ھىندىستان ئىستراتېگىيەلىك تاللاش ئاچىلىدا: دېھلىنىڭ كۆپ قۇتۇپلۇق دۇنيادىكى يېڭى يۆنىلىشى (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
ئۆتكەن ئون يىلدا، ئامېرىكا ھىندى-تىنچ ئوكيان ئىستراتېگىيەسىنىڭ ئۇل تېشىنى ھىندىستاننى خىتاينىڭ كۈچىيىشىگە قارشى ئىستراتېگىيەلىك تەڭپۇڭلاشتۇرغۇچى كۈچ دەپ قاراش ئاساسىغا قۇرغان ئىدى. بۇ قاراش ھىندىستاننىڭ تۆت تەرەپلىك بىخەتەرلىك دىيالوگى (Quad) قاتارلىق مېخانىزملارغا قوشۇلۇشى بىلەن كۈچەيگەندەك قىلاتتى. بىراق، 2025-يىلى 9-ئايدىكى بىر قاتار دىپلوماتىك بۇرۇلۇشلار بۇ پەرەزنىڭ ئاساسسىزلىقىنى كۆرسىتىپ بەردى. ھىندىستاننىڭ «شەرققە يۈزلىنىش» سىياسىتى ھەرگىزمۇ ۋاشىنگتون كۆزلىگەن يەككە يۆنىلىشلىك غەربكە يېقىنلىشىش بولماي، ئەكسىچە دېھلىنىڭ ئۆزىنىڭ ئۇزۇن يىللىق «ئىستراتېگىيەلىك ئاپتونومىيە» ئەنئەنىسىگە قايتىپ، كۆپ قۇتۇپلۇق دۇنيا تەرتىپىدە ئۆزىنىڭ مۇستەقىل رولىنى ئويناشقا ئۇرۇنۇۋاتقانلىقىنى ئاشكارىلىدى. ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ ئىقتىسادىي بېسىمى، خىتاي بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى پىراگماتىك ھالدا قايتا تەڭشەش ئېھتىياجى ۋە شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتى (SCO) قاتارلىق غەربتىن ھالقىغان سۇپىلارغا بولغان مايىللىقىنىڭ كۈچىيىشى، ھىندىستاننىڭ تاشقى سىياسىتىدىكى بۇ چوڭقۇر ئۆزگىرىشنىڭ ئاساسلىق ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچلىرىدۇر. بۇ يېڭى رېئاللىق ئامېرىكانىڭ ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىدىكى پۈتكۈل ئىستراتېگىيەسىنى قايتىدىن كۆزدىن كۆچۈرۈشىنى ۋە ھىندىستانغا بولغان مۇناسىۋەتنى ئىتتىپاقداشلىق رامكىسىدىن ھالقىپ، تېخىمۇ جانلىق ھەمكارلىق شەكلىدە قايتا ئورۇنلاشتۇرۇشىنى تەقەززا قىلىدۇ.
ئىستراتېگىيەلىك يېقىنلىشىشنىڭ يېرىلىشى: ئامېرىكا-ھىندىستان مۇناسىۋىتىدىكى ئىشەنچ كىرىزىسى
يېقىنقى يىگىرمە يىل مابەينىدە، دېموكراتلار ۋە جۇمھۇرىيەتچىلەر پارتىيەسىدىن چىققەن ئامېرىكا ھۆكۈمەتلىرى ھىندىستان بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى كۈچەيتىشنى ئىزچىل قوللاپ كەلدى. بۇنىڭ ئارقىسىدىكى لوگىكا ئېنىق ئىدى: ئورتاق دېموكراتىك قىممەت قارىشىغا ئىگە، كۈنسېرى كۈچىيىۋاتقان ھىندىستاننى قوللاش ئارقىلىق، ئاسىيادا خىتاينىڭ تەسىرىگە قارشى تەبىئىي بىر تەڭپۇڭلاشتۇرغۇچى كۈچ يارىتىش. بۇ ئىستراتېگىيە ھىندىستاننىڭ «شەرققە يۈزلىنىش» (Act East) سىياسىتى بىلەن ماسلىشىپ، ئىككى دۆلەتنى ھەربىي، بىخەتەرلىك ۋە دىپلوماتىيە ساھەلىرىدە مىسلى كۆرۈلمىگەن دەرىجىدە يېقىنلاشتۇردى. ئەمما، پىرېزىدېنت ترامپنىڭ ئىككىنچى نۆۋەتلىك ۋەزىپە ئۆتەش مۇددىتىدە يولغا قويغان قورۇقچىلىق سودا سىياسىتى بۇ مۇناسىۋەتنىڭ نازۇك ئاساسىنى تەۋرىتىپ قويدى. ھىندىستان مەھسۇلاتلىرىغا يۇقىرى تاموژنا بېجى يۈكلەش، سودا كېلىشىملىرىنى قايتا سۆھبەتلىشىشكە مەجبۇرلاش قاتارلىق بىر تەرەپلىمە ھەرىكەتلەر دېھلىدىكى سىياسەت بەلگىلىگۈچىلەر ئارىسىدا ئامېرىكانىڭ ئىشەنچلىك ۋە مۇقىم ھەمراھ ئىكەنلىكىگە قارىتا چوڭقۇر گۇمان پەيدا قىلدى. سابىق دۆلەت بىخەتەرلىك مەسلىھەتچىسى جون بولتوننىڭ سۆزى بويىچە، ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ سىياسەتلىرى ئىلگىرىكى ھۆكۈمەتلەرنىڭ نەچچە ئون يىللىق تىرىشچانلىقىنى بىكار قىلىۋەتكەن بولۇپ، ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدا ئەستايىدىللىق بىلەن قۇرۇلغان ئىشەنچكە ئېغىر زىيان سالدى. بۇ ئەھۋال ھىندىستاننى ئامېرىكا بىلەن بولغان مۇناسىۋەتكە ھەددىدىن زىيادە تايىنىشنىڭ يوشۇرۇن خەتىرىنى قايتا باھالاشقا ۋە تاشقى سىياسەتتە تېخىمۇ كۆپ يول تۇتۇشقا مەجبۇرلىدى.
بۇ پەقەت ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ شەخسىي سىياسىتى بىلەنلا چەكلەنمەيدۇ. دېھلىدىكى ئىستراتېگىيەچىلەر بۇنى ئامېرىكا سىياسىتىدىكى ئۇزۇن مۇددەتلىك ئېنىقسىزلىقنىڭ بىر ئىپادىسى دەپ قاراشقا باشلىدى. ۋاشىنگتوندىكى سىياسىي قۇتۇپلىشىشنىڭ كۈچىيىشى ۋە تاشقى سىياسەتتىكى ئىزچىللىقنىڭ كەمچىل بولۇشى، ھىندىستانغا ئوخشاش دۆلەتلەرنى ئامېرىكا بىلەن ئۇزۇن مۇددەتلىك، قەتئىي ئىتتىپاق تۈزۈشنىڭ نەقەدەر خەتەرلىك ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدۇردى. جەك سۇللىۋان ۋە كۇرت كامپبېل ئىلگىرى ئوتتۇرىغا قويغاندەك، ئامېرىكا بىلەن ھىندىستان ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت ھەرگىزمۇ رەسمىي ئىتتىپاقداشلىق دەرىجىسىگە يېتەلمىگەن «ئىتتىپاق» ئىدى. ھازىرقى ۋەزىيەت شۇنى ئىسپاتلىدىكى، بۇ «ئىتتىپاق» نىڭ ئاساسى ئويلىغاندىنمۇ بوش ئىكەن. شۇڭلاشقا ھىندىستاننىڭ باشقا چوڭ دۆلەتلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى كۈچەيتىشى، پەقەت ۋاشىنگتونغا بېرىلگەن بىر سىگناللا ئەمەس، بەلكى ئۆز مەنپەئەتىنى قوغداش ئۈچۈن قوللانغان زۆرۈر ئىستراتېگىيەلىك تەدبىر ھېسابلىنىدۇ.
پىراگماتىك بۇرۇلۇش: دېھلىنىڭ بېيجىڭ ۋە موسكۋا بىلەن قايتا يېقىنلىشىشى
ئامېرىكا بىلەن بولغان مۇناسىۋەتتىكى بوشلۇقنى تولدۇرۇش ئۈچۈن، ھىندىستان ئۆزىنىڭ ئەنئەنىۋى رەقىبى ۋە ھەمراھلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى قايتىدىن تەڭشەشكە كىرىشتى. بۇنىڭ ئىچىدىكى ئەڭ كۆرۈنەرلىك ئۆزگىرىش خىتاي بىلەن بولغان مۇناسىۋەتتە يۈز بەردى. 2020-يىلىدىكى گالۋان جىلغىسىدىكى قانلىق توقۇنۇشتىن كېيىن مۇزلاپ قالغان ئىككى دۆلەت مۇناسىۋىتى، باش مىنىستىر نارېندرا مودىنىڭ شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتىنىڭ تيەنجىن باشلىقلار يىغىنىغا قاتنىشىپ، رەئىس شى جىنپىڭ بىلەن ئايرىم ئۇچرىشىشى ئارقىلىق يېڭى بىر باسقۇچقا قەدەم قويدى. بۇ ئۇچرىشىش پەقەت سىياسىي جەھەتتىكى جىددىيلىكنى پەسەيتىش بىلەنلا چەكلەنمىدى. ئۇنىڭدىن كېيىنلا ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى بىۋاسىتە ئاۋىياتسىيە لىنىيەلىرىنىڭ قايتا ئېچىلىشى، ئىقتىسادىي ئەمەلىيەتچىللىكنىڭ گېئوسىياسىي توقۇنۇشتىن ئۈستۈن كەلگەنلىكىنىڭ روشەن ئىپادىسى بولدى. ھىندىستان ئۈچۈن، خىتاي بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى مۇقىملاشتۇرۇش، ئۇزۇن چېگرا لىنىيەسىدىكى ھەربىي بېسىمنى يېنىكلىتىشلا ئەمەس، بەلكى ئامېرىكا بىلەن بولغان سودا سۆھبەتلىرىدە ئۆزىگە تېخىمۇ كۆپ پىشاڭ يارىتىش ئىمكانىيىتىگە ئېرىشىش دېگەنلىك ئىدى. بۇ خىل «ئەجدىھا بىلەن پىلنىڭ ئۇسسۇلى» دېھلىنىڭ بىرلا كۈچكە تايانماي، چوڭ دۆلەتلەر ئارىسىدىكى رىقابەتتىن پايدىلىنىپ ئۆز مەنپەئەتىنى ئەڭ زور دەرىجىدە كۆزلەيدىغان مۇرەككەپ ئىستراتېگىيەنى قوللىنىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.