Uyghur-Corpus/Uyghur-Corpus huggingface dataset:
مېدىيا ۋە سىياسەتنىڭ جامائەت پىكرى شەكىللەندۈرۈش جەريانىدىكى مۇناسىۋىتى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇچقاندەك تەرەققىي قىلىۋاتقان تېخنىكىلىق يېڭىلىقلار ھاياتىمىزنىڭ ھەممە ساھەسىگە سىڭىپ كىرىپ، كۆرۈرنەرلىك تەسىر كۆرسىتىشكە باشلىدى. بۇ تەرەققىياتلار خەۋەرلىشىش ساھەسىدە تېخىمۇ گەۋدىلەندى. خەۋەلىشش ساھەسىدىكى تەرەققىياتلار كىشىلەرنىڭ ئۇچۇر-ئالاقە شەكلىنى قولايلاشتۇردى، سۈرئەتنى تېزلەتتى. ئاممىۋى ئاخبارات ۋاستىلىرى ياكى ئومۇملىشىۋاتقان ئىسىمى بىلەن مېدىيا پۈتۈن بۇ تەرەققىيات جەريانىدا كاتالىزاتۇرلۇق رولى ئوينىدى، دېسەك خاتالاشقان بولمايمىز. بولۇپمۇ مېدىيانىڭ 1980-يىللاردىن كىيىن خۇسۇسىي ئىگىلىككە ئۆتۈش قەدىمىنىڭ تېزلىشىشى بۇ رولنى تېخىمۇ جانلاندۇردى. مېدىيا مائارىپ، ئىقتىساد، سىياسەت قاتارلىق ساھەلەر بىلەن زىچ مۇناسىۋەتتە ئىدى؛ مېدىيانىڭ خۇسۇسيلىشىشى ۋە مېدىيا مەھسۇلاتلىرىنىڭ تاۋارلىشىشى بۇ مۇناسىۋەتنى تېخىمۇ ئاكتىپلاشتۇردى. مېدىيا ئۆزىنىڭ ئەسلى ۋەزىپىسىنى ئورۇنداش بىلەن بىرگە سىياسىي كۈچلەرنىڭ خەۋەر-تەشۋىقاتلىرىغىمۇ سۇپا ھازىرلاپ بېرىشى كېرەك ئىدى؛ يەنە بىر تەرەپتىن ئېلان ئارقىلىق ئۆزىنىڭ كىرىمىنى ئاشۇرمىسا بولمايىتتى. بۇنىڭدىنمۇ مۇھىمى خەلقنى ھەقىقەتلەردىن خەۋەردار قىلىش ۋەزىپىسى مېدىيانىڭ مەۋجۇت بولۇش سەۋەبى ئىكەنلىكى ئۇنتۇلماسلىقى زۆرۈر ئىدى. مېدىيا خىتاپ قىلىدىغان، ئۇچۇرلىرىنى يەتكۈزەلەيدىغان ئاممىنىڭ كەڭ ۋە كۆپ خىللىقى بىلەن جامائەت پىكرى يارىتىش ۋە يىتەكلەشتە تېخىمۇ ئۈنۈملۈك ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلىدى. بۇنىڭ بىلەن سىياسىيلارنى بۇ ساھەگە جەلپ قىلىشقا باشلىدى. سىياسىيلار مېدىيا ئارقىلىق جەمىئىيەتنى يىتەكلىمەكچى، جامائەت پىكىرىنىڭ شەكىللىنىش جەريانىغا يېتەكچىلىك قىلماقچى بولدى. مېدىيامۇ بۇ جەريانغا ئىجابىي پوزىتىسيە بىلدۈرۈش بىرگە ئەسلى ۋەزىپىسىنى ئېسىدىن چىقارماسلىقى كېرەك ئىدى. ئەمما ئىقتىسادىي بېسىم ۋە سىياسىي تەشۋىش مېدىيانىڭ بۇ ۋەزىپىسىنى ئورۇندىسىشغا توسالغۇ پەيدا قىلىشقا باشلىدى. ئۇنداقتا جامائەت پىكرى قانداق شەكىللەندۈرۈلىدۇ؟ يۈزبەرگەن ھادىسە ياكى قىززىق تېما بولىۋاتقان ئاممىۋىي قارالمىلار قانداق ئۇسۇللار ئارقىلىق جانلاندۇرۇلىدۇ ياكى قانداق ئۇسۇللار ئارقىلىق بۇرىۋىتىلىدۇ؟ مېدىيا بىلەن سىياسىي كۈچلەرنىڭ بۇ جەرياندىكى مۇناسىۋىتى قانداق بولىدۇ؟ مېدىيا ساھەسىنىڭ، يەنى ئاخباراتچىلارنىڭ يۇقارقى جەريانلارنى قانداق ئىجرا قىلىدىغانلىقى توغرىىسدا ئوقۇرمەنلەرنى قىسقىچە مەلۇماتقا ئىگە قىلىش مەزكۇر يازمىنىڭ مەقسىتىنى تەشكىل قىلىدۇ. بۇ يۆنىلىش بويىچە ئالدى بىلەن مېدىيا ۋە جامائەت پىكرى ئۇقۇمىغا قىسقىچە ئېنىقلىما بېرىلىدۇ، ئاندىن مېدىيانىڭ جامائەت پىكرىگە كۆرسىتىدىغان تەسىرى مىساللار ئارقىلىق يورۇتپ بېرىلىدۇ. ئاخىرىدا مېدىيانىڭ جامائەت پىكرى يارىتىش كۈچى بىلەن سىياسەتنىڭ مۇناسىۋىتى مۇلاھىزە قىلىنىدۇ.
ماقالىنىڭ تولۇق مەزمۇنىنى تۆۋەندىكى ھۆججەتتىن كۆرۈڭ.
دىنىي تەربىيەدە ئۈنۈملۈك ئۇسۇل-ھېكايە (9-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئالدى بىلەن يازغۇچىنىڭ ھېكايە يېزىش مەقسىتى ئېنىق بولۇشى كېرەك. يازغۇچى باشتا بۇ ھېكايە بىلەن بالىغا قايسى مەزمۇننى چۈشەندۈرمەكچىمەن,قايسى قىلمىشىنى تەسۋىرلىمەكچىمەن؟ دېگەن سوئاللارنى ئويلىشى كېرەك.
ھېكايىدە مەقسەت بەلگىلەنگەندىن كېيىن شۇ مەقسەتىكە مۇۋاپىق بولغان ۋەقەلىكلەرنى تاللاش كېرەك. چۈشىنىشلىك ھېكايىلەر بولسا شۇ ھېكايىدىكى ۋەقەلىكلەر بىلەن مەقسەتكە ئەڭ ئاسان يەتكۈزگەن ھېكايىلەردۇر.
ياخشى يېزىلغان بىر ھېكايىدە پىرسۇناژلار ياكى شەيئىلەرگە ھېكايىنىڭ داۋامىدا مۇقىم كىملىكلەر بىلەن ئورۇن بېرىلىدۇ. بۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە ئىدىئال ھېكايىنىڭ چاغداش ئۆلچەملىرىدە تەسۋىرلەر ئىنتايىن مۇھىم. بايان ۋە تەسۋىرخۇددى بىر رەخت توقۇلغاندەك توقۇلۇشى كېرەك. ئەمما بۇ بايان قىلىش شەكلى ھېكايىنى قالايمىقانلاشتۇرماسلىقى كېرەك. ھېكايىنىڭ باشتىن ئاخىرىغىچە ئېنىق چېگرالىرى بولۇشى ۋە بۇ چېگرالاردىن چىقىلماسلىقى كېرەك.
ھېكايىنىڭ ئاخىرى چۈشىنىكسىز، پەقەت بىر نۇقتا بولۇشى كېرەك. ھېكايىلەردە تاللانغان نەتىجىلەر كۆپىنچە تىپىك قىممەت قاراشلار ئىپادىلەنگەن بىر ساۋاق بولۇۋاتىدۇ. ھېكايىدىن ئېرىشمەكچى بولغان ئەخلاقىي دەرس ئوچۇق بىر شەكىلدە-مەسىلەن، بۇ ھېكايىدىن چىقىرىلىدىغان ساۋاق دېگەنگە ئوخشاش-بېرىلمەستىن چۈشىنىشلىك ۋە ھېس قىلىنىدىغان بىر شەكىلدە بېرىلىشى ۋە ساۋاقنى ئوقۇرمەن ئۆزى چىقىرىشى كېرەك.
تەرجىمە قىلغۇچى: تاجىگۈل سەمەت
ئۇيغۇرلارنىڭ ئېشىۋاتقان نوپۇس سانى ۋە ئېشىش نىسبىتى ھەققىدە قىسقىچە ئانالىز
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

خىتــاي خەلــق جۇمھۇرىيىتــى ھــەر قېتىملىــق نوپــۇس ســاناش خىزمىتــى جەريانىــدا شــەرقىي تۈركىســتاننىڭ جۈملىدىــن ئۇيغۇرلارنىــڭ نوپۇســى توغرۇلۇق بىر – بىرىگە زىت سـانلىق – مەلۇماتلارنى ئوخشـىمىغان مەنبەلەرنـى ئىشـلىتىپ تـۇرۇپ ئېلان قىلىــپ كەلمەكتــە. بولۇپمــۇ 2010 – يىلدىــن كېيىـن ھـەر خىـل مەتبۇئـات ئورۇنلىـرى ۋاستىسـى ئارقىلىــق ئېــلان قىلىــپ كېلىنگــەن نوپۇســقا مۇناسـىۋەتلىك سـانلىق – مەلۇماتـلار بىـر – بىرىگـە زىتتۇر. بۇنىڭدىن سـىرت، شـەرقىي تۈركىسـتاندىكى ئۇيغۇرلارنىـڭ نوپۇسـىغا دائىـر سـانلىق – مەلۇماتـلار ھـەر خىـل ماتېرىيالاردا خىتاي مۇتەخسسىسـلىرى تەرىپىدىــن ئوخشــىمىغان تەرىقىــدە ئىزاھلىنىــپ كەلمەكتــە. نەتىجىــدە، ئۇيغۇرلارنىــڭ نوپۇســىغا مۇناسىۋەتلىك سانلىق – مەلۇماتلار ۋە بۇ ھەقتىكى ئىزاھــاردا كېلىــپ چىققــان ســانلىق – مەلۇمــات قىممەتلىرىنىــڭ بولۇپمــۇ ئاشــقان نوپــۇس ۋە نىسـبەتلىرىنىڭ شـەرقىي تۈركىسـتاننىڭ ھەققىـي نوپــۇس قۇرۇلمىســىغا مــاس كەلمەيدىغانلىقــى نۇرغــۇن مۇتەخەسســىس ۋە ئوخشــىمىغان ئاممىــۋى تەشــكىلاتلار تەرىپىدىــن تەكىتلەنمەكتــە. بــۇ ســەۋەبتىن، شــەرقىي تۈركىســتان نوپۇســىنىڭ ھەققىــي ئەھۋالىغــا مــاس كېلىدىغــان ســانلىق – مەلۇمــات قىممەتلىرىنىــڭ بولۇپمــۇ ئاشــقان نوپــۇس ۋە ئېشــىش نىســبەتلىرىنىڭ چوقــۇم ئايدىڭلاشتۇرۇلۇشــى، مۇنداقچــە قىلىــپ ئېيتقانــدا ئېنىقلاشتۇرۇلۇشــى زۆرۈر بولماقتــا.
داۋامىنى بۇ يەردىن كۆرۈڭ:
«خەلقئارا ۋەزىيەت ۋە شەرقىي تۈركىستان» ناملىق ژۇرنىلىمىزنىڭ 9-سانى نەشردىن چىقتى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم ھۆرمەتلىك ئوقۇرمەنلەر، «خەلقئارا ۋەزىيەت ۋە شەرقىي تۈركىستان» ناملىق پەسىللىك ئاكادېمىك ژۇرنىلىمىزنىڭ ئومۇمىي 9-سانى  (2023-يىللىق 1-سان) نەشردىن چىقتى. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن ژۇرنىلىمىزغا ئەسەر ئەۋەتكۈچىلەر، ھەرخىل پىكىر، تەۋسىيە ۋە تەلقىنلەردە بولغانلار، قىسقىسى ژۇرنالنىڭ يورۇق كۆرۈشىگە ھەر جەھەتتىن تۆھپە قوشقانلار بارلىق كىشىلەرگە چوڭقۇر رەھمىتىمىزنى بىلدۈرىمىز.
ژۇرنىلىمىز خەلقئارالىق ئاكادېمىك ئۆلچەم ۋە مېتودنى ئاساس قىلغان بولۇپ مەقسىتىمىز تۆۋەندىكىچە :
1. ئۇيغۇرچە ئەسەر يازىدىغان زىيالىيلارنىڭ ئىلمىي ۋە ئاكادېمىك ئەسەر يېزىش ئادىتىنى يېتىلدۈرۈش ۋە بۇنىڭ ئۈچۈن سەھنە ھازىرلاش.
2. دىئاسپورادا ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئاكادېمىك ئالاھىدىلىكى ۋە ئىقتىدارىنى ساقلاپ قېلىش شۇنداقلا يەنىمۇ تەرەققىي قىلدۇرۇش.
3.  خەلقىمىزنىڭ ئاڭ سەۋىيەسىنىڭ يۇقىرى كۆتۈرۈلۈشى شۇنداقلا سىياسىي ۋە تارىخى مەسىلىلەرنى رېئاللىققا ئۇيغۇن شەكىلدە ئانالىز قىلىش قابىلىيىتىنىڭ ئۆسۈشى ئۈچۈن تېگىشلىك تۆھپە قوشۇش.
4. ۋە ئاخىرىدا ئۇيغۇر تىلىدا نەشر قىلىنىدىغان ۋە خەلقئارادا ئېتىراپ قىلىنىدىغان ئاكادېمىك ژۇرنالنى بارلىققا كەلتۈرۈش.
ژۇرنىلىمىز سىياسىي مەيدان ۋە ئىدېئولوگىيە جەھەتتىن ھېچقانداق تەشكىلات ۋە ئورگانغا باغلىق ئەمەس ۋە ھېچبىرىنىڭ تەشۋىقاتىنى قىلمايدۇ. ھەر قانداق كۆز قاراش ۋە ئىدىيەنى ئەكس ئەتتۈرگەن ئەسەر تەلەپ قىلىنغان مېتود، قائىدە ۋە قېلىپقا چۈشكەن بولۇشى شەرتى ئاستىدا ئېلان قىلىنىدۇ. ئەسەرنىڭ ئاكادېمىك ئۆلچەمگە چۈشكەن – چۈشەنمىگەنلىكى ئۈچ نەپەر باھالىغۇچى تەرىپىدىن قارار قىلىنىدۇ .
زىيالىيلارنىڭ ئىلمىي ئەمگەكلىرىنى ژۇرنىلىمىز ۋاسىتىسى ئارقىلىق ئۇيغۇر خەلقى بىلەن يۈز كۆرۈشتۈرۈشىنى قارشى ئالىمىز.
ئەسكەرتىش: ئوقۇغۇچىلارنىڭ كۆپرەك ئەسەر ئەۋەتىشىنى ۋە بۇ ئارقىلىق ئۆزىنى چېنىقتۇرۇشىنى ئۈمىد قىلىمىز. تولۇق كۇرس ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى ئوقۇش تارىخىغا ئىگە بولسىڭىز بولىدۇ. ئەسىرىڭىز تەييار بولغاندىن كېيىن ژۇرنىلىمىزنىڭ مۇناسىۋەتلىك كىشىلىرى مېتود ۋە شەكىل قاتارلىق ئاكادېمىك ئۆلچەملەردە سىزگە ياردەم قىلىدۇ (شۇنداقلا تەلەپكە لايىق بولۇشقا ئىمكان بولمىسا رەت قىلىدۇ).
10-سان ئۈچۈن ئەسەرلەرنى بۈگۈندىن باشلاپ ئەۋەتسىڭىز بولىدۇ.
«خەلقئارا ۋەزىيەت ۋە شەرقىي تۈركىستان» ناملىق ژۇرنىلىمىزنىڭ 4-سانى نەشردىن چىقتى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم ھۆرمەتلىك ئوقۇرمەنلەر، «خەلقئارا ۋەزىيەت ۋە شەرقىي تۈركىستان» ناملىق پەسىللىك ئاكادېمىك ژۇرنىلىمىزنىڭ ئومۇمىي 4-سانى  (2021-يىللىق 4-سان) نەشردىن چىقتى. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن ژۇرنىلىمىزغا ئەسەر ئەۋەتكۈچىلەر، ھەرخىل پىكىر، تەۋسىيە ۋە تەلقىنلەردە بولغانلار، قىسقىسى ژۇرنالنىڭ يورۇق كۆرۈشىگە ھەر جەھەتتىن تۆھپە قوشقانلار بارلىق كىشىلەرگە چوڭقۇر رەھمىتىمىزنى بىلدۈرىمىز.
ژۇرنىلىمىز خەلقئارالىق ئاكادېمىك ئۆلچەم ۋە مېتودنى ئاساس قىلغان بولۇپ مەقسىتىمىز تۆۋەندىكىچە :
ژۇرنىلىمىز سىياسىي مەيدان ۋە ئىدېئولوگىيە جەھەتتىن ھېچقانداق تەشكىلات ۋە ئورگانغا باغلىق ئەمەس ۋە ھېچبىرىنىڭ تەشۋىقاتىنى قىلمايدۇ. ھەر قانداق كۆز قاراش ۋە ئىدىيەنى ئەكس ئەتتۈرگەن ئەسەر تەلەپ قىلىنغان مېتود، قائىدە ۋە قېلىپقا چۈشكەن بولۇشى شەرتى ئاستىدا ئېلان قىلىنىدۇ. ئەسەرنىڭ ئاكادېمىك ئۆلچەمگە چۈشكەن – چۈشەنمىگەنلىكى ئۈچ نەپەر باھالىغۇچى تەرىپىدىن قارار قىلىنىدۇ .
