ئامېرىكا- خىتاي مۇناسىۋەتلىرى ھەپتىلىك دوكلاتى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

رۇسىيەمۇ خىتاينىڭ ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە شىمالىي مۇز ئوكياندىكى تەسىر دائىرىسىدىن بىئارام ھالەتتە ۋە ھىندىستان ۋە ۋېيتنام قاتارلىق خىتاينىڭ رەقبلىرىگە قورال- ياراق ياردىمى قىلىدۇ.
خىتاينىڭ داڭلىق خەلقئارا مۇناسىۋەت مۇتەخەسسىسى، چىڭخۇا ئۇنۋېرسىتېتى  خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر ئىنستىتوتىنىڭ مۇدىرى  يەن شۆتۈڭ  خىتاي – ئامېرىكا مۇناسىۋىتىنىڭ كەلگۈسى ھەققىدە « ئۇرۇش بولمايدۇ، لېكىن كىچىك دائىرىلىك ئەسكىرى توقۇنۇشنىڭ  ئىھتىماللىقى بار » دەپ ئېيتتى.  يەنە بىر تەتقىقاتچى، ۋاشىنگىتون China power project   تەتقىقات ئ‍ورنىنىڭ دىرىكتورى  بوننىي گىلېسىر  Bonnie Glaser    بولسا « ئىككى دۆلەتنىڭ بىرلىكتە مەۋجۇت بولۇپ تۇرىشى قىين» دېدى.
يەن شۆتۇڭ ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى زىدىيەتنىڭ نۇرغۇن ساھەلەرگە چېتىلىپ كەتكلېكىنى ۋە  كەلگۈسى 10 يىلغىچە داۋاملىشىدىغانلىقنى، شۇنداقلا  خىتاينىڭ ئامېرىكانى ھەرقايسى جەھەتتىن بېسىپ چۈشىدىغان كۈچكە ئىگە ئەمەسلېكىنى ، ئامېرىكانىڭ پۈتۈن ۋاستىلەرنى قوللىنىپ خىتاينىڭ كۈچىيىشىنى توسىدىغانلىقىنى   سۆزلەپ ئۆتتى. ئ‍ۇ ئ‍ىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى رىقابەتتە كىمنىڭ يېڭىشىنىڭ كىمنىڭ پەن – تېخنىكا تەرەقىياتىدا تىز ئىكەنلىكىگە باغلىق ئىكەنىلېكىنى ئوتتۇرىغا قويغان.
بۇ ھەپتىلىك خەۋەرلەر ھەققىدە  قىسقىچە تەھلىل
بۇ ھەپتىدىكى مۇھىم خەۋەرلەر، توكيودا « تۆتلۈك» ئىتتىپاقى ۋەكىللىرىنىڭ كۆرۈشىشى، تىرامپنىڭ خىتاي ۋىرۇسىدىن ساقىيىشى ۋە ناتونىڭ خىتايغا قارشى يېڭى ئىستراتېگىيە تۈزۈشنى ھىس قىلىشى شۇنداقلا  خىتايلارنىڭ ئۇيغۇرلارنى مەجبۇرى ئىشلتىش قىلمىشىغا قارىتا ئامېرىكىنىڭ چىقارغان جازا قارارى ۋە ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنىڭ كەلگۈسىگە ئالاقىدار كۆز قاراش قاتارلىقلاردىن ئىبارەت.
ئامېرىكا پۈتۈن ئىمكانىيەتلىرىنى ئىشىلتىپ خىتاينى چەكلەشنى داۋاملاشتۇرۋاتقان بولۇپ ھىچقانداق يارىشىپ قېلىشنىڭ ئىشارىتىنى كۆرگىلى بولمايدۇ. بۇ چەكلەش ھەر ساھەدىن ۋە تەرەپتىن داۋام قىلماقتا. خىتاي گەرچە خەلقئارا سەھنىدە ناھايتى ئالىيجاناپ تۇرۋالغىنى بىلەن خىتايغا بولغان ئىشەنچ تۆۋەنلەپ ماڭماقتا. خىتاي پەقەت كىچىك، ھىچقانداق رولى يوق، تەرەققىي قىلمىغان ۋە دىكتاتۇر دۆلەتلەر بىلەن مۇناسىۋىتىنى تەرەققىي قىلدۇرۋاتقان بولۇپ ئەملىيەتتە ئىتتىپاقىنىڭ ئۇنچە كۈچى يوق. لېكىن ئ‍ۆزىنىڭ مەۋجۇت ئىقتىسادى كۈچىدىن پايدىلىنىپ كورىيە ۋە گىرمانىيە قاتارلىق بەزى دۆلەتلەر شۇنداقلا  HSBC  قاتارلىق دۇنياۋى بانكىلارنى ھازىرچە قىين ئەھۋالغا قويماقتا. بۇنىڭدىن باشقا خىتاينىڭ يۇقىرى تېخنىكىلىق مەھسۇلاتلارنى ئىشلەپچىرىشقا ئىشلتىلىدىغان كەم ئۇچرايدىغان مېتاللارنىڭ 90% نى كونترول قىلىۋېلىشى خىتايغا ناھايتى ياخشى ئۈستۈنلۈك ئاتا قىلىشى مۇمكىن.
ئىككى دۆلەتنىڭ مۇناسىۋىتى قىسقا مەزگىل ئىچىدە ياخشىلانمايدىغانلىقى ھەتتا سوغۇق مۇناسىۋەت ئۇرىشىغا ئايلىنىپ كىتىشى ۋە بۇنداق بولغاندا ئامېرىكا «دېموكراتىك دۆلەتلەر گەۋدىسى» قۇرۇش ئارقىلىق خىتايغا قارشى چوڭ ئىتتىپاق شەكىللەندۈرۈشى مۇمكىن. ئىككى دۆلەتنىڭ توقۇنۇشىنىڭ مەركىزى رايۇنى تەيۋەن ۋە جەنۇبىي خىتاي دېڭىز بولۇپ قېلىشى مۇمكىن.
بۇ ھەپتىدىكى يەنە بىر ئالاھىدە خەۋەر ب د ت 39 دۆلەتنىڭ خىتاينى ئەيىبلەپ بايانات ئېلان قىلىشى بولۇپ بۇ ئۆتكەن قېتىمقى 20 نەچچە دۆلەتتىن كۆرىنەرلىك كۆپەيگەن. بۇ ئامېرىكانىڭ لوبىيچىلىقى، چەتئەل ئاخباراتلىرى، ئاكادېمىكلىرى ۋە شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلىرى ۋە شەخسىلەرنىڭ تىرىشچانلىقىنىڭ ئۈنۈملۈك بولغانلىقىنى كۆرستىدۇ.
تەكلىپ : شەرقىي تۈركستان داۋاسىنى پىلانلىق، ئىنچىكە كاتىگورىيەلەرگە ئايرىلغان شەكىلدە ۋە  ئاكادېمىك سەۋىيەدە ئېلىپ بېرىش، قوللىنىلغان ئۇسۇلنىڭ يېڭى ۋە ئۆزگىچە بولۇشىغا ئەھمىيەت بېرىش ۋە خەلقئارالىق ئورگان ۋە دۆلەت باشلىقلىرىنىڭ ھەركەتكە كېلىشى ئۈچۈن تىرىشىش كېرەك.