مېدىيا ۋە سىياسەت نۇقتىئىنەزەرىدىن جامائەت پىكرى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

سىياسەت تەتقىقاتچىلىرى تەرىپىدىن جامائەت پىكرى دۆلەتنىڭ ئۈچ ئاپپاراتى( قانۇن چىقىرىش، مەمۇرىيەت، قانۇن يۈرگۈزۈش) نىڭ ھەرىكەت ئۆلچىمىنى بەلگىلەيدىغان ياكى جامائەت ئەربابلىرى تەرىپىدىن بېكىتىلگەن ۋە شەكىللەندۈرۈلگەن ئۆلچەم دەپ چۈشەندۈرۈلىدۇ. بۇنىڭ ئەكسىچە ئىجتىمائىي پەنلەردىكى جامائەت پىكرى چۈشەنچىسى بولسا، كىشىنىڭ ئۆزى ئۆز مەۋقەسىنى ئاساس قىپ تۇرۇپ كۆز قارىشى ۋە ھەرىكىتىنى مەلۇم ئامىللار بىلەن بىرلەشتۈرىدۇ. بۇلار ئائىلىسى، خىزمەت گۇرۇپپىسى، ئۇلار ئولتۇراقلاشقان توپ ۋە پۈتكۈل جەمئىيەتنىڭ پىكىر ۋە   ئىش-ھەرىكىتىنى   ئۆز   ئىچىگە   ئالىدۇ(گۆكچە، 1996،211).
بۇ تەتقىقاتنىڭ مەقسىتى جامائەت پىكرى ھادىسىسىنىڭ تارىخىي جەرياندىكى تەرەققىياتى، جامائەت پىكرىنىڭ سىياسىي قارا چىقىرىش جەريانىدىكى ئورنى، ئەھمىيىتى، تەسىرى ۋە شۇنداقلا جامائەت پىكرى يارىتىش ئۈچۈن پايدىلىنىلىدىغان «سۈكۈت» ۋە «باندۇ ۋاگون ئېففېكتى» نەزەرىيەسى كاتېگورىيەسىدە ئىلىمى بىر چۈشەنچە يارىتىشتۇر.  بۇنىڭدىن باشقا  سىياسىي سىستېمىدىكى جامائەت پىكرى ۋە بۈگۈنكى ئۇچۇر جەمئىيىتىدە ئىجتىمائىي تاراتقۇ ۋاسىتىلىرىدە شەكىللىنىدىغان جامائەت پىكرى جەريانى ئۈچۈنمۇ بۇ تەتقىقاتنىڭ بىر پايدىلىنىش مەنبەسى بولۇپ قىلىشى ئۈمىد قىلىنىدۇ.
تەتقىقاتنىڭ بىرىنچى قىسمىدا جامائەت پىكرى ھادىسىسىگە نىسبەتەن نەزەرىيەۋى كۆز قاراشلار، جامائەت پىكرىنىڭ  ئۆتمۈشتىن ھازىرغىچە بولغان تەرەققىياتى،  جامائەت پىكرىنىڭ سىياسىي   تۈزۈمدىكى  ئەھمىيىتى ۋە تەسىرى مۇزاكىرە قىلىنىدۇ. ئىككىنچى قىسىمدا جامائەت پىكرى يارىتىش ئۇقۇمى ھەمدە جامائەت پىكرىنى شەكىللەندۈرىدىغان ۋە جامائەت پىكرىگە تەسىر   كۆرسىتىدىغان ئامىللار چۈشەندۈرۈلىدۇ. ئۈچىنچى قىسىمدا  «سۈكۈت قىلىش» ۋە «باندۇ ۋاگون ئېففېكتى » ئۇقۇمى ھەمدە  ئۇنىڭ جامائەت پىكرىگە بولغان تەسىرى  مۇزاكىرە قىلىنىدۇ. تۆتىنچى قىسمىدا ئاممىۋى تاراتقۇلار بىلەن يېڭى تاراتقۇلار ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت مۇزاكىرە قىلىنىدۇ.
گەرچە جامائەت پىكرى ئۇقۇمى ھەققىدە كۆپ خىل تەبىرلەرنىڭ بارلىقى، ئورتاق بىر تەبىرىنىڭ مەۋجۇت ئەمەسلىكى ئېنىق بولسىمۇ، لېكىن بىز ئۇمۇمى قىلىپ كىشىلەرنىڭ ئۆزى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بىر تېما ھەققىدىكى ئومۇمىي قانائىتى(رازىلىقى، مايىللىقى)، كۆز قارشى، تۇتۇم ۋە ھەرىكەتلىرى دەپ بايان قىلساق بولىدۇ. باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، ئىجتىمائىي ھاياتىنىڭ ھەرخىل قىيىنچىلىق ۋە مەسىلىلىرىگە نىسبەتەن مۇئەييەن بىر ۋاقىتتا مەلۇم بىر ماكاندا، مەلۇم بىر كىشىلەر توپى ئارىسىدا  بارلىققا كەلگەن ھەممىباب چۈشەنچە ۋە كۆز قاراشلارنى ئىپادىلەيدىغان بىر ئۇقۇم دەپ قارىساق بولىدۇ( ئەرەن ۋە ئايدىڭ،2014، 198).
جامائەت پىكرى ئۇقۇمىنىڭ تارىخى كەچمىشى قەدىمكى يۇنانغا قەدەر چېتىلىدۇ. بۇ تارىخى جەرياندا جامائەت پىكىر ئۇقۇمى ئىپتىدائى جەمئىيەتلەردىن كۈنىمىزدىكى زامانىۋى جەمئىيەتلەرگىچە ئىزچىل مەۋجۇت بولۇپ كەلگەن. جامائەت پىكرى ئۇقۇمىنىڭ قەدىمكى مىسىر، يۇنان ۋە  رىم جەمئىيەتلىرىگە قەدەر چېتىلىدىغانلىقى مەلۇم. جامائەت پىكرى ئۇقۇمى سۆزىنىڭ سۆز يىلتىزى قەدىمكى چاغلارغىچە سوزۇلىدۇ. قەدىمكى يۇنان ۋە رىمدا مۇتەپەككۇرلار بۈگۈنكى بۇ سىياسىي مەنىسىگە ئوخشاپ كېتىدىغان ئىپادىلەرنى ئىشلەتكەن( گۆكچە 2002 : 152).
گەرچە 18 – ئەسىرگە كەلگىچە جامائەت پىكرى ئۇقۇمىغا ئوچۇق بىر تەبىر بېرىلمىگەن بولسىمۇ، لېكىن بۇ ئەسىردىن كېيىن ئۇقۇمدا يېڭىلىنىش بولغان. تېخنىكلىق تەرەققىياتلارنىڭ بارلىققا كېلىشى ، ئاممىۋى تاراتقۇلار ۋە سىياسىي تۈزۈملەرنىڭ جامائەت پىكرى ئۇقۇمىنى ئوخشىمىغان نۇقتىدىن تەھلىل قىلىشىغا تۈرتكە بولدى. 19–ئەسىردە جامائەت پىكرى ئۇقۇمى سىستېمىلىق تەتقىقات قىلىنىشقا باشلىدى. بۇنىڭدىن باشقا بۇ مەزگىلدە ھەق ۋە ھۆررىيەتنىڭ ئومۇملىشىشى جامائەت پىكرىنىڭ كۈچىنى ئاشۇردى. شۇنىڭ بىلەن بىر- بىرىنىڭ سىياسىي ھوقۇقنى چەكلەش ۋە قانۇننى نازارەت قىلىش ئاممىنىڭ مەسئۇلىيىتى قاتارىدىن ھېسابلىنىدىغان بولدى( ئارال، 1992، 42) .
20 – ئەسىردىن باشلاپ جامائەت پىكرى نۇرغۇن ئىجتىمائىي پەن ساھەسىدىكىلەرنىڭ  تەتقىقات ھادىسىسىگە ئايلاندى. بۈگۈن جامائەت پىكرى ئۇقۇمى ھەرجەھەتتىن مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ. بۈگۈنكى مەنىسى بىلەن جامائەت پىكرى ئۇقۇمى ھازىرقى زامان دېموكراتىيەسىنىڭ بارلىققا كېلىشى بىلەن  پاراللېل تەرەققىي   قىلدى( يۆتكىگەن: دىنىچكول، 2006: 51)
جامائەت پىكرى ئۇقۇمىدا «جامائەت» ۋە «بېلەت تاشلاش» ھادىسىسىنى ئايدىڭلاشتۇرۇۋېلىش جامائەت پىكرى ئۇقۇمىنى تېخىمۇ ياخشى چۈشىنىشكە پايدىلىق . ئەمەلىيەتتە، «جامائەت پىكرى » ئۇقۇمىدىكى «جامائەت» كەلىمىسى  «گۇرۇپپا»، «پىكىر» سۆزى « قانائەت، رازىلىق» مەنىسىدە كېلىدۇ (يۆتكىگەن: يۈكسەل 2007: 572). بىر پىكىرنىڭ جامائەت پىكرى دەپ قارىلىشنىڭ سەۋەبى پەقەتلا خەلق ئارىسىدا كەڭ تارقالغانلىقىدا ئەمەس بەلكى «جامائەتكە مۇناسىۋەتلىك ئوبيېكتلار » بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغانلىقىدا( يۆتكىگەن، دىنىچكول 2006: 50).