خىتاينىڭ خەلقئارالىق ساقچىلارنى تەربىيلىشى ۋە ئىستراتېگىيەلىك ئىزلىرى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ساقچى كۇرسلىرىنىڭ مۇھىم بىر قىسمى زەھەرلىك چېكىملىك ئەتكەسچىلىكى، تور جىنايەتلىرى، تېلېگراف ئالدامچىلىقى ۋە جىنايەتلەر گورۇھلىرىغا قارشى كۈرەش قاتارلىق ئۆلچەملىك قانۇن ئىجرا قىلىش تېمىلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ[30-بەت، 32-بەت]. بۇ خىلدىكى تەربىيەلەر خىتاينىڭ ئۆزىنى دۇنياۋى بىخەتەرلىك مەسىلىلىرىنى ھەل قىلىشقا تۆھپە قوشىدىغان مەسئۇلىيەتچان بىر ئاكتىيور سۈپىتىدە كۆرسىتىشىگە پۇرسەت يارىتىپ بېرىدۇ. بولۇپمۇ شەرقىي جەنۇبىي ئاسىياغا ئوخشاش چېگرا ھالقىغان جىنايەتلەر كۆپ بولغان رايونلاردا بۇ تېمىدىكى كۇرسلارغا ئەھمىيەت بېرىلىشى، ھەم بۇ دۆلەتلەرنىڭ جىددىي ئېھتىياجلىرىنى قامدىغانلىق بولىسا، ھەم خىتاينىڭ ئۆز چېگرا بىخەتەرلىكىنى ۋاسىتىلىك ھالدا مۇستەھكەملىگەنلىكتۇر. بۇ تەربىيەلەر تېخىمۇ چوڭقۇر ۋە سەزگۈر ھەمكارلىقلار ئۈچۈن بىر «سىڭىپ كىرىش ئېغىزى» رولىنى ئوينايدۇ.
ئەمما ئىشنىڭ كۆرۈنمىگەن يەنە بىر يۈزىدە، دىكتاتور ھاكىمىيەتلەرنىڭ باستۇرۇش ئىقتىدارىنى ئاشۇرۇشقا يۈزلەنگەن تەربىيلەش كۇرسلىرى بار. دوكلات بۇ ھەقتىكى ئەڭ كونكرېت مىسال سۈپىتىدە، كۇبادىكى ئۆكتىچىلەرنى باستۇرۇشى بىلەن تونۇلغان ۋە ئامېرىكا تەرىپىدىن ئېمبارگو يۈرگۈزۈلگەن ئالاھىدە قىسىم ساقچىلىرىغا  خىتاي خەلق قوراللىق ساقچى قىسىملىرى (PAP) تەرىپىدىن بېرىلگەن كۇرسنى كۆرسىتىدۇ[34-بەت]. يېقىن ئارىلىقتىكى جەڭ، مەرگەنلىك ۋە توپىلاڭنى كونترول قىلىش قاتارلىق تېمىلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بۇ كۇرسلار، بېيجىڭنىڭ مۇستەبىت ئىتتىپاقداشلىرىنىڭ باستۇرۇش ئەسلىھەلىرىنى رەھىمىسىزلەرچە كۈچەيتىشتىن ئىككىلىنىپ قالمايدىغانلىقىنى ئوچۇق-ئاشكارا ئوتتۇرىغا قويىدۇ. بۇ، كىشىلىك ھوقۇق  زەئىپ بولغان ھاكىمىيەتلەرنى خىتاينىڭ  بىۋاسىتە ۋە ئەمەلىي قوللىشىدۇر.
خەلقئارا ساقچى كۇرسلىرىنىڭ ئەڭ ئەندىشىلىك تەرىپى بولسا «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» تېمىسى ئاستىدا سۇنۇلغانلاردۇر. دوكلات خىتاينىڭ بۇ ھەقتىكى ئۇسۇلىنىڭ غەرب مىقياسىدا ئوخشىشىپ كېتىدىغان ئۇسۇللاردىن پۈتۈنلەي پەرقلىق ھالدا، كەڭ كۆلەملىك نازارەت قىلىش، رەقەملىك ئىز قوغلاش ۋە «ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك باستۇرۇش» نى ئاساس قىلغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ[35-بەت]. دوكلاتنىڭ ئەڭ ھالقىلىق مۇۋەپپەقىيىتى،دوكلاتتا بۇ ئەندىزىنىڭ يىلتىزىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى سىستېمىلىق باستۇرۇش سىياسەتلىرىگە تۇتىشىدىغانلىقىنى ۋە بېيجىڭنىڭ بۇ ئەندىزىنى بىر «مۇۋەپپەقىيەت ھېكايىسى» سۈپىتىدە ئېكسپورت قىلىشقا ئۇرۇنۇۋاتقانلىقىنى ئىسپاتلىغىنىدۇر. پاكىستان ساقچىلىرىغا بېرىلگەن بىر كۇرسنىڭ دەرس پىلانىدا «خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش كۈرىشى ۋە ئېرىشكەن ئۈنۈمى» دېگەن تېمىنىڭ ئورۇن ئېلىشى[35-بەت]، بېيجىڭنىڭ خەلقئارا جەمئىيەت تەرىپىدىن ئىنسانىيلىققا قارشى جىنايەت دەپ سۈپەتلەنگەن قىلمىشلىرىنى قانۇنلاشتۇرۇش ۋە نورماللاشتۇرۇشنىڭ پېشىدە ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
«جامائەت تەرتىپى ۋە ھاكىمىيەت بىخەتەرلىكى» تۈرىدىكى كۇرسلارنىڭمۇ  مەلۇم چاتىقى بار. «VIP دەرىجىلىك قوغداش»، «ئىجتىمائىي مۇقىملىقنى قوغداش» (维稳, wéiwěn) ۋە «توپىلاڭنى كونترول قىلىش» قاتارلىق تېمىلار خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ئۆز دۆلىتىدىكى ئۆكتىچىلەرنى باستۇرۇش ئۈچۈن قوللانغان ئاتالغۇلىرىدۇر [39-بەت]. فىلىپپىن ۋە گىۋىنېيە قاتارلىق دۆلەتلەرنىڭ پىرېزىدېنت مۇھاپىزەتچىلىرىگە قارىتا ئۇيۇشتۇرۇلغان كۇرسلار ياكى ئوتتۇرا ئافرىقا جۇمھۇرىيىتىنىڭ تاللانما مۇھاپىزەتچىلەر بىرلىكىگە رۇسىيە ۋاگنېر گۇرۇپپىسى بىلەن بىرلىكتە خىتاي تەرىپىدىنمۇ كۇرس  ئۇيۇشتۇرۇشى[40-بەت]، بېيجىڭنىڭ مۇستەبىت رەھبەرلەرنىڭ شەخسىي بىخەتەرلىكى ۋە ھاكىمىيىتىنى قوغداشتا نەقەدەر تەشەببۇسكار ئىكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ.
ئاخىرقى ھىساپتا، بۇ خىل كۇرسلارنىڭ ئېچىلىشى خىتاينىڭ ئىقتىسادىي ۋە تېخنولوگىيەلىك مەنپەئەتلىرى بىلەن بىۋاسىتە باغلانغان. يەنى«بىخەتەرلىك ۋە قوغداش» تېمىسى ئاستىدا ئۇيۇشتۇرۇلغان كۇرسلار، ئادەتتە «بىر بەلباغ، بىر يول» لىنىيەسىدىكى ئېنېرگىيە لىنىيەلىرى، پورتلار ۋە تۆمۈر يوللارنىڭ بىخەتەرلىكىگە مەركەزلەشكەن[37-بەت]. ئۇنىڭدىن باشقا، خۇاۋېي ۋە ZTE غا ئوخشاش خىتاي تېخنولوگىيە شىركەتلىرى تەرەققىي قىلدۇرغان، يۈز تونۇش ۋە زور سانلىق مەلۇمات ئانالىزىغا ئاساسلانغان «بىخەتەر شەھەر» نازارەت سۇپىلىرىنىڭ ئىشلىتىلىشىگە مۇناسىۋەتلىك كۇرسلارمۇ كۈنسېرى ئومۇملىشىۋاتىدۇ[38-بەت]. بۇ ئەھۋال خىتاينىڭ ئاتالمىش بىخەتەرلىك ياردىمى نامى ئاستىدا، ئۆز تېخنولوگىيە ئۆلچەملىرى ۋە سودا مەنپەئەتلىرىنى دۇنيا مىقياسىدا كېڭەيتىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
رايون خاراكتېرلىك پەرقلەر ۋە ئىستراتېگىيەلىك مۇھىم نۇقتىلار
دوكلاتتا ئوتتۇرىغا قويۇلغىنىدەك، خىتاينىڭ ساقچى تەربىيلەش ئىستراتېگىيەسى بېيجىڭنىڭ ئوخشىمىغان رايونلاردىكى گېئوسىياسىي ۋە ئىقتىسادىي مۇھىم نۇقتىلىرىغا ئاساسەن ئەستايىدىللىق بىلەن شەكىللەندۈرۈلگەن، جانلىق ۋە نىشانلىق بىر قۇرۇلمىنى نامايان قىلىدۇ. بۇ رايونلۇق پەرقلىنىش خىتاي تاشقى سىياسىتىنىڭ ئەمەلىيەتچىل ۋە ماسلىشىشچان تەبىئىتىنىڭ بىر ئىپادىسىدۇر.
ئوتتۇرا ئاسىيا خىتاينىڭ «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش»  تەربىيەلىرىنىڭ ئاساسلىق بازىسى ھېسابلىنىدۇ. بۇنىڭ ئاساسلىق سەۋەبى، بۇ رايوننىڭ شەرقىي تۈركىستانغا قوشنا بولۇشى ۋە بېيجىڭنىڭ بۇ يەردىكى مۇقىملىقنى ئۆزىنىڭ ئىچكى بىخەتەرلىكى ئۈچۈن ھاياتىي دەرىجىدە مۇھىم دەپ قارىشىدۇر[42-بەت]. شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتىنىڭ «ئۈچ خىل كۈچ» (تېررورىزم، بۆلگۈنچىلىك،دىنىي ئاشقۇنلۇق) دەپ ئاتىغان تەھدىتلەرگە قارشى ئورتاق كۈرەش قىلىش كېلىشىمى خىتاينىڭ بۇ رايوندىكى  ئارىلىشىشلىرى ئۈچۈن قانۇنلۇق بىر زېمىن ھازىرلاپ بېرىدۇ. بېيجىڭ بۇ كۇرسلار ئارقىلىق بۇ رايوندىكى دۆلەتلەرنىڭ بىخەتەرلىك ئاپپاراتلىرى بىلەن چوڭقۇر مۇناسىۋەت ئورنىتىپ، شەرقىي تۈركىستان مەنبەلىك ئۆكتىچى ھەرىكەتلەرنى ۋە يوشۇرۇن مۇقىمسىزلىقلارنى ئۆز چېگراسىغا يېتىپ كېلىشتىن بۇرۇن توسۇشنى نىشان قىلىدۇ.