مېدىيانىڭ تاشقى سىياسەت بەلگىلەش جەريانىدىكى رولى (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئالاقە قوراللىرىنىڭ بارلىققا كېلىشى بىلەن ئەھمىيىتى كۆرۈنەرلىك ئاشقان مېدىيانىڭ لىبېرال دېموكراتىك دۆلەتلەردە جارى قىلدۇرۇشقا تېگىشلىك بىر قاتار فۇنكسىيەلىرى بار. بۇ فۇنكسىيەلەرنىڭ ئەڭ مۇھىملىرىدىن بىرى شۈبھىسىزكى جەمئىيەتنىڭ كەلگۈسىگە يېتەكچىلىك قىلىدىغان تاشقى سىياسەت مەسىلىلىرىدە جامائەت پىكىرى يارىتىش ۋە زۆرۈر تېپىلغاندا جامائەت پىكىرىگە ئۈنۈملۈك يېتەكچىلىك قىلىش ئارقىلىق قارار چىقىرىش جەريانىغا تەسىر كۆرسىتىشتۇر. لېكىن، مەزكۇر سىستېمىدىكى دۆلەتلەردە مېدىيا فۇنكسىيەلىرىنىڭ ئورۇندىلىشىغا قارشى ئىنتايىن كۈچلۈك توسالغۇلار مەۋجۇت. بۇ توسالغۇ دۆلەتكە ۋاكالىتەن قارار چىقىرىش ھوقۇقىغا ئىگە بولمىش قارار چىقارغۇچىلارنىڭ پوزىتسىيەسى ۋە ھەرىكىتىدۇر. ئەمەلىيەتتە، قارار چىقارغۇچىلار ئاخبارات قوراللىرىنىڭ ئىجتىمائىي ئورتاق تونۇش ھاسىل قىلىش ئارقىلىق تاشقى سىياسەت قارار سىستېمىسىنىڭ جەريانىغا تەسىر قىلىشىنى خالىمايدۇ ۋە ئۇلار بۇ قوراللارغا ھۆكۈمرانلىق قىلىشقا ئۇرۇنۇپ، بۇنىڭ ئالدىنى ئالماقچى بولىدۇ.
ئەمما، لىبېرال دېموكراتىك تۈزۈمنىڭ كونكرېت قۇرۇلمىسى ۋە ئىقتىدارى قارار چىقارغۇچىلارنىڭ ئاخباراتنى مۇتلەق كونترول قىلىشىغا يول قويمايدۇ. بولۇپمۇ، بۇ باشقۇرۇش سىستېمىسىنىڭ خۇسۇسىي ئورگانلار ۋە تەشكىلاتلار ۋە قارار چىقارغۇچىلارغا قارشى تۇرىدىغان شەخسلەرنىڭ ئاخبارات قوراللىرىغا ئېرىشىش پۇرسىتى بېرىشى قارار چىقارغۇچىلارنىڭ بۇ خاھىشىنى يوققا چىقىرىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، بۇ سىستېمىنىڭ شەخسلەرگە خەلقئارادىكى ئاكتىپ ئاخبارات تەشكىلاتلىرىدىن ئۆز دۆلىتىنىڭ تاشقى سىياسەت ئىستراتېگىيەسىنى بىلىش پۇرسىتى يارىتىپ بېرىشى قارار چىقارغۇچىلارنىڭ سوئاللارنى كونترول قىلىش ئىرادىسى ۋە ئىقتىدارىنى ئاجىزلاشتۇرۇۋېتىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا، ھەرقايسى دۆلەتلەرنىڭ تاشقى سىياسەت قارارى ۋە ئەمەلىيىتى توغرىسىدىكى ئۇچۇر ئالماشتۇرۇشنىڭ قولايلىشىشى، كىشىلىك مۇناسىۋەت ۋە ئۆز-ئارا تەسىرنى زور دەرىجىدە كۈچەيتىپ، قارار چىقارغۇچىلارنىڭ ئاخبارات قوراللىرى ئۈستىدىكى ئىمتىيازلىق ئورنىنى تەۋرىتىپ قويىدۇ. شۇڭلاشقا، لىبېرال دېموكراتىك تۈزۈمدىكى دۆلەتلەردە، ئوخشىمىغان سۇپىلاردا پائالىيەت قىلىدىغان ئاخبارات قوراللىرى قارار چىقارغۇچىلارنىڭ كوللېكتىپ يېتەكچىلىكىگە كىرمەيدۇ.  باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، قارار چىقارغۇچىلار ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنىڭ جامائەت پىكىرىنى يارىتىش ۋە يېتەكلەش ئارقىلىق تاشقى سىياسەت بەلگىلەش جەريانىغا تەسىر كۆرسىتىشىنىڭ ئالدىنى ئالالمايدۇ. بۇ ئەھۋالنى ئويلاشقاندا، لىبېرال دېموكراتىك دۆلەتلەردە رادىيو، تېلېۋىزىيە، گېزىت، ژۇرنال ۋە ئىنتېرنېت قاتارلىق ئاخبارات قوراللىرىنىڭ تاشقى سىياسەت بەلگىلەش مۇساپىسىگە تەسىر كۆرسىتىش پوتىنسىيالىغا (يوشۇرۇن كۈچ) ئىگە ئىكەنلىكىنى، بەزىدە شۇنداق قىلىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويۇشقا بولىدۇ.
ماقالە مەنبەسى: İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ ARAŞTIRMALARI DERGİSİ
http://static.dergipark.org.tr/article-download/8c75/043b/cc7b/5ba3ec48bb5b4.pdf?
Dış Politika Yapım Sürecinde Medyanın Rolü
Akarcalı, S. (1989). Basının Görevleri ve Basın Özgürlüğü, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Dergisi, 44(1), 265-287.
Ateş, D. (2014). Uluslararası Politika Dünyayı Anlamak ve Anlatmak, Bursa, Dora Yayınevi. Bayram, Y. (2011). Liberal Demokrasilerde Medya ve Kamuoyunun Dış Politika ve Karar Alma Sürecine Etkisi, Erciyes İletişim Dergisi ›Akademia‹, 2(2), 68-80.
Baytekin, P. &,Ergülşen, E. (2016). Ülke İmajı Kavramına Genel Bakış, Türkiye’nin Uluslararası İmajı (Ed. Yıldız, E. & Gültekin, T.), Konya, Atlas Akademi.
Cereci, S. (2013). Medya ve Demokrasi İlişkisi: Kısıtlama Sorunu, Akademik Bakış Dergisi, (38), 1-8.
Cereci, S. & Özdemir, H. (2015). Medyanın Toplumsal Gelişimi: Medya Toplumları, The Journal of Academic Social Science Studies, (33), 1-10.
Chomsky, N. (2016). Medya Denetimi, (Çev. Baki, E), İstanbul, Everest Yayınları. Chomsky, N. (1993). Medya Gerçeği, (Çev. Yılmaz, A.), İstanbul, Tüm Zamanlar Yayıncılık.
Chomsky, N. (2012). Medya Gerçeği, (Çev. Yılmaz, A. & Akınbay, O.), İstanbul, Everest Yayınları.
Denk, E. (2007). Medya ve Uluslararası İlişkiler, Türkiye’de Uluslararası İlişkiler Çalışmaları ve Eğitimi Kongresi Tutanakları 19-21 Nisan 2007, Uluslararası İlişkiler Dergisi, 4(13), 144-156.
Efegil, E. (2012). Dış Politika Analizi Ders Notları, Ankara, Nobel Yayınevi.
Ereker, F. (2013). Dış Politikayı Analiz Etmek: Dış Politika Analizinde Yapan-Yapı Sorunu, Uluslararası İlişkiler, 9(36), 45-71.
Evans, H. (1990). The Norman Conquest: Freedom of the Press in Britain and America, The Media and Foreign Policy, (Edt. Serfaty, S.), London, Pallagrave Macmillan.
Goldstein, J. S. & Pevehouse, J. C. (2015). Uluslararası İlişkiler, (Çev. Özdemir, H.), Ankara, BB101 Yayınları.
Güleç, C. (2018). Dış Politika Analizinde Karar verme Süreci ve Karar Verme Modelleri, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 79-102.
Gönlübol, M. Kamuoyu ve Dış Politika, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 23(4), 87-110.
Güleç, C. (2018). Dış Politika Analizinde Karar verme Süreci ve Karar Verme Modelleri, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 79-102.
Heywood, A. (2016). Siyaset, (Çev. Özipek, B.B., Seçilmişoğlu, B. & Başdemir, H. Y.), Ankara, Adres Yayınları.