ئىجىتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ سىياسىي تەشۋىقات قورالى سۈپىتىدە ئىشلىتىلىشى (11-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئىنسانلارنىڭ ئەڭ ئاساسلىق ئىجتىمائىي پىسخىك ئېھتىياجلىرىدىن بىرى بولغان ئالاقە،دەۋىر ئىھتىياجى ۋە تېخنىكا تەرەققىياتىنىڭ بىۋاسىتە تەسىرىگە ئۇچرىماقتا؛ كىشىلەر قانداق قىلىپ تېخىمۇ ئازادە، تېخىمۇ تېز ئالاقە قىلغىلى بولىدىغانلىقى ئۈستىدە ئىزدەنمەكتە؛ئالاقە ئۇسۇلىدىكى بۇ ئۆزگىرىشلەر ئۇلارنىڭ تۇرمۇشنىڭ باشقا تەرەپلىرىگىمۇ تەسىر كۆرسەتمەكتە. سىياسىي تارقىتىشنىڭ مۇھىم ساھەسى بولغان سىياسىي تەشۋىقاتمۇ ، تارقىتىش ئۇسۇلىنىڭ ئۆزگىرىشىگە ئەگىشىپ پەرقلىق شەكىلدە ئوتتۇرىغا چىقتى. بۇ خىل مەنىدىن ئېيتقاندا، ئىجتىمائىي تاراتقۇلار سىياسىي تارقىلىشنىڭ يېڭى ئۆلچىمى سۈپىتىدە نامايەن بولدى، بولۇپمۇ ئۇچۇر دەۋرى دەپ ئاتالغان بۇ دەۋردە، ئۇ كەڭ كۆلەمدە سىياسىي تەشۋىقات ۋاسىتىسى ۋە ئۇسۇلى قىلىندى.
ئېلىپ بېرىلغان تەتقىقاتلار ۋە نۆۋەتتىكى ئەمەلىيەت شۇنى كۆرسىتىۋاتىدۇكى، سىياسەت سىستېمىسىنىڭ بارلىق ئىشتىراكچىلىرى، جۈملىدىن سىياسەتچىلەر ۋە سىياسىي مېخانىزمىنى ھەركەتلەندۈرىۋاتقان كىشىلەر، شۇنداقلا  باشقۇرۇلغۇچى سۈپىتى بىلەن بۇ سىستېمىنىڭ بىر قىسمى بولغان كىشىلەر ئاكتىپ ھالدا ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىشلىتىۋاتىدۇ .
بىر تەرەپتىن، يېقىندا مەيدانغا كەلگەن ئىجتىمائىي ھەركەت ۋە كوللېكتىپ ئىنكاسلارنىڭ؛ ئۆزىنىڭ ئۇلىنى ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئارقىلىق ھازىرلىشى ۋە بۇ قوراللار ئارقىلىق تەرەپتار توپلىشى، يەنە بىر تەرەپتىن مۇتلەق كۆپ ساندىكى باشقۇرغۇچى خادىملارنىڭ بۇ ساھە ئارقىلىق سىياسىي ئۇچۇر ۋە پائالىيەتلىرىنى باشقۇرۇلغۇچىلارغا يەتكۈزىشى ۋە ئۇلارنىڭ ئىنكاسىنىمۇ بۇ ساھە ئارقىلىق توپلىشى ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ سىياسىي ئالماشتۇرۇش ۋە تەشۋىقاتنىڭ مۇھىم قورالى بولۇپ قالغانلىقىنى ئىسپاتلاپ تۇرىدۇ.
بارلىق ئۇسۇللارغا ئوخشاش ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى تەشۋىقات قورالى سۈپىتىدە ئىشلىتىشنىڭ ئارتۇقچىلىقلىرى بولغاندەك بەزى كەمچىلىكلىرىمۇ مەۋجۇت. سىياسىي تەشۋىقاتتا ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردىن پايدىلىنىشنىڭ ئەڭ چوڭ ئەۋزەللىكى شۇكى، سىياسەت ساھەسىنىڭ ئىقتىسادى دەردى بولمىغان بىر تۈركۈم زەردار كىشىلەرلا پائالىيەت قىلىدىغان ساھە بولۇشتىن ھالقىپ چىقىشىدۇر. ھازىر كونۇپكا تاختىسىغا قولىنى تەگكۈزەلەيدىغان ھەرقانداق بىر كىشى  سىياسىي ئاكتىيۇر سۈپىتىدە تەشۋىقات ئېلىپ بېرىش، تەرەپتار يىغىش ۋە سىياسىي سىستېمىغا تەسىر كۆرسىتىش ئىمكانىيىتىگە ئىگە بولماقتا؛ پەقەت ئۇلار توغرا ۋاقىتتا توغرا ئۇسۇل بىلەن توغرا خەۋەر يوللىيالىسىلا بولىدۇ .
بۇنىڭدىن باشقا، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ ئەنئەنىۋى تەشۋىقات قوراللىرىغا قارىغاندا، تەشۋىقاتنى كەڭ ئاممىغا  تېخىمۇ تېز يەتكۈزەلىشى، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ قوللىنىشىتىكى ئاددىيلىقى، ئۇچۇرلارنى تاللانغان(مەقسەتلىك) نىشانغا يەتكۈزۈپ بېرەلىشى، سىياسىي دائىرىلەرنىڭ تەكشۈرۈپ نازارەت قىلىشى ۋە كاشىلا پەيدا قىلىشىنىڭ تەسلىكى- ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى سىياسىي تەشۋىقات قورالى سۈپىتىدە ئىشىلىتىشىنىڭ مۇھىم ئەۋزەللىكىلىرى دەپ قارالماقتا.
شەكسىزكى، ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى ئىشلىتىشنىڭ ئەڭ مۇھىم ئەۋزەللىكى؛ ئۇنىڭ قاتنىشىش شەكلىدىكى دېموكراتىيەگە قوشقان تۆھپىسىدە گەۋدىلىنىدۇ.  ۋەكىللىك قىلىش شەكلىدىكى دېموكراتىيەنىڭ كەمچىلىكلىرى تۈپەيلى ئوتتۇرغا چىققان قاتنىشىش شەكلىدىكى دېموكراتىيە پىكرى تەتبىقات جەريانىدا دۇچ كېلىدىغان مەسىلىلەرنىڭ ھەممىسىنى ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئارقىلىق ھەل قىلغىلى بولىغاندەك، ھەتتا تېخىمۇ ئىلگىرلىگەن ھالدا رادىكال دېموكراتىيە ئۈچۈن تەتبىقلاش مەيدانى تاپقىلى بولىدىغاندەك قىلىدۇ. چۈنكى، ئەڭ كىچىك ۋە ئەڭ ئاجىز تەشكىلات ۋە شەخسلەرمۇ ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئارقىلىق ئۆزىنىڭ دەردىنى سۆزلەش، تەرەپتار توپلاش ئىمكانىيىتىگە ئىگە بولماقتا ۋە سىياسىي سىستېمىنىڭ دىققەت-ئىتىبارىنى قوزغىماقتا. بۇ خىل ۋەزىيەتتە، باشقۇرغۇچىلار تۇرۇۋاتقان ئورنىدا تۇرۇپلا بارلىق باشقۇرۇلغۇچىلارنىڭ ئېھتىياج ۋە خاھىشىنى ئاسانلا كۆزىتەلەيدىغان ھالەت شەكىللەندى. گرېتسىيە شەھەر دۆلەتلىرىنىڭ خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ ئورنىنى ئىنتېرنېت تور بىكەتلىرىدە قۇرۇلغان خەلق قۇرۇلتايلىرى ئېلىشقا باشلاۋاتىدۇ.
ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى سىياسىي تەشۋىقات قورالى قىلىپ ئىشلىتىشتە يۇقىرىقىدەك ئەۋزەللىكلەر بولۇش بىلەن بىرگە بەزى كەمچىلىكلەرمۇ مەۋجۇت. مەسىلەن، شەخستە چەتكە قىقىلىش تەشۋىشى پەيدا قىلىدۇ ھەمدە ئۇچۇرنىڭ بۇلغىنىشى ۋە ساختا ئۇچۇرلارنىڭ تارقىلىشىنىمۇ كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، تەتقىقاتلارغا ئاساسلانغاندا، ئۇنىڭ تارقىلىش دائىرىسى بارلىق سىياسىي سىستېمىغا قاتناشقۇچىلارنى قاپلاپ بولالمىغانلىقى ھەمدە ئۇنىڭ بەلگىلىك ياش دائىرىسىدىكى كىشىلەر تەرىپىدىنلا زىچ ئىشلىتىۋاتقانلىقىمۇ مۇھىم كەمچىلىكلەر قاتارىدىن بولۇپ ھېساپلىنىدۇ. گەرچە يۇقىرىقى كەمچىلىكلەر ساقلىنىۋاتقان بولسىمۇ، لېكىن ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى سىياسىي تەشۋىقات قورالى قىلىپ ئىشلىتىش دېموكراتىيە كەلگۈسىنىڭ مۇھىم كاپالىتى ۋە ئۈمىد مەنبەسى بولۇپ مېڭىۋاتىدۇ. بولۇپمۇ، دەۋىرنىڭ شەرت-شارائىتى تۈپەيلىدىن دېمۇكراتىيەدە ئاقساپ قالغان ۋە دېمۇكراتىيەنىڭ كەمچىلىكى دەپ قارالغان تەرەپلەرنى ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئارقىلىق ھەل قىلغىلى بولىدىغاندەك قىلىدۇ. بۇ جەريان، سىياسىي سىستېما ئىشتىراكچىلىرى ئارىسىدا ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنىڭ ئىشلىتىلىش سۈپىتىنىڭ ياخشىلىنىشىغا ئەگىشىپ تېزلىشىپ كىتىدىغاندەك قىلىدۇ.
AKAR  E.  (2010)  “Sanal Toplulukların  Bir Türü  Olarak  Sosyal Ağ Siteleri-Bir Pazarlama İletişimi Kaynağı Olarak İşleyişi” Anadolu Üni-versitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), ss. 107-122.
AKBIYIK,  N.  ve  Musa  Öztürk  (2012)  “Sivil  Toplum  ve  Sosyal Medya  Perspektifinde  “Arap  Baharı”  ve  “Wall  Strett’i  İşgal  Et” Eylemleri”,Turgut Özal Uluslararası Ekonomi ve Siyaset Kongresi II, ss. 1003-1027.
AKINCI Vural B. Z., Bat M. (2010) “Yeni Bir İletişim Ortamı Olarak Sosyal Medya: Ege Üniversitesi İletişim Fakültesine Yönelik Bir Araş-tırma”, Journal of Yasar University, 20(5), ss. 3348-3382.