«ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى»نىڭ ئۈچ يىلدىن كېيىنكى تەسىرىنى باھالاش (11-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇنىڭدىن باشقا، «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى»دىكى «تاياق» (جازا) ئامىلى ھۆكۈمەتنىڭ سانائەتنى ئامېرىكىغا كېڭىيىشكە ئىلھاملاندۇرىدىغان «سەۋزە» (مۇكاپات) بىلەن بىرلىكتە قوللىنىلغاندا ئەڭ ئۈنۈملۈك بولدى. قۇياش ئېنېرگىيەسى سانائىتىنىڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى سىرتىدا كۆپ خىللىشىشى ۋە كېڭىيىشى قىسمەن «پۇل پاخاللىقىنى تۆۋەنلىتىش قانۇنى(IRA)»نىڭ رىغبەتلەندۈرۈش تەدبىرلىرىگە تايانغانىدى. ئەمما، ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ رىغبەتلەندۈرۈش تەدبىرلىرىنى توختىتىش قارارى ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىگە چېتىشلىق تەمىنات زەنجىرلىرىدىن يىراقلىشىپ، ئىشلەپچىقىرىشنى قايتا قۇرۇشنىڭ سودا ئەھۋالىنى ئۆزگەرتتى. ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ قۇياش ئېنېرگىيەسى سانائىتىنى قوللىماسلىقى بۇ ساھەنىڭ تەمىنات زەنجىرىنىڭ كېڭىيىشى ۋە كۆپ خىللىشىشىنى چەكلىگەن بولسىمۇ، ياۋروپا قۇياش ئېنېرگىيەسى شىركەتلىرى ئىشلەپچىقىرىشنى ئامېرىكىغا يۆتكەۋاتاتتى. يېقىندىكى ئېنىقسىزلىق شىركەتلەرنى ئامېرىكىدىكى ئىشلەپچىقىرىشنى توختىتىشقا ياكى يېڭى ئەسلىھەلەر قۇرۇلۇشىنى توختىتىشقا مەجبۇرلىدى. بۇ قۇياش ئېنېرگىيەسى تاختىسى ئىشلەپچىقىرىشقا كېرەكلىك ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى سىرتىدىن ماتېرىيال تاللاشنى ئازايتىدۇ.
ئەمما «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى» پەقەت ئامېرىكا ھۆكۈمىتىگىلا تايانمايدۇ. بەزى شىركەتلەر تەمىنات زەنجىرىنى قايتا تەڭشەش ۋە ئىز قوغلاشنى يولغا قويۇشتا باشلامچىلىق رولىنى كۆرسەتكەن بولسىمۇ، نۇرغۇن شىركەتلەر كېرەكلىك تەكشۈرۈشنى يېتەرلىك دەرىجىدە چوڭقۇر ئېلىپ بارمايۋاتىدۇ. KPMG  كارخانا ۋەكىللىرىنى تەكشۈرگەندە، شىركەتلەرنىڭ 68 پىرسەنتىنىڭ پەقەت 1-دەرىجىلىك ۋە/ياكى 2-دەرىجىلىك تەمىنلىگۈچىلىرىنىلا تەكشۈرۈۋاتقانلىقىنى بايقىغان. بۇ ئۇلارنىڭ تەمىنات زەنجىرىنىڭ ئەڭ يىراق قاتلاملىرىنى، يەنى ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئەڭ كۆپ خەۋپ ئېلىپ كېلىدىغان جايلىرىنى قاراڭغۇلۇقتا قالدۇرۇپ، شىركەتلەرنى ئۆزلىرى قوغدىنىشقا تەييار بولمىغان تۇيۇقسىز تۇتۇپ قېلىشلارغا دۇچار قىلىدۇ. يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان 2025-يىللىق RAND تەتقىقاتى شەرقىي تۈركىستاندىن بىۋاسىتە ئىمپورت قىلىش كۆرۈنەرلىك ئازايغان بولسىمۇ، ئامېرىكا شىركەتلىرىنىڭ سودا مۇناسىۋىتىنىڭ ئىككىنچى، ئۈچىنچى ياكى تۆتىنچى قاتلىمىدا شەرقىي تۈركىستانغا چېتىشلىق شىركەتلەر بىلەن يەنىلا كۆرۈنەرلىك ئالاقىسى بارلىقىنى بايقىدى. ئەگەر كەلگۈسى ئايلاردا ئامېرىكا تاموژنا ۋە چېگرا مۇداپىئە ئىدارىسى ئىجرا قىلىشنى كېڭەيتىپ، مەجبۇرىي ئەمگەكنى ئىجرا قىلىش خىزمەت گۇرۇپپىسى (FLETF) يېڭى ساھەلەرنى ئىجرا خىزمىتىنىڭ ئالدىنقى قاتارىغا قويسا، ئىمپورت قىلغۇچىلارنىڭ ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىگە چېتىشلىق ئىكەنلىكىنى ھەيرانلىق بىلەن بايقاپ قېلىش خەۋپى ئېغىر. تەمىنات زەنجىرىگە ھەقىقىي چوڭقۇر چۆكۈپ تەكشۈرۈشنى خالىماسلىق شىركەتلەرنى ئېغىر دەرىجىدە رىئايە قىلماسلىق خەۋپىگە دۇچار قىلىدۇ ۋە ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ تەمىنات زەنجىرىدىن يوقىتىلىش ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ ھاياتىنىڭ ياخشىلىنىش پۇرسىتىنى ئازايتىدۇ.
«ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى»نى ئىجرا قىلىش ۋە ئۇنىڭ تەسىرى ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى مەجبۇرىي ئەمگەك ۋە ئۇنىڭدىن ئەڭ كۆپ تەسىرگە ئۇچرىغان تەمىنات زەنجىرلىرىنى ھۆججەتلەشتۈرۈۋاتقان تەتقىقاتلارنىڭ مۇقىم ئېقىمىغا زور دەرىجىدە تاياندى. يېقىنقى قىسقارتىشلار ۋە ئورگانلارنى قايتا تەشكىللەشلەر ئىجرا قىلىشقا ھالقىلىق ئۇچۇر بىلەن تەمىنلەيدىغان پۇقرالار جەمئىيىتى تەشكىلاتلىرى ۋە ئاكادېمىك ئورگانلارغا بېرىلىدىغان خىراجەتنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمىنى يوققا چىقاردى. كارخانا جاۋابكارلىقى تەتقىقاتى ئۈچۈن خۇسۇسىي فوندمۇ يېقىنقى يىللاردا كۆرۈنەرلىك ئازايدى. بۇ ئەھۋال كارخانىلارنىڭ رىئايە قىلىش تىرىشچانلىقىغا، شۇنداقلا ھۆكۈمەتنىڭ ئىجرا قىلىشىغا ئېغىر زىيان سالىدۇ.
ھەتتا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ سىياسىتى ۋە خەلقئارالىق كارخانا ھەرىكەتلىرىگە ئائىت ئۇچۇرلارنىڭ بارغانسېرى مەخپىي تۇتۇلۇۋاتقان مۇھىتىدىمۇ، «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى»نىڭ كارخانا ھەرىكەتلىرىگە بولغان تەسىرىنى، شۇنداقلا ئۇنىڭ خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان مۇئامىلىسىگە كۆرسىتىدىغان ئېھتىماللىق تەسىرىنى ھۆججەتلەشتۈرۈش يەنىلا مۇمكىن. «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى» ۋە باشقا ئىمپورت چەكلىمىلىرىنى باھالاش تىرىشچانلىقى ئۆلچەملىك ئۇسۇللارغا تايىنالمايدۇ. دەلىل-ئىسپاتلار بۇ كەڭ تارقالغان، يۇقىرى مەجبۇرلاش خاراكتېرىدىكى دۆلەت مەجبۇرىي ئەمگىكىگە كىشەنلىنىپ قالغان كىشىلەر تەرىپىدىن تېخىمۇ تەمىنلەنمەيدۇ. 2021-يىلى خىتاي ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىن مەھسۇلات سېتىۋېلىشنى توختىتىدىغانلىقىنى ئېلان قىلغان شىركەتلەرگە تەھدىت سالغاندىن كېيىن، خىتايدا پائالىيەت قىلىۋاتقان كۆپلىگەن شىركەتلەر ئەخلاقىي ۋەدىلىرى ياكى مەنبە ئۆزگەرتىشلىرى ھەققىدە بايانات ئېلان قىلىشنى توختاتتى. خىتايدا تىزىمغا ئېلىنغان نۇرغۇن شىركەتلەر ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى بىلەن بولغان تەمىنات زەنجىرى مۇناسىۋىتىنى يوشۇرۇش ئۈچۈن، خېرىدارلىرى ۋە تەمىنلىگۈچىلىرىنىڭ كىملىكىنى دوكلات قىلىشنى توختاتتى. شىركەتلەر تەمىنلىگەن دەلىل-ئىسپاتلار خىتايچە بولۇپ، شىركەت يىللىق دوكلاتى ۋە دۆلەت تاراتقۇلىرىنىڭ ماقالىلىرىگە يوشۇرۇنغان. بۇ خىل ئۇچۇرلارغا ئاسان ئېرىشەلمەسلىك نۇرغۇن تەتقىقاتچىلارنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەك ئىمپورت چەكلىمىلىرىنىڭ ئۈنۈملۈك بولغان-بولمىغانلىقىنى بىلىشنىڭ ھېچقانداق چارىسى يوق، دېگەن يەكۈنگە كېلىشىگە سەۋەب بولدى.