ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخباراتنىڭ نەزەرىيىۋى دائىرىسى، ئامىللىرى (8-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

(4) مۇئەييەن بىر تېررورلۇق تەشكىلاتىنىڭ كاتتىبېشىنىڭ ياكى رەھبەرلىك ئاپپاراتىنىڭ تەشكىلاتنىڭ مەقسەتلىرى، نىشانلىرى، ئېدولوگىيەسى ۋە ئىستراتېگىيەسى توغرىسىدىكى ھەر خىل قاراشلار ۋە بۇلارنىڭ ئانالىزلىرىمۇ ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات دائىرىسىگە كېرىدۇ.
(5) بىر تېررورلۇق تەشكىلاتىنىڭ ئەزا جەلپ قىلىش، مالىيە ۋە ئارقا سەپ ياردىمىگە ئېرىشىش دېگەندەك مەنبەلەرگە ئېرىشىشتا قوللىنىدىغان ئۇسۇللىرىغا دائىر مەلۇماتلار، ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات خاراكتېرىگە ئىگە بولۇپ، بۇ خىل مەلۇماتلارغا ئىگە بولغان تەقدىردە، تېررورلۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ مەزكۇر مەنبەلەرگە ئېرىشىشىنىڭ ئالدىنى ئالغۇچى، ھېچبولمىغاندىمۇ قىيىنچىلىق پەيدا قىلغۇچى سىياسەت ۋە بەلگىلىمىلەرنى يولغا قويغىلى بولىدۇ.
تېررورىزمغا قارشى كۈرەشتىكى رولى ۋە ئەھمىيىتى نۇقتىسىدىن ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخباراتنىڭ تۆۋەندىكىدەك بەزى ئالاھدىلىكلىرى بار (شارفمان، 2004:3):
t توغرا بولغان ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئانالىزى كۆپىنچە ئەھۋاللاردا ئايلارچە ياكى يىللارچە پايدا ئۈنۈم يارىتىشى مۇمكىن.
t تېررورچى ئۇنسۇرلار ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخباراتنىڭ مەزمۇنىدىن ۋاقىپ بولغان تەقدىردىمۇ، تاكتىكىلىق ۋە مەشغۇلىيەت ئىستىخباراتىدىن پەرقلىق ھالدا تېررورلۇق تەشكىلاتلىرى بۇ ئىستىخباراتنى ئىناۋەتسىز قىلىش ياكى مەنبەلىرىنى بىر تەرەپ قىلىۋېتىش جەھەتتە ئاسان ھەرىكەت قىلالمايدۇ.
t ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات تاكتىكىلىق ۋە مەشغۇلىيەت – ھەرىكەت ئىستىخباراتلىرىدىن پەرقلىق بولۇپ، مۇئەييەن بىر ياكى بىر قانچە مەنبەدىن ئەمەس؛ كۆپ ساندىكى پەرقلىق مەلۇماتلارنىڭ ئوخشاش بولمىغان پارچىلىرىغا تايانغان ئانالىزلاردىن ھاسىل قىلىنىدۇ.
t ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات، تېررورلۇق تەشكىلاتلىرى ۋە ئەزالىرى ھەققىدىكى مەخپىي ئۇچۇرلاردىن پايدىلانغان بولسىمۇ، بۇ ئىستىخبارات ئۇچۇرلىرىنى ئوچۇق مەنبەلەردىن ۋە ئاكادېمىك ماقالە، ئانالىز ۋە مۇھاكىمىلەردىن ھاسىل قىلىنغان ئۇچۇرلار بىلەن بىرلەشتۈرۈپ ئىشلىتىش مۇمكىن.
بولۇپمۇ ئېتنىك ۋە ئېدىئولوگىيەلىك ئاساسلارنى چىقىش قىلىدىغان، شۇنداقلا خەلقئارا تۈزۈمنىڭ ئاكتىيورىغا ئايلانغان تېررورلۇق تەشكىلاتلىرىغا قارشى كۈرەش قىلىشتا ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئالاھىدە مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ. رايون خاراكتېرلىك، ئىجتىمائىي – ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي – سىياسىي ئەھۋاللاردىن ئۇزۇق ئالىدىغان تېررورلۇق ھەرىكەتلىرىگە قارشى ئۈنۈملۈك كۈرەش قىلىشنىڭ مەركىزىدە، ئۇ دۆلەتنىڭ ھەر تۈرلۈك ماددىي، سىياسىي، ئىجتىمائىي ۋە مەدەنىيەت جەھەتتىكى ئىمكانىيەت ۋە قابىلىيەتلىرىنى ئەڭ ياخشى شەكىلدە يەكۈنلەپ، ئوتتۇرىغا چىقىرىلىدىغان ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئانالىزلىرى ئارقىلىق بۇ ئىمكانىيەت ۋە قابىلىيەتلەرنى سەپەرۋەر قىلىش دېگەندەك ئۇسۇللار بار.
بۇ مەسىلە بولۇپمۇ تېررورىزمغا قارشى كۈرەشنىڭ ئىككى ئاساسىي نۇقتىسىنىڭ بىرى بولغان تېررورىزمغا قارشى تۇرۇش سىياسەتلىرى نۇقتىسىدىن مۇھىم ھېسابلىنىدۇ. تېررورىزمغا قارشى تۇرۇش ئاساسەن بەزى مۇتەخەسسىسلەر «تېررورىزمغا قارشى كۈرەش» دەپ ئاتاۋاتقان تەرەپ بولۇپ، ئادەتتە يۇمشاق كۈچ ئامىللىرىغا تايىنىدۇ ۋە جازا ئادالىتى سىستېمىسىنىڭ ۋاسىتىلىرىنىڭ ئىشلىتىلىشىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
بۇ يەردە تىلغا ئېلىنغان «يۇمشاق كۈچ» ئۇقۇمىنىڭ كۆزدە تۇتىدىغىنى، بىر دۆلەتنىڭ تارىخىي، جۇغراپىيەسى، مەدەنىيەت بايلىقى، ئىقتىسادىي كۈچى، ئىجتىمائىي قۇرۇلمىسى، دېموكراتىك تەرەققىياتى، ئىجتىمائىي كۈچلەر باشقۇرۇشىدىكى ئورگانلارنىڭ ئومۇملىشىش ئەھۋالى ۋە تەسىرى، پەن – تېخنىكا ئۈستقۇرۇلمىسى بىلەن سەنئەت ۋە تەنتەربىيە دېگەندەك ئىجتىمائىي ھاياتنىڭ ئەقلىي مەنىدە ياراتقان قىممەت – قاراش ۋە ئامما دىپلوماتىيەسى سىياسەتلىرىدۇر. «يۇمشاق كۈچ» ئۇقۇمى باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، بىر دۆلەتنىڭ ھەربىي كۈچىدىن باشقا زۆرۈر تېپىلغاندا ھەربىي كۈچىگىمۇ ھەمدەم بولىدىغان ئالاھىدىلىككە ئىگە ھەر تۈرلۈك ئىمكانىيەتلىرىنىڭ يىغىندىسى ياراتقان كۈچتۇر (بەشە، 2011: 107).
تېررورىزمغا قارشى تۇرۇش سىياسەتلىرى كۆپىنچە ھاللاردا مەسىلىنى قىسقا، ئوتتۇرا ۋە ئۇزۇن مەزگىللىك سىياسەت ۋاسىتىلىرى ئارقىلىق ھەل قىلغۇچى، يوقىتىپ تاشلىغۇچى ۋە ئالدىنى ئالغۇچى نىشانغا خىزمەت قىلىدۇ. تەھدىتنى بايقاش ۋە تەھدىتنىڭ قانچىلىك ئىكەنلىكى بۇ يەردىكى تۈپ بەلگىلىگۈچى ئامىل بولۇپ، تېررورلۇق خەۋپىنىڭ ئەڭ تۆۋەن چەككە چۈشۈرۈلۈشى ئۈچۈن يولغا قويۇشقا بولىدىغان ھەر تۈرلۈك ئاكتىپ ياكى پاسسىپ تەدبىر ۋە سىياسەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
تېررورىزمغا قارشى تۇرۇش سىياسەتلىرى نۇقتىلىق ھالدا يۇقىرىدا ئەسكەرتىلگەن نىشانلارنى ئىشقا ئاشۇرۇشقا كېرەكلىك ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات خىزمەتلىرىنى تەقەززا قىلىدۇ. بۇلار بىلەن بىرگە، تېررورلۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ تەشۋىقات پائالىيەتلىرىنىڭ ئالدىنىڭ ئېلىنىشى ۋە قارشى تەشۋىقات سۈپىتىدە قانداق ئىشلارنى قىلىشقا بولىدىغانلىقى مەسىلىسى، نېگىزىدىن ئېلىپ ئېيتقاندا، ئوتتۇرا ۋە ئۇزۇن مەزگىللىك ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات خىزمەتلىرىگە ئېھتىياج ھېس قىلىدۇ. دېمەك، ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئاكادېمىك خۇسۇسىيەتكە ئىگە ئىلمىي ئانالىزنى تايانچ قىلغان خىزمەتلەرنى تەقەززا قىلىدىغان ئۆزگىچە بىر ئۇسۇلدۇر. تېررورچىلارنىڭ ئىدېئولوگىيەلىرى، پىكىرلىرى ۋە ئىستراتېگىيەلىرى توغرىسىدىكى تەتقىقاتلار بۇ دائىرىگە كېرىدۇ.
تېررورىزمغا قارشى تۇرۇش بولسا، تېررورىزمغا قارشى كۈرەشنىڭ باشقا بىر نۇقتىسى بولۇپ، ئىجرا قىلىنىش ئۇسۇلى دۆلىتىمىزدىكى بەزى يازغۇچىلار تەرىپىدىن «تېررورچىلارغا قارشى كۈرەش» دەپ ئاتالماقتا. بۇ بولسا، بىۋاسىتە ھالدا تېررورىزمغا قارشى كۈرەشنىڭ خەۋپسىزلىك تەرىپى بولۇپ، تېررورلۇق تەشكىلاتلىرى ۋە ئەزالىرىنىڭ بىر تەرەپ قىلىنىشى، ھەرىكەتلىرىنىڭ ئالدىنىڭ ئېلىنىشى ۋە پائالىيەتلىرىنىڭ بىر تەرەپ قىلىنىشىنى مەقسەت قىلىپ ھەربىي، ئىستىخبارات، ساقچى، قانۇن ۋە تەشكىلىي ئىجرائاتلارنى ئاساس قىلىدۇ.