كوسوۋو مۇستەقىللىقىنىڭ ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش كۆزنىكىدىن ئانالىز قىلىنىشى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

سېربلار كوسوۋونى مىللىي كىملىكلىرىنىڭ ئايرىلماس بىر پارچىسى دەپ قارايتتى. بولۇپمۇ 1398 – يىلىدىكى بىرىنچى كوسوۋو ئۇرۇشى بىر سىمۋول سۈپىتىدە ئوبرازلاشتۇرۇلۇپ، ئوسمانلىنىڭ غەلىبىسى بىلەن ئاخىرلاشقان ئۇرۇشنىڭ يىل ئايلىنىش ۋاقتى سېربلار تەرىپىدىن مىللىي ئاڭنى جانلاندۇرۇش مەقسىتىدە ناھايىتى مۇراسىملار ئۆتكۈزۈلۈپ خاتىرىلەنمەكتە ئىدى. سېربلار، ئوتتۇرا ئەسىر سېرب خانلىقىنىڭ يىمىرىلىشى بىلەن تۈگەنلەنگەن كوسوۋو ئۇرۇشىنى كوسوۋودا تارىخىي ھەققى بارلىقىنى كۈچەيتىش مەقسىتىدە سۇيىئىستېمال قىلماقتا ئىدى.
1912 –يىلى بالقان ئۇرۇشلىرى مەزگىلىدە سېربلار كوسوۋونى ئوسمانلى دۆلىتىدىن ئېلىۋالغان بولسىمۇ، 1915 – يىلى تارتقۇزۇپ قويدى. ئۇرۇشتىن كېيىن كوسوۋو رايونى ئىتتىپاقداشلارنىڭ تىرىشچانلىقلىرى سايىسىدا يېڭى قۇرۇلغان سېرب – كىروۋات – سىلوۋېن خانلىقىغا بېرىلدى. ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى مەزگىلىدە گېرمانىيە بىلەن ئىتالىيەنىڭ ئىشغالىيىتى ئاستىدا قالغان كوسوۋوغا ئۇرۇشتىن كېيىن، تىتو تەرىپىدىن قايتىدىن قۇرۇلغان ئىككىنچى يۇگوسلاۋىيەدە سېربىيەگە قاراشلىق ئاپتونوم رايون سالاھىيىتى بېرىلدى. سابىق يۇگوسلاۋىيەدە سېربلارنىڭ كوسوۋودا ھەققى بارلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈشى، ھاكىمىيەتنىڭ بېسىم ئىشلەتكۈچى خاراكتېرىگە خاتىمە بېرىلگەن 1966 – يىلىدىن كېيىن كۈچىيىپ كەتتى. كوسوۋو ئالبانلىرىنىڭ يېڭى ھوقۇقلارنى قولغا كەلتۈرۈش يولىدا باشلىغان نامايىشلىرى ۋە فېدېراتىپ جۇمھۇرىيەت سالاھىيىتىنىڭ بېرىلىشى توغرىسىدىكى تەلەپلىرى، سېرب مىللەتچىلىرى تەرىپىدىن خەلقنى قوزغىتىش يولىدا سۇيىئىستېمال قىلىندى. سابىق يۇگوسلاۋىيەنىڭ ئەڭ ئارقىدا قالغان رايونى بولغان كوسوۋودا ئىقتىسادىي سەۋەبلەر تۈپەيلى مەيدانغا كەلگەن كۆچ ھادىسىسى، رايوندا ياشايدىغان سېربلار سانىنىڭ تېخىمۇ ئازلاپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى. كوسوۋودىن سېربلارنىڭ كۆچۈشى 1999 – يىلىدىكى ناتو مۇداخىلىسىدىن كېيىنمۇ ئىزچىل داۋاملاشتى، ئۇ مەزگىلدە رايوندىن چىقىپ كەتكەن سېربلارنىڭ سانى 100 مىڭدىن ئېشىپ كەتتى (Judah, 2008:14). ئەپسۇسكى، سېرب مىللەتچىلىرى كوسوۋودىكى سېرب نوپۇسىنىڭ ئازىيىشىغا غەرەزلىك ھالدا «ئېتنىك تازىلاش»نىڭ مەھسۇلى، دەپ قارىدى.
ئوسمانلى دۆلىتى مەزگىلىدە كوسوۋونىڭ پەتھى قىلىنىشى ۋە ئوتتۇرا ئەسىر سېرىپ خانلىقىغا خاتىمە بېرىلىشى، مىللەتچىلەرنىڭ دەۋا قىلىۋاتقانلىرىنىڭ ئەكسىچە سېربلارنىڭ ئۇ رايوندا ھەققى بارلىقىنى كۆرسەتمەيتتى. چۈنكى، دۇنيانىڭ ھەرقانداق بىر رايونى مۇئەييەن دەۋرلەردە مۇئەييەن خانلىقلارنىڭ ھۆكۈمرانلىقى ئاستىغا كىرگەن ئەھۋاللار مەۋجۇتتۇر. سېربلارنىڭ كوسوۋودىن كۆچۈشى ئوسمانلى ھۆكۈمدارلىقىنىڭ باشلىنىشىدىن كېيىنلا باشلانغان بولۇپ، رايوندا ياشايدىغان سېربلارنىڭ بىر قىسمى جايلارغا كۆچۈپ كەتكەنىدى. ئوسمانلى دەۋرىدە سېربىيە ۋە كوسوۋودىكى بازارلاردا تۈركلەر بىلەن مۇسۇلمانلار ئاساسىي ئورۇندا تۇراتتى. كوسوۋوغا 1918 – يىلى قۇرۇلغان سېرب – كىروۋات – سىلوۋېن خانلىقى مەزگىلىدە 70 مىڭ سېرب ئولتۇراقلاشتۇرۇلدى. مۇستەملىكىلەشتۈرۈش دەپ ئاتىلىدىغان بۇ سىياسەتنىڭ تۈپ نىشانى رايوننىڭ ئېتنىك جەھەتتىن بىر خىللاشتۇرۇلۇشى، باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا ئالبانلارنىڭ تازىلىنىشىدۇر (Malcolm, 1998: 269). تىتو مەزگىلىدە بولسا رايوندا ئەكسىچە كۆچۈش دولقۇنى كۆتۈرۈلدى. سېربلارنىڭ كوسوۋودىن چىقىپ كېتىشلىرى ئاساسەن ئىقتىساد سەۋەبلەرنى چىقىش قىلاتتى. چۈنكى كوسوۋو سابىق يۇگوسلاۋىيەنىڭ ئەڭ ئارقىدا قالغان رايونى ئىدى. بۇ سەۋەبتىن كوسوۋو سېربلىرى تۇرمۇشى تېخىمۇ باياشات بولغان سېربىيە ۋە بوسنىيە – گېرتسېگوۋىنانىڭ باشقا رايونلىرىغا، خۇسۇسەن تېرىقچىلىققا باب كېلىدىغان ۋويۋودىناغا كۆچتى. يەنە بىر تەرەپتىن ئاساسلىقى گېرمانىيە بولۇپ 1969 ۋە 1970 – يىللاردىكى غەربىي ياۋروپاغا كۆچمەن ئىشچى بولۇپ بېرىش دولقۇنىنىڭ تەسىرىگە كوسوۋودا ياشايدىغانلارمۇ ئۇچرىدى. نۆۋەتتە گېرمانىيەدە 700 مىڭ، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىدا 1 مىليون 800 مىڭ ۋە كانادادا 700 مىڭ سېرب كۆچمەن ياشىماقتا (Judah, 2008:16). بۇلارنىڭ قانچىلىكىنىڭ سېربىيەدىن، يەنە قانچىلىكىنىڭ كوسوۋودىن كەتكەنلىكىنى ئېنىقلاپ چىقىش مۇمكىن ئەمەس. سېربىيەدىن غەربكە كۆچۈش ھازىرقى كۈندىمۇ داۋام قىلماقتا. دېمەك، سېربلارنىڭ كوسوۋودىن چىقىپ كېتىشى ۋە رايوندىكى سېرب نوپۇسىنىڭ ئازىيىپ كېتىشىنىڭ كۆپ خىل سەۋەبلىرى بار بولۇپ، سېرب مىللەتچىلىرىنىڭ «ئېتنىك تازىلاش» دەۋالىرىنىڭ  ئاساسىي يوقتۇر.
يەنە بىر تەرەپتىن كوسوۋونىڭ سېربلار تەرىپىدىن بىر ئەپسانە سۈپىتىدە پايدىلىنىلغانلىقى، سېرب مىللىي ئېڭىنىڭ كوسوۋولۇقلارنىڭ ناھەقچىلىككە ئۇچرىشىغا تايانغانلىقىمۇ بىر رېئاللىقتۇر. «ئانا ۋەتەن كوسوۋو» ئەپسانىسى سېربلار ئارىسىدا كەڭ ئومۇملاشقان بولۇپ، تىتودىن كېيىن مەزگىلدە سېرب مىللەتچىلىرى بۇ ئەپسانىنى پۇرسەتلا تاپسىلا كۈنتەرتىپكە كىرگۈزۈپ تۇردى. ئەپسانىگە كۆرە، 1389 – يىلى 28 – ئىيۇندا كوسوۋو ئۇرۇشىدا مەغلۇپ بولغان سېرب خەلقى «تەڭرى تەرىپىدىن تاللانغان خەلق» مەرتىۋىسىگە كۆتۈرۈلگەن. ئۇرۇش مەيدانىدا دۇنيەۋىي ۋە ئۇخرەۋىي (دۇنيالىق ياكى ئاخىرەتلىك) ئىمپېراتورلۇقتىن بىرىنى تاللاشقا مەجبۇر بولۇپ قالغان چار لازار، ئۇخرەۋىي ئىمپېراتورلۇقنى تاللىغان. ئوسمانلى دۆلىتى ئالدىدا مەغلۇپ بولغان بولسىمۇ، بۇ ئۇرۇش نەتىجىسىدە تەڭرى تەرىپىدىن تاللانغان خەلق دەپ قوبۇل قىلىنىش مەرتىۋىسىگە يەتكەن (Lugar, 2005: 47-49).