ئەنگلىيە پارلامېنتى بىرلەشمە كىشىلىك ھوقۇق كومىتېتىنىڭ «ئەنگلىيە تەمىنلەش زەنجىرىدىكى مەجبۇرىي ئەمگەك» دوكلاتىنىڭ قىسقىچە مەزمۇنى (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

دۆلەتلىك جىنايى ئىشلار ئىدارىسى ۋە چېگرا قوغدىنىش ئىدارىسى (Border Force) نىڭ ۋەكىللىرى كومىتېتتا گۇۋاھلىق بەرگەندە، ھازىرچە مەجبۇرىي ئەمگەككە چېتىشلىق ماللارنى مۇسادىرە قىلىش ئۈچۈن ئېنىق بىر ۋەزىپە يوقلۇقىنى ئېيتقان. لېكىن ھەر ئىككى گۇۋاھچى بۇنىڭ «جىنايى ئىشلار كىرىمى قانۇنى» بويىچە پىرىنسىپ جەھەتتىن مۇمكىن بولىدىغانلىقىغا قوشۇلغان ۋە بۇ پۇرسەتنى تەكشۈرۈپ بېقىش كېرەكلىكىنى ئېتىراپ قىلغان. چېگرا قوغدىنىش ئىدارىسىنىڭ مەركىزىي رايون دىرېكتورى فىلىپ خوللىداي، «جىنايى ئىشلار كىرىمى قانۇنى» نىڭ ھازىر چېگرادىن چىقىپ كېتىۋاتقان جىنايى نەق پۇلنى تۇتۇپ قېلىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىۋاتقانلىقىنى، ئەمما ئۇنى باشقا جىنايى مۈلۈك ۋە مۈلۈكلەرنى مۇسادىرە قىلىش ئۈچۈن ئىشلىتىش يوشۇرۇن كۈچى بارلىقىنى ئېيتقان.
بىراق، ھۆكۈمەتنىڭ بۇ مەسىلىدىكى مەيدانى ئېنىق ئەمەس. كومىتېت سودا ۋە سودا مىنىستىرلىكىگە خەت يېزىپ، ھۆكۈمەتنىڭ ئورگانلارنىڭ «جىنايى ئىشلار كىرىمى قانۇنى» ھوقۇقىنى تېخىمۇ ئاكتىپ ئىشلىتىپ، مەجبۇرىي ئەمگەكتىن پايدا ئالىدىغانلارنى جاۋابكارلىققا تارتىشىنى قوللايدىغان-قوللىمايدىغانلىقىنى سورىغاندا، مىنىستىر جوناثان رېينولدس بۇنىڭ ھۆكۈمەت يوليورۇق بېرىدىغان ئىش ئەمەسلىكىنى، جىنايى تەكشۈرۈش ۋە ئەيىبلەشلەرنىڭ ئالاقىدار ئورگانلار تەرىپىدىن دېلوغا ئاساسەن بىر تەرەپ قىلىنىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن. بۇ خىل ئېنىقسىزلىق قانۇن ئىجرا قىلىش ئورگانلىرىنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەككە چېتىشلىق ماللارنى تۇتۇپ قېلىش ئۈچۈن «جىنايى ئىشلار كىرىمى قانۇنى» دىكى ھوقۇقىنى ئىشلىتىشىگە توسالغۇ بولۇۋاتىدۇ.
شۇڭلاشقا، دوكلات «جىنايى ئىشلار كىرىمى قانۇنى» بويىچە مەۋجۇت بولغان ھوقۇقلارنىڭ قانۇن ئىجرا قىلىش ئورگانلىرى تەرىپىدىن ئەنگلىيە سىرتىدا يۈز بېرىدىغان مەجبۇرىي ئەمگەككە چېتىشلىق ماللارغا نىسبەتەن يېتەرلىك ئىشلىتىلمەيۋاتقانلىقىنى خۇلاسىلىگەن. ھەمدە دۆلەتلىك جىنايى ئىشلار ئىدارىسى ۋە چېگرا قوغدىنىش ئىدارىسىنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەككە چېتىشلىق ماللارنىڭ ئەنگلىيەدە سېتىلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە مۇناسىۋەتلىك مۈلۈكلەرنى تۇتۇپ قېلىش ئۈچۈن «جىنايى ئىشلار كىرىمى قانۇنى» دىكى مەۋجۇت ھوقۇقلارنى ئىشلىتىشى كېرەكلىكىنى تەۋسىيە قىلغان.
ئەركىن سودا كېلىشىملىرى
بۇ باب، ئەنگلىيەنىڭ ياۋروپا ئىتتىپاقىدىن ئايرىلغاندىن كېيىن مۇستەقىل سودا سىياسىتى يۈرگۈزۈش ئىقتىدارىغا ئىگە بولغاندىن بۇيان، ئەركىن سودا كېلىشىملىرى (FTAs) نى قانداق قىلىپ مەجبۇرىي ئەمگەككە قارشى تۇرۇش ۋە كىشىلىك ھوقۇقنى ئىلگىرى سۈرۈشنىڭ بىر قورالى سۈپىتىدە ئىشلىتىش مەسىلىسىنى مۇھاكىمە قىلغان. دوكلاتتا ئەنگلىيەنىڭ ھازىرغىچە بۇ جەھەتتە بىر تۇتاش ۋە سىستېمىلىق بىر ئۇسۇلنى قوللانمىغانلىقى، بۇنىڭ ئەنگلىيەنىڭ قىممەت قارىشىنى نامايان قىلىش پۇرسىتىنى قولدىن بېرىپ قويۇۋاتقانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان.
ئەركىن سودا كېلىشىملىرىگە كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئەمگەك ھوقۇقىغا ئائىت ماددىلارنى كىرگۈزۈش كۈنسېرى ئومۇملىشىۋاتقان بىر يۈزلىنىش. بۇ ماددىلار سىياسىي باياناتتىن ھالقىپ، قانۇنىي مەجبۇرىيەتكە ئىگە بولغاندا، تەرەپلەرگە كېلىشىمگە خىلاپلىق قىلغان تەرەپكە قارشى تالاش-تارتىشنى ھەل قىلىش مېخانىزمىنى ئىشلىتىش، ھەتتا كېلىشىمنى توختىتىپ قويۇش ياكى بىكار قىلىش ھوقۇقىنى بېرىدۇ. بۇ، تەرەپلەرنى ئۆزلىرىنىڭ كىشىلىك ھوقۇق ۋەدىلىرىگە ئەمەل قىلىشقا رىغبەتلەندۈرىدىغان كۈچلۈك بىر ۋاسىتە.
دوكلاتتا كۆرسىتىلىشىچە، ئەنگلىيە ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ مەسىلىدىكى مەيدانى ئېنىق ئەمەس. سودا ۋە سودا مىنىستىرى جوناسان رېينولدس كومىتېتقا بەرگەن جاۋابىدا، ئەنگلىيەنىڭ ئەركىن سودا كېلىشىملىرىگە ئەمگەككە ئائىت بەلگىلىمىلەرگە كىرگۈزىدىغانلىقىنى، ھەمدە ئاۋسترالىيە، يېڭى زېلاندىيە ۋە CPTPP كېلىشىملىرىدە بۇ خىل ماددىلارنىڭ بارلىقىنى بىلدۈرگەن. لېكىن، دوكلاتتا ئەنگلىيەنىڭ ھازىرغىچە ئەركىن سودا كېلىشىملىرىگە كىشىلىك ھوقۇق ماددىلىرىنى كىرگۈزۈش توغرىسىدا ئېنىق بىر سىياسىتى يوقلۇقى ئوتتۇرىغا قويۇلغان. گۇۋاھچىلار تېخىمۇ سىستېمىلىق بىر ئۇسۇلنى قوللىنىشنىڭ كىشىلىك ھوقۇقنى ئەنگلىيە سودا ئىستراتېگىيەسىنىڭ مەركىزىگە قويۇشقا ياردەم بېرىدىغانلىقىنى تەكىتلىگەن.
دوكلاتتا ئەنگلىيەنىڭ ياۋروپا ئىتتىپاقىدىن كېيىنكى بىر قانچە مۇھىم سودا كېلىشىمى مىسال سۈپىتىدە تەھلىل قىلىنغان:
دوكلاتتا يەنە ئەنگلىيەنىڭ كەلگۈسىدىكى سۆھبەتلىرى، بولۇپمۇ دېڭىز قولتۇقى ھەمكارلىق كېڭىشى (GCC) بىلەن بولغان سۆھبەتلىرىگە قارىتا ئەندىشىلەر ئوتتۇرىغا قويۇلغان. بۇ دۆلەتلەرنىڭ بەزىلىرىنىڭ كىشىلىك ھوقۇق خاتىرىسىگە ئائىت ئەندىشىلەرگە قارىماي، ھۆكۈمەتنىڭ «ھېچقانداق ئەركىن سودا كېلىشىمى ئۈچۈن كىشىلىك ھوقۇق ئۆلچىمىمىزدىن ھەرگىز ۋاز كەچمەيمىز» دېگەن ۋەدىسى نەقىل كەلتۈرۈلگەن.
ئاخىرىدا، دوكلات ئەنگلىيەنىڭ سودا كېلىشىمى سۆھبىتىگە كىرىشتىن بۇرۇن ئۈنۈملۈك تەسىر باھالاش ئېلىپ بېرىشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىگەن. ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ بىر قىسمى بولغاندا، ئەنگلىيە بۇ خىل باھالاشلارنى قوبۇل قىلاتتى. ھازىر ئەنگلىيە ئۆزى بۇ ئىشنى قىلىشى كېرەك. بۇ باھالاشلار كېڭەيتىلگەن سودا مۇناسىۋىتىنىڭ كېلىشىم تۈزىگەن دۆلەتتىكى مەجبۇرىي ئەمگەك ئىشلىتىشكە قانداق تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى ۋە كېلىشىمنىڭ ئەنگلىيەنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەككە دۇچ كېلىش خەۋپىنى ئاشۇرۇش-ئاشۇرماسلىقىنى ئانالىز قىلىشى كېرەك. ئەڭ مۇھىمى، دوكلات ئەنگلىيەنىڭ دۆلەت تەرىپىدىن يولغا قويۇلغان مەجبۇرىي ئەمگەككە ئوخشاش ئېغىر كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە ئاكتىپ ۋە بىلىپ تۇرۇپ قاتنىشىدىغان دۆلەتلەر بىلەن سودا كېلىشىمى ياكى سۆھبىتىگە كىرمەسلىكى كېرەكلىكىنى قەتئىي تەۋسىيە قىلغان. شۇنداقلا، ھۆكۈمەتنىڭ كەلگۈسىدىكى سودا كېلىشىملىرىدە مەجبۇرىي ئەمگەككە ئائىت بەلگىلىمىلەرنى كىرگۈزۈشنى ئېنىق بىر سىياسەت قىلىشى كېرەكلىكىنى تەۋسىيە قىلغان.