خەلقئارا ئەمگەك ئۆلچىمى: خىتاي-ئامېرىكا سودا سۆھبىتىدىكى نەزەردىن ساقىت قىلىنغان ھالقا (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

شۇڭلاشقا ئەمگەك ھوقۇقى پائالىيەتچىلىكى ھۆكۈمەت ئۈچۈن بىر نازۇك تېمىغا ئايلاندى. ئۇلارغا نىسبەتەن، بۇ پەقەت تېخىمۇ ياخشى مائاش ياكى خىزمەت شارائىتىنى تەلەپ قىلىشلا ئەمەس، بەلكى خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ئۆز-ئۆزىنى بايان قىلىشىغا قىلىنغان بىۋاسىتە خىرىستۇر. ئۇ پارتىيەنىڭ ۋەدىلىرى بىلەن خىتاي ئىشچىلىرىنىڭ ئەمەلىي تۇرمۇشى ئوتتۇرىسىدىكى ئىدېئولوگىيەلىك پەرقنى ئاشكارىلايدۇ. ئەگەر پارتىيە رەھبەرلىرى ئەمگەك سۇيىئىستېمالىنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ئىنكار قىلسا، ئۇلار نۇرغۇن ئىشچىلارنىڭ غەزىپىنى قوزغايدىغان ئوچۇق-ئاشكارا يالغانچىلىق قىلغان بولىدۇ؛ ئەگەر ئۇلار بۇ مەسىلىنى ھەل قىلسا، بۇ رېئاللىقنىڭ خىتاي كومپارتىيەسى نىزامنامىسى بىلەن زىت ئىكەنلىكىنى قانۇنلاشتۇرۇپ قويغان بولىدۇ.
دەل مۇشۇ سەۋەبتىن ئەمگەك پائالىيەتچىلىرىگە گۇمان بىلەن قارىلىدۇ ۋە ئۇلار دائىم باستۇرۇشقا ئۇچرايدۇ، لېكىن شۇنىڭ بىلەن بىرگە مەلۇم دەرىجىدە ئېھتىياتچانلىق بىلەنمۇ مۇئامىلە قىلىنىدۇ. 2015-يىلدىكى «709 باستۇرۇش ھەرىكىتى» دە، خىتاي ئونلىغان كىشىلىك ھوقۇق ئادۋوكاتلىرىنى تۈرمىگە تاشلىدى، ئەمما ئەمگەك پائالىيەتچىلىرىگە نىسبەتەن يۇمشاقراق مۇئامىلە قىلىپ، خەلقئارانىڭ دىققىتىنى تارتىپ مەسىلىنىڭ تېخىمۇ كەسكىنلىشىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن، ئۇلارنى تۇتۇپ تۇرۇلغاندىن كېيىن ئاستا-ئاستا قويۇپ بەردى ياكى ئۇلارغا خىزمەت ئورۇنلاشتۇرۇپ بەردى. مەقسەت ئېنىق ئىدى: دىققەتنى بېسىقتۇرۇش ۋە خەلقئارالىق غۇلغۇلا قوزغىماسلىق. 2025-يىلى بىرازىلىيە BYD شىركىتىنى مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن ئەيىبلىگەندىمۇ مۇشۇنىڭغا ئوخشاش ئەھۋال يۈز بەردى. خىتاي كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىلىرىگە قارىتا كۆپىنچە خەلقئارالىق تەنقىدلەرگە قاتتىق رەددىيە بېرىدىغان ئادىتىگە زىت ھالدا، بۇ قېتىم ئېھتىياتچانلىق بىلەن ئىنكاس قايتۇرۇپ، تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىشقا ۋەدە بەردى.
بۇ مىساللار ھۆكۈمەتنىڭ كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىلىرىگە سېلىشتۇرغاندا ئەمگەك مەسىلىلىرىگە قوللىنىدىغان نازۇك ۋە سەزگۈر مۇئامىلىسىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ، بۇ ھۆكۈمەتنىڭ دائىم رەت قىلىدىغان كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىلىرىدىن پەرقلىنىدۇ. بۇ ئوخشىمىغان ئۇسۇل ئەمگەك مەسىلىلىرىنىڭ ھۆكۈمەتنى ھەرىكەتكە كەلتۈرۈش يوشۇرۇن كۈچىنى، شۇنداقلا خەلقئارا ئەمگەك ئۆلچەملىرىنىڭ ئۆزگىرىش ئۈچۈن بىر ۋاسىتە سۈپىتىدە قانداق ئىشلىتىلىدىغانلىقىنى گەۋدىلەندۈرىدۇ.
باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، خىتاي ھۆكۈمىتى ئۈچۈن، ئەمگەك شارائىتى ئابستراكت كىشىلىك ھوقۇق مۇراجىئەتلىرى ئۈنۈم بەرمەيدىغان جايدا تەسىر قوزغايدۇ. زاۋۇت ئىشچىلىرىدىن تارتىپ ئىشخانا خىزمەتچىلىرىگىچە، خىتاي ئەمگەك كۈچىنىڭ كۆپ قىسمى ئۇزۇن سائەتلىك خىزمەت، تۆۋەن مائاش ۋە ئاز ئىجتىمائىي كاپالەتكە دۇچ كېلىدۇ. ئەمگەك ھوقۇقىغا خىلاپلىق قىلىش نەزەرىيەۋى مەسىلە ئەمەس. ئۇلار ئاشكارىلانغان تەقدىردە، دۆلەت ئىچىدىكى بېسىم ۋە سىياسەت ئىسلاھاتىنى قوزغىيالايدىغان بىر رېئاللىقتۇر.
بۇ مەسىلىلەرنى ھەل قىلىدىغان قوراللار ئاللىقاچان مەۋجۇت. ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىدا، «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى» (UFLPA) ۋە «تاموژنا بېجى قانۇنى» نىڭ 307-ماددىسى بەزى مەنىدار ئىجرالارغا سەۋەب بولدى. گەرچە نۇرغۇن ئۇيغۇر ئىشچىلار ئامېرىكاغا تەمىنلەيدىغان بىرىنچى دەرىجىلىك زاۋۇتلاردا كەم ئۇچرىسىمۇ. كەلگۈسىدە، UFLPA نىڭ تىزىملىكىگە قوشۇلىدىغانلارنىڭ ئاستىلىشى مۆلچەرلىنىۋاتقان شارائىتتا، ئامېرىكانىڭ ئىجرا قىلىش ھەرىكىتى «مالنى تۇتۇپ قېلىش بۇيرۇقى» (WROs) ئارقىلىق تېخىمۇ كەڭ تەمىنات زەنجىرىگە ئارىلىشىشقا يۆتكىلىپ، تەمىنات زەنجىرىدىكى مەجبۇرىي ئەمگەك مەسىلىلىرىنى ھەل قىلىشقا كېڭىيىپ، ئىجرا قىلىش ئارقىلىق تېخىمۇ ئادىل ئەمگەك ئۆلچەملىرىنى ئىلگىرى سۈرۈشى مۇمكىن.
گەرچە ۋاشىنگتوننىڭ قولىدا بۇنداق قوراللار بولسىمۇ، ئەمما ئەمگەك مەسىلىلىرى ئاساسلىق سودا سۆھبەتلىرىدە يەنىلا چەتكە قېقىلىپ، تاموژنا بېجى، سودا قىزىل رەقىمى ۋە تولۇقلىما توغرىسىدىكى مۇنازىرىلەردە تىلغا ئېلىنمايۋاتىدۇ. بۇ ئەنئەنىۋى قوراللار خىتاينىڭ ئىقتىسادىي سىياسىتىدە ئۆزگىرىش ھاسىل قىلىشتا قىينالدى، چۈنكى بۇ سىياسەت ئاساسلىقى خىتاينىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك تۆۋەن ئەمگەك تەننەرخى ئەۋزەللىكىگە قۇرۇلغان. بۇنىڭغا سېلىشتۇرغاندا، ئەمگەك خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ قارشى تۇرۇشقا ئانچە تەييار بولمىغان بىر بېسىم نۇقتىسىدۇر، چۈنكى ئۇ خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ قانۇنلۇقلۇقى ۋە ئۇنىڭ ئىقتىسادىي مودېلىغا چېتىلىدۇ. ئەمگەك مەسىلىلىرى خىتاي خەلقىنىڭ بىۋاسىتە مەنپەئەتىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ، بۇ ھۆكۈمەتنى ئەندىشىگە سالىدۇ، شۇڭا خەلقئارا ئەمگەك ئۆلچەملىرى خىتاينىڭ ئىدارە قىلىش مودېلىدىكى چوڭقۇر يىلتىز تارتقان قۇرۇلمىلىق نۇقسانلارنى ئاشكارىلاشتىكى ئۈنۈملۈك مېخانىزم بولالايدۇ.
بۇ دەل ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ۋە ئۇنىڭ ياۋروپادىكى ئىتتىپاقداشلىرىنىڭ ئەمگەك ئۆلچەملىرىنى سودا سىياسىتىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك تۈۋرۈكى سۈپىتىدە بىرلەشتۈرىدىغان پەيتىدۇر. خىتاي-ياۋروپا ئىتتىپاقى جىددىيچىلىكى داۋاملىشىۋاتقان بىر پەيتتە، ئورتاق ئۆلچەم، سودا مېخانىزملىرى ۋە ئىجرا قىلىش رامكىلىرى ئارقىلىق ماسلاشقان، ئاتلانتىك ئوكيان ھالقىغان بىر ئۇسۇل خىتاينىڭ ئەمگەك ئەمەلىيىتىگە بولغان بېسىمنى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە ئاشۇرالايدۇ. بۇ ئىستراتېگىيە سىجىل يەرشارى تەمىنات زەنجىرىنى ئىلگىرى سۈرۈپلا قالماستىن، بەلكى بىۋاسىتە سودا مەنپەئەتىنى ئۇزۇن مۇددەتلىك ئەمگەك باراۋەرلىكى بىلەن تەڭپۇڭلاشتۇرۇپ، ئامېرىكا ۋە خىتايدىكى ئىشچىلارغا ئوخشاشلا نەپ يەتكۈزىدۇ.
شۈبھىسىزكى، توسالغۇلار بولىدۇ: ئىتتىپاقداشلار ئوتتۇرىسىدىكى سىياسىي بۆلۈنۈش، شىركەتلەرنىڭ قارشىلىقى ۋە خىتاينىڭ ئېھتىمال قارشى ھۇجۇملىرى. لېكىن خەتەر شۇنچىلىك چوڭكى، ئۇنىڭغا سەل قاراشقا بولمايدۇ. ئادىل ئەمگەك ئۆلچەملىرى يەرشارى تەمىنات زەنجىرىنى كۈچەيتىپلا قالماستىن، ئۇ يەنە تېخىمۇ ئادىل يەرشارى ئىقتىسادىغا تۇتىشىدىغان بىر يول بىلەن تەمىنلەيدۇ، بۇنداق ئىقتىسادتا رىقابەت كۈچى سۇيىئىستېمال قىلىشقا تايانمايدۇ.