تۈركچىنى نېمىشقا ئۆگەنمەيمىز؟ (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

مەلۇمكى، ھەرقانداق مىللەت ئۈچۈن كۆچمەن ھاياتتا تۇرۇشلۇق دۆلەتنىڭ تىلىنى بىلمەسلىك ئوقۇشنى قويۇپ تۇرغاندىمۇ، شۇ دۆلەتتە خىزمەت تېپىش، خىزمەت قىلىشتا دۇچكېلىۋاتقان مەۋجۇت قىيىنچىلىقلارنى يەنە ھەسسىلەپ قىيىنلاشتۇرۇۋېتىدۇ. بولۇپمۇ ئۆزىدە مەلۇم تىجارەتكە سالغىدەك ياكى بىر قانچە يىل يېتىپ يېگىدەك جۇغلانمىسى يوق، ئىشلىمىسە جان باقالمايدىغان كىشىلەر ئۈچۈن بۇ تىل بىلمەسلىكتىن كەلگەن بېسىم، ئاۋارىچىلىق تېخىمۇ زور بولىدۇ. مۇشۇ يېتەرسىزلىكى سەۋەبىدىنلا خىزمەت بازىرىدا كۆرۈنەرلىك تۆۋەن ئورۇنغا چۈشۈپ قالىدۇ، خىزمەت ئىزدەشتىكى مۇھىم بىر رىقابەت ئەۋزەللىكىدىن مەھرۇم قالىدۇ. ئېتىراپ قىلىشىمىز كېرەككى، ئۇيغۇرلارنىڭ تۈركىيەدە شەخسى قابىلىيىتىگىلا تايىنىپ، تۈركلەر بىلەن خىزمەت بازىرىدا رىقابەتلىشىشى بەك قىيىن. بىراق باشقا دۆلەتلەردىن كەلگەن مۇھاجىرلار بىلەن رىقابەتتە ئۈستۈنلۈك قازىنالىشى تامامەن مۇمكىن. مانا مۇشۇ ئۈستۈنلۈكنىڭ ئەڭ مۇھىم ئامىللىرىدىن بىرى دەل تۈرك تىلىنى باشقىلاردىن تېزرەك، ئاسانراق ئۆگىنەلىش ئەۋزەللىكىدۇر. نۆۋەتتە تۈركىيەدە سۈرىيەدىن كەلگەن ئۈچ مىليون ئەتراپىدا ئەرەپ بار، ئوتتۇرا ئاسىيادىن كېلىۋاتقانلارمۇ كۆپىيىۋاتىدۇ، ئوتتۇرا شەرقتىكى ئەرەپ ئەللىرىنىڭ چەتئەللىكلەرگە قاراتقان سىياسىتلىرىنىڭ ناچارلىشىشى بىلەن ئۇ دۆلەتلەردىكى ئاساسلىق جىسمانىي خىزمەتلەرنى قىلىۋاتقان شەرقى جەنۇبى ئاسىيا دۆلەتلىرىدىن كېلىدىغان ئىشلەمچىلەرنىڭ ئەمدى تۈركىيەگە يۆتكىلىش ئېھتىماللىقى كۈچلۈك. ئۇلار چەتئەللەردە خىزمەت قىلىپ ئادەتلەنگەن، خىزمەت پوزىتسىيسى، سۈپىتى تەرەپلەردىن چەتئەللەردە ئىشلەش تەجرىبىسى كەمچىل ئۇيغۇرلاردىن كۆپ ئۈستۈنلۈككە ئىگە. بۇنداق بۈيۈك بىر ئېھتىماللىق ئالدىدا، ئۇيغۇرلارنىڭ تۈرك تىلىنى ياخشى ئۆگىنىۋېلىشى شۇ مۇمكىن كىرىزىسقا قىلىنغان ئەڭ ئەمەلىي ھازىرلىقلارنىڭ بىرىدۇر. بىر ھىندى، بىر پاكىستانلىق، بىر بېنگاللىق ياكى بىر ھىندىنوزىيەلىك بىلەن بىر تۈرك شىركىتىگە تەڭ خىزمەتكە ئىلتىماس قىلىپ قالساق، تۈركچە بىلىش بىلمەسلىكنىڭ تاللىنىشىمىزغا كۈچلۈك تەسىر كۆرسىتىشى مۇھەققەق. ناۋادا تۈركچىنى ياخشى بىلمەي قالساق، خىزمەت سۈپىتىدە ئۇلاردىن ئېشىپ كەتكىدەك دەسمايىمىزنىڭ يوقلىقىنى ئېتىراپ قىلماي ئامال يوق.
يەنە بىر تەرەپتىن ئېيتقاندا، تۈركىيەدە جان بېقىش، پۇل تېپىش ئۈچۈن تۈرك جەمىيىتىگە كىرىش، تۈركلەر بىلەن يامان ئەمەس ئىجتىمائىي تور قۇرۇش كېرەك دەپ قارايمەن. تۈركىيەنىڭ ئىقتىسادىي ئەھۋالىنى، مۇناسىۋەتلىك قانۇن_سىياسەتلىرىنى، ھەر قايسى شەھەر، رايونلىرىنىڭ خاس ئالاھىدىلىكلىرىنى چوقۇم ئاز تولا بىلىش، چۈشىنىش كېرەك. مانا مۇشۇلارنىڭ ھەممىسى تۈركچىنى بىلمەستىن ئەمەلگە ئاشمايدۇ. تۈركچە بىلمىگەن ئۇيغۇرلارنىڭ تۈرك جەمىيىتىنىڭ ئىچىدە ئەمەس، پوستىدا ياشاۋاتىدۇ دېيىشكە بولىدۇ. ئەمما پۇرسەتلەر پوستىدا ئەمەس بەلكى ئىچىدە. ئىچىگە كىرىشنىڭ يولخېتى بولسا دەل تۈرك تىلىدۇر. قىسقىسى، تۈرك تىلى بىلىشنى تۈركىيەدە پۇل تېپىشنىڭ مۇتلەق كاپالىتى دېيەلمىسەممۇ، تۈركچە بىلمەسلىكنى تۈركىيەدە يوقسۇل، خار ياشاشنىڭ بىر مۇھىم سەۋەبى بوپقالىدۇ دەپ كېسىپ ئېيتالايمەن.
ئىككىنچىدىن بىلىم ئېھتىياجىمىز ئۈچۈن تۈرك تىلىنىڭ مۇھىملىقىنى تىلغا ئېلىشقا توغرا كېلىدۇ.
مەلۇم جەمىيەتتە بىلىم مەنبەلىرىنىڭ مول بولۇش بولماسلىقى، شۇ جەمىيەت خەلقى يېتەلەيدىغان بىلىم سەۋىيەسىنىڭ قانچىلىك يۈكسەكلىكتە بولۇشىنى بەلگىلەيدىغان ئوبيېكتىپ سەۋەبلەرنىڭ بىرىدۇر. ئۇيغۇر جەمىيىتىدە ئەسلىدىنلا بىلىم مەنبەلىرىنىڭ زىيادە كەمچىلىككىگە مۇستەملىكىچىلەرنىڭ بىلىم مەنبەلىرىنى سىستېماتىك كونترول قىلىشى قوشۇلۇپ، شەخسلەر قانچە تىرىشچانلىق كۆرسىتىپ ئوقۇسىمۇ، يېتىدىغان پەللىسى مەھەللىۋىي سەۋىيەدىن ھالقىيالمايدىغان بىر ھالەت شەكىللەنگەن ئىدى. باشقىچە ئېيتقاندا، ئىلىم تالىبلىرىمىز ۋە خەلقىمىز ئۇلىشالايدىغان سەۋىيە بىزگە تېڭىلغان مۇستەملىكە مائارىپى ۋە ئۇيغۇرچە مەتبۇئاتلاردىكى مەزمۇنلار تەرىپىدىن بەلگىلىنەتتى. گەرچە بۇ ئىنتايىن چەكلىك مەنبەلەر ئارقىلىق ئۆتمۈشىمىزگە سېلىشتۇرغاندا ئۆزىمىزنى خېلى <ئاقارغان>دەك ھېس قىلساقمۇ، بۇ < ئاقىرىش> سەۋىيەسىنىڭ مەقسەتلىرىمىزگە، زامان تەلىپىگە ۋە قۇرداش مىللەتلەرگە نىسبەتەن يېتەرلىك بولۇشتىن نەقەدەر ئۇزاق ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلماي ئامالىمىز يوق. ئاقارتىلىش سۈپىتىمىز بارلىق ساھەدىكى خزمەتلىرىمىزنىڭ سۈپىتىنى بەلگىلەۋاتىدۇ. مۇھاجىرەتتە كۆرۈۋاتىمىزكى، بۈگۈنكى زاماندىكى ئەڭ ئەقەللىي ئىشلاردىن بولغان تەشكىلاتلىنىش، تەشكىلات باشقۇرۇش، تۈزۈملەشتۈرۈش، ئوقۇ_ئوقۇتۇش، تەشۋىقات، مەتبۇئات قاتارلىق خىزمەتلىرىمىزنىڭ ئىنتايىن ئىپتىدائىي شەكىلدە ئۈنۈمسىز مېڭىۋاتىدۇ. ھەر ساھەنىڭ ئەڭ باشلانغۇچ ئۇقۇملىرىنىڭمۇ ئاۋام تەرىپىدىن ئەمەس، شۇ ساھەدىكى ئىش باشلىرى تەرىپىدىنمۇ يېتەرلىك دەرىجىدە ئاڭقىرىلمىغانلىقىغا شاھىت بولۇۋاتىمىز. ھەر ساھەنىڭ بۈگۈنكى ئويۇن قائىدىلىرىنى بىلمەيدىغانلىقىمىز ئىجرائاتلىرىمىزدىن مەلۇم بولۇپ تۇرۇپتۇ.
مانا مۇ مەۋجۇت ئۇنىۋېرسال ساپاسىزلىقنى مەلۇم دەرىجىدە يوقىتىشنىڭ ئەڭ قولاي يوللىرىنىڭ بىرى بىلىم مەنبەلىرىمىزنى كۆپخىللاشتۇرۇشتۇر، بۇنىڭ تېخىمۇ كونكېرت چارىسى بولسا مۇھاجىرەتتىكى ھەر بىر ئۇيغۇرنىڭ بولۇپمۇ تۈركىيەدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ تۈركچە ئۆگىنىشىدۇر. ھازىر ھەر بىر ئۇيغۇرنىڭ نادانلىقىدىن قۇتۇلۇپ، بىلىم بىلەن قوراللىنىشىنىڭ ئۆزىمۇ مىللەت ئۈچۈن قىلغان ئەڭ ئەمەلىي خىزمىتىدۇر. تۈركچە بىلىش بىلەن بىز قانداق بىر بىلىم مەنبەسىگە ئېرىشەلەيمىز؟
2017يىللىق سىتاتىستىكىدا تۈركىيە نەشرىياتچلىق بازىرى2008_يىلىدىكى سەككىز يۈز مىليون دوللارلىق بازاردىن ئىككى مىليارد بەش يۈز مىليونلۇق سەرمايىگە ئىگە دۇنيادىكى 11_چوڭ نەشرىيات بازىرىغا ئايلانغان.