ھىندىستان-پاكىستان توقۇنۇشى: جەنۇبىي ئاسىيادا يېڭى بىر ئۇرۇش تەھدىتى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئامېرىكا، ھىندىستاننى خىتاينىڭ كۈنسېرى ئېشىۋاتقان تەسىرىگە قارشى بىر تەڭپۇڭلۇق دەپ قارايدىغان ئىستراتېگىيەلىك ھەمراھ سۈپىتىدە ئورۇنلاشتۇرماقتا. تېررورلۇقنى ئەيىبلەش بىلەن بىر ۋاقىتتا، ھىندىستاننى پاكىستاننىڭ ئىگىلىك ھوقۇقىغا ھۆرمەت قىلىشقا ۋە جىددىيچىلىكنى پەسەيتىشكە چاقىردى. ئەمما، ھىندىستاننىڭ تېررورلۇققا قارشى كۈرەش تىرىشچانلىقىغا بەرگەن قوللىشى يېڭى دېھلىنىڭ ھەرىكەتلىرىگە ۋاسىتىلىك بىر تەستىق سۈپىتىدە قارىلىشى مۇمكىن. ياۋروپا ئىتتىپاقى ۋە ئۇنىڭغا ئەزا دۆلەتلەر جەنۇبىي ئاسىيادا تىنچلىق ۋە مۇقىملىقنى تەشەببۇس قىلماقتا، پەھالگام ھۇجۇمىنى ئەيىبلىمەكتە ۋە تەكشۈرۈش تەلەپ قىلماقتا، ئەمما ياۋروپا ئىتتىپاقى ئىككى تەرەپلىك ئىختىلاپتا تەرەپدارلىق قىلمايدۇ [The New York Times].
تۈركىيە پاكىستان بىلەن مەدەنىيەت ۋە دىنىي باغلىنىشقا ئىگە بولۇپ، تارىختا پاكىستاننى قوللاپ كەلگەن. تۈركىيە تىنچلىققا چاقىرىق قىلدى ۋە ۋاسىتىچىلىك قىلىشنى تەۋسىيە قىلدى، ئەمما باشقا كۈچلەرگە سېلىشتۇرغاندا تەسىرى چەكلىك. ئىران ھىندىستان ۋە پاكىستان ئارىسىدا ۋاسىتىچىلىك قىلىشنى تەكلىپ قىلدى، ئەمما رايونلۇق دىنامىكا ئۇنىڭ تەسىرىنى چەكلىمەكتە. سەئۇدى ئەرەبىستان ۋە ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكى ئېنېرگىيە بىخەتەرلىكى ۋە سودا يوللىرى جەھەتتىن رايونلۇق مۇقىملىقنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇپ، تىنچلىق سۆھبەتلىرى ئۆتكۈزۈشكە چاقىرىق قىلدى [TRT World] ]Bloomberg]،[IRNA]
توقۇنۇشنىڭ تەسىرلىرى
داۋاملىشىۋاتقان جىددىيچىلىكلەر ھىندىستان، پاكىستان، رايون ۋە دۇنيا ئۈچۈن چوڭقۇر تەسىرلەرگە ئىگە. ھىندىستان ۋە پاكىستاندا ئىقتىسادىي جەھەتتە، سودىنىڭ ئۈزۈلۈپ قېلىشى، دۆلەت مۇداپىئە خىراجىتىنىڭ ئېشىشى ۋە چەت ئەل مەبلىغىنىڭ ئازىيىشى ئېغىر زىيانلارنى كەلتۈرۈپ چىقارماقتا. بولۇپمۇ كەشمىردە ساياھەت ساھەسى بىخەتەرلىك ئەندىشىلىرى سەۋەبىدىن ۋەيران بولغان بولۇپ، بۇ يەرلىك خەلق ئۈچۈن ئىشسىزلىق ۋە ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقلارنى كەلتۈرۈپ چىقارماقتا. ئىنسانىي جەھەتتە، ھەم ھەربىي ھەم پۇقراۋىي تالاپەتلەر يۈز بەرمەكتە، چېگرا رايونلىرىدا ياشايدىغان نوپۇسلار يۇرت-ماكانلىرىدىن ئايرىلماقتا ۋە پسىخولوگىيەلىك زەخىملىنىشلەر كۆپەيمەكتە. ئىچكى سىياسەتتە، توقۇنۇش مىللەتچىلىك ھېسسىياتىنى كۈچەيتىپ، ھۆكۈمەتلەرنى قۇدرەت تاپقۇزۇشى مۇمكىن، ئەمما شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا جەمئىيەتلەرنى قۇتۇپلاشتۇرۇشىمۇ مۇمكىن [The Hindu][ Dawn]..
رايونلۇق جەھەتتە، جەنۇبىي ئاسىيادا مۇقىمسىزلىق كۈچەيمەكتە. مۇساپىرلار ئېقىمى ۋە ئىنسانپەرۋەرلىك كىرىزىسلىرى بېنگال، نېپال ۋە بۇتان قاتارلىق قوشنا دۆلەتلەرگىمۇ تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن. CPEC قاتارلىق رايونلۇق ئۇلىنىش تۈرلىرى ئۈزۈلۈپ قېلىشى مۇمكىن، بۇ ئىقتىسادىي تەرەققىياتقا كاشىلا قىلىشى مۇمكىن. يەرشارى خاراكتېرلىك جەھەتتە، يادرو ئۇرۇشى خەۋپى، ھەر قانچە يىراق ئېھتىماللىق بولسىمۇ، پۈتۈن دۇنيا ئۈچۈن بىر ئەندىشە مەنبەسىدۇر. خەلقئارا سودا ۋە ئېنېرگىيە تەمىناتىدىكى ئۈزۈلۈشلەر كەڭ كۆلەملىك ئىقتىسادىي تەسىرلەرنى پەيدا قىلىشى مۇمكىن. توقۇنۇش خەلقئارا دىپلوماتىيە ۋە ب د ت قاتارلىق تەشكىلاتلارنىڭ كەسكىنلىشىشنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى ئۈنۈمدارلىقىنىمۇ سىناق قىلماقتا.[Bloomberg][ The Economist].
خۇلاسىلىگەندە، ھىندىستان-پاكىستان توقۇنۇشى يادرو قوراللىرىغا ئىگە ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى ئەڭ خەتەرلىك توقۇنۇشلارنىڭ بىرى بولۇپ قېلىۋەرمەكتە. پەھالگام ھۇجۇمى بىلەن قايتا كەسكىنلەشكەن جىددىيچىلىكلەر دىپلوماتىك تىرىشچانلىقلار بىلەن كونترول قىلىنىشى مۇمكىن، ئەمما ئاساسىي مەسىلىلەر ھەل قىلىنمىغان ھالەتتە قالماقتا. كەلگۈسىگە نەزەر سالساق، ھەر ئىككى دۆلەت كەشمىر ئىختىلاپى ۋە باشقا تالاش-تارتىشلىق مەسىلىلەرنى ھەل قىلىش ئۈچۈن خەلقئارا ۋاسىتىچىلىك ئارقىلىق مەنىلىك بىر دىيالوگقا كىرىشىشى كېرەك. ئىقتىسادىي ۋە مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇشلار ئىشەنچ بەرپا قىلىشقا ۋە دۈشمەنلىكنى ئازايتىشقا ياردەم بېرەلەيدۇ. مەسىلەن: ئورتاق ئىقتىسادىي تۈرلەر ياكى مەدەنىيەت فېستىۋاللىرى خەلقلەر ئارىسىدىكى باغلىنىشنى كۈچەيتەلەيدۇ. ئاخىرىدا، مەڭگۈلۈك تىنچلىق يولى ھەر ئىككى تەرەپنىڭ سىياسىي ئىرادىسىنى ۋە مىللەتچى كۈنتەرتىپلەر ئورنىغا رايونلۇق مۇقىملىقنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇش ۋەدىسىنى تەلەپ قىلىدۇ.
خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ جىددىيچىلىكنى پەسەيتىش تىرىشچانلىقلىرىنى قوللىشى ۋە ھىندىستان بىلەن پاكىستاننى پەرقىلىقلىرىنى تىنچ يوللار بىلەن ھەل قىلىشقا رىغبەتلەندۈرۈشى ئىنتايىن مۇھىم. ئوقۇرمەنلەر بۇ توقۇنۇشنىڭ كەلگۈسىدىكى تەرەققىياتلىرىنى دىققەت بىلەن كۆزىتىشكە تەكلىپ قىلىنىدۇ.
بۇ قېتىمقى سۈركىلىشكە سەۋەب بولغان ئاساسلىق ۋەقەلەر ۋە مەنبەلەر جەدۋىلى
تۆۋەندىكى جەدۋەل مۇھىم ۋەقەلەرنى ۋە مۇناسىۋەتلىك مەنبەلەرنى خۇلاسىلەيدۇ:
2025 – يىل 22 – ئاپرېل
پەھالگامدا 26 ئادەم قازا قىلغان تېررورلۇق ھۇجۇمى
The New York Times
2025 – يىل 23 – ئاپرېل
ھىندىستان پاكىستان بىلەن بولغان ئاساسلىق چېگرا ئېغىزىنى تاقىدى
2025 – يىل 24 – ئاپرېل
پاكىستان ھىندىستان ئايروپىلانلىرىغا ھاۋا بوشلۇقىنى تاقىدى
2025 – يىل 25 – ئاپرېل
كونترول لىنىيەسى بويىدا ھىندىستان بىلەن پاكىستان ئوتتۇرىسىدا توقۇنۇشلار يۈز بەردى
2025 – يىل 29 – ئاپرېل
پاكىستان ھىندىستاننىڭ يېقىن ئارىلىقتا ھەربىي ھەرىكەت پىلانلاۋاتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى
2025 – يىل 1 – ماي
ئامېرىكا ھەر ئىككى دۆلەت بىلەن جىددىيچىلىكنى پەسەيتىش سۆھبەتلىرى ئۆتكۈزدى
The New York Times
2025 – يىل 6 – ماي
ھىندىستان پاكىستانغا ھۇجۇم قىلدى؛ پاكىستان جاۋاب ھەرىكەت قوللاندى
2025 – يىل 7 – ماي
ب د ت كۈچىيىۋاتقان جىددىيچىلىكلەر ئارىسىدا ئۆزىنى تۇتۇۋېلىشقا چاقىردى
Security Council Report
View Fullscreen