كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنىڭ كېڭىيىشى ۋە دۇنيا تەرتىپىنىڭ كەلگۈسى: ئەزا دۆلەتلەر، شېرىكلەر ۋە ئارزۇ قىلغۇچىلارنىڭ نۇقتىئىنەزەرى (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

خىتاي (ئەسلىدىكى ئەزا): بېيجىڭ كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنى غەربنىڭ تۆۋەنلىشى ۋە يەرشارى جەنۇبىنىڭ كۆتۈرۈلۈشىدىن پايدىلىنىپ، غەربلىك ئەمەس دۆلەتلەرنىڭ ئۆزگەرتىش كۈچىنى بىرلەشتۈرۈپ ۋە بەلكى شەكىللەندۈرۈپ، خەلقئارا تەرتىپنى ئىسلاھ قىلىشنىڭ ئىستراتېگىيەلىك كۆۋرۈكى دەپ قارايدۇ. خىتاي كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى گۇرۇھى ئارقىلىق يەرشارى جەنۇبىدىكى ئوخشىمىغان مەنپەئەتلەرنى ماسلاشتۇرۇش، ئورتاق ئاۋازنى شەكىللەندۈرۈش، ھەمكارلىقنى تۈزۈملەشتۈرۈش ۋە رەھبەرلىك رولىنى ساقلاپ قېلىشنى ئۈمىد قىلىدۇ. خىتاي ئۈچۈن كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى تەشەببۇسلىرى ئۇنىڭ يەرشارى تەسىرىنى كېڭەيتىش يولىدىكى كۈچ كۆپەيتكۈچى بولىدۇ. بېيجىڭ كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنىڭ باراۋەرلىك ۋە قائىدىگە ئاساسلانغان قارار چىقىرىش پىرىنسىپلىرىنى تەكىتلەش ئارقىلىق، ئۇنى غەرب ھۆكۈمرانلىقىدىكى ئاپپاراتلاردىن ئۈستۈن بولغان بىر خەلقئارا ھەمكارلىق تەڭدىشى (ئالتېرناتىفى) سۈپىتىدە كۆرسەتمەكچى. ئەمما ئەزالارنىڭ كۆپىيىشى بىلەن قائىدىگە ئايلىنىشنىڭ قىيىنلىشىشى بېيجىڭنىڭ گۇرۇپپىنى باشقۇرۇش ئىقتىدارىغا تەسىر كۆرسەتمەكتە. خىتاي كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنىڭ ئۈچ ئاساسلىق تايانچىنى (ئىقتىساد ۋە مالىيە؛ سىياسەت ۋە بىخەتەرلىك؛ مەدەنىيەت ۋە خەلقلەر ئالاقىسى) ئۆزىنىڭ مۇھىم ئىستراتېگىيەلىك نۇقتىلىرىنى — يەنى ئىقتىسادىي تەرەققىيات، بىخەتەرلىك، شۇنداقلا بايان (سۆزلەش ھوقۇقى/نارراتىۋ) ۋە نورماتىۋ(ئۆلچەم تۈزۈش) كۈچىنى — بىرلەشتۈرۈشنى، ئامېرىكا ۋە باشقا غەرب دۆلەتلىرى بىلەن بولغان ئۇزۇن مۇددەتلىك رىقابىتىگە ھەمدە ئۆزىنىڭ ئۈچ يەرشارى تەشەببۇسىغا (GSI، GDI،  GCI ) ماس كېلىدىغان بىر ئىستراتېگىيە دەپ قارايدۇ. ئىقتىسادىي جەھەتتىن، كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى خىتاينىڭ غەرب بىلەن ئايرىلىشىغا نىسبەتەن تەڭپۈڭلاشتۇرۇش رولىنى ئوينايدۇ. ئېنېرگىيە، يېمەكلىك، مۇھىم مىنېراللار ۋە تەمىنلەش زەنجىرى بىخەتەرلىكىنى كۈچەيتىدۇ، ۋە دوللاردىن خالىيلاشتۇرۇشنى، يۈەننى خەلقارالاشتۇرۇشنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. بىخەتەرلىك جەھەتتىن، خىتاي ئىچكى مۇقىملىق ۋە ھاكىمىيەت بىخەتەرلىكىدىن تارتىپ تېررورلۇققا ئ‍وخشاش ئورتاق تەھدىتلەرگە تاقابىل تۇرۇشقىچە بولغان كۆپ خىل مەقسەتلەرنى كۆزلەيدۇ، ئەمما بىۋاسىتە ھەربىي ھەمكارلىقنى ئىلگىرى سۈرۈشتە ئېھتىياتچانلىق قىلىدۇ. ترامپنىڭ ئىككىنچى ۋەزىپە مۇددىتىدە، ئامېرىكا-خىتاي رىقابىتىنىڭ كۈچىيىشى بېيجىڭنىڭ كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى ئارقىلىق يەرشارى جەنۇبى بىلەن بولغان ئالاقىسىنى تېخىمۇ مۇھىم ئورۇنغا قويۇشىغا تۈرتكە بولىدۇ.
جەنۇبىي ئافرىقا (ئەسلىدىكى ئەزا): ئەسلىدىكى بەش كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى دۆلىتى ئىچىدىكى ئەڭ كىچىك ئىقتىسادقا ئىگە بولغان جەنۇبىي ئافرىقا ئۈچۈن، بۇ ئىتتىپاق ئۇنىڭ يەرشارىدىكى تەسىرىنى كۈچەيتىدىغان مۇھىم بىر سۇپا. ئۇ كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى ئارقىلىق ب د ت بىخەتەرلىك كېڭىشى، خۋف ۋە دۇنيا بانكىسى كەبى ئاپپاراتلاردا ئىسلاھاتنى ئىلگىرى سۈرۈش، شۇنداقلا، ئافرىقا ۋە يەرشارى جەنۇبىنىڭ تېخىمۇ ئادىل ۋەكىللىكىنى تەشەببۇس قىلىشنى كۆزلەيدۇ. ئىقتىسادىي جەھەتتىن، NDB ئۇنىڭ ئۈچۈن مۇھىم بىر ئۇل ئەسلىھە ۋە تەرەققىيات لايىھەلىرى مەبلەغ مەنبەسىگە ئايلاندى. كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى جەنۇبىي ئافرىقانىڭ باشقا ئەزا دۆلەتلەر بىلەن بولغان سودا ۋە مەبلەغ سېلىش مۇناسىۋىتىنى كۈچەيتىپ، تارىختا تەرەققىي تاپقان ئىقتىسادلارغا بېقىندى بولۇپ كەلگەن ئىقتىسادىي مۇناسىۋىتىنى تەڭپۇڭلاشتۇرۇشقا ياردەم بېرىدۇ. ئۇ يەنە كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنى غەربنىڭ تەرەققىيات، باشقۇرۇش ۋە بىخەتەرلىك بايانلىرىغا قارشى تۇرۇش ئۈچۈن بىر ۋاسىتە دەپ قارايدۇ. جەنۇبىي ئافرىقا كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىنىڭ مالىيە، سودا ۋە بىلىم ئىشلەپچىقىرىش ساھەلىرىدە ئەڭ زور تەسىر كۆرسىتىشىنى كۈتىدۇ. ئامېرىكا بىلەن مۇناسىۋىتىنىڭ سۇسلىشىشى (بولۇپمۇ ئىسرائىلىيەگە قارشى خەلقئارا سوت مەھكىمىسىدىكى دەۋاسى ۋە خىتاي، رۇسىيە، ئىران بىلەن بولغان ئالاقىسى سەۋەبىدىن) ۋە ترامپ ھاكىمىيىتىنىڭ دۈشمەنلىك پوزىتسىيەسى ئۇنىڭ كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرىگە تېخىمۇ كۆپ مەنپەئەت بېغىشلىشىغا تۈرتكە بولماقتا.