زىيالىيلارنىڭ ئىلمىي ئەمگەكلىرىنى ژۇرنىلىمىز ۋاسىتىسى ئارقىلىق ئۇيغۇر خەلقى بىلەن يۈز كۆرۈشتۈرۈشىنى قارشى ئالىمىز.
ئەسكەرتىش: ئوقۇغۇچىلارنىڭ كۆپرەك ئەسەر ئەۋەتىشىنى ۋە بۇ ئارقىلىق ئۆزىنى چېنىقتۇرۇشىنى ئۈمىد قىلىمىز. تولۇق كۇرس ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى ئوقۇش تارىخىغا ئىگە بولسىڭىز بولىدۇ. ئەسىرىڭىز تەييار بولغاندىن كېيىن ژۇرنىلىمىزنىڭ مۇناسىۋەتلىك كىشىلىرى مېتود ۋە شەكىل قاتارلىق ئاكادېمىك ئۆلچەملەردە سىزگە ياردەم قىلىدۇ (شۇنداقلا تەلەپكە لايىق بولۇشقا ئىمكان بولمىسا رەت قىلىدۇ).
5- سان ئۈچۈن ئەسەرلەرنى بۈگۈندىن باشلاپ ئەۋەتسىڭىز بولىدۇ.
شىنجاڭدىكى ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان باستۇرۇش (ھەرىكىتى) (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بېيجىڭ يەنە باشقا دۆلەتلەرگە بېسىم ئىشلىتىپ، خىتايدىن قېچىپ چىققان ئۇيغۇرلارنى قايتۇرۇشقا مەجبۇرلىغان. ۋىلسون مەركىزى 2022-يىلى ئېلان قىلغان دوكلاتتا، چەت ئەلدىكى 1500 دىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ تۇرۇۋاتقان دۆلىتىدە تۇتقۇن قىلىنغانلىقى ياكى خىتايغا قايتۇرۇلۇشقا مەجبۇرلانغانلىقى بايقالغان. مەسىلەن: 2015-يىلى تايلاند 100 دىن ئارتۇق ئۇيغۇرنى قايتۇرغان، 2017-يىلى مىسىر بىر قانچە ئوقۇغۇچىنى قايتۇرغان. خەلقئارالىق تەكشۈرگۈچى مۇخبىرلار بىرلەشمىسى ئاشكارىلىغان ھۆججەتلەردە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئەمەلدارلارغا چەت ئەلدە ياشاۋاتقان خىتايلىق ئۇيغۇرلار ھەققىدە ئۇچۇر توپلاشنى تاپىلىغانلىقى ۋە نۇرغۇنلىرىنىڭ خىتايغا قايتىپ كىرىشى بىلەنلا تۇتقۇن قىلىنىشىنى تەلەپ قىلغانلىقى كۆرسىتىلگەن.
خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئىنكاسى قانداق بولدى؟
دۇنيانىڭ كۆپ قىسمى خىتاينىڭ شىنجاڭدىكى ئۇيغۇرلارنى تۇتقۇن قىلىشىنى ئەيىبلىدى. ب د ت كىشىلىك ھوقۇق ئىشخانىسى خىتاينى خالىغانچە تۇتقۇن قىلىنغان كىشىلەرنى قويۇپ بېرىشكە ۋە يوقاپ كەتكەنلەرنىڭ قەيەردىلىكىنى ئاشكارىلاشقا چاقىردى. بۇ ئىشخانا 2022-يىلى دوكلات ئېلان قىلغاندىن كېيىن، ب د ت ئىنسان ھەقلىرى كومىتىتېدىكى بىر قانچە غەرب دۆلىتى خىتايغا قارشى قارار لايىھەسى ئوتتۇرىغا قويۇشنى، تەكشۈرۈش مېخانىزمى قۇرۇشنى مۇلاھىزە قىلغان.
كانادا ۋە ئەنگلىيە قاتارلىق بىر قانچە دۆلەتنىڭ قانۇن چىقارغۇچىلىرى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قارشى ئىرقىي قىرغىنچىلىق قىلىۋاتقانلىقىنى جاكارلىدى؛ ئامېرىكا ھۆكۈمىتى 2021-يىلى 1-ئايدا بۇنى تۇنجى بولۇپ جاكارلىغان. نۇرغۇن دۆلەتلەر ئىنسان ھەقلىرى دەپسەندىچىلىكىگە چېتىشلىق خىتايلىق ئەمەلدارلار ۋە ئورۇنلارغا جازا يۈرگۈزدى. ياۋروپا ئىتتىپاقىمۇ 2021-يىلى خىتايلىق ئەمەلدارلارغا جازا يۈرگۈزدى، بۇ بىرلەشمىنىڭ 1989-يىلدىن بۇيان خىتايغا تۇنجى قېتىم چەكلىمە قويۇشى ئىدى.
بۇنىڭدىن سىرت، چەت ئەل ھۆكۈمەتلىرى شىنجاڭدىكى مەجبۇرىي ئەمگەككە قارىتا چەكلىمە قويدى. ئامېرىكا «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى» ئارقىلىق بۇ رايوندىن كىرىدىغان بارلىق مەھسۇلاتلارغا ئاساسەن چەكلىمە قويدى. ئەنگلىيە زەنجىرلىك تەمىنلەشتە مەجبۇرىي ئەمگەك ئىشلىتىلمىگەنلىكىنى كاپالەتكە ئىگە قىلالمىغان شىركەتلەرگە جەرىمانە قويۇش تەدبىرلىرىنى تەكلىپ قىلدى. ياۋروپا پارلامېنتى 2022-يىلى ئوتتۇرىلىرىدا ياۋروپا ئىتتىپاقى دۆلەتلىرىنى مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن ياسالغان مەھسۇلاتلارنى چەكلەشكە چاقىرىدىغان مەجبۇرىي كۈچكە ئىگە بولمىغان قارار ماقۇللىدى.
خىتاينىڭ شېرىكلىرى  بولسا روشەن سۈكۈت قىلدى. نۇرغۇن ھۆكۈمەتلەر خىتاي بىلەن بولغان ئىقتىسادىي ۋە ئىستراتېگىيەلىك مۇناسىۋەتنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇپ، ئىنسان ھەقلىرى دەپسەندىچىلىكىگە پەرۋا قىلمىدى. 2022-يىلى 6-ئايدا 60 دۆلەت ب د ت كىشىلىك ھوقۇق ئالىي كومىسسارىنى شىنجاڭغا مۇناسىۋەتلىك مەسىلىلەرنى «خىتاينىڭ ئىچكى ئىشى» ئىكەنلىكىنى ئېيتىپ، ئۇنىڭغا ھۆرمەت قىلىشقا چاقىرىپ، ئۆزلىرىنىڭ «ئىنسان ھەقلىرىنى سىياسىيلاشتۇرۇشقا قارشى» تۇرىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ بايانات ئىمزالىدى. پاكىستان ۋە سەئۇدى ئەرەبىستان قاتارلىق مۇسۇلمان كۆپ سانلىق دۆلەتلەر بۇ باياناتقا ئىمزا قويغانلارنىڭ قاتارىدا ئىدى. ئىنسان ھەقلىرى گۇرۇپپىلىرى مۇسۇلمان كۆپ سانلىق دۆلەتلەرنى بۇ دەپسەندىچىلىكلەرگە رازى بولغانلىقى ئۈچۈن تەنقىد قىلدى.
تەۋسىيە قىلىنغان مەنبەلەر
مەنبە:  China’s Repression of Uyghurs in Xinjiang | Council on Foreign Relations
خىتاي-سۈرىيە مۇناسىۋەتلىرى ۋە ئۇيغۇر مەسىلىسى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

خىتاينىڭ ئارىلىشىشى كۆپ تەرەپلىمىلىك ئىستراتېگىيەلىك نىشانلار تەرىپىدىن يېتەكلىنىدۇ. بۇ نىشانلارنىڭ بىرى ئىقتىسادىي كېڭىيىش بولۇپ، سۈرىيەنى قايتا قۇرۇش تەخمىنەن 250-400 مىليارد دوللارلىق تەننەرخ بىلەن «بىر بەلباغ، بىر يول» تەشەببۇسى دائىرىسىدە خىتاي شىركەتلىرى ئۈچۈن مول پايدىلىق پۇرسەتلەرنى يارىتىپ بېرىدۇ. ئۇل ئەسلىھە (يول، تۆمۈريول، پورتلار)، ئېنېرگىيە (نېفىت ۋە تەبىئىي گاز) ۋە تېلېگراف تۈرلىرى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇلماقتا. خىتاي تۆمۈريول قۇرۇلۇش شىركىتى (China Railway Construction Corporation) قاتارلىق شىركەتلەر باشلامچىلىق قىلىشقا تەييار (Washington Institute, Ocak 2025; SANA, Nisan 2025). بۇ پىروجەلەر، سۈرىيەنى خىتاينىڭ رايونلۇق سودا تورلىرىغا قوشۇش نىشانىغا ماس كېلىدۇ. يەنە بىر نىشان گېئوپولىتىكىلىق تەسىر بولۇپ، تەھرىرۇششام بىلەن ئالاقە ئورنىتىش، خىتاينى ئوتتۇرا شەرقتە بىتەرەپ مۇرەسسەچى كۈچ قىلىپ ئورۇنلاشتۇرىدۇ، ئامېرىكانىڭ ھۆكۈمرانلىقىغا جەڭ ئېلان قىلىدۇ ۋە خىتاي-ئەرەب دۆلەتلىرى ھەمكارلىق مۇنبىرى قاتارلىق كۆپ تەرەپلىمىلىك سۇپىلاردىكى رولىنى كۈچەيتىدۇ (SCMP, 3 Mayıs 2025). بۇ ھەرىكەت توقۇنۇشتىن كېيىنكى دۆلەتلەر ئۈچۈن، خىتاينى غەربنىڭ يېگانە قالدۇرۇش سىياسەتلىرىگە قارشى ئىشەنچلىك ھەمراھ سۈپىتىدە كۆرسىتىدۇ. ئاخىرقى نىشان رايونلۇق مۇقىملىق بولۇپ، مۇقىم بىر سۈرىيە، خىتاينىڭ ئىراق ۋە تۈركىيە ئارقىلىق ئۆتىدىغان ۋە «بىر بەلباغ، بىر يول» تەشەببۇسىنىڭ ياۋرو-ئاسىيا ئۇلىنىشى ئۈچۈن ھالقىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە سودا يوللىرىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىدۇ (Al-Istiqlal, Ocak 2025). مۇقىملىق، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، قوشنا دۆلەتلەردىكى خىتاي مەبلەغلىرىگە يۈزلەنگەن خەتەرلەرنىمۇ ئازايتىدۇ. ئەمما، خىتاينىڭ بۇ نىشانلىرى قانچىلىك چوڭ بولسۇن، شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق كىرىزىسى، سۈرىيەنىڭ مۇسۇلمانلار كۆپ سانلىقنى ئىگىلەيدىغان ئاھالىسى، تەھرىرۇششامنىڭ ئىسلامچى يىلتىزى ۋە رايوننىڭ مۇسۇلمانلارنىڭ باستۇرۇلۇشىغا بولغان سەزگۈرلۈكى سەۋەبىدىن، تولىمۇ مۇھىم، شۇنداقلا تولىمۇ مۇرەككەپ بىر مەسىلە شەكىللەندۈرمەكتە (BBC Arabic, Ocak 2025).
ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق كىرىزىسى: يەرشارىۋى ۋە رايونلۇق توقۇنۇش نۇقتىسى
خىتاينىڭ  شەرقىي تۈركىستاندىكى سىياسەتلىرى، ئېغىر كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكى سۈپىتىدە كەڭ كۆلەمدە ئەيىبلەنمەكتە. خىتاي سىتاتىستىكىلىرىغا كۆرە تەخمىنەن 12 مىليونلۇق[1] ئۇيغۇر مۇسۇلمان ئاھالىسىدىن بىر مىليوندىن ئۈچ مىليونغىچە كىشىنىڭ جازا لاگېرلىرىدا تۇتۇپ تۇرۇلۇشى، پاختا، توقۇمىچىلىق ۋە قۇياش ئېنېرگىيە تاختىسى ئىشلەپچىقىرىش قاتارلىق ساھەلەردە مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىنىشى، ھەمدە دىنىي پائالىيەتلەر، ئۇيغۇر تىلى ۋە ئەنئەنىۋى ئۆرپ-ئادەتلەرگە قويۇلغان چەكلىمىلەر بىلەن سىستېمىلىق مەدەنىيەت يوقىتىشقا ئوخشاش قىلمىشلارغا دۇچ كەلدى (BBC Arabic, Ocak 2025). بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى، خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى ۋە كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى (Human Rights Watch) دوكلاتلىرى، بۇ ھەرىكەتلەرنى يوشۇرۇن «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلەر» دەپ تەسۋىرلەيدۇ؛ ئامېرىكا ۋە ياۋروپا ئىتتىپاقى بولسا «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دەپ تۈرگە ئايرىپ، خىتاي ئەمەلدارلىرى ۋە ئورگانلىرىغا ئېمبارگو يۈرگۈزدى (Washington Institute, Ocak 2025).
خىتاي-سۈرىيە مۇناسىۋەتلىرى ۋە ئۇيغۇر مەسىلىسى (8-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

• South China Morning Post. (2025, 28 Nisan). “Suriye Dışişleri Bakanı Çin ile ‘İlişkileri Güçlendirmek’ İstiyor.”
• South China Morning Post. (2025, 3 Mayıs). “Suriye’deki Zorluklar Çin’in Ortadoğu Hırslarının Önüne Engel mi Olacak?”
• BBC Arabic. (2024, 20 Aralık). “Suriye: Esad’ın Düşüşünden Sonra Gelecek Ne Getirecek?”
• BBC Arabic. (2025, Ocak). “Podcast: Suriye’nin Yeni Bölümü.”
• Al-Istiqlal. (2025, Ocak). “HTŞ’nin Pragmatizmi Çin-Suriye Bağlarını Güçlendirecek mi?”
Lebanon24. (2025, Ocak). “Suriye’nin Zorlukları Çin’in Ortadoğu Hırslarını Engelleyecek mi?”
• Washington Institute for Near East Policy. (2025, Ocak). “Yeni Suriye Hükümetinde Çin’in Etkisini Kısıtlama.”
• Syria TV. (2025, Mart). “HTŞ Lideri Çin Heyetiyle Yatırım Olanaklarını Tartışıyor.”
• SANA. (2025, Nisan). “Suriye, Yeniden Yapılanma için Çin Desteğini Memnuniyetle Karşılıyor.”
• Syria News. (2025, Nisan). “Suriye’nin Yeni Hükümeti Çin ile Ekonomik Bağlar Arıyor.”
[1] دىئاسپورادىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچىلەر ۋە تەشكىلاتلىرى ئۇيغۇرلارنىڭ نوپۇسىنىڭ، خىتايلارنىڭ دېگىنىدەك 12 مىليون ئەمەس، بەلكى 25-30 مىليون ئەتراپىدا ئىكەنلىكىنى تەخمىن قىلىدۇ. (مۇھەررىردىن)
ئاۋامنى كونترول قىلىشتىكى 10 ئىستراتېگىيە (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۆتكەن 50 يىلدا بىلىم شۇ قەدەر تەرەققىي قىلىپ كەتتىكى، ئاۋام بىلىدىغان بىلىم بىلەن ھاكىمىيەت بېشىدىكى ئايرىم تەبىقە مونوپول قىلىۋالغان بىلىم ئارىسىدا پەرق چوڭلاپ كەتتى . بىيولوگىيە ، نېرۋا پەنلىرى، قوللىنىشچان پىسخىكا پەنلىرى ياردىمىدە ھۆكۈمەت ئىنسان  پىسخىكىسى، تەبىئىتىنى بىلىشتە ئىنتايىن ئىلگىرىلىدى. شۇ ئارقىلىق بۇ ھۆكۈمەت نورمال بىر ئادەمنى ئۇ ئادەم ئۆزىنى بىلگەندىنمۇ بەك بىلىدىغان، چۈشىنىدىغان بولۇپ كەتتى. بۇنىڭ مەنىسى ئۇ ھۆكۈمەت ئۇ كىشىنى ئۆزىنى باشقۇرغاندىنمۇ بەك كونترول قىلالايدۇ دېگەنلىك.
«يېڭى يىپەك يولى» ئىستراتېگىيەسىنىڭ قۇربانلىرى: خىتاي-ئوتتۇرا ئاسىيا مۇناسىۋەتلىرى كۆلەڭگىسىدىكى ئۇيغۇرلار (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ماقالىنىڭ ئاخىرقى قىسمىدا چېگرادىكى كىشىنى چۆچۈتىدىغان ۋەقەلەر بايان قىلىنىپ، خىتاينىڭ چېگرا ھالقىغان باستۇرۇشىنىڭ نەقەدەر رەھىمسىز ۋە قانۇنسىز ئىكەنلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلغان. قورغاس چېگرا پونكىتىدىكى «نېيترال رايون»دا يۈز بەرگەن ۋەقە بۇنىڭ ئەڭ جانلىق دەلىلى. شەرقىي تۈركىستاندىن قېچىپ چىقىپ، قازاقىستان پۇقرالىقىغا ئۆتكەن مىرگۈل ئىسىملىك بىر ئايال شەرقىي تۈركىستاندا قالغان سىڭلىسى بىلەن كۆرۈشۈش ئۈچۈن بۇ رايونغا كەلگەندە، يۈز تونۇش كامېراسى تەرىپىدىن بايقىلىپ، خىتاي ساقچىلىرىنىڭ قوغلىشىغا ئۇچرايدۇ. گەرچە ئۇ قازاقىستان پۇقراسى بولسىمۇ، خىتاينىڭ سانلىق مەلۇمات ئامبىرىدا ئۇ يەنىلا بىر «جىنايەتچى». بۇ ۋەقە خىتاينىڭ خەلقئارالىق قانۇنلارغا ۋە باشقا دۆلەتلەرنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقىغا ھۆرمەت قىلمايدىغانلىقىنى، ئۆزى «تەھدىت» دەپ قارىغان ھەر قانداق شەخسنى دۇنيانىڭ قەيىرىدە بولمىسۇن، باستۇرۇشقا ئۇرۇنىدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. قورغاس بىر تەرەپتىن «يېڭى يىپەك يولى»نىڭ شان-شەۋكىتىنى نامايان قىلىدىغان بىر كۆرگەزمە دېرىزىسى بولسا، يەنە بىر تەرەپتىن يۇقىرى تېخنىكىلىق نازارەت ۋە تۇتقۇن قىلىش رايونىغا ئايلانغان. بۇ زىددىيەت خىتاينىڭ قوشنا دۆلەتلەرگە قاراتقان سىياسىتىنىڭ ماھىيەتلىك ئىككى يۈزلىمىچىلىكىنى تولۇق ئاشكارىلايدۇ: بىر تەرەپتىن «ھەمكارلىق» ۋە «ئورتاق مەنپەئەت»نى تەشۋىق قىلسا، يەنە بىر تەرەپتىن ئۇلارنىڭ پۇقرالىرىنى ئۇلارنىڭ تېررىتورىيەسىگە يېقىن جايدا قوغلاپ تۇتىدۇ. بۇ، «ئاتاجۇرت» پائالىيەتچىسى كارىما ئابدۇراخمانوۋا ئېيتقاندەك، «خىتاينىڭ قازاقىستانغا قارىتا قانچىلىك كۈچكە ئىگە ئىكەنلىكىنى تەسەۋۋۇر قىلالامسىز؟».
خۇلاسىدە لېئا پولۋېرىنى ۋە روبىن تۇتېنگېسنىڭ بۇ ماقالىسى «يېڭى يىپەك يولى» تەشەببۇسىنىڭ ئىقتىسادىي پارلاقلىقى ئارقىسىغا يوشۇرۇنغان چوڭقۇر ئىنسانىي پاجىئەنى، سىياسىي ھىيلە-نەيرەڭلەرنى ۋە گېئوپولىتىكىلىق رىقابەتلەرنى ئىنتايىن تەسىرلىك ۋە دەلىل-ئىسپاتلىق ھالدا پاش قىلغان. ئۇ خىتاينىڭ ئىقتىسادىي كۈچىنى سىياسىي بېسىم قورالىغا ئايلاندۇرۇپ، ئوتتۇرا ئاسىيا دۆلەتلىرىنى ئۆزىنىڭ ئىرقىي قىرغىنچىلىق سىياسىتىگە قانداق شېرىك قىلىۋاتقانلىقىنى ئوچۇق كۆرسىتىپ بېرىدۇ. ماقالە ئۇيغۇرلارنىڭ پەقەت خىتاينىڭ زۇلۇمى ئاستىدا قالمىغانلىقىنى، بەلكى ئۆزلىرى بىلەن ئوخشاش مەدەنىيەت ۋە تارىخىي يىلتىزغا ئىگە بولغان قوشنا خەلقلەرنىڭ ھۆكۈمەتلىرى تەرىپىدىنمۇ تەقدىرگە تاشلاپ قويۇلغانلىقىنى ئاچچىق رېئاللىق بىلەن ئوتتۇرىغا قويىدۇ. بۇ ئەسەر خەلقئارا جەمئىيەتكە، بولۇپمۇ غەرب دۆلەتلىرىگە خىتاينىڭ ئىقتىسادىي ھەمكارلىق ۋەدىلىرىنىڭ ئارقىسىدىكى ھەقىقىي مەقسەتلەرنى تونۇپ يېتىش ۋە بۇ ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلەر ئالدىدا سۈكۈت قىلماسلىق ھەققىدە جىددىي ئاگاھلاندۇرۇش سىگنالى بېرىدۇ. «يېڭى يىپەك يولى»دىكى ھەر بىر كونتېينېر، ھەر بىر قۇرۇلۇش تۈرىنىڭ مىليونلىغان بىگۇناھ ئىنساننىڭ ئازاب-ئوقۇبىتى ۋە ياش تۆكۈشى بەدىلىگە كەلگەن بولۇشى مۇمكىنلىكىنى ئەسلىتىدۇ.
ئۈزۈلمەس ئاسسىمىلياتسىيە
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

خىتــاي ھاكىمىيىتىنىــڭ خىتــاي مەدەنىيىتىنــى ئاســاس قىلغــان سىياســىي گــەۋدە ئىچىدىكــى خىتــاي مەدەنىيىتىگــە تــەۋە بولمىغــان مىللەتلەرنــى ئاسسىمىلياتسـىيە قىلىش سىياسـىتى ۋە جەريانلىرى ھەققىـدە ئـاز بولمىغـان تەتقىقاتـلار ئېلىـپ بېرىلغـان بولــۇپ، كۆپىنچىســدە خىتــاي كوممۇنىســت ھاكىمىيىتــى دەۋرى ئاســاس قىلىنغــان. بــەك ئــاز بىــر قىســىم تەتقىقاتــلاردا مەلــۇم بىــر ســۇلاللىدىكى مىللەتلەرنىــڭ ئاسسىمىلياتســىيە بولــۇش جەريانــى تىلغــا ئېلىنغــان بولســىمۇ، خىتــاي مەدەنىيىتىنىــڭ پۈتــۈن تارىخىــي تەرەققىيــات مۇساپىســىدە باشــقا مىللەتلەرنىــڭ مەجبۇرىــي ياكــى ئۆزلىــرى خالىغــان شــەكىلدە خىتــاي مەدەنىيىتىگــە ئاسسىمىلياتســىيە بولــۇش جەريانــى ئاساســى جەھەتتىــن تىلغــا ئېلىنمىغــان.  خىتــاي كوممۇنىســتلىرى دەۋرىدىكــى ئاسسىمىلياتســىيە سىياســىتى ھەققىدىكــى تەتقىقاتــلاردا ئۇيغــۇر، موڭغــۇل ۋە تىبــەت قاتارلىــق مىللەتلەرنىــڭ سىســتېمىلىق ئاسسىمىلياتســىيە قىلىنىــش جەريانــى ئاساســلىق تەتقىقــات تېمىســى بولغـان. تومـاس خبرىـر (Thomas Heberer) «نىـڭ بـۇ ھەقتىكـى »خىتـاي ۋە ئۇنىـڭ ئاز سـانلىق مىللەتلىرى: ئاپتونومىيەمـۇ ياكـى ئاسسىمىلياتسـىيە قىلىشـمۇ؟«
داۋامىنى بۇ يەردىن كۆرۈڭ:
خىتاينىڭ ھەربىي تېخنىكا ھۆكۈمرانلىقى ۋە غەربنىڭ ئىستراتېگىيەلىك ئاجىزلىقى (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇكرائىنا ئۇرۇشى ۋە قوش ئىشلىتىلىشچان تېخنىكا: مەزكۇر  ئانالىز، رۇسىيە-ئۇكرائىنا ئۇرۇشىدا ھەر ئىككى تەرەپنىڭ كۆزىتىش، نىشانلاش ۋە كامىكازې ھۇجۇملىرى ئۈچۈن خىتايدا ئىشلەنگەن بولۇپمۇ DJI ۋە ئۇنىڭ قوشۇمچە ھۆددىگەرلىرى ئىشلىگەن  زاپچاسلارغا تايىنىدىغانلىقىنى تەكىتلەيدۇ. بۇ ئەھۋال، خىتاينىڭ توقۇنۇش تەرەپلىرىگە بىۋاسىتە قورال ساتمىسىمۇ، ئۇرۇشنىڭ ئىمكانىيەتلىك سىجىللىقى ئۈستىدە بەلگىلىگۈچى بىر تەسىرى بارلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
نېروس مىسالى ۋە كۆلەم مەسىلىسى: ئامېرىكا مەركەزلىك «نېروس» قاتارلىق دۆلەت مۇداپىئە ئىگىلىكلىرى، خىتايدىن باشقا تاللام سۈپىتىدە كۆرسىتىلدى. ئەمما مەزكۇر ئانالىز، بۇ ئىگىلىكلەرنىڭ خىتاي تەمىنلىگەن تەننەرخ ئەۋزەللىكى ۋە ئىشلەپچىقىرىش سانى (scale) بىلەن رىقابەتلىشىشتە قىينىلىۋاتقانلىقىنى، بۇنىڭمۇ غەربنىڭ تېز سۈرئەتتە قوراللىنىشى ئالدىدىكى ئەڭ چوڭ توسالغۇ ئىكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ.
2027-يىل تەيۋەن مۆلچەرى: ئامېرىكا دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرلىقى ۋە ئىستىخبارات ئانالىزچىلىرىنىڭ دوكلاتلىرىغا ئاساسەن، خىتاي دۆلەت رەئىسى شى جىنپىڭنىڭ خىتاي ئارمىيەسىگە 2027-يىلىغىچە تەيۋەننى ئىشغال قىلالايدىغان ئىقتىدارغا يېتىش توغرۇلۇق يوليورۇق بەرگەنلىكى بىلدۈرۈلمەكتە. بۇ ۋاقىت، غەربنىڭ تەمىنات زەنجىرى مۇستەقىللىقىنى قولغا كەلتۈرۈشى ئۈچۈن كېرەكلىك ۋاقىتتىن بالدۇر بولۇپ، خەتەر ئانالىزنىڭ مەركىزىدە ئورۇن ئالماقتا.
ساھەلەر ئارا بېقىندىلىق: بېقىندىلىقنىڭ پەقەت ئۇچقۇچىسىز ھاۋا ئاپپاراتلىرى بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي؛ مىكرو ئېلېكتىرونىكا، خىمىيەلىك زاپچاسلار، دورا ئاكتىپ ماددىلىرى ۋە قايتا ھاسىل بولىدىغان ئېنېرگىيە تېخنىكىلىرىغىچە كېڭەيگەنلىكى بىلدۈرۈلدى. بۇ ئەھۋال، ھەربىي ئاجىزلىقنىڭ  ئىجتىمائىي ۋە ئىقتىسادىي بىر ئاجىزلىقنىمۇ كەلتۈرۈپ چىقارغانلىقىنى  ئىسپاتلايدۇ.
Khan, S. (2025, November 28). Drones, Rare Earths, and Risk: How China Shapes Global Military Power. Modern Diplomacy.
ئىنستىتۇتىمىزنىڭ «سىياسەت ۋە ئىستراتېگىيە» كۇرسى توغرىسىدىكى ئالاھىدە ئۇقتۇرۇشى
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئىنستىتۇتىمىز، 2018 – يىلى 12 – ئاينىڭ 23 – كۈنىدىن 29 – كۈنىگىچە بولغان ئارىلىقتا 22 – 35 ياش ئارىسىدىكى ئالىي مەكتەپ پۈتتۈرگەن، ئىنگلىزچە سەۋىيەسى ياخشى ئۇيغۇر ياشلىرىغا «سىياسەت ۋە ئىستراتېگىيە» بويىچە بىر ھەپتىلىك كۇرس ئورۇنلاشتۇرۇشنى قارار قىلدى. قوبۇل قىلىنىدىغان كۇرسانتلار يۇقىرى سانى 10 بولۇپ، قىزىققۇچىلارنىڭ 9 – ئاينىڭ 30 – كۈنىگىچە editor@uysi.org ئېلخەت ئارقىلىق تىزىملىتىشى تەلەپ قىلىنىدۇ.
ھۆرمەت بىلەن: ئەركىن ئەكرەم
ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى مۇدىرى
2018- يىلى 13 – سېنتەبىر
ئەسكەرتىش: ئىلتىماس سۇنغۇچىلارنىڭ ئىسمى – فامىلىسى، تۇرۇۋاتقان دۆلىتى، ئوقۇش تارىخى قاتارلىقلارغا دائىر ئۇچۇرلارنى قوشۇپ يوللىشى تەلەپ قىلىنىدۇ. باشقا ئەتراپلىق ئۇچۇرلار قوبۇل قىلىنغان كۇرسانتلارغا ئايرىم يوللاپ بېرىلىدۇ.