ياخشى ئاتا-ئانا بولۇشنىڭ ئۇسۇللىرى (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئاتا-بوۋىلىرىمىز بالا تەربىيەلەشنى پولات تاۋلاشقا ئوخشاتقان.ھازىر بالا تەربىيەلەش بۇرۇنقىدەك ئوڭاي ئەمەس. بالىنىڭ تەرەققىياتىدا ئاتا-ئانىنىڭ تەسىرىنى ئازايتىدىغان توسالغۇلار بۇرۇنقى توسالغۇلاردىن ئىنتايىن كۆپتۇر.بولۇپمۇ بۈگۈنكى دۇنيادا تاشقى مۇھىتنىڭ تەسىرى ئاتا-ئانىلارنىڭ پەرزەنتلىرىگە بولغان تەسىر كۈچىنى ئەڭ تۆۋەن ھالغا چۈشۈرۈپ قويماقتا،ھەتتا تامامەن يوق قىلماقتا، دېسەك ئاشۇرۇۋەتكەن بولمايمىز.  بۇ تۈپەيلى نۇرغۇن ئاتا-ئانا پەرزەنتلىرىنىڭ بۇرۇنقى بالىلارغا سېلىشتۇرغاندا،تېخىمۇ كىچىك ياشلاردا ئۆز كونتروللىقىدىن چىقىپ كېتىۋاتقانلىقىدىن ئەندىشە قىلىپ زارلانماقتا.
ھازىر بۇرۇنقىدەك «ئېغىرىنى يەر كۆتۈرەر،رىزقىنى خۇدايىم بېرەر» دېگەن ئاڭ بىلەن بالا تۇغۇپ تەربىيەلەشنىڭ مۇمكىن بولمايدىغانلىقى ئىسپاتلانماقتا .چۈنكى بۈگۈنكى جەمئىيەتنى بالىغا زىيان يەتكۈزىدىغان نۇرغۇن خەتەرلىك ئامىللار كۆپتۇر.بۈگۈن مۇشۇنداق مۇھىتتا تەربىيەلەنگەن بالىلارنىڭ سەل چوڭ بولغىنىدا نۇرغۇن خەتەرلەرگە دۇچ كېلىۋاتقانلىقى، جىنايەت ۋە تېرورچىلارنىڭ پايدىلىنىش ئوبيېكتىغا ئايلىنىپ قېلىۋاتقانلىقى كۆرۈلمەكتە. ئىسلام ئېتىقادىغا ئاساسلانغاندا،بالىلارنىڭ ئاتا-ئانىلىرى ياشىنىپ قالغىنىدا، ئۇلارغا نىسبەتەن بىر قاتار مەجبۇرىيەتلىرى بولغىنىغا ئوخشاش،ئاتا-ئانىلارنىڭمۇ بالىلىرى ئۈستىدە مەسئۇلىيەتلىرى باردۇر.
20-ئەسىرگە قەدەم قويغاندىن بېرى، ئاتا-ئانىلارنىڭ  پەرزەنتلىرىنى، دۇنيانىڭ بىلىم،سەنئەت ۋە كەسىپ ساھەلىرىدىكى ئىلگىرىلەشلەرگە ماسلىشالايدىغان،راھەت ھاياتقا ئېرىشەلەيدىغان نەسل قىلىپ تەربىيەلەپ چىقىشى دەۋرىمىزدىكى ئەڭ ئاساسلىق مەسلىلەردىن بىرى بولۇپ قالدى.
ئاتا-ئانىلارنىڭ ئۆز پەرزەنتلىرىنى ھاياتىدا دۇچ كېلىدىغان قىيىنچلىقلارنى ھەل قىلىش قابىلىيىتىگە ئىگە،ئۆزىگە ئىشىنىدىغان،ئەتراپىدىكى مىللىي ۋە مەنىۋىي كۆز قاراشلارغا ھۆرمەت قىلىدىغان ئادەم قىلىپ تەربىيەلىشى ئۈچۈن،تۆۋەندە تىلغا ئېلىنغان نوقتىلارغا دىققەت قىلىشى كېرەك.
ئاتا-ئانىلار پەرزەنتلىرىنى مەيلى قايسى جەھەتتىن بولسۇن باشقا بالىلارغا سېلىشتۇرماسلىقى لازىم.بولۇپمۇ سەلبىي سېلىشتۇرۇشلار بالىلارنىڭ ئۆزلىرىنى كەمسىتىشىگە سەۋەپچى بولىدۇ.ئۆزىنى كەمسىتكەن بالا باشقىلارنىمۇ كەمسىتىدۇ ۋە بۇ خىل روھىي ھالەت ئۇلارنىڭ باشقىلارغا ھۇجۇم قىلىشىغا سەۋەپچى بولىدۇ.
.بالىلارنىڭ ئۆزىگە مۇستەھكەم بىر ئىشەنچ ھاسىل قىلىشىغا ياردەم قىلىڭ
بالىلارنىڭ كىشىلىك خاراكتېرى كۆپىنچە ئاتا-ئانىسىنىڭ ئۆزىگە بەرگەن باھاسى بىلەن تەرەققىي قىلىدۇ.بالىلار ئاتا-ئانىسىنىڭ ئىنتوناتسىيەسى،بەدەن تىلى ۋە ھەرخىل ئىپادىلەش شەكىللىرىنى كۆزىتىش ئارقىلىق كىملىك ۋە كىشىلىك خاراكتېرىنى شەكىللەندۈرىدۇ.بولۇپمۇ بالىلىقىنىڭ بالدۇرقى مەزگىلىدىلا،ئاتا-ئانىلار بالىلاردا مۇستەھكەم ۋە ساغلام بىر كىشىلىك قىممەت قارىشى يېتىلدۈرىشى كېرەك.بۇمۇ بالىلارنىڭ كىشىلىك قىممەت-قارىشىنىڭ تەرەققىياتىدا مۇھىم رول ئوينايدۇ.يۇقىرى قىممەت قارىشى بالىلارنىڭ ئۆزىگە بولغان ئىشەنچىنىڭ مۇستەھكەملىنىشىگە،ئۆزىنى بىر ئىشلارنى ۋۇجۇدقا چىقىرالايمەن دەپ ئويلىشىغا،ئۆز-ئۆزىدىن پەخىرلىنىشىگە،مۇستەقىل ھەرىكەت قىلىش قابىلىيىتىنىڭ يېتىلىشىگە پايدىلىق.كىشىلىك قىممەت قارىشى تۆۋەن بالىلار ئاتا-ئانىلىرى ۋە باشقىلار بىلەن ئالاقە قىلىشنى خالىمايدۇ ۋە ئاتا-ئانىلىرىنىڭ ئۇلارغا بولغان تەسىر كۈچى ئاجىزلايدۇ.
ئۆزىنى كەمسىتىش پۈتۈن سەلبىيلىكلەرنىڭ باشلىنىشىغا سەۋەب بولىدۇ.بۇنىڭدىن باشقا ئاتا-ئانىلارنىڭ بالىلارنىڭ كۆز ئالدىدا ئىختىلاپ قىلىشلىرى،بىر-بىرىنى كەمسىتىشلىرى،ئۇلارنىڭ بالىلىرىغا بولغان تەسىر كۈچىنىڭ ئاجىزلىشىشىغا،ھەتتا تامامەن يوق بولىشىغا سەۋەپ بولىدۇ.ئاتا-ئانىلار ئۆز ئەتراپىدىكىلەرنى ھۆرمەتلەش ئارقىلىق بالىلىرىغا ئۈلگە بولۇشى كېرەك.
بالىلىرىڭىزنى ئۆزىنىڭ ياخشى ئادەم ئىكەنلىكى توغرىسىدا دائىم ئىلھاملاندۇرۇپ تۇرۇڭ.
بالىلارنىڭ خاتالىقلىرىنى تەنقىدلەشنىڭ ئورنىغا توغرىسىنى كۆرسىتىپ بېرىش ۋە ئۇلارنىڭ توغرا بولغان ئىش-ھەرىكەتلىرىنى «ئىنتايىن ياخشى»،»ئاپىرىن»،»ناھايىتى ياخشى بالىسەن»دېگەندەك ئىپادىلەر بىلەن تەقدىرلەش كېرەك.
بالا خاتالىق سادىر قىلغاندا،بالىنى ئەمەس، ئىش بېجىرىش ئۇسۇلىدىكى خاتالىقىنى تەنقىدلىسەك بولىدۇ.»ساڭا ئوخشاش ياخشى بىر بالىغابۇنداق قىلىش ياراشمايدۇ.» دېگەنگە ئوخشاش سۆزلەر بىلەن بىر تۈركۈم ياقتۇرۇلمايدىغان ئىش-ھەرىكەتلەرنى تەنقىدلىيەلەيمىز.بۇ خىل ئۇسۇل ئۇلارنىڭ تېخىمۇ ياخشى ئىش قىلىش ئىستىكىنى قوزغايدۇ.
.مۇئەييەن قائىدە-تۈزۈملەرنى بەلگىلەڭ ۋە بولۇپمۇ ئۆزىڭىز بۇ قائىدىلەرگە رىئايە قىلىڭ
بەزى پىسخولوگلار قائىدە-تۈزۈمنىڭ بالىنى لۆم-لۆم، پاسسىپ قىلىپ قويىدىغانلىقىنى ھەر قانچە ئىلگىرى سۈرسىمۇ،دەۋرىمىزدە بالىلارنىڭ ئاشۇرۇۋېتىلمەستىن،مەلۇم قائىدە-تۈزۈملەرگە رىئايە قىلىدىغان بولۇپ تەربىيەلىنىشى زۆرۈر.ھەر ئائىلىنىڭ ئۆزىگە خاس قائىدە-تۈزۈملىرى بولۇشى كېرەك.ئالدى بىلەن ئاتا-ئانىنىڭ بۇ قائىدە-تۈزۈملەرگە ئىزچىل رىئايە قىلىشى،ئاندىن بالىلاردىنمۇ بۇ قائىدىلەرگە رىئايە قىلىشنى تەلەپ قىلىشى كېرەك.ئاتا-ئانىلارنىڭ تۇتۇمسىز ھەرىكەتلىرى پەرزەنتلىرىنىڭ نەزىرىدىن چۈشۈپ كېتىشىگە سەۋەبچى بولىدۇ.بالىلارنى تۈزۈملەرگە رىئايە قىلدۇرۇشتىكى مەقسەت،ئۇلارنىڭ ئارزۇ-ئىستەكلىرىنىڭ چېكى بولىدىغانلىغىنى،ئۆزلىرىنى كونترول قىلىشى كېرەكلىكىنى،باشقىلارنىڭ ھەق-ھۇقۇقىغا ھۆرمەت قىلىشنىڭ ئىنسانلىق ۋەزىپىسى ئىكەنلىكىنى چۈشىنىپ يېتىشىگە،مەسئۇلىيەت تۇيغۇسىنىڭ يېتىلىشىگە ياردەم قىلىدۇ.ئەكسىچە بولغاندا  بالا كەپسىز، ئەتراپىدىكىلەرنى ھۆرمەت قىلمايدىغان،شەخسىيەتچى بىر ئادەم ھالىغا كېلىشى مۇمكىن.بولۇپمۇ ھازىرقى دەۋىردە بالىلارنىڭ ئۆزلىرىنى چەكلەشتە قىينىلىۋاتقان تېلېۋىزىيە پروگراممىلىرى،كومپيۇتېر ئويۇنلىرى،يېتىلىش دەۋرىدىكى ياشلارنىڭ ئۆيگە كېچىكىپ كېلىشى،ئەتىگىنى سەھەر تۇرماسلىقى قاتارلىق ئىشلاردا قائىدە-تۈزۈم بەلگىلەنسە بولىدۇ،مەلۇم ۋاقىتلاردا تاماقنى ئائىلە بويىچە يېيىش ۋە ھۇجرىسىنى رەتلەش توغرۇلۇقمۇ تۈزۈم بەلگىلەنسە بولىدۇ.
پەرزەنتلىرىڭىزگە ۋاقىت ئاجرىتىڭ.
ياشلار،بولۇپمۇ يېتىلىش دەۋرىدىكىلەر ئاتا-ئانىلىرى بىلەن بىرلىكتە ۋاقىت ئۆتكۈزۈشنى تازا ياقتۇرۇپ كەتمەيدۇ.بەلكى بالىلىق ۋاقتىغا سېلىشتۇرغاندا،ياشلار بىلەن بىر يەرگە جەم بولۇشنىڭ يوللىرى بەكلا ئاز بولۇشى مۇمكىن.ئاتا-ئانىلار يېتىلىش دەۋرىدىكى ياشلار بىلەن ھەپتە ئاخىرىدا بىرلىكتە سىرتقا چىقىپ كۆڭۈل ئاچالىشى،ئاخشاملىرى ئۆيدە ھەر خىل ئويۇنلارنى ئوينىيالىشى، كىنو كۆرگىلى چىقالىشى مۇمكىن.بۇنداق مۇھىتلاردا ياشلار بىلەن بىرگە بولۇش ئارقىلىق،ئاتا-ئانىلار بالىلىرىنىڭ ھېس-تۇيغۇ ۋە چۈشەنچىلىرىنى تېخىمۇ ياخشى بىلەلەيدۇ.
ياخشى ئاتا-ئانا ئۆرنىكى بولۇڭ.