ئىستراتېگىيەلىك شاھمات ۋە نازۇك تەڭپۇڭلۇقلار: خىتاي، رۇسىيە ۋە شىمالىي كورېيەنىڭ يېڭى دۇنيا تەرتىپى ئورنىتىش ئۇرۇنۇشى (6-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

رۇسىيەنىڭ ئۇكرائىناغا تاجاۋۇز قىلىشى، شىمالىي كورېيە ئۈچۈن ئىستراتېگىيەلىك بىر پۇرسەت دېرىزىسىنى ئاچتى. پىيوڭياڭ، ئۇرۇشنى دەرھال قوللاپ رۇسىيەنىڭ يېنىدا تۇرۇپ، بۇ قوللاشنىڭ بەدىلىنى كۆپ تەرەپلىمە  ئۆتىدى. بۇ يېقىنلىشىشنىڭ شىمالىي كورېيە ئۈچۈن قىسقا ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك مەنپەئەتلىرى بار:
1. قىسقا مۇددەتلىك مەنپەئەتلەر: شىمالىي كورېيە، رۇسىيەگە تەمىنلىگەن غايەت زور مىقداردىكى زەمبىرەك ئوقى ۋە باللىستىك باشقۇرۇلىدىغان بومبىلارنىڭ بەدىلىگە يېمەكلىك، ئېنېرگىيە (بولۇپمۇ نېفىت) ۋە ئىقتىسادىي ياردەم ئالماقتا. رۇسىيەنىڭ ب د ت خەۋپسىزلىك كېڭىشىدە ئېمبارگونى كۆزىتىش ھەيئىتىنىڭ ۋەزىپە مۇددىتىنى ۋېتو قىلىشى، پيوڭياڭنىڭ قانۇنسىز تور ھۇجۇمى ۋە ئەتكەسچىلىك پائالىيەتلىرىنى تېخىمۇ ئەركىن داۋاملاشتۇرۇشىغا شارائىت يارىتىپ بەردى [77-بەت]. ئۇنىڭدىن باشقا، ئۇكرائىناغا ئەۋەتىلگەن شىمالىي كورېيە ئەسكەرلىرى، زامانىۋى جەڭ مەيدانىدا بىباھا  تەجرىبىلەرگە ئېرىشمەكتە [76-بەت].
2. ئۇزۇن مۇددەتلىك مەنپەئەتلەر: ئېرىشكەن ئەڭ مۇھىم نەتىجە بولسا ھەربىي تېخنىكا يۆتكىلىشىدۇر. دوكلات، شىمالىي كورېيەنىڭ مەغلۇپ بولغان ھەربىي رازۋېدكا سۈنئىي ھەمراھى سىنىقىدا ئىشلىتىلگەن راكېتا موتورى، «ھائىل» (Haeil) ناملىق يادرو ئىقتىدارىغا ئىگە سۇ ئاستى ئۇچقۇسى ۋە يېڭىدىن ياسالغان باللىستىك باشقۇرۇلىدىغان بومبىلاردا رۇسىيە تېخنىكىسىنىڭ ئىشلىتىلگەن بولۇش ئېھتىماللىقىغا دائىر كۈچلۈك گۇمانلارنىڭ بارلىقىنى بىلدۈرىدۇ [76-بەت]. ئۇزۇن مۇددەتتە بولسا ئەڭ چوڭ نىشانى، رۇسىيە تەرىپىدىن ئەمەلىيەتتە بىر «يادرو دۆلىتى» سۈپىتىدە ئېتىراپ قىلىنىشتۇر. رۇسىيەنىڭ كەلگۈسىدە ئېمبارگولارنىڭ قايتا كۆرۈپ چىقىلىشى كېرەكلىكىنى ياقلىشى، بۇ نىشانغا يېتىشتە مۇھىم بىر دىپلوماتىك ياردەم بىلەن تەمىنلەيدۇ.
DPRK-رۇسىيە ھەمكارلىق كېلىشىمى ۋە «ئىتتىپاق» ئۇقۇمى
2024-يىلى 6-ئايدا ئىمزالانغان «ئەتراپلىق ئىستراتېگىيەلىك ھەمكارلىق كېلىشىمى»، بۇ يېقىنلىشىشنىڭ يۇقىرى پەللىسىدۇر. كېلىشىمنىڭ 4-ماددىسى، بىر ھۇجۇم يۈز بەرگەن ئەھۋالدا تەرەپلەرنىڭ «كېچىكتۈرمەي… قولىدىكى بارلىق ۋاسىتىلەر بىلەن ھەربىي ۋە باشقا ياردەملەرنى بېرىدىغانلىقىنى» بەلگىلىگەن بولۇپ، ئەمەلىيەتتە ئۆزلۈكىدىن ئارىلىشىش مەنىسىگە ئىگە[78-بەت]. كىم جوڭ ئۇن بۇ مۇناسىۋەتنى كۆپ قېتىم «ئىتتىپاق» دەپ سۈپەتلىگەن بولسىمۇ، پۇتىننىڭ بۇنىڭغا باقماي تېخىمۇ ئېھتىياتچان بىر تىل ئىشلىتىشى، ئىككى دۆلەتن ھەمكارلىققا يۈكلىگەن مەنىلەر ئوتتۇرىسىدىكى پەرقنى كۆرسىتىدۇ [79-بەت].
بۇ باب، ستىفېن ۋولتنىڭ «تەھدىت تەڭپۇڭلۇقى» (Balance of Threat) نەزەرىيەسىنى قوللىنىپ، بۇ ئىتتىپاقنىڭ كەلگۈسىنى سۈرۈشتۈرىدۇ. نەزەرىيەگە ئاساسلانغاندا، دۆلەتلەر پەقەت كۈچ تەقسىماتىغا قاراپلا ئەمەس، بەلكى ھېس قىلغان تەھدىتنىڭ دەرىجىسىگە قاراپ ئىتتىپاق تۈزىدۇ. شىمالىي كورېيە ۋە رۇسىيەنىڭ ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىدىن ھېس قىلغان تەھدىت دەرىجىسى، بولۇپمۇ جۇغراپىيەلىك يېقىنلىق ۋە ئومۇمىي كۈچ جەھەتتىن ئوخشاش ئەمەس. شۇڭلاشقا، بۇ ئىتتىپاقنىڭ ناتوغا ئوخشاش چوڭقۇر ۋە تەشكىلىي بىر قۇرۇلمىغا ئايلىنىشى ناتايىن [80-بەت]. ئەمما بۇ ئاجىزلىق، ئىتتىپاقنىڭ كورېيە يېرىم ئارىلىدا بىر توقۇنۇشنى توسۇش ۋەزىپىسىنى ئۆتىيەلمەيدىغانلىقىدىن دېرەك بەرمەيدۇ. ھېچبولمىغاندا، بۇ كېلىشىم شىمالىي كورېيەنىڭ ھەرىكەتلىرىنى چەكلىمەيدۇ، ئەكسىچە ئۇنىڭغا تېخىمۇ كۆپ ئىستراتېگىيەلىك بوشلۇق يارىتىپ بېرىدۇ.
خۇلاسىلىگەندە، بۇ باب شىمالىي كورېيەنىڭ چوڭ دۆلەتلەر رىقابىتىنى ئۆز ھاكىمىيىتىنىڭ پايدىسى ئۈچۈن ئۇستىلىق بىلەن ئىشلەتكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. خىتاي بىلەن ئىقتىسادىي ئالاقىسىنى ساقلاپ قېلىش بىلەن بىرگە، رۇسىيە بىلەن ھەربىي بىر ئىتتىپاق قۇرۇش ئارقىلىق يادرو سالاھىيىتىنى مۇستەھكەملىمەكتە، ھەربىي ئىقتىدارىنى ئاشۇرماقتا ۋە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى بىلەن كەلگۈسىدىكى مۇمكىن بولغان سۆھبەتلەر ئۈچۈن ئىستراتېگىيەلىك تاللاش ئىمكانلىرىنى كېڭەيتمەكتە. بۇ ئەھۋال، شەرقىي ئاسىيادىكى خەۋپسىزلىك تەڭلىمىسىنى تېخىمۇ مۇرەككەپ ۋە ئالدىن پەرەز قىلغىلى بولمايدىغان ھالەتكە كەلتۈرمەكتە [82-بەت].
خۇلاسە: خىتاي، رۇسىيە ۋە شىمالىي كورېيەنى ئۆز ئىچىگە ئالغان خەتەرلىك بىر ھەرىكەتچانلىق
دوكلاتنىڭ ماسايۇكى ماسۇدا تەرىپىدىن يېزىلغان خۇلاسە قىسمى، ئالدىنقى ئۈچ باپنىڭ تەھلىللىرىنى بىرىكتۈرۈپ، خىتاي، رۇسىيە ۋە شىمالىي كورېيە ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتلەر شەكىللەندۈرگەن خەتەرلىك ۋە مۇقىمسىز ھەرىكەتچانلىقنى گەۋدىلەندۈرىدۇ. بۇ بابتا، بۇ ئۈچ دۆلەت ئارىسىدا پۇختا بىر «ئۈچبۇلۇڭ» ياكى بىر پۈتۈن «گۇرۇھ»نىڭ يوقلۇقى، ئەكسىچە مۇناسىۋەتلەرنىڭ «تەڭپۇڭسىز»، «ئاسسىممېترىك» ۋە ئاساسلىقى ئىككى تەرەپلىك مەنپەئەتكە ئاساسلانغانلىقى تەكىتلىنىدۇ [86-بەت]. بۇ مۇناسىۋەتلەرنى بىر يەرگە جەم قىلغان ئاساسلىق ئورتاقلىق، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى باشچىلىقىدىكى ئىتتىپاق سىستېمىسىغا ۋە غەربنىڭ يەرشارىۋى ھۆكۈمرانلىقىغا قارشى بىر تەڭپۇڭلۇق يارىتىش ئارزۇسىدۇر. ئەمما بۇ ئورتاق نىشانغا يېتىش ئۈچۈن يولغا قويغان ئىستراتېگىيەلىرى، ئىشلەتكەن ۋاسىتىلىرى ۋە ئالدىنقى شەرتلىرى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە پەرقلىنىدۇ.