ئېلى راتنېرنىڭ «تىنچ ئوكيان مۇداپىئە شەرتنامىسىنى تۈزۈشنىڭ زۆرۈرلۈكى: ئامېرىكا خىتايغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن يېڭى ئاسىيا ئىتتىپاقىغا موھتاج» ناملىق ماقالىسى ھەققىدە مۇھاكىمە (20-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئاخىرىدا، راتنېر بېيجىڭ ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ يېڭى كوللېكتىپ مۇداپىئە شەرتنامىسىغا قارىتا كۆرسىتىدىغان نارازىلىقلىرى ۋە قارشىلىقلىرىنىڭ شۈبھىسىزكى، ئۇلارنىڭ ئادەتتىكى ھەرىكەت ئۇسۇلى بويىچە ئالدىن مۆلچەرلىگىلى بولىدىغانلىقىدەك، ئىنتايىن يۇقىرى ئاۋازدا ۋە كەسكىن بولىدىغانلىقىنى ئالدىنئالا كۆرسىتىپ ئۆتىدۇ. خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنى ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىدا «سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشى تەپەككۇرى»نى قايتا جانلاندۇرۇشقا ئۇرۇنۇۋاتىدۇ ۋە «گۇرۇھ سىياسىتى» (bloc politics) ئارقىلىق خىتاينى قورشاشقا ۋە چەكلەشكە تىرىشىۋاتىدۇ دەپ ئەيىبلەپ كەلگەن. خىتاي خەلق ئازادلىق ئارمىيەسىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئەمەلدارلىرى ئاللىقاچان ئامېرىكانىڭ ھازىرقى ئىتتىپاقداشلىرىنى ئۆزئارا يېقىنلاشتۇرۇش ۋە ھەربىي ھەمكارلىقنى كۈچەيتىش تىرىشچانلىقلىرىنى «رايوندىكى دۆلەتلەرنى ئامېرىكانىڭ ئۇرۇش ھارۋىسىغا باغلاپ قويۇش» دەپ ئاگاھلاندۇرغان. راتنېرنىڭ قارىشىچە، بۇ خىلدىكى ئەيىبلەشلەر ۋە نارازىلىق ئاۋازلىرى خىتاينىڭ بۇ يېڭى شەرتنامىگە بولغان ئىنكاسىدا ئالاھىدە گەۋدىلىك ئورۇن تۇتىدۇ، چۈنكى تېخىمۇ كۈچلۈك ۋە تېخىمۇ بىرلىككە كەلگەن بىر ئىتتىپاقداشلار بىرلەشمىسى ھەقىقەتەنمۇ بېيجىڭنىڭ رايوندا ئۆز ھۆكۈمرانلىقىنى ئورنىتىش ۋە ھازىرقى خەلقئارا تەرتىپنى ئۆزگەرتىش ئىستىكىنى ۋە ئارزۇلىرىنى ئۈنۈملۈك ھالدا توسۇپ قېلىشى ۋە چەكلىشى مۇمكىن. شۇڭلاشقا، بېيجىڭ ھۆكۈمىتى بۇ يېڭى شەرتنامىنىڭ شەكىللىنىشىگە قارشى تۇرۇش ۋە ئۇنىڭغا قاتنىشىش ئېھتىمالى بولغان دۆلەتلەرنى قايتا ئويلىنىشقا ۋە ئىككىلىنىشكە مەجبۇرلاش ئۈچۈن، ئۆزىنىڭ ئەنئەنىۋى ھەرىكەت ئامبىرىدىن يالغان ئۇچۇرلارنى كەڭ تارقىتىش، ئىقتىسادىي جەھەتتىن مەجبۇرلاش ۋە بېسىم ئىشلىتىش، دىپلوماتىك جەھەتتىن پارچىلاش ۋە ئايرىۋېتىش قاتارلىق ۋاسىتىلەرنى كەڭ كۆلەمدە قوللىنىشى مۇمكىن. بۇنى كۆزدە تۇتقاندا، راتنېر ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ ئۆز ئىتتىپاقداشلىرىنى خىتاينىڭ ئاسىيادا بىر كوللېكتىپ مۇداپىئە كېلىشىمىنىڭ قۇرۇلۇشىنى قالايمىقانلاشتۇرۇش ۋە بۇزۇش ئۈچۈن ئېلىپ بېرىشى مۇمكىن بولغان بۇ خىل تىرىشچانلىقلىرىغا قارشى روھىي ۋە ئەمەلىي جەھەتتىن تولۇق تەييارلىشىغا ياردەم بېرىشى كېرەكلىكىنى تەكىتلەيدۇ.
خۇلاسە قىلىپ ئېيتقاندا، راتنېر بۇ جەرياننىڭ ھېچقايسىسىنىڭ ئاسان بولمايدىغانلىقىنى ئېتىراپ قىلىدۇ. ئەمما، ئۇ شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ۋاشىنگتوننىڭ ئاساسلىق ئىتتىپاقداشلىرى بولغان ئاۋسترالىيە، ياپونىيە ۋە فىلىپپىننىڭ يېقىنقى يىللاردا ئاللىقاچان قولغا كەلتۈرگەن زور ئىلگىرىلەشلىرىنىڭمۇ ئاسانغا توختىمىغانلىقىنى، ئۇلارنىڭ پەقەتلا خىتايدىن كېلىۋاتقان ئېغىر تەھدىتنى ئېنىق ئېتىراپ قىلىپلا قالماي، بەلكى ئۆزلىرىنىڭ دۆلەت مۇداپىئەسىگە مىسلى كۆرۈلمىگەن دەرىجىدە زور مەبلەغ سېلىش، قوشنا دۆلەتلەر بىلەن بولغان بىخەتەرلىك مۇناسىۋەتلىرىنى ئاكتىپلىق بىلەن قۇرۇپ چىقىش ۋە كۈچەيتىش، ھەمدە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى بىلەن بولغان ئەنئەنىۋى ئىتتىپاقداشلىق مۇناسىۋەتلىرىنى تېخىمۇ مۇستەھكەملەشكە قايتا-قايتا ۋەدە بېرىش قاتارلىق مىسلى كۆرۈلمىگەن مۇھىم قەدەملەرنى ئالغانلىقىنى كۆرسىتىپ ئۆتىدۇ. ھەقىقەتەنمۇ، راتنېرنىڭ ئېيتىشىچە، يېقىنقى بىر قانچە يىل ئىچىدە، ئاۋسترالىيە، ياپونىيە ۋە فىلىپپىن مۇداپىئە ۋە بىخەتەرلىك مەسىلىلىرىدە ئىلگىرى ئەقىلگە سىغمايدىغان ياكى مۇمكىن ئەمەس دەپ قارالغان نۇرغۇن مۇھىم ھەرىكەتلەرنى ۋە ئۆزگەرتىشلەرنى ئەمەلگە ئاشۇردى. شۇڭلاشقا، راتنېر ھازىر كۈچلۈك ۋە ئىرادىلىك سىياسىي رەھبەرلىك ئارقىلىق ئاسىيادا يېڭى بىر كوللېكتىپ مۇداپىئە شەرتنامىسىنى قۇرۇپ چىقىشنى ئىلگىرىكىدەك تەسەۋۋۇر قىلغۇسىز بىر ئىشتىن، پۈتكۈل ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىنىڭ كەلگۈسىدىكى تىنچلىقى، مۇقىملىقى ۋە گۈللىنىشىنىڭ ھەل قىلغۇچ ۋە ئاساسىي بىر ئامىلىغا ئايلاندۇرۇش ئۈچۈن كېرەكلىك بولغان بارلىق شارائىتلارنىڭ ئاساسەن ھازىرلانغانلىقىنى كۈچلۈك ئىشەنچ بىلەن ئوتتۇرىغا قويىدۇ.