شى جىنپىڭنىڭ نەزىرىدىكى دۇنيا: لوۋى ئىنستىتۇتىنىڭ مەخسۇس دوكلاتى ھەققىدە (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

شى جىنپىڭ دۆلەت بىخەتەرلىكىنى بىيۇروكراتىك سىستېمىغا چوڭقۇر سىڭدۈرگەن بولۇپ، ئۆزى بۇ سىستېمىنىڭ چوققىسىدا ئولتۇرىدۇ. خىتاينىڭ 2014-يىلى قۇرۇلغان تۇنجى دۆلەت بىخەتەرلىك كومىتېتى، ئۇرۇشتىن كېيىنكى ئامېرىكا دۆلەت بىخەتەرلىك كېڭىشىگە ئوخشىمايدۇ. خىتاينىڭ بۇ ئورگىنى بىر قەدەر ئاز يىغىن ئاچىدۇ ھەمدە ئىچكى ۋە تاشقى بىخەتەرلىك مەسىلىلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. «خىتاي رەھبەرلىكىنى كۆزىتىش»  ناملىق دوكلاتتا(China Leadership Monitor) تەسۋىرلەنگەندەك، شى جىنپىڭ ئىچكى ۋە تاشقى بىخەتەرلىك تەھدىتلىرىنىڭ قانداق ئۆز-ئارا باغلىنىشلىق ئىكەنلىكىگە ئەھمىيەت بېرىدۇ. شى جىنپىڭ بۇ ئورگانغا رىياسەتچىلىك قىلىدۇ، ئۇنىڭ بىلەن بىللە ئۇنىڭ ئىش بېجىرىش باشقارمىسىنىڭ باشلىقى سەي چى (Cai Qi) مۇ بار، ئۇ سىياسىي بيۇرو دائىمىي كومىتېتىدا بەشىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ، ئەمما بەلكىم خىتايدىكى ئىككىنچى ئەڭ كۈچلۈك ئەمەلدار بولۇشى مۇمكىن. شى جىنپىڭنىڭ كۈنسېرى بىخەتەرلەشتۈرۈلگەن باشقۇرۇش ئۇسۇلى، قارشى ئاخبارات ۋە چەت ئەل جاسۇسلۇقىغا مەسئۇل بولغان دۆلەت بىخەتەرلىك مىنىستىرلىقى (MSS) نىڭ ئورنىنى يۇقىرى كۆتۈردى. دۆلەت بىخەتەرلىك مىنىستىرلىقىنىڭ تېخىمۇ گەۋدىلىك رولى، سودا ۋە ئىچكى چەت ئەل مەبلىغىگە تېخىمۇ ئوچۇق ئۇسۇلنى قوللايدىغان سودا مىنىستىرلىقى بىلەن زىددىيەت پەيدا قىلدى.
دوكلاتتىكى تەشكىلىي قۇرۇلما دىئاگراممىسىدا، شى جىنپىڭ ئەڭ يۇقىرىدا تۇرىدۇ. ئۇنىڭ ئاستىدا خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسى تاشقى ئىشلار كومىتېتى  (FAC)، دۆلەت بىخەتەرلىك سىستېمىسى (يەنى دۆلەت بىخەتەرلىك كومىتېتى) ۋە مەركىزىي ھەربىي كومىتېت قاتارلىق ئۈچ چوڭ تارماق بار. دۆلەت بىخەتەرلىك سىستېمىسىنىڭ ئاستىدا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى، دۆلەت بىخەتەرلىك مىنىستىرلىقى (MSS) ۋە خەلق ئازادلىق ئارمىيەسى قاتارلىقلار كۆرسىتىلگەن. (دىققەت: خەلق ئازادلىق ئارمىيەسى يەنە مەركىزىي ھەربىي كومىتېتقىمۇ بىۋاسىتە قاراشلىق بولۇپ، بۇ يەردە ئۇنىڭ دۆلەت بىخەتەرلىكى سىستېمىسىدىكى رولىمۇ گەۋدىلەندۈرۈلگەن). بۇ قۇرۇلما، دۆلەت بىخەتەرلىكىنىڭ خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ بارلىق ساھەلىرىگە سىڭىپ كىرگەنلىكىنى ۋە شى جىنپىڭنىڭ بۇ ساھەنى بىۋاسىتە كونترول قىلىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. دۆلەت بىخەتەرلىك كومىتېتىنىڭ قۇرۇلۇشى ۋە دۆلەت بىخەتەرلىك مىنىستىرلىقىنىڭ كۈچىيىشى، خىتاينىڭ ئىچكى مۇقىملىق ۋە تاشقى تەھدىتلەرگە تاقابىل تۇرۇشتا تېخىمۇ مەركەزلەشكەن ۋە قاتتىق قول سىياسەتلەرنى يولغا قويۇۋاتقانلىقىنىڭ ئىپادىسىدۇر. بۇ ئەھۋال، بىر تەرەپتىن خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ كونتروللۇقىنى كۈچەيتسە، يەنە بىر تەرەپتىن ئىقتىسادىي ئېچىۋېتىش ۋە خەلقئارا ھەمكارلىققا مەلۇم دەرىجىدە پاسسىپ تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن.
شى جىنپىڭنىڭ تەسەۋۋۇرىنى ئەمەلىيلەشتۈرىدىغان تاشقى سىياسەت ئاكتورلىرى سىستېمىنىڭ ھەرقايسى جايلىرىغا تارقالغان بولۇپ، ئۇلارنىڭ ۋەزىپە دەرىجىسى ئوخشاش ئەمەس. ۋاڭ يى ھەم تاشقى ئىشلار مىنىستىرى ھەم پارتىيەنىڭ تاشقى ئىشلار كومىتېتىغا مەسئۇل سىياسىي بيۇرو ئەزاسى بولۇش سۈپىتى بىلەن، يەرشارى سەھنىسىدىكى ئەڭ كۆزگە كۆرۈنگەن خىتاي ئاكتوردۇر. ئۇنىڭدىن يۇقىرى دەرىجىدىكى ۋاڭ خۇنىڭ  2023-يىلىنىڭ بېشىدا تەيۋەن سىياسىتىگە مەسئۇل قىلىپ تەيىنلەنگەن. ليۇ جيەنچاۋ بولسا پارتىيەنىڭ خەلقئارا ئالاقە بۆلۈمىگە (بۇ ئورگان ھەققىدە تېخىمۇ كۆپ مەلۇمات ئۈچۈن تۆۋەنگە قاراڭ) مەسئۇل. چېن يىشىن دۆلەت بىخەتەرلىك مىنىستىرىدۇر. جاڭ يوۋشيا شى جىنپىڭنىڭ ئۇزۇن يىللىق سادىق ئادىمى بولۇپ، دۆلەتتىكى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ھەربىي ئەمەلداردۇر. لى شۇلېي تەشۋىقاتقا مەسئۇل سىياسىي بيۇرو ئەزاسىدۇر. ئۇلارنىڭ ھەممىسى كۈندىلىك خىتاي دىپلوماتىيەسىنىڭ قاتتىق ۋە يۇمشاق كۈچىگە تۆھپە قوشىدۇ.
دوكلاتتىكى سۈرەتلەردە بۇ مۇھىم شەخسلەرنىڭ ھەر بىرىنىڭ رولى تۆۋەندىكىچە ئىزاھلانغان:
بۇ ئاكتورلارنىڭ ھەر بىرى ئۆز ساھەسىدە شى جىنپىڭنىڭ تاشقى سىياسەت ئىستراتېگىيەسىنى ئەمەلىيلەشتۈرۈشتە مۇھىم رول ئوينايدۇ. ۋاڭ يى خەلقئارا سەھنىدە خىتاينىڭ يۈزى بولسا، ۋاڭ خۇنىڭ ئىدېئولوگىيە ۋە تەيۋەن مەسىلىسىدە ئىستراتېگىيەلىك يۆنىلىشنى بەلگىلەيدۇ. ليۇ جيەنچاۋ پارتىيە قاناللىرى ئارقىلىق تاشقى مۇناسىۋەتلەرنى كېڭەيتىدۇ. چېن يىشىن دۆلەت بىخەتەرلىكىنى كاپالەتلەندۈرۈش ئارقىلىق تاشقى سىياسەتكە ئىچكى تىرەك بولىدۇ. جاڭ يوۋشيا ھەربىي كۈچ ئارقىلىق خىتاينىڭ قاتتىق كۈچىنى نامايان قىلىدۇ. لى شۇلېي بولسا تەشۋىقات ۋاسىتىلىرى ئارقىلىق خىتاينىڭ خەلقئارادىكى ئوبرازىنى ۋە بايانلىرىنى شەكىللەندۈرىدۇ. بۇلارنىڭ ھەممىسى بىرلىشىپ، شى جىنپىڭ دەۋرىدىكى خىتاي دىپلوماتىيەسىنىڭ مۇرەككەپ ۋە كۆپ قاتلاملىق مەنزىرىسىنى ھاسىل قىلىدۇ.
XII. ئەلچىخانىلار ۋە كونسۇلخانىلار