ئېلى راتنېرنىڭ «تىنچ ئوكيان مۇداپىئە شەرتنامىسىنى تۈزۈشنىڭ زۆرۈرلۈكى: ئامېرىكا خىتايغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن يېڭى ئاسىيا ئىتتىپاقىغا موھتاج» ناملىق ماقالىسى ھەققىدە مۇھاكىمە (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

خىتاي ھۆكۈمىتى ئۆتكەن نەچچە ئون يىل مابەينىدە ئۆز قوراللىق كۈچلىرىنىڭ زامانىۋىلىشىشى ئۈچۈن غايەت زور بايلىق ۋە كۈچ سەرپ قىلدى. راتنېرنىڭ قارىشىچە، خىتاي پات يېقىن كەلگۈسىدە يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان ئۇلۇغۋار تەسەۋۋۇرلىرىنى رېئاللىققا ئايلاندۇرالايدىغان دەرىجىدە ھەربىي كۈچ-قۇدرەتكە ئىگە بولۇپ قېلىشى پۈتۈنلەي مۇمكىن. بۇ ھەقتە، راتنېر ئامېرىكا مەركىزىي ئاخبارات ئىدارىسىنىڭ باشلىقى ۋىليام بۇرنىسنىڭ 2023-يىلى ئاشكارىلىغان بىر ئۇچۇرىنى نەقىل كەلتۈرىدۇ. بۇرنىسنىڭ ئېيتىشىچە، خىتاي باش شۇجىسى شى جىنپىڭ ئۆز ئارمىيەسىگە «2027-يىلغىچە تەيۋەنگە ھەربىي تاجاۋۇز قىلىشقا ھەر ۋاقىت تەييار تۇرۇش» توغرىسىدا ئېنىق يوليورۇق بەرگەن. لېكىن، بۇرنىس شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، خىتاي رەھبەرلىرىنىڭ ئۆزلىرىنىڭ بۇ تاجاۋۇزچىلىقنى مۇۋەپپەقىيەتلىك ھالدا ئەمەلگە ئاشۇرالايدىغان-ئاشۇرالمايدىغانلىقى توغرىسىدا چوڭقۇر گۇمانلىرى بارلىقىنىمۇ قوشۇپ ئۆتكەن. شۇڭلاشقا، راتنېر ئامېرىكا تاشقى سىياسىتىنىڭ ئەڭ مۇھىم ۋە ئالدىنقى ۋەزىپىلىرىنىڭ بىرى دەل بېيجىڭ ھۆكۈمىتىنى ھەرقانداق بىر ھەربىي ھۇجۇمنىڭ ئاخىرىدا ئۆزلىرى ئۈچۈن قوبۇل قىلغۇسىز دەرىجىدە ئېغىر بەدەل ئېلىپ كېلىدىغانلىقىغا قايىل قىلىش ئارقىلىق، ئۇلارنىڭ بۇ گۇمانلىرىنى داۋاملىق ساقلاپ قېلىش ۋە كۈچەيتىش بولۇشى كېرەكلىكىنى تەكىتلەيدۇ. بۇ پەقەت تەيۋەن مەسىلىسىگىلا ئەمەس، بەلكى رايوندىكى باشقا ئېھتىماللىق ھۇجۇم نىشانلىرىغىمۇ تەتبىقلىنىدۇ.
بۇ ئىستراتېگىيەلىك مەقسەتنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش نىشانىدا، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى يېقىنقى يىللاردا ئۆزىنىڭ ئىلغار ھەربىي تېخنولوگىيەلىرى ۋە ئىقتىدارلىرىغا زور مەبلەغ سېلىپ، يېڭى تىپتىكى ھەرىكەت ئۇقۇملىرىنى تەرەققىي قىلدۇردى. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ئامېرىكا ئاسىيا قىتئەسىنىڭ ھالقىلىق ئىستراتېگىيەلىك ئورۇنلىرىغا تېخىمۇ جانلىق، ھەرىكەتچان ۋە ھالاك قىلغۇچ كۈچكە ئىگە ھەربىي قىسىملىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇشقا باشلىدى. راتنېرنىڭ قارىشىچە، بۇ جەرياندىكى ئەڭ ھالقىلىق ئۆزگىرىشلەرنىڭ بىرى، ۋاشىنگتوننىڭ رايوندىكى بىخەتەرلىك شېرىكلىك مۇناسىۋەتلىرىنى تۈپتىن قايتا تۈزۈپ چىقىشى بولدى. ئۆتكەن ئون يىللاردا، ۋاشىنگتوننىڭ ئاساسلىق دىققىتى ئايرىم-ئايرىم دۆلەتلەر بىلەن قويۇق ئىككى تەرەپلىك بىخەتەرلىك مۇناسىۋەتلىرىنى ئورنىتىشقا مەركەزلەشكەن ئىدى. بۇ ئەندىزە «چاقنىڭ ئوقى ۋە چىشلىرى» (hub-and-spokes) دەپ ئاتالغان بولۇپ، ئامېرىكا مەركىزىي ئوق، ئىتتىپاقداشلار بولسا ئۇنىڭغا تۇتاشقان چىشلار سۈپىتىدە رول ئوينىغان. لېكىن يېقىنقى يىللارغا كەلگەندە، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى بۇنىڭغا سېلىشتۇرغاندا تېخىمۇ تورلاشقان ئۇسۇل (networked approach) نى قوللىنىشقا يۈزلەندى. بۇ يېڭى ئۇسۇل ئامېرىكا ئىتتىپاقداشلىرىغا تېخىمۇ كۆپ مەسئۇلىيەت ۋە رول يۈكلەپ، ئۇلارنى پەقەت ۋاشىنگتون بىلەنلا ئەمەس، بەلكى ئىتتىپاقداشلارنىڭ ئۆزئارا مۇناسىۋەتلىرىنىمۇ قويۇقلاشتۇرۇشقا ۋە كۈچەيتىشكە ئىلھاملاندۇرىدۇ. راتنېرنىڭ ئانالىزىچە، بۇ ئۆزگىرىشلەر بېيجىڭ ھۆكۈمىتى ئۈچۈن يىپيېڭى ھەربىي ۋە گېئوپولىتىك رىقابەتلەرنى پەيدا قىلىپ، شۇ ئارقىلىق خىتاينىڭ ھەرقانداق بىر تاجاۋۇزچىلىق ھەرىكىتىنىڭ مۇمكىن بولغان مۇۋەپپەقىيىتىگە بولغان ئىچكى گۇمانىنى تېخىمۇ كۈچەيتمەكتە.
بۇ يېڭى، تېخىمۇ كۆپ تەرەپلىمىلىككە يۈزلەنگەن ئۇسۇل، شۈبھىسىزكى، رايوندا تېخىمۇ كۈچلۈك توسۇش [يەنى، دۈشمەننى ھۇجۇم قىلىشتىن قورقۇتۇپ توسۇش] ئىقتىدارىنى شەكىللەندۈرۈش يولىدىكى ھالقىلىق بىر قەدەم ھېسابلىنىدۇ. ئەمما، راتنېرنىڭ قارىشىچە، بۇ ئۇسۇل نەتىجىسىدە بارلىققا كەلگەن ھازىرقى مۇداپىئە تەشەببۇسلىرى ۋە ھەمكارلىق مېخانىزملىرى يەنىلا بەك غەيرىي رەسمىي، بوشاڭ ۋە ئىپتىدائىي ھالەتتە تۇرماقتا. خىتاينىڭ ھەربىي كۈچىنى زامانىۋىلاشتۇرۇش تىرىشچانلىقلىرى توختاۋسىز داۋاملىشىۋاتقان بۈگۈنكىدەك بىر شارائىتتا، ھەقىقىي ۋە ئۈنۈملۈك توسۇش ئىقتىدارىنى ۋۇجۇدقا كەلتۈرۈش پەقەت رەسمىي، كۈچلۈك ۋە ئېنىق مەجبۇرىيەتلەرگە ئىگە بولغان بىر كوللېكتىپ مۇداپىئە كېلىشىمى ئارقىلىقلا تەمىنلىنەلەيدىغان ئىرادە ۋە ئىقتىدارنى تەلەپ قىلىدۇ. شۇڭلاشقا، راتنېر بۇنداق بىر ئىتتىپاقنىڭ – ئۇنى «تىنچ ئوكيان مۇداپىئە شەرتنامىسى» (Pacific Defense Pact) دەپ ئاتاشنى تەكلىپ قىلىدۇ – ھازىرقى ۋەزىيەتتە خىتايغا قارشى كۈرەشتە ئىستراتېگىيەلىك جەھەتتىن ئەڭ ماسلاشقان ۋە ھەرىكەتكە ئۆتۈشكە تەييار بولغان دۆلەتلەرنى، يەنى ئاۋسترالىيە، ياپونىيە، فىلىپپىن ۋە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنى بىر يەرگە مەھكەم باغلىشى كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. كەلگۈسىدە، رايوندىكى شارائىت ۋە ۋەزىيەت يار بەرگەندە، بۇ شەرتنامىگە قوشۇمچە يېڭى ئەزالارنىڭ قوشۇلۇشىمۇ مۇمكىن.