خەلقئارا شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىگە نېمە ئۈچۈن ئارىلىشىشى كېرەك؟ (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۇنداقمۇ ئەمەس، چۈنكى خىتاينىڭ بىر بەلباغ بىر يول پىلانى ئارقىلىق دۇنياغا كېڭىيىش مەقسىتى ۋە بۇ ئارقىلىق atrocity (زوراۋان) ئىدېئولوگىيەسىنى، دۇنياغا كېڭەيتىشنى مەقسەت قىلىشى لىبېرالىزم ۋە دېموكراتىيە ئۈچۈن بىر تەھدىت. ھازىرنىڭ ئۆزىدىلا زىمبابۋې ۋە مىسىر قاتارلىق دۆلەتلەر خىتاينىڭ خەلقنى تېخنىكلىق كۆزىتىش ئەسۋابلىرى ئارقىلىق كونترول قىلىپ شەخسىي ئەركىنلىكىنى يوقۇتۇشىنى  قوبۇل قىلىپ ئىشلىتىشكە باشلىدى. دېمەك بۇ غەرب ئەركىن دوكلاتلىرى ئۈچۈن تەھدىت . خىتاي ئىقتىسادىنىڭ كېڭەيمىچىلىك نەتىجىسىدە ئۈزلۈكسىز كۈچىيىپ، بۇنىڭلىق بىلەن ئەسكىرى كۈچىنىڭ ئامېرىكا ئەسكىرى كۈچىدىن ئېشىپ كېتىشى ۋە ئامېرىكىنىڭ دېڭىز يوللىرىدىكى ھۆكۈمرانلىق ئورنىنى تارتىۋېلىش مۇمكىنچىلىكىمۇ ئامېرىكا ئۈچۈن بىر تەھدىت . چۈنكى خىتاينىڭ سىرتتىن كىرىدىغان 70% نېفىت ئىمپورتى ئافرىقا ياكى پارس قولتۇقى ئارقىلىق مالاكا بوغۇزىدىن ئۆتىدىغان بولۇپ، بۇ بوغۇزنىڭ ھۆكۈمرانلىقى ئامېرىكىنىڭ قولىدا[1]. خىتاي دېڭىزدىكى ئېكسپورت – ئىمپورت سودىسىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش ئۈچۈن، ئامېرىكىنىڭ دېڭىز كۈچىنى ئاسىيادىن قوغلاپ چىقىرىپ،  2050- يىلغا بارغاندا دېڭىزدا ھۆكۈمران بولۇشنى پىلانلاۋاتقان بولۇپ، بۇ ئۇلارنىڭ دېڭىزدا ئۈستىگە ئۇرۇش ئايروپىلانلىرى قونىدىغان پاراخوتىنى خىتاي دېڭىز ئارمىيە ئاتىسى ليۇ خۇاچىڭنىڭ نەچچە يىل بۇرۇنقى ئارزۇسىنىڭ ئارقىسىدىن مېڭىپ ياساپ چىققانلىقىدىن مەلۇم[2].  دىمەك خىتاينىڭ كۈچىيىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن ئۇنىڭ بىر بەلباغ بىر يول قۇرۇلۇشىنى توختىتىش كېرەك. بۇ قۇرۇلۇشنىڭ ئاساسلىق تۈگۈنى شەرقىي تۈركىستاندا. خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاننىڭ  بېسىۋېلىنغان زېمىن ئىكەنلىكىنى ، ئۆزلىرىنىڭ بىر يول بىر بەلباغ قۇرۇلۇشى ئۈچۈن مەڭگۈ بىخەتەر ئەمەسلىكىنى بىلىدۇ ۋە بۇ سەۋەبتىن ئۇيغۇرلارنى ئۆزلىرىگە تەھدىت دەپ قاراپ تۈپ يىلتىزىدىن قۇرۇتۇۋەتمەكچى. شۇنداق ئىكەن شەرقىي تۈركىستاندا  يۈرگۈزۈلىدىغان قىرغىنچىلىققا غەرب ئەركىن دۆلەتلەرنىڭ ئارىلىشىشىغا يېتەرلىك سەۋەب بار. ئەمما مۇسۇلمان دۆلەتلەرنىڭ سۈكۈتتە تۇرۇشى بولسا ئۇلارنىڭ ئامېرىكا بىلەن بولغان دۈشمەنلىكى تۈپەيلىدىن ، شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ قىرىلىپ كېتىشىگە كۆز يۇمۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىۋاتىدۇ.  ئۇنداقتا ئامېرىكا باشلىق غەرب دۆلەتلىرى قايسى شەكىلدە ۋە قانداق ئارىلىشىدۇ؟ باشقا ئەللەر ۋە مۇسۇلمان دۆلەتلەرنىڭ ۋىجدانىنى قانداق ئويغىتىپ پۈتۈن دۇنيانى كەينىمىزگە ئېلىشىمىز نېمە ئۈچۈن زۆرۈر؟
يېقىندا Amerka Genocide Blue Print ( كۆك رەڭلىك دوكلات)  ئامېرىكا  ھۆكۈمىتىگە قىرغىنچىلىقنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە ئارىلىشىش ھەققىدە بىر دوكلات ھازىرلىغان بولۇپ دۇنيادىكى قىرغىنچىلىق بولۇۋاتقان دۆلەتلەردىكى قىرغىنچىلىقنى توسۇش ۋە ئارىلىشىش  جەريانىنى 5 باسقۇچقا بۆلگەن:
1 – دەسلەپكى ئاگاھلاندۇرۇش،  كېلىپ چىقىدىغان زىياننى ئانالىز قىلىپ genocide نى توسۇش ھەرىكەتلىرىنى قوزغىتىش:
بۇ دېگەنلىك ئالدى بىلەن genocide بولۇش مۇمكىنچىلىكى بارمۇ يوقمۇ ياكى باشلاندىمۇ دېگەننى توغرا مۆلچەرلەپ دۇنيادىكى قارار چىقارغۇچىلارغا يوللاش. غەربتىكى Rian Thum  قاتارلىق ئامېرىكىلىق ئاكادېمىكلار خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا جىسمانىي جەھەتتىن چوڭ قىرغىنچىلىق يۈرگۈزۈش مۇمكىنچىلىكىنى مۆلچەرلەپ، گۇۋاھلىق بېرىش يىغىنلىرىدا  ئامېرىكا  ھۆكۈمەت ئەمەلدارلىرىغا ئۆز ئەندىشىسىنى ئېنىق بىلدۈرۈپ كەلدى ۋە دوكلات سۇندى . ئامېرىكا  ئاۋام پالاتا ئەزاسى Christopher Smith ۋە  سېناتور Marco Robio  قاتارلىق  ھۆكۈمەت ئەمەلدارلىرى  ئامېرىكا دۆلەت ئاۋام پالاتاسىدا بىرىنچى قول شاھىت مېھرىگۈل تۇرسۇننى گۇۋاھلىق بەرگۈزۈش يىغىنى ئېچىپ خىتايغا ئاگاھلاندۇرۇش بېرىش ۋە ئەھۋالنىڭ جىددىيلىكىنى مۇئەييەنلەشتۈرۈش ئۈچۈن دەسلەپكى قەدەم باستى.
2 – دەسلەپكى ئالدىنى ئېلىش:  دەسلەپكى ئالدىنى ئېلىش Blue Print ( كۆك رەڭلىك دوكلات) دا قىرغىنچىلىق بولۇۋاتقان دۆلەت ۋە شۇ دۆلەتتىكى ھەرخىل ئورۇنلارنىڭ قىرغىنچىلىقنى توسۇشىغا ياردەم بېرىش دەپ ئېلىنغان. ئادەتتە genocide  كۆپىنچە ئېتنىك توقۇنۇشتىن كېلىپ چىقىدىغانلىقى ئۈچۈن، قىرغىنچىلىق بولۇۋاتقان دۆلەت بىلەن ۋە شۇ دۆلەتتىكى ئىنستىتۇتلار بىلەن  ھەمكارلىشىپ بىرلىكتە ھەرخىل ئامال -چارىلەرنى يۈرگۈزۈپ توسۇپ قېلىشقا ئۇرۇنۇش نورمال ئەھۋال. ئەمما شەرقىي تۈركىستاندىكى قىرغىنچىلىق خىتاي ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن دۆلەت سىياسىتى سۈپىتىدە بىۋاسىتە يۈرگۈزۈۋاتقانلىقى، قىرغىنچىلىق قىلغۇچى خىتاي دۆلىتى ئۆزى بولغانلىقى ئۈچۈن، 2- باسقۇچتىكى دەسلەپكى ئالدىنى ئېلىش چارىلىرى ئەمەلگە ئاشمايدۇ.
3 – ئالدىنى ئېلىش دىپلوماتىيەسى: قىرغىنچىلىقنىڭ يوغىناپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش. ئېھتىياتچانلىق بىلەن توغرا شەكىلدىكى ئالدىنى ئېلىش دىپلوماتىيە ئىستراتېگىيەسى تۈزۈپ چىقىش.
4 – ئەسكىرى كۈچ ئىشلىتىش: يۇقىرىقىلارنىڭ ھېچقايسىسىنىڭ تەسىرى بولماي چوڭ قىرغىنچىلىق يۈز بەرسە ئەسكىرى كۈچ بىلەن ئارىلىشىش