خىتاينىڭ تۈركىيەدىكى يۇمشاق كۈچ مەنبەسى- خىتاي مېدىيالىرى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇ جەرياندا، خىتاينىڭ تۈركىيە جامائەت پىكرىنى ئوبىيىكىت قىلغان بارلىق رادىيو، تېلېۋۇزور، ژۇرنال ۋە يېڭى ئاخبارات ۋاستىلىرىنىڭ مەزمۇنى كۆزدىن كەچۈرۈلدى. مېدىيانى «يۇمشاق كۈچ» قورالى قىلىپ ئىشلىتىشتە ئەڭ مۇھىم ئورۇندا تۇرىدىغان خەۋەر بۈلتەنلىرى ۋە  ئىنكاسلار ھەققىدە تەپسىلىي توختىلىپ ئۆتۈلدى. خىتاينىڭ تارقاتقان خەۋەرلىرىدە قايسى خىل مەزمۇندىكى ئۇچۇرغا ئەڭ ئەھمىيەت بېرىدىغانلىقىنى بېكىتىش مەقسىتىدە خەۋەر ماۋزۇلىرى تۈرگە ئايرىش ئارقىلىق تەھلىل قىلىندى. رادىيو ۋە ئالاقە تورىنىڭ(ئىنتېرنېت) بەت سانى كۆپ بولغاچقا ، بۇ ئىككى خىل مېدىيا تۈرىدىن ئەۋرىشكە(مىسال) تاللاندى. كۈن بويى خىتايدىن كەلگەن خەۋەر ۋە پروگراممىلارنى تارقىتىدىغان  Radio Megaرادىئۇلار ئارىسدىن، مەزمۇن  جەھەتتە باشقا تور بېكەتلىرىدىن ئۈستۈن تۇرىدىغانلىقى، مەزمۇنىنىڭ تېخىمۇ ئەتراپلىق بولغانلىقى سەۋەبىدىن  « h t t p : / / t k i s h . c r i . c n   »   تور بېكەتلىرى ئارىسىدىن ئەۋرىشكە قىلىپ تاللاندى.       2015 – يىلى 5 – ئاينىڭ 21 – كۈنىدىن 28 – كۈنىگىچە ، R a d y o M e g a ۋە « t t p : / t k i s h . c r i  تور   بېكىتىنىڭ  مەزمۇنى   تەپسىلىي ئانالىز قىلىندى. ئوخشاش بىر ۋاقىتتا، پۈتۈن كۈن C T V مەزمۇنلىرىنى كۆرۈش ئارقىلىق تەتقىق قىلىندى.  بۈگۈنكى خىتاي تۈركىيە ژۇرنىلىنىڭ ( China Today Türkiye)   1، 4 ، 8، 12 ۋە 16 سانلىرى ئەۋرىشكە سۈپىتىدە تەھلىل قىلىندى .
تەتقىقات دائىرىسى ئىچىدە مۇزاكىرە قىلىنغان مەزمۇنلارنىڭ ئوقۇرمەنلەرگە كۆرسىتىدىغان تەسىرى ئۈستىدە نەق مەيداندا تەتقىقات ئېلىپ بېرىلمىدى.  بۇ خىل تەتقىقاتلار  كەلگۈسىدە ئېلىپ بېرىلىدۇ ھەمدە باشقا تەتقىقاتچىلارغا تەۋسىيە قىلىنىدۇ. بۇ تەتقىقات ئۈچ قىسىمنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ؛ بىرىنچى قىسىمدا  ئومۇمىي شەكىلدە يۇمشاق كۈچ ئۇقۇمىغا ئېنىلىما بېرىلىدۇ ۋە يۇمشاق كۈچ مەنبەسى تىلغا ئېلىنىدۇ ھەمدە يۇمشاق كۈچ بىلەن مېدىيا ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت مۇزاكىرە قىلىنىدۇ. ئىككىنچى قىسىمدا خىتاينىڭ «يۇمشاق كۈچ» ئامىلى سۈپىتىدە خەلقئارا مېدىيا سىياسىتىگە قاراپ چىقىلىدۇ. ئۈچىنچى قىسىمدا خىتاي مېدىياسىنىڭ تۈركىيەدىكى خىزمەتلىرى «يۇمشاق كۈچ»  ئۇقۇمى رامكىسدا قەلەمگە ئېلىنىدۇ. تەتقىقات خۇلاسە قىسمى بىلە تاماملىنىدۇ.
يۇمشاق كۈچ ئۇقۇمى ۋە يۇمشاق كۈچ سۈپىتىدە مېدىيانىڭ ئىشلىتىلىشى
خەلقئارا تەشكىلاتلارنىڭ كۆلەملىشىشى، يەرشارىۋىي ئاخبارات ۋاستىلىرىنىڭ تەرەققىياتى ۋە يېڭى ئاكتىيۇرلارنىڭ مەيدانغا كېلىشىگە ئەگىشىپ، خەلقئارا مۇناسىۋەتلەردە كۈچنىڭ سۈپىتى(شەكلىي ئالاھىدىلىكى) ئۆزگىرىشكە باشلىدى( z d e m i r ، 2008 ، 113 – بەت ) .  يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، خەلقئارا رىقابەتتە يۇمشاق كۈچ مەنبەلىرى قاتتىق كۈچ مەنبەلىرىدىن بەكرەك ئىشلىتىلىشكە باشلىدى؛ باشقىچە دېگەندە، ئەمدى ئىدىيە ۋە كۆز قاراشلار ئەسكەر ۋە قورال-ياراقلاردىن بەكرەك گەۋدىلەنمەكتە.
رەسمىي دىپلوماتىيەگە ئوخشاش دۆلەت مەنپەئەتىگە كاپالەتلىك قىلىشنى مەقسەت قىلىدىغان پىكىرلەر ئۇرۇشىدىن ئىبارەت بولغان بۇ ئۇرۇش چەت ئەل خەلقلىرىنى تونۇپ يېتىپ، ئۇلارنى ئۆزى ھەققىدە ۋاقىپلاندۇرۇش يولى بىلەن مۇناسىۋەت ئورنىتىش ۋە تەسىر كۆرسىتىش ئارقىلىق قولغا كەلتۈرۈلىدۇ ( Ylmaz ، 2012 – يىلى ، 1 – بەت ) .  قاتتىق كۈچ ئۇقۇمى بىر ئاكتىيۇرنىڭ ئىقتىساد ۋە ھەربىي ئىمكانىيەتتىن پايدىلىنىپ يەنە بىر ياكى بىر نەچچە ئاكتىيۇرنىڭ ھەرىكىتىنى ئۆزگەرتىش ياكى ئۇنىڭغا تەسىر كۆرسىتىش ئىقتىدارىنى كۆرسىتىدۇ .  بۇنىڭ ئۈچۈن  ئالدامچىلىق ( سەۋزە ) ياكى تەھدىت(كالتەك) كېرەك بولىدۇ ( Nye،  2005-يىلى، 14 – بەت ) . ئاكتىيۇرلارنىڭ سەۋزە ياكى كالتەككە تايانماي تۇرۇپ، ھەمكارلىشىش ياكى جەلىپ قىلىش ئامىللىرىدىن پايدىلىنىپ خالىغان ئىشنى قىلالايدىغان بولالىشىغا يۇمشاق كۈچ، دەپ تەبىر بېرىلىدۇ(Çavuş, 2012, s. 24) .