مودېرنىزم ئېتىقادى تېما بولۇپ، كالامى مەسىلىدۇر (9-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇستاز، مودېرنىزىمغا قارشى ئۆزىمىزنىڭ ھايات ساھەلىرىنى بەرپا قىلىپ چىقالمايۋاتىمىز. شەھەر ھاياتى ئۈستىدىن غەلىبە قىلىش نۇقتىسىدا تۈرلۈك قىيىنچىلىققا دۇچ كېلىۋاتىمىز. پەقەت ئۆزىمىزنىلا قوغداپ قېلىش ئەمەس، ئائىلىنى، بالىلارنى قوغداپ قېلىشتەك مەسئۇلىيەتكە دۇچ كېلىۋاتىمىز، شۇنداق ئەمەسمۇ؟
شۇنداق، ئېيتىپ ئۆتتۈم، ئەۋلادلىرىمىز خەۋپكە ئۇچرىغاندا كىشىنىڭ ئەقلىگە ئايرىلىپ چىقىپ مەھەللىشىش كېلىدۇ.
ئۇستاز، ئۇنداق مودېرنىزىمغا قارشى قانداق بىر شەھەر قۇرۇپ چىقىشنى ئويلىشىشىمىز كېرەك؟ بولۇپمۇ ئۆزىمىز ياشاۋاتقان زامانىۋى شەھەرنىڭ ھەر تەرەپنى قورشاپ تۇرىۋاتقانلىقىنى نەزەردە تۇتقان ۋاقتىمىزدا قانداق ئۆلگىلىك شەھەر، ھەتتا ئۆرنەك شەكىللەندۈرەلەيمىز؟
ئەگەر مۇسۇلمانلار تۇرىۋاتقان رايۇندا -ئايرىلىپ چىقىپ قۇرغان مەھەللىنى نەزەردە تۇتمىدىم- سېتىۋاتقان تاۋارلارنى ھالال ۋە پاكىز قىلىپ ساتسا، سىز نىشانتېشىدىكى  لائىكلەر كېلىپ سېتىۋالمايدۇ دەپ ئويلامسىز؟ ئۇلار خالىسۇن – خالىمىسۇن مېنىڭ دۇرۇستلىقىمنى قوبۇل قىلىشقا مەجبۇر بولىدۇ. مۇشرىكلار رەسۇلۇللاھنىڭ دۇرۇستلىقىغا قايىل بولمىغانىمىدى؟ ئەلۋەتتە، بۇنىڭ بىر بەدىلى بار. زۆرۈر تېپىلسا سېتىۋاتقان تاۋارنى ئۆزىڭىزى بېرىپ تەبىئىي ۋە پاكىز ھالىتىدە ئېلىشقا تىرىشىشىڭىز كېرەك. ھەتتا ئۇ يەردىكى كىشىنىڭ تىجارىتىنى راۋاجلاندۇرۇشىڭىز لازىم. مۇسۇلمانلىق مانا مۇشۇنداقتۇر. ئۇنىڭدىن باشقا قانداق بولاتتى دەيسىز؟ مېنىڭچە مانا بۇ ھاياتنى قايتىدىن بەرپا قىلىشتۇر.
شەھەر ھەققىدە توختىلىشقا توغرا كەلسە، مېنىڭچە مۇسۇلمان قۇرۇپ چىققان شەھەردە ئۆيلەر ئىككى قەۋەتلىك بولمايدۇ. چۈنكى بىر شەھەردە ئۆيلەر ئىككى قەۋەتلىك بولغان ۋاقىتتا نامەھرەملىككە دەخلى يېتىدۇ. سەن ھەر تەرەپتىن قامىلىۋاتىسەن، ئېھتىياجىڭ بار. ئەنئەنىۋى ئىمارەتلەر بۇنداق ئەمەس ئىدى، زەيتىنبۇرنىمۇ بۇنىڭدىن 30 – 40 يىل ئىلگىرى بۇنداق ئەمەس ئىدى. شەھەر ئىجتىمائىي ئەھۋالى ژورنىلىدا بىر ئۇستاز مۇنداق دەيدۇ: «ئاق دېڭىزدىكى ئۆيلەر مۇشۇنداق، ئۆيدىكى ئايال ۋە بالىلار تەبىئەتتىن پايدىلىنىدۇ. نەچچە يىل ئىلگىرى كۇتاھياغا بارغان ۋاقتىمدا، ئۆيلەرنىڭ ۋاندىكى  ئۆيلەرگە بەكمۇ ئوخشايدىغانلىقىنى كۆردۈم. ئۆزەمگە، ئەقىدە ۋە دۇنيا قاراش ئوخشاش بولغاندا ئوخشاش ئىمارەتلەر ھاسىل بولىدىكەن، دېدىم».
ئەمدى بۈگۈن بىز، مېنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالغان ھالدا «ھاياسىز ئىنسانلاردۇرمىز بىز». چۈنكى ھايا دېگەن ئىنساننىڭ ئىچىدە بولىدۇ. سىزمۇ بىلىسىز، پەيغەمبىرىمىز «ھايا ئىماندىندۇر» دېگەن. مەن نامەھرەملىكنى پەقەت باش ياغلىقىغىلا مەھكۇم قىلىپ قويۇشنى ھەر دائىم تەنقىت قىلدىم. نامەھرەملىك ئەرلەر ئۈچۈنمۇ زۆرۈر بولغان ھايات شەكلىدۇر. يەنى، سىز نامەھرەملىكنى ئاساس قىلغان ۋاقتىڭىزدا ئەمەللىرىڭىزمۇ باشقىچە بولىدۇ. بۇنىڭ ئىچىدە ياغلىقمۇ بار، ئەلۋەتتە. لېكىن مېنىڭچە مۇسۇلمانلار سىياسىي ھاكىمىيەت ئالدىدا بەزى چۈشەنچە ياكى تەلەپلىرىنى بەكرەك ئالدىنقى ئورۇنغا قويدى، لېكىن ئالدىنقى ئورۇنغا قويغانلىرىنىڭ ئىچىنى قۇرۇقداپ پۈچەكلەشتۈرىۋەتتى. مەسىلەن: ياغلىق مەسىلىسى مانا مۇشۇنداق بولدى. بۈگۈن قانداق قىلىپ بالىغا ھايانى سىڭدۈرەلەيمىز؟ بۇ ھەقتە ئويلىنىشىمىز كېرەك.
بىز ۋاقىت ۋە ماكاندىن پايدىلىنىش شەكلى ھەققىدە توختالدۇق. بۇ مەسىلە ھەققىدە ئەگەر ئوقۇمىغان بولسىڭىز «مۇمفور»  نى ئوقۇڭ، تارىخ بويىنچە شەھەر كىتابى. خاتالاشمىسام ئۇنىڭدا «ئەڭ باشتا تاۋاقلىرىمىز ئايرىلدى، ئاندىن ھۇجرىلىرىمىز، ئاخىرىدا ھەممە نەرسىمىز ئايرىلدى» دېگەن جۈملىلەرنى ئوقۇغانىدىم. مانا بۇ ئەھۋالنى قانداق قىلىپ ئۆزگەرتىمىز، بۇ ھەقتە ئويلىنىشىمىز كېرەك. چۈنكى جامائەت بولۇش ياكى بىر جامائەت ئەنئەنىسى ھاسىل قىلىش، بۇ شەخسنى ئاساس قىلغان ۋەزىيەت ئۈستىدە قايتا ئويلىنىشنى، ئاندىن مۇئمىن ۋە مۇئمىنەنى ئۆزىگە لايىق بولغان ئورۇنغا قويۇشنى تەقەززا قىلىدۇ.
سۆھبەت: مۇرات قۇرتۇلدۇ
مەنبە: تاسھىھ ژورنىلى 3 – سان
2016 – يىلى ئىيۇن
تۈركچىدىن تەرجىمە قىلغۇچى – باتۇر قاراخانلې
https://www.dusuncemektebi.com/d/182808/abdurrahman-arslan-modernlik-her-seyden-evvel-itikadi-bir-konudur,-kelami-bir-meseledir