تۈركچىنى نېمىشقا ئۆگەنمەيمىز؟ (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

تۈرك تىلىنىڭ مۇھىملىقىنى، بىلىمگە ھەقىقەتەن ئېھتىياجلىق ئىكەنلىكىمىزنى، قىرىق ياشتا بولساقمۇ چوقۇم ئۆگىنىشىمىز كېرەكلىكىنى ھېس قىلىپ تۇرۇپمۇ، تۈرك تىلىنى ئۆگىنىشكە ئىنتىلمىگەن بولساق ئۇنى پەقەت ھورۇنلۇق بىلەنلا چۈشەندۈرۈش مۇمكىن. ئۇيغۇرلارنىڭ بۈگۈنكى ھايات_مامات دەقىقىلىرىدە مەيلى ئوقۇش، پۇل تېپىش، بالا تەربىيەلەش، مەيلى ئىبادەت، كىشىلىك مۇناسىۋەت، ئۆز_ئارا ياردەم، سىياسىي كۈرەش قاتارلىق ساھەلەرنىڭ ھەر قاندىقىدا ھورۇنلۇق قىلىش ۋاقىتنى ئۈنۈمسىز، بىھۇدە ئۆتكۈزۈش ئېغىر گۇناھ بولۇشقا يېتەرلىكتۇر. ھورۇنلۇقىمىزنى ھەر قانداق بىر شەكىلدە ئاقلاشقا ئۇرۇنىشىمىز ئېغىزىمىزدىكى ئۇلۇغ دەۋالارنىڭ نەقەدەر ساختا، قۇرۇق ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىشكە كۇپايىدۇر. ئۆز ئىمكانى ئىچىدىكى قىلىشقا تېگىشلىك ئىشلارنى قىلمىغان، قىلىشقا تىرىشمىغان، شۇنداق يوق ئىمكانلارنى بار قىلىش ئۈچۈن ئۇرۇنمىغان ھەرقانداق بىر ئۇيغۇرنىڭ قاخشاشلىرى، ۋايساشلىرى، ئېغىزىدىن چۈشمەيدىغان ئۇلۇغ غايە_ئارمانلىرى يالغاندۇر. ھورۇنلۇقىمىزنى يەڭمىگىچە دۈشمىنىمىزنى يېڭەلمەيمىز. بىزنى نۇرغۇن ئىمكانىيەتكە، يولغا، بىلىمگە ئىگە قىلىدىغان، باشقا تىللارغا قارىغاندا ئۇيغۇرغا نىسبەتەن ئۆگىنىش ئەڭ ئاسان بولغان بۇ تۈرك تىلىنى ئۆگەنمەسلىكىمىزمۇ ئاللاھ بەرگەن پۇرسەتلەرنى ئىسراپ قىلىشنىڭ بىر شەكلىدۇر. ھازىر بىزنىڭ ئىسراپ قىلىدىغان بىر سائەت، بىر مىنۇت، بىر سېكۇنت ۋاقتىمىز يوقتۇر. بىزدە ناننى تاشلىۋېتىش ئىسراپ دېيىلدى، پۇلنى بۇزۇش ئىسراپ دېيىلدى، ئارتۇقچە كىيىم_ كېچەك ئىسراپ دېيىلدى، زىبۇ_زىننەتنى كۆپ تاقاش ئىسراپ دېيىلدى، بۇلار توغرا. ئەپسۇسكى، < ۋاقىت ئالتۇندىن قىممەت > دەيدىغان تەمسىلى بار مىللەتنىڭ ئالىملىرى ۋاقىت ئىسراپ قىلىشنىمۇ گۇناھ دېمىدى.
مېنىڭچە بىر ئادەمنىڭ ھورۇنلۇقتىن قۇتۇلۇشى ئۈچۈن ئاۋال ئۇنىڭدا بىر نىشان بولۇشى كېرەك، چۈنكى نىشانى ئۇنىڭغا قىلىدىغان ئىشىنى كۆرسىتىپ بېرەلەيدۇ. ئاندىن نىشانىغا مۇھەببىتى چىن بولۇشى كېرەك، شۇندىلا بۇ مۇھەببەت ئۇنىڭدىكى ھورۇنلۇقنى يېڭىشتە كۈچ بولالايدۇ. ئىشىنىلگەن ۋە چۈشىنىلگەن نىشان يەنە ئادەمنىڭ كىرىزىس ئېڭىنى كۈچەيتىدۇ. چۈنكى نىشان ئەمەلگە ئاشماي قالسا يۈز بېرىدىغان يامان ئاقىۋەت ۋە نىشان يولىدىكى جەرياننىڭ قىيىنلىقى كىرىزىسنىڭ ئۆزىدۇر. مۇشۇ نۇقتىلاردىن قارىغاندا، بۈگۈن بېشىمىزغا كەلگەنلەر، بىز ئىچىدە ياشاۋاتقان بۇ كىرىزىس ھەر بىرىمىزنىڭ مۇئەييەن بىر نىشان تىكلىۋېلىشىغا يېتەرلىك بولمىغان بولسا، يەنە ھورۇنلۇق، نىشانسىزلىق، پىلانسىزلىقتىن قۇتۇلالماي يۈرگەن بولساق، ئۇنداقتا بىز بۇ كەلگۈلۈكلەرنى مەلۇم دەرىجىدە ئۆزىمىزگە ھەق ئەتكەن بولىمىز.
مۇھاجىرەتتە ۋەتەن سېغىنچىنىڭ ئاچچىق ئازابلىرىنى قېرىنداشلار بىلەن كۆپرەك بىللە بولۇش، پاراڭلىشىش، چاي ئىچىشىشلەر بىلەن ئاز_تولا يەڭگىللىتەلىگىنىمىز ئۈچۈن، پۇرسەت تاپساقلا بىر_بىرىمىزنى يوقلىغۇمىز، سائەت سائەتلەپ مۇڭداشقۇمىز كېلىدۇ. ھەم شۇنداق قىلىمىز. يەنە بىر تەرەپتىن يېڭى مۇھىتتىن تەبىئىي ياتسىراش، ئۇ مۇھىتتىكى قەدىرسىزلىك تۇيغۇلىرى بىزنى تېخىمۇ ئۆز_ئارا يېقىنلىشىشقا قىستايدۇ. بۇنىڭ بىلەن ئۇيغۇرلار بەلگىلىك مىقداردا توپلاشقان شەھەر_رايونلاردىكى ئىجتىمائىي چەمبىرىكىمىز ئۆز قېرىنداش، ۋەتەنداشلىرىمىز بىلەن چەكلىنىدۇ. ئاساسلىق ئىجتىمائىي ئېھتىياجلىرىمىز مۇشۇ چەمبىرەك ئىچىدە قاندۇرىلىدۇ. باشقا دۆلەتلەردە قانداق بۇنى بەك بىلىپ كەتمىدىم، ئەمما تۈركىيەدە ئۇيغۇرلار ئاساسەن دېگىدەك يەنىلا ئۇيغۇر ئىجتىمائىي چەمبىرىكى ئىچىدە ياشاۋاتىدۇ. تۈركىيەدە ئوقۇش، ياشاش ۋە باشقا ئىشلارغا ئالاقىدار كېرەكلىك ئۇچۇرلارنىڭ ھەممىسىنى بىز ئۇيغۇر ئىجتىمائىي چەمبىرىكىدىن ئېلىۋاتىمىز. يەنى، تۈركىيەدە ياشاۋاتقان بولساقمۇ، يەنىلا بىزنىڭ توردا ياكى جەمىيەتتە كۈندىلىك ئالاقە قىلىدىغان ئادەملەرنىڭ كۆپىنچىسى ئۇيغۇر قېرىنداشلىرىمىز بولۇۋاتىدۇ. بۇ سەۋەپتىنمۇ، نۇرغۇن قېرىنداشلىرىمىز تۈرك تىلى ئۆگىنىشكە سەل قاراۋاتىدۇ، ئېھتىياج ھېس قىلمايۋاتىدۇ. ئوقۇش مەسلىھەتىنىمۇ، تىجارەت مەسلىھەتىنىمۇ پۈتۈنلەي ئۆز_ئارا قىلىشىۋاتىمىز، تۈركىيە ھەققىدىكى ئۇچۇرلارنى ئۇيغۇرلاردىن ئېلىۋاتىمىز ۋە ئۇنى يېتەرلىك بىلىۋاتىمىز. ئۆز_ئارا يېقىن ياشاشنىڭ بىز ساناپ بولالمىغىدەك پايدىلىرى بولسىمۇ ( بۇ پايدىلىرىنى بۇ يەردە تىلغا ئېلىپ بولالمايمەن)، بۇ يېقىنلىق تۈرك جەمىيىتىگە كىرىشتىن بىزنى توسۇپ ،مەۋجۇت چەمبىرىكىمىزنى بىزگە يېتەرلىك ھېس قىلدۇرۇپ قويسا، بۇ خىل ھالەت بىزنى ئۆزىمىزنى تېخىمۇ مۇكەممەللەشتۈرىشىمىزدىن، تۈركىيە جەمىيىتىدىكى مەۋجۇت ئىمكانلارنى بايقاش ۋە پايدىلىنىشتىن توسۇپ قويىدۇ. ئارىمىزدا شەكىللەندۈرۈۋالغان بۇ يېپىق چەمبىرەك مەلۇم دەرىجىدە كۆزىمىزنى پەردىلەيدۇ، ئەسلى قولىمىزنى سۇنساقلا پايدىلىنالايدىغان ئەۋزەللىكلەردىن پايدىلىنالمايمىز.
شۇنداق قارايمەنكى، بىزنىڭ تۈركچە بىلمەسلىكىمىزدىن تارتىدىغان زىيان، ئۆزىمىزنىڭ تار چەمبىرىكىدە ئالىدىغان پايدىمىزدىن ئېغىر. شۇڭلاشقا، مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلار _بولۇپمۇ تۈركىيەدىكى ئۇيغۇرلار_بەكمۇ ئەمەلىيەتچان بولۇشى، ئىشلارنىڭ ئەمەلىي پايدا_زىيىنىنى چىقىش قىلىپ پىكىر يۈرگۈزۈشنى، ۋەزىيەتلەرنى دەڭسەشنى ئۆگىنىۋېلىشى كېرەك.
گەپنى ئاۋال تۈركىيەدىكى ياشاش ئېھتىياجىمىزدىن باشلايلى. تۈركىيەدىكى مۇھاجىر ئۇيغۇرلار دۇچكېلىۋاتقان ئەڭ ئېغىر، ئەڭ رېئال مەسىلىلەرنىڭ بىرى ھەر ئىنسان ئۈچۈن ئەڭ تۈپكى، تۇنجى ئېھتىياج بولغان جان بېقىش مەسىلىسىدۇر. تۈركىيەدە جان بېقىشنىڭ قىيىن بولۇشىنىڭ نۇرغۇنلىغان سەۋەبلىرى بار. يازمىمىز بۇ سەۋەبلەرنى تېما قىلمىغاچقا، پەقەت تۈركچە ئۆگىنىشنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ تۈركىيەدىكى جان بېقىش قىيىنچىلىقىنى مەلۇم دەرىجىدە يەڭگىللىتەلەيدىغانلىقىنى تەكىتلەش بىلەن كۇپايىلىنىدۇ.