يېڭى ياۋروئاسىيا تەرتىپى ۋە ئامېرىكا پارادوكسى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

سمىس ۋە فورد، ماقالىنىڭ كېيىنكى بۆلەكلىرىدە خىتاي ۋە رۇسىيە ھەمكارلىقىنىڭ ئامېرىكا تەييارلىقسىز قالغان شەكىللەردە قانداق تەرەققىي قىلىۋاتقانلىقىنى تەپسىلىي شەرھلەيدۇ. بۇ ئىككى كۈچ، پەقەت ئۆزئارا مۇناسىۋىتىنىلا ئەمەس، بەلكى شىمالىي كورېيە ۋە ئىران بىلەن بولغان شېرىكلىك مۇناسىۋىتىدىن پايدىلىنىپمۇ مەسىلە تۇغدۇرماقتا. ھەم ئاسىيادا ھەم ياۋروپادا بېيجىڭ ۋە موسكۋا، ئامېرىكا ئىتتىپاقداشلىرىنى بوزەك قىلىش، ئارمىيەلىرىنى ئاجىزلاشتۇرۇش ۋە ياۋروپا ئىتتىپاقى، «تەرەققىي تاپقان يەتتە گۇرۇھى» (G-7) ۋە ناتو قاتارلىق دېموكراتىك گۇرۇھلارنىڭ بىرلىكى ۋە ئىقتىدارىنى گۇمان ئاستىغا قويۇش ئۈچۈن «كۈل رەڭ رايون» ھەرىكەتلىرىنى قوللانماقتا. مەسىلەن، خىتاي ۋە رۇسىيەنىڭ ياپونىيە ۋە كورېيە دېڭىز قىرغاقلىرىدا بىرلەشمە ھاۋا چارلاش ھەرىكىتى ئېلىپ بېرىپ بۇ دۆلەتلەرنى قورقۇتۇشقا ئۇرۇنۇشى؛ ياۋروپالىق ئەمەلدارلارنىڭ بالتىق دېڭىزىدىكى سۇ ئاستى كابېللىرىنى بۇزغۇنچىلىققا ئۇچراتقان خىتاي ۋە رۇسىيە بىلەن مۇناسىۋەتلىك كېمىلەرنى تەكشۈرۈشى؛ «ياۋروپا سىياسەت مەركىزى» نىڭ بىلدۈرۈشىچە، خىتاي ۋە رۇسىيەنىڭ تور دېزىنفورماتسىيە پائالىيەتلىرىنىڭ ئەمدى «ھەم تاكتىكا ھەم نىشان جەھەتتە بارغانسېرى بىرلىشىشى» بۇ كۈل رەڭ رايون پائالىيەتلىرىگە مىسال قىلىپ كۆرسىتىلمەكتە. بۇ دېزىنفورماتسىيە پائالىيەتلىرىدە، خىتاي ۋە رۇسىيە دۆلەت تاراتقۇلىرى، ناتونى ئۇكرائىنادىكى ئۇرۇشتىن مەسئۇل دەپ كۆرسىتىش ۋە COVID-19 يۇقۇمى ھەققىدە سۇيىقەست نەزەرىيەلىرىنى تارقىتىش قاتارلىق مەسىلىلەردە بىر-بىرىنىڭ بايانلىرىنى كۈچەيتمەكتە.
تېخىمۇ مۇھىمى، خىتاي ۋە رۇسىيە، كەلگۈسىدىكى ئۇرۇشلارنى شەكىللەندۈرىدىغان شەكىلدە ئىقتىدارلىرىنى بىرلەشتۈرمەكتە. رۇسىيە پىرېزىدېنتى ۋىلادىمىر پۇتىننىڭ ئۇكرائىنانى يىللارچە بومباردىمان قىلىشىنىڭ خىتاي، ئىران ۋە شىمالىي كورېيەنىڭ قورال-ياراغ، تېخنىكا ۋە خادىملىرىغا ئېرىشمەي تۇرۇپ مۇمكىن بولمايدىغانلىقى تەكىتلەنمەكتە. ئامېرىكالىق ئەمەلدارلارنىڭ ئىپادىلىرىگە قارىغاندا، موسكۋا بۇ ياردەملەرنىڭ ھەققىنى بېيجىڭ ۋە پيوڭياڭغا ئىلگىرى ھەمبەھرىلەشكە ئۇنىمىغان ئاۋازدىن تېز ئۇچىدىغان كۆرۈنمەس ئايروپىلان، سۇ ئاستى كېمىسى، باشقۇرۇلىدىغان بومبا ۋە سۈنئىي ھەمراھ تېخنىكىلىرىنى ئەۋەتىش ئارقىلىق قايتۇرماقتا. ئامېرىكا ئاخبارات جەمئىيىتىنىڭ ئەڭ يېڭى تەھدىت باھالاش دوكلاتىدا، رەقىبلەرنىڭ بۇ كۈچىيىۋاتقان ماسلىشىشىنىڭ، «ئامېرىكانىڭ بۇ رەقىبلەردىن ھەر قانداق بىرى بىلەن ياشىغان جىددىيچىلىكلىرى ياكى توقۇنۇشىنىڭ يەنە بىرىنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئېلىش ئېھتىماللىقىنى ئاشۇرىدىغانلىقى» ھەققىدە ئاگاھلاندۇرۇلماقتا. ئوخشاش شەكىلدە، سابىق يۇقىرى دەرىجىلىك ھەربىي ۋە مەمۇرىي ئەمەلدارلاردىن تەركىب تاپقان پارتىيەلەر ھالقىغان بىر پارلامېنت كومىتېتىمۇ 2024-يىلى، ئامېرىكانىڭ «رۇسىيە، خىتاي، ئىران ياكى شىمالىي كورېيەنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بىر بىۋاسىتە توقۇنۇشقا كىرگەن تەقدىردە، ئۇ دۆلەتنىڭ باشقىلاردىن ئىقتىسادىي ۋە ھەربىي ياردەم ئالىدىغانلىقىنى پەرەز قىلىشى كېرەكلىكى» توغرىسىدا خۇلاسە چىقارغان.
بۇ ھەمكارلىق، خىتاي ۋە رۇسىيەنى رايونلۇق توقۇنۇشلارنى تېخىمۇ ئۇزۇن مۇددەت داۋاملاشتۇرالايدىغان ھالەتكە كەلتۈرمەكتە. ئاپتورلارنىڭ قارىشىچە، ئامېرىكا ۋە ئۇنىڭ ئىتتىپاقداشلىرى، ئۆزلىرىمۇ ھەربىي جەھەتتىن ھەمكارلاشمىغان ئەھۋالدا بۇ قىيىنچىلىققا تاقابىل تۇرۇشقا تەييار بولالمايدۇ. بەختكە يارىشا، ۋاشىنگتوننىڭ دوستلىرى بۇنى ئاللىقاچان قىلماقتا. خۇددى رۇسىيەنىڭ ئۇكرائىناغا قاراتقان ھۇجۇمىنى داۋاملاشتۇرۇش ئۈچۈن خىتاي ۋە شىمالىي كورېيەنىڭ ياردىمىگە تايانغىنىدەك، ناتومۇ ئۇكرائىنا مۇداپىئەسىنى داۋاملاشتۇرالىدى، چۈنكى ئاۋسترالىيە، ياپونىيە ۋە جەنۇبىي كورېيە، ئامېرىكانىڭ 155 مىللىمېتىرلىق زەمبىرەك ئوقى ۋە «ۋەتەنپەرۋەر» ناملىق باشقۇرۇلىدىغان بومبا زاپىسىنى ئاستىرتتىن تولدۇرۇپ بەردى. ئوخشاش شەكىلدە، ياۋروپانىڭ ھىندى-تىنچ ئوكيان سەھنىسىگە قىلغان چەكلىك بولسىمۇ ئورۇنلاشتۇرۇشلىرى، بولۇپمۇ ئامېرىكا كېمىلىرىنىڭ ئوتتۇرا شەرققە ۋە باشقا جايلارغا قايتا ئورۇنلاشتۇرۇلغان بىر مەزگىلدە، جەنۇبىي خىتاي دېڭىزى ۋە تەيۋەن بوغۇزى ئەتراپىدا ئىتتىپاقداشلارنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ساقلاپ قېلىشىغا ياردەم بەردى. ئەمما بۇ تەشەببۇسلار ياخشى بىر باشلىنىش بولسىمۇ، ئامېرىكا ۋە ئۇنىڭ ئىتتىپاقداشلىرىنىڭ خىتاي ۋە رۇسىيەگە قارشى تۇرۇش ئۈچۈن تېخىمۇ كۆپ ئىش قىلىشى كېرەكلىكى ئېنىق.
4. كۆپ سەھنىلىك ئۇرۇش خەۋپى ۋە ئىتتىپاقداشلارنىڭ سانائەتتە بىرلىشىش زۆرۈرىيىتى
خىتاي ياكى رۇسىيەنىڭ بىر-بىرىگە ياردەم بېرىش يوشۇرۇن كۈچى، بىرلا ۋاقىتتا كۆپلىگەن سەپلەردە توقۇنۇش يۈز بېرىش، يەنى «كۆپ سەھنىلىك ئۇرۇش» خەۋپىنى ئاشۇرماقتا. ناتو باش كاتىپى مارك رۇتتېنىڭ ئىيۇل ئېيىدا، تەيۋەن مەسىلىسىدە بىر كىرىزىس يۈز بەرگەن ئەھۋالدا خىتاينىڭ رۇسىيەدىن «ناتو زېمىنىغا ھۇجۇم قىلىپ ۋاشىنگتون ۋە شېرىكلىرىنى ياۋروپادا ئالدىراش قىلىپ قويۇشىنى» تەلەپ قىلىشى مۇمكىنلىكى توغرىسىدىكى ئاگاھلاندۇرۇشى بۇ خەۋپنى كونكرېتلاشتۇرىدۇ. موسكۋا يەنە، ياۋروپانىڭ ئېنېرگىيە تورلىرىغا تور ھۇجۇمى قىلىش قاتارلىق ھەرىكەتسىز يوللار بىلەنمۇ دۆلەتلەرنى تەيۋەنگە ياردەم بېرىشتىن توسۇپ قېلىشى ياكى دىققىتىنى بۆلۈۋېتىشى مۇمكىن. بۇ ئېھتىماللىق ئالدىدا، ئىتتىپاقداش ئارمىيەلەر ۋە مۇداپىئە پىلانلىغۇچىلىرىنىڭ كۆپ سەھنىلىك ئۇرۇش ئېھتىماللىقىنى كوللېكتىپ ھالدا بىر تەرەپ قىلىشى لازىم. ئاپتورلار، ئامېرىكا ۋە ئۇنىڭ شېرىكلىرىنىڭ پايتەختلىرى ئارىسىدا نەقمەيدان ئۇچۇر ھەمبەھرىلەشنى كېڭەيتىپ، ھالقىلىق ئۇل ئەسلىھەلىرىدىكى ئاجىزلىقلارنى ئازايتىپ، ئېنېرگىيە بازىرىدىكى تەۋرىنىشلەرگە قارشى پىلان تۈزۈپ ۋە ئالەم بوشلۇقى بىلەن تور ھۇجۇمى ئىقتىدارلىرىنى بىرلەشتۈرۈش ئارقىلىق ئىشنى باشلىشى كېرەكلىكىنى تەۋسىيە قىلماقتا.