توقۇنۇش نەزىرىيەلىرى ۋە كىملىك مەركەزلىك توقۇنۇشلار: نەزىرىيەۋى تەھلىلى (17-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بېرنېك (Berneque)مۇ كوللېكتىپ كىملىكلەرنىڭ بىر-بىرىگە زىت بىر قاتار ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە ئىكەنلىكىنى تەكىتلىشىدۇ، يەنى «كىملىكنىڭ ھەم ئىشەنچ بېرىدىغان ھەمدە ھەرىكەتكە كەلتۈرىدىغان ئالاھىدىلىكى بارلىقىنى، ھەمدە ئىزچىللىق ھەمدە ئۆزگەرتىش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە ئىكەنلىكىنى دەيدۇ. شۇنداقلا، ئۆزگەرمەيدىغان كىملىكنىڭ يوقلىقىنى، كىملىكلەرنىڭ ئوبيېكتىپ ۋە سۇبيېكتىپ ئالاھىدىلىكلىرىنى بىرلەشتۈرۈپ ھەم بىر پۈتۈنلەشتۈرىدۇ ھەمدە ئۆزگىلەردىن ئايرىيدىغان قوش بىسلىق ئالاھىدىلىككە ئىگە ئىكەنلىكىنى تەكىتلىشىدۇ. كىملىكنىڭ ھەر خىل تەرەپلىرى، ئامىللىرى ۋە كاتېگورىيەلىرى بىر-بىرلىرى ئورنىغا ئالمىشىپ تۇرىدۇ. كىملىكلەرگە مۇناسىۋەتلىك يەنە بىر ئالاھىدىلىك بولسا گۇرۇپپا كىملىكى تۇرغۇنلۇق ھالەتتە تۇرغاچقا، تەھدىت، كىرىزىس ياكى ھۇجۇم يۈز بەرگەن ئەھۋالدا شەخسلەرنىڭ گۇرۇپپىغا بولغان تەئەللۇق ئېڭى قۋۇەتلىنىدۇ،گۇرۇپپا ئېڭى كۈچىيىدۇ، گۇرۇپپىنىڭ ھەر قانداق بىر ئەزاسىنىڭ بېشىغا كەلگەن پالاكەت گۇرۇپپىنىڭ باشقا ئەزالىرىنىڭ بېشىغا كەلگەندەك چۈشەنچە شەكىللىنىدۇ. يەنى بىر-بىرىلىرىنى تونۇمايدىغان  ئەزالارنىڭ ئورتاق تەھدىت ۋە ۋەھىمىگە نىسبەتەن بىرلىك شەكىللدۈرىدىغانلىقىنى، گۇرۇپپىغا ۋاكالىتەن كوللېكتىپ-ھەتتا بەزى بىر تەرەپلىمە قاراشلارنىڭ تەسىرى بىلەن زوراۋانلىق كېلىپ چىقىدىغان- پائالىيەت ۋە ھەرىكەتلەرنى ئېىپ بارىدىغانلىقىنى دېيىش مۇمكىن. [77]
ئېنىقلىمىلار پەرقلىقتەك كۆرۈنسىمۇ لېكىن ئاساسلىق نۇقتا يەنىلا تەئەللۇق ھېسسى ۋە ئىپادىلەشتۇر. كىملىك ھەققىدە پەرقلىق سەۋىيەلەردە ئوخشىمىغان تەۋەلىككە ئاساسەن مېنىڭسىمەك، قوبۇل قىلىنىش ۋە ئەزاسى بولۇشقا ئوخشاش ئامىللار مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ. ئىنسانلار  يا شەخسىي ياكى ئىجتىمائىي سەۋىيە بولسۇن ئۆزلىرىنى ئوبيېكتلاردىن ئىجتىمائىي رول ۋە سالاھىيەتلەرگىچە، دىندىن ئېتنىك، قەبىلە، ئۇرۇق ۋە ئائىلىلەرگىچە، ئىدېئولوگىيەلىك مەۋقەدىن، سىنىپىي ئاڭلارغىچە ياكى جىنسىي كاتېگورىيەگىچىلەرگىچە بولۇپ ھەر جەھەتتە ئىپادىلەيدۇ.
قىسقىسى، كىملىك ھەر خىل قۇرۇلما ۋە شەرت-شارائىتلارنىڭ تەسىرىدە ئىنسانلارنىڭ ئۆزلىرىنى ئىپادە قىلىدىغان تەۋەلىك يەرلىرىدۇر. بۇ ئىپادىلەشلەر شارائىتقا، ئۆزگىرىپ تۇرىدىغان «ئۆزگىلەر»گە، تەھدىت چۈشەنچىلىرىگە، مەنپەئەتلەرگە، توقۇنۇشلارغا، تىركىشىشلەرگە ۋە كۈرەشلەرگە ئاساسەن ئۆزگىرىدۇ. ئىنسانلار بىردىن كۆپ كىملىككە ئىگە بولسىمۇ، يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان مۇھىملىق دەرىجىسى پەرقلىق شارائىتلارنىڭ تەسىرىگە باغلىق ھالدا ئۆزگىرىپ تۇرىدۇ. باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، كىملىكلەر قاتلاملىق يەنى پىرامىدالىق خۇسۇسىيەتكە ئىگە بولۇپ، بۇ قاتلام (پىرامىدا،رەت تەرتىپ) شەرت-شارائىتقا ئاساسەن ئۆزگىرىدۇ. كىملىكلەر ئىنسانىيەت تارىخىنىڭ ھەر باسقۇچىدا ئۆزىنى نامايەن قىلىپ كەلگەن بولسىمۇ، مودېرنلىقتىن (زامانىۋىلىق)كېيىن ئاساسەن دېگۈدەك ئوبيېكت ھالىغا كەلدى. پوست-مودېرن دەۋر ھېسابلىنىدىغان ياكى باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا يەرشارىلىشىش جەريانى، سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشىدىن كېيىن ئېتنىك ۋە دىنى توقۇنۇشلار، غەربتە باش كۆتۈرگەن چەت ئەللىك دۈشمەنلىكى ۋە 11-سېنتەبىر ۋەقەسىدىن كېيىن تېخىمۇ بەكرەك تالاش-تارتىش قىلىنىۋاتقان «مەدەنىيەتلەر توقۇنۇشى»بىلەن سىياسەتنىڭ قىزىق نۇقتىسىغا ئايلاندى.
كىملىك مەركەزلىك توقۇنۇشلار ئۈستىدىكى مۇنازىرىلەر
ماقالىمىزنىڭ تېمىسى  «كىملىك مەركەزلىك توقۇنۇشلار» ئاساسىغا قۇرۇلدى. شۇڭا ئالدى بىلەن كىملىك توقۇنۇشىغا دائىر نەزىرىيەگە ئورۇن ئاجرىتىلدى. ئارقىدىن مەزكۇر ماقالىنىڭ مۇئەللىپىنىڭ ئاساسلىق قارىشىنى چۆرىدىگەن ھالدا بۇ نەزىرىيەنىڭ توقۇنۇش نەزىرىيەلىرى بىلەن گىرەلەشكەن ياكى ئوخشاپ كەتكەن ۋەياكى ئايرىلغان تەرەپلىرى مۇنازىرە قىلىندى.