ئىسلامنى توغرا ئاڭقىرىۋاتامدۇق؟ (1-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

دىيانەت ئىشلىرى ئورگىنى سابىق باشلىقى ۋە قۇرامەر ( قۇرئان تەتقىقات مەركىزى – KURAMER )مۇدىرى پىروفېسسور دوكتۇر ئالى بارداكئوغلۇ، يېڭى نەشر قىلىنغان « ئىسلامنى توغرا ئاڭقىرىۋاتامدۇق؟ » سەرلەۋھىلىك كىتابى ھەققىدە ژۇرنالىست تاھا ئاكيولنىڭ سوئاللىرىغا جاۋاب بەردى.
تالىباندىن تارتىپ ھەر جامائەت ۋە گۇرۇپپا ئۆزىنىڭ ئىسلام چۈشەنچىسىنى توغرا دەپ قارايدۇ. سىزمۇ « كىتابلىرى كۆيدۈرۋېتىلگەن ئىبن ھەزم، تەكفىر قىلىنىغان ئىبن رۇشد ۋە ئەرابىمۇ… تەيمىيەمۇ؟… » دەپ مىساللار بىلەن بۇ مەسىلىنى ئوتتۇرىغا قويدىڭىز. بۇ سوئالنىڭ جاۋابى نېمە؟
ئىسلام دىنىنىڭ مەنبەسى قۇرئان ۋە سۈننەتتۇر. ئاللاھ ئاخىرقى دىنىنى ئىنسانلارغا ۋەھىي قىلىنغان قۇرئان ئارقىلىق بىلدۈرگەن، پەيغەمبىرىمىز قۇرئاننى چۈشەندۈرگەن ۋە ئۇنىڭ پرىنسىپلىرىنىڭ ئىجتىمائىي ھاياتتا قانداق تەدبىقلىنىدىغانلىقىنى شۇ دەۋر شارائىتى ئىچىدە كۆرسىتىپ بەرگەن. لېكىن بۈگۈن مۇسۇلمانلارنىڭ ئالدىدا نازىل بولىۋاتقان ۋەھىي ۋە ھايات بىر پەيغەمبەر يوق. « مۇسھاب » دەپ بىلىنگەن قۇرئان تېكىستى ۋە پەيغەمبىرىمىزنىڭ 23 يىللىق پەيغەمبەرلىك مەزگىلىدە ئوتتۇرىغا چىققان « ھەدىس »لىرى بار. مۇسۇلمانلارنىڭ زېممىسىگە چۈشكەن مەسئۇلىيەت بولسا بۇ ئىككى مەنبەنى ئوقۇش ۋە چۈشىنىشتۇر. تەدبىقلاش ۋە چۈشەندۈرۈشلىرىدىن پرىنسىپلار ئوتتۇرىغا چىقىرىش، قۇرئان ۋە سۈننەت ئوتتۇرىغا قويماقچى بولغان مەقسەتلەرنى ئىدراك قىلىشتۇر. مانا بۇ نۇقتىدا ئەقىل ۋە شەرھىي، چۈشىنىش ۋە تەپەككۇر ئۆز رولىنى جارى قىلدۇرۇشقا باشلايدۇ. مانا بۇ سەۋەبتىن تەبىئىي ھالدا پەرقلىق قاراش ۋە شەرھىيلەر، ھەر رايون ۋە خەلقتە پەرقلىق چۈشەنچىلەر ئوتتۇرىغا چىقىدۇ. بۇ خىل كۆپ رەڭنىڭ ياكى ئاۋازنىڭ بولۇشى دىن ئۈچۈن خەۋپ ۋە دىندا بۇزۇلۇش ئەمەس، ئەكسىچە نورمال ئەھۋالدۇر. ھەتتا بۇ بايلىقتۇر. «دىن ئىچى» كۆپ خىللىقتىن قورقماسلىق كېرەك.
«دىن ئىچى» كۆپ خىللىق
«دىن ئىچى»دە كۆپ خىللىقنى ياقىلاۋاتىسىز، بۇ « نىفاق » بولمامدۇ؟
تارىخ بويىچە مۇسۇلمانلار بۇ رېئاللىقنى بېشىدىن ئۆتكۈزۈپ كەلدى. دىن ئىچىدىكى كۆپ خىللىقنى نىفاق دەپ قارىماستىن، ئۇنىڭ ئەكسىچە بايلىق، رەھمەت دەپ قاراش ھەممىدىن مۇھىم. مۇسۇلمانلار دىننىڭ ئۇلۇھىيەت، ئاخىرەت، نۇبۇۋۋەت ( پەيغەمبەرلىك )، ئاساسلىق ئىبادەت شەكىللىرى ۋە ھاراملارغا ئوخشاش نىگىزلىك مەسىلىلەردە ئورتاق چۈشەنچىگە ئىگە بولۇپ، ھېچقانداق ئىختىلاپ يوق. لېكىن بۇلارنىڭ سىرتىدىكى مەسىلىلەر ۋە شەكىل جەھەتتىن دىننىڭ ئاساسلىق ئامىللىرى ئىچىدىن ئورۇن ئالمىغان ئىجتىمائىي ھايات ۋە ئىجتىمائىي مۇناسىۋەت، ئىقتىسادىي ۋە سىياسىي قۇرۇلما، ئائىلە، ئىجتىمائىي ھايات، تەلىم – تەربىيە قاتارلىق ساھەلەردىكى مەسىلىلەرنى، مۇسۇلمانلار ئۆز دەۋرنىڭ رېئاللىقىنى ۋە دىننىڭ نىگىزلىك پرىنسىپلىرىنى نەزەردە تۇتقان ھالدا بىر تەرەپ قىلىدۇ. بۇ تەرەپلەردە كۆرۈلگەن ئوخشاشماسلىقلارغا نورمال مۇئامىلە قىلىش كېرەك. يەنى، ئۇنىۋېرىسال بىر دىنغا مەنسۇپ بولغان مۇسۇلمانلار ئۈچۈن بۇ خىل رەڭدارلىق نورمال ھادىسىدۇر. « ئوخشاش بىر كىتاب ۋە پەيغەمبەرگە ئىمان ئېيتقان ئىكەنمىز، ئۇنداقتا ھەر مۇسۇلماننىڭ ھاياتى بىر خىل بولۇشى كېرەك، دىننى بىر قېلىپ ئىچىدە چۈشىنىش كېرەك » دېگەنلىك، يا ئەنئەنىمىزنى پەقەت بىلمىگەنلىك ياكى قارىغۇلۇقتۇر ۋە ياكى مۇتەئەسسىپ ئىدېئولوگىلىك پوزىتسىيەنىڭ ئىپادىسىدۇر.
بىرنىڭ تارىخىمىز ئوخشاش بىر ئايەت ياكى ھەدىسنى پەرقلىق شەكىلدە چۈشەنگەن، ئوخشاش ۋەقەدىن پەرقلىق پرىنسىپلارنى ئوتتۇرىغا قويغان كىشىلەر بىلەن تولۇپ تاشقان. بىز بېكىنمچىلىك قىلمىغان ۋە ئۆزىمىزگە ئىشەنچ قىلغان دەۋرلەردە دىننىڭ ئەقىدە ۋە شەرىئەت ساھەسىدىكى نۇرغۇن نىگىزلىك مەسىلىنى ئەركىن ھالدا مۇنازىرە قىلالىدۇق. بۇ ئىلىم ۋە مۇنازىرىدىن كېيىن دىن يوق بولۇپ كەتمىدى، ئەكسىچە دىنى مەلۇمات تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتى، مەزمۇت ھالغا كەلدى.
بۈگۈن ئۆزىمىزنى مەركىزى ئورۇنغا قويۇپ، ھەقىقەت مونۇپۇللىقى قىلىۋاتىمىز، قارىشىمىزغا قوشۇلمىغان كىشىلەرنى نەزەردىن ساقىت قىلىۋاتىمىز، ئۇلارنى ئىسلام دائىرىسىنىڭ سىرتىغا چىقىرىۋېتىشكە، بۇ ئارقىلىق ئاللاھنىڭ دىنىنى قوغداشقا ئۇرۇنۇۋاتىمىز. بىرسى ئىبنى ئەرابىنى، بىرسى ئىبنى تەيمىييەنى، يەنە بىرسى ئىبنى رۇشدنى چەتكە قېقىۋاتىدۇ. بۇ بىنورمال، ئىللەتلىك پوزىتسىيەدۇر. ئۆز چۈشەنچىمىزنى دىن بىلەن تەڭ ئورۇنغا قويۇش، دىننىڭ ئۆزى قىلىپ كۆرسىتىش كىبىردۇر. بۇ ئۆزىمىزگە بولغان ئىشەنچنىڭ كامىل ئەمەسلىكى ۋە ئوتتۇرىغا قويغانلىرىمىزنىڭ جەمئىيەتتە قوبۇل قىلىنماسلىقى سەۋەبىدىن ئىچكى دۇنيارىمىزدا پەيدا بولغان غەزەۈنىڭ ئۆزىنى ئەكىس ئەتتۈرۈشىدۇر.
قۇرئان ۋە سۈننەت
پۈتكۈل مۇسۇلمانلار قۇرئان ۋە سۈننەت دەيدۇ. لېكىن بۇ ھەقتىكى چۈشەنچىلەر بىر – بىرىدىن پەرقلىق، ھەتتا بىر – بىرىگە زىت كېلىدۇ. توغرىنى ئىزدىگەن ۋاقىتتا ئەھمىيەت بېرىشىمىز كېرەك بولغان « ئۇسلۇب » قايسى؟