خىتاينىڭ خىتايغا قارشى تۇرۇشى: شى جىنپىڭنىڭ مۇۋەپپەقىيەتنىڭ يامان يۈزىگە دۇچ كېلىشى (5-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

زىن، جورج كېنناننىڭ سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشىنىڭ بېشىدا ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ ئۆزىنىڭ سىستېمىسىغا بولغان ئىشەنچىسىنى يوقىتىش ئەندىشىسىنى ئەسلىتىپ، بۈگۈنكى كۈندىكى قىيىنچىلىقنىڭ دەل ئەكسىچە ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ: ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ ئۆزىنىڭ سىستېمىسىغا بولغان ئازايغان ئىشەنچىسى، «خىتاي» بىلەن بولغان رىقابەتنى يوقىتىشنىڭ نەتىجىسى ئەمەس، بەلكى سەۋەبى بولۇشى مۇمكىن. ئەكسىچە، شى جىنپىڭنىڭ قارشى ئىسلاھاتى – ئىچكى تازىلاشلار ۋە ئۆي-مۈلۈك يىمىرىلىشىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ – «خىتاي»دا بىر ئىشەنچ كىرىزىسنى پەيدا قىلمىغان. شى جىنپىڭ، تېخنىكىلىق ئىلگىرىلەشلەر شەكلىدە كونكرېت نەتىجىلەرنى كۆرسىتەلەۋاتقانلىقى ئۈچۈن ئىشەنچكە ئېرىشكەن ۋە مۇقىمسىز بىر سىياسىي سىستېمىنىڭ داۋالغۇشلىرى بىلەن مەشغۇل بولمىغانلىقى ئۈچۈن سەۋر قىلىشقا جۈرئەت قىلالماقتا. ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىدىكى ئەمەلدارلارنىڭ «خىتاي» ھەققىدە سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشى ئۇسلۇبىدىكى سۆزلەملەرنى ئىشلىتىشىگە قارىماي، مۇداپىئە سانائىتى ئاساسىنى يېڭىلاش ياكى تەمىنلەش زەنجىرلىرىنى كۈچەيتىش قاتارلىق قىيىن ۋە قىممەتلىك ۋەزىپىلەرنى ئۈستىگە ئېلىشنى خالىمىغانلىقى، ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ «ئەكسىچە روزۋېلت» ئىستراتېگىيەسىنى يۈرگۈزگەنلىكىنى كۆرسەتمەكتە: ئامېرىكانىڭ كۈچى ھەققىدە يۇقىرى ئاۋازدا جار سېلىش، لېكىن قولدىكى كالتەكنىڭ بارغانسېرى كىچىكلەپ قېلىشى. نەتىجىدە، شى جىنپىڭنى توغرا ئوقۇش، ئەمەلىيەتتە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ ئۆزىنى تۈزىتىش ئىرادىسىنىڭ ۋە ئىقتىدارىنىڭ بىر سىنىقىغا ئايلانغان.
VII. نەزەردىن ساقىت قىلىنغان ھالقىلىق ئامىللار: نوپۇس، «بىر بەلۋاغ، بىر يول» پۇل مۇئامىلىسى ۋە مۇھىت
زىننىڭ ماقالىسى، شى جىنپىڭنىڭ چىدامچانلىق ئىستراتېگىيەسىنى ئانالىز قىلىشتا ئۆزگىچىلىك كۆرسەتسىمۇ، «خىتاي»نىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك مۇقىملىقىغا تەھدىت سالىدىغان بىر قىسىم قۇرۇلمىلىق قىيىنچىلىقلارنى تېخىمۇ كەڭ كۆلەمدە قولغا ئالغان بولسا تېخىمۇ مۇۋاپىق بولاتتى:
نوپۇس كىرىزىسنىڭ ئېشىش يوشۇرۇن كۈچىگە تەسىرى: زىن ئىقتىسادىي ئاجىزلىقلارنى ئۆي-مۈلۈك ساھەسىگە باغلىغان بولسا، «خىتاي»نىڭ تېز تۆۋەنلەۋاتقان تۇغۇت نىسبىتى ۋە قېرىۋاتقان نوپۇسى سەۋەبىدىن دۇچ كەلگەن ئىشچى كۈچىنىڭ مۇقەررەر ئازىيىشى ۋە ئېشىۋاتقان ئىجتىمائىي كاپالەت يۈكلىرى، شى جىنپىڭنىڭ تېخنىكىلىق ئۈستۈنلۈك نىشانلىرىنى چىقىملىق بىر شەكىلدە چەكلەيدۇ. نوپۇس كىرىزىسىنى، مۇۋەپپەقىيەتلەر پەيدا قىلغان بىر يامان تەسىر بولۇشتىن بەكرەك، ئىقتىسادىي ئېشىش ئەندىزىسىنىڭ جاۋابكارچانلىقىغا تۈپتىن تەھدىت سالىدىغان بىر تاشقى مەجبۇرلاش دەپ بىر تەرەپ قىلىش لازىم. ئۇزۇن مۇددەتلىك چىدامچانلىق ئىستراتېگىيەسىدە، بۇ ئامىلنىڭ چىقىملىرى، يۇقىرى تېخنىكىلىق مەبلەغ سېلىشلارنىڭ يوشۇرۇن پايدىلىرىدىن ئېشىپ كېتىشى مۇمكىن.
«بىر بەلۋاغ، بىر يول» تەشەببۇسى (ب ب ي)نىڭ پۇل مۇئامىلە خەتەرلىرى: شى جىنپىڭنىڭ چەت ئەلگە بېقىنىشنى ئازايتىش تىرىشچانلىقلىرى «قوش ئايلىنىش» بىلەن بىر تەرەپ قىلىنغان بولسا، «خىتاي»نىڭ يەر شارى خاراكتېرلىك تەسىر كۈچىگە ئېرىشىشىنىڭ ئاساسىي ۋاسىتىسى بولغان ب ب ي نىڭ پۇل مۇئامىلە خەتەرلىرى يېتەرلىك تەكشۈرۈلمىگەن. بولۇپمۇ يېقىنقى يىللاردا نۇرغۇن شېرىك دۆلەتلەردە يۈز بەرگەن قەرز كىرىزىسلىرى ۋە بۇ قەرزلەرنىڭ «خىتاي» دۆلەت بانكىلىرى ئۈستىدىكى ئالاقىدار يۈكلىرى، «تاشقى ئايلىنىش»نىڭ چىقىمىنى ۋە خەتىرىنى مۇھىم دەرىجىدە ئاشۇرغان. شى جىنپىڭنىڭ ئىستراتېگىيەسىنىڭ بىر قىسمى بولغان يەر شارى خاراكتېرلىك تەسىر كۈچىنى ئاشۇرۇش تىرىشچانلىقى، ئۆزى بىلەن بىللە سىستېمىلىق پۇل مۇئامىلە مۇقىمسىزلىق خەتەرلىرىنى ئېلىپ كېلىدۇ.
مۇھىت چىقىملىرى: شى جىنپىڭنىڭ تېخنىكا ۋە ئىشلەپچىقىرىش ساھەلىرىگە زور كۆلەمدە بايلىق يۆتكىشى، بولۇپمۇ يېشىل ئېنېرگىيە قاتارلىق ساھەلەردە باھا ئۇرۇشلىرىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان بىر ئىقتىدار ئېشىنچىلىقىنى پەيدا قىلغان. لېكىن، ئومۇمىي ئىقتىسادىي چىدامچانلىق دائىرىسىدە، بۇ تېز سانائەت ئېشىشىنىڭ «خىتاي»نىڭ ئېغىر مۇھىت بۇلغىنىش مەسىلىسىگە قانداق تەسىر كۆرسەتكەنلىكى ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك مۇھىت مەسىلىسىنىڭ خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ قانۇنىيلىقى ۋە ئىقتىسادىي چىقىملىرى ئۈستىدىكى تەسىرلىرى نەزەردىن ساقىت قىلىنغان. مۇھىت مەسىلىسى، پەقەت ئىقتىسادىيلا ئەمەس، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا سىياسىي چىدامچانلىقنىڭمۇ بىر تەركىبىي قىسمىدۇر.