خىتاي  نېمە ئۈچۈن مەغلۇب بولغان ئىقتىسادىي مودېلدىن ۋاز كەچمەيدۇ؟ (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

شى جىنپىڭ ئۆزىنىڭ ئەڭ مۇھىم ئالدىنقى ئورۇندىكى ۋەزىپىسىنىڭ خىتاينى ئۆزىگە تايىنىدىغان دۇنياۋى چوڭ دۆلەتكە ئايلاندۇرۇش ئىكەنلىكىنى ئېنىق ئوتتۇرىغا قويدى. ئۇ خىتاينىڭ «خورلانغان ئەسىرى»نى[5]  – غەرب كۈچلىرىگە بويسۇنۇش دەپ قارالغان ئۇزۇن دەۋرگە ئىشارەت قىلىدىغان مەزگىلنى – قەتئىي ئارقىدا قالدۇرىدىغان رەھبەر بولۇشنى نىشان قىلماقتا. بۇ نۇقتىدىن ئالغاندا، ھۆكۈمەتنىڭ ھازىرقى تەخمىنەن بەش پىرسەنتلىك ئىچكى ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتى ئۆسۈش نىشانى ۋە بۇنىڭغا يېتىش ئۈچۈن ئېلان قىلغان  مالىيەنى قوللاش پىروگراممىلىرى پەقەت مەقسەتكە يېتىشنىڭ ۋاسىتىسى، خالاس. بۇنىڭ ئەكسىچە، ئائىلىلەرنى بىۋاسىتە مالىيە جەھەتتىن قوللاش ئىستېمال كۈچىنى ھۆكۈمەتتىن ئىستېمالچىلارغا يۆتكەپ، شى جىنپىڭنىڭ چوڭ غايىلىرى ئۈچۈن تېخىمۇ ئاز مەنبە قالدۇرۇشى ۋە ئۇنىڭ دۆلەتنىڭ ئومۇمىي يۆنىلىشىنى كونترول قىلىش كۈچىنى ئاجىزلىتىشى مۇمكىن.
ھۆكۈمەتنىڭ مالىيەنى قوللاش پىروگراممىلىرى ھەققىدىكى باياناتلىرى ئىستېمالنى ئاشۇرۇشنى مەقسەت قىلغان ماھىيەتلىك سىياسەت ئۆزگەرتىشلەردىن بەكرەك  رىتورىكىلىق خۇسۇسىيەتكە ئىگىدۇر. بۇ ئۇسۇل شى جىنپىڭ خىتاينىڭ ئۆزىگە تايىنىش نىشانىغا يېتىش ئۈچۈن مەنبەلەرنى باشقا تەرەپكە بۇرىماي تۇرۇپ، ئىقتىسادقا بولغان ئىشەنچنى كۈچەيتىش مەقسىتىگە ماس كېلىدۇ. پاي باھاسىنى يۆلەش ۋە بانكىلارنى مۇقىملاشتۇرۇش ئۈچۈن مالىيە سىستېمىسىغا قۇيۇلغان مەبلەغنى، خىتاينىڭ تېخنولوگىيە ۋە ھەربىي ئىقتىداردا ئامېرىكىدىن ئېشىپ كېتىشىگە ئىمكانىيەت يارىتىشى كېرەك بولغان ئوخشاش ئىستراتېگىيەلىك سانائەتلەرگە قايتا قارىتالىشى مۇمكىن.
شى جىنپىڭنىڭ مالىيەنى قوللاش پىروگراممىلىرى خىتاينىڭ چوڭقۇر قۇرۇلمىلىق مەسىلىلىرىنى ھەل قىلىشتىن ئاجىز
تېخنولوگىيەگە مەبلەغ سېلىش ئۈچۈن قوللىنىلغان «پۈتۈن دۆلەت»[6] سىستېمىسى بولسا سۈنئىي ئەقىل، يېرىم ئۆتكۈزگۈچ ۋە ئايروپىلان ماتورى قاتارلىق مۇھىم ساھەلەردە ئىلگىرىلەشكە ئېرىشىش ئۈچۈن بارلىق چوڭ كاپىتال مەنبەلىرىنىڭ سەپەرۋەر قىلىنىشىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىشنى مەقسەت قىلىدۇ. ھەقىقىي ئىستېمالنى كۈچەيتىدىغان مالىيەنى قوللاش پىروگراممىلىرىنىڭ ئەكسىچە، ھازىرقى تەدبىرلەرنىڭ خىتاينىڭ غەرب بىلەن بولغان ئىقتىسادىي ۋە ھەربىي جەھەتتە رىقابەتلىشىش ئىقتىدارىنى كۈچەيتىشتىن ئىبارەت يوشۇرۇن مەقسىتى باردەك كۆرۈنمەكتە. نۆۋەتتىكى ئەھۋالدا، مالىيەنى قوللاش پىروگراممىلىرىنىڭ تەپسىلاتلىرىدا بايان قىلىنغان سىياسەت يۆنىلىشى غەرب ھۆكۈمەتلىرىگە سودا توسالغۇلىرىنى قايتا كۆزدىن كەچۈرۈش ياكى خىتايغا بولغان ئېكسپورت كونتروللىرىنى يۇمشىتىش ئۈچۈن ئانچە رول ئويناپ كەتمەيدۇ.
ئائىلىلەرگە نەق پۇل تارقىتىشنىڭ پوتېنسىيال كۆلىمى خىتاينىڭ يەرلىك ھۆكۈمەتلىرىنىڭ مالىيە جەھەتتىكى قىيىن ئەھۋالى سەۋەبىدىن چەكلىنىپ قالماقتا. بېيجىڭ نۇرغۇن يەرلىك ھۆكۈمەتلەرگە ئېغىر يۈك بولۇۋاتقان يۇقىرى ئۆسۈملۈك، قىسقا مۇددەتلىك قەرزلەرنى قايتا مەبلەغلەش ئۈچۈن قەرز ئالماشتۇرۇش ئارقىلىق ياردەم بېرىشكە ۋەدە قىلدى. يەرلىك راسخوتلار كۆچمەس مۈلۈك بازىرىنىڭ تۆۋەنلىشى سەۋەبىدىن يەر سېتىش كىرىمىنىڭ ئازىيىشى،كوۋېد 19 يۇقۇملۇق كېسەللىكىگە مۇناسىۋەتلىك قالدۇق ئاممىۋى ساغلاملىق چىقىملىرى ۋە نوپۇسنىڭ قېرىشىغا باغلىق ھالدا ئۆسۈۋاتقان ئىجتىمائىي پاراۋانلىق چىقىملىرى تۈپەيلىدىن قىسىلىپ قالدى. نۇرغۇن يەرلىك ئەمەلدارلارغا نىسبەتەن، سانائەت تەرەققىياتىغا ئېرىشىش ۋە تەمىنلەش زەنجىرى بىخەتەرلىكىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش قاتارلىقلار ئىستېمالچىلارنىڭ پۇل خەجلىشىنى قوزغىتىشتىنمۇ مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ.
ئەگەر بېيجىڭ ئائىلىلەرگە بىۋاسىتە نەق پۇل تۆلەشنى قارار قىلسا، مەبلەغنىڭ بىر قىسمىنى باشقا تەرەپكە بۇرۇۋېتىشى مۇمكىن بولغان يەرلىك ھۆكۈمەتلەرنى ئاتلاپ ئۆتۈش كېتىش جەھەتتە قىيىنچىلىققا دۇچ كېلىدۇ. مەركىزىي ھۆكۈمەتتىن يەرلىك خەزىنىلەرگە بىۋاسىتە پۇل يۆتكەش خاتا تەقسىملەش ياكى ھەتتا ئوچۇق-ئاشكارا مەبلەغ ئوغرىلاش خەۋپىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ ئائىلە كىرىمىنى ئاشۇرۇشنىڭ ئەمەلىي ئۈنۈمىنى چەكلەيدۇ. ئالاھىدە نازارەت بولمىسا، بۇ تۆلەملەر ئائىلىلەرگە پەقەت ئاز مىقداردا، خۇددى سۈيى لىق چۆگۈندىن تامچىلاۋاتقان سۇدەك ئاستا-ئاستا يېتىپ بېرىشى مۇمكىن.
باشقىچە ئىشەنچ ئويۇنى
يېقىنقى مالىيەنى قوللاش پىروگراممىلىرى ھەقىقەتەنمۇ بېيجىڭنىڭ قىسقا مۇددەتلىك نىشانلىرىغا يېتەلىشىدە ئۈنۈملۈك رول ئوينىشى مۇمكىن، بۇ نىشانلار مۇنداق: سىجىللىقا ئىگە پايچېك بازىرىنىڭ كۆتۈرۈلۈشى، مۇقىملاشقان ئۆي-مۈلۈك بازىرى، ئىستېمالچى ئىشەنچىسىنىڭ ۋاقىتلىق كۈچىيىشى ۋە 2024-يىلى بەش پىرسەنت GDP ئۆسۈشى قاتارلىقلار. بىراق، بۇلار خىتاينىڭ چوڭقۇر قۇرۇلمىلىق مەسىلىلىرىنى ھەل قىلمايدۇ ۋە ئۇزۇن مۇددەتتە ئائىلىلەرنىڭ كۆپرەك خەجلىشىگە تۈرتكە بولالمايدۇ. ھۆكۈمەت ھەقىقىي ئىقتىسادىي تەڭپۇڭلۇقنى ئەمەلگە ئاشۇرالايدىغان، مەسىلەن: ئائىلىلەرگە بىۋاسىتە كىرىم ياردىمى بېرىش قاتارلىق جۈرئەتلىك قەدەملەرنى ئېلىشنى خالىمايۋاتقاندەك كۆرۈنىدۇ. ئەكسىچە، يېڭى مالىيەنى قوللاش پىروگراممىلىرىنىڭ كۆپ قىسمى پارتىيەنىڭ ئىقتىسادنىڭ ياخشى باشقۇرغۇچىسى رولىنى تاشلىۋەتمىگەنلىكىنى ۋە خىتاينىڭ ئىجتىمائىي كېلىشىمىنى ساقلاشقا داۋاملىق مەسئۇل ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىش ئۈچۈن، ئىقتىسادنىڭ ئەڭ ئاجىز نۇقتىلىرىنى يېتەرلىك دەرىجىدە مۇستەھكەملەشكە قارىتىلغاندەك كۆرۈنمەكتە.
كۈچلۈك كىرىم ئۆسۈشى بولمىغان تەقدىردە، خىتاي  ئائىلىلىرى يەنىلا يۇقىرى نىسبەتتە تېجەشنى داۋاملاشتۇرىدۇ. ھەتتا مالىيەنى قوللاش پىروگراممىلىرى كۈتۈلمىگەن دەرىجىدە ئۈنۈملۈك بولۇپ چىقسىمۇ، خىتاي نوپۇسىنىڭ تۆۋەنلىشى ۋە غەرب بىلەن كۈچىيىۋاتقان گېئوپولىتىكىلىق جىددىيلىكلەر دۆلەتنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىقتىسادىي كەلگۈسىنىڭ ئېنىقسىز بولۇپ قالىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. كوۋېد 19  مەزگىلىدىكى تاقاشلاردىن بۇيان، خىتاينىڭ ئوتتۇرا قاتلىمى داۋاملىق ئىقتىسادىي خەتەرگە دۇچ كەلدى، بۇ چۈشەنچىنى ئۆزگەرتىش ئۈچۈن يىللار كېتىشى مۇمكىن.