شى جىنپىڭ ۋە خىتاي ئارمىيەسى ئوتتۇرىسىدىكى ئىشەنچ كىرىزىسى (2-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بۇ «كۈچەيتىلگەن مۇستەبىتلىك» ئىنچىكە ئىجتىمائىي كونتروللۇق، بيۇروكراتىيەگە يۈرگۈزۈلگەن تېخىمۇ چىڭ ئىنتىزام، شۇنداقلا سىياسەت ۋە تