ئىستراتېگىيەلىك شاھمات ۋە نازۇك تەڭپۇڭلۇقلار: خىتاي، رۇسىيە ۋە شىمالىي كورېيەنىڭ يېڭى دۇنيا تەرتىپى ئورنىتىش ئۇرۇنۇشى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ھىروشى يامازوئې تەرىپىدىن يېزىلغان بۇ بابتا، رۇسىيەنىڭ 2022-يىلى 24-فېۋرالدا ئۇكرائىناغا تاجاۋۇز قىلىشى بىلەن كىرىپ قالغان پەۋقۇلئاددە ۋەزىيىتىنى ۋە بۇ ئەھۋالنىڭ خىتاي ۋە شىمالىي كورېيە بىلەن بولغان مۇناسىۋەتلىرىنى قانداق شەكىللەندۈرگەنلىكى رۇسىيە نۇقتىئىنەزىرىدىن تەھلىل قىلىنىدۇ. يامازوئې، رۇسىيەنىڭ بۇ ۋەزىيىتىنى «يېرىم جىددىي ھالەت» (quasi-emergency) دەپ ئۇقۇملاشتۇرىدۇ. بۇ ئەھۋال،  رۇسىيەدىكى گەرچە تولۇق كۆلەملىك  جىددىي ھالەت سەپەرۋەرلىكى ئېلان قىلىنمىغان بولسىمۇ، دۆلەتنىڭ بارلىق بايلىقلىرى ۋە سىياسەتلىرى ئۇكرائىنادىكى ھەربىي ھەرىكەتنى داۋاملاشتۇرۇشقا بېغىشلانغان، غەرب بىلەن دىپلوماتىك ۋە ئىقتىسادىي ئالاقىلەر ئۈزۈلگەن ۋە خەلقئارا قائىدىلەر سىستېمىلىق ھالدا دەخلى-تەرۇزغا ئۇچرىغان بىر ۋەزىيەتنى ئىپادىلەيدۇ. [42-بەت].
«يېرىم جىددىي ھالەت» ۋە «قورقۇتۇش كوزىرى»
بۇ باب، رۇسىيەنىڭ بۇ «يېرىم جىددىي ھالەت»تىن چىقىشىنىڭ ئاسان ئەمەسلىكىنى، چۈنكى پۇتىن ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇرۇشنى نىشانىغا يەتمەي تۇرۇپ ئاخىرلاشتۇرۇشىنىڭ ئۆز قانۇنلۇقلۇقىنى تەۋرىتىپ قويىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. ئۇرۇشنىڭ ئۇزىراپ كېتىشى ۋە غەربنىڭ ئۇكرائىناغا بەرگەن ياردىمىنىڭ داۋاملىشىشى، موسكۋانى ئىككى تۈپ ئىستراتېگىيەگە يۈزلەندۈردى. بىرىنچىسى، غەربتىن باشقا دۆلەتلەر بىلەن، بولۇپمۇ خىتاي بىلەن ئىقتىسادىي ۋە دىپلوماتىك مۇناسىۋەتلەرنى راۋاجلاندۇرۇپ، ئېمبارگولارنى يېڭىپ، ئۇرۇش ئىقتىسادىنى ساقلاپ قېلىش. ئىككىنچىسى بولسا، غەرب جامائىتىدە قورقۇنچ پەيدا قىلىش ۋە خەلقئارا قائىدىلەرنى يىمىرىش ئارقىلىق ئۇكرائىناغا بېرىلىۋاتقان ياردەمنى ئۈزۈۋېتىش. يامازوئې بۇ ئىككىنچى ئىستراتېگىيەنى «قورقۇتۇش كوزىرى» (cards of fear) دەپ ئاتايدۇ [42-بەت].
بۇ «قورقۇتۇش كوزىرى»، رۇسىيەنىڭ يادرو قورالى ئىشلىتىش تەھدىتلىرى (مەسىلەن، بېلارۇسىيەگە تاكتىكىلىق يادرو قوراللىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇش قارارى، يېڭى START كېلىشىمىنى توختىتىپ قويۇشى)، زاپورىژژىيا يادرو ئېلېكتىر ئىستانسىسىنى ئىشغال قىلىپ، بىر يادرو ئاپىتى خەۋپىنى يارىتىشى ۋە ATACMS قاتارلىق ئۇزۇن مۇساپىلىك غەرب قوراللىرىنىڭ رۇسىيە زېمىنىدا ئىشلىتىلىشىگە قارشى قاتتىق ئاگاھلاندۇرۇشلاردا بولۇشى قاتارلىق ھەرىكەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ [46، 48-بەتلەر]. بۇ ھەرىكەتلەرنىڭ مەقسىتى، جىددىي بىر تاكتىكىلىق زۆرۈرىيەتتىن زىيادە، غەربتە جىددىيچىلىكنىڭ خەتەرلىك دەرىجىدە كۈچىيىپ كېتىشى مۇمكىنلىكى ئەندىشىسىنى يارىتىپ، ئۇلارنى ئۇكرائىناغا ھەربىي ياردەم بېرىش مەسىلىسىدە تېخىمۇ ئېھتىياتچان بولۇشقا مەجبۇرلاشتۇر. دوكلات، بۇ ئىستراتېگىيەنىڭ غەربنىڭ قارار چىقىرىش جەريانلىرىنى ئاستىلىتىشتا ۋە ئۇكرائىناغا ياردەم بېرىش سۈرئىتىنى ئاجىزلىتىشتا ئۈنۈملۈك بولغانلىقىنى ئىما قىلىدۇ.
خىتاي بىلەن ماسلىشىش ۋە ماسلاشماسلىق
«يېرىم جىددىي ھالەت»تىكى رۇسىيە ئۈچۈن خىتاي بىلەن بولغان مۇناسىۋەتلەر ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە بىر جان تومۇرغا ئايلاندى. خىتاي، رۇسىيەنىڭ ياۋروپادىن يوقاتقان ئېنېرگىيە بازىرىنىڭ ئورنىنى تولدۇردى ۋە رۇسىيە ئېھتىياجلىق بولغان سانائەت مەھسۇلاتلىرى ۋە تېخنىكا ئۈچۈن ئەڭ چوڭ تەمىنلىگۈچى ئورنىغا ئۆتتى [51-بەت]. بۇ ئىقتىسادىي قوللاش، رۇسىيەنىڭ ئۇرۇش ماشىنىسىنى داۋاملاشتۇرۇشىغا شارائىت ھازىرلىدى. ھەربىي ساھەدە بولسا، خىتاي بىلەن ھىندى-تىنچ ئوكياندا ئېلىپ بېرىلغان بىرلەشمە مانېۋىرلار ۋە چارلاشلار، رۇسىيە ئۈچۈن ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ۋە ئۇنىڭ ئىتتىپاقداشلىرىغا قارشى ئىشلىتەلەيدىغان يەنە بىر «قورقۇتۇش كوزىرى» ۋەزىپىسىنى ئۆتىمەكتە. بۇ ھەرىكەتلەر، ياپونىيە قاتارلىق دۆلەتلەرگە بېسىم ئىشلىتىش ۋە غەربنىڭ دىققىتىنى بىردىن ئارتۇق سەپكە بۆلۈش ئارقىلىق رۇسىيەگە ئىستراتېگىيەلىك بىر ئەۋزەللىك ئېلىپ كەلمەكتە [52-بەت].
بىراق، بۇ باب بۇ يېقىنلىشىشنىڭ ئىشنىڭ پەقەت بىر يۈزى ئىكەنلىكىنى ۋە مۇناسىۋەتتە ئېغىر «ماسلاشماسلىق» مۇ بارلىقىنى تەكىتلەيدۇ.مەسىلەن، رۇسىيە، ئۆزىنىڭ جىددىي ئۇرۇش ئېھتىياجلىرىنى بېيجىڭنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك ۋە تېخىمۇ ئېھتىياتچان ئىستراتېگىيەلىك مەنپەئەتلىرىنىڭ ئالدىغا قويۇپ، بىر تەرەپلىمە ھەرىكەت قىلالايدۇ. بۇنىڭ ئەڭ روشەن مىسالى، خىتاي بىلەن يادرو قوراللىرىنىڭ دۆلەت سىرتىدا ئورۇنلاشتۇرۇلماسلىقى كېرەكلىكى توغرىسىدا بىر بىرلەشمە بايانات ئىمزالىغاندىن كېيىن پەقەت تۆت كۈن ئۆتۈپلا بېلارۇس تاكتىكىلىق يادرو قوراللىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇش قارارىنى ئېلان قىلىشىدۇر [54-بەت]. ئوخشاش شەكىلدە، ئودېسسادا خىتايغا بارىدىغان ئاشلىقلار تۇرغان ئامبارلارغا باشقۇرۇلىدىغان بومبا ھۇجۇمى قىلىشىمۇ، موسكۋانىڭ ئۆز ھەربىي ئالدىنقى شەرتلىرىگە كەلگەندە ئىتتىپاقداشلىرىنىڭ مەنپەئەتىگە پەرۋا قىلمايدىغانلىقىنى كۆرسەتتى. بۇ ئەھۋال، ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى ھەمكارلىقنىڭ چېگراسىنى ۋە ئاسسىممېترىك ماھىيىتىنى كۆز ئالدىمىزغا كەلتۈرىدۇ.
ئۇرۇشنى داۋاملاشتۇرۇش ۋە تەرتىپنى يىمىرىش ئۈچۈن شىمالىي كورېيەنى ئىشلىتىش
بۇ باپنىڭ ئەڭ دىققەت تارتىدىغان تەھلىلى، رۇسىيەنىڭ شىمالىي كورېيە بىلەن بولغان مۇناسىۋەتلىرىنى قانداق قىلىپ «يېرىم جىددىي ھالەت»نىڭ بىر زۆرۈرىيىتى سۈپىتىدە قايتىدىن شەكىللەندۈرگەنلىكى ئۈستىدىدۇر. ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان ب د ت خەۋپسىزلىك كېڭىشىنىڭ شىمالىي كورېيەگە قارىتىلغان ئېمبارگولىرىنى قوللاپ كەلگەن رۇسىيە، ئۇكرائىنادىكى ئۇرۇشتا ئېھتىياجلىق بولغان غايەت زور مىقداردىكى زەمبىرەك ئوقى ۋە باللىستىك باشقۇرۇلىدىغان بومبىلارنى تەمىنلەش ئۈچۈن بۇ ئېمبارگولارغا ئوچۇقتىن-ئوچۇق خىلاپلىق قىلىشقا باشلىدى [55-بەت]. سۈنئىي ھەمراھ سۈرەتلىرى ۋە ئىستىخبارات دوكلاتلىرى، شىمالىي كورېيەنىڭ پورتلىرىدىن رۇسىيەگە ئۈزلۈكسىز بىر ئوق-دورا ئېقىمىنىڭ بارلىقىنى دەلىللىمەكتە. بۇ ھەربىي ياردەم، رۇسىيەنىڭ يۇقىرى زىچلىقتا زەمبىرەككە تايانغان ئۇرۇش ئىستراتېگىيەسىنى داۋاملاشتۇرالىشى ئۈچۈن ھالقىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە بولدى [57-بەت].