مۇستەملىكىچىلىكنىڭ تۆمۈر قانۇنىيىتى: خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ھۆكۈمرانلىقى (13-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئونتولوگىيەلىك قايتا قۇرۇپ چىقىشنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك تەسىرى، ئەۋلادلار ئارا روھىي زەخمىنىڭ (تراۋمانىڭ) سىڭىپ كېتىشىدۇر. كىملىكى ئۆزگەرتىلگەن بىر ئەۋلاد، ئۆزىدىن كېيىنكى ئەۋلادقا ئۆزىنىڭ قەلب زەخمىسىنى، ئىچكىرىلەپ كەتكەن ئۆزىدىن  خۇدۇكسىرەش ،تۆۋەن كۆرۈش تۇيغۇسىنى ۋە مۇستەملىكىچىنىڭ نۇقتىئىنەزىرىنى مىراس قالدۇرىدۇ. مارىيا يېللوۋ خورۇس براۋ خېرتنىڭ «تارىخىي پاجىئە» (تارىخىي تراۋما) ئۇقۇمى بۇ دىنامىكىنى چۈشەندۈرىدۇ: مۇستەملىكىچىلىك ئاخىرلاشقاندىن كېيىنمۇ، ئونتولوگىيەلىك يارا ئەۋلادلار بويى داۋاملىشىدۇ. مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ ئۆز تىلىنى، مەدەنىيىتىنى ۋە كىملىكىنى «قىممەتسىز» ياكى «كوناپەرەسلىك» دەپ كۆرۈشى، مۇستەملىكىچى ھوقۇقنىڭ  ئەڭ يۈكسەك ،ئەڭ مەڭگۈلۈك غەلىبىلىرىدىن بىرىدۇر. ئەمما ئونتولوگىيەلىك قايتا قۇرۇپ چىقىش ھېچقاچان تولۇق مۇۋەپپەقىيەت قازىنالمايدۇ. خومى ك. بابانىڭ (خومى ك. بابا) «تەقلىد قىلىش» (مىمىكرىيە) ۋە «بىرىكمىلىك» (شالغۇتلۇق) ئۇقۇملىرى شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، مۇستەملىكە قىلىنغان خەلق مۇستەملىكىچى تېڭىۋاتقان كىملىكنى ھېچقاچان پۈتۈنلەي قوبۇل قىلالمايدۇ. ئارىلىقتا دائىم بىر بوشلۇق، بىر يېرىق قالىدۇ. بۇ يېرىق بولسا قارشىلىقنىڭ ۋە ئونتولوگىيەلىك قۇتۇلۇشنىڭ مۇمكىنچىلىك ساھەسىدۇر. مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ «بولاي دەپ قالغان» مەۋجۇتلۇقلار سۈپىتىدە ئەمەس، بەلكى «ئاللىبۇرۇن بار بولغان» ۋە ئۆز ئونتولوگىيەلىك ئاپتونومىيەسىگە ئىگە مەۋجۇتلۇقلار سۈپىتىدە قايتىدىن بايقىلىشى، مۇستەملىكىدىن قۇتۇلۇشنىڭ (دېكولونىزاتسىيەنىڭ) ئونتولوگىيەلىك ئۆلچىمىنى شەكىللەندۈرىدۇ. خۇلاسە قىلغاندا، مۇستەملىكە قىلىنغان خەلقنىڭ كىملىكىنى قايتىدىن ئېنىقلاش ياكى ئونتولوگىيەلىك قايتا قۇرۇپ چىقىش، مۇستەملىكىچىلىكنىڭ ئەڭ ماھىيەتلىك ۋە مەڭگۈلۈك نىشانلىرىدىن بىرىدۇر. بۇ جەريا ن زىمىنىنى بېسىۋېلىش ۋە ئىقتىسادىي سۈمۈرگىچىلىكتىن تېخىمۇ خۇپىيانە بىر مۇستەملىكىدۇر، چۈنكى بۇ جەريان مۇستەملىكە قىلىنغان خەلق مەۋجۇتلۇقىنىڭ ئۆزىگە، سۇبيېكتىپ تەجرىبىسىگە ۋە دۇنيانى مەنىگە ئىگە قىلىش ئۇسۇلىغا قارىتىلغاندۇر. خىتاينىڭ ئۇيغۇر سىياسىتى بۇ دىنامىكىنىڭ زامانىۋى بىر ئۈلگىسىدۇر: سىستېمىلىق بىر كىملىك ئۆزگەرتىش لايىھەسى ئارقىلىق، ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆز مەۋجۇتلۇقىغا بولغان مۇستەقىللىقى قولىدىن ئېلىنىۋاتىدۇ ۋە ئورنىغا خىتاي دۆلىتى بەلگىلىگەن بىر ئونتولوگىيەلىك رامكا تېڭىلىۋاتىدۇ. بۇ جەرياننى چۈشىنىش، مۇستەملىكىچىلىكنىڭ پەقەت سىياسىي ۋە ئىقتىسادىي مەسىلىلا ئەمەس، شۇنىڭ بىلەن بىرگە مىللىي مەۋجۇتلۇققا ئائىت بىر مەسىلە ئىكەنلىكىنى كۆرۈشىمىزگە ياردەم بېرىدۇ
1.3.4  بىيوسىياسىي كونترول: بەدەنلەرنى ۋە ھاياتنى باشقۇرۇش
مۇستەملىكىچى ئولىگارخىيە پەقەت سىياسىي ئاپپاراتلارنىلا كونترول قىلىپ قالماي، بەلكى بەدەنلەرنى، نۇپۇسنى، تۇغۇتنى ۋە كۈندىلىك تۇرمۇشنىڭ ئەڭ شەخسىي ساھەلىرىنى تەرتىپكە سالىدۇ. بۇ، فۇكونىڭ بىيوسىياسەت (بىيوپولىتىكا) ئۇقۇمىنىڭ ئەڭ رادىكال رەۋىشتە قوللىنىلىشىغا ۋەكىللىك قىلىدۇ. د ن ئا (DNA) مەلۇمات ئامبارلىرى بۇ بىيوسىياسىي كونترولنىڭ ئاساسلىق قوراللىرىنىڭ بىرىدۇر. 12 ياشتىن 65 ياشقىچە بولغان بارلىق ئۇيغۇر نوپۇسىنىڭ بىيومېتىرىك مەلۇماتلىرىنىڭ (د ن ئا، كۆز پەردىسىنى پەرقلەندۈرۈش – ئىرىس سىكانېرلاش، بارماق ئىزى، ئاۋاز خاتىرىلىرى) توپلىنىشى، بەدەنلەرنىڭ رەقەملىك ئارخىپلىنىشىنى بىلدۈرىدۇ. بۇ مەلۇماتلار پەقەت كىملىك ئېنىقلاش ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى نوپۇسنى كۆزىتىش، كونترول قىلىش ۋە يوشۇرۇن «تەھدىت» دەپ كۆرۈلگەنلەرنى ئېنىقلاش مەقسىتىدە ئىشلىتىلىدۇ.
مەجبۇرىي تۇغۇت چەكلەش، بىيوسىياسىي زومىگەرلىكنىڭ ئەڭ ۋەھشىي شەكىللىرىدىن بىرىدۇر. ئۇيغۇر ئاياللىرىنى تۈركۈملەپ تۇغماس قىلىۋېتىش،بالىياتقۇ ئىچىگە تۇغۇت چەكلەش سايمىنى ئورنىتىش  ۋە مەجبۇرىي ھامىلە چۈشۈرۈش ئەمەلىيەتلىرى، نوپۇسنى بىئولوگىيەلىك جەھەتتىن كونترول ئاستىغا ئېلىشنىڭ ۋە نەسەبنىڭ  داۋاملىشىشنى توسۇشنىڭ قوراللىرىدۇر. بۇ ئەمەلىيەتلەر، بىر خەلقنى نوپۇس جەھەتتىن ئازلىتىش ۋە تەدرىجى  يوقىتىش ئىستراتېگىيەسىنىڭ بىر قىسمىدۇر. بېرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ «قىرغىنچىلىق ئەھدىنامىسى» نىڭ ئېنىقلىمىسىغا ئاساسلانغاندا، بىر توپلۇقنىڭ تۇغۇتلىرىنى توسۇشقا قارىتىلغان تەدبىرلەر قىرغىنچىلىق جىنايىتىنىڭ ئاساسلىق ئامىللىرىنىڭ بىرىدۇر.
جازا لاگېرلىرى، «كەسپىي تەربىيەلەش مەركەزلىرى» نامى ئاستىدا بىر  مىليوندىن ئۈچ مىليونغىچە كىشىنىڭ بەدەن ۋە زېھىن جەھەتتىن قايتىدىن شەكىللەندۈرۈلۈش ئۇرۇنۇشىغا ۋەكىللىك قىلىدۇ. بۇ لاگېرلار، مۇستەبىت بىيوسىياسەتنىڭ چوققىسىدۇر؛ بۇ يەردە شەخسلەر جىسمانىي ۋە پىسخىكىلىق قىيىن-قىستاقلارغا دۇچار قىلىنىدۇ، مەدەنىيەت ۋە دىنىي كىملىكىدىن ۋاز كېچىشكە مەجبۇرلىنىدۇ ۋە خەنزۇ خىتاي ئىدىيەسىنى قوبۇل قىلىشقا مەجبۇرلىنىدۇ (شەرت قويۇلىدۇ). لاگېرلاردا يۈز بېرىۋاتقان سىستېمىلىق كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكلىرى، جىنسىي خورلۇق، قىيىن-قىستاق ۋە ئۆلۈملەر، خەلقئارالىق گۇۋاھلىقلار ۋە ئاشكارىلانغان ھۆججەتلەر بىلەن ئەتراپلىق ھالدا ئىسپاتلانغان.
بەدەننى كۆزىتىش، «ساغلاملىق تەكشۈرۈش» دېگەن نام ئاستىدا دائىملىق قان ئۆرنىكى توپلاش ۋە باشقا بىيومېتىرىك ئۇچۇرلارنى يېڭىلاش ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشۇرۇلىدۇ. بۇ ئەمەلىيەتلەر بەدەنلەرنىڭ ئۈزلۈكسىز نازارەت ئاستىدا تۇتۇلۇشىنى ۋە ھەر تۈرلۈك جىسمانىي ئۆزگىرىشلەرنىڭ خاتىرىلىنىشىنى تەمىنلەيدۇ. بەزى دوكلاتلاردا، بۇ «ساغلاملىق تەكشۈرۈشلىرى»نىڭ ئەزا ئەتكەسچىلىكى ئۈچۈن مەلۇمات توپلاش مەقسىتىنى كۆزلەيدىغانلىقىغا دائىر ئەندىشىلەر ئوتتۇرىغا قويۇلغان.
2.3.4. رەقەملىك ئۈستى   ئوچۇق تۈرمە: 21-ئەسىر نازارەت رېجىمى