ئۆز مەپتۇنلۇق ۋە ئۇنىڭ چارىلىرى (6-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇ خىلدىكى ئادەملەر ئۆزلىرىنى تەڭداشسىز دەپ قارىۋالغاچقا، ئۆزگىلەردىن ئىلتىپاتلا كۈتىدۇ. ئۇلار ئۆزلىرىنى قەستەن چوڭ چاغلىۋالغاچقا،ئۆزگىلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋەتتە ئۆزلىرىنى بىر دەرىجىدە ئۈستۈن كۆرىدۇ ۋە قارشى تەرەپتىن مۇشۇنداق مۇئامىلە كۈتىدۇ. ئۆزگىلەر ئۇلارغا ئالاھىدە ئەمەس نورمال مۇئامىلە قىلسا بىئارام بولۇپ كېتىدۇ. ئۇلار ئەتراپىدىكى نەرسىلەرنىڭ ئۆزلىرى ئۈچۈنلا باردەك تۇيغۇغا كېلىپ قالىدۇ. ئۆزگىلەرنى ئۆزلىرىنىڭ چوقۇنغۇچىسى ياكى ئىخلاسمېنى دەپ قارايدۇ. شۇڭا ئۇلار ئۆزگىلەردىن ئالاھىدە مۇئامىلە تەلەپ قىلىدۇ. چۈنكى ئۇلار مۇشۇنداق مۇئامىلە قىلىنىشنى ئۆزلىرىنىڭ «تەبىئىي»ھەققى دەپ قارايدۇ. ئىستەك ۋە ئارزۇلىرىنىڭ شەرتسىز ئادا قىلىنىشىنى كۈتىدۇ. بۇلارنىڭ ھېچقايسىسى بولمىسا ھەممىنى دۈشمەن ئېلان قىلىدۇ.
2-	ئىسلامنىڭ ئۆز مەپتۇنلۇق قارىشى
ئادەت، ئىبادەت، ئىتائەت ۋە قۇللۇق قىلىش مەنىلىرىنى بىلدۈرىدىغان دىن (ئىسلام) ئېتىقاد ۋە بۇ ئېتىقاد ئۈستىگە قۇرۇلغان تۇرمۇش شەكلى، ھايات مىزانى، ئىنسانلارنى ئەركىن ئىرادە ۋە ئىختىيارلىقى بىلەن توغرا ۋە ياخشىلىققا يېتەكلەيدىغان ئىلاھىي قانۇنلار سىستېمىسىنى كۆرسىتىدۇ. دىن شەخسنىڭ ئېتىقادىنى ئىجتىمائىي ساھەدە ئەكس ئەتتۈرۈشكە تۈرتكە بولغىنىغا ئوخشاش، جەمئىيەتتىمۇ ئىنسانلارنىڭ خۇشال ۋە ئامانلىق ئىچىدە ياشىشى ئۈچۈن بىر قاتار قائىدە-پىرىنسىپلارنىمۇ بېكىتىدۇ. بىز ماقالىمىزدە دىنىڭ بۇ خىل ئالاھىدىلىكىنى چىقىش قىلىپ تۇرۇپ ئۆز مەپتۇنلۇققا قانداقراق بىر چارە ئوتتۇرىغا قويغانلىقى ئۈستىدە قىسقىچە مۇلاھىزە يۈرگۈزىمىز.
لۇغەت مەنىسى جەھەتتە نوپۇز،ئورۇن، ئېتىبار، مەرتىبە مەنىسىنى بىدۈرىدىغان «جاھ»، بىر شەخسنىڭ ئۆزى لايىق بولمىغان مەرتىبە ۋە ئورۇنغا ئۆزىنى لايىق دەپ چاغلىۋېلىش، ياخشى ياكى يامان ھەممە ئىشىنى ياخشى دەپ ئويلىۋېلىش، ئۆزىنى قالتىس ئويلىۋېلىش، ماختىنىش، ئۆزى ۋە قىلغانلىرىغا مەپتۇن بولۇپ ھاكاۋۇرلۇق قىلىش قاتارلىق مەنىلەرنى بىلدۈرىدىغان «ئۇجب»، چوڭچىلىق قىلىش، ئۆزىنى ئىنسانلار ئارىسىدا ئەڭ قالتىس كۆرۈش، ئەڭ قالتىس كىشى بولۇش ئارزۇسى،مەنمەنچىلىك، ئۆزىنى چوڭ چاغلاپ باشقىلارنى كەمسىتىش مەنىسىنى بىدۈرىدىغان مۇتەكەببۇرلۇق، باشقىلاردىن ياردەم تەلەپ قىلماسلىق، باشقىلارغا ھاجىتى چۈشمەسلىك،ئۆزىنى مۇككەممەل ۋە كۈچلۈك دەپ قاراش (ئاللاھقىمۇ مۇھتاج بولماسلىق) ۋە ئۆزىنى ھەممىگە قۇربى يېتىدىغان دەپ ئويلىۋېلىش ۋە رىياكارلىق قاتارلىقلار ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ دىندىكى ئىپادىلىرىدۇر.
ئىنسان تەبىئىتىنىڭ تەقەززاسى بويىچە ئۆزىنى ئالاھىدە ۋە چوڭ كۆرۈش خاھىشىغا ئىگە.ئىنسانلار ۋۇجۇدقا چىقارغان ئەسەرلىرى، دېگەنلىرى، قىلغانلىرى، ئۇتۇق ۋە نەتىجىلىرى قاتارلىقلار سەۋەبىدىن مۇكاپاتلىنىش، ئەتىۋارلىنىش، ماختاشقا سازاۋەر بولۇش، ئېلتىپات ۋە ئېتىراپ قىلىنىشنى ئارزۇ قىلىدۇ. «غەلىبە قىلساق ھەر ھالدا بىزگە چوقۇم  چوڭ مۇكاپات بېرىلىدۇ»دېگەن چۈشەنچە بىلەن بىر قىىسىم كىشىلەرنىڭ سەھنىنىڭ تۆرىدىن ئورۇن بېرىلىشىدىن مەمنۇنلۇق ھېس قىلىشلىرى ئىنساندا ئەلمىساقتىن بۇيان بولۇپ كەلگەن نەتىجە يارىتىش، ئۇتۇق قازىنىش، كۈچلۈك بولۇش، ئېلتىپات ۋە ئېتىبارغا ئېرىشىش چۈشەنچىسىنىڭ بارلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
قۇرئاندا جىسمانىي ۋە روھىي جەھەتتىن ئەڭ چىرايلىق يارىتىلىپ ئەڭ ئەزىز قىلىنغان ئىنساننىڭ ئاللاھنىڭ زېمىندىكى خەلىپىسى ئىكەنلىكى قەيت قىلىنىدۇ ۋە ئۆزىنىڭ ئۈستۈن ۋە قالتىس چاغلاش ھېسسىياتىنىڭ باشقىچە قىلىپ ئېيتساق تۇنجى ئۆز مەپتۇنلۇق قىلمىشىنىڭ ئىنسانىيەتنىڭ تۇنجى ئاتىسى بولغان ئادەم ئەلەيھىسسالامنىڭ يارىتىلىشىدا شەيتاننىڭ ئۆزىنىڭ ئۈستۈن ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرۈشى بىلەن باشلىغانلىقى خەۋەر قىلىنىدۇ.
قۇرئاندا بايان قىلىنغان «بىر قىسمىڭلارنى يەنە بىر قىسمىڭلاردىن ئۈستۈن قىلدۇق»، «ئاللاھ ئادەمنى، نۇھنى، ئىبراھىم جەمەتىنى ۋە ئىمران ئائىلىسىنى ئىنسانلاردىن ئۈستۈن قىلدى» دېگەن ئايەتلەردىن ئىنسانلارنىڭ بىر قىسمىنىڭ يەنە بىر قىسىم ئىنسانلارغا قارىغاندا ئۈستۈن يارىتىلغانلىقىنى كۆرۈۋالالايمىز. بەزى ئىنسانلار ئەقىل، ئىدراك، ئىلىم، جىسمانىي ۋە ئاۋاز گۈزەللىكى، نەسەپ، بايلىق، مەرتىبە قاتارلىق بىر قاتار ئالاھىدىلىكلەر جەھەتتىن بەزى ئىنسانلارغا قارىغاندا ئارتۇقچىلىققا ئىگە بولۇشى مۇمكىن. قۇرئاندا بەزى ئىنسانلارنىڭ مال-دۇنياسى ۋە پەرەزەنتلىرىنىڭ كۆپ بولۇشى، بەزىلەرنىڭ سالامەتلىك، بەزىلەرنىڭ جىسمانىي كۈچ،بەزىلەرنىڭ ئەقىل، بەزىلەرنىڭ ئىبادەت ۋە بەزىلەرنىڭ ئىلىمگە ئوخشاش بىر قىسىم  ئوخشىماسلىقلار سەۋەبىدىن ئۆزلىرىنى باشقا ئىنسانلاردىن ئۈستۈن كۆرۈۋالىدىغانلىقلىرى بايان قىلىنىدۇ. دىن ئۈستۈنلۈكنىڭ بىر قىسىم ئىنسانلارنىڭ يەنە بىر قىسىم ئىنسانلارنى ئىشقا سېلىشى مەقسىتىگە بىنائەن ئاللاھ تەرىپىدىن ئاتا قىلىنغانلىقىنى ۋە بۇنىڭ ئىنسانغا ئەسلىدىن قالغان مىراس ۋە قولىدىن تارتىپ ئالغىلى بولمايدىغان شەخسىي ئالاھىدىلىك بولماستىن نىمەت سۈپىتىدە بىلىنىشى لازىملىقىنى تەكىتلەيدۇ. بۇنىڭدىن سىرت، ئىنسانلار ئاللاھنىڭ  مەلۇم بىر مەقسەتكە بىنائەن ئۆزلىرىگە ئاتا قىلغان بۇ ئالاھىدىلىك سەۋەبىدىن ئۆزلىرىنى ئۆزگىلەردىن تېخىمۇ ئۈستۈن، تېخىمۇ قەدىرلىك ۋە تېخىمۇ ھۆرمەتكە سازاۋەر چاغلىۋېلىشتەك چۈشەنچىگە كېلىپ قالىدۇ.