بېيجىڭ ئۇچرىشىشى: قىزغىن سۆھبەت، سوغۇق نەتىجە ۋە ياۋروپا-خىتاي مۇناسىۋىتىدىكى يېڭى بۇرۇلۇش (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ياۋروپا تەرەپنىڭ بۇ ئۆزگىرىشكە ماقۇل بولۇشى، ئۇلارنىڭ خىتاي بىلەن بولغان يۇقىرى دەرىجىلىك دىيالوگنى ساقلاپ قېلىشنى ھەر قانداق بەدەل تۆلەپ بولسىمۇ ئارزۇ قىلىدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. ئۇلار گەرچە دىپلوماتىك ئابرۇيىدا مەلۇم دەرىجىدە زىيان تارتقان بولسىمۇ، دىيالوگ يولىنى ئوچۇق تۇتۇشنى تېخىمۇ مۇھىم دەپ قارىدى. بۇ، ياۋروپانىڭ ئىستراتېگىيەلىك جەھەتتىكى مۇرەككەپ ئەھۋالىنى، يەنى بىر تەرەپتىن خىتاينىڭ خىرىسىغا تاقابىل تۇرۇش، يەنە بىر تەرەپتىن ئۇنىڭ بىلەن ھەمكارلىشىشقا مەجبۇر بولۇۋاتقانلىقىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ.
قولغا كەلگەن كېلىشىملەر: قۇملۇقتىكى بوستانلىقتەك چەكلىك نەتىجىلەر
كەسكىن ۋەزىيەتكە قارىماي، يىغىندا چەكلىك بولسىمۇ بەزى كۆزگە كۆرۈنەرلىك نەتىجىلەر قولغا كەلتۈرۈلدى.
«ياۋروپا-خىتاي رەھبەرلىرىنىڭ كىلىمات ئۆزگىرىشىگە قارشى تۇرۇش توغرىسىدىكى بىرلەشمە باياناتى»: بۇ، يىغىننىڭ ئەڭ چوڭ ۋە ئەڭ ئەمەلىي نەتىجىسى ھېسابلىنىدۇ. «يەرشارى ۋاقىت گېزىتى» نىڭ باھاسىغا ئاساسلانغاندا، بۇ بايانات ئامېرىكا «پارىژ كېلىشىمى» دىن چېكىنگەن بىر پەيتتە، ياۋروپا بىلەن خىتاينىڭ يەرشارى كىلىمات باشقۇرۇشىدىكى مەسئۇلىيىتىنى نامايان قىلىپ، دۇنيانىڭ كاربون قويۇپ بېرىشنى ئازايتىش ئىشلىرىغا زور ئىشەنچ پەيدا قىلغان. باياناتتا ئىككى تەرەپنىڭ «بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى كىلىمات ئۆزگىرىشى رامكا ئەھدىنامىسى» ۋە «پارىژ كېلىشىمى» نىڭ يادرولۇق ئورنىنى قوغدايدىغانلىقى، 2035-يىلىدىن بۇرۇن دۆلەتلىك ئۆز ئالدىغا تۆھپە قوشۇش پىلانى (NDCs) نى تاپشۇرىدىغانلىقى ئېنىق يېزىلغان.
ئىقتىسادىي ھەمكارلىق ۋە دىيالوگنى داۋاملاشتۇرۇش: گەرچە چوڭ ئىختىلاپلار بولسىمۇ، ئىككى تەرەپ ئىقتىساد، سودا ۋە باشقا ساھەلەردىكى 70 دىن ئارتۇق دىيالوگ مېخانىزمىنى داۋاملىق ئىشلىتىپ، مەسىلىلەرنى ھەل قىلىشقا كېلىشتى. خىتاي تاراتقۇلىرىدا ياۋروپا شىركەتلىرىنىڭ خىتايدىكى پائالىيەتلىرى كەڭ تەرىپلەندى. مەسىلەن: كاتل (CATL) ۋە بىيادى (BYD) نىڭ ياۋروپادا زاۋۇت قۇرۇشى، سىمېنس (Siemens) ۋە ۋولكسۋاگېن (Volkswagen) نىڭ خىتايدىكى سېلىنمىسىنى ئاشۇرۇشى، ياۋروپا-خىتاي نۆۋەتچى پويىزىنىڭ 110 مىڭ قېتىمدىن ئارتۇق قاتنىشى قاتارلىق مىساللار، ئىككى تەرەپ ئىقتىسادىنىڭ بىر-بىرىگە نەقەدەر چوڭقۇر باغلانغانلىقىنى ئىسپاتلايدۇ.
قانۇن چىقىرىش ئورگانلىرى ئالاقىسىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش: يىغىندىن سەل بۇرۇن، خىتاي بىلەن ياۋروپا پارلامېنتى ئۆزئارا زىيارەت قىلىشقا قويۇلغان چەكلىمىلەرنى بىكار قىلىپ، قانۇن چىقىرىش ئورگانلىرى ئالاقىسىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە قوشۇلدى. بۇ، سىياسىي جەھەتتىكى جىددىيلىكنى پەسەيتىش ئۈچۈن تاشلانغان مۇھىم بىر قەدەم ھېسابلىنىدۇ.
بىرلىككە كېلەلمىگەن مەسىلىلەر: مۇز تاغنىڭ سۇ ئۈستىدىكى قىسمى
يىغىندا ھەل بولماي قالغان مەسىلىلەر، قولغا كەلگەن نەتىجىلەردىن كۆپ ۋە مۇھىم ئىدى. بۇلار ياۋروپا-خىتاي مۇناسىۋىتىدىكى چوڭقۇر يىلتىز تارتقان ئىختىلاپلارنىڭ جەۋھىرىدۇر.
سودا تەڭپۇڭسىزلىقى ۋە «خەتەرسىزلەندۈرۈش»(De-risking): ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ خىتاي بىلەن بولغان سودا قىزىل رەقىمى 300 مىليارد ياۋرودىن ئېشىپ كەتكەن. ياۋروپا تەرەپ بۇنىڭ سەۋەبىنى خىتاينىڭ دۆلەت ياردەم پۇلى، بازارغا كىرىشتىكى توسالغۇلار ۋە ئادالەتسىز رىقابەتتىن كۆرۈپ، « خەتەرسىزلەندۈرۈش » ئىستراتېگىيەسىنى ئوتتۇرىغا قويدى. خىتاي تەرەپ بولسا بۇنى پۈتۈنلەي رەت قىلدى. «يېڭى خىتاي گېزىتى» ۋە «جۇڭگو ياشلار گېزىتى» قاتارلىق تاراتقۇلاردا، خىتاي تەرەپنىڭ قارىشى تەپسىلىي شەرھلەندى: بىرىنچى، ياۋروپا شىركەتلىرىنىڭ خىتايدىن قىلغان ئېكسپورتىنىڭ 40% ى ياۋروپانىڭ ئۆزىگە قايتا سېتىلىدۇ، يەنى «قىزىل رەقەم خىتايدا، پايدا ياۋروپادا». ئىككىنچى، ياۋروپانىڭ ئۆزىنىڭ يۇقىرى تېخنولوگىيەلىك مەھسۇلاتلىرىنى خىتايغا ئېكسپورت قىلىشنى چەكلىشى، سودا قىزىل رەقىمىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان مۇھىم ئامىل. ئۈچىنچى، ياۋروپا مەھسۇلاتلىرى خىتاي بازىرىدا يۇقىرى ئۈلۈشكە ئىگە، مەسىلەن: ئايروبۇسنىڭ بازار ئۈلۈشى 2008-يىلىدىكى 20% تىن ھازىرقى 50% تىن ئاشتى. شى جىنپىڭ «ئۆزئارا بېقىندىلىق خەتەر ئەمەس» دەپ كۆرسىتىپ، «خەتەردىن ساقلىنىش» نى «ھەمكارلىقنى ئازايتىش» قا ئايلاندۇرۇۋەتمەسلىك كېرەكلىكىنى ئاگاھلاندۇردى.
ئۇكرائىنا ئۇرۇشى ۋە رۇسىيە مەسىلىسى: ياۋروپا تەرەپ خىتاينى رۇسىيەنىڭ ئۇرۇش ماشىنىسىنى قوللاۋاتىدۇ دەپ ئەيىبلەپ، ئۇنىڭغا بېسىم ئىشلەتتى. يىغىندىن ئىلگىرى ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ خىتاينىڭ بەزى شىركەت ۋە بانكىلىرىنى جازا تىزىملىكىگە كىرگۈزۈشى بۇ جىددىيلىكنى تېخىمۇ كۈچەيتتى. خىتاي تەرەپ بۇ ئەيىبلەشلەرنى قەتئىي رەت قىلىپ، ئۆزىنىڭ تىنچلىقنى ئىلگىرى سۈرۈشتىكى ئوبيېكتىپ پوزىتسىيەسىنى تەكىتلىدى. ئەمما، خىتاينىڭ رۇسىيە بىلەن بولغان ئىستراتېگىيەلىك ھەمكارلىقىدىن ۋاز كەچمەيدىغانلىقى ئېنىق. بۇ مەسىلە، ئىككى تەرەپ ئوتتۇرىسىدىكى ئىستراتېگىيەلىك ئىشەنچكە بۇزغۇنچىلىق قىلىۋاتقان ئەڭ چوڭ ئامىللارنىڭ بىرى بولۇپ قېلىۋاتىدۇ.
ئىدېئولوگىيە ۋە قىممەت قاراش ئىختىلاپى: بۇ، يىغىندىكى ئەڭ ھەل قىلغىلى بولمايدىغان مەسىلە بولۇپ، ئۇنىڭ يادروسىدا كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسى تۇراتتى.
كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسى: سۆھبەتتىكى پىل ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ ئاۋازى
كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسى، بولۇپمۇ شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇرلارغا قارىتا ئېلىپ بېرىلىۋاتقان سىستېمىلىق باستۇرۇش ۋە ئىرقىي قىرغىنچىلىق، گەرچە خىتاي تەرەپ تەرىپىدىن «ئىچكى ئىش» دەپ قارالسىمۇ، ئەمما ئۇ ياۋروپا-خىتاي مۇناسىۋىتىدىكى ئەڭ چوڭ ئەخلاقىي ۋە سىياسىي توسالغۇ بولۇپ كەلدى.