«كۈرەش سەنئىتى» ۋە چوڭ كۈچلەر رىقابىتى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بىراق، مەزكۇر ۋەكىللەر ئۆمىكىنىڭ تەركىبىدىكى ئەڭ دىققەت قىلىشقا ئەرزىيدىغان ئەزا شى جىنپىڭنىڭ ئوڭ تەرىپىدە ئولتۇرغان سەي چى بولۇپ ، ئۇ مەزكۇر  ماقالىدە تەھلىل قىلىنىدىغان يادرولۇق نۇقتا. سەي چى خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسى مەركىزىي كومىتېتى سىياسىي بىيۇروسى دائىمىي كومىتېتىنىڭ يەتتە ئەزاسىنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ خىتايدىكى ئەڭ كۈچلۈك ئەمەلدارلارنىڭ بىرى ۋە شى جىنپىڭدىن قالسىلا ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك شەخس ھېسابلىنىدۇ. ئۇ پارتىيە مەركىزىي كومىتېتى كاتىبات باشقارمىسىنىڭ بىرىنچى باشلىقى ۋە مەركىزىي كومىتېت باش ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئەمەلىيەتتە پارتىيە ئىچىدە شى جىنپىڭنىڭ «باش ئىشتاب باشلىقى» رولىنى ئوينايدۇ ۋە سادىقلىقتا سىناقتىن ئۆتكەن شەخس دەپ قارىلىدۇ. ئادەتتە تاشقى سىياسەت سەھنىسىدە كۆپ كۆرۈلمەيدىغان، ئەكسىچە پارتىيە تەشكىلاتى، ئىنتىزام، ئىدىئولوگىيە ۋە بىخەتەرلىك ئىشلىرىغا مەسئۇل بولغان سەي چىنىڭ بۇ ۋەكىللەر ئۆمىكى ئىچىدە  بولۇشى، خىتاينىڭ تاشقى سىياسىتىنىڭ پەقەت ھۆكۈمەت بىيۇروكراتلىرى تەرىپىدىنلا ئەمەس، بەلكى پارتىيەنىڭ ئىدىيولوگىيە يادروسى تەرىپىدىن كونترول قىلىنىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. سەي چىنىڭ رولى شى جىنپىڭ ئىدىيەسىنى پارتىيە-دۆلەت ئاپپاراتى ئىچىدە ئەمەلىيلەشتۈرۈشكە مەركەزلەشكەن بولۇپ، بۇ خىل ئورۇنلاشتۇرۇش، خىتاينىڭ نېمە ئۈچۈن بەزى مەسىلىلەردە مۇداپىئە خاراكتېرلىك پوزىتسىيە تۇتسا، يەنە بەزى مەسىلىلەردە ئامېرىكىنىڭ ھەرىكەتلىرىگە قارىتا تېخىمۇ ھۇجۇمچان سىياسەتلەرنى ۋە قوراللارنى ئىشلىتىدىغانلىقىنى ئىلمىي چۈشەندۈرۈپ بېرىدۇ.
خىتاينىڭ ترامپنىڭ بىرىنچى ۋەزىپە ئۆتەش مۇددىتى بىلەن ئىككىنچى مۇددىتىگە بولغان مۇئامىلىسىدىكى پەرقلەر، بېيجىڭنىڭ ئۆزىگە بولغان ئىشەنچىسىنىڭ ئاشقانلىقىنى ئېنىق كۆرسىتىپ تۇرىدۇ. ماقالىدە تەكىتلەنگەندەك، ترامپنىڭ بىرىنچى قېتىملىق پىرېزىدېنتلىق دەۋرىدە، خىتاي «بىرىنچى باسقۇچلۇق» سودا كېلىشىمى قاتارلىق زور يول قويۇشلارغا مەجبۇر بولغان ۋە ئامېرىكىدىن مىلياردلارچە دوللارلىق مەھسۇلات سېتىۋېلىشقا ۋەدە بەرگەنىدى. بىراق بۈگۈنكى كۈندە، شى جىنپىڭ ئۆز ھوقۇقىنى تولۇق مۇستەھكەملىدى ۋە بېيجىڭدىكى تەدبىر بەلگىلىگۈچىلەر ترامپنىڭ مەجبۇرلاش تەدبىرلىرىگە قارشى تۇرۇشتا تېخىمۇ دادىللاشتى. بۇنىڭ ئەڭ روشەن مىسالى سۈپىتىدە، خىتاينىڭ سىيرەك توپا مەدەنلەرنى (Rare-earth) ئېكسپورت قىلىشنى كونترول قىلىش تەدبىرىنى قوللىنىشىنى كۆرسىتىشكە بولىدۇ. بۇ، خىتاينىڭ پەقەت مۇداپىئە كۆرۈش بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي، بەلكى ئامېرىكىنىڭ بېسىمىغا قارشى «قايتۇرما زەربە» بېرىش ئىقتىدارىغا ۋە ئىرادىسىگە ئىگە ئىكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ. خىتاي تەھلىلچىلىرى بۇ خىل مۇرەككەپ ۋەزىيەتكە تاقابىل تۇرۇش ئىستراتېگىيەسىنى «كۈرەش قىلىش، ئەمما مۇناسىۋەتنى بۇزۇۋەتمەسلىك» (斗而不破) دەپ تەرىپلەيدىغان بولۇپ، بۇ ئىبارە رىقابەتنىڭ مۇقەررەرلىكىنى ئېتىراپ قىلغانلىقنى، مۇناسىۋەتلەرنىڭ پۈتۈنلەي ئۈزۈلۈپ كېتىشىنىڭ ئاقىۋىتىنى تەسەۋۋۇر قىلغىلى بولمىغۇدەك ئېغىر ئىكەنلىكىنى ئىپادىلەيدۇ.
ماقالىنىڭ ئاخىرقى قىسمىدا ئاپتور بىر مۇھىم ئىستراتېگىيەلىك مەسىلىنى ئوتتۇرىغا قويغان ،يەنى، خىتاي ترامپنىڭ بېسىمىغا بەرداشلىق بېرەلەيدىغانلىقىنى ئىسپاتلىغاندىن كېيىن، ئەمدى ئىككى تەرەپلىك كۈنتەرتىپنى بەلگىلەشتە تېخىمۇ ئاكتىپ رول ئوينامدۇ-يوق؟ دېگەن سوئالغا جاۋاب ئىزدىگەن. شى جىنپىڭنىڭ 11-ئاينىڭ ئاخىرىدا ترامپ بىلەن ئۆتكۈزگەن تېلېفون سۆھبىتى بۇ جەھەتتە بەزى مۇھىم ئىشارەتلەرنى بەرگەن بولۇشى مۇمكىن. بېيجىڭ ئېلان قىلغان سۆھبەت خاتىرىسىگە ئاساسلانغاندا، شى جىنپىڭ ترامپقا «تەيۋەننىڭ خىتايغا قايتىپ كېلىشى ئۇرۇشتىن كېيىنكى خەلقئارا تەرتىپنىڭ مۇھىم تەركىبىي قىسمى» دەپ تەكىتلىگەن[2]. بۇ جۈملە، خىتاينىڭ پەقەت ئىنكاس قايتۇرۇش بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي، بەلكى ئۆزىنىڭ سىياسىي كۈنتەرتىپىنى ئاكتىپلىق بىلەن ئوتتۇرىغا قويۇشقا باشلىغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ. بۇ نۇقتىدىن ئېلىپ ئېيتقاندا،  خىتاينىڭ بۇ يېڭى ئىستراتېگىيەسىنىڭ قانچىلىك دەرىجىدە ئەمەلىيلىشىدىغانلىقىنى2026-يىلى 4-ئايدا بېيجىڭدا ئۆتكۈزۈلۈشى پىلانلانغان شى جىنپىڭ بىلەن ترامپنىڭ كېلەر قېتىملىق ئۇچرىشىشىدا بىلىۋالغىلى بولىدۇ.
خۇلاسىلىگەندە، كىلاۋۇس سوڭنىڭ بۇ ماقالىسى خىتاينىڭ «ترامپ 2.0» دەۋرىدىكى مۇرەككەپ ۋە كۆپ قاتلاملىق ئىستراتېگىيەسىنى چۈشىنىش ئۈچۈن ئىنتايىن قىممەتلىك ئىلمىي كۆزنەك بىلەن تەمىنلىگەن.ئۇنىڭ بۇ ماقالىسىنىڭ ئەڭ چوڭ ئارتۇقچىلىقى شۇكى، ئۇ خىتاينىڭ تاشقى سىياسىتىدىكى «شەخسلەر ئامىلى» غا، بولۇپمۇ سەي چى قاتارلىق ئىدىيولوگىيە ۋە پارتىيە ئىنتىزامىغا مەسئۇل ئەمەلدارلارنىڭ دىپلوماتىيەگە ئارىلىشىشىنى ئالاھىدە تەھلىل قىلىش بىلەن، كۆپىنچە غەرب تەھلىلچىلىرى نەزەردىن ساقىت قىلىدىغان نۇقتىنى تۇتۇۋالغان. شۇنداقلا، خىتاينىڭ «يۇمشاق» (بىيۇروكراتىك ھەمكارلىق) ۋە «قاتتىق» (ئىدىيولوگىيەلىك كۈرەش) ۋاسىتىلەرنى قانداق بىرلەشتۈرۈپ ئىشلىتىۋاتقانلىقىنى سىستېمىلىق شەرھلەپ بەرگەن. ھالبۇكى، ماقالىدە مەلۇم دەرىجىدە تولۇقلاشقا تېگىشلىك دەپ قارالغان تەرەپلەرمۇ يوق ئەمەس؛ مەسىلەن، ماقالە ئاساسلىقى خىتاينىڭ نۇقتىئىنەزەرى ۋە ھەرىكىتىگە مەركەزلەشكەن بولۇپ، ئامېرىكا تەرەپنىڭ، بولۇپمۇ ترامپ ھۆكۈمىتىدىكى «قاتتىق قوللار» نىڭ خىتاينىڭ بۇ خىل تاكتىكىسىغا قارىتا قانداق قايتۇرما زەربە بېرىش ئېھتىماللىقى ھەققىدە يېتەرلىك توختالمىغان. شۇنداقلا، خىتاينىڭ نۆۋەتتىكى ئىچكى ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقلىرىنىڭ (مەسىلەن، ياشلارنىڭ ئىشسىزلىقى، ئۆي-مۈلۈك كىرىزىسى ۋە قېرىلىشىش مەسىلىسى) ئۇنىڭ تاشقى سىياسەتتىكى «قاتتىق قوللۇق» ئىقتىدارىنى ئەمەلىيەتتە قانچىلىك دەرىجىدە چەكلەپ قويۇشى مۇمكىنلىكىنى كۆزدە تۇتۇشمۇ مۇلاھىزە قىلىشقا تېگىشلىك مۇھىم ئامىل. شۇنداقتىمۇ، مەزكۇر ئەسەر ئۇيغۇر سىياسىي ئانالىزچىلىرى ۋە كۆزەتكۈچىلىرى ئۈچۈن خىتاينىڭ پىلانلىرى ۋە تاكتىكىلىق ئۆزگىرىشلىرىنى چۈشىنىشتە كەم بولسا بولمايدىغان مۇھىم مەنبە ھېسابلىنىدۇ.