مەدىنە ۋەسىقىسى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

30 . بەنى ئەۋس يەھۇدىيلىرى بەنى ئەۋف يەھۇدىيلىرى بىلەن ئوخشاش ھەق – ھوقۇقلارغا ئىگە بولىدۇ.
31 . بەنى سەلەبە يەھۇدىيلىرى بەنى ئەۋف يەھۇدىيلىرى بىلەن ئوخشاش ھەق – ھوقۇقلارغا ئىگە بولىدۇ. كىمكى باشقا بىرسىگە ناھەقچىلىك قىلسا ياكى بىرەر جىنايەت سادىر قىلسا، ئۇ پەقەت ئۆزى ۋە ئائىلە ئەزالىرىغا زىيانكەشلىك قىلغان بولىدۇ.
32 . جەفنە ئائىلىسى سەلەبەنىڭ بىر تارمىقىدۇر. بۇ سەۋەپتىن سەلەبەلەر ئۈچۈن كۈچكە ئىگە بولغان نەرسىلەر، ئۇلارنىڭ ئايماقلىرى ئۈچۈنمۇ كۈچكە ئىگىدۇر.
33 . بەنى شۇتەيبەمۇ بەنى ئەۋف يەھۇدىيلىرى بىلەن ئوخشاش ھەق – ھوقۇقلارغا ئىگە بولىدۇ. بەلگىلىمىلەرگە شەرتسىز ئىتائەت قىلىدۇ ۋە ئۇنىڭغا خىلاپلىق قىلمايدۇ (ياخشىلىقتا ھەمكارلىشىدۇ، يامانلىقتا ھەمكارلاشمايدۇ).
34 . سەلەبەلەرنىڭ (يەھۇدىيلارنىڭ) مەۋلالىرىغا ئۇلارغا ئوخشاش مۇئامىلە قىلىنىدۇ.
35 . يەھۇدىيلار ئىچىدە ياشايدىغانلار يەھۇدىيلاردىن ھېسابلىنىدۇ.
1 – بۇلار (يەھۇدىيلار) دىن ھېچكىم مۇھەممەد (ئەلەيھىسسالام) نىڭ رۇخسىتىسىز مۇسۇلمانلار بىلەن بىرلىكتە ھەربىي يۈرۈشكە چىقسا بولمايدۇ.
2 – يارىلانغۇچىنىڭ ئىنتىقامىنى ئېلىش چەكلەنمەيدۇ. بىراق كىم بىراۋنى ئۆلتۈرسە، ئاقىۋەتتە ئۆزى ۋە ئائىلە ئەزالىرىنى جاۋابكارلىققا مەھكۇم قىلغان بولىدۇ. ئەكسىچە بولغاندا، بۇ ناھەقچىلىك بولىدۇ (يەنى بۇ قائىدىگە خىلاپلىق قىلغۇچىلار ناھەقچىلىك قىلغان بولىدۇ) ئاللاھ بۇ قانۇنلارغا رىئايە قىلغۇچىلار بىلەن بىرگىدۇر.
1 – ئۇرۇش ۋەزىيىتىدە يەھۇدىيلارنىڭ چىقىملىرى ئۆزىگە، مۇسۇلمانلارنىڭ چىقىملىرىمۇ ئۆزىگە ئائىت بولىدۇ. بۇ كېلىشىم تەرەپدارلىرى، ئۆزلىرىگە ئۇرۇش ئېلان قىلغانلارغا قارشى بىر-بىرى بىلەن يار- يۆلەكتە بولىدۇ. بىر-بىرىگە سەمىمىي، سادىق بولىدۇ ۋە نەسھەت قىلىشىدۇ، گۇناھتا ئەمەس، ياخشىلىقتا ھەمكارلىشىدۇ.
38 . ھېچكىم ئىتتىپاقدېشىنىڭ خاتالىقىنىڭ سەۋەبلىك جازالانمايدۇ. ياردەم زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچى تەرەپكە قىلىنىدۇ (شۇنداقلار دۆلەتكە زىيان يەتمەيدىغان ئاساستا باشقىلار بىلەن ئىتتىپاق تۈزسە بولىدۇ).
38 . ئۇرۇش جەريانىدا يەھۇدىيلارمۇ مۆمىنلەرگە ئوخشاش ئۇرۇش چىقىملىرىنى كۆتۈرىدۇ (يەھۇدىيلار مۇسۇلمانلار بىلەن بىرلىكتە ئۇرۇش قىلغاندا، ئۇرۇش چىقىملىرىنى تەڭ كۆتۈرىدۇ.)
39 . بۇ بېتىمغا تەرەپ بولغانلار ئۈچۈن يەسرىپ ۋە ۋادىسى (جەۋف) ھەرەم (مۇقەددەس زېمىن) بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.
40 . ھىمايە قىلىنغۇچى ھىمايە قىلغۇچى بىلەن ئوخشاش ھەق – ھوقۇقلارغا ئىگە بولۇپ، زۇلۇم قىلىنمايدۇ، زۇلۇم قىلىنىشىغا يول قويۇلمايدۇ (ئىسلام دۆلىتىدىكى غەيرى مۇسۇلمانلار كۆزدە تۇتۇلىدۇ).
41 . ھىمايە ھەققى بېرىلگەنلەردىن باشقا (ھىمايە قىلىنغۇچى كىشى) باشقا بىر كىشىنى ھىمايىسىگە ئالالمايدۇ (يەنە بىر شەرھتە ئايال كىشىگە پەقەت ئائىلىسىنىڭ ئىزنى بىلەن ھىمايە قىلىش ۋە قىلىنىش ھوقۇقى بېرىلىدۇ، دېيىلگەن).
42 . بۇ بىتىمغا تەرەپ بولغۇچىلار ئارىسىدا يۈز بېرىشتىن ئەندىشە قىلىنغان ھەر تۈرلۈك ئۆلتۈرۈش، زىيان ۋە ۋە دەتالاشلاردا ئاللاھ ۋە رەسۇلى مۇھەممەدكە مۇراجىئەت قىلىنىدۇ. ئاللاھ بۇ بىتىمغا ئەڭ ياخشى شەكىلدە رىئايە قىلغانلار بىلەن بىللىدۇر.
43 . قۇرەيشلىكلەر ۋە ئۇلارغا ياردەم قىلغۇچىلار ھىمايىگە ئېلىنمايدۇ (يەنى دۆلەت دۈشمەنلىرى قوغدالمايدۇ، ھىمايە قىلىنمايدۇ).
44 . ئەھلى يەسرىب (مۇسۇلمانلار ۋە يەھۇدىيلار) يەسرىبكە تاجاۋۇز قىلغانلارغا قارشى بىر-بىرىگە ياردەم قىلىدۇ.
1 – ئەگەر (يەھۇدىيلار مۇسۇلمانلار تەرىپىدىن) سۈلھى تۈزۈشكە چاقىرىلسا ياكى مۇشۇنداق بىر سۈلھىگە قاتنىشىشقا تەكلىپ قىلىنسا، بۇنى ئادا قىلىدۇ ياكى قاتنىشىدۇ. ئەگەر (مۇسۇلمانلارمۇ) ئوخشاش ئىشقا چاقىرىلسا، مۆمىنلەرمۇ ئوخشاشلا مەسئۇلىيىتىنى ئادا قىلىدۇ. لېكىن، دىن يولىدا ئېلىپ بېرىلغان ئۇرۇش بۇنىڭدىن مۇستەسنادۇر.
2 – ھەر جامائەت ئۆزىگە تەۋە رايونغا مەسئۇل بولىدۇ.
46 . بۇ بىتىمدە تىلغا ئېلىنغان كىشىلەر ئۈچۈن بەلگىلەنگەن شەرتلەر، ئوخشاش شەكىلدە ئەۋس يەھۇدىيلىرىگە، يەنى ئۇلارنىڭ ئىتتىپاقداشلىرىغا ۋە ئۆزلىرىگە، بىتىمدىكى مۇناسىۋەتلىك ماددىلاردا تىلغا ئېلىنغان كىشىلەرگە قەتئىي ۋە تولۇق يۈرگۈزۈلىدۇ. بەلگىلىمىلەرگە شەرتسىز رىئايە قىلىنىدۇ، خىلاپلىق قىلىنمايدۇ. ناھەق يوللار بىلەن مەنپەئەتكە ئېرىشكۈچىلەر پەقەت ئۆزلىرىگە زىيان يەتكۈزىدۇ (ياكى ھەركىم ئۆز قىلمىشىنىڭ جازاسىنى ئۆزى تارتىدۇ). ئاللاھ بۇ بىتىمدا بەلگىلەنگەن ماددىلارغا ئەڭ توغرا ۋە مۇكەممەل ھالدا رىئايە قىلغۇچىلار بىلەن بىللىدۇر.
47 . بۇ بىتىم ئۇۋال قىلغۇچى ياكى جىنايەت سادىر قىلغۇچىغا جازا بېرىشنى توسۇپ قالمايدۇ. جەڭگە ئاتلانغان ياكى يەسرىب شەھرىدە قالغان كىشى ئامانلىق ئىچىدە بولىدۇ. جىنايەت سادىر قىلغۇچىلار ۋە زۇلۇم قىلغۇچىلار بۇنىڭدىن مۇستەسنادۇر.
ئاللاھ ۋە رەسۇلىنىڭ ھىمايىسى بۇ بىتىمدە بەلگىلەنگەن ماددىلارغا سادىقلىق ۋە ئەستايىدىللىق بىلەن مۇئامىلە قىلغۇچىلارنىڭ ئۈستىدە بولىدۇ.
پايدىلىنىلغان مەنبەلەر
مەدىنە ۋەسىقىسى مەزمۇنى ۋە كۆرسەتمىسى (وثيقة المدينة المضمون والدلالة) ئۈممەت قىسىملىق كىتابچىلىرى، 110-كىتاب
مۇھەممەد ھەمىدۇللاھنىڭ ئەسىرى : سىياسى ۋەسىقىلەر مەجمۇئاسى، دوكتورلۇق ماقالىسى، دۇنيادىكى تۇنجى يازما ئاساسىي قانۇن ط دار النفائس 1985 ص 41 و 47 (محمد حميد الله: مجموعة الوثائق السياسية للعهد النبوي والخلافة الراشدة ص39-40)