«ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى»نىڭ ئۈچ يىلدىن كېيىنكى تەسىرىنى باھالاش (7-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى قانۇنغا خىلاپلىق قىلىشتا مەسئۇلىيىتى بولغان، تۇتۇلغان شىركەتلەر ئۈچۈن سەلبىي ئاقىۋەتلەرگە يول ئاچتىمۇ؟
ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنىڭ خىتاي شىركەتلىرى — بولۇپمۇ شىركەتلەر تىزىملىكىدە ئىسمى بارلار — ئۈستىدىكى تەسىرى كۆرۈنەرلىك بولۇشى مۇمكىن.
2025-يىلى مارتتا ئۆتكۈزۈلگەن خىتاي خەلق قۇرۇلتىيىدا، سىياسىي بىيۇرو ئەزاسى ۋە شۇ ۋاقىتتىكى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى پارتىيە سېكرېتارى ما شىڭرۈي ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى ۋە ئامېرىكىنىڭ باشقا جازالىرىنىڭ كارخانىلار ئۈستىدىكى تەسىرى ھەققىدە تۇنجى قېتىم ئاشكارا سۆز قىلدى. بولۇپمۇ ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنىڭ شىركەتلەر تىزىملىكىدىكى 144 خىتاي شىركىتىگە ئىشارەت قىلىپ، جازالارنىڭ «رايوننىڭ تەرەققىياتىدىكى ئەڭ چوڭ قىيىنچىلىقلارنىڭ بىرى»گە ۋەكىللىك قىلىدىغانلىقىنى ئېيتتى. بۇ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئەڭ يۇقىرى قاتلىمىدىكىلەرنىڭ ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنى ئىجرا قىلىشتا نىشان قىلىنغان شىركەتلەر ئۈستىدىكى سەلبىي ئاقىۋەتلەرنى خاتىرىلەۋاتقانلىقىنى كۆرسەتمەكتە.
2024-يىلى يانۋاردا ئىقتىسادىي سىياسەت تەتقىقات مەركىزى (CEPR) شىنجاڭ ئىشلەپچىقىرىش ۋە قۇرۇلۇش بىڭتۈەنى (XPCC) — شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ بەزى قىسىملىرىنى باشقۇرىدىغان ۋە يىغىۋېلىش لاگېرلىرى، تۈرمىلەر ۋە ئىشچى يۆتكەش پىروگراممىلىرىنى باشقۇرىدىغان يېرىم ھەربىي شىركەت گۇرۇھى — مەجبۇرىي ئەمگەككە ئارىلىشىش سەۋەبلىك، ئامېرىكا تەرىپىدىن جازاغا ئۇچرىغاندىن كېيىن كۆرۈنەرلىك زىيانلارنى كۆرگەنلىكىنى بىلدۈرىدىغان ئىستاتىستىكىلىق بىر تەتقىقات نەتىجىسى ئېلان قىلدى. CEPR جازالارنىڭ « XPCCكونتروللۇقىدىكى شىركەتلەر ئۈچۈن مۇناسىۋەتسىز شىركەتلەرنىڭ كونترول ھۆججىتىگە سېلىشتۇرغاندا %1.15 لىك سەلبىي بىر ئاكسىيە بازىرى كىرىمى بىلەن نەتىجىلەنگەنلىكىنى مۆلچەرلىمەكتە. بازار قىممىتى جەھەتتىن بۇ، نىشان قىلىنغان شىركەتلەر ئۈچۈن 905 مىليون يۈەن (129 مىليون دوللار) مىقدارىدا يىغىلما بىر بازار قىممىتى يوقىتىشىغا سەۋەب بولغان».
XPCC مەركىزىي ھۆكۈمەتنىڭ ۋەيران بولۇشىغا يول قويمايدىغان دەرىجىدە چوڭ دەپ قارىغان ۋە ئاساسلىق مەقسىتى پايدىدىن بەكرەك رايون خەۋپسىزلىكى ۋە «مۇقىملىق» بولغانلىقى ئۈچۈن، ھۆكۈمەت ئۈچۈن ئۇزۇن ۋاقىتتىن بۇيان كىرىمىنى يوقىتىۋاتقان غايەت زور بىر دۆلەت ئىگىدارچىلىقىدىكى سودا گۇرۇھىدۇر. CEPR جازالاردىن كېيىن XPCC نىڭ تېخىمۇ تۆۋەن ئۆسۈم نىسبىتى، تېخىمۇ تۆۋەن باج نىسبىتى ۋە تېخىمۇ كۆپ ھۆكۈمەت ياردەم پۇلىدىن بەھرىمەن بولغانلىقىنى بايقىغان. CEPR تۆۋەندىكى خۇلاسىگە كەلگەن: «خىتاي ھۆكۈمىتى ۋە ئۇنىڭغا قاراشلىق ئورگانلار (مەسىلەن، دۆلەت ئىگىدارچىلىقىدىكى بانكىلار) نىشان قىلىنغان شىركەتلەرنى جازالارنىڭ تەسىرىدىن قوغداش ئۈچۈن بايلىقلىرىنى قايتا تەقسىملەۋاتقاندەك كۆرۈنمەكتە». خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ پۈتۈن رايوندىكى دېھقانچىلىق ۋە ياسىمىچىلىقنى قوللاش خىراجىتى ناھايىتى مۇھىم.
ئەمما خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ياردەم پۇلى ۋە ئىلھاملاندۇرۇشلىرى خۇسۇسىي ئىگىدارچىلىقتىكى كۆپىنچە شىركەتلەرنى قوغداشقا يېتەرلىك ئەمەستەك قىلىدۇ. ئاخبارات دوكلاتلىرى ۋە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى مەجبۇرىي ئەمگەك سەۋەبىدىن ئامېرىكا ئىمپورت چەكلىمىلىرىدىن تەسىرگە ئۇچرىغان شىركەتلەرنىڭ يىللىق دوكلاتلىرى ئۇزۇن مۇددەتلىك مالىيە ۋە خېرىدار يوقىتىشلىرىنىڭ ئېغىر ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويماقتا. تاموژنا ۋە چېگرا مۇداپىئە ئىدارىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىن پاختا بىلەن ياسالغان بارلىق مەھسۇلاتلارغا بىر توختىتىش بۇيرۇقى ئېلان قىلغاندىن كېيىن، نۇرغۇن خەلقئارالىق ماركىلار ۋە كىيىم-كېچەك ئىشلەپچىقارغۇچىلىرى رايوندا پائالىيەت قىلىۋاتقان شىركەتلەرنى چىقىرىپ تاشلاش ئۈچۈن، تەمىنلەش زەنجىرلىرىنى تېزلىكتە ئۆزگەرتتى ۋە بۇمۇ بۇ شىركەتلەر ئۈچۈن مۇھىم زىيانلارغا سەۋەب بولدى. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىغا كۆپ مەبلەغ سالغان بىر خىتاي پاختا توقۇمىچىلىق شىركىتىنىڭ 2021-يىللىق بىر رەسمىي باياناتىغا ئاساسلانغاندا، ئامېرىكا ماركىلىرى ئامېرىكا سىياسىتىگە ئىنكاس سۈپىتىدە زاكازلىرىنى بىكار قىلغان، بۇمۇ خىتاي شىركىتى ئۈچۈن مۇھىم مالىيە زىيانلىرىغا يول ئاچقان. ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى يولغا قويۇلغان 2022-يىلى ئوخشاش شىركەت 365 مىليون يۈەن (53 مىليون دوللار) زىيان تارتقان. ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى يولغا قويۇلۇشىنىڭ دەسلەپكى ئۈچ يىلى ئىچىدە، بۇ شىركەت ۋە 25 تارماق شىركىتى ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنىڭ شىركەتلەر تىزىملىكىگە كىرگۈزۈلگەن. شىركەتنىڭ مالىيە ئەھۋالى 2024-يىلىدا داۋاملىق تۆۋەنلىگەندەك قىلىدۇ. 2022-يىلى ئىيۇندا ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنىڭ شىركەتلەر تىزىملىكىگە قوشۇلغان يەنە بىر چوڭ توقۇمىچىلىق شىركىتى تىزىملىككە كىرگۈزۈلۈش سەۋەبىدىن بارلىق خەلقئارالىق بازىرىنى يوقاتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈرگەن.
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ دۆلەت ئىگىدارچىلىقىدىكى PVC ئىشلەپچىقارغۇچىسى ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنىڭ يولغا قويۇلۇشى ۋە ھەشەمەتلىك ۋىنىل پول شىركەتلىرىنىڭ تەمىنلەش زەنجىرلىرىنى ئۆزگەرتىشكە باشلىغان 2022-يىلى %18 لىك ساپ سودا كىرىمىنى يوقىتىشىغا دۇچ كەلگەن. شىركەتنىڭ تەقدىرى ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى شىركەتلەر تىزىملىكىگە قوشۇلغان 2023-يىلى %28 تۆۋەنلەپ تېخىمۇ ناچارلاشقان، شىركەتنىڭ تىزىملىككە كىرگۈزۈلۈشىنىڭ بىر تەسىرى بولمايدىغانلىقى ھەققىدىكى باياناتىغا قارىماي، شىركەتنىڭ سودا كىرىمى 2024-يىلى يەنە %19 تۆۋەنلىگەن.