خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر چۈشەنچىسى ۋە دۇنيا سىياسىتىدىكى ئۆزگىرىشلەرنى چۈشىنىش (15-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

خەلقئارا مۇناسىۋەتلەرنى مۇشۇ تەرىقىدە چۈشىنىش خاتادۇر. چۈنكى خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر بۇنداق ئاددىي مۇساپىدە شەكىللەنمەيدۇ، ئەكسىچە، نۇرغۇن ئامىل تۈرتكىسىدە كۆپ ئاكتىيورلۇق مۇرەككەپ قۇرۇلما ئىچىدە جەريان قىلىدۇ. شۇنىسى ئېنىقكى، ھەققىي مەنىدىكى ھەمكارلىق ئىچىدە بىر گەۋدىلەشكەن غەرب دۇنياسى يوق. بۇنىڭدىن سىرت، بۇ قارارچىلىق نۇقتىينەزەر ھېچقانداق نەرسىنىڭ بولۇپمۇ «دۆلىتىڭىزنىڭ خەلقئارا تەقدىرىنىڭ»ئۆزگەرمەيدىغانلىقىدەك چۈشەنچە پەيدا قىلىپ قويۇش بىلەن بىرگە ئۈمىد، كۈرەش ئېڭى ۋە ئىشەنچىنى سۇسلاشتۇرۇۋېتىدۇ. ھەتتا ئۆزگىرىشكە قارشى تۇرىدىغان ئاڭ پەيدا قىلىپ قويىدۇ. ھەممىدىن چاتاق يېرى، «قۇدرەتلىك قاراڭغۇ كۈچلەر» «ئىلاھلاشتۇرۇلۇپ» «تەڭرىدەك»كۆرۈلۈشكە باشلىنىدۇ. بۇنداق ئەھۋالدا تەسەۋۋۇرىڭىزدا «يارىتىلغان قۇدرەتلىك ئىلاھ»قا قارشى تۇرۇشنى بىھۇدە ھېس قىلىسىز. بۇ چۈشەنچە ئىنساننىڭ زىھىن دۇنياسىنى ئاددىي قىلىپ قويىدۇ. ھاياتنى قارا ۋە ئاق دەپلا چۈشىنىدىغان يۈزەكى ئەھۋال كۆرۈلىدۇ. ھالبۇكى ھايات قارا ۋە ئاقتىنلا تەشكىل تاپمىغان، باشقا رەڭلەردىنمۇ تەشكىل تاپقان.
قىسقىسى، ئۆزگىرىش جەريانىنى پايدىلىق ھالغا كەلتۈرۈش ۋە پۇرسەتكە ئايلاندۇرۇش ئۈچۈن ئالدى بىلەن «خاتا دۇنيا چۈشەنچىسى»نى ئۆزگەرتىش كېرەك. تارىخ بىزگە شۇنى ئۆگەتكەنكى، ئەڭ قۇدرەتلىك كۈچ ئۆزگىرىش قابىليىتىنى ئىلكىدە تۇتقانلارنىڭ كۈچى بولۇپ، تارىخنى مۇشۇنداقلار يېزىپ چىققان، تارىخمۇ شۇنداق ئەلۋەتتە.
Arıboğan, Deniz Ülke. (1998). Kabileden Küreselleşmeye, Uluslararası İlişkiler
Düşüncesi. İstanbul, Sarmal Yayınevi.
Barber, Benjamin. (2003). Mc World’e Karşı Cihad. Çev. E. Birey, İstanbul, Cep
Brzezinsky, Zigniew K. (1995). Out of Control: Global Turmoil on the eve of
twenty-first century. NY, Touchstone.
Calhoun, Craig. (2007). Milliyetçilik. Çev. B. Sütçüoğlu, İstanbul, Bilgi
Üniversitesi Yay.
Ebu Süleyman, A. Ahmed. (1985). İslam’ın Uluslararası İlişkiler Kuramı. Çev. F.
Koru, İstanbul, İnsan Yay.
Eisenstadt, S. N. (2007). Modernleşme: Başkaldırı ve Değişim. Çev. U. Çoşkun,
Ankara, DoğuBatı.
Falk, Richard. (2005). Dünya Düzeni Nereye?. Çev. N. Domaniç ve N. Arhan,
İstanbul, Metis Yay.
Goody, Jack. (2002). Batıdaki Doğu. Çev. B. M. Angılı ve İ. M. Bezgin, Ankara,
Gözen, Ramazan. (2004). Uluslararası İlişkiler Sonrası Çoğulculuk, Küreselleşme
ve 11 Eylül. İstanbul, Alfa.
Harvey, David. (1989). The Condition of Postmodernity: An Enquiry into the
Origins of Cultural Changes. Oxford, Basic Blackwell.
http://avalon.law.yale.edu/17th_century/westphal.asp (erişim: 18.11.2011).
Huntington, Samuel. (1993). “The Clash of Civilizations”. Foreign Affairs. 72, 22-
Knutsen, Torbjon L. (2006). Uluslararası İlişkiler Teorisi Tarihi. Çev. M. Özay,
İstanbul, Açılım.
Llobera, Josep R. (2007). Modernliğin Tanrısı, Batı Avrupa’da Milliyetçiliğin
Gelişimi. Ankara, Phoenix.
Uluslararası İlişkiler Düşüncesi ve Dünya Politikasında Değişimi Anlamak
34 Cilt 2 Sayı 1 (Ocak 2012)
Machiavelli, Niccolo. (2004). Prens. Çev. H. Mutluay, İstanbul, Bordo Siyah.
Mansbach, Richard W. (2000). “Changing Understandings of Global Politics:
Preinternationalism, internationalism, and postinternationalism”. Pondering
Postinternationalism: A Paradigm for the Twenty First Century? Ed By.
Heidi H. Hobbs, Albany. State University of New York Press. 7-23.
Moreno, Dario. (2000). “The Limits of Sovereignty in a Bifurcated World”.
Pondering Postinternationalism: A Paradigm for the Twenty First Century?
Ed By. Heidi H. Hobbs, Albany. State University of New York Press. 25-37.
Nye, Joseph S. ve David A. Welch. (2011). Küresel Çatışmayı ve İşbirliğini
Anlamak. Çev. R. Akman, İstanbul, T. İş Bankası Kültür Yay.
Özkırımlı, Umut. (2008). Milliyetçilik Kuramları: Eleştirel Bir Bakış. Ankara,
Özlük, Erdem. (2012). Uluslararası İlişkilerde Devlet: Tanım, Teori ve Devlet
İstisnacılığı, Konya, Çzigi Yayınevi.
Poggi, Giofarnco. (2007). Devlet, Doğası, Gelişimi ve Geleceği. Çev. A. Babacan,
İstanbul, Bilgi Üniversitesi Yay.
Robertson, Roland. (1999). Küreselleşme: Toplum Kuramı ve Küresel Kültür. Çev.
Ü. H. Yolsal, Ankara, Bilim ve Sanat.
Rosenau, James N. (1997). Along the Domestic-Foreign Frontier: Exploring
Governence in a Turbulent World. Cambridge, Cambridge University Press.
Schulze, Hagen. (2005). Avrupa’da Ulus ve Devlet. Çev. T. Bender, İstanbul,
Smith, Anthony D. (1983). State and Nation in the Third World: The Western State
and African Nationalism. Brighton, Wheatsheaf Boks Ltd.
—————, (1986). The Ethnic Origins of Nations. Oxford, Blackwell.
—————, (2004). Milli Kimlik. Çev. B.S. Şener, İstanbul, İletişim.
Tilly, Charles. (2001). Zor, Sermaye ve Avrupa Devletlerinin Oluşumu. Çev. K.
Emiroğlu, Ankara, İmge Kitabevi.
Yurdusev, A. N. (1996). “‘Uluslararası İlişkiler Öncesi’”. Devlet, Sistem, Kimlik: