گېرمانىيەنىڭ دۆلەت مۇداپىئە سانائىتىدىكى تارىخىي بۇرۇلۇش (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

«زايتېنۋېندې»نىڭ ئىستراتېگىيەلىك خىرىسلىرى ۋە تىرانس-ئاتلانتىك بىخەتەرلىككە كۆرسىتىدىغان تەسىرى ھەققىدە مۇھاكىمە
ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
تەھرىرى: ئەلانۇر ئەتتار
بۇ ماقالىدە، 2022-يىلى رۇسىيەنىڭ ئۇكرائىناغا قاراتقان كەڭ كۆلەملىك تاجاۋۇزچىلىقىدىن كېيىن، گېرمانىيە باش مىنىستىرى ئولاف شولز (Olaf Scholz) تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان «زايتېنۋېندې» (Zeitenwende – دەۋر بۆلگۈچ پەيت) ئىستراتېگىيەسىنىڭ گېرمانىيە دۆلەت مۇداپىئە سانائىتى ۋە بىخەتەرلىك قۇرۇلمىسىغا كۆرسەتكەن چوڭقۇر تەسىرى مۇھاكىمە قىلىنىدۇ. ماقالىدە ئاساسلىقى گېرمانىيەنىڭ «تىنچلىقنىڭ پايدىسى» (Peace Dividend)  دەۋرىدىن ھالقىپ، قايتىدىن قوراللىنىش مۇساپىسىدىكى قۇرۇلمىۋى توسالغۇلار، جۈملىدىن ھەربىي سېتىۋېلىش سىستېمىسىدىكى ئۈنۈمسىزلىك، دۆلەت مۇداپىئە سانائەت بازىسىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىدىكى زەنجىرسىمان مەسىلىلەر ۋە ھۆكۈمەت بىلەن سانائەت ساھەسى ئوتتۇرىسىدىكى ئىستراتېگىيەلىك ئىشەنچ كىرىزىسى قاتارلىق ئامىللار چوڭقۇر مۇھاكىمە قىلىنىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىغا، بولۇپمۇ خىتايغا قاراتقان ئىستراتېگىيەلىك دىققىتىنىڭ ئېشىشىغا ئەگىشىپ، ياۋروپانىڭ بىخەتەرلىكىدە گېرمانىيەنىڭ زىممىسىگە چۈشىدىغان مەسئۇلىيەتنىڭ ئېغىرلىشىۋاتقانلىقى، شۇنداقلا گېرمانىيەنىڭ شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى—ناتونىڭ ياۋروپا تۈۋرۈكىنى كۈچەيتىشتىكى ھەل قىلغۇچ رولى تەكتلىنىدۇ.
ئىستراتېگىيەلىك ئويغىنىشنىڭ زۆرۈرىيىتى
ياۋروپانىڭ ئىقتىسادىي موتورى ۋە قىتئەدىكى ئەڭ كۆپ نوپۇسقا ئىگە دۆلەت بولغان گېرمانىيە، ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان دۆلەت مۇداپىئە ئىشلىرىدا «بەخىرامان » (Benign Neglect) پوزىتسىيەدە بولۇپ كەلدى. سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشى ئاياغلاشقاندىن كېيىنكى ئوتتۇز يىل مابەينىدە، بېرلىن ھۆكۈمىتى ئۆزىنىڭ ھەربىي خامچوتىنى ئىزچىل قىسقارتىپ، دۆلەت مۇداپىئەسىنى ئىقتىسادىي تەرەققىيات ۋە يۇمشاق دىپلوماتىيەنىڭ سايىسىدا قالدۇرۇپ قويدى. بۇ دەۋردە گېرمانىيە ئۆزىنى «تىنچلىقپەرۋەر سودا دۆلىتى» دەپ تونۇتۇپ، ھەربىي كۈچنى دىپلوماتىيەدىكى ئەڭ ئاخىرقى چارە سۈپىتىدە كۆرۈشتىنمۇ بەكرەك،ھەتتا  ئۇنىڭدىن قاچىدىغان بىر پوزىتسىيەدە بولدى.
بىراق، 2022-يىلى 24-فېۋرالدا رۇسىيەنىڭ ئۇكرائىناغا كەڭ كۆلەمدە تاجاۋۇز قىلىشى بىلەن ياۋروپانىڭ ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىنكى بىخەتەرلىك تەرتىپى ۋە قۇرۇلمىسىدا تۈپتىن ئۆزگىرىش بولدى. بۇ ۋەقە گېرمانىيە ئۈچۈن  ئۆزىنىڭ تاشقى سىياسەت ۋە بىخەتەرلىك پەلسەپەسىدىكى چوڭقۇر خاتالىقلارنى تونۇپ يېتىش پۇرسىتى بولدى. بۇنىڭغا جاۋابەن، گېرمانىيە باش مىنىستىرى ئولاف شولز «زايتېنۋېندې» يەنى تارىخىي دەۋر بۆلگۈچ بۇرۇلۇش نۇقتىسىنى جاكارلاپ، گېرمانىيە فېدېراتىپ دۆلەت مۇداپىئە ئارمىيەسى (Bundeswehr) نى جىددىي زامانىۋىلاشتۇرۇش ئۈچۈن 100 مىليارد ياۋرولۇق ئالاھىدە فوند (Sondervermögen) تەسىس قىلىدىغانلىقىنى ۋە دۆلەت مۇداپىئە خامچوتىنى ئىچكى ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتى (GDP) نىڭ %2 ىدىن ئاشۇرىدىغانلىقىنى ۋەدە قىلدى [1].
بۇ ئىستراتېگىيەلىك ئۆزگىرىش  گېرمانىيەنىڭ ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىنكى پاسسىپ ھەربىي مەدەنىيىتىنىڭ ئاكتىپ ۋە توسقۇنلۇق قىلغۇچى كۈچكە ئايلىنىش جەريانىدۇر. ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ دۆلەت مۇداپىئە ئىستراتېگىيەسىدە خىتاينى ئاساسلىق رىقابەتچى دەپ بېكىتىشى ۋە دىققىتىنى ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىغا يۆتكىشى، ياۋروپانىڭ، بولۇپمۇ گېرمانىيەنىڭ ئۆز قىتئەسىدىكى بىخەتەرلىك مەسئۇلىيىتىنى ئۈستىگە ئېلىشىنى تەقەززا قىلماقتا. شۇڭلاشقا، گېرمانىيەنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك قايتا قوراللىنىشى پەقەت بېرلىن ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى ۋاشىنگتون ۋە پۈتكۈل ناتو ئىتتىپاقى ئۈچۈن ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە.
سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشىدىكى كۈچتىن «تىنچلىق پايدىسى» غىچە بولغان چېكىنىش
خەلقئارا جەمئىيەتتە كۆپىنچە كىشىلەر گېرمانىيەنى ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن تامامەن تىنچلىقپەرۋەر، ھەربىي ئىشلارغا قىزىقمايدىغان دۆلەتكە ئايلانغان دەپ قارايدۇ. ھالبۇكى، بۇ قاراش تارىخىي رېئاللىققا ئۇيغۇن ئەمەس. سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشى مەزگىلىدىكى غەربىي گېرمانىيە شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ ياۋروپادىكى ئەڭ كۈچلۈك ئادەتتىكى قۇرۇقلۇق ئارمىيەسىگە ئىگە دۆلەتلەرنىڭ بىرى ئىدى. 1980-يىللىرىنىڭ ئاخىرىدا، غەربىي گېرمانىيە ئارمىيەسى 500 مىڭ ئەسكەر ۋە 12 ئېغىر تانكا دىۋىزىيەسىگە ئىگە بولۇپ، سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ ۋارشاۋا شەرتنامىسى تەشكىلاتى قىسىملىرىغا قارشى تۇرۇشنىڭ ئالدىنقى سېپىدە تۇرغانىدى[2]. بۇ دەۋردىكى گېرمانىيە دۆلەت مۇداپىئەسى پەقەت گېرمانىيەنىڭلا ئەمەس، بەلكى پۈتكۈل غەرب دۇنياسىنىڭ قالقىنى ئىدى.
بىراق، 1989-يىلى بېرلىن تېمىنىڭ ئۆرۈلۈشى ۋە 1991-يىلى سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ پارچىلىنىشى بىلەن، گېرمانىيە ئىستراتېگىيەلىك تەپەككۇرىدا زور ئۆزگىرىش ياسىدى. 1990-يىلىدىكى گېرمانىيەنىڭ بىرلىككە كېلىشى توغرىسىدىكى «ئىككى قوشۇلغان تۆت» (Two Plus Four) شەرتنامىسىدە، گېرمانىيە ئارمىيەسىنىڭ ئومۇمىي سانىنى 370 مىڭدىن ئاشۇرماسلىق بەلگىلەنگەن بولسىمۇ، ئەمەلىيەتتە گېرمانىيە ھۆكۈمىتى بۇ ساننى ئۇنىڭدىنمۇ تۆۋەن سەۋىيەگە چۈشۈردى. گېرمانىيە «تىنچلىقنىڭ پايدىسى»دىن بەھرىمەن بولۇش ئۈچۈن ھەربىي خىراجەتنى زور دەرىجىدە قىسقارتىپ، ئاممىۋى پاراۋانلىق ۋە ئىقتىسادىي تەرەققىياتقا مەبلەغ سالدى. بۇ جەرياندا، گېرمانىيە ئارمىيەسىنىڭ رولى ۋەتەننى قوغداشتىن خەلقئارالىق تىنچلىق ساقلاش ۋە كىرىزىسنى باشقۇرۇشقا قاراپ يۆنەلدى.