G7 نىڭ خىتاي سىياسىتى ۋە بېيجىڭنىڭ قارشى ھەرىكەتلىرى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

G7 نىڭ بىرلەشمە باياناتىدىكى قاتتىق پوزىتسىيەگە قارىماي، فىرانسىيە جۇمھۇر رەئىسى ئېممانۇئېل ماكروننىڭ 2026-يىلدىكى G7 باشلىقلار يىغىنىغا خىتاي دۆلەت رەئىسى شى جىنپىڭنى تەكلىپ قىلىش پىكرىنى كۈنتەرتىپكە ئېلىپ كېلىشى[3.2]، G7 ئىچىدە پەرقلىق پوزىتسىيەلەر مەۋجۇتلۇقىنى ۋە  ئەمەلىيەتچىل دىپلوماتىيە گە ئۇرۇنۇش ھەرىكىتىنى نامايەن قىلماقتا. بۇ ھەرىكەت، G7 نىڭ خىتايغا قاراتقان سىياسىتىنىڭ بىر پۈتۈن گەۋدە ئەمەس، بەلكى مىللىي مەنپەئەت ۋە ئىدېئولوگىيەلىك تاللاشلار تەرىپىدىن شەكىللەنگەن تۈرلۈك تۇتۇملاردىن تەركىب تاپقانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
ماكروننىڭ تەكلىپ قىلىش ھەرىكىتى، بولۇپمۇ ياۋروپانىڭ خىتايغا قاراتقان «ئايرىلىش» (decoupling) نىڭ ئورنىغا «خەتەرنى ئازايتىش» (de-risking) ئىستراتېگىيەسىنى تاللىغانلىقىنىڭ ئەڭ كونكرېت كۆرسەتكۈچلىرىدىن بىرىدۇر. گېرمانىيەنىڭ بۇ پىكىرنى ئومۇمىي جەھەتتىن قوللىشى[3.2] بۇ يۈزلىنىشنى تېخىمۇ كۈچەيتمەكتە. بىريۇسسېل مەركەزلىك سىياسەت مۇتەخەسسىسى ئانيا ۋېبېرنىڭ سۆزىگە قارىغاندا، ياۋروپا رەھبەرلىرى يەر شارىۋى خىرىسلارنىڭ (كىلىمات ئۆزگىرىشى، يۇقۇملۇق كېسەللەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش، سۈنئىي ئىدراكنى باشقۇرۇش) خىتايسىز ھەل بولمايدىغانلىقىدەك رېئاللىقنى چىقىش قىلىپ، دىيالوگ يوللىرىنى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە ئوچۇق تۇتۇشنى نىشان قىلماقتا. بۇ، G7 نىڭ رەسمىي ھۆججەتلىرىدىكى تەنقىدىي ئاھاڭدىن پەرقلىق ھالدا، ئەمەلىي تاشقى سىياسەتتە تېخىمۇ تەڭپۇڭ ۋە سودا مەنپەئەتىنى كۆزدە تۇتىدىغان بىر سىزىقنىڭ ئۈستىدە يول تۇتۇۋاتقانلىقىنى ئىسپاتلايدۇ.
بۇ تەكلىپ، شۇنداقلا G7 ئىچىدە ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرىنىڭ خىتايغا قارشى تېخىمۇ «شۇڭقار» سىياسەت يۈرگۈزۈش يۆنىلىشىدىكى بېسىمىغا قارىماي، باشقا ئەزالارنىڭ مۇستەقىل دىپلوماتىك ھەرىكەت بوشلۇقى يارىتىش ئارزۇسىنىمۇ كۆرسىتىدۇ. G7 نىڭ يېقىنقى باشلىقلار يىغىنىدا ئورتاق بايانات ئېلان قىلىنماسلىقى ۋە بۇنىڭ ئورنىغا «رەئىسنىڭ خۇلاسىسى» بىلەنلا كۇپايىلىنىشى[2.5]، گۇرۇپپىنىڭ كەڭ مەسىلىلەردە ئورتاق تونۇش ھاسىل قىلىشتا قىينىلىۋاتقانلىقىنى ۋە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ رەھبەرلىك رولىنىڭ سۇئال قويۇلۇۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. فىرانسىيە ۋە گېرمانىيەگە ئوخشاش دۆلەتلەر، خىتاي بىلەن بولغان غايەت زور سودا مىقدارىدا خەتەرگە تەۋەككۈل قىلماستىن، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ بىخەتەرلىك مەركەزلىك پوزىتسىيەسى بىلەن ئۆزلىرىنىڭ ئىقتىسادىي مەنپەئەتلىرى ئارىسىدا نازۇك بىر تەڭپۇڭلۇقنى بەرپا قىلىشقا تىرىشماقتا.
تەكلىپ، بېيجىڭ ئۈچۈن غەربتىكى بۆلۈنۈشلەرنى چوڭقۇرلاشتۇرۇش پۇرسىتى ۋە خىتاينىڭ خەلقئارا سىستېمىغا تېخىمۇ كۆپ بىرلەشكەنلىكى ھەققىدىكى بايانىنى كۈچەيتىش پۇرسىتى يارىتىپ بېرىدۇ. خىتاي G7 ئەزالىرى ئارىسىدىكى زىددىيەتلەردىن پايدىلىنىش ئارقىلىق، بولۇپمۇ ياۋروپانىڭ «خەتەرنى ئازايتىش» رامكىسىنى، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ «ئايرىلىش» سىياسىتىگە قارشى بىر تەڭپۇڭلاشتۇرۇش ئامىلى سۈپىتىدە ئىشلىتىشنى مەقسەت قىلىدۇ. بۇ ئەھۋال، كەلگۈسىدىكى G7 باشلىقلار يىغىنلىرىدا خىتاي مەسىلىسىنىڭ تېخىمۇ مۇرەككەپ ۋە تالاش-تارتىشلىق بىر كۈنتەرتىپ ماددىسى بولىدىغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ، چۈنكى دىيالوگ بىلەن رىقابەت گىرەلىشىپ كەتكەن يېڭى بىر دەۋرگە قەدەم قويۇلدى.
IV. خۇلاسە: گېئوسىياسىي.ئىككىلىنىش ۋە كەلگۈسىگە نەزەر
G7 نىڭ خىتاي سىياسىتى، بىر تەرەپتىن تەيۋەن ۋە دېڭىز بىخەتەرلىكى قاتارلىق مەسىلىلەردە ئورتاق بىر غەرب سېپىنى شەكىللەندۈرۈش ئارقىلىق بېيجىڭغا قارشى دىپلوماتىك بېسىمنى كۈچەيتىش مەقسىتىنى كۆزدە تۇتسا، يەنە بىر تەرەپتىن ئىقتىسادىي جەھەتتىكى ئۆزئارا بېقىندىلىق سەۋەبىدىن دىيالوگ ۋە ھەمكارلىق ئىشىكىنى پۈتۈنلەي تاقاشتىن ئۆزىنى قاچۇرىدىغان چوڭقۇر بىر ئىككىلىنىش ئىچىدە تۇرماقتا. بۇ ئىككىلىنىش، خەلقئارا سىستېمىنىڭ سوغۇق ئۇرۇش دەۋرىدىكى كەسكىن ئىدېئولوگىيەلىك ئايرىلىشتىن پەرقلىق ھالدا، تېخىمۇ ئۆزگىرىشچان ۋە ئەمەلىيەتچىل بىر قۇرۇلمىغا قاراپ يۈزلىنىۋاتقانلىقىنىڭ ئەڭ روشەن ئىسپاتىدۇر.
بېيجىڭ بولسا، بۇ بېسىمغا قارشى ئىگىلىك ھوقۇقى تەشەببۇسلىرىدىن قەتئىي چېكىنمەيدىغانلىقىنى كۆرسىتىدىغان قاتتىق بىر دىپلوماتىك رەت قىلىش بىلەن جاۋاب قايتۇرماقتا، ئەمما شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا غەربنىڭ «سوغۇق ئۇرۇش ئىدىيەسى» نى تەنقىد قىلىش ئارقىلىق ئۆزىنى يەر شارىۋى ھەمكارلىقنىڭ قوغدىغۇچىسى سۈپىتىدە كۆرسىتىشكە تىرىشماقتا. خىتاينىڭ ئىستراتېگىيەسى، G7 نىڭ سۆزلەملىرىنى بىر چەتكە قايرىپ قويۇپ، غەربتىكى كاپىتال ۋە تېخنىكا ئېقىمىنى داۋاملاشتۇرۇشقا مەركەزلىشىش ۋە غەرب ئىتتىپاقىدىكى يوچۇق ۋە زىددىيەتلەرنى چوڭقۇرلاشتۇرۇشتىن ئىبارەت. بۇنى بېيجىڭنىڭ «قاتتىق پوزىتسىيەدە سۆزلەش، يۇمشاق ھەرىكەت قىلىش» دىپلوماتىيەسى دەپ خۇلاسىلەشكە بولىدۇ.
فىرانسىيەنىڭ شى جىنپىڭنى G7 گە تەكلىپ قىلىش پىكرى ۋە ياۋروپانىڭ «خەتەرنى ئازايتىش» سىياسىتى، بۇ گېئوسىياسىي ئىككىلىنىشنىڭ ئەمەلىي بىر ئىپادىسىدۇر. بۇ يېقىنلىشىش، غەربنىڭ خىتايغا قارشى تۇتىدىغان ئىستراتېگىيەسىنىڭ تاق يۆنۈلۈشلۈك ۋە قاتتىق بىر «قورشاش» سىياسىتى بولماستىن، بەلكى تەنقىدىي نۇتۇق بىلەن يۇقىرى دەرىجىلىكلەر ئۇچرىشىشىنى بىرلەشتۈرگەن، «رىقابەت خاراكتېرلىك ھەمكارلىق» دەپ ئاتاشقا بولىدىغان مۇرەككەپ ۋە كۆپ قۇتۇپلۇق بىر يېقىنلىشىشقا قاراپ يۈزلىنىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. بۇ يېڭى تەڭپۇڭلۇق، غەربنىڭ خىتايدىن پۈتۈنلەي ئايرىلىشنىڭ بەدىلىگە چىداشقا قۇدرىتى يەتمەيدىغانلىقىدەك رېئاللىقنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ.