جون تايلور گاتتوغا كۆرە ئۇقۇمۇشلۇق كىشى قانداق بولۇشى كېرەك؟ (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلەر ئۇزۇن مەزگىللىك تەجرىبىلەر ئارقىلىق قولغا كەلگەن كىشىلىك پىرىنسىپلارغا ئىگە بولۇپ، بۇ سەۋەپتىن تەييار ھازىرلاپ بېرىلگەن پىرىنسىپلارنى تەنقىدى نۇقتىدىن كۆزدىن كەچۈرمەي تۇرۇپ قوبۇل قىلمايدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، كوللېكتىپنىڭ قىممەت – قاراشلىرىنى نەزەردىن ساقىت قىلمايدۇ ۋە پەرقلىق كۈلتېرلەردىكى قىممەت – قاراشلار ھەققىدە مەلۇماتقا ئىگە بولۇپ، ئۇلارغا ھۆرمەت قىلىشنى بىلىدۇ.
ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلەر يېڭى شەيئىلەر، يېڭى قاراشلار ۋە يېڭى تەجرىبىلەردىن زوق ئالىدۇ. بۇ كىشىلەر ھەقىقەتكە باشقىلارنىڭ قاراشلارنى يادا ئېلىش ئارقىلىق ئەمەس، بەلكى دەلىل – ئىسپاتلار ئاساسىدا ئېلىپ بېرىلغان چۈشەنچە ھاسىل قىلىش ئارقىلىق ئېرىشىدۇ.
ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلەر باشقىلار مۇھتاج بولغان نەرسىلەرنى تېپىپ چىقىدۇ ۋە ئۇلارنىڭ ھاجىتىنى راۋا قىلىدۇ، شۇنىڭ بىلەن بىرگە ئۆزىنىڭ تىرىكچىلىكىنىمۇ قامدايدۇ. لېكىن ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلەر نادانلارغا ئوخشاش سائادەتكە ئېرىشىمەن دەپ ماددىي بايلىققا ھەددىدىن زىيادە ھىرىس بولۇپ كەتمەيدۇ. ئەڭ قىممەتلىك نەرسىلەرگە، يەنى مۇھەببەت، قىزىقىش، ھۆرمەت، ھېسداشلىققا ئوخشاش ھېچقانداق ماددىي بەدەل تەلەپ تۆلىمەستىن ئېرىشكىلى بولىدىغانلىقىنى بىلىدۇ.
ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلەر ئىجتىمائىي ھاياتتا ھەر دائىم ئاكتىپلىق بىلەن رەڭدارلىق قوغلىشىدۇ. بۇ سەۋەپتىن كۆڭۈل ئېچىش ۋە ئاقارتىش ھەققىدە قانداق قىلغاندا كۆڭۈلدىكىدەك ماھىر بولغىلى بولىدىغانلىقىنى بىلىدۇ. شۇنداقتىمۇ ئۇلار ئۆز ئائىلىسىنىڭ ۋە ئائىلىدىكى مەسئۇلىيەتنىڭ نەزەردىن ساقىت قىلىنغاندا، رەڭدارلىقنىڭ يالغان، تەجرىبىنىڭ بولسا سۈنئىي بولۇپ قالىدىغانلىقىنى بىلىدۇ.
ئۇقۇمۇشلۇق بولۇش ئۈچۈن كېرەكلىك بولغان ئوقۇشلۇق، تارىخنىڭ باشلىنىشىدىن تارتىپ بۈگۈنگىچە پەرقلىق نەسىللەرنى جەم قىلغان ھايات ئېقىنىدىن ئوزۇق ئالىدۇ ۋە ئۇ ئېقىنغا ماس ھالدا تۈزۈپ چىقىلىدۇ. ھايات ئېقىنىدىكى دەسلەپكى مۇھىم ۋەقە، تۇغۇلۇشنىڭ سىرى ۋە كىشىلىكنىڭ بۇ تىلسىمدىن كېيىن ئوتتۇرىغا چىقىشىدۇر. كىشىلىكنى ئىزاھلاش ئۈچۈن كىشىنىڭ ئائىلىسى، ئۆتمۈشى ۋە ئۇلارنىڭ شەكىللىنىشىدە مۇھىم رول ئوينىغان كۈلتېر ھەققىدە ھەقىقىي مەنىدە مەلۇماتلىق بولۇش كېرەك. بۇ نۇقتىدا كۈلتېر ( يەرلىك كۈلتېر ) دېگەن ۋاقىتتا، سىياسىي جەھەتتىن ئۆلكە دەپ ئاتىغان ئابستىراكىت ئۇقۇمدىن ھالقىغا نەرسە نەزەردە تۇتۇلغان. يەنى، مەن كىم؟ چەك – چېگرام نېمە؟ ئىگە بولغان ئىمكانىيەتلىرىم نېمە؟ يات كىشىلىكلەردىن پەرقلىنىپ تۇرىدىغان تەرەپلىرىم قايسى؟ مانا بۇلارنىڭ ھەممىسى ئۇقۇمۇشلۇق كىشى مۇھاپىزەت قىلىشى زۆرۈر بولغان ھالقىلىق مەسىلىلەردۇر. بۇلارغا يېتەرلىك دەرىجىدە ئەھمىيەت بەرمىگەن خەلقلەردە، بالىلارنىڭ پىشىپ – يېتىلگەن كىشىلەردىن بولۇپ چىقىش پۇرسىتى قولىدىن ئېلىنغان بولىدۇ.
يېقىن ۋە يىراق دۇنيانىڭ ئەستايىدىللىق بىلەن تەتقىق قىلىنىشى، ئانالىز ۋە تەكشۈرۈلۈشى شەرت. بۇنى، مەكتەپنىڭ تاملىرى ئىچىگە سولۇنۇپ قېلىش ياكى دوسكىدا چۈشەندۈرۈلگەن ئابستراكت ئىزاھاتلار بىلەن ئەمەلگە ئاشۇرغىلى بولمايدۇ. مەجبۇرىي مائارىپ بۇ ئىش ئۈچۈن زۆرۈر بولغان ۋاقىتنى ئالغانلىقى ئۈچۈن بۇنىڭ زىيىنى ئېغىر بولىدۇ. چۈنكى يېقىن – يىراق مۇھىتنىڭ تەتقىق قىلىنىشى، ھايات ئېقىنىدا مۇئەييەن ۋاقىتلاردا ئادا قىلىنىشى كېرەك بولغان ئىش بولۇپ، بەك كېچىكىپ قالغاندا پۇرسەت قولدىن كېتىپ قالىدۇ.
ئىتتىپاقلىق روھى ۋە ھەمكارلىقنىڭ كۆپ تەرەپلىمە نېمەتلىرىدىن پايدىلىنىش كېرەك ۋە بۇ جەھەتتە تىرىشچانلىق كۆرسىتىش لازىم. پەقەت بۇ مەسىلىنى ئوتتۇرىغا قويۇش ياكى تېلېۋىزۇردا تەقدىم پىروگراممىلىرىنى كۆرۈش ئىچىمىزدىكى بىرلىك روھىنى ھاسىل قىلمايدۇ. بىرلىك روھى دېيىلگەندە، بۇنىڭغا ئائىلە مۇناسىۋەتلىرى، دوستلۇق، يولداشلىق، مۇھەببەت، نەپرەت، كوللېكىتىپ، تەشكىللىنىش ۋە بۇنىڭغا ئوخشاش نەرسىلەر نەزەردە تۇتۇلىدۇ. بۇلارنىڭ ھەر بىرسىنىو ئۆزىگە خاس ئەۋزەللىكى ۋە خەتىرى بار بولۇپ، ھەر بىرىنى زۆرۈر بولمىغان ۋاقىتتا ھەرىكەتكە كەلتۈرگەندە ھېسسىي جەھەتتىن يارا پەيدا قىلىش خەۋپى بار. لېكىن بىرلىك روھىنى بەرپا قىلىشنىڭ ئەڭ ناچار مېتودى، بىر ماكانغا سولاپ قويۇشنى ئاساس قىلغان مەكتەپ تەربىيەسىدۇر. چۈنكى بۇ بالىلارنى كىشىلىك مۇناسىۋەت ئىچىدە ئەڭ ئاجىز ۋە ئەڭ ئىشەنچلىك بولغان ئىجتىمائىي تور ئىچىدە ئىجتىمائىيلىققا ئىگە بولۇشقا يۈزلەندۈرىدۇ. ئىجتىمائىي تاراتقۇلار، ھەددىدىن زىيادە ئىشىنىپ كېتىلگەندە، سىزنىڭ ئىشەنچىڭىزنى مۇتلەق ھالدا سۈيئىستىمال قىلىدىغان سەھنىدۇر.
ئۇقۇمۇشلۇقلارنىڭ ئېڭىدا كىشىنىڭ دىققىتىنى تارتىدىغان يەنە بىر مۇھىم نۇقتا، كەسپىنى باشقىلارنىمۇ ئويلاشقان ھالدا داۋاملاشتۇرۇشى، ئوخشاش ۋاقىتتا ھەم ئورتاق مەنپەئەتلەرگە ھەسسە قوشۇپ، ھەم ئۆزىنىڭ تىرىكچىلىكىنى قانداق داۋاملاشتۇرۇشنى ئويلىيالايدىغانلىقىدۇر. بۇ نۇقتىدا بىر ئىنساننىڭ كەسىپ ئارقىلىق ئۆزىنى يېتىلدۈرۈشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك مەسىلىگە دۇچ كېلىمىز. خوش، چوڭ بولغانلىق ( يېتىلگەنلىك )، كىچىك بالىلىقتىن قايسى جەھەتلەردە پەرقلىنىپ تۇرۇش ئارقىلىق ۋۇجۇتقا چىقىدۇ؟ ھەممە تەرىپىدىن ئورتاق قوبۇل قىلىنغان قايسى مەسئۇلىيەتلەر چوڭ بولۇشنى تەقەززا قىلىدۇ؟ پىشىپ – يېتىلىش ۋە ئۆز ئالدىغا مۇستەقىل بولۇشنى زۆرۈر قىلغان قايسى مەسئۇلىيەتلەر چوڭ بولۇشنى تەقەززا قىلىدۇ؟