تەتقىقات ماقالىسى ھەققىدە (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

تەتقىقات ماقالىسى ئادەتتە ئىككىدىن تۆت قىسىمغىچە بولىدۇ. ئالدىنقى ئىككى قىسىم ئەڭ كۆپ  قوللىنىلىدۇ.  كېيىنكى ھەر بىر بۆلەك سىز تاماملىغان تەتقىقاتنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ۋە تېخىمۇ تەپسىلىي ئۇچۇرلار بىلەن تەمىنلەيدۇ.
باسقۇچلار  ئومۇمەن  رىم رەقەملىرى ، ئەرەب رەقەملىرى ، چوڭ ھەرپلەر ، كىچىك ھەرپلەر بىلەن ئىپادىلىنىدۇ ، ئەمما باشقا بەلگىلەرنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئۇنۋېرسال فورماتلاش ئۆلچىمى بولمىغاچقا  ۋە  ئۇنىۋېرسىتېتلار ، ساھەلەر ۋە تېمىلار ئارىسىدا پەرق بولغانلىقتىن، ئورگىنىڭىز بەلگىلىگەن قائىدىلەرگە رىئايە قىلىڭ. لايىھەنى ئۆزىڭىز ئۈچۈن تۈزۈپ چىقسىڭىز ، ئۆزىڭىز تاللىغان ئۇسلۇب بويىچە ھەرىكەت قىلسىڭىز بولىدۇ.
پىلاننىڭ بىرىنچى باسقۇچى
بۇ باسقۇچ ئۇچۇر-مەلۇماتلارنىڭ ئەڭ ئومۇملاشقان شەكلىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. مۇقەددىمىنى  ئوتتۇرىغا قويماقچى بولغان  ھەر بىر قاراش ۋە نەتىجىنى رەقەملەشتۈرۈش  بىلەن  باشلاڭ. ئاساسلىق ئىدىيە تەتقىقات ماقالىڭىزنىڭ كۆپ قىسىمنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. تەتقىقاتىڭىزغا ئاساسەن بۇ،  مەنبە ئىزدەش ئۈچۈن  بىر كىتابنىڭ مەلۇم بىر قىسمى، تارىخى تەتقىقات ماقالىسى ئۈچۈن  بىر يۈرۈش  ۋاقىت ياكى ئىلمىي ماقالىنىڭ ئۇسۇلى ۋە نەتىجىلىرى بولۇشى مۇمكىن:
2.	ئاساسلىق ئىدىيە
پىلاننىڭ ئىككىنچى باسقۇچى
ئىككىنچى باسقۇچ مۇقەددىمە ، ئاساسلىق ئىدىيە ۋە نەتىجىنى قۇۋەتلەيدىغان ماۋزۇلاردىن تەركىب تاپىدۇ. ھەر بىر ئاساسلىق ئىدىيە پىلاندىكى ئەڭ ئاز دېگەندە ئىككى مۇھىم ماۋزۇغا ئىگە  بولۇشى كېرەك. ئەگەر ئاساسلىق ئىدىيىڭىزنى يېتەرلىك دەرىجىدە يورىتىپ بېرەلمىسىڭىز ، ئۇنىڭ ئورنىغا باشقا بىر ئاساسلىق پىكىرنى ئوتتۇرىغا قويۇشنى ئويلىشىشىڭىز كېرەك. دەسلەپكى لايىھىڭىزنى تاماملىغان بولسىڭىز ، بۇ يەردە توختاڭ. كېيىنكى باسقۇچىغا ئۆتۈشتىن بۇرۇن تەتقىقاتىڭىزنى داۋاملاشتۇرۇڭ.
ئا. ئارقا كۆرىنىش ئۇچۇرلىرى
ب. قىياس ياكى قاراش
2.ئاساسلىق ئىدىيە
ئا. تىرەك  تېما
ب.  تىرەك  تېما
پىلاننىڭ ئۈچىنچى باسقۇچى
بۇ باسقۇچ ئىلگىرى كۆرسىتىلگەن تېمىلارغا مۇناسىۋەتلىك ئۇچۇرلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ يەرگىچە ئىدىيىڭىزنى يورىتىپ بېرىدىغان يېتەرلىك تەتقىقاتلارنى ئاللىبۇرۇن تاماملاپ بولۇشىڭىز كېرەك.
مۇقەددىمە ۋە ئاساسلىق ئىدىيە ماتېرىيال مەنبەسى ئىزدەش ئۈچۈن  كىتابنىڭ ئاپتورىنى، ۋاقىت چەكلىمىسىنى ياكى لازىملىق ئۇچۇر-مەلۇماتلارنى ؛ تارىخى تەتقىقات ماقالىسىگە نىسبەتەن ، تەتقىقات تېمىسىغا مۇناسىۋەتلىك تارىخى ۋەقەلەرنى ياكى ئىلمىي تەتقىقات ماقالىسىدا ئوتتۇرىغا قويۇلغان مەسىلىنىڭ ئىزاھلىنىشى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئېلىشى مۇمكىن.
ئا. ئارقا كۆرىنىشتىكى ئۇچۇر-مەلۇماتلار
•	مۇناسىۋەتلىك چېسلا
•	مۇناسىۋەتلىك چېسلا
ب. قىياس ياكى قاراش
2.ئاساسلىق ئىدىيە
ئا. تىرەك  تېما
•	تىرەك ئۇچۇر-مەلۇماتلارنىڭ قىسقىچە چۈشەندۈرۈشى
•	تىرەك ئۇچۇر-مەلۇماتلارنىڭ قىسقىچە چۈشەندۈرۈشى
•	تىرەك ئۇچۇر-مەلۇماتلارنىڭ قىسقىچە چۈشەندۈرۈشى
•	تىرەك ئۇچۇر-مەلۇماتلارنىڭ قىسقىچە چۈشەندۈرۈشى
پىلاننىڭ تۆتىنچى باسقۇچى
تۆتىنچى باسقۇچتا ئاساسلىق ئىدىيەنى قوللاش ئۈچۈن  لازىملىق نەقىللەر، مەنبەلەر، كۆزىتىشلەر ياكى كونكرېت ئۇچۇر-مەلۇماتلارغا ئوخشاش تەپسىلىي ئۇچۇر –مەلۇماتلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ باسقۇچتىكى ئۇچۇر-مەلۇماتلار ئەڭ كونكرېت ئۇچۇر-مەلۇماتلار بولغاچقا ، تېخىمۇ تەپسىلىي  بىر تەرەپ قىلىشقا كېرەك يوق.
ئا. ئارقا كۆرىنىشتىكى ئۇچۇر-مەلۇماتلار
مۇناسىۋەتلىك چېسلا: باشقا مەنبەدىن نەقىل / پايدىلانما
مۇناسىۋەتلىك چېسلا: باشقا مەنبەدىن نەقىل / پايدىلانما
قىياس ياكى دىسسېرتاتسىيە
2.	ئاساسلىق ئىدىيە
•	تىرەك ئۇچۇر-مەلۇماتلارنىڭ قىسقىچە چۈشەندۈرۈشى: باشقا مەنبەدىن نەقىل / پايدىلانما
•	تىرەك ئۇچۇر-مەلۇماتلارنىڭ قىسقىچە چۈشەندۈرۈشى: باشقا مەنبەدىن نەقىل / پايدىلانما
•	تىرەك ئۇچۇر-مەلۇماتلارنىڭ قىسقىچە چۈشەندۈرۈشى: باشقا مەنبەدىن نەقىل / پايدىلانما
•	تىرەك ئۇچۇر-مەلۇماتلارنىڭ قىسقىچە چۈشەندۈرۈشى: باشقا مەنبەدىن نەقىل / پايدىلانما
تەتقىقات ماقالىسىنىڭ ئەندىزىسىنى يېزىشتىكى ئۇسۇللار
باش ئاخىرىنىڭ بىردەكلىكىگە دىققەت قىلىڭ: ھەر بىر ماۋزۇنىڭ بىر-بىرىگە ماس كېلىشىگە كاپالەتلىك قىلىڭ. تېمىنى بەلگىلەڭ ياكى ھەر بىر ماۋزۇغا قىسقا جۈملە يېزىڭ ، ئەمما ھەر ئىككىلىسىنى بىرلىكتە يېزىشتىن ساقلىنىڭ.
ئۇچۇر-مەلۇماتلارنى رەتلەپ چىقىڭ: تېخىمۇ يۇقىرى تەشكىلىي باسقۇچلار تېخىمۇ كۆپ ئومۇمىي ئىشلارنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ ۋە بۇلار ھەر بىر قوللاش باسقۇچىدا تېخىمۇ كونكرېتلىشىدۇ. مۇقەددىمە ۋە خۇلاسە ھەرگىزمۇ بىرىنچى باسقۇچىدىن كۆپ بولماسلىقى كېرەك.
تىرەك بەرپا قىلىڭ: ھەر بىر  ئاساسلىق ئىدىيە ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق  تىرەك تېمىنى ئۆز ئىچىگە ئېلىشى كېرەك. ئەگەر تەتقىقاتىڭىزدا سىز ئوتتۇرىغا قويغان ئاساسلىق ئىدىيىنى قوللايدىغان يېتەرلىك ئۇچۇر-مەلۇمات بولمىسا ، سىز ئادەتتە قوشۇمچە تەتقىقات ئېلىپ بېرىشىڭىز ياكى تەتقىقات تېزىسىنى قايتا ئويلىشىشىڭىز لازىم.
تەتقىقات ماقالەم تەييار ، مەن ھازىر نېمە قىلىشىم كېرەك؟
كۆچۈرمىكەشلىكنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن پايدىلانمىلىرىڭىزنى خاتىرىلەپ مېڭىشنى ئۇنتۇپ قالماڭ. ئىزاھات ياكى ئاخىرقى خاتىرىلەرنى ئىشلىتىپ ئىشلەتمىگەنلىكىڭىزنى تەكشۈرۈپ كۆرۈڭ. سىز تەۋە بولغان مۇئەسسەسەنىڭ كۆرسەتمىلىرى سىزگە نېمىگە ئېھتىياجلىق ئىكەنلىكىڭىزنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
پايدىلانمىلار تەتقىقات ماقالىڭىزنىڭ ئاخىرىدا ئۆز بېتىدىن باشلىنىشى كېرەك.
ماقالىڭىزگە ماۋزۇ قويۇڭ. بۇ تەكرارلىنىدىغان جەريان بولۇشى مۇمكىن ، تېمىنى تېخىمۇ چوڭقۇر تەتقىق قىلغانسېرى ئۆزگىرىش كېلىپ چىقىشى مۇمكىن.