خىتاينىڭ يېڭى سۈرىيە ھۆكۈمىتىگە كۆرسىتىۋاتقان تەسىرىنى تىزگىنلەش (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

سۈرىيەنىڭ يېڭى رەھبەرلىرى ئەسلىدە ھەيئەت تەھرىر شام (HTS) تەشكىلاتىدىن كېلىپ چىققان بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ ھازىرغىچە كۆرسەتكەن سىياسىي ئەمەلىيىتى تالىبانغا سېلىشتۇرغاندا خېلىلا مۆتىدىل. ئۇلار يەنە چەتئەللىك جەڭچىلەرنىڭ سۈرىيە سىرتىدىكى ھەرىكەتلەرگە ئارىلىشىشىنى «قىزىل سىزىق» دەپ بىلىپ، بۇنى قەتئىي چەكلەيدۇ. مەسىلەن، 14-يانۋاردا ئۇلار مىسىر پىرېزىدېنتى ئابدۇل فەتتاھ سىسى ھاكىمىيىتىنى ئاغدۇرۇشقا چاقىرىق قىلغان بىر مىسىرلىق جەڭچىنى دەرھال قولغا ئېلىشقا بۇيرۇدى [ئەسلى ئۇلانما].
يېقىندا، تۈركىستان ئىسلام پارتىيەسى  ئۆزىنىڭ يېڭىلانغان نىزامنامىسىنى [ئەسلى ئۇلانما] ئېلان قىلىپ، تەشكىلات نامىنى ئەسلىدىكى «شەرقىي تۈركىستان ئىسلام پارتىيىسى» (ETIP) غا قايتۇرىدىغانلىقىنى بىلدۈردى. بۇ، ئۇلارنىڭ كۈرەش نىشانىنى پەقەت شىنجاڭ مەسىلىسىگىلا مەركەزلەشتۈرىدىغانلىقىنىڭ سىگنالىدۇر. شۇڭا، يېڭى نىزامنامىدە خىتايغا قارشى كۈرەش ئالاھىدە گەۋدىلەندۈرۈلۈپ، تەشكىلاتنىڭ ئىلگىرىكى يىگىرمە يىلدا، يەنى ETIP دىن TIP غا ئۆزگەرگەندىن بۇيان ئەھمىيەت بېرىپ كەلگەن خەلقئارالىق جىھاد ئىدىيەسى بىر قەدەر سۇسلاشتۇرۇلغان. نۇرغۇن جەھەتتىن، بۇ تەشكىلات تالىبان ۋە HTS يولغا قويغان ۋە مەلۇم دەرىجىدە مۇۋەپپەقىيەت قازانغان «سىياسىي جىھادچىلىق» مودېلىنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغاندەك تۇيۇلىدۇ. بۇ ئۆزگىرىشلەرنىڭ ئەمەلىيەتتە قانداق نەتىجىلەرنى ئېلىپ كېلىدىغانلىقىنى ھازىر كېسىپ ئېيتىش تەس. ئەمما، ETIP  نىڭ بۇ ئىستراتېگىيەلىك بۇرۇلۇشى، شۈبھىسىزكى، بېيجىڭنىڭ ئافغانىستان ۋە سۈرىيەدىكى ئۇيغۇر جەڭچىلىرىگە بولغان ئەندىشىسىنى تېخىمۇ كۈچەيتىدۇ.
سىياسەتكە يېتەكچىلىك ۋە تەۋسىيەلەر
گەرچە خىتاينىڭ ئەسەددىن كېيىنكى سۈرىيە بىلەن ئورناتقان ئالاقىسى ھازىرچە چەكلىك بولسىمۇ، شۇنداقلا، يېڭى ھۆكۈمەتتىكى ئۇيغۇر جەڭچىلىرى مەسىلىسىدىن ئەندىشە قىلىۋاتقان بولسىمۇ، ئۇلار بىلەن مۇناسىۋەتنى ياخشىلاشقا ئېنىق ئىنتىلىۋاتىدۇ. ئەگەر ۋاشىنگتون يېڭى سۈرىيە ھۆكۈمىتىگە نىسبەتەن ھازىرقى سالقىن پوزىتسىيەسىنى داۋاملاشتۇرسا، ئۇنداقتا ئۇ ئۆزى بىلمىگەن ھالدا بېيجىڭنىڭ ئىشلىرىنى ئاسانلاشتۇرۇپ بېرىش خەۋپىگە يولۇقىدۇ. تارىختا رۇسىيە دەمەشىقنىڭ ئەنئەنىۋى ئىتتىپاقدىشى بولۇپ كەلگەن بولسىمۇ، ھازىر رۇسىيەدە خىتاي تەمىنلىيەلەيدىغان زور ئىقتىسادىي ياردەم بېرىش كۈچى يوق. بولۇپمۇ، ئون تۆت يىللىق ئۇرۇش ۋەيرانچىلىقىدىن كېيىن، سۈرىيەنىڭ ئىقتىسادىي ئېشىش ۋە قايتا قۇرۇشقا بولغان ئېھتىياجى ھەر قاچاندىكىدىنمۇ جىددىي بولۇۋاتقان بىر پەيتتە، بۇ تېخىمۇ روشەن.
شۇڭلاشقا، بېيجىڭنىڭ دەمەشىق بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى كۈچەيتىۋېلىشىغا پۇرسەت بەرمەسلىك ئۈچۈن، ۋاشىنگتون دەرھال بىر ئېنىق ۋە ئەمەلىي ئارىلىشىش پىلانىنى تۈزۈپ چىقىشى لازىم. بۇ پىلان شارانىڭ ۋاقىتلىق ھۆكۈمىتى بىلەن ھەمكارلىشىش [ئەسلى ئۇلانما]، سۈرىيەگە يۈرگۈزۈلۈۋاتقان ئىقتىسادىي جازالارنى يېنىكلىتىش [ئەسلى ئۇلانما] ۋە ئومۇمىي ئىجازەتنامە 24 (General License 24) [ئەسلى ئۇلانما] بويىچە بېرىلگەن ئىقتىسادىي كەچۈرۈملەرنى كېڭەيتىش ئارقىلىق، تېخىمۇ كەڭ ئىقتىسادىي پۇرسەتلەرنى يارىتىپ بېرىشكە مەركەزلىشىشى كېرەك. بۇنداق قىلىش، بىر تەرەپتىن سۈرىيەدىكى يېڭى ھۆكۈمەتنى غەرب دۇنياسىغا يېقىنلىشىشقا ئۈندىسە، يەنە بىر تەرەپتىن خىتاينىڭ بۇ مۇھىم ئوتتۇرا شەرق دۆلىتىدە ئۆز نوپۇزىنى كېڭەيتىپ، رايون مۇقىملىقىغا يوشۇرۇن خەۋپ يەتكۈزۈشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ياردەم بېرىدۇ.
يازغۇچىلار ھەققىدە
گرانت رۇملېي: گرانت رۇملېي ۋاشىنگتون يېقىن شەرق سىياسىتى تەتقىقات ئىنستىتۇتىنىڭ مېيسېل-گولدبېرگېر ئالىي تەتقىقاتچىسى ۋە دىئان ۋە گىلفورد گلازېر فوندى جەمئىيىتىنىڭ چوڭ دۆلەتلەر رىقابىتى ۋە ئوتتۇرا شەرق پىروگراممىسىنىڭ مۇدىرى.
ئارون ي. زېلىن: ئارون ي. زېلىن ۋاشىنگتون يېقىن شەرق سىياسىتى تەتقىقات ئىنستىتۇتىنىڭ گلورىيا ۋە كېن لېۋىي ئالىي تەتقىقاتچىسى بولۇپ، ئۇنىڭ تەتقىقاتى شىمالىي ئافرىقا ۋە سۈرىيەدىكى سۈننىي ئەرەب جىھادىي گۇرۇپپىلىرى، شۇنداقلا چەت ئەللىك جەڭچىلەر ۋە تور جىھادچىلىقى يۈزلىنىشىگە مەركەزلەشكەن.
ئۇ يەنە: گرانت رۇملېي ۋاشىنگتون يېقىن شەرق تەتقىقات ئىنستىتۇتىنىڭ مېيسېل-گولدبېرگېر ئالىي تەتقىقاتچىسى ۋە ئۇنىڭ دىئانە ۋە گىلفورد گلازېر فوندى جەمئىيىتىنىڭ چوڭ دۆلەتلەر رىقابىتى ۋە ئوتتۇرا شەرق پروگراممىسىنىڭ مۇدىرى بولۇپ، «سىياسىي جىھادچىلىق دەۋرى: ھەيئەتى تەھرىرۇششام تەتقىقاتى» ناملىق ماقالىنىڭ ئاپتورى.
مەنبە: ۋاشىنگتون يېقىن شەرق سىياسىتى تەتقىقات ئىنستىتۇتى