ئېلى راتنېرنىڭ «تىنچ ئوكيان مۇداپىئە شەرتنامىسىنى تۈزۈشنىڭ زۆرۈرلۈكى: ئامېرىكا خىتايغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن يېڭى ئاسىيا ئىتتىپاقىغا موھتاج» ناملىق ماقالىسى ھەققىدە مۇھاكىمە (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بەزى كىشىلەر، بۇنداق بىر كوللېكتىپ مۇداپىئە كېلىشىمىنىڭ، بولۇپمۇ ئامېرىكانىڭ ئىتتىپاقداشلىرىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك مۇھىملىقىنى ئىنكار قىلىدىغاندەك بىر تەسىر بېرىدىغان دونالد ترامپ ھۆكۈمىتى دەۋرىدە ئەمەلگە ئېشىشىنىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكىدىن گۇمانلىنىشى مۇمكىن. لېكىن، راتنېر رېئاللىقنىڭ ئۇنداق ئەمەسلىكىنى، ۋاشىنگتوندىكى ۋە ئىتتىپاقداش دۆلەتلەرنىڭ پايتەختلىرىدىكى رەھبەرلەرنىڭ ئىقتىسادىي ۋە دىپلوماتىيە ساھەسىدىكى بەزى جىددىيچىلىكلەر ۋە سۈركىلىشلەرگە قەتئىينەزەر، ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىدىكى ھەربىي ھەمكارلىقنى داۋاملىق چوڭقۇرلاشتۇرۇش ئۈچۈن تىرىشچانلىق كۆرسىتىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىپ ئۆتىدۇ. بولۇپمۇ مۇداپىئە ئىشلىرىغا كەلگەندە، ھازىرغىچە بولغان ئەھۋالدا ئۈزۈلۈپ قېلىش ياكى چېكىنىشتىن كۆرە، ئىزچىللىق ۋە داۋاملىشىش خېلىلا كۆپ بولغان. شۇڭا، ئەگەر ھۆكۈمەت ئامېرىكا ئىتتىپاقداشلىرىنى بىۋاسىتە نىشان قىلغان زىيانلىق ۋە بۇزغۇنچىلىق خاراكتېرىدىكى ئىقتىسادىي تەدبىرلەردىن ئۆزىنى قاچۇرالىسا، رايوندا كوللېكتىپ مۇداپىئە قۇرۇلمىسىغا ئومۇميۈزلۈك يۈزلىنىش مەيدانغا كېلىش ئېھتىماللىقى يۇقىرى. ھەتتا، ئەگەر ترامپ ھۆكۈمىتى ئاخىرقى ھېسابتا بۇ تارىخىي پۇرسەتنى چىڭ تۇتۇش ئۈچۈن كېرەكلىك بولغان ئىستراتېگىيەلىك تەسەۋۋۇر ۋە سىياسىي ئىرادىگە ئىگە بولالمىغان تەقدىردىمۇ، راتنېر مۇداپىئە ئورگانلىرىنىڭ ۋە ھەربىي ساھەدىكى مۇتەخەسسىسلەرنىڭ كەلگۈسىدىكى رەھبەرلەرنىڭ بۇ ئىشنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشى ئۈچۈن ھازىردىن باشلاپ پۇختا ئاساس سېلىشى مۇمكىنلىكىنى ۋە شۇنداق قىلىشى كېرەكلىكىنى تەكىتلەيدۇ. چۈنكى، ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك تىنچلىقى ۋە مۇقىملىقى بۇنىڭغا باغلىق.
ماقالىنىڭ كىرىش قىسمى ئومۇمەن ئالغاندا، راتنېرنىڭ ئاساسىي تېزىسىنى ئايدىڭلاشتۇرۇپ بېرىدۇ: يەنى، خىتاي تەھدىتىنىڭ كۈچىيىشىگە ئەگىشىپ، ئامېرىكانىڭ ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىدىكى بىخەتەرلىك ئىستراتېگىيەسىنى تۈپتىن يېڭىلاش، تېخىمۇ كۈچلۈك، تېخىمۇ رەسمىي ۋە تېخىمۇ ئۈنۈملۈك بىر كوللېكتىپ مۇداپىئە مېخانىزمىنى بەرپا قىلىش زۆرۈرىيىتىنىڭ كۈنسايىن ئېشىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. بۇ، كەلگۈسىدىكى خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر ۋە كۈچ تەڭپۇڭلۇقىغا چوڭقۇر تەسىر كۆرسىتىدىغان مۇھىم بىر ئىستراتېگىيەلىك تاللاش ھېسابلىنىدۇ. راتنېرنىڭ بۇ تەكلىپى، گەرچە يولغا قويۇش جەريانىدا نۇرغۇن مۇرەككەپلىكلەر ۋە قىيىنچىلىقلارغا دۇچ كېلىشى مۇمكىن بولسىمۇ، رايون بىخەتەرلىكى ئۈچۈن يېڭى بىر مۇمكىنچىلىك ۋە يۆنىلىش سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا قويۇلغان.
III. تارىخىي ئارقا كۆرۈنۈش ۋە ئۆزگەرگەن شارائىت
راتنېر ماقالىسىنىڭ بۇ بۆلىكىدە، ۋاشىنگتوننىڭ ئاسىيادىكى بىخەتەرلىك شېرىكلىك مۇناسىۋەتلىرىنى قانداق لايىھەلەش مەسىلىسىگە تۇنجى قېتىم دۇچ كېلىشى ئەمەسلىكىنى، بۇنىڭ ئۇزۇن بىر تارىخىي جەريان ئىكەنلىكىنى ئەسكەرتىدۇ. ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى ئاخىرلاشقاندىن كېيىن، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىدا بىر يۈرۈش ئىككى تەرەپلىك ئىتتىپاقداشلىق تورىنى بەرپا قىلىشقا كىرىشكەن. بۇنىڭدىكى ئاساسلىق مەقسەتلەر سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ رايوندىكى تەسىرىنىڭ كېڭىيىشىنى توسۇش، ئامېرىكانىڭ ئۆزىنىڭ ھەربىي مەۋجۇتلۇقىنى، بولۇپمۇ شەرقىي ئاسىيا رايونىدا مۇستەھكەملەش، شۇنداقلا ئامېرىكا بىلەن ئىتتىپاق تۈزىگەن شېرىك دۆلەتلەر ئارىسىدىكى ئۆزئارا ئىختىلاپ ۋە جىددىيچىلىكلەرنى پەسەيتىش ئىدى. بۇ ئىتتىپاقداشلىق تورى ئاساسلىقى ئاۋسترالىيە ۋە يېڭى زېلاندىيە (ANZUS شەرتنامىسى ئارقىلىق)، ياپونىيە، فىلىپپىن، جەنۇبىي كورېيە، تەيۋەن (گەرچە كېيىنچە رەسمىي دىپلوماتىك مۇناسىۋەت ئۈزۈلگەن بولسىمۇ، «تەيۋەن مۇناسىۋەتلىرى قانۇنى» ئارقىلىق بىخەتەرلىك ۋەدىسى داۋاملاشقان) ۋە تايلاند قاتارلىق دۆلەتلەر بىلەن تۈزۈلگەن ئايرىم-ئايرىم بىخەتەرلىك كېلىشىملىرىدىن تەركىب تاپقان. راتنېرنىڭ ئېتىراپ قىلىشىچە، بۇ «چاقنىڭ ئوقى ۋە چىشلىرى» ئەندىزىسىدىكى ئىككى تەرەپلىك ئىتتىپاقداشلىق سىستېمىسى ئۇزۇن يىللار مابەينىدە ئۇنىڭغا ئەزا دۆلەتلەرگە ئۈنۈملۈك خىزمەت قىلىپ، رايوننىڭ نىسپىي مۇقىملىقىنى ساقلاشقا ياردەم بەرگەن. ئۇ ھىندى-تىنچ ئوكيان رايونىنىڭ كەڭ زېمىنلىرىنى چوڭ دۆلەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى بىۋاسىتە توقۇنۇشلاردىن مەلۇم دەرىجىدە قوغداپ، نەتىجىدە نەچچە ئون يىل داۋاملاشقان كۆرۈنەرلىك ئىقتىسادىي گۈللىنىش ۋە تەرەققىيات ئۈچۈن پايدىلىق شارائىت يارىتىپ بەرگەن. بۇ ئىتتىپاقداشلىق تورى يەنە كورېيە ئۇرۇشى ۋە ۋىيېتنام ئۇرۇشى قاتارلىق چوڭ توقۇنۇشلار، مۇستەملىكىچىلىكتىن قۇتۇلۇش ۋە دېموكراتلىشىش دولقۇنلىرى، ھەتتا سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشىنىڭ ئاخىرلىشىشى قاتارلىق زور تارىخىي سىناقلارغىمۇ مۇۋەپپەقىيەتلىك ھالدا بەرداشلىق بېرىپ، ئۆزىنىڭ كۈچلۈك ھاياتىي كۈچىنى ئىسپاتلىغان.