خىتايدىكى  سۇ بايلىقىنىڭ كەلگۈسى : مۇھىم تەدبىرلەر، خىرىسلار ۋە مۇرەسسەلەر (8-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئەنگلىيەنىڭ سابىق دىپلوماتى چارلى پارتون: «خىتاي پۇل بېسىپ چىقىرالايدۇ، ئەمما سۇ بېسىپ چىقىرالمايدۇ» دېگەن. سۇ تەمىناتى ئۇل ئەسلىھەلىرى ۋە ئېھتىياجنى ئازايتىشقا ئىلھام بېرىش تەدبىرلىرى سۇ قىس رايونلارنى ئىزچىل سۇ بىلەن تەمىنلەشكە يەتمەسلىكى مۇمكىن. سۇ بېسىمى شىمالىي خىتايغا جەنۇبىي خىتايغا قارىغاندا تېخىمۇ ئېغىر تەسىر كۆرسىتىدۇ، بۇ ئۇ رايوننىڭ قۇرغاق كىلىماتى ۋە ئاھالە، سانائەت ۋە يېزا ئىگىلىكىنىڭ سۇ ئېھتىياجىدىن كېلىپ چىققان. شى جىنپىڭنىڭ ئەھمىيەت بېرىشى ، دۆلەت مالىيەسى ياردىمى ۋە ئىسلاھاتلار خىتايدىكى سۇ قىسلىقى ۋە سۇ قىسلىق بېسىمىنى ھەل قىلىشتىكى كۈنسېرى كۈچىيىۋاتقان خىرىسلارغا  دىققەت ۋە  مەبلەغلەرنى جەلب قىلماقتا .
سۇ تەمىناتىنى كۈچەيتىشنى مەقسەت قىلغان ئۇل ئەسلىھە تۈرلىرى ھازىرقى رايونلۇق تەڭپۇڭسىزلىقنى ھەل قىلىشقا يەتمەسلىكى مۇمكىن، بولۇپمۇ كىلىمات ئۆزگىرىشىنىڭ تەسىرى كۈچىيىپ، خىتاي سۇ سەرپىياتى يۇقىرى ساھەلەرگە مەبلەغ سېلىشنى داۋاملاشتۇرغان ئەھۋال ئاستىدا  تېخىمۇ شۇنداق بولۇشى مۇمكىن .سۇ خىتايدىكى نۇرغۇن سىياسەت تەشەببۇسلىرى ۋە ئىقتىسادىي مەبلەغ سېلىش بىلەن زىچ گىرەلىشىپ كەتكەن بولۇپ، شۇنداق بىر ۋاقىت كېلىشى مۇمكىنكى، ئومۇمىي سۇ ئېھتىياجى، بولۇپمۇ شىمالدا، تەمىناتتىن زور دەرىجىدە ئېشىپ كېتىدۇ. خىتاينىڭ سۇ سىياسىتىدە كۆرۈنەرلىك بوشلۇقلار بار، بۇ كەلگۈسىدە سۇ قىسلىقى بېسىمىنى تېخىمۇ ئېغىرلاشتۇرۇپ، دۆلەتنى سۇ، يېمەكلىك ۋە ئىقتىسادىي مۇقىملىققا مۇناسىۋەتلىك قىيىن تاللاشلارغا  مەجبۇرلايدۇ.
گەرچە خىتاينىڭ سۇ باشقۇرۇشى زور خىرىسلارغا دۇچ كېلىۋاتقان بولسىمۇ، ئۇ يەنە يېڭىلىق يارىتىش، ھەمكارلىشىش ۋە ئىمكانىيەتلىك سىجىل تەرەققىيات ئۈچۈن پۇرسەتلەر بىلەن تەمىنلەيدۇ.مەۋجۇت ئىلغار تېخنىكا سۇ تەمىناتىنى ئاشۇرۇش ۋە ئېھتىياجنى ئازايتىشتا مۇھىم چارە ۋە خىتاي ئۈچۈن يوشۇرۇن پۇرسەتتۇر. تېخنىكىلىق ئىلگىرىلەشلەر ئۆتكەن بىر نەچچە ئون يىلدا سانائەت سۇ سەرپىياتىنى ۋە پاسكىنا سۇ چىقىرىشنى ئازايتىشقا ياردەم بەردى. لېكىن،  بىر پۈتۈن، سىستېمىلىق ئۇسۇل بولمىسا، خىتاينىڭ سۇ كىرىزىسىنى تولۇق ھەل قىلالمايدۇ. خىتاينىڭ سۇ قىسلىق بېسىمىغا تاقابىل تۇرۇشتا يېڭىچە تېخنىكىلىق چارىلەرنى تەرەققىي قىلدۇرۇش ۋە يولغا قويۇشى ئۈچۈن   مۇتەخەسسىسلەر كېرەك. ئەگەر خىتاي سىياسىي مۇقىملىق ۋە ئىقتىسادىي ئەۋزەللىكنى يارىتالمىسا، ئاجىز سانائەت ساھەسى ۋە يۇقىرى ئىشسىزلىق  بىلىملىك كىشىلەرنىڭ سىرتقا ئېقىپ كىتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن ۋە نەتىجىدە رايونلۇق تەڭپۇڭسىزلىق تېخىمۇ كۈچىيىشى مۇمكىن، چۈنكى باي دېڭىز بويىدىكى شەھەرلەر پايدا ئالىدۇ، نامرات ئىچكى قۇرۇقلۇقتىكى رايونلار بولسا ئىقتىسادىي ئېشىشنىڭ ئاستىلىشى، يۇقىرى نامراتلىق نىسبىتى ۋە تۆۋەن سەۋىيەدىكى پاكىز سۇ تەمىناتىغا مەجبۇر بولىدۇ.
VI. كەلگۈسىگە نەزەر: تۆت خىل ئوخشىمىغان سېنارىيە
دوكلاتنىڭ قوشۇمچە قىسمىدا، تەتقىقاتچىلار خىتاينىڭ كەلگۈسىدە دۇچ كېلىشى مۇمكىن بولغان ئەھۋاللارنى تەسۋىرلەش ئۈچۈن، ئىككى مۇھىم ئېنىقسىز ئامىلنى ئاساس قىلغان تۆت خىل سېنارىيەنى ئوتتۇرىغا قويغان. بۇ ئىككى ئامىل: سىياسىي مۇقىملىق (مۇقىم ياكى مۇقىمسىز) ۋە ئىقتىسادىي ئىپادە (كۈچلۈك ياكى ئاجىز). بۇ سېنارىيەلەر كەلگۈسىنى پەرەز قىلىش ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ئوخشىمىغان شارائىتتا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ سۇ قىسلىقىغا قانداق ئىنكاس قايتۇرۇشى مۇمكىنلىكىنى مۇھاكىمە قىلىش ئۈچۈن لايىھەلەنگەن.
1–سېنارىيە: تۇرغۇنلۇقتىكى خىتاي (سىياسىي مۇقىملىق، ئاجىز ئىقتىساد)
بۇ سېنارىيەدە، خىتاي ئاجىز ئىقتىسادنىڭ بېسىمىغا ئۇچرايدۇ. ھۆكۈمەت كەڭ كۆلەملىك مالىمانچىلىقتىن ئەنسىرەپ، تەرتىپنى ساقلاش ۋە خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ھۆكۈمرانلىقىغا بولغان ھەر قانداق خىرىسنى كونترول قىلىشنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويىدۇ.  ھۆكۈمەت سۇ تەمىناتىنىڭ كېمىيىشىگە ئوخشاش ئۇزۇن مۇددەتلىك، ئەمما يوشۇرۇن خەۋپلەرنى ھەل قىلىدىغان تەشەببۇسلارنىڭ ئورنىغا، دۆلەت ئىچى تەرتىپىنى ساقلاشقا خىراجەت قىلىشنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويىدۇ. بۇ سېنارىيەدىكى ئەڭ يۇقىرى پەللە ئېغىر ئىقتىسادىي چېكىنىش ۋە نوپۇسنىڭ باشقا دۆلەتلەرگە كەڭ كۆلەمدە چىقىپ كېتىشىدۇر.
2–سېنارىيە: گۈللەنگەن خىتاي (مۇقىم سىياسەت، كۈچلۈك ئىقتىساد)
بۇ سېنارىيەدە، خىتاي ئىقتىسادىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك باشقۇرۇپ، يېڭىلانغان ئىقتىسادىي ئالتۇن دەۋرگە قەدەم قويىدۇ. ساغلام، ئۈنۈملۈك ئېشىش تېخىمۇ زور گۈللىنىشنى ئېلىپ كېلىدۇ. ھۆكۈمەت يەنە ئىجتىمائىي پاراۋانلىق مۇلازىمىتى ۋە پۇقرالارغا ئادىل مۇئامىلە قىلىش ئىقتىدارىنى ياخشىلاپ، جامائەتنىڭ  ھۆكۈمەتكە بولغان  ئىشەنچىسىنى ئاشۇرىدۇ. بۇ سېنارىيەدىكى ئەڭ يۇقىرى پەللە خىتاي-ھىندىستان مۇناسىۋىتىنىڭ ياخشىلىنىشى ۋە بەزى ئامېرىكا ئىتتىپاقداشلىق مۇناسىۋەتلىرىنىڭ پارچىلىنىشىدۇر.
3–سېنارىيە: كرىزىستىكى خىتاي (سىياسىي مۇقىمسىزلىق، ئاجىز ئىقتىساد)
بۇ سېنارىيەدە، خىتاي كەڭ كۆلەملىك سىياسىي مۇقىمسىزلىق ۋە كىرىزىسقا يۈزلەنگەن ئىقتىساد بىلەن خاراكتېرلەنگەن ئېچىنىشلىق ئەھۋالغا دۇچ كېلىدۇ. بۇ ئېچىنىشلىق ئەھۋال خىتاي رەھبەرلىرى ئۈچۈن ئىنتايىن قىيىن شارائىتتا سۇ بىخەتەرلىكىنى ياخشىلاشنىڭ يولىنى تېپىشقا مەجبۇرلايدۇ. بۇ سېنارىيەدىكى ئەڭ يۇقىرى پەللە خىتاي بىلەن ھىندىستان ئوتتۇرىسىدىكى قوراللىق توقۇنۇش ۋە يەر شارى يېمەكلىك باھاسىنىڭ شىددەت بىلەن ئۆرلىشىدۇر.
4–سېنارىيە: يېڭى ئالتۇن دەۋر (مۇقىمسىز سىياسەت، كۈچلۈك ئىقتىساد)