رەقەملىك مېديا ۋە شەخسنىڭ پىسخىكىسى (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بەزىدە، ھەقىقەتەن ئۆزمەپتۇنلۇق ئالامەتلىرى ئوتتۇرىغا چىقىدۇ. بۇ ئىشارەتلەرنى تېلېۋىزوردا تېخىمۇ ئېنىق كۆرەلەيمىز. سىنلىق مېديا ۋە بىزنى  تېخىمۇ كۆپ ئادەم كۆرىدىغانلىقىغا ئىشەنچمىز بار چاغلاردا  ئۆزمەپتۇنلۇق ئىشارەتلىرى ئىنتايىن بەك كۆپىيىدۇ، بۇ توغرا.  ئۆتكەندە  تېلېۋىزۇردىكى بىر توي قىلىش پروگراممىسىدا ئايال رىياسەتچى توي قىلىش تەكلىپى ئالغان خانىمغا شۇنداق دېدى: «سىز نېمە دېگەن تەلەيلىك،  مىليونلارچە ئادەمنىڭ قارشىسىدا توي قىلىش تەكلىپى ئالدىڭىز، بەك ھەۋەس قىلىۋاتىمەن.» دەۋرىمىزدە ئادەملەر ئىنتايىن پاسسىپ، ھاياتتا تەنقىدىي ئاڭ بىلەن تەپەككۇر قىلالمايۋاتىدۇ ۋە  ئۆزىنىڭ خۇشاللىقىنى ، غەلبىسىنى ۋە بەختىنى ھەممە ئادەمگە كۆز-كۆز قىلغۇسى كېلىۋاتىدۇ.  بۈگۈنكى ئادەملەردە مۇشۇنداق بىر پىسخىكا ۋە ئارزۇ كۆرۈلمەكتە. بۇنى توي ۋە باشقا مۇراسىملاردا  تېخىمۇ ئېنىق كۆرەلەيمىز. بۇ،  ئىجتىمائىي تاراتقۇدا، بولۇپمۇ فېيسبۇك ۋە  ئىنستگرامدا  ئىنتايىن ئومۇملاشتى. ھەممە ئادەم خۇشال ۋاقتىدا رەسىمىنى ھەمبەھىرلىنىشنىڭ كويىدا.  خۇشال ۋاقتىمدا ماڭا قاراڭ ، مېنى كۆرۈڭ دەپ ئاۋارە.  تېخنىكىۋى مېديا دۇنياسى توغرۇلۇق پاراڭلىشىۋاتقان بىز،  رېنتىگىنچىلىك ۋە قاراش توغرىسىدا توختىلىۋاتىمىز، قارىتىش توغرۇلۇق توختالمايۋاتىمىز.  قارىتىشتا ئىنتايىن ئېنىق  ئۆزمەپتۇن ئالامەتلىرى بار. بۇ يەردە  «مىليونلارچە ئادەم» بىلەن سىمۋول قىلىنغان، خىيالىي بىر جەمئىيەت بار، بۈگۈنكى ئادەملەر ئۇلارنىڭ ئۆزىنى كۆرۈشىنى ۋە ئالقىشلىشىنى خالايدۇ.  يېڭى تېخنىكىدا ئۆزمەپتۇنلۇققا قىزىقتۇرۇش ئىنتايىن روشەن. ئەمما ئوخشاش چۈشەنچىنى  ئەقلىي تېلېفونغا، ئۆزىنىڭ دۇنياسىغا ياكى يېڭى ئالاقە ئىچىگە ماسلىشىپ بولغان ئادەم ئۈچۈن دېيەلەيمىز دەپ قارىمايمەن.  بۇنداق بىر دۇنيادا ئاتا – ئانا بولۇش ۋە يول كۆرسىتىش ئىنتايىن قىيىن.  خەتەرنىڭ ئىچىدە توغرىنى بىلمىسەك  قانداق يول كۆرسىتىمىز؟  شۇڭلاشقا بۇ يولدا بالىمىز بىلەن قول تۇتۇشۇپ بىرلىكتە ئالغا بېسىشىمىز،  قارا بالام، شۇنىڭدىن مەنمۇ قورقىمەن دېيەلىشىمىز كېرەك. يولنىڭ ئۇ تەرىپىدىن بۇ تەرىپىگە ئۆتكەندە قانداق دېققەت قىلساق بۇ يولدىمۇ شۇنداق دېققەت قىلىشىمىز، بالىمىزغا ھەرۋاقىت ياردەم قىلىشقا تەييار ئىكەنلىكىمىزنى ۋە بىزنىڭ بىلىمىمىزنىڭمۇ چەكلىك ئىكەنلىكىنى ئىپادىلىشىمىز، يەنى سەمىمىيلىك ۋە تەمكىنلىك بىلەن ئىلگىرىلىشىمىز ئەڭ توغرىدۇر.
ت ر ت ئاكادېمىيەسى : فېيسبۇك ۋە تىۋىتتىر ئىشلىتىشنىڭ ئاجرىشىشقا كۆرسەتكەن تەسىرى ۋە بۇ تېمىدا «فېيسبۇك ئاجرىشىپ كېتىشكە سەۋەپ بولىۋاتىدۇ» دېگەندەك خەۋەرلەرنىڭ كەڭ تارقىلىشى ھەمدە ئىجتىمائىي تاراتقۇ ۋاستىلىرىنىڭ ئاجرىشىشنىڭ كۆپىيىپ كېتىشىدىكى تەسىرى تىلغا ئېلىنىۋاتىدۇ. بۇ خىل جەمئىيەت ھادىسىلىرىگە يولۇققاندا قانداق قىلىپ بۇ خىل كۆز- قاراشلارغا قارشى تۇرالايمىز؟
ئەرول گۆكا: قاراڭ، تېخى باياتىن دوختۇرخانىدا بىرنەچچە دوستلىرىم بىلەن بىللە ئىدۇق. بىر تەرەپتىن ئۇلار بىلەن پاراڭلىشىپ يەنە بىر تەرەپتىن پات- پات ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا نېمە بولىۋاتقانلىقىنى بىلىش ئۈچۈن تېلېفونۇمغا قاراپ قويۇۋاتاتتىم. دوستلىرىمدىن بىرى ماڭا گەپ ئېتىپ مۇنداق دېدى: « بىر روھى كېسەللىكلەر دوختۇرى مۇنداق بايانات بېرىپتۇ، ئەقلىي تېلېفون بىلەن كۆپ ھەپىلىشىش چۈشكۈنلىشىشنىڭ ئالامىتى ئىكەن». مەن بۇنىڭغا كۈلۈپ قويدۇم. «تېلېفونۇڭنى قويۇپ بىز بىلەن بول» دېدى. ھەرئىككىلىمىزنىڭ توغرا. ئۇ كونا ئىجتىمائىيلىقنى خالاۋاتىدۇ، مەن بولسا ئۆزۈمچە ئىجتىمائىي تاراتقۇدىكى مۇنازىرىنى بىلمەكچى بولدۇم. بايا دېگىنىمدەك ئىجتىمائىيلىشىش چوقۇم بىر ئۆزگىرىش باسقۇچىدا، يانفون بىز تاللىيالايدىغان ساھەلەردىن بىرىگە ئايلىنىپ قالدى، قارشىمدا ئولتۇرغان سىزنى ئەمەس ئالقىنىمدىكى ئىجتىمائيلىقنى تاللىيالايمەن، مۇشۇنداق بىر تاللىشىم بار. بۇ ئەھۋالغا قارىتا يۈزتۇرانە ئالاقىنى تېخىمۇ جەزبىدار قىلىش ئۈچۈن ئۆزىمىزنى توختىماستىن تەرەققىي قىلدۇرۇشىمىز كېرەك. ئالدى بىلەن بۇ نۇقتىنى ئېنىق قىلىۋالايلى ۋە ئېسىمىزدە چىڭ ساقلايلى.