2020- يىلىدا دۇنيا ۋەزىيىتى (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

كۆلتېكىن | ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
بۇ The Economist ژۇرنىلىنىڭ 2020- يىللىق دۇنيا ۋەزىيىتى تەھلىل / تەخمىن قىلىندىغان ئالاھىدە سان تەرجىمسىنىڭ 2- قىسمى بولۇپ، 1-قىسىمى «2020-يىلىدا ئامېرىكا – خىتاي مۇناسىۋەتلىرى» تېمىسى ئاستىدا ئېلان قىلىندى. قىزىققۇچىلار شۇ يەردىن كۆرسە بولىدۇ. بۇ قىسمىدا دۇنيادىكى باشقا دۆلەتلەردىكى ئۆزگىرىشلەر( تۈركىيە، رۇسىيە، كانادا، ئافغانىستان) ، ئىقتسادىي كۆرسەتكۈچلەر، خۇاۋىي ۋە پەن -تېخنىكىدىكى يېڭىلىقلار ئوقۇرمەنلەرنىڭ ھوزۇرىغا سۇنۇلىدۇ.
ژۇرنالنىڭ ئەڭ بېشى تەھرىرنىڭ كىرىش سۆزى بىلەن باشلانغان بولۇپ 2020- يىلدىكى چوڭ ۋەقەلەرنى 12 تۈرگە يىغىنچاقلىغان.
1. تىرامىپ سايلامدا يېڭىلىدۇ.
2. ئەنگلىيە BREXIT نىڭ سەلبىي تەسىرىگە ئۇچرايدۇ. ئەنگلىيە قۇتۇپلاشقان، بۆلۈنگەن ۋە قالايمىقان بىر دۆلەت بولۇپ قالىدۇ. شوتلاندىيە مۇستەقىللىقى باش كۆتۈرۈشى مۇمكىن.
3. ياۋرۇپا بانكىلىرى مەنپىي ئۆسۈم بىلەن يۈزلىشىدۇ. ئامېرىكا ئىقتسادىي تۇرغۇنلۇق ھالىتىگە كىرىپ قالىدۇ، لېكىن ئامېرىكىدا ئىقتسادىي تۇرغۇنلۇق ۋەزىيىتى بىردىنلا ئوڭشىلىپ بازارلار جانلىنىپ كەتسىمۇ بەك ھەيران قالماڭ.
4. خىتاي ئۆزىنىڭ ھاللىق جەمئىيەت قۇرغانلىقىنى جاكارلايدۇ. باشقا دۆلەتلەر تېخنىكا ۋە تىجارەت جەھەتتە خىتاي ۋە ئامېرىكا ئارىسىدا ئۆزىنىڭ تەرەپلىرىنى ئېنىق بەلگىلەشكە باشلايدۇ.
5. «يادرو قوراللارنىڭ كېڭىيىپ كېتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېلىشىمى» نىڭ ئىتىبارسىزلاشتۇرۇلىشى سەۋەبىدىن يېڭى ھەربىي ھازىرلىقلار مۇسابىقىسى باشلىنىشى مۇمكىن.
6. سىجىل تەرەققىيات يەنى، ئۈسۈملۈك ۋە ھايۋان تۈرلىرىنى قوغداش، كاربوننى ئازايتىش ۋە سىجىل كاپىتالىزم دۇنيانىڭ بۇيىل ۋە بۇندىن كىيىنكى ئاساسلىق تېمسىغا ئايلىنىدۇ.
7. دۇبەيدە تارىختىكى ئەڭ ھەيران قالارلىق تېخنىكىلار كۆرگەزمە قىلىنغان دۇنيا يەرمەنكىسى ئۆتكۈزۈلىدۇ. ئەرەبىستاندا G20 ئۆتكۈزۈلىدۇ.
8. مارىس پىلانى رامكىسى ئاستىدا ئامېرىكا ، ياۋرۇپا، خىتاي ۋە ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكى مارسقا تەتقىقات ئۈسكۈنىلىرىنى ئەۋەتىدۇ.
9. ئۇچار تاكسى، توكلۇق ماشىنا ۋە شەخسكە قارىتا ياسالغان دورا قاتارلىق پەن تېخنىكا يېڭلىقلىرى بارلىققا كېلىدۇ. تېخنىكا شىركەتلىرى قانۇن ، باج ۋە بىخەتەرلىك تەكشۈرۈش ئىشلىرىغا قارىتا قانۇن – تۈزۈملىرىنى تۈزۈشكە باشلايدۇ.
10. چوڭ ئىشلار خاتىرە كۈنى. بىتخوۋېن تۇغۇلغانلىقىنىڭ 250- يىلى، رافېللو تەۋەللۇتىنىڭ 500- يىلى ۋە نايتىنگىل تۇغۇلغانلىقىنىڭ 200- يىلى.
11. قېرلىشىشنىڭ خەلقئارالىق مەسىلىگە ئايلىنىشى. دۇنيا تارىخىدا تۇنجى قېتىم 30 ياشنىڭ ئۈستىدىكىلەرنىڭ سانى 30 ياش ئاستىدىكىلەرنىڭ سانىدىن ئېشىپ كېتىدۇ.
12. بۇ ژۇرنىلىنىڭ مۇھەررىرى Daniel Franklin ئۆزىنىڭ 17 يىللىق تەھرىر ھاياتىدىن پىنسىيىگە چىقىدۇ ۋە ئورنىغا Tom Stanage يېڭى تەھرىرلىك خىزمىتىگە مەسئۇل بولىدۇ.
2020- يىلىدا تۈركىيە
يېڭى سايلام بولمايدۇ، چۈنكى تۈركلەر 5 يىلدا 7 قېتىم چوڭ سايلام ئۆتكۈزدى. تۈركىيە 2019- يىللىق ئىقتسادىي تۇرغۇنلۇقتىن تولىمۇ تەستە چىقتى ۋە ئامېرىكىنىڭ S-400 ھەققىدىكى ئىمبارگوسىدىن ئۆزىنى قاچۇرۇپ قالالىدى. سېكۈلەر ( ج خ پ ) مۇخالىپ پارتىيە كونسېرۋاتىپلار ۋە كۈرتلەر ئارىسىدا يېڭى چۈشىنىش مەيدانغا كەلتۈرۈشكە تىرىشىدۇ. ئەردوغان يەنە داۋاملىق بۇلارنىڭ بېسىمىغا/ خىرسىغا ئۇچراپ تۇرىدۇ. ياۋرۇپا بىلەن بولغان دىپلوماتىك كرىزىس ۋە ئىقتساددىكى قەرز بولۇش ھالىتى داۋام قىلىدۇ.
ئەگەر رۇسىيە بىلەن يېقىنچىلىق يەنە داۋام قىلسا ئامېرىكىنىڭ يېڭى ئىمبارگوسى ھەر زامان تەيياردۇر. تۈركىيە ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى F-35 جەڭ ئايروپىلانى پىلانىدىن چىقىرىپ تاشلاندى ۋە بۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك 12 مىليارد دوللارلىق كېلىشىم بىكار قىلىندى.
رۇسىيە بىلەن بىللە قۇرغان «بىخەتەر رايون» يوق بولايلا دەپ قالدى ۋە سۈرىيىنىڭ غەربىي شىمال تەرىپىدىن يېڭى كۆچمەنلەر كېلىشى مۇمكىن. 10 مىڭلىغان ئىسلامچى ئاسىي قوشۇن ۋە 3 مىليون خەلق سۈرىيە ھۆكۈمىتى ۋە رۇسىيىگە قارشى تۇرماقتا. ئەردوغان 2 مىليون سۈرىيەلىك كۆچمەننى سۈرىيەنىڭ كۈرتلەر كۆپ سانلىقنىڭ ئىگىلەيدىغان رايونىغا « بىخەتەر رايون» قۇرۇپ يەرلەشتۈرمەكچى. ئەگەر غەرب بۇنىڭغا بىر نەرسە دېسە ئەردوغان ئاللىبۇرۇن ئۇلارغا ئەسكەرتىش بىرىپ بولغان يەنى كۆچمەنلەرنى گىرتسىيەگە قويۇۋېتىش.
تۈركىيەنىڭ ئىقتسادىي ئەھۋالى :
ئىقتىسادنىڭ ئېشىشى: %4
كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان يىللىق كىرىم: 9850 دوللار
پۇل پاخاللىقى: %10.1
2020- يىلدىكى رۇسىيە
2020- يىلى رۇسىيە ئۈچۈن ياخشى پۇرسەتلەر كەلگەن بىر يىل بولىدۇ. ئۇنىڭ رەقبىلىرىنىڭ ھەممىسى ئالدىراش ياكى كرىزىسنىڭ ئىچىدە. ئامېرىكىدىكى پىرزدىنىت سايلىمى ئامېرىكىنى كۆپ مەشغۇل قىلىۋېتىدۇ. گېرمانىيە رۇسىيىگە ئىمبارگو يۈرگۈزمەكچى لېكىن فرانسىيە زۇڭتۇڭى ماكرون رۇسىيەنى ياۋروپانىڭ يېڭى بىخەتەرلىك قۇرۇلۇشىغا قاتماقچى بولىۋاتىدۇ.
ئوكرائىنانىڭ دونباس رايونىدا پات يېقىندا رۇسىيە مەقسىتىگە يېتىدۇ. ئوكرائىنا پىرزدىنتى ۋولودىمىر زېلىنسكى پۇتىن بىلەن سۆھبەتلىشىش ئارزۇسى بارلىقنى بىلدۈرىدۇ ۋە بۇ رۇسىيە ئۈچۈن ياۋرۇپا بىلەن يارشىۋېلىشنىڭمۇ ياخشى پۇرسىتى بولىدۇ. زېلىنسكى ياۋرۇپا ۋە ئامېرىكىدىن ياردەم كۈتكەن ئىدى. لېكىن ئولار ياردەم قىلمىدى. تىرامىپ بولسا ، پۈتىن بىلەن مەسلىھەتلىشىپ ھەل قىلىشىڭلارنى ئۈمىد قىلىمەن، دېدى. 2020- يىلى ئوكرائىنا ئۈچۈن قىين ببر يىل بولىدۇ.
رۇسىيەنىڭ ئىقتسادىي ئىششىش سۈرىتى:%1.5