خىتاينىڭ ھەربىي ۋە جامائەت خەۋپسىزلىكى سىستېمىلىرىدا DeepSeek نىڭ ئىشلىتىلىشى (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇ قوللىنىشچانلىقلار، بىر تەرەپتىن ئۈنۈمنى ئاشۇرۇشقا ۋەدە بېرىۋاتقان بولسا، يەنە بىر تەرەپتىن مىنشىن پېي (Minxin Pei) مۇ كۆرسىتىپ ئۆتكەندەك، «كۆزىتىش دۆلىتى» (The Sentinel State) مودېلىنىڭ كۈچىيىشىگە خىزمەت قىلماقتا ۋە سانلىق مەلۇمات بىخەتەرلىكى، ئالگورىزىملىق بىر تەرەپلىمە قاراش ۋە ئاشكارىلىق مەسىلىلىرىدە ئېغىر ئەخلاقىي ۋە سىياسىي ئەندىشىلەرنى تۇغدۇرماقتا.
بېيجىڭنىڭ DeepSeek نى ھەربىي ۋە جامائەت خەۋپسىزلىكى ساھەلىرىگە بىرىكتۈرۈش قارارى، خىتاينىڭ تېخنولوگىيە-مىللەتچىلىك ئاساسىدىكى ئۆزىگە تايىنىش سىياسىتى بىلەن ئەقلىي ئىقتىدارلىق ئۇرۇش تەلىماتىنى بىرلەشتۈرگەن كەڭ دائىرىلىك بىر ئىستراتېگىيەسىنىڭ گەۋدىلىنىشىدۇر. DeepSeek نىڭ ئوچۇق كودلۇق قۇرۇلمىسىنىڭ، خىتاينىڭ قولىدا ھەرىكەتچان بىر يەرلىك ئېكوسىستېمىنى ئىلگىرى سۈرۈش ۋە خەلقئارا ئۆلچەملەرگە تەسىر كۆرسىتىش قورالىغا ئايلىنىشى، سۈنئىي ئەقىل باشقۇرۇشنىڭ يەرشارىۋىي ماھىيىتىنى تۈپتىن ئۆزگەرتمەكتە. DeepSeek نىڭ قوبۇل قىلىنىشى تېخى دەسلەپكى باسقۇچتا بولسىمۇ ۋە چەكلىك ھېسابلاش ئۆزەكلىرىگە ئوخشاش قۇرۇلمىلىق توسالغۇلار ھەل قىلىنىشنى كۈتۈۋاتقان بولسىمۇ، خىتاينىڭ سۈنئىي ئەقىلنى دۆلەت كۈچى ئۈچۈن كەم بولسا بولمايدىغان بىر ھالقىلىق ئۇل ئەسلىھە دەپ قاراشتىكى قەتئىي ئىرادىسى ئېنىقتۇر.
بۇ ئىستراتېگىيەلىك قەدەمنىڭ، بولۇپمۇ غەربنى ئۆز ئىچىگە ئالغان يەرشارىۋىي كۈچلەر تەڭپۇڭلۇقى ۋە خەلقئارا خەۋپسىزلىك قۇرۇلمىسى ئۈچۈن چوڭقۇر ۋە كۆپ قاتلاملىق تەسىرلىرى بار:
1. غەربنىڭ تېخنولوگىيەلىك زومىگەرلىكىگە بىۋاسىتە جەڭ ئېلان قىلىش
DeepSeek نىڭ، GPT-4 دەرىجىلىك سىستېمىلارغا سېلىشتۇرغاندا ئېنېرگىيە سەرپىياتىنى تەخمىنەن %40 تۆۋەنلىتىش ئىددىئاسى ۋە خۇاۋېي/ئاسسېند قاتارلىق دۆلەتتە ئىشلەنگەن قاتتىق دېتاللار بىلەن تولۇق بىرىكىشى، غەربنى مەركەز قىلغان تېخنولوگىيە ئېكوسىستېمىسىنىڭ ھۆكۈمرانلىقىغا بىۋاسىتە جەڭ ئېلان قىلىشتۇر. ئون يىللاردىن بۇيان ئامېرىكا شىركەتلىرى بەلگىلىگەن سۈنئىي ئەقىل ئۆلچەملىرى ۋە تەمىنات زەنجىرلىرى، DeepSeek نىڭ مۇۋەپپەقىيىتى بىلەن تۇنجى قېتىم بۇ دەرىجىدە ئۈنۈملۈك بىر يەرلىك رەقىب بىلەن ئۇچراشماقتا. بۇ، خىتاينىڭ ئالگورىزىملىق ئىگىلىك ھوقۇق نىشانىغا يېتىپ، ئامېرىكاغا بولغان تېخنولوگىيەلىك بېقىندىلىقىنى ئازايتىشىنىڭ ۋە ھەتتا ئۆزىنىڭ سۈنئىي ئەقىل مودېللىرى بىلەن خەلقئارا بازاردا (بولۇپمۇ يەرشارىنىڭ جەنۇبىدا) نوپۇز قازىنىشىنىڭ يولىنى ئاچماقتا. غەرب ئۈچۈن بۇ، پەقەت ئىقتىسادىي ئەمەس، بەلكى جۇغراپىيەلىك سىياسىي رىقابەت ساھەسىنىڭمۇ رەسمىيلەشكەنلىكىدۇر.
2. ھەربىي رىقابەتنىڭ تېزلىشىشى ۋە ئاپتوماتىك سىستېمىلار مۇسابىقىسى
DeepSeek نىڭ ئازاتلىق ئارمىيەنىڭ C4ISR زەنجىرىگە ۋە بولۇپمۇ ئۇچقۇچىسىز ھاۋا ئاپپاراتلىرى بىلەن ئېلېكتىرونلۇق ئۇرۇشقا ئوخشاش ئۇچ سەۋىيەلىك ئورۇنلاشتۇرۇشلارغا قارىتىلغان يۇقىرى ئۈنۈملۈك بىرىكىشى، سۈنئىي ئەقىل قوراللىنىش مۇسابىقىسىنى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە تېزلەتمەكتە. DeepSeek نىڭ چەكلىك كەڭ بەلۋاغتا ۋە ئېنېرگىيە چەكلىمىلىرى ئاستىدا ئاپتوماتىك ھالدا ئىشلىيەلىشى، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى (ناتو) ۋە غەرب ئىتتىپاقداشلىرىنى ئۆزلىرىنىڭ ئۇچ سەۋىيەلىك سۈنئىي ئەقىل ئىقتىدارلىرىنى تېزلىكتە تەرەققىي قىلدۇرۇشقا مەجبۇرلىماقتا. DeepSeek تەمىنلىگەن تاكتىكىلىق چۈشەنچىلەرنىڭ ھەقىقىي ۋاقىتچانلىقى، جەڭ مەيدانىدىكى قارار چىقىرىش ئايلانمىسىنى (OODA ئايلانمىسى) ھالقىلىق دەرىجىدە قىسقارتىپ، ئۇرۇش ئۈستۈنلۈكىنى ئىنسان سۈرئىتىدىن ماشىنا سۈرئىتىگە يۆتكىمەكتە. بۇ ئەھۋال، كەلگۈسىدىكى توقۇنۇشلاردا خاتا ھېسابلاش خەۋپىنى ئاشۇرۇش ئېھتىمالىغا ئىگە بولۇپ، يادرو قوراللىرىنىڭ كېڭىيىشىنى توسۇش لوگىكىسىغا ئوخشاش، سۈنئىي ئەقىلنى تەتبىقلىنىشىنى توسۇش تەشەببۇسلىرىنىڭ ئوتتۇرىغا چىقىشىنى قوزغىشى مۇمكىن.
3. مۇستەبىت ئىدارە قىلىش ئەندىزىسىنى ئېكسپورت قىلىش خەۋپى
DeepSeek نىڭ ھەربىي سىستېمىلار بىلەن جامائەت خەۋپسىزلىكى ۋە كۆزىتىش سىستېمىلىرى ئارىسىدا قۇرغان زىچ مۇناسىۋىتى، خىتاينىڭ ھېسابلاش ئىگىلىك ھوقۇقى لوگىكىسى ئاساسىدا سانلىق مەلۇمات باشقۇرۇش ۋە ئۇرۇش تەييارلىقىنى بىر يەككە مۇستەبىت سايىۋەن ئاستىدا بىرلەشتۈرگەن ئەقلىي ئىقتىدارلاشتۇرۇلغان بىر خەۋپسىزلىك دۆلىتى (intelligentized security state) قۇرۇش مەقسىتىنى كۆز ئالدىمىزدا نامايان قىلماقتا. غەرب، بۇ مودېلنىڭ پەقەت خىتاي چېگراسى ئىچىدىلا قېلىپ قالماسلىقىدىن ئەندىشە قىلماقتا. خىتاينىڭ بۇ سۈنئىي ئەقىل تېخنولوگىيەسىنى ۋە ئۇنىڭ بىلەن بىللە كەلگەن كۆزىتىش ھەمدە ئالدىن مۆلچەرلەنگەن ساقچى ئىشلىرى (predictive policing) مېتودولوگىيەلىرىنى «بىر بەلباغ، بىر يول» تەشەببۇسى ياكى باشقا تېخنولوگىيە يۆتكەش يوللىرى ئارقىلىق باشقا مۇستەبىت ھاكىمىيەتلەرگە ئېكسپورت قىلىش يوشۇرۇن كۈچى، يەرشارىۋىي كىشىلىك ھوقۇق نورمىلىرىنى ۋە ئاشكارىلىق پىرىنسىپلىرىنى تەھدىتكە ئۇچراتماقتا. بۇ، يەرشارى مىقياسىدا مۇستەبىت يۈزلىنىشلەرنى كۈچەيتىدىغان بىر تېخنولوگىيەلىك ئۇل ئەسلىھە ئېكسپورتى خەۋپىنى شەكىللەندۈرىدۇ.
4. ئوچۇق كود پارادوکسی (ئىككىلەنمىسى) ۋە يەرشارىۋى ئۆلچەملەرنىڭ ئۆزگىرىشى
DeepSeek نىڭ مۇۋەپپەقىيىتىنىڭ قىسمەن ئوچۇق كودلۇق مودېللارغا تايىنىشى، غەربنىڭ ئۇزۇندىن بۇيان ئەركىنلىك پارادىگمىسى دەپ قاراپ كەلگەن ئوچۇق كود پەلسەپەسى ئۈچۈن ئېغىر بىر پارادوكس ياراتماقتا. خىتاي، ئوچۇق كودلۇق تېخنولوگىيەلەرنى دۆلەت مەنپەئەتى ئۈچۈن بىر قورال سۈپىتىدە ئىشلىتىش ئارقىلىق، يەرشارىۋى ئورتاق مەنپەئەتنى ئۆزىنىڭ تېخنىكا-مىللەتچىلىك نىشانلىرىغا ئۇيغۇنلاشتۇرماقتا. بۇ ئەھۋال، ئوچۇق كودنىڭ ھەربىي ۋە كۆزىتىش مەقسىتىدە ئىشلىتىلىشى توغرىسىدا خەلقئارا نورمىلار ۋە ئەخلاق قائىدىلىرىنىڭ جىددىي ھالدا قايتا كۆزدىن كەچۈرۈلۈشىنى تەلەپ قىلماقتا. ئەگەر ئوچۇق كود، دۆلەتلەرنىڭ سۈنئىي ئەقىل قوراللىنىش پىروگراممىلىرىنى تېزلىتىشىنىڭ ئاچقۇچىغا ئايلانسا، بۇ ئەھۋال يەرشارىۋىي ھەمكارلىق ۋە ئۇچۇر ھەمبەھرىلەش پىرىنسىپلىرىغا زىيان يەتكۈزىدۇ.