ئەنگلىيە پارلامېنتى بىرلەشمە كىشىلىك ھوقۇق كومىتېتىنىڭ «ئەنگلىيە تەمىنلەش زەنجىرىدىكى مەجبۇرىي ئەمگەك» دوكلاتىنىڭ قىسقىچە مەزمۇنى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئاخىرىدا، بۇ باب ئەنگلىيەنىڭ دۆلەت ئىچىدىكى قانۇنچىلىق رامكىسىنىڭ پارچە-پۇرات ۋە ئۆز-ئارا ماسلاشمىغان بىر خىل ئۇسلۇبتا ئىكەنلىكى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، مەجبۇرىي ئەمگەككە چېتىلغان ماللارنىڭ ئەنگلىيە بازىرىغا كىرىشىنى توسۇشتا ئۈنۈملۈك رول ئوينىيالمىغانلىقىنى خۇلاسىلىگەن. شۇڭلاشقا، ئەنگلىيە بازىرىنى مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن بۇلغانغان ماللاردىن قوغداش ئۈچۈن يېڭى قانۇن چىقىرىشنىڭ زۆرۈرلۈكى تەكىتلەنگەن. بۇ يېڭى قانۇن تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئېلىشى كېرەكلىكى تەۋسىيە قىلىنغان: (1) مەجبۇرىي ئەمگەككە چېتىشلىق ماللارنى ئەنگلىيەگە ئىمپورت قىلىش ياكى سېتىشنى قانۇنسىز قىلىش؛ (2) كارخانىلار ئۈچۈن يېڭى مەجبۇرىي كىشىلىك ھوقۇق تەكشۈرۈش مەجبۇرىيىتىنى يولغا قويۇش؛ (3) مەجبۇرىي ئەمگەككە ئۇچرىغانلارنىڭ جاۋابكارلارغا قارشى ھەق تەلەپ جاۋابكارلىقىنى سۈرۈشتۈرۈش ھوقۇقىنى بېرىش؛ (4) ئىمپورت قىلىنغان ماللار، مال سېتىش ۋە كارخانىلارنىڭ يېڭى تەكشۈرۈش مەجبۇرىيىتىگە ئەمەل قىلىشىغا كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش تەرتىپلىرىنى ئورنىتىش؛ (5) بۇ خىل بەلگىلىمىلەرنىڭ قانداق ئىجرا قىلىنىدىغانلىقى ۋە ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل بولغانلارنىڭ قانداق بايلىق بىلەن تەمىنلىنىدىغانلىقىنى ئېنىقلاش.
بۇ باب ئەنگلىيەنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەككە قارشى تۇرۇشتىكى ھازىرقى قانۇنىي رامكىسىنىڭ يادروسى بولغان «زامانىۋى قۇللۇق قانۇنى 2015»  نىڭ ئۈنۈمىنى ۋە ئۇنىڭدىكى كەملىكلەرنى چوڭقۇر تەھلىل قىلغان. شۇنداقلا، بۇ قانۇننىڭ ئورنىغا تېخىمۇ ئۈنۈملۈك بولغان «مەجبۇرىي كىشىلىك ھوقۇق تەكشۈرۈشى» مېخانىزمىنى يولغا قويۇشنىڭ زۆرۈرلۈكىنى تەكىتلىگەن.
دوكلاتتا ئالدى بىلەن، «زامانىۋى قۇللۇق قانۇنى» نىڭ 54-ماددىسىدا بەلگىلەنگەن سۈزۈكلۈك دوكلاتى (Transparency in Supply Chains – TISC) تۈزۈمىنىڭ ئۈنۈمسىزلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلغان. بۇ قانۇنغا ئاساسەن، يىللىق سودا سوممىسى 36 مىليون فوندستېرلىڭدىن ئاشىدىغان شىركەتلەر ھەر يىلى ئۆز تەمىنلەش زەنجىرىدە قۇللۇق ۋە ئىنسان سودىسىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن قوللانغان تەدبىرلىرى ھەققىدە بايانات ئېلان قىلىشى كېرەك. لېكىن دوكلاتتا كۆرسىتىلىشىچە، بۇ تۈزۈم بىر نەچچە سەۋەب تۈپەيلىدىن ئۈنۈمىنى يوقاتقان. بىرىنچىدىن، شىركەتلەرنىڭ بۇ مەجبۇرىيەتكە ئەمەل قىلىش نىسبىتى ناھايىتى تۆۋەن بولۇپ، 2019-يىلى ھۆكۈمەت ھاۋالە قىلغان مۇستەقىل تەكشۈرۈشتە، لاياقەتلىك شىركەتلەرنىڭ تەخمىنەن %40 ىنىڭ بۇ تەلەپكە ئەمەل قىلمىغانلىقى مۆلچەرلەنگەن. ئىككىنچىدىن، بۇ قانۇندىكى ئەڭ چوڭ يوچۇقلارنىڭ بىرى، شىركەتلەرگە «ھېچقانداق تەدبىر قوللانمىغانلىقى»نى ئېلان قىلىش ئارقىلىقلا بۇ مەجبۇرىيەتنى ئادا قىلىشقا يول قويۇلغانلىقىدۇر. بۇ ئەھۋال شىركەتلەرنىڭ بۇ ھەقتە ئەھمىيەتلىك ھەرىكەت قوللىنىش تۈرتكىسىنى يوققا چىقارغان. ئۈچىنچىدىن، دوكلاتلارنىڭ سۈپىتىدە زور پەرق بولۇپ، ھېچقانداق مەجبۇرىي ئۆلچەم يوق. تۆتىنچىدىن، بۇ مەجبۇرىيەت پەقەت يىللىق سودا سوممىسى 36 مىليون فوندستېرلىڭدىن ئاشىدىغان شىركەتلەرگىلا ماس كېلىدىغان بولۇپ، نۇرغۇن كىچىك ۋە ئوتتۇرا تىپتىكى كارخانىلارنى (SMEs) ئۆز ئىچىگە ئالمايدۇ ۋە ئاممىۋى ئورگانلارغا تەتبىقلانمايدۇ.
بۇ مەسىلىلەرگە قارىتا، دوكلات «مەجبۇرىي كىشىلىك ھوقۇق تەكشۈرۈشى» (mHRDD) نىڭ يولغا قويۇلۇشىنى كۈچلۈك تەۋسىيە قىلغان. كىشىلىك ھوقۇق تەكشۈرۈشى شىركەتلەرنىڭ ئۆز پائالىيەتلىرى ئىچىدە كىشىلىك ھوقۇققا دەخلى-تەرۇز قىلىش خەۋپىنى ئاكتىپلىق بىلەن ئالدىنئالا پەرەز قىلىش، باشقۇرۇش ۋە ئازايتىش جەريانىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ، ئاشكارىلىق دوكلاتىدەك پاسسىپ بىر جەريانغا قارىغاندا تېخىمۇ ئاكتىپ ۋە ئۈنۈملۈك بىر ئۇسۇل ھېسابلىنىدۇ. ئەنگلىيەنىڭ ھازىرقى پىدائىيلارچە تەكشۈرۈش ئۇسۇلىنىڭ شىركەتلەر ئارىسىدا «تەكشى رىقابەت مەيدانى» يارىتالمىغانلىقى، مەسئۇلىيەتچان شىركەتلەرنى سودا جەھەتتە پايدىسىز ئەھۋالغا چۈشۈرۈپ قويىدىغانلىقى تەكىتلەنگەن.
دوكلاتتا كىشىنى ئىلھاملاندۇرىدىغان بىر نۇقتا شۇكى، بىر قىسىم كارخانا ۋەكىللىرىنىڭ ئۆزلىرىمۇ مەجبۇرىي كىشىلىك ھوقۇق تەكشۈرۈشىنىڭ يولغا قويۇلۇشىنى قوللايدىغانلىقى كۆرسىتىلگەن. مەسىلەن:2022-يىلى 8-ئايدا، Asda، Tesco، Unilever ۋە John Lewis قاتارلىق 49 شىركەت ۋە تەشكىلات ئىمزا قويغان بىر باياناتتا، ئەنگلىيە ھۆكۈمىتىنى «شىركەتلەر ۋە مەبلەغ سالغۇچىلار ئۈچۈن كىشىلىك ھوقۇق ۋە مۇھىت تەكشۈرۈشىنى مەجبۇرىيلاشتۇرىدىغان يېڭى قانۇننى جىددىي ئوتتۇرىغا قويۇش»قا چاقىرغان. مۇستەقىل قۇللۇققا قارشى تۇرۇش كومىسسارى، Fidelity International  قاتارلىق مەبلەغ سېلىش شىركەتلىرى ۋە Tony’s Chocolonely قاتارلىق ماركىلارمۇ بۇ تەلەپنى قوللىغان.
بۇ بابتا يەنە ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ «شىركەتلەرنىڭ سىجىللىق تەكشۈرۈش يوليورۇقى» (Corporate Sustainability Due Diligence Directive – CSDDD) نى خەلقئارالىق سېلىشتۇرما سۈپىتىدە تونۇشتۇرغان. بۇ يوليورۇق ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ مەجبۇرىي كىشىلىك ھوقۇق ۋە مۇھىت تەكشۈرۈشىنى تەدرىجىي يولغا قويۇۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. گەرچە يېقىندا بۇ يوليورۇقنىڭ دائىرىسىنى ۋە تەلەپلىرىنى كۆرۈنەرلىك ئازايتىشنى كۆزلىگەن «Omnibus» تەكلىپى ئوتتۇرىغا قويۇلغان بولسىمۇ، ئۇ يەنىلا ئەنگلىيەنىڭ ھازىرقى سىياسىتىدىن خېلى يىراقلاپ كەتكەن. شۇڭا، دوكلات ئەنگلىيەنىڭ ئۆز قانۇنىنى تۈزگەندە، ياۋروپا ئىتتىپاقىدىكى بۇ جەرياننىڭ نەتىجىسىنى كۆزدە تۇتۇپ، ھەم ئەنگلىيە ھەم ياۋروپا ئىتتىپاقىدا تىجارەت قىلىدىغان شىركەتلەرنىڭ زىددىيەتلىك نازارەت يۈكىگە دۇچ كەلمەسلىكىگە كاپالەتلىك قىلىشى كېرەكلىكىنى تەۋسىيە قىلغان.
بۇ بابتا يەنە كىچىك ۋە ئوتتۇرا تىپتىكى كارخانىلارغا (SMEs) يۈكلەيدىغان يۈكنى يېنىكلىتىش ئۈچۈن نىسبەتلىك تەكشۈرۈشنى يولغا قويۇش تەكىتلەنگەن. بۇ كارخانىلارغا چوڭ شىركەتلەرگە قارىغاندا تېخىمۇ يېنىك تەلەپلەر قويۇلۇپ، ھۆكۈمەت ئۇلارغا يېتەكچىلىك، قورال ۋە بايلىق بىلەن ياردەم بېرىشى كېرەكلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلغان.