«ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى»نىڭ ئۈچ يىلدىن كېيىنكى تەسىرىنى باھالاش (8-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى شىركەتلەر تىزىملىكىدىكى يەنە بىر شىركەت 2024-يىلى فېۋرالدىكى بىر سوت ھۆججىتىدە تىزىملىككە كىرگۈزۈلگەندىن كېيىن، بىردىنبىر ئامېرىكا خېرىدارىنى يوقاتقانلىقىنى ۋە تارماق شىركەتلىرىدىن بىرىنىڭ ئامېرىكا خېرىدارلىرىنىڭ زاكازلىرىنى بىكار قىلىشى بىلەن، ئامېرىكىدىكى يىللىق سېتىشىنىڭ نۆلگە چۈشكەنلىكىنى بىلدۈرگەن. شىركەت يەنە گۇرۇھ ئىچىدىكى باشقا تارماق شىركەتلەرنىڭ بىكار قىلىنغان توختاملار ۋە سېتىۋېلىش زاكازلىرىغا ئۇچرىغانلىقىنىمۇ بىلدۈرگەن.
بۇ مىساللار ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنىڭ ئالدىنى ئېلىشنى مەقسەت قىلغان ھەرىكەتلەرگە ئارىلىشىپ قالغان شىركەتلەر ئۈچۈن يۇقىرى بىر بەدەلنىڭ بارلىقىنى كۆرسەتمەكتە. بۇ شىركەتلەرنىڭ ئۇچرىغان زىيانلىرى خەلقئارالىق ماركىلارنىڭ ئامېرىكىنىڭ رايوندىن چېكىنىش چاقىرىقىغا ئاكتىپ ھالدا ئاۋاز قوشقانلىقىنى ۋە بولۇپمۇ تىزىملىكتىكى شىركەتلەردىن بارلىق مەنبە ئىشلىتىشنى ئاخىرلاشتۇرۇش شەرتىگە سەزگۈر ئىكەنلىكىنى ئوچۇق-ئاشكارا كۆرسەتمەكتە. خىتايدىكى چوڭ ئىشلەپچىقارغۇچىلارنىڭ تەننەرخلىرى ئاشقانسېرى، خەلقئارالىق بازارغا تەمىنلەيدىغانلارنىڭ يا ئامېرىكا بازىرىغا يۈزلەنگەن ماللىرىنىڭ بۇلغانمىغان بولۇشى ئۈچۈن، تەمىنلەش زەنجىرلىرىنى ئىككىگە ئايرىش (قۇياش ئېنېرگىيەسى ساھەسىنىڭ زور دەرىجىدە قىلغىنىدەك)، ياكى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنى مەنبە قىلىشنى پۈتۈنلەي توختىتىش ئېھتىماللىقى تېخىمۇ يۇقىرى بولىدۇ.
خېرىدار ۋە پايدا يوقىتىش مەجبۇرىي ئىشچى پىروگراممىلىرىغا قاتنىشىشقا قارشى مۇھىم بىر چۆچۈتۈش تەسىرىنى يارىتالايدۇ. خىتايدا پائالىيەت قىلىۋاتقان بەزى شىركەتلەرنىڭ خەلقئارالىق خېرىدارلىرىنى قوغداش ئۈچۈن خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئىشچى يۆتكەشكە قاتنىشىش تەكلىپلىرىنى رەت قىلىشنى خالايدىغانلىقىغا دائىر ئىشارەتلەر بار؛ بەلكىم باشقا بەزى شىركەتلەرمۇ رەت قىلىۋاتىدۇ، ئەمما خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۆچ ئېلىشتىن قورقۇپ، بۇنى ئېلان قىلىشنى ئانچە بەك خالىمايدۇ.
شىركەتلەر تىزىملىكىدىكى شىركەتلەر دۆلەت قوللىغان ئىشچى يۆتكەشكە قاتنىشىشنى داۋاملاشتۇرسا، خىتاي ھۆكۈمىتىدىن سودا پائالىيىتىنى داۋاملاشتۇرۇشىنى كاپالەتلەندۈرىدىغان ياردەم پۇلى ئالسا ۋە / ياكى جازالارغا ئۇچرىغاندا دىققىتىنى يەرلىك ئىستېمالچىلارغا ياكى باشقا تاشقى بازارلارغا قاراتسىمۇ، ئامېرىكىلىق ئىستېمالچىلار ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇلارنى رايوندىكى ئىنسان ھەقلىرى دەپسەندىچىلىكىگە شېرىك بولۇشتىن قوغدىغانلىقىغا ئىشەنچ قىلالايدۇ.
ئەپسۇسلىنارلىقى (ۋە بەلكىم پەرەز قىلىنغىنىدەك)، نۇرغۇن ئىمپورت قىلغۇچىلارنىڭ ماللىرى ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى تەكشۈرۈشى ئۈچۈن تۇتۇپ قېلىنغاندا، يوشۇرۇن قانۇنغا خىلاپ قىلمىشىنىڭ بىر قىسم چىقىمىدىن قېچىپ، ماللىرىنى باشقا بىر دۆلەتكە قايتا ئېكسپورت قىلىشنى تاللىغان. 2023-يىلى بوغالتىرلىق شىركىتى KPMG ھەر قايسى ساھەلەردىكى شىركەت ۋەكىللىرى بىلەن بولغان تەكشۈرۈش نەتىجىسىدە، ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىغا يوشۇرۇن خىلاپلىق قىلىش سەۋەبىدىن بىر مېلى توختىتىلغان شىركەتلەرنىڭ %45 نىڭ تۇتۇپ قىلىنغان مالنى قايتا ئېكسپورت قىلغانلىقىنى بايقىغان. بۇ، مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن ياسالغانلىقىدىن گۇمانلانغان مەھسۇلاتلارنىڭ ئاددىيلا باشقا دۆلەتلەرگە ۋە باشقا ئىستېمالچىلارغا كېتىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. قايتا ئېكسپورتلار شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىن ياۋروپا ئىتتىپاقى ۋە ئەنگلىيەگە كۆپەيگەن يۈك ئايروپىلانى لىنىيەلىرى ۋە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىن كۆپەيگەن ئېكسپورتنى كۆرسىتىدىغان خىتاي ھۆكۈمىتى ئىستاتىستىكىلىرى بىلەن مۇناسىۋەتلىك يېقىنقى خەۋەرلەر بىلەن بىرلىشىپ، مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن ياسالغان ماللارغا قارشى تېخىمۇ ماسلاشقان بىر خەلقئارالىق ئىنكاس ئېھتىياجىنى ۋە بەلكىم تاموژنا ۋە چېگرا مۇداپىئە ئىدارىسىنىڭ رۇخسەت بېرىلگەن قايتا ئېكسپورت سىياسىتىنىڭ قايتا كۆزدىن كەچۈرۈلۈشىنى ئوتتۇرىغا قويماقتا.
ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئىنسان ھەقلىرى ۋەزىيىتىگە تەسىر كۆرسەتتىمۇ؟
ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنىڭ ئەڭ ئۇلۇغۋار نىشانى بولغان رايوندىكى مەجبۇرىي ئەمگەكنى تۈگىتىش جەھەتتىكى تەسىرىنى باھالاش ھازىر ھەقىقەتەن بەك بالدۇر. خىتايدا دۆلەت قوللىغان مەجبۇرىي ئەمگەككە بىر خاتىمە بېرىش پەقەت خىتاي ئەمەلدارلىرىنىڭ پىروگراممىلىرىنى ئاخىرلاشتۇرۇش قارارى بىلەن بولىدۇ. بۇ، دۆلەت قوللىغان مەجبۇرىي ئەمگەك ئەھۋاللىرىدا كۈتۈلگەن بىر ئەھۋال. بۇ يەردە ئەھمىيەتلىك بىر ئۆزگىرىش ئۈچۈن بېسىم ئاستىدىكى بىر گۇرۇپپىغا قارىتا مۇستەبىت بىر ھۆكۈمەتنىڭ سىياسىتىدە تۈپتىن بىر ئۆزگىرىش بولۇشى كېرەك. ھېچقانداق قانۇن ياكى تاشقى ھۆكۈمەت بۇ ئۆزگىرىشكە يالغۇز ئۆزى تەسىر كۆرسىتەلمەيدۇ. ھەتتا دۆلەت قوللىغان مەجبۇرىي ئەمگەكنىڭ تۈگىتىلگەن جايلاردىمۇ، مەسىلەن ئۆزبېكىستاندا بولغىنىدەك، بۇ ئۆزگىرىشنىڭ يۈز بېرىشىگە ئون يىل ياكى ئۇنىڭدىنمۇ كۆپرەك ۋاقىت كېتىشى ۋە ئۆزگىرىش ئادەتتە ھەر خىل ئوخشىمىغان كۈچلەرنىڭ بىر نەتىجىسى سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا چىقىشى مۇمكىن. شۇڭلاشقا، ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنىنىڭ قىسقا مۇددەتلىك مۇۋەپپەقىيىتىنىڭ ئۆلچىمى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى مەجبۇرىي ئەمگەكنىڭ پۈتۈنلەي (ياكى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە) ئاخىرلىشىشى بولالمايدۇ، گەرچە بۇ ھەقىقەتەنمۇ قانۇننىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك مۇۋەپپەقىيىتى ئۈچۈن ھالقىلىق بىر نىشان بولسىمۇ.