خىتاينىڭ يېڭى دەۋردىكى قورال-ياراغلارنى تىزگىنلەش ھەققىدىكى «ئاق تاشلىق كىتاب»ىنىڭ شىفىرلىرى (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

خىتاينىڭ يېڭى دەۋردىكى قورال-ياراغلارنى تىزگىنلەش ھەققىدىكى «ئاق تاشلىق كىتاب»ىنىڭ شىفىرلىرى
ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
تەھرىرى:ئەلانۇر ئەتتار
ئېلان قىلىنغان پەيتتىن باشلاپ خەلقئارا سىياسىي ساھەدىكىلەر تەرىپىدىن ئەستايىدىل كۆزىتىلىۋاتقان «يېڭى دەۋردىكى خىتاينىڭ قورال-ياراغنى تىزگىنلەش، قورالسىزلىنىش ۋە كېڭىيىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش» ناملىق ئاق تاشلىق كىتاب، خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ پەقەتلا بىر سىياسەت ھۆججىتى بولۇشتىن ھالقىپ، 21-ئەسىر يەرشارى تەرتىپىگە ئائىت كەڭ دائىرىلىك بىر تەسەۋۋۇر ۋە ئىستراتېگىيەلىك نىيەت باياناتىدۇر. بۇ تېكىست، بېيجىڭنىڭ بارغانسېرى ئېشىۋاتقان ئۆزىگە بولغان ئىشەنچىنىڭ، يەرشارىۋى بايانلارنى شەكىللەندۈرۈش ئىقتىدارىنىڭ ۋە ئۆزىنى خەلقئارا سىستېمىنىڭ مەركىزىدە مەسئۇلىيەتچان بىر ئاكتىيور سۈپىتىدە ئورۇنلاشتۇرۇش ئارزۇسىنىڭ ئەڭ كونكرېت ئىپادىلىرىدىن بىرىدۇر. بۇ ھۆججەت ماھىيەتتە، خىتاينىڭ ھەم ئىچكى جامائەت پىكىرىگە قارىتىلغان ئۆزىگە ئىشىنىش سىگنالى، ھەم تاشقى دۇنياغا قارىتىلغان نازۇك بىر خەلق دىپلوماتىيەسى قورالى سۈپىتىدە قوش يۆنىلىشلىك رول ئوينايدۇ. شۇڭلاشقا، بۇ تېكىستنى پەقەت سۆزلەرنىڭ يۈزەكى مەنىسى بىلەنلا ئوقۇش، بېيجىڭنىڭ كۆپ قاتلاملىق ئىستراتېگىيەلىك نىشانلىرىنى كۆزدىن قاچۇرۇپ قويغانلىق بولىدۇ.
بۇ ئىلمىي باھالاشنىڭ ئاساسىي مەقسىتى، ئاق تاشلىق كىتابنىڭ قۇرلىرى ئارىسىغا يوشۇرۇنغان ئىستراتېگىيەلىك كودلارنى يېشىش، ھۆججەتنىڭ رىتورىك (سۆز سەنئىتى) قۇرۇلمىسى ۋە ئىدېئولوگىيەلىك رامكىسىنى ئانالىز قىلىش ھەمدە خىتاينىڭ بۇ تېكىست ئارقىلىق يەرشارى خەۋپسىزلىك قۇرۇلمىسىنى قايتىدىن قانداق ئېنىقلاشقا ئۇرۇنۇۋاتقانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويۇشتۇر. ئانالىزىمىز ھۆججەتنىڭ مەزمۇنىنى، خىتاينىڭ دۆلەت مەنپەئەتىگە قانداق خىزمەت قىلىۋاتقانلىقىنى، دۇنياغا يەتكۈزمەكچى بولغان ئاساسلىق ئۇچۇرلارنى ۋە بۇ ئۇچۇرلارنىڭ ئارقىسىدا ياتقان، كۆپىنچە ھاللاردا تىلغا ئېلىنمايدىغان يېتەرسىزلىكلەر ۋە ئېنىق زىددىيەتلەرنى خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر ئىلمىنىڭ ئانالىز قوراللىرى بىلەن چوڭقۇر تەكشۈرىدۇ. بۇ رامكىدا ئاق تاشلىق كىتاب، خىتاينىڭ قەد كۆتۈرۈشىنى قانۇنلاشتۇرىدىغان ۋە غەرب، بولۇپمۇ ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنى مەركەز قىلغان ھازىرقى خەلقئارا تەرتىپكە نورماتىپ بىر تاللاش (ئالتېرناتىۋ ) سۇنىدىغان خىتابنامە سۈپىتىدە مۇھاكىمە قىلىنىدۇ.
1. كىتابنىڭ كەڭ دائىرىلىك مەزمۇن ئانالىزى: بىر مەسئۇلىيەت ۋە قانۇنلۇق بولۇشى ئۈچۈن ئاساس بەرپا قىلىنىشى
ئاق تاشلىق كىتاب، خىتاينىڭ يەرشارى خەۋپسىزلىك مەسىلىلىرىگە بولغان پوزىتسىيەسىنى سىستېمىلىق شەكىلدە ئوتتۇرىغا قويۇش ئۈچۈن ئىنچىكىلىك بىلەن تۈزۈلگەن. ھۆججەتنىڭ ھەر بىر بۆلۈمى، بىر تەرەپتىن بېيجىڭنىڭ نۆۋەتتىكى سىياسەتلىرىنى ئاقلىسا، يەنە بىر تەرەپتىن رەقىبلىرىنىڭ سىياسەتلىرىنى تەنقىدلەيدىغان ۋە خىتاينىڭ رەھبەرلىك رولىنى كۈچەيتىدىغان بىر دەلىل-ئىسپاتلار توپلىمىدىن ئىبارەت.
ئا. يەرشارى خەۋپسىزلىك مۇھىتىنىڭ تەسۋىرى: ھۆكۈمرانلىق ۋە مۇقىمسىزلىقنىڭ مەنبەسى سۈپىتىدە «باشقا ئامىللار»: ھۆججەتنىڭ كىرىش قىسمى يەرشارى خەۋپسىزلىك مۇھىتىنى قەستەن ھالدا ئۈمىدسىز بىر تۈستە تەسۋىرلەيدۇ. «ھۆكۈمرانلىق»، «كۈچ سىياسىتى»، «سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشى تەپەككۇرى» ۋە «بىر تەرەپلىمىلىك»كە ئوخشاش ئۇقۇملار گەرچە بىۋاسىتە ئىسىم تىلغا ئېلىنمىغان بولسىمۇ، ئوقۇرمەننىڭ كاللىسىدا بىردىنبىر ئادرېسنى — ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. بۇ رىتورىك رامكا ئىستراتېگىيەلىك بىر مەقسەتكە خىزمەت قىلىدۇ: يەرشارىۋى مۇقىمسىزلىقنىڭ، قوراللىنىش مۇسابىقىسىنىڭ ۋە رايونلۇق توقۇنۇشلارنىڭ ئاساسلىق سەۋەبچىسى سۈپىتىدە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ۋە ئۇنىڭ ئىتتىپاقداشلىق سىستېمىسىنى كودلاش. خىتاي، بۇ باياندا ئۆزىنى نۆۋەتتىكى كىرىزىسلارنىڭ بىر پارچىسى سۈپىتىدە ئەمەس، بەلكى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنى مەركەز قىلغان كۆپ تەرەپلىمىلىك تەرتىپنىڭ، خەلقئارا قانۇننىڭ ۋە يەرشارىۋى مۇقىملىقنىڭ سادىق قوغدىغۇچىسى سۈپىتىدە ئورۇنلاشتۇرىدۇ. بۇ ئارقىلىق يەنە، ھۆججەتنىڭ كېيىنكى بۆلۈملىرىدە  بايان قىلىنغان خىتاينىڭ ئۆز ھەربىي زامانىۋىلىشىشىنى ۋە تاشقى سىياسەت قەدەملىرىنى قانۇنلاشتۇرۇشى ئۈچۈن  ئەخلاقىي ۋە سىياسىي دەستەك ھازىرلايدۇ.
ب. خىتاينىڭ سىياسىي مەيدانى: «تىنچ قەد كۆتۈرۈش» نەزەرىيەسىنىڭ دىپلوماتىك تىلى: ئىككىنچى بۆلۈم، خىتاينىڭ ئۆزىنى قانداق قارايدىغانلىقى ۋە دۇنيا تەرىپىدىن قانداق كۆرۈلۈشنى خالايدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويىدىغان غايىۋى بىر سۈرەتنى سۇنىدۇ. شى جىنپىڭنىڭ ئىمزاسى قويۇلغان «يەرشارى خەۋپسىزلىك تەشەببۇسى» ۋە «ئىنسانىيەت تەقدىرى ئورتاق گەۋدىسى بەرپا قىلىش» تەسەۋۋۇرى، خىتاي سىياسەتلىرىنىڭ ئەخلاقىي ۋە پەلسەپىۋى ئامىلنى چىقىش  قىلىدۇ، دېگەن دەۋا بىلەن سۇنۇلىدۇ. ھۆججەت، خىتاينىڭ دۆلەت مۇداپىئە چىقىملىرىنىڭ ئىچكى ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتى (GDP) گە نىسبەتەن «مۇۋاپىق ۋە ئۆلچەملىك» ئىكەنلىكىنى، يادرو قوراللىرىنى تۇنجى بولۇپ ئىشلەتمەسلىك (NFU) ۋەدىسىنىڭ تەۋرەنمەيدىغانلىقىنى ۋە ھەربىي تەرەققىياتىنىڭ «ئەسلا ھۆكۈمرانلىق ياكى كېڭەيمىچىلىك مەقسىتىنى كۆزلىمەيدىغانلىقىنى» قايتا-قايتا تەكىتلەيدۇ. بۇ بۆلۈم، بولۇپمۇ خىتاينىڭ قەد كۆتۈرۈشىدىن ئەندىشە قىلىۋاتقان قوشنىلىرىغا ۋە خەلقئارا جەمئىيەتكە قارىتا بىر كاپالەت بېرىش تىرىشچانلىقىدۇر. بىراق بۇ كاپالەت، كونكرېت سانلىق مەلۇماتلار ۋە دەلىللىگىلى بولىدىغان ۋەدىلەرنىڭ ئورنىغا، ئومۇمىي ۋە ئابستراكت  ئىچى بوش شۇئارلار بىلەن سۇنۇلماقتا.