«ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى»نىڭ ئۈچ يىلدىن كېيىنكى تەسىرىنى باھالاش (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى ئىشچىلار ھوقۇقىنى قوغدىغۇچىلار ئۇزۇن ۋاقىتتىن بۇيان ھۆكۈمەتلەرنىڭ شىركەتلەرنى تەمىنلەش زەنجىرىنىڭ ئەڭ تۆۋەن قاتلىمىدىكى كانلاردا، ئېتىزلاردا ۋە زاۋۇتلاردا ئىشچىلارغا قىلىنغان زۇلۇملارنى بىلىش ۋە ئۇنى ھەل قىلىشقا مەسئۇل قىلىشى كېرەكلىكىنى تەشەببۇس قىلىپ كەلمەكتە. نۇرغۇن كىشىلەر يەنە قانۇنلارنىڭ مەھسۇلاتلارنىڭ قەيەردە ۋە قايسى شەرتلەردە ياسالغانلىقىنى تېخىمۇ ياخشى چۈشىنىشنى كاپالەتلەندۈرىدىغان، تەرەققىي قىلغان كۆزىتىشچانلىق ۋە ئاشكارىلىق ئۆلچەملىرىگە يول ئاچىدىغانلىقىغا ئىشىنىدۇ.
ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى ھەر ئىككىسىگە يول ئاچىدىغان شارائىتنى يارىتىدۇ. ماللىرىنىڭ قەيەردە (ۋە قايسى شەرتلەردە)  ئىشلەپچىقىرىلغانلىقىنى بىلمەيدىغان ئىمپورت قىلغۇچىلار ماللىرىنىڭ چېگرادا توختىتىلىش، قىممەت باھالىق كېچىكىش ھەقلىرى بىلەن ئايلارچە ساقلىتىلىش ۋە پۈتۈن يۈك يوقاپ كېتىش ئېھتىماللىقىغا دۇچ كېلىدۇ. بۇ ئەھۋال شىركەتلەرنىڭ تەمىنلەش زەنجىرلىرىنى ئىز قوغلاش ۋە ئۇلارنى خام ئەشياغىچە ھۆججەتلەشتۈرۈش مەسىلىسىگە ئەستايىدىل مۇئامىلە قىلىشىغا سەۋەب بولدى. بۇمۇ قانۇنىي جەھەتتە مەجبۇرىي قىلىنغاندا شىركەتلەرنىڭ تەمىنلەش زەنجىرلىرىنى ئىز قوغلىيالايدىغانلىقىنى ۋە مەنبە ئىشلىتىش تەكشۈرۈشلىرىنى ئىشقا ئاشۇرالايدىغانلىقىنى كۆرسەتمەكتە.
2023-يىلى بوغالتىرلىق شىركىتى KPMG ھەر قايسى ساھەلەردىكى شىركەت ۋەكىللىرىگە قارىتا بىر تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىپ، %85 نىڭ ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئۇچۇرلارنى مەخسۇس كۆزىتىۋاتقانلىقىنى، %69 نىڭ بولسا تەمىنلىگۈچىلىرىنى ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى شىركەتلەر تىزىملىكىگە ئاساسەن تەكشۈرۈۋاتقانلىقىنى بايقىغان. بۇ، تىزىملىكنىڭ كەم دېگەندە سودا جەمئىيىتىگە ئەڭ يۇقىرى خەتەرگە ئىگە تەمىنلىگۈچىلەر ھەققىدە مەلۇمات بېرىش ئۈچۈن كۈچلۈك بىر ئالاقە قورالى سۈپىتىدە خىزمەت قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرسەتمەكتە.
تىزىملىك ھالقىلىق دەرىجىدە زۆرۈر بولسىمۇ، ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنىڭ پاختا، پول، پەمىدۇر، قۇياش ئېنېرگىيەسى ۋە ئاپتوموبىل ئىشلەپچىقىرىشى قاتارلىق ساھەلەر ۋە مەھسۇلاتلار بىلەن مۇناسىۋەتلىك تېخىمۇ كەڭ، پۈتۈن ساھەنى قاپلىغان ئىنكاسلارنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالغان تېخىمۇ چوڭقۇر تەسىرلىرى بولدى. بۇلارنىڭ ھەممىسى شىركەتلەرنىڭ ئىنسان ھەقلىرى مەسىلىسىدىكى قانۇنىي ھەرىكەتلەرگە ئىنكاس سۈپىتىدە تەمىنلەش زەنجىرلىرىنى ئۆزگەرتەلەيدىغانلىقىنى ۋە ئۆزگەرتكەنلىكىنى كۆرسەتمەكتە. بۇ ساھەلەر ۋە مەھسۇلاتلار تۆۋەندە ئايرىم-ئايرىم مۇھاكىمە قىلىنىدۇ.
پاختا: دېلاۋار ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پىروفېسسورى شېڭ لۇ 2024-يىلى نويابىردا ئېلىپ بارغان بىر تەتقىقات ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنى يولغا قويغان ئىككى يىل جەريانىدا ئامېرىكىنىڭ خىتايدىن قىلغان پاختا كىيىم-كېچەك ئىمپورتىنىڭ ئازايغانلىقىنى كۆرسەتتى (خىتاينىڭ پاختىسىنىڭ %90 تىن كۆپرەكىنىڭ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدا يېتىشتۈرۈلىدىغانلىقىنى ئۇنتۇماڭ). ئامېرىكىنىڭ ۋاسىتىچى ئىشلەپچىقىرىش دۆلەتلىرىدىن قىلغان پاختا كىيىم-كېچەك ئىمپورتىمۇ ئازايغان ۋە خىتاي، ۋىيېتنام ۋە بېنگال قاتارلىق ئىشلەپچىقىرىش دۆلەتلىرىگە قىلغان پاختا ئېكسپورتى ئاشقان. بۇ بايقاش 2025-يىلى يانۋاردا RAND تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان بىر ئانالىز بىلەن ماس كېلىدۇ. بۇ ئانالىز ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى ئىمزالىنىشى بىلەن 2023-يىلىنىڭ بىرىنچى چارىكى ئارىسىدا شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىن قىلىنغان بارلىق بىۋاسىتە مال ئىمپورتىدا كۆرۈنەرلىك بىر تۆۋەنلەش بولغانلىقىنى ۋە شۇ مەزگىلدە خىتايدىن قىلىنغان ۋە مەجبۇرىي ئەمگەك خەۋپى بار دەپ بېكىتىلگەن ماللارنىڭ ئىمپورتىدا ئازراق بىر تۆۋەنلەش بولغانلىقىنى بايقىغان. بۇ، كىيىم-كېچەك سانائىتىدىكى ئاكتىيورلارنىڭ مۇتلەق ياكى ئېھتىماللىق بىلەن شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى پاختىسىنى ئىشلەتكەن ئىشلەپچىقارغۇچىلارنى مەنبە قىلىشتىن يىراقلاشقانلىقىنى ۋە خىتايدا ئىشلەپچىقىرىش ئۈچۈن ھەتتا ئامېرىكا پاختىسىنى تەمىنلەپ، شىنجاڭ سىرتىدىكى پاختا تاللاشنى ئىشقا ئاشۇرغانلىقىنى كۆرسەتمەكتە. توشۇش خاتىرىلىرىنى تەكشۈرۈش نۇرغۇن خىتاي ۋە ۋىيېتناملىق يىپ ئىشلەپچىقارغۇچىلارنىڭ بارغانسېرى ئامېرىكا، ھىندىستان، مىسىر ۋە ئاۋسترالىيە پاختىسىنى كۆپرەك ئىمپورت قىلىۋاتقانلىقىنى دەلىللىمەكتە.