خىتاينىڭ «يېڭى دەۋردىكى دۆلەت خەۋپسىزلىكى» ناملىق ئاق تاشلىق كىتابى توغرىسىدا ئانالىتىك مۇھاكىمە، تەنقىد ۋە پەرەز (6-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

يۇقىرىقىلاردىن باشقا، «ئىجتىمائىي مۇقىملىق ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك ئەمىنلىك ئاساسى تېخىمۇ مۇستەھكەملەندى»، «بۆلگۈنچىلىك»، «تېررورلۇق» ۋە «ئاشقۇنلۇق»قا قارشى كۈرەش زور نەتىجىلەرگە ئېرىشتى، ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان زوراۋانلىق-تېررورلۇق ۋەقەسى يۈز بەرمىدى.» دېگەن يالغان ئارقىلىق، خىتاينىڭ يېقىنقى يىللاردا شەرقىي تۈركىستاندىكى مىسلىسىز زۇلۇم سىياسىتىنى ئاقلىماقچى بولغان، بۇ قىسىمدا، دۆلەت تېررورلۇقىنى «تېررورلۇققا قارشى كۈرەش» دەپ ئاتاپ، رېئاللىقنى پۈتۈنلەي ئاستىن-ئۈستۈن قىلىۋەتكەن.
« جۇڭخۇا مىللىتى ئورتاق گەۋدىسى قۇرۇلۇشى چوڭقۇرلاشتى»،«جۇڭخۇا مىللىتى ئورتاق روھىي ماكانى بەرپا قىلىندى، مىللەتلەرنىڭ ئالاقىسى كۈچەيدى، دىننى خىتايچىلاشتۇرۇش ئىلگىرى سۈرۈلدى» دېگەندەك جۈملىلەر بىلەن، خىتاينىڭ رايوندىكى ئاسسىمىلياتسىيە سىياسىتىنىڭ كونكرېت ئىجرا قىلىنىشى گۈزەل سۆزلەر بىلەن ئوراپ تەسۋىرلەنگەن.
«دېموكراتىيە ۋە قانۇن بويىچە ئىدارە قىلىش داۋاملىق چوڭقۇرلاشتى»، «پۈتۈن جەريانلىق خەلق دېموكراتىيەسى ئەمەلگە ئاشتى، مىللىي تېررىتورىيەلىك ئاپتونومىيە تۈزۈمىنىڭ ئەۋزەللىكى نامايان بولدى، كىشىلىك ھوقۇق كاپالەتكە ئىگە قىلىندى»، قاتارلىق يالغانلار بولسا، شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئەمەلىيىتىگە تۈپتىن زىتتۇر.
بۇ كىتاب «يۇقىرى سۈپەتلىك تەرەققىيات ۋە يۇقىرى سەۋىيەلىك ئېچىۋېتىش» بىلەن «ئىقتىساد تېز تەرەققىي قىلدى، ئۇل ئەسلىھە قۇرۇلۇشى كۈچەيدى» دېگەن جۈملىلەر بىلەن شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئىقتىسادىي تەرەققىياتىنىڭ ناھايىتى ياخشى مېڭىۋاتقانلىقىنى ئىپادىلىمەكچى بولغان بولۇپ، بۇ ئىقتىسادىي تەرەققىياتنىڭ ماھىيەتتە، مۇستەملىكىچىلىك خاراكتېرىگە ئىگە ئىكەنلىكى، ئۇنىڭ مېۋىسىدىن يەرلىك خەلقنىڭ ھېچبىر زامان بەھرىمەن بولالمايدىغانلىقىنى يوشۇرۇشقا تىرىشقان.
« مەدەنىيەت تەرەققىياتىدىكى كۆرۈنەرلىك نەتىجىلەر»، «مەدەنىيەت مىراسلىرى ئۈنۈملۈك قوغدالدى، مەدەنىيەت-سەنئەت ئىجادىيىتى گۈللەندى» بۇلار بولسا، مەزكۇر كىتابتىكى ئەڭ نومۇسسىز يالغانلارنىڭ بىرى بولۇپ، بۇلار پەقەت ھازىر ئېلىپ بېرىلىۋاتقان مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقىنى يوشۇرۇش ئۈچۈن ئويدۇرۇلغان.
« خەلق تۇرمۇشىدىكى خوشاللىقنىڭ ئۈزلۈكسىز ئېشىشى»، «نامراتلىقتىن قۇتۇلدۇرۇشتا ئومۇميۈزلۈك غەلىبە قىلىندى، ئىشقا ئورۇنلىشىش ياخشىلاندى، مائارىپ ۋە سەھىيە ئىشلىرى تەرەققىي قىلدى» دېگەن جۈملىلەر بولسا، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندا يۈرگۈزۈۋاتقان ئىنسانلارنىڭ ئاساسىي ئەركىنلىكى ۋە ئىززەت-ھۆرمىتىنى ئاياق-ئاستى قىلىدىغان سىياسەتلەرنى «خەلققە نەپ يەتكۈزۈش» دەپ ئاقلايدۇ.
بۇ ئاق تاشلىق كىتاب خىتاينىڭ كەلگۈسىدىكى شەرقىي تۈركىستان سىياسىتى ھەققىدە نېمىلەردىن بېشارەت بېرىدۇ؟
بۇ ئاق تاشلىق كىتاب پەقەت ئۆتمۈشتىكى قىلمىشلارنى ئاقلاش دوكلاتى بولۇپلا قالماي، بەلكى خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى كەلگۈسى سىياسىتىنىڭ يۆنىلىشىنى ئېنىق كۆرسىتىپ بېرىدىغان بىر يول خەرىتىسىدۇر. ئۇنىڭدىن تۆۋەندىكىدەك يىپ ئۇچىلارغا ئېرىشىش مۇمكىن:
خۇلاسە: بۇ ئاق تاشلىق كىتاب خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى نۆۋەتتىكى قاتتىق قول سىياسەتلەردىن ھېچقانداق چېكىنمەيدىغانلىقىنى، ئەكسىچە بۇ سىياسەتلەرنى ئۇزۇن مۇددەتلىك، قېلىپلاشقان ئىدارە قىلىش ئىستراتېگىيەسى سۈپىتىدە يولغا قويىدىغانلىقىنى جاكارلىغان بىر سىياسىي باياناتتۇر.
[1] ھۆججەتتە ئامېرىكا قوشما شتاتلىرىنىڭ ئىسمى بىۋاسىتە تىلغا ئېلىنمىغان بولسىمۇ، «مەلۇم بىر چوڭ دۆلەت»، «زوراۋان» قاتارلىق سۆزلەر ئارقىلىق ئۇنىڭ كۆزدە تۇتۇلغانلىقى ئېنىق.
[2]  بۇ سانلىق مەلۇماتلار خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ رەسمىي مەنبەلىرىدىن ئېلىنغان بولۇپ، مۇستەقىل مەنبەلەر تەرىپىدىن دەلىللەش تەس.
View Fullscreen