ئىجىتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ سىياسىي تەشۋىقات قورالى سۈپىتىدە ئىشلىتىلىشى (9-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى سىياسىي تەشۋىقات قورالى قىلىپ ئىشلىتىشنىڭ يەنە بىر ئەۋزەللىكى، ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردىكى ئۇچۇرلار باشقا تەشۋىقات قوراللىرى بىلەن سېلىشتۇرغاندا تېخىمۇ كۆپ قوبۇل قىلغۇچى ئاممىغا يېتىپ بارالايدۇ ( W o l f s f e l d v d , 2013 : 3 ) . بەزى كلاسسىك تەشۋىقات قوراللىرى ئۇچۇرلارنى نىشان قىلىنغۇچى ئاممىغا يەتكۈزۈش جەھەتتە قىينچىلىققا يولۇقىدۇ.  مەسىلەن، يىغىلىش، يۈز تۇرانە تەشۋىقات قاتارلىق ئۇسۇللاردا، ڧىزىكىلىق ئىمكانسىزلىقلار تۈپەيلى سان جەھەتتىن چەكلىك بولغان نىشان توپغىلا خىتاپ قىلالايدۇ. ھالبۇكى، ئىجتىمائىي تاراتقۇلار بىرلا ۋاقىتتا بارلىق ئابونتلارغا ئۇچۇر يەتكۈزۈش، ئۇچۇرلارنى ئۇزۇن مۇددەت ساقلاپ قېلىش ئەۋزەللىكى بىلەن ئۇچۇر قىممىتىنى ئۇزۇن مۇددەت داۋاملاشتۇرۇش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە تەشۋىقات قورالىدۇر. ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئارقىلىق تارقىتىلغان بىر ئۇچۇر ناھايىتى قىسقا ۋاقىت ئىچىدە قار توپى ئېففېكتىنىڭ ياردىمىدە، ئەنئەنىۋى تەشۋىقات ئۇسۇلىدا ئاممىغان يەتكۈزۈلۈشنى سان جەھەتتىن سىلىشتۇرغىلى بولمايدغىان دەرىجىدە ناھايتى كەڭ ئاممىغا يېتىپ بارىدۇ.
ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى سىياسىي تەشۋىقات قورالى قىلىپ ئىشلىتىشنىڭ ئۈچىنچى ئەۋزەللىكى، ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ھەم تەشۋىقات ئىگدارلىرى ھەم نىشان قىلىنغۇچىلارغا نىسبەتەن ئېيىتقاندا ئىشلىتىش ئاسان.  تەشۋىقات مەزمۇنىنى تەييارلاش ھەم نىشانغا يەتكۈزۈش جەھەتتىكى ئەرزان ۋە ئاددىيلىقى ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئالقىشقا ئېرىشتۈرگەن.  بۈگۈن، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىشلىتىش ئۈچۈن  چوڭقۇر بىلىم سەۋىيسگە ئىگە بولۇشنىڭ ھاجىتى يوق. ئالاقە تورى(ئېنتېرنت) گە ئېرىشىش ئىمكانىيىتى بار ھەرقانداق ئادەم ئاكتىپ ياكى پاسسىپ ھالدا ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىشلىتەلەيدۇ. يەنە بىر تەرەپتىن، تورداشلار ئۈچۈن تەييارلىنىدىغان ۋە تارقىتىلىدىغان خەۋەر ۋە ئۇچۇرلارنىڭ ۋاقىت ۋە ئورۇن چەكلىمىسىنىڭ بولماسلىقى ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى پايدىلىنىش ئاسان،  ئۈنۈملۈك تەشۋىقات قورالىغا ئايلاندۇردى.
يەنە بىر ئەۋزەللىكى شۇكى ، ئۇچۇرنىڭ ئاممىغا يېتىپ بېرىشى ئىنتايىن تېز. بۇ ئۇسۇلنى قوللانغاندا،ئالدىن تەشكىللىنىش ۋە  تەييارلىق قىلشىقا ھاجەت چۈشمەيدۇ ۋە كەڭ ئاممىغا ئۇچۇر قىسقا ۋاقىتتىلا يېتىپ بارالايدۇ.
كلاسسىك تەشۋىقات ۋاستىلىرى ئارقىلىق ئۇچۇرنى نىشان قىلىنغۇچىلارغا يەتكۈزۈش ئۈچۈن، ناھايتى پۇختا ئالدىن تەييارلىق قىلىش كېرەك . خەۋەرنى ئېلان قىلىشتىن بۇرۇن، نىشان قىلىنغۇچىلارنى يەنى ئوبىيكىتنى تەييارلاش(مەسىلەن، بىر يەرگە يىغىش) ھەمدە خەۋەردىن ۋاقىپلاندۇرۇش كېرەك. ۋەھالەنكى، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىشلىتىش جەريانىدا، ھېچقانداق تەييارلىق قىلمايلا ھەر ۋاقىت خەۋەر بېرىشكە بولىدۇ. يۇقىرىدىكى سانلىق مەلۇماتلاردىن كۆرىۋىلىشقا بولىدۇكى، ئۇچۇر تارقالغاندا كىشىلەر يا  ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىشلىتىۋاتقان بولىدۇ ياكى ھىچ بولمىسا ئۇلار ئۇ بىر كۈن ئىچىدە بۇ خەۋەرلەردىن ۋاقىپلىنىدۇ.
ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ ۋاقىت جەھەتتىكى ئەۋزەللىكىنىڭ يەنە بىر تەرىپى بولسا نىشان قىلىنغۇچى ئاممىدىن قوبۇل قىلىنىدىغان ئىنكاستىن ئىبارەت. بولۇپمۇ ھەمبەھىرلەش سۇپىلىرى ( Facebook، Tweter قاتارلىقلار) ئارقىلىق تارقىتىلغان خەۋەرلەردە، ئۇ دەرھال نىشان قىلىنغۇچىلارنىڭ ئىنكاسىنى كۆرسىتىپ بېرەلەيدۇ. شۇنىڭ بىلەن تەشۋىقات ئىگىدارلىرى نىشان قىلىنغۇچىلارنىڭ ئىنكاسىغا ئاساسەن يا تەشۋىقات خىزمەتلىرىنى داۋاملاشتۇرۇشتا چىڭ تۇرىدۇ ياكى تاكتىكىسىنى ئۆزگەرتىپ، بۇ چاغقىچىلىك قوللانغان تاكتىكىسىنى ئاسانلا يېڭىلىيالايدۇ.  بۇنىڭدىن باشقا، تەشۋىقاتنىڭ نەتىجىسى ۋە تەشكىللىگۈچىلەرگە نىسبەتەن ئېيتقاندا، نىشان توپلىرىنىڭ ئىنكاسلىرىنى شۇ ۋاقىتنىڭ ئۆزىدە تاپشۇرىۋىلىشمۇ مۇھىم ئەۋزەللىككە ئىگە.  ئەمما، كلاسسىك تەشۋىقات قوراللىرىدا بۇ ئىشلارنى قىلىش مۇمكىن ئەمەس ياكى بۇ ناھايىتى ئۇزۇن ۋاقىت كېتىدىغان، تەننەرخ جەھەتتىن قىممەتكە توختايدىغان جەرياندۇر. ئۈچىنچىدىن، ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا ئېلىپ بېرىلىدىغان تەشۋىقاتنى خاراكتېرى بېكىتىلگەن نىشان توپىغا بىۋاستە يەتكۈزۈشكە كاپالەتلىك قىلغىلى بولىدۇ. مەسىلەن، پەقەت ياشلار، پەقەت ئاياللار، پەقەت مەلۇم ياشتىن ئېشىپ كەتكەن ئادەم ياكى پەقەت مەلۇم بىر رايوندا ئولتۇراقلاشقان ئادەم… دېگەندەك.  Facebook دا تەشۋىقات ئېلىپ بارغاندا، كېرەكلىك ئۆلچەمنى بېكىتىۋىلىش ئارقىلىق قاراتمىلىق تەشۋىقات ئېلىپ بارغىلى بولىدۇ . بۇنداق بولغاندا ، تەشۋىقات قىلغۇچىلار تاللانغان(كۆزلەنگەن) ئاممىغا خىتاپ قىلالايدۇ.  بۇخىل ئۇسۇلمۇ  تەشۋىقاتنىڭ تېخىمۇ  ئۈنۈملۈك  بولۇشىغا كاپالەتلىك   قىلىدۇ .
ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى تەشۋىقات قورالى قىلىشنىڭ ئەڭ مۇھىم ئەۋزەللىكلىرىدىن بىرى شۇكى، سىياسىي دائىرىلەرنىڭ ئۇنى كونترول قىلىشى ئاساسەن مۇمكىن ئەمەس.  ئەنئەنىۋى تەشۋىقات قوراللىرى ناھايىتى ئاسانلا سىياسىي دائىرىلەرنىڭ تىزگىنلىشىگە ئۇچرايدۇ ھەمدە ساختا ئۇچۇرلارنىڭ تارقىلىشى قىلمىشى كۆپ كۆرىلىدۇ، شۇڭا ئۆكتىچىلەر ئۇلارنى كۆپلەپ ئىشلىتەلمەيدۇ، ئۆكتىچىلەرنىڭ پىكرى ناھايىتى ئاسانلا سىياسىي كۈچلەر تەرىپىدىن بېىسقتۇرىۋىتىلىدۇ. لېكىن، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ ئەركىنلىك دائىرىسى كەڭ بولغانلىقتىن سىياسىي كۈچلەر ئۇنى توسۇشقا ياكى تەكشۈرۈشكە ئامالسىز قالىدۇ ، ئۇ بىر خىل مۇھىت يارىتىدۇ؛ بۇ  مۇھىتتا ئەڭ رادىكال كۆز قاراشلارنىمۇ ئاسانلا ئىپادىلىگىلى ، تەرەپتارلارنى توپلىغىلى بولىدۇ .