خىتاي ئېلان قىلغان كورونا ۋىروسىنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغۇچىلارنىڭ سانى توغرىمۇ؟ (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ماۋ ۋاپات بولغاندىن كېيىن دېڭ شياۋپىڭ ھاكىمىيەت بېشىغا چىققان. دېڭ شياۋپىڭ ھوقۇقىدىن ئېلىپ تاشلىغانلىقى ۋە ماۋچى قىزىل ئارمىيە ئۇنىڭ ئوغلىنى پالەچ ھالغا چۈشۈرۈپ قويغانلىقى ئۈچۈن ئۆچ ئېلىشى مۇمكىنمۇ؟ توغرا، ئەلۋەتتە ئۆچ ئالىدۇ، ئۇ ئىقتىسادى سىياسەتنى كاپىتالىزىمغا ئۆزگەرتتى.
دېڭ شياۋپىڭ مەدەنىيەت زور ئىنقىلابى سوتىدا مەغلۇپ بولغان مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بيۇروسىنىڭ قاتتىق قول رەھبىرى، تۆت كىشىلىك گۇرۇھنىڭ كاتتىۋېشى، شۇنداقلا ماۋنىڭ ئايالى جياڭ كىڭنى تاكى ۋاپات بولغانغا قەدەر تۈرمىگە مەھكۇم قىلدى.
ئەمدى ماۋنىڭ ئاپەتلىرى تەكرارلانماسمۇ؟ ياق.. چوقۇم تەكرارلىنىدۇ.
كوممۇنىزم لاگېرى 1989-يىلىدىن باشلاپ يىمىرىلىشكە باشلىدى، 3-قېتىملىق دېموكراتىيە دولقۇنى بېيجىڭغا يېتىپ كەلدى. خۇددى دېڭ شياۋپىڭ «چوڭ سەكرەپ ئىلگىرىلەش» ۋە «ئاچارچىلىق» ۋەقەلىرىدە ئۆزىنىڭ داھىسى ماۋنىڭ قارشىسىدا تۇرغىنىغا ئوخشاش، پارتىيىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبىرى خۇ ياۋباڭ دېڭ شياۋپىڭنىڭ قارشىسىدا تۇرۇپ، ئۇنىڭ دېموكراتىك ئىسلاھاتنى ئىلگىرى سۈرۈشىنى تەلەپ قىلدى.
دېڭ شياۋپىڭ ئەقىل-پاراسەت بىلەن ئىش كۆرۈپ دۈشمىنىنى ئۆلتۈرمىدى ياكى تۈرمىگە تاشلىمىدى، پەقەت 1989-يىلى 4-ئاينىڭ 15-كۈنى ۋاپات بولغۇچە ئۇنىڭ ھوقۇق دائىرىسىنى چەكلەپ قويدى،  دېڭ شىياۋپىڭ خۇ ياۋباڭنىڭ ئۆلىمىنى ئىسلاھات دولقۇنىنىڭ ئاخىرلاشقانلىقى دەپ ئويلاپ قالدى، ئەمما بۇ بىر نەچچە ئايدىن كېيىن دۇنيانى زىلزىلىگە سالغان ئىسلاھات دولقۇننىڭ باشلىنىشى ئىدى. خۇ ياۋ باڭنىڭ ئىسلاھات ھەرىكىتىنى قوللىغۇچىلار دەپنە مۇراسىمى كۈنىنى پۇرسەت بىلىپ كومپارتىيىنىڭ باش شىتابى ئالدىدا نامايىش قىلىپ دېموكراتىيە تەلەپ قىلدى. نەچچە ئونلىغان كىشىلەر بىلەن باشلانغان نامايىش تىيەنئەنمىن مەيدانىدا نەچچە يۈزمىڭ ئادەم توپلانغان خىتاي تارىخىدىكى ئەڭ چوڭ نامايىشقا ئايلاندى.
خىتاي ئوبرازىغا تاغ تەككۈزگەن بىر مەنزىرە مەڭگۈ ئۇنتۇلمايدۇ، ۋېئىر كەيشى ئىسىملىك بىر ياش تيەنئەنمېن مەيدانىنىڭ داھىيلىرىدىن تەشكىللەنگەن ساۋاقداشلىرى بىلەن ئۇچۇق- ئاشكارا ئاچلىق ئېلان قىلىپ ئېتىراز بىلدۈرىدۇ. ھەتتا ئۇلار زۇڭلى ۋەكىللىكىدىكى ھوقۇقلۇق ئورگانلارنى ئۇلار بىلەن سۆھبەتلىشىشكە مەجبۇر قىلىدۇ. كەيشى دۆلەت تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى ۋە يەر شارىدىكى نەچچە يۈز تېلېۋىزىيە ئىستانسىسىنىڭ زىيارىتىدە، ئوڭ پۇتىنى سول پۇتىنىڭ ئۈستىگە ئېلىپ ئولتۇرغان ھالەتتە خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ئىككىنچى نومۇرلۇق ئەربابىنى ئەيىبلەيدۇ. ئۇ دۆلەتنىڭ دېموكراتىيەلىشىپ خەلق ئىرادىسىنىڭ مۇقەررەر غەلىبىە قىلىدىغانلىقىغا تولۇپ تاشقان ئىشەنچ بىلەن قارىغان ئىدى. ئۇ بىر نەچچە كۈندىن كېيىن كۈچلۈك رەھبەر دېڭ شياۋپىڭنىڭ تيەنئەنمېندىكى ئۆكتىچىلەرنى تارمار قىلىش پەرمانىغا ئىمزا قويۇشىنى خىيالىغىمۇ كەلتۈرمىگەن ئىدى.
بىر ھەربىي گارنىزون مەيداننى قورشاۋغا ئالىدۇ. ئون چاقىرىم دائىرىدە، ھەربىي گارنىزون ئەسكەرلەرگە كىيىم ۋە يېمەكلىك ئېلىپ كەلگەن نامايىشچىلار بىلەن كۈچلۈك ئالاقە ئورنىتىدۇ. بېيجىڭ بۇ گارنىزوننى چېكىندۈرۈپ ئۇلارنىڭ ئورنىغا يېزىلاردىن ئىككى يۈز مىڭ ئەسكەر ئالماشتۇرىدۇ، ھۆكۈمەت قۇرال ۋە تانكىلار بىلەن رەھىمسىزلەرچە قىرغىن قىلىشتىن ھېچ چىكىنىدىغاندەك كۈرۈنمەيدۇ، بۇيرۇق چۈشۈرۈلگەندىن كېيىن قىرغىنچىلىق باشلىنىدۇ، بۇ خەۋەر پايتەخت خەلقىنىڭ قۇلىقىغا يېتىدۇ، ئۇلار مەيداننى قوغداپ تانكىلارغا ھۇجۇم قىلىش ئۈچۈن مەيدانغا تۆكۈلىدۇ، تانكىلارنى كۆيدۈرۈپ ئەسكەرلەرنى ئۆلگىچە دۇمبالايدۇ. ئاخىرىدا ئالدىنئالا ئۇرۇنلاشتۇرۇلغان پىلان ئىجرا قىلىنىدۇ، قىزىل ئارمىيە مەيدان ئەتراپىغا جايلاشقان بارلىق كوچىلاردىكى ھەرىكەتچانلىقىنى تارمار قىلىدۇ، يۈزلەرچە ئادەم قازا قىلغاندىن كېيىن نامايىشچىلار ئاخىرىدا تەسلىم بولىدۇ. ئۇ يەرگە جىددىي قۇتقۇزۇش ماشىنىسىمۇ كەلمەيدۇ. كىشىلەر يارىدارلارنى ھارۋا بىلەن تۇشۇيدۇ. ئۇلار يارىدارلارنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن ھەرىكەت قىلىۋاتقان پەيتتە ئوققا تۇتۇلۇپ يارىدارلار بىلەن بىللە ئۆلىدۇ. تاڭ ئاتقاندا كىشىلەر ئۇرۇق-تۇققانلىرىنى ئىزدەپ مەيدانغا كەلگەندە بەزىلىرىنىڭ دۈمبىسىگە، يەنى بەزىلىرىنىڭ بېشىغا ئوق تىگىپ ئۆلگەنلىكىنى كۆرىدۇ. ھۆكۈمەت تيەنمېنمېن ھەرىكىتىنى يوقىتىپ، ئانچە تونۇلمىغان ھەرىكەت رەھبەرلىرىنى قولغا ئېلىپ نەق مەيدان ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلىدۇ. 21 داڭلىق ئوقۇغۇچى ۋە پېشقەدەم زىيالىيغا ئەيىبنامە تارقىتىپ ئۇلارنىڭ ھەر بىرىگە 40 نەپەر ئوفېتسىر تەيىنلەيدۇ.
ئەينى ۋاقىتتىكى ئەنگىلىيەنىڭ مۇستەملىكىسى بولغان شياڭگاڭدا فىلىم ئىشلىگۈچىلەر ئەترىتى مەخپىي تور قۇرۇپ، ھەرىكەتنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبەرلىرى بىلەن ئالاقە قىلىدۇ. ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى ۋاسىتىچى بولسا ھۆكۈمەتتە بولمىغان ئالاقە قوراللىرىنى كونترول قىلىدىغان «خىتاي مافىيىسى» ئىدى. مافىيە تەلىماتلارنى يۆتكەشنى ئورۇنلاشتۇرىدۇ، ئاندىن ئۆكتىچىلەرنى ئىككى باسقۇچقا بۆلۈپ يۆتكىمەكچى بولىدۇ.
بىرىنچىسى، ئۇلارنى يوشۇرۇنغان جايلىرىدىن خىتاي چوڭ قۇرۇقلۇقىنىڭ جەنۇبىغا 2000 كىلومىتىر يىراقلىقتا ئېلىپ بارىدۇ. ئۇلار ئۇ يەردە مافىيەنىڭ خىراجىتى بىلەن ئورۇنلاشتۇرىلىدۇ.
ئىككىنچىسى، مال ئەتكەسچىلىكىدە ئىشلىتىلىدىغان پاراخوتلار بىلەن شياڭگاڭغا توشۇلۇپ، ئۇ يەردە بىر گۇرۇپ چەتئەل ئەلچىخانىلىرى بىلەن مەخپىي ئالاقىلىشىپ، تيەنئەنمېن ھەرىكىتى رەھبەرلىرىنىڭ پاناھلىق تەلىپىنى ئاسانلاشتۇرۇش ئۈچۈن پائالىيەت ئېلىپ بارىدۇ.
ئامېرىكا ئەلچىخانىسى قاراتمىلىقى بولغان تۇنجى دىپلوماتىك ئەلچىخانا بولۇپ، پاناھلىق تەلىپى باش كونسۇل دونالد ئاندېرسون تەرىپىدىن رەت قىلىنىدۇ، ئاندىن كانادا ۋە ئاۋىستىرالىيە ئامىرىكىغا ئەگىشىدۇ. پەقەت فرانسىيەنىڭ كونسۇلى ژان پيېر مونتاگنىيلا بېك تېغىدىكى ئۆيىدە ئەڭ ئېھتىياجلىق ۋيئىر كەيشىنى كۈتىۋالىدۇ.