ئۆز مەپتۇنلۇق ۋە ئۇنىڭ چارىلىرى (11-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ بىر ئىپادىسى بولغان باشقىلارنىڭ دىققىتىنى تارتىشمۇ دىن تەرىپىدىن ئەيىبلىنىدۇ. دەرۋەقە، قۇرئان ۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام باشقىلارنىڭ دىققىتىنى تارتىشنىڭ مۇھىم ئىپادىلىرىدىن بىرى بولغان كىيىم-كىچەك مەسىلىسىدە مۆمىنلەرنى ئاگاھلاندۇرىدۇ. ئۇلارغا ياخشى ۋە چىرايلىق كىيىنىشنى لېكىن بۇنىڭ نەتىجىسىدە ئۇلارنىڭ چوڭچىلىق قىلماسلىقىنى ۋە باشقا ئىنسانلارنى تۆۋەن كۆرمەسلىكنى تەۋسىيە قىلىدۇ. چۈنكى كىيىملەر ئادەتتە ئىنسانلارنىڭ ئىقتىسادىي ئەھۋالىنى ئەكس ئەتتۈرۈپ بېرىش بىلەن بىرگە، روھىي ھالىتىنىمۇ ئەكس ئەتتۈرۈپ بېرىدۇ. ئىنسانلارنىڭ ئەڭ چىرايلىق شەكىلدە يارىتىلغانلىقى قەيت قىلىنغان ئايەتلەردىن سىرت، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ چىرايلىق ۋە پاكىز كىيىم كىيىشكە رىغبەتلەندۈرگەن سۆزلىرى، چىرايلىق كىيىنىشنىڭ ناچار ئىش ئەمەسلىكىنى، ھەممە ئادەمنىڭ ئىقتىسادىي ئەھۋالىغا ئاساسەن كىيىن كىيىشكە دىققەت قىلىشى لازىملىقىنى ۋە بۇنداق كىيىنىشنىڭ ئاللاھنىڭ نېمىتىگە شۈكۈر قىلىش بولىدىغانلىقىنى نەسىھەت قىلىدۇ.
كىيىم-كىچەك مەيلى ئەرلەرنىڭ بولسۇن مەيلى ئاياللارنىڭ دىققىتىنى ئۆزىگە تارتىشتا ئىشقا يارايدىغان نەرسىلەر بولۇش بىلەن بىرگە، ھەسەتخورلۇقمۇ پەيدا قىلىدۇ. بۇ سەۋەبتىن چىرايلىق كىيىنىش ئىنسانغا نىسبەتەن بەزىدە خەتەرلىك ئەھۋالغا كېلىپ قالماقتا. ناۋادا بىر ئىنساندا ئۆزىنى قالتىس چاغلاش تۇيغۇسى بولىدىغان بولسا بۇ ئۇنىڭ كىيىمىگىچە تەسىر كۆرسىتىدۇ. قۇرئان بۇ ھەقتە قارۇننى مىسال كۆرسىتىدۇ.  قەسەس ئايىتىدە مۇنداق دېيىلىدۇ:«قارۇن ئۆز قەۋمىنىڭ ئالدىغا بارلىق زىننىتى بىلەن ھەشەمەتلىك ھالدا چىقتى. دۇنيا تىرىكچىلىكىنى كۆزلەيدىغانلار: «كاشكى بىزگە قارۇنغا بېرىلگەن بايلىق بېرىلسىچۇ، ئۇ ھەقىقەتەن (دۇنيالىقتىن) چوڭ نېسىۋىگە ئىگە ئىكەن> دېدى.»بۇ ئايەتتىن ئەڭ چىرايلىق كىيىملەرنى كىيىىپ ئاۋامنىڭ ئىچىگە كىرىشنىڭ ئىنسانلاردا ھەسەتخورلۇق پەيدا قىلىدىغانلىقىنى كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇ.
ئىسلام بىر تەرەپتىن كىيىمنى قانداق كىيىش كېرەكلىكىنى تەشەببۇس قىلغان بولسا يەنە بىر تەرەپتىن ئىنسانلارنىڭ دىققىتىنى جەلپ قىلىدىغان تەرىقىدە كىيىنىپ سىرتقا چىقماسلىق لازىملىقىنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاياللىرىغا بۇيرىغانلىقى ۋە مۆمىن ئاياللار ئۈچۈن بولسا « زىننەتلىرىنى كىشىلەرگە بىلدۈرۈش ئۈچۈن ئاياغلىرىنى يەرگە ئۇرمىسۇن» دېگەن ئايەتتە ئىنسانلارنىڭ دىققىتىنى ئۆزىگە تارتماسلىق كېرەكلىكى بۇيرۇلىدۇ. بۇ ئەھۋالدىن دىندا باشقىلارنىڭ دىققىتىنى ئۆزىگە تارتىشنىڭ توغرا ئەمەسلىكىنىڭ بۇيرۇلغانلىقىنى كۆرۈۋالغىلى بولىدۇ،
كەمتەرلىككە ئۈندەش
كەمتەرلىك، رىياكار بولماسلىق، بىر كىشىنىڭ مەرتىبە جەھەتتىن ئۆزىدىن تۆۋەنلەرگە چوڭچىلىق قىلماسلىقى، ئىنساننىڭ باشقىلارنى كۆرىدىغان گەپ-سۆز ۋە ھەرىكەتلەردىن خالىي بولۇپ ئاللاھنىڭ بەندىلىرى ئالدىدا غادايماسلىق ۋە ئۇلارنى تۆۋەن كۆرمەسلىك قاتارلىق مەنىلەرنى بىلدۈرىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا كىشىنىڭ ئۆزىنى تۆۋەن كۆرۈشىمۇ توغرا ئىش ئەمەس.
ئاللاھ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا «ساڭا ئەگەشكەن مۆمىنلەرگە كەمتەرلىك بىلەن مۇئامىلە قىلغىن»دەپ بۇيرۇشى ۋە مۆمىنلەر توغرىسىدا «ئۆز ئىچىدە تولىمۇ كۆيۈمچىلانلار»دېگەن ئايىتىدىن باشقا، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ تۇرمۇشىدا بۇنى تولۇق ئىجرا قىلىپ ئىنسانلارغا يول كۆرسىتىشى بۇ مەسىلىنىڭ تولىمۇ ئەھمىيەتلىك ئىكەنلىكىنى چۈشەندۈرۈپ بېرىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنى مۇسا ئەلەيھىسالامدىن ئۈستۈن ئىكەنلىكىنى دېگۈچىلەرگە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئاگاھلاندۇرۇش تەرىقىسىدە «مېنى مۇساغا سېلىشتۇرماڭلار»دېيىشى، ئوخشاشلا «بېلىقنىڭ يولدىشى بولغان زاتقا <يۇنۇس>بولمىغىن»دېگەن ئايەت نازىل بولغاندىمۇ، بەزى ساھىبىلەر «ئەجەبا ھەزىرىتى يۇنۇس قانداق خاتالىق ئۆتكۈزگەن بولغىيتتى»دەپ مۇنازىرە قىلغاندا، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام «مېنى يۇنۇسقا سېلىشتۇرماڭلار»دېيىشى دەل ئىنسانلارغا ئۈلگە بولغان پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋاسىتىسى ئارقىلىق ئىنسانلارنىڭ بىر-بىرىگە چوڭچىلىق قىلىشىنى توسىدىغان ئەخلاقىي تەدبىر دەپ قاراشقا بولىدۇ.
قۇرئان مۆمىنلەرگە « كىشىلەردىن مەنسىتمەسلىك بىلەن يۈز ئۆرۈمىگىن، زېمىندا غادىيىپ ماڭمىغىن، ئاللاھ ھەقىقەتەن ھاكاۋۇر، ئۆزىنى چوڭ تۇتقۇچىلارنى دوست تۇتمايدۇ. ئوتتۇراھال ماڭغىن، ئاۋازىڭنى پەسلەتكىن، ئاۋازلارنىڭ ئەڭ زېرىكەرلىكى ھەقىقەتەن ئېشەكلەرنىڭ ئاۋازىدۇر»بۇيرۇش ئارقىلىق، جەمئىيەتتە ئىش-ھەرىكەتنىڭ قانداق بولۇشى كېرەكلىنى تەكىتلەيدۇ ۋە رىئايە قىلىشقا تېگىشلىك قائىدە-پىرىنسپلارنى بايان قىلىپ ئىنسانلارنى ئاگاھلاندۇرىدۇ. قۇرئاندا ئىنساننىڭ گەپ قىلىشىدىن يول مېڭىشى ۋە بەدەن تىلىغىچە بولۇپ نۇرغۇن قائىدىلەر تىلغا ئېلىنىدۇ. بۇنىڭدىن سىرت كەمتەرلىكنىڭ ئەھمىيىتى تەكىتلەنگەندە كەمتەرلىك ئۇقۇمىنىڭ ھاكاۋۇرلۇق، مەنمەنچىلىك ۋە ھەددىدىن ئېشىشقا ئوخشاش قىلمىشلارنى تىزگىنلەشتەك رولى بارلىقى تىلغا ئېلىنىدۇ. ئۆزىنى قالتىس چاغلاش، ئىنسانلارنى تۆۋەن كۆرۈش ۋە مەغرۇرلۇقنىڭ مۇسۇلمانلارغا خاس خۇسۇسىيەت بولمىغانلىقتىن، مۇسۇلمانلار مۇشۇنداق قىلىشقا يۈزلەنگەندە دەرھال ئاگاھلاندۇرۇلىدۇ.
ئۆز مەپتۇنلۇقنىڭ چەكلىنىشى
ئىسلام دىنى شەخسىي ۋە ئىجتىمائىي ساھەدىكى قائىدە-پىرىنسپىلارنىڭ رولىنى كۈچەيتىدۇ. بۇ جەھەتتىن ئىسلام ھەم شەخسىي ھەمدە ئىجتىمائىي تۇرمۇشقا يېتەكچىلىك قىلىشنى تەشەببۇس قىلىدۇ. ئۆز مەپتۇنلۇقمۇ دىن تەرىپىدىن تىزگىنلىدىغان قىلمىشلاردىن بىرى ھېسابلىنىدۇ.