دۆلەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى سىياسەت: كۈچ تالىشىش  ۋە تىنچلىق كۈرىشى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

مورگېنتاۋ ئىمپېرىيالىزمنىڭ ئۈچ خىل نىشانىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ: دۇنيا ئىمپېرىيەسى، قىتئەلەر ئارا ئىمپېرىيە ۋە يەرلىك ھۆكۈمرانلىق. دۇنيا ئىمپېرىيەسى پۈتۈن دۇنياغا ھۆكۈمرانلىق قىلىشنى مەقسەت قىلىدۇ (مەسىلەن، ئىسكەندەر زۇلقەرنەين، ناپولېئون). قىتئەلەر ئارا ئىمپېرىيە مەلۇم بىر قىتئەگە (مەسىلەن، ياۋروپاغا) ھۆكۈمرانلىق قىلىشنى مەقسەت قىلىدۇ. يەرلىك ھۆكۈمرانلىق بولسا، مەلۇم بىر جۇغراپىيەلىك رايوندا ئۆزىنىڭ ئورنىنى كۈچەيتىشنى ئاساس قىلىدۇ. ئاخىرىدا، مورگېنتاۋ ئىمپېرىيالىزمنىڭ ھەربىي ئىمپېرىيالىزم، ئىقتىسادىي ئىمپېرىيالىزم ۋە مەدەنىيەت ئىمپېرىيالىزمى قاتارلىق ئۈچ خىل ئۇسۇلىنى كۆرسىتىدۇ.
6-باب: كۈچ ئۈچۈن كۈرەش: ئابرۇي قوغلىشىش سىياسىتى
ئابرۇي قوغلىشىش سىياسىتى دۆلەتنىڭ باشقا دۆلەتلەرنىڭ ئالدىدا كۈچلۈك كۆرۈنۈش ئارزۇسىنى ئىشقا ئاشۇرۇشنى ، شۇنداقلا باشقا دۆلەتلەرنى تەپ تارتقۇزۇپ ھۆرمەت قىلدۇرۇشنى مەقسەت قىلىدۇ. بۇ سىياسەتنىڭ ئاساسىي ۋاسىتىلىرى دىپلوماتىك مۇراسىم ۋە ھەربىي كۈچنى كۆرسىتىشتىن ئىبارەت. دىپلوماتىك مۇراسىم، رەسمىي ئەھۋاللاردا دۆلەتلەرنىڭ كۈچىنى سىمۋوللۇق ئىپادىلەيدۇ (مەسىلەن، ناپولېئوننىڭ تاج كىيىش مۇراسىمى). ھەربىي كۈچنى كۆرسىتىش بولسا، دۆلەتنىڭ ھەربىي كۈچىنى ئاشكارا كۆرسىتىشىنى( مەسىلەن،ھەربىي پاراخوتلارنىڭ مانىۋېرى )كۆرسىتىدۇ.
ئابرۇي قوغلىشىش سىياسىتىنىڭ ئىككى ئاساسلىق مەقسىتى بار: بىرىنچىسى، ھازىرقى ھالەتنى ساقلاپ قېلىشقا ياردەم بېرىش؛ ئىككىنچىسى، ئىمپېرىيالىزمنىڭ مەقسىتىگە يېتىشكە ياردەم بېرىش. مورگېنتاۋ «شۆھرەت»نىڭ كۈچنىڭ ئورنىنى ئېلىشقا تىرىشىدىغانلىقىنى ۋە نۇرغۇن دۆلەتلەرنىڭ ئابرۇيىنى ئۆزىنىڭ ئەمەلىي كۈچىدىن ئارتۇق مۆلچەرلەيدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ، ئابرۇي سىياسىتىنىڭ ئۈچ خىل ناتوغرا يۈرگۈزۈلۈشى ئۈستىدە توختىلىدۇ. بىرىنچىسى، ئابروينى ھەقىقىي كۈچ دەپ قاراپ قېلىش؛ ئىككىنچىسى، كۆپتۈرۈلگەن سىياسەت ئېلىپ بېرىش (بولۇپمۇ ناتوغرا ۋاقىتتا)؛ ئۈچىنچىسى، ئابروينى «بۇزغۇنچىلىق» قا ئايلاندۇرۇش (مەسىلەن، 1941-يىلى گېرمانىيەنىڭ سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشىدىكى ئورنى) قاتارلىقلار. ئابرۇي سىياسىتىنىڭ مەغلۇبىيىتى ھەقىقىي كۈچنىڭ تۆۋەنلىكىنى ئاشكارىلايدۇ.
7-باب: خەلقئارا سىياسەتتىكى ئىدېئولوگىيە ئېلېمېنتى
سىياسىي ئىدېئولوگىيەلەرنىڭ ماھىيىتى شۇكى، ئۇلار ئۆزىنىڭ كۈچ ئۈچۈن كۈرىشىنى ئەخلاقىي، قانۇنىي ياكى بىئولوگىيەلىك ئاتالغۇلار بىلەن ئاقلاشقا تىرىشىدۇ. ئىدېئولوگىيەنىڭ رولى ھەرىكەتنى ئۆزى خالىغانچە ئاقلاپ، كۈرەش نىقابىنى يوشۇرۇش، ھەقىقىي نىشانىنى پەردىلەشتۇر. مورگېنتاۋ ئىدېئولوگىيەنىڭ ئىككى خىل رولىنى ئايدىڭلاشتۇرۇپ بېرىدۇ: بىرىنچىسى، ئۇ سىياسىي ھەرىكەتنىڭ ئاخىرقى مەقسىتىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشقا ياردەم بېرىدۇ؛ ئىككىنچىسى، ئۇ سىياسىي ھەرىكەتنى ئەخلاقىي ياكى قانۇنىي ئاساس بىلەن تەمىنلەيدۇ .
تاشقى سىياسەتنىڭ تىپىك ئىدېئولوگىيەلىرى ئۈچ تۈرگە ئايرىلىدۇ: ھازىرقى ھالەت ئىدېئولوگىيەسى ،ئىمپېرىيالىزم ئىدېئولوگىيەسى  ۋە ئېنىقسىز ئىدېئولوگىيە.
ھازىرقى ھالەت ئىدېئولوگىيەسى دۆلەتنىڭ قانۇنلۇقلىقىنى ئەخلاق، قانۇن ياكى تىنچلىق ئارقىلىق ئاقلاپ، كۈچىنى ساقلاپ قېلىشنى مەقسەت قىلىدۇ. ئىمپېرىيالىزم ئىدېئولوگىيەسى بولسا، كۈچنى ئاغدۇرۇپ تاشلاشنى ئاساس قىلىپ، ئۆزىنىڭ تاجاۋۇزچىلىق ھەرىكىتىنى «ئەخلاقىي ئەۋزەللىك» (مەسىلەن، ياپونىيەنىڭ «ئاسىيا بىرلىكى») ياكى «ئۇنىۋېرسال ئەخلاق» پىرىنسىپلىرى بىلەن ئاقلايدۇ.
«ئېنىقسىز ئىدېئولوگىيەلەر» ئىمپېرىيالىستىك سىياسەتتىنمۇ، ھازىرقى ھالەتنى ساقلاپ قېلىش سىياسىتىدىنمۇ پايدىلىنالايدۇ، شۇڭا ئۇلارنى پەرقلەندۈرۈش تەس. «مىللەت ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش پىرىنسىپى» ۋە «ئىنسان ھوقۇقى» (Human Rights) قاتارلىق ئىدېئولوگىيەلەر يۇقىرىدىكى ئىككى سىياسەتنىڭ مەقسىتىگە ماسلىشالايدۇ. مورگېنتاۋ ئىدېئولوگىيەنى تونۇش مەسىلىسىنىڭ ئاكتيورنىڭ (دۆلەتنىڭ) تاشقى سىياسىتىنىڭ ھەقىقىي خاراكتېرى بىلەن ئۇنىڭ ئىدېئولوگىيە ئارقىلىق ئىپادىلىگەن مەقسىتى ئوتتۇرىسىدىكى پەرقنى ئايدىڭلاشتۇرۇشتىن ئىبارەتلىكىنى يەكۈنلەيدۇ.
س. ئۈچىنچى قىسىم: مىللىي كۈچ
8-باب: مىللىي كۈچنىڭ ماھىيىتى
مىللىي كۈچ (National Power) بىر مىللەتنىڭ باشقا مىللەتلەرنىڭ ئەقىل-ئىدىيەسىنى ۋە ھەرىكەتلىرىنى كونترول قىلىش ئىقتىدارىدۇر. مورگېنتاۋ مىللىي كۈچنىڭ ماھىيىتىنىڭ «بىر مىللەت» نىڭ ماھىيىتىگە يەنى ئۇنىڭ پۇقرالىرىنىڭ ئىجتىمائىي، ئىقتىسادىي، سىياسىي ۋە ئەخلاقىي ساپاسىغا مۇناسىۋەتلىك ئىكەنلىكىنى تەكىتلەيدۇ. ئۇ كۈچنى «ئۆلچەش» تەس، چۈنكى ئۇ پەقەتلا سانلىق مەلۇماتتىنلا ئەمەس، بەلكى ئۆز-ئارا باغلىنىشلىق نۇرغۇن ئامىللاردىن تەركىب تاپقان.
مورگېنتاۋ زامانىۋى مىللەتچىلىكنىڭ ئاساسلىق يىلتىزلىرى ئۈستىدە مۇلاھىزە يۈرگۈزۈپ، ئۇنىڭ ناپولېئون ئۇرۇشلىرىدىن كېلىپ چىققانلىقىنى ۋە مىللەت بىلەن شەخسنىڭ ئۆز-ئارا تونۇشىنىڭ يېڭى شەكىلگە كىرگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. بىرىنچى ۋە ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشلىرىدىن كېيىن مىللەتچىلىك روھىي  چېكىنىشگە يۈزلىنىپ، بىر دۆلەتنىڭ باشقا دۆلەتتىن پەرقلىنىشىنىڭ ئاستىلىغانلىقىنى تەكىتلەيدۇ. لېكىن ئىتتىپاقلىقنىڭ بۇزۇلۇشى مىللەتچىلىككە يېڭى تۈس بەردى، بولۇپمۇ سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ خىتايغا ئوخشاش كوممۇنىستىك ھەرىكەتلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنىڭ يىرىكلىشىپ بېرىشى بىلەن مىللەتچىلىك روھىدا ئۆزلۈكىدىن چېكىنىش يۈز بەردى.
شەخسىي خەۋپ ۋە ئىجتىمائىي پارچىلىنىش مىللەتچىلىككە سەۋەب بولىدۇ. مورگېنتاۋ ھەر بىر تارىخىي دەۋردىكى ئىجتىمائىي پارچىلىنىشنىڭ شەخسنىڭ «مىللەت» بىلەن ھېسسىي باغلانمىسىنى كۈچەيتىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ (مەسىلەن، 1-دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىنكى گېرمانىيە).
9-باب: مىللىي كۈچنىڭ ئېلېمېنتلىرى
مىللىي كۈچ تۆۋەندىكى ئېلىمى يىغىندىسىدۇر: جۇغراپىيە، تەبىئىي بايلىقلار، ھەربىي تەييارلىق ۋە نوپۇس، شۇنداقلا مىللىي خاراكتېر، مىللىي روھ، دىپلوماتىيە سۈپىتى ۋە ھۆكۈمەت سۈپىتى قاتارلىق ئامىللار.