پوپۇلىزم (populism) ۋە «خەلق»ۋەكىللىكى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

كىتاب مۇنۇ قۇرلار بىلەن داۋاملىشىدۇ: «پوپۇلىستلارنىڭ قارىشىچە، پەقەت ۋە پەقەت ئۆزلىرىلا خەلقنىڭ ۋەكىللىرى بولۇپ، ئۆزلىرىنى تەنقىد قىلغۇچىلارغا ھەرقايسىڭ كىم بولسەن؟ خەلقنىڭ ۋەكىلى بىز! دېيىش ئارقىلىق، قارشى تەرەپنى خەلق دۈشمىنى قىلىپ كۆرسىتەلەيدۇ. ھاكىمىيەت رىقابىتى ئەسناسىدا پوپۇلىست سىياسەتچىلەر رەقىبلىرىنى ئەخلاقسىز ۋە چىرىكلەشكەن سەر خىللارنىڭ ئۇنسۇرلىرى تەرىقىسىدە سۈپەتلىشىدۇ، ھاكىمىيەت بېشىغا كەلگەندىن كېيىن ھېچقانداق ئۆكتىچى پارتىيە ۋە ھەرىكەتلەرنىڭ قانۇنىي سالاھىيىتىنى قوبۇل قىلمايدۇ. پوپۇلىستلارنىڭ مەنتىقىسى بويىچە، ئۆز ھەرىكىتى ۋە پارتىيەسىنى قوللىمىغانلار خەلق ياكى مىللەتنىڭ ھەقىقىي ئەزاسى ھېسابلانمايدۇ.»
دەسلەپ خەلق ياكى مىللەتنىڭ ھەق-ھوقۇقلىرىنى ۋە ھۆكۈمرانلىقىنى قولغا چۈشۈرۈۋالغانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلگەن سەرخىللارغا قارشى كۈرەش قىلىپ، خەلق ياكى مىللەت بىلەن بىر سەپتە تۇرۇش شوئارىنى كۆتۈرۈپ سەھنىگە چىققان پوپۇلىستلار سىياسەتكە كىرىپلا جەمئىيەتنى «خەلق ياكى مىللەتنىڭ ھەقىقىي ئەۋلاتلىرى ۋە ئۆزگىلەر» دېگەن تەرىقىدە گۇرۇپپا ۋە قۇتۇپقا ئايرىشقا ئايرىشقا ئۇرۇنىدۇ.  ئەسلىدە ئەڭ خەتەرلىك بولغىنى دەل مۇشۇدۇر. يەنى، تاشقى دۈشمەننى بىر ياققا قايرىپ قويۇپ ئوخشاش مىللەت ياكى خەلق ئىچىدىن دۈشمەن پەيدا قىلىشتۇر.
پوپۇلىزم خەلقنى بىرلەشتۈرەمدۇ ياكى ئايرىمدۇ؟
پروفېسسور دوكتور ئەلى ئاكارجا پوپۇلىزمنىڭ نوقۇل سىياسىي تەرىپىنىڭلا يوقلىقىنى، ئۇنىڭ يەنە كۈلتۈر ۋە ئىقتىسادىي تەرەپلىرىنىڭمۇ بارلىقىنى ئېيتىدۇ. ئۇ پوپۇلىزم قايسى خىلدا بولۇشتىن قەتئىينەزەر،پوپۇلىزمنىڭ خەلق ياكى مىللەتنى ۋە ياكى جەمئىيەتنى باي ۋە كەمبەغەل، شەھەرلىك ۋە سەھرالىق، كۆپ سانلىق ۋە ئاز سانلىق، پىرولتارىيات ۋە بۇرژۇئازىيە، يەرلىك ياكى كۆچمەن، خەلقنىڭ «ۋەكىلى» ياكى دۈشمىنى، «ھەقىقىي خەلق» ياكى «ئۆزگىلەر» دەپ گۇرۇپپا ياكى قۇتۇپقا ئايرىيدىغانلىقىنى، پوپۇلىزمدا ھەممىدىن چاتاق بولغىنىنىڭ ئىدېئولوگىيەلىك تامغىلاشنىڭ كۈچلۈك ئىكەنلىكىنى، مەسىلەن، پوپۇلىستلارنىڭ ئۆزلىرىنى «خەلق سۆيەر، ۋەتەن سۆيەر، ھەق سۆيەر، ئەركىنلىك سۆيەر ۋە مۇستەقىللىق سۆيەر» دەپ تەرىپلىسە، دۈشمەن ئېلان قىلغان تەرەپنى « خەلق دۈشمىنى، ۋەتەن دۈشمىنى، ھەق دۈشمىنى، ئەركىنلىك دۈشمىنى ۋە مۇستەقىللىق دۈشمىنى»دەپ تامغىلايدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ.
دەسلەپتە، ئېزىلگەن ۋە ھاكىمىيەتتىن مەھرۇم قالدۇرۇلغان خەلقنىڭ ھەق-ھوقۇقىنى قوغداش مەقسىتىدە مەيدانغا كەلگەن، كېيىنچە مەقسەت ۋە غايە بولۇش رولىدىن ئايرىلىپ قېلىپ،  سىياسەتچىلەرنىڭ ئۆز مەقسىتىگە يېتىشىدىكى سىياسىي ۋاسىتىسىگە ئايلىنىپ قالغان پوپۇلىزمنى، بەزىلەر سىياسەتچىلەرنىڭ خەلققە تەخسىكەشلىك قىلىشى دەپ تەرىپلىسە، يەنە بەزىلەر سىياسىي ئىدېئولوگىيە سۈپىتىدە قارىماقتا، يەنە بەزىلەر بولسا خەلق مەنپەئەتى ئۈچۈن كۈرەش قىلىشنى تەشەببۇس قىلىدىغان سىياسىي ئىدىيە دەپ تەرىپلىمەكتە.  خەلق ئىرادىسى، خەلق ۋەكىللىكى ۋە خەلق مەنپەئەتى قاتارلىقلار بىلەن  بىرلىكتە تەلەپپۇز قىلىنىۋاتقان پوپۇلىزم راستتىنلا خەلق تەرەپتىمۇ؟ ھەقىقەتەن خەلق تەرەپتە بولسا خىتايدىكى نۇرغۇن دۆلەت ئورگانلىرى، مەكتەپلەر، ئارمىيە ۋە بانكىلارنىڭ ناملىرىنىڭ «خەلق» بىلەن ئاتىلىشىنى قانداق چۈشىنىش كېرەك؟
https://iletisim.com.tr/kitap/populizm-nedir/9473
https://www.hurriyet.com.tr/egitim/populizm-nedir-populizm-hakkinda-bilgi-41659594
https://perspektif.eu/2019/01/25/populizm-nedir/
https://www.gazeteduvar.com.tr/forum/2017/04/02/populizm-nedir-iyi-midir-kotu-mudur-bizde-nasildir
https://www.youtube.com/watch?v=AGv32_gw0jA
https://www.karar.com/yazarlar/ibrahim-kiras/bir-siyasi-ideoloji-olarak-populizm-1589914