كۈلرەڭ ھىدروگېن:  يېشىل نىقاب ئاستىدىكى قۇمۇل ھىدروگېن زاۋۇتى (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

«ئىشلەپچىقىرىش-ساقلاش توشۇش-قاچىلاش-باشقۇرۇش قاتارلىقلارنىڭ بىر گەۋدىلىشىشى» ۋە «دۆلەت ئۆلچىمى»نىڭ ئۈزلۈكسىز تەكىتلىنىشى، شەرقىي تۈركىستاننىڭ خىتاينىڭ سانائەت مېتابولىزمىغا كۆمۈلگەن، ئىستراتېگىيەلىك ۋە كەم بولسا بولمايدىغان بىر ھالقا سۈپىتىدە قايتىدىن قۇرۇپ چىقىلغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. ھىدروگېن ئۇل-ئەسلىھەسى، شەرقىي تۈركىستاننى پەقەت ئىقتىسادىي جەھەتتىنلا ئەمەس سىمۋوللۇق سەۋىيەدىمۇ بېيجىڭ مەركەزلىك دۆلەت لايىھەسىگە باغلايدىغان بىر ئۇل-ئەسلىھە مىللەتچىلىكى قورالى رولىنى ئۆتەيدۇ.  نەتىجىدە شەرقىي تۈركىستان، ئېتنىك ۋە مەدەنىيەت پەرقى  بىلەن ئەمەس، يۇقىرى ئۈنۈمدارلىق ۋە تېخنىكا ئارقىلىق تەبىرلىنىدىغان «كەلگۈسىدىكى ماكان» سۈپىتىدە رامكىلىنىدۇ؛ ئۇيغۇر ۋە قازاق كىملىكلىرى زامانىۋىلىشىش سۆزلەملىرىنىڭ ئارقا كۆرۈنۈشىگە ئىتتىرىلىپ تەۋەلىك، تېخنىكىلىق زامانىۋىلىققا قوشۇلۇش ئىقتىدارىغا باغلىنىپ  قايتىدىن تەبىرلىنىدۇ.
خەۋەردە كۆمۈرنى ئاساس قىلغان ھىدروگېن ئىشلەپچىقىرىشى«ئايلانما ئىقتىساد» ۋە «پاكىز ئېنېرگىيە» رېتورىكىسى بىلەن تەرىپلەنگەندە، سۇ سەرپىياتى، مۇھىت بۇزغۇنچىلىقى، مۈلۈكسىزلەشتۈرۈش ۋە مەجبۇرىي ئەمگەككە ئوخشاش ھالقىلىق تەرەپلەر پۈتۈنلەي جىمىقتۇرۇلىدۇ ياكى گېپى بولمايدۇ. بۇ ساختا بايان، ئېكولوگىيەلىك زامانىۋىلىشىش بايانى بىلەن بىرلىشىپ ھەم كۆمۈر سانائىتىنىڭ ئۆمرىنى ئۇزارتىدۇ ھەم مۇھىت بۇلغىنىشى ۋە ئىجتىمائىي بەدەللەرنى كۆرۈنمەس قىلىدىغان بىر يېشىل بىلەن يۇيۇش ئەمەلىيىتى پەيدا قىلىدۇ. خەۋەر تېكىستىدە ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكى ۋە  مەجبۇرىي ئەمگەك رىئاللىقىنىڭ تىلغا ئېلىنماسلىقى، خىتاي دۆلىتىنىڭ ھۆكۈمرانلىق سالاھىيىتىدىن پايدىلىنىپ رامكىلاش تاكتىكىسى ئارقىلىق شەرقىي تۈركىستاننى ‹سانائەت جەننىتى› (غايىۋى ماكانى)دەك كۆرسىتىشكە ئۇرۇنغانلىقىنىڭ ئىپادىسى ھېسابلىنىدۇ.
قىسقىسى ماقالە، تەھلىل قىلىنغان خەۋەر تېكىستىنىڭ، شەرقىي تۈركىستاندىكى ھىدروگېن زاۋۇتىنى بىتەرەپ ھالدا ، تېخنىكىلىق بىر تەرەققىياتنىڭ خەۋىرى سۈپىتىدە يەتكۈزمىگەنلىكىنى؛ ئەكسىچە ئۇتۇق مەشروئىيىتى، مىللەت تەڭسىزلىكى، ئۇل-ئەسلىھە مىللەتچىلىكى ۋە يېشىل بىلەن يۇيۇش جەريانلىرىنى بىرلا ۋاقىتتا  ئىپادىلىگەن كۆپ قاتلاملىق بىر ھاكىمىيەت سۆزلەمى شەكىللەندۈرگەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.بۇ دائىرىدە مەزكۇر تېكىست، خىتاي دۆلىتىنىڭ سانائەت ۋە ئېنېرگىيە سىياسەتلىرىنىڭ، شەرقىي تۈركىستاننى ھەم ماددىي ھەم سىمۋوللۇق سەۋىيەدە بىۋاستە مەركەزگە باغلايدىغان كۆچمەن مۇستەملىكىچى سىياسىي تۈزۈمنىڭ پارچىسىغا ئايلاندۇرۇشتا رول ئوينايدىغانلىقىنى؛ ئىجتىمائىي ۋە ئېكولوگىيەلىك زىددىيەتلەرنىڭ بولسا دۆلەت ئۇتۇق سۆزلەملىرى ئارقىسىدا ئومۇميۈزلۈك يېپىلغانلىقىنى كۆرسىتىپ بەردى.
Anagnost, A. (2004). The corporeal politics of quality (Suzhi). Public Culture, 16(2), 189-208.
Bachman, D. (2004). Making Xinjiang safe for the Han? Contradictions and ironies of Chinese governance in China’s northwest. R. Ross & J. Morris (Ed.), Governance in China
Becquelin, N. (2004). Xinjiang in the nineties. The China Journal, (52), 53-78.
Byler, D. (2021). In the camps: China’s high-tech penal colony. Columbia Global Reports.
Cliff, T. (2016). Oil and water: Being Han in Xinjiang. University of Chicago Press.
Fairclough, N. (1995). Critical discourse analysis: The critical study of language. Longman.
Fairhead, J., Leach, M., & Scoones, I. (2012). Green grabbing: A new appropriation of nature? Journal of Peasant Studies, 39(2), 237-261.
Ferguson, J. (1990). The anti-politics machine: «Development,» depoliticization, and bureaucratic power in Lesotho. University of Minnesota Press.
Grant, A. (2018). Hyper-building the Silk Road: The state-building role of infrastructure in China’s western periphery. Eurasian Geography and Economics, 59(3-4), 391-415.
Hechter, M. (1975). Internal colonialism: The Celtic fringe in British national development. University of California Press.
Howell, A., & Fan, C. C. (2011). Migration and inequality in Xinjiang: Structure, strategy, and experience. Eurasian Geography and Economics, 52(2), 119-139.
Mol, A. P. J. (2006). Environment and modernity in transitional China: Frontiers of ecological modernization. Development and Change, 37(1), 29-56.
Scott, J. C. (1998). Seeing like a state: How certain schemes to improve the human condition have failed. Yale University Press.
Wei, Y. (2025, 9 Aralık). Hami jiancheng daxing chunqing shengchanchang [Hami’de büyük ölçekli saf hidrojen üretim tesisi tamamlandı]. Xinjiang Daily. Erişim adresi: https://xjrb.ts.cn/xjrb/20251209/251363.html (Erişim tarihi: 9 Aralık 2025).
Yeh, E. T. (2009). Greening western China: A critical view. Geoforum, 40(5), 884-894.
Zenz, A. (2020). Coercive labor and forced displacement in Xinjiang’s cross-regional labor transfer program. The Jamestown Foundation.
Zhu, Y. (2011). «Performance legitimacy» and China’s political adaptation. Journal of Chinese Political Science, 16(2), 123-140.
[1] (Performance Legitimacy)
[2] )Greenwashing)
[3] 哈密建成大型纯氢生产厂, https://xjrb.ts.cn/xjrb/20251209/251363.html,   2025-يىلى 9-دېكابىر
[4] 国内乃至世界上最大的提纯装置