تۈركچىنى نېمىشقا ئۆگەنمەيمىز؟ (6-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارغا نىسبەتەن ئېيتقاندا، ئۇيغۇر دەۋاسىنىڭ ئەڭ ئىجتىمائىي ئاساسىنى بەرپا قىلىشقا ئەڭ ماس دۆلەت تۈركىيەدۇر. ئۇيغۇرنى، ئۇيغۇر دەۋاسىنى ئەڭ ياخشى تونۇتۇش ۋە قوللىتىش ئىمكانىيىتى ۋە ئېھتىماللىقى ئەڭ يۇقىرى دۆلەت يەنىلا تۈركىيەدۇر. ئۇيغۇرلارغا ئەڭ ياخشى ساھىپخان بولغان، بولۇۋاتقان ۋە بولالايدىغان دۆلەت يەنىلا تۈرك خەلقىدۇر. مانا مۇشۇنداق تەييار، مۇنبەت بىر ئىجتىمائىي مۇھىت ئىچىدە ئۇيغۇر دەۋاسىنى تېخىمۇ كۈچلۈك مەشرۇئىيەت، ھېسداشلىق، قوللاشقا ئېرىشتۈرۈشتە، تۈركچىنى تۈركلەردە پىششىق بىلىدىغان دەۋا ئادەملىرىمىزگە ئېھتىياجىمىز زور ئىدى. ھازىرغىچە تۈركىيەدە ئۇيغۇرلاردىن تۈركلەرگە تونۇلغان ناتىق، يازغۇچى، دىنىي ئۆلىما ۋە ئاكادېمىكلەرنىڭ ئاساسەن يېتىشمىگەنلىكى،ئادەمنىڭ ئىچىنى ئويلىغانسېرى ئاچچىق قىلىدىغان، كەچۈرۈش ناھايىتى قىيىن خاتالىقلىرىمىزنىڭ بىرىدۇر. ئەسلى كونا ئەۋلات مائارىپقا ھەقىقىي ئەھمىيەت بەرگەن بولسا ئىدى، ئۇنداق ئادەملىرىمىزنىڭ يېتىشىشى پۈتۈنلەي ئېھتىمال ئىچىدە ئىدى. بۇ جەھەتتە مۇنبەت تۇپراقنى ئوغۇتلىماي، ئاپتاپقا سالماي تاشلىۋېتىپ، ئاندىن بۇ تۇپراقتىن ھوسۇل ئالالمىدىم دەپ قاخشايدىغان كالۋا دېھقانغا ئوخشاپ قالىمىز.
بولۇپمۇ ھازىرقى ئىنتېرنىت ئەۋزەللىكىدە سۆزلىيەلىسەكلا ئاڭلىتالايدىغان، يازالىساقلا ئېلان قىلالايدىغان سۇپا بار، ئەپسۇسكى، شۇنداق سۆزلىيەلەيدىغان، يازالايدىغان ئىستېدات ئەھلىمىز يوقنىڭ ئورنىدا بولۇۋاتىدۇ. جانلىق، تەسىرلىك نۇتۇقلار، ئېسىل ئەدەبىي ئەسەرلەر، چوڭقۇر ئىلمىي تەتقىقاتلار تۈركىيەدىكى ئەڭ ياخشى دەۋا قورالىمىزدۇر. ئەمما بۇ قورالنى ئىشلىتىشنىڭ شەرتى دەل تۈرك تىلىنى ياخشى بىلىشتۇر. تىلدىن ھەقىقىي پايدىلىنالىساق ئۇيغۇر دەۋاسىنى مەلۇم دەرىجىدە تۈركلەرنىڭ ئۆز تۇيغۇسىغا ئايلاندۇرۇش مۇمكىنچىلىكى مەۋجۇت دەپ قارايمەن. يەھۇدىلار ئەۋلاتمۇ ئەۋلات تىرىشچانلىق كۆرسىتىش ئارقىلىق ياۋروپا خرىستىئان دۇنياسىدا ئەسلى مەۋجۇت، يىلتىزى ئىنتايىن چوڭقۇر ئەنتىسېمىتىزم _يەھۇدىلارغا ئۆچمەنلىك ئىدىيەسى_كەيپىياتىنىڭ ئورنىغا، ھازىر غەرب دۇنياسىنىڭ دېگىدەك ھەممە قاتلىمىدا مەۋجۇت يەھۇدىلارغا ھېسداشلىق كەيپىياتىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك دەسسىتەلىدى. بۇنىڭدا يەھۇدىلار ئىچىدىكى ئىجتىمائىي پەن ئالىملىرى، ئەدىبلىرى،سەنئەتكارلىرى، كىنو ئارتىسى ۋە رېژىسسسورلىرىنىڭ پەۋقۇلئاددە زور رولى بار. ئەگەر بىزدىمۇ يېتەرلىك مىقدار ۋە سۈپەتتە قەلەمكەش، ناتىقلار يېتىشىپ چىقسا، ھاكىمىيەتتە قايسى پارتىيە تۇرۇشىدىن قەتئىينەزەر، ئۇيغۇر دەۋاسىنى تۈركىيە كۈنتەرتىپىدە نىسبەتەن تۇراقلىق تۇتۇپ تۇرالايمىز. تۈركىيە ھۆكۈمىتىنى دىپلوماتىك ئېھتىياجلار سەۋەبىدىن ئۇيغۇرلارنى چەتكە قاققىنىدا تۈركىيە خەلقى ئارقىلىق مەلۇم بېسىم شەكىللەندۈرەلەيمىز. خۇددى ھازىر غەرب دۇنياسىدا يەھۇدىلارغا قانداق قاراش بىر ئادەمنىڭ ئىرقچى ئەمەس ھەقىقىي بىر ئىنسانپەرۋەر ئىكەنلىكىنىڭ بىر ئالامىتى بولۇپ قالغىنىدەك، تۈركىيەدىكى ئۇيغۇرلارغا قانداق پوزىتسىيە تۇتۇشنىمۇ، تۈرك زىيالىيلىرىنىڭ، پارتىيەلىرىنىڭ تۈپ ئەخلاقىي مەجبۇرىيىتى ۋە ئۆلچىمىگە ئايلاندۇرالايمىز.
تۆتىنچىدىن، نۆۋەتتە ئۇيغۇرلار كەڭ كۆلەملىك بىر ئاقارتىش، مەرىپەتچىلىك ھەرىكىتىگە ئېھتىياجلىق. دائىم تەكىتلىگىنىمدەك، پۈتۈن ساھەلەردىكى نەتىجىسىزلىك، ئۈنۈمسىزلىكنىڭ تېگىدە ئۇنىۋېرسال ساپاسىزلىقىمىز ياتىدۇ. بىزدە ئەزەلدىن ئىرادە، قىزغىنلىق، پىداكارلىق كەم بولمىدى، ئەمما مۇشۇ قىزغىنلىقنى توغرا يولغا سالىدىغان، ئۇنى ئۈنۈملۈك ئۆزگەرتىش كۈچى بار ئېنىرگىيەگە ئايلاندۇرالايدىغان ئاڭ، سىياسىي دىت كەم بولدى. مېنىڭ چۈشەنچەمدە، بۇ ئاقارتىش ھەرىكىتى سىستېمىلىق، پىلانلىق بىر تەرجىمىچىلىك ھەرىكىتىنى يادرو قىلىدۇ. چۈنكى، باشقىلاردا بىز يىللارچە ئۆگىنىپ بولالمايدىغان تەييار بىلىم، تەتقىقات نەتىجىلىرى، تەجرىبىلەر بار، بىز ئۇچرىغان مەسىلىلەرنىڭ ئوخشاشلىرى ۋە تەتقىقاتتىن ئۆتكەن ھەل قىلىش چارىلىرى بار. چۈنكى جاھاندا بىز ئۇيغۇرلارلا مۇستەملىكە بولغان ئەمەس، سانسىزلىغان مىللەتلەر بىزلەردەك مۇستەملىكە بولغان شۇنداقلا قۇتۇلۇپ چىققان، ئۇلاردىن ئۆگىنىدىغان جىق يەرلەر بار. ئۇچرىغان سوتسىئولوگىيەلىك، پىسخولوگىيەلىك مەسىلىلىرىمىزنىڭ ھەممىسىنىڭ مۇناسىۋەتلىك پەنلەرنىڭ نەزەرىيەلىرىدە چۈشەندۈرۈشلىرى بار. ھەممىنى نۆلدىن باشلاپ بەرپا قىلىشىمىزنىڭ ھاجىتى يوق. تەرجىمە يولى بىلەن خەلققە بىلدۈرۈش ھازىرقى تەخىرسىز خىزمەتلەرنىڭ بىرىدۇر. ئەگەر بۇ تەرجىمىچىلىكنى تۈركچىنى ئاساسلىق مەنبە قىلىپ باشلىغىنىمىزدا سۈرئەت، ئۈنۈمدىن زور دەرىجىدە ئۇتالايمىز.
يەنە بىر تەرەپتىن، بىز بۇ تەرجىمىچىلىك ئارقىلىق ۋەتەندە يوق قىلىنىۋاتقان ئانا تىلىمىزنى چەتئەلدە بولسىمۇ ساقلاپ قالالايمىز، بىلىم تىلى بولۇش سالاھىيىتىنى تۇتۇپ تۇرالايمىز. مىللەت گەۋدىسىنىڭ ئۇنىۋېرسال ساپاسى يۇقىرى كۆتۈرۈلمىگىچە، بىزدىن دۇنياۋىي سەرخىللار يېتىشىپ چىقالمايدۇ. بۇ خۇددى سۈپەتسىز سۈتتىن، سۈپەتلىك قايماق چىقمىغاندەك بىر ئىشتۇر. شۇڭلاشقا ئېسىل قايماققا ئېرىشمەكچى بولساق، ئاۋال سۈتنىڭ سۈپىتىنى ياخشىلىماق كېرەكتۇر.