ھەمكارلىشىپ ياشاشمۇ ياكى ھۆكۈمرانلىق خاراكتېرىدىكى ئاسسىمىلياتسىيەمۇ؟ خىتاينىڭ رەسمىي تارىخ بايانلىرى ۋە ئۇيغۇر سىياسىتى (6-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

شۇڭلاشقا، ما روڭنىڭ ماقالىسى ئىلمىي تارىخ تەتقىقاتى ئەمەس، بەلكى ئاتالمىش«مىللىي بىر گەۋدىلىشىش جەمئىيەتشۇناسلىقى»نىڭ تارىخىيلاشتۇرۇلغان بىر نۇسخىسىدۇر. ئىلمىي نۇقتىدىن «ئوبيېكتىپلىق» ئۆلچىمىنى دۆلەتنىڭ مەۋجۇتلۇقى ۋە  جوڭخۇا مىللىتى ئورتاق گەۋدىسى ئۆلچىمىگە قۇربان قىلماقتا. بۇ خىل تاكتىكىلار  جەمئىيەتلەرنى بىر يەردە تۇتۇپ تۇرۇشتا مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇشى مۇمكىن، ئەمما ئۆتمۈشنىڭ مۇرەككەپلىكىنى ۋە تارىخىي ئاكتىيورلارنىڭ ئۆزلىرىگە خاس بولغان ھەقىقىي مەقسەتلىرىنى چۈشىنىش مەسىلىسىدە مېتودولوگىيەلىك جەھەتتىن چەكلىمىلىككە ئىگە.
4.كۈچ تەڭپۇڭسىزلىقى ۋە ئاكادېمىك نەتىجىنىڭ  تاشقى تەھدىت سۈپىتىدە  كۆرۈلۈشى: خىتاي ئېتنىك جەمئىيەتشۇناسلىقىدا ھەمكارلىشىپ ياشاش ۋە تاشقى بايانلار تەنقىدى
بۇ بۆلۈمدە نوپۇس ۋە سىياسىي كۈچ تەڭپۇڭلۇقى باراۋەر بولمىغان جەمئىيەتلەردە «ئۆزئارا بىرلىشىش» ئىددىئاسىنىڭ جەمئىيەتشۇناسلىق جەھەتتىكى چەكلىمىلىرى مۇنازىرە قىلىنىدۇ. شۇنداقلا، ئاكادېمىك ئىددىئالارنىڭ «تاشقى تەھدىت» دەپ قارىلىشىنىڭ ئىلمىي ئۆلچەملەرگە كۆرسىتىدىغان تەسىرى يورىتىپ بېرىلىدۇ.
1.4. «ئاز سانلىق» ۋە «كۆپ سانلىق» مۇناسىۋىتى: ھەمكارلىشىپ ياشاشمۇ ياكى ھۆكۈمرانلىق خاراكتېرىدىكى ئاسسىمىلياتسىيەمۇ؟
ما روڭ خىتاي تارىخىدىكى مىللەتلەر مۇناسىۋەتلىرىنى «سېنىڭ ئىچىڭدە مەن، مېنىڭ ئىچىمدە سەن» (ئىچ ئىچىگە  كىرىشىش) ئوخشىتىشى بىلەن تەرىپلەيدۇ. ئەمما جەمئىيەتشۇناسلىق نۇقتىسىدىن بۇ ئۇقۇمنىڭ تەتبىقلىنىشى گۇرۇپپىلار ئوتتۇرىسىدىكى كۈچ تەڭپۇڭلۇقىنى شەرت قىلىدۇ.
كۈچ تەڭپۇڭسىزلىقى ۋە ھەمكارلىشىپ ياشاش» پارادوكسى:
ئا. نوپۇس كۈچى: جەمئىيەتشۇناس مىلتون گوردوننىڭ [13](1964) ئاسسىمىلياتسىيە نەزىرىيەسىگە ئاساسلانغاندا، غايەت زور بىر ئاساسىي گۇرۇپپا (خىتاي) بىلەن كىچىكرەك گۇرۇپپىلار (مانجۇ، موڭغۇل قاتارلىقلار) ئوتتۇرىسىدىكى ئالاقە ناھايىتى ئاز شارائىتلاردا باراۋەر بىر بىرلىشىش  ئىپادىسى كۆرسىتىدۇ. %90 ى خىتاي بولغان بىر نوپۇس قۇرۇلمىسىدا «ئۆزئارا تەسىر»، ئەمەلىيەتتە كىچىك گۇرۇپپىنىڭ تىلى، دىنى ۋە ئۆرپ-ئادەتلىرىنىڭ چوڭ گۇرۇپپىنىڭ ئىچىدە ئېرىپ كېتىشى بىلەن ئاخىرلىشىدۇ.
ب. ئاسسىمىلياتسىيە ۋە بىرلىشىش: ما روڭ ياقىلىغان «بىرلىشىش» (zhenghe) كەلىمىسى، نەزەرىيە جەھەتتىن ئىككىلا تەرەپنىڭ ئۆزگەرگەن جەريانىنى ئىپادىلەيدۇ. ئەمما تەنقىدچىلەر، بۇ جەرياننىڭ تارىخىي جەھەتتىن «خىتايلىشىش» (Sinicization/Hanhua) شەكلىدە تاق تەرەپلىمىلىك ئېلىپ بېرىلغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. ستېۋان خاررېل [14](1995) خىتاينىڭ چەت رايونلاردىكى بۇ جەريانلىرىنى  «مەدەنىيەتلەشتۈرۈش پىلانلىرى» (Civilizing Projects) دەپ ئاتايدۇ؛ بۇ يەردە مەركەز (خىتاي)، ئەتراپنى (ئاز سانلىق مىللەتلەرنى) ئۆزىنىڭ مەدەنىيەت ئۆلچىمىگە توغرىلاپ ئۆزگەرتىدۇ.
ج. ما روڭنىڭ ئىلمىي چېگرىسى:  ما روڭ بىرلىشىش بىلەن ئاسسىمىلياتسىيە ئوتتۇرىسىدىكى چېگرانى سىياسىي تەۋەلىك ئارقىلىق سىزىدۇ. ئەگەر بىرتوپلۇق «جوڭخۇا مىللىتى»  كىملىكىنى قوبۇل قىلىپ سىياسىي جەھەتتىن بىرلىككە كەلگەن بولسا، يازغۇچى بۇنى «مۇۋەپپەقىيەتلىك بىرلىشىش» دەپ قارايدۇ. ئەمما جەمئىيەتشۇناسلىق نۇقتىسىدىن، بىر گۇرۇپپىنىڭ تىلىنىڭ خىتايچە بولۇپ كېتىشى  ھەرگىزمۇ مۇۋەپپەقىيەتلىك بىرلىشىش ئەمەس  (مەسىلەن، مانجۇ تىلىنىڭ يوقىلىشى) بىر مەدەنىيەت ئاسسىمىلياتسىيەسىدۇر ۋە بۇ ئەھۋالنىڭ «ئۆز ئىختىيارلىقى بىلەن بولغان مەدەنىيەت ھەمكارلىقى» دەپ ئاتىلىشى، كۈچ تەڭپۇڭسىزلىقىنى يوشۇرىدىغان بىر بايان تۈرىدۇر  (لېيبولد، 2007).
2.4. تاشقى تەسىر ئىددىئاسى ۋە ئىلمىي مېتودولوگىيە: بىلىمنىڭ بىخەتەرلىك مەسىلىسىگە ئايلاندۇرۇلۇشىما روڭ غەربلىك ياكى ياپونىيەلىك ئاكادېمىكلارنىڭ (مەسىلەن، «يېڭى چىڭ تارىخى» ئېقىمىنىڭ) قاراشلىرىنى «ئايرىمچىلىق مەقسەتلىرىگە خىزمەت قىلىدىغان بىر تاشقى تاكتىكا» دەپ تەرىپلەيدۇ. بۇ قاراش ئىجتىمائىي پەنلەردە «ئاكادېمىك نەتىجىنىڭ تەھدىت سۈپىتىدە كۆرۈلۈشى»[15] دەپ ئاتىلىدۇ.
ئىلمىي ئوبيېكتىپلىق ۋە مەنبە خاتالىقى : [16]
ئىددىئاغا قارشى مەقسەت: بىلىم پەلسەپىسىدە بىر ئىددىئانىڭ توغرىلىقى، شۇ ئىددىئانى ئوتتۇرىغا قويغان كىشىنىڭ كىملىكى ياكى مەقسىتىدىن مۇستەقىل ھالدا باھالىنىشى كېرەك. بىر ئىددىئانىڭ «پارچىلاش نىيىتى بىلەن» ئوتتۇرىغا قويۇلغان بولۇشى، شۇ ئىدىئانى سۇنغان ئىلمىي پاكىتلارنىڭ (مەسىلەن، مانجۇچە ئارخىپ ھۆججەتلىرىنىڭ) خاتا ئىكەنلىكىنى بىلدۈرمەيدۇ. ما روڭنىڭ قارىشى ئىددىئانىڭ مەزمۇنىغا ئەمەس، بەلكى مەنبەسىگە ھۇجۇم قىلىدىغان بىر خىل شەخسكە ھۇجۇم قىلىش (ad hominem) مەنتىقىسىدۇر.
ئاكادېمىك مۇنازىرىنىڭ سىياسىيلاشتۇرۇلۇشى: ياپونىيەلىك ئاكادېمىكلارنىڭ 20-ئەسىرنىڭ باشلىرىدىكى «مان-مو» (مانجۇرىيە-موڭغۇلىيە) تەتقىقاتلىرىنىڭ ئىمپېرىيالىستىك نىشانلارغا خىزمەت قىلغانلىقى تارىخىي بىر ھەقىقەت. ئەمما زامانىۋى «يېڭى چىڭ تارىخى» تەتقىقاتلىرى مانجۇچە ھۆججەتلەر ئارقىلىق «ئىمپېرىيە كىملىكى» نى ئانالىز قىلىدۇ. ما روڭ بۇ تەتقىقاتلارنى ئىلمىي پاكىتلار بىلەن رەت قىلىشنىڭ ئورنىغا، ئۇلارنى «تاشقى تەھدىت» خالتىسىغا سېلىپ، بىخەتەرلىك مەركەز قىلىنغان بىر باياننى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. بۇ ئەھۋال ئاكادېمىك مۇستەقىللىقنى ئاجىزلىتىپ، ئىلمىي بىر مۇنازىرىنى دۆلەت بىخەتەرلىك مەسىلىسىگە ئايلاندۇرۇپ قويىدۇ (گلادنېي، 2004) .
ما روڭ سۇنغان مودېل بىر «ئىجتىمائىي ئىنژېنېرلىق تارىخچىلىقى» مىسالىدۇر. يازغۇچى «ئاز سانلىق» مىللەتلەرنىڭ خىتاي مەدەنىيىتى ئىچىدە ئېرىپ كېتىشىنى «تەبىئىي بىر مەدەنىيەت ماسلىشىشى» دەپ كۆرسىتىپ، تەڭپۇڭسىز كۈچ مۇناسىۋەتلىرى ياراتقان تۈزۈلمە خاراكتېرلىك ئاسسىمىلياتسىيەنى كۆرمەسكە سالىدي. ئاكادېمىك ئىددىئالارنى دۆلەت بىخەتەرلىك سۈزگۈچىدىن ئۆتكۈزۈش، خىتاي تارىخ يېزىقچىلىقىنى دۇنياۋى ئىلمىي ئۆلچەملەردىن ئايرىپ، « <قولى ئىچىگە ئېگىلىدىغان>  ۋە مۇداپىئە خاراكتېرلىك» بىر قۇرۇلمىغا ئايلاندۇرۇپ قويىدۇ.
5. نەزىرىيەدىن ئەمەلىيەتكە: رەقەملىك دەۋردە فېي شياۋتۇڭنىڭ «كۆپ مەنبەلىك بىر گەۋدىلىشىش» نەزەرىيەسىنىڭ چېگرالىرى ۋە ئۆزگىرىشى