خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسى 20-نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتىنىڭ تۆتىنچى ئومۇمىي يىغىنىغا قىسقىچە نەزەر (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

تۆتىنچى ئومۇمىي يىغىننىڭ سىياسەتتىكى ئىزچىللىقنى تەكىتلىشى بىلەن ئەڭ كەسكىن زىتلىقنى شەكىللەندۈرگەن بىر يۈزلىنىش بولسا، پارتىيە ۋە بولۇپمۇ ئارمىيە ئىچىدىكى كەڭ كۆلەملىك تازىلاشتۇر. ئومۇمىي يىغىن ئاخباراتىدا، ئارىسىدا مەركىزىي ھەربىي كومىتېتنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى خې ۋېيدۇڭ ۋە سىياسىي خىزمەت بۆلۈمىنىڭ باشلىقى مياۋ خۇاغا ئوخشاش ئىنتايىن يۇقىرى دەرىجىلىك شەخسلەرمۇ بار بولغان نۇرغۇن گېنېرال ۋە ھۆكۈمەت ئەمەلدارىنىڭ «ئىنتىزامغا ۋە قانۇنغا ئېغىر خىلاپلىق قىلغانلىقى» سەۋەبىدىن پارتىيەدىن قوغلانغانلىقى رەسمىي دەلىللەندى.[1] IISS نىڭ تەھلىلىگە ئاساسلانغاندا، 205 نەپەر رەسمىي مەركىزىي كومىتېت ئەزاسىدىن پەقەت 168 نەپىرىنىڭلا يىغىنغا قاتنىشىشى، تازىلاشنىڭ ياكى تەكشۈرۈشنىڭ كۆلىمىنىڭ نەقەدەر كەڭ ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.[5] ئومۇمىي يىغىندا، چىرىكلىككە قارشى تۇرۇشقا مەسئۇل مەركىزىي ئىنتىزام-تەكشۈرۈش كومىتېتىنىڭ سابىق باشلىقى جاڭ شېڭمىننىڭ مەركىزىي ھەربىي كومىتېتنىڭ مۇئاۋىن رەئىسلىكىگە تەيىنلىنىشى، شى جىنپىڭنىڭ ئارمىيە ئۈستىدىكى كونتروللۇقىنى مۇستەھكەملەش ۋە «تازىلاش» ھەرىكىتىنى داۋاملاشتۇرۇش ئىرادىسىنىڭ بىر ئىپادىسى دەپ شەرھلەنمەكتە.
پارتىيە بۇ تازىلاشلارنى ئاددىي بىر چىرىكلىككە قارشى تۇرۇش ھەرىكىتىدىن ھالقىپ كەتكەن، «ئۆز ئۈستىدە ئىنقىلاب قىلىش» (自我革命) دەپ ئاتالغان تېخىمۇ كەڭ بىر ئىدېئولوگىيەلىك رامكىغا سىغدۇرماقتا. بۇ ئۇقۇمغا ئاساسەن، پارتىيە ئۆزىنىڭ ھايات قېلىشىنى ۋە ھاكىمىيەت يۈرگۈزۈش قانۇنىيلىقىنى داۋاملاشتۇرۇشىنى پەقەت ئۆز ئىچىدىكى «مەينەت» ئۇنسۇرلارنى ئۈزلۈكسىز تازىلاش ۋە ئۆزىنى يېڭىلاش ئارقىلىقلا ئەمەلگە ئاشۇرالايدۇ.[5] ئاخباراتتا ئورۇن ئالغان «پارتىيە رەھبەرلىكى قانچە ئۈنۈملۈك بولسا، ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي تەرەققىياتنىڭ كاپالىتىمۇ شۇنچە كۈچلۈك بولىدۇ» دېگەن ئىبارە، بۇ تازىلاشلارنىڭ سىياسىي ساداقەتنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش ۋە مەركىزىي ھوقۇقنى كۈچەيتىش مەقسىتىگە خىزمەت قىلىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.[1]
بىراق بۇ جەرياننىڭ خەۋپ-خەتىرىمۇ دىققەتنى تارتىدۇ. IISS تەھلىلىدە، شەرق، جەنۇب، شىمال ۋە غەربىي فىرونتلارنىڭ قوماندانلىق ئىشتابلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئارمىيەنىڭ ئەڭ ئىستراتېگىيەلىك بىرلىكلىرىدىكى قوماندانلارنىڭ ئايلاردىن بېرى ئاممىۋى سورۇنلاردا كۆرۈنمىگەنلىكى ۋە مۇھىم ئورۇنلارنىڭ بوش قالغانلىقىغا دىققەت ئاغدۇرۇلغان.[5] بۇ ئەھۋال، پارتىيە رەھبەرلىكىنىڭ، مۇتلەق كونتروللۇق ۋە سىياسىي ساداقەتنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش ئۈچۈن، ئارمىيەنىڭ ھەرىكەت ئىقتىدارىدا قىسقا ۋە ئوتتۇرا مەزگىللىك ئاقساشلار كېلىپ چىقىش خەۋپىنىمۇ كۆزگە ئالغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇندىن باشقا، ۋەزىپىسىدىن قالدۇرۇلغان يۇقىرى دەرىجىلىك قوماندانلارنىڭ ئىلگىرىكىلەرگە ئوخشىمايدىغان ھالدا، ئاشكارا سوتلاردا سوتلانمايلا بىۋاسىتە پارتىيەدىن قوغلانغانلىقى ۋە ئۇلار ھەققىدە «خىزمەتكە دائىر ئېغىر جىنايەتلەر» (严重职务犯罪) دېگەندەك ئالاھىدە بىر جىنايەت بىلەن ئەيىبلىنىشى، جەرياننىڭ ئىجرا قىلىنىشىدىمۇ بىر ئۆزگىرىش بولغانلىقىنى ۋە پارتىيە ئىچىدىكى ئىنتىزام مېخانىزملىرىنىڭ ئەدلىيەلىك جەريانلاردىن ئۈستۈن تۇرىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويماقتا.[5]
5. ئىدېئولوگىيەلىك ئىزچىللىق ۋە شى جىنپىڭنىڭ ھوقۇقىنى مۇستەھكەملەش
تۆتىنچى ئومۇمىي يىغىن شى جىنپىڭنىڭ ئىدېئولوگىيەلىك رەھبەرلىكىنىڭ ۋە سىياسىي نوپۇزىنىڭ تېخىمۇ مۇستەھكەملەنگەن بىر سەھنىسى بولدى. ئومۇمىي يىغىننىڭ بارلىق ھۆججەتلىرى «شى جىنپىڭنىڭ يېڭى دەۋر خىتايچە سوتسىيالىزم ئىدىيەسى»نىڭ يېتەكچىلىكىگە قىلىنغان ئىشارەتلەر بىلەن تولغان.[1][3][4] «ئىككىنى تىكلەش» (两个确立) ۋە «ئىككىنى قوغداش» (两个维护) قاتارلىق شوئارلار، شى جىنپىڭنىڭ پارتىيەنىڭ «يادروسى» (核心) سۈپىتىدىكى ئورنىنى ۋە ئۇنىڭ ئىدىيەسىنىڭ پارتىيەنىڭ ئاساسىي ئىدېئولوگىيەسى سۈپىتىدىكى ئورنىنى قايتا تەكىتلەش رولىنى ئوينايدۇ. بۇ ئىدېئولوگىيەلىك تەكىتلەش، بىر تەرەپتىن پارتىيە ئىچىدە تولۇق پىكىر بىرلىكى ۋە ساداقەتنى تەلەپ قىلسا، يەنە بىر تەرەپتىن 15-بەش يىللىق پىلاندا ئوتتۇرىغا قويۇلغان ئۇلۇغۋار نىشانلارغا يېتىش ئۈچۈن كېرەكلىك سىياسىي ئىرادە ۋە سەپەرۋەرلىك روھىنى يارىتىشنى مەقسەت قىلىدۇ.
ئومۇمىي يىغىن، بىر مەنىدىن ئېيتقاندا، شى جىنپىڭنىڭ خىتاي ئۈچۈن بېكىتكەن ئۇزۇن مۇددەتلىك پىلانىنىڭ كونكرېت بىر يول خەرىتىسىنى سۇنىدۇ. سىياسەت ساھەلىرىدىكى ئىزچىللىق، شى جىنپىڭ دەۋرىدە باشلانغان ئىستراتېگىيەلىك يۆنىلىشنىڭ قەتئىي داۋاملىشىدىغانلىقىنى كۆرسەتسە، خادىملارنى تازىلاش ھەرىكىتى، بۇ يۆنىلىشكە قارشى چىقىش ئېھتىمالى بولغان ياكى ساداقىتىدىن گۇمانلىنىلغان ھەرقانداق ئۇنسۇرنىڭ سىستېمىدىن تازىلىنىدىغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ. شۇڭا، تۆتىنچى ئومۇمىي يىغىن، شى جىنپىڭنىڭ ھوقۇقىنى مەركەزلەشتۈرۈش جەريانىدا يېڭى بىر باسقۇچقا ۋەكىللىك قىلىدۇ. پارتىيە، دۆلەت ۋە ئارمىيە ئۈستىدىكى مۇتلەق كونتروللۇقىنى مۇستەھكەملىگەن شى جىنپىڭ، «خىتايچە زامانىۋىلاشتۇرۇش» قىياپىتىنى ئەمەلىيلەشتۈرۈش ئۈچۈن پارتىيەنى ھەم ئىدېئولوگىيەلىك ھەم قۇرۇلمىلىق جەھەتتىن قايتىدىن شەكىللەندۈرمەكتە. بۇ جەريان، قارار چىقىرىش مېخانىزملىرىنىڭ تېخىمۇ مەركەزلىشىشىگە ۋە سىياسىي ئۆكتىچىلىك مەيدانىنىڭ پۈتۈنلەي يوقىتىلىشىغا سەۋەب بولماقتا.
6. تاشقى سىياسەت ئۇپۇقلىرى: «بىر بەلباغ، بىر يول»دىن يەرشارىۋى ئىدارە قىلىشقىچە
تۆتىنچى ئومۇمىي يىغىننىڭ تاشقى سىياسەت قىياپىتى «تەكلىپلەر» ھۆججىتىنىڭ VII ۋە XV بۆلۈملىرىدە تەپسىلىي بايان قىلىنغان.[3] ھۆججەتتە خىتاينىڭ «يۇقىرى سەۋىيەلىك تاشقى دۇنياغا ئېچىۋېتىش» سىياسىتىنى داۋاملاشتۇرىدىغانلىقى تەكىتلەنمەكتە، ئەمما بۇ ئېچىۋېتىشنىڭ غەرب ئۆلچەملىرىگە ماسلىشىشتىن كۆرە، خىتاينىڭ ئۆز قائىدىلىرى ۋە مەنپەئەتلىرىنى مەركەز قىلغان بىر «تۈزۈم خاراكتېرلىك ئېچىۋېتىش» (制度型开放) بولىدىغانلىقى ئالاھىدە گەۋدىلەندۈرۈلگەن. بۇ ئۇسۇل، خىتاينىڭ يەرشارى ئىقتىسادىغا بىرلىشىشىنى داۋاملاشتۇرۇش بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئۆزىنىڭ سىياسىي ۋە ئىقتىسادىي مودېلىنى قوغداش ئىرادىسىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ.