تارتىۋاتقان ئوبوروت قىسىنچىلىقى بىلەن كۈرەش قىلىشتا قانچىلىك «ئاجىز» قالغانلىقىنى كۆز ئالدىمىزدا نامايان قىلىدۇ. ماقالە، كونكرېت سانلىق مەلۇماتلار بىلەن باشلىنىدۇ: ئىستېمالچىلار باھاسى سېنتەبىردە ئالدىنقى يىلدىكى ئوخشاش ئايغا سېلىشتۇرغاندا %0.3، ئىشلەپچىقارغۇچىلار باھاسى بولسا %2.3 تۆۋەنلىگەن. تۇرالغۇ باھاسىنىڭ تۆۋەنلىشى بولسا يېقىنقى بىر يىلدىكى ئەڭ كەسكىن سەۋىيەگە يەتكەن. بۇ ئەھۋال، پەقەت ۋاقىتلىق بىر داۋالغۇش بولماستىن، بەلكى ئايمۇئاي داۋاملىشىۋاتقان ۋە خىتاي ئىقتىسادى ۋە جەمئىيىتى ئۈچۈن گويا «زەھەر» كەبى تەسىر پەيدا قىلىۋاتقان بىر يۈزلىنىشتۇر. بېننىڭخوف، ئۈچىنچى پەسىللىك ئىقتىسادىي ئېشىشنىڭ مۆلچەردىكىدىن ئاجىز بولۇشىنىمۇ بۇ ئومۇمىي ئاجىزلىقنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە كۆرسىتىدۇ.
بېننىڭخوف، مەسىلىنىڭ سەۋەبلىرىنى «مۇرەككەپ ۋە كۆپ تەرەپلىك» دەپ تۈرگە ئايرىپ كۆرسىتىدۇ: سانائەتتىكى ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىنىڭ ئېشىپ كېتىشى، كىرىزىس ئىچىدىكى ئۆي-مۈلۈك ساھەسى ۋە تۇرغۇن ئىستېمال. بۇ مەسىلىلەر، مۇشۇ ھەپتە ئېچىلىدىغان كوممۇنىستىك پارتىيەنىڭ مۇھىم يىغىنى ئۈچۈن نۇرغۇن سۆھبەت تېمىسى بىلەن تەمىنلەيدۇ. ئانالىزغا ئاساسلانغاندا، خىتاي ھۆكۈمىتى ھەر خىل قارشى تەدبىرلەرنى قوللانغان بولۇپ، بۇ تەدبىرلەر ئايرىم-ئايرىم ئالغاندا مۇۋاپىق. ئىستېمالنى جانلاندۇرۇش ئۈچۈن شەخسلەرگە تولۇقلىما بېرىش، ياش ئائىلىلەرگە سېتىۋېلىش كۈچىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن ياردەم بېرىش قاتارلىق قەدەملەر بېسىلغان. ھۆكۈمەت، ئاپتوموبىل ساھەسىدىكى باھا چۈشۈرۈشنىڭ پايدا نىسبىتىنى يوققا چىقىرىۋاتقانلىقىنى بىلىدۇ، ئەمما «تېخىمۇ ياخشى قىلىڭلار» دېگەن چاقىرىق، دۆلەت كونتروللۇقىدىكى بىر ئىقتىسادتىمۇ بازارنىڭ كۈچى ئالدىدا ئۈنۈمسىز قالماقتا.
ماقالە ئۆزىنىڭ مەركىزىگە قويغان ئەڭ ھالقىلىق مەسىلە بولسا، «ئاپەتنىڭ يىلتىزى» دەپ تەرىپلەنگەن ئۆي-مۈلۈك كىرىزىسىدۇر. بېننىڭخوفنىڭ قارىشىچە، ھۆكۈمەتنىڭ بۇ ساھەنىڭ سوۋۇشىنىڭ ئاقىۋىتىگە سەل قارىغانلىقىنىڭ بەدىلى ئەمدى تۆلەنمەكتە. ئۆي-مۈلۈك ساھەسىدىكى سېلىنما ۋە سېتىلىش مىقدارى داۋاملىق تۆۋەنلەۋاتقان بىر پەيتتە، خەلقنىڭ مۇقىم خىزمەت ۋە كىرىمگە بولغان ئىشەنچى تۈپتىن تەۋرىنىپ كەتتى. بۇ ئىشەنچسىزلىك مۇھىتى، ھۆكۈمەتنىڭ باشقا مۇۋاپىق قەدەملىرىنىمۇ ئۈنۈمسىز قىلىۋەتمەكتە. مەسىلەن، پېنسىيە يېشىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش قاتارلىق ئۆز نۆۋىتىدە توغرا بولغان بىر ئىسلاھات، ئاللىقاچان كاپالەتسىز بولغان ياشانغاندا كۈتۈنۈش پۇلى سىستېمىسىغا، دۆلەت تەرىپىدىن قوشۇلغان بىر يۈك دەپ قارىلىپ، كىشىلەرنى ئىستېمال قىلىش ئورنىغا تېخىمۇ كۆپ پۇل تېجەشكە ئۈندىمەكتە. بۇ ئىچكى مەسىلىلەرگە قوشۇلۇپ، خەلقئارالىق داۋالغۇشلار ۋە ئامېرىكا بىلەن داۋاملىشىۋاتقان سودا تالاش-تارتىشلىرى، ئېكسپورت ئىقتىسادىنى تېخىمۇ بېسىم ئاستىدا قويۇپ، ئىسلاھات ئۈچۈن ھەرىكەت بوشلۇقىنى تارايتماقتا.
بېننىڭخوفنىڭ چىقارغان خۇلاسىسى ئېنىقتۇر: بېيجىڭدىكى ئاجىزلىق («Ohnmacht») ئوپئوچۇقتۇر. قوللىنىلغان بارلىق قارشى تەدبىرلەر ئەڭ ياخشى ئەھۋالدا نۇقتىلىق تەسىر پەيدا قىلماقتا، ئەمما، كۆپىنچە ھاللاردا بولسا پۈتۈنلەي تەسىرسىز قالماقتا. ماللاردىكى تەمىنلەشنىڭ ئېشىپ كېتىشى، تۆۋەن ئىستېمال يۈزلىنىشى ۋە ئىقتىسادىي ئېنىقسىزلىق ئالدىدا كۈچىيىۋاتقان پۇل تېجەش يۈزلىنىشى قاتارلىق قۇرۇلمىلىق مەسىلىلەرنى قىسقا مۇددەتتە ھەل قىلغىلى بولمايدۇ. شىركەتلەرنىڭ پايدا نىسبىتىنى يوقىتىۋاتقان، سېلىنما ئارزۇسىنى ئاجىزلاشتۇرۇۋاتقان، ئوبوروت قىسىنچىلىقى  داۋاملىشىۋاتقان بىر پەيتتە، ھۆكۈمەتنىڭ تۈپتىن سىياسەت ئۆزگەرتىش ئېلىپ بارمىغانلىقى — مەسىلەن، ئىشلەۋاتقان ئوتتۇرا بۇرژۇئازىيەنىڭ كىرىمىدە تۈپتىن ئېشىشلارنى ياكى چوڭ ئىجتىمائىي ئىسلاھاتلارنى ئېلىپ بارمىغانلىقى — كۆرۈلمەكتە. بېننىڭخوفنىڭ قارىشىچە، دۆلەت ئاپپاراتى ئىنكاس قايتۇرماقتا، ئەمما بۇ ئىنكاسلار بىردەك ئەمەس ۋە يېتەرسىز قېلىۋاتىدۇ. كۆرگەزمە تۈرلىرى ياكى خىتاي خەلقىنى كىرىزىسقا بەرداشلىق بېرىشكە قىلىنغان چاقىرىقلار بۇ چوڭقۇر قۇرۇلمىلىق كىرىزىسنى ھەل قىلىشقا يەتمەيدۇ.
ئىككى خىل نۇقتىئىنەزەرگە تەنقىدىي باھا
بۇ ئىككى ماقالىنىڭ ئوخشاش بىر كۈندە ئېلان قىلىنىشى، خىتاينى چۈشىنىشكە ئۇرۇنۇۋاتقان بىر تەرەپلىمىلىك ئۇسۇللارنىڭ قانچىلىك يېتەرسىز ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. بىر تەرەپتىن تېئىل تەسۋىرلىگەن، كەلگۈسىدىكى تېخنولوگىيەلەرگە (سۈنئىي ئىدراك، ئۇچار تاكسىلار) ھۆكۈمرانلىق قىلىشنى پىلانلاۋاتقان، ئىستراتېگىيەلىك سەۋرچانلىق ۋە قەتئىي ئىرادىگە ئىگە بىر خىتاي؛ يەنە بىر تەرەپتىن بولسا بېننىڭخوف سىزىپ بەرگەن، ئاساسىي ئىقتىسادىي كۆرسەتكۈچلەرنى (باھا، ئىستېمال، ئۆي-مۈلۈك) كونترول قىلىشتا قىينىلىۋاتقان، خەلقىنىڭ ئىشەنچىسىنى يوقاتقان ۋە ئاجىز بىر بېيجىڭ ھاكىمىيىتى بار. بۇ ئىككى مەنزىرە بىر-بىرىگە زىتتەك كۆرۈنسىمۇ، ئەمەلىيەتتە، ئوخشاش بىر تەڭگىنىڭ ئىككى يۈزىدۇر ۋە خىتاينىڭ ھازىرقى ئەھۋالىنىڭ مۇرەككەپلىكىنى چۈشىنىش ئۈچۈن بىرلىكتە ئوقۇلۇشى كېرەك.
كۈچلۈك تەرەپلىرى ۋە ئاجىز تەرەپلىرى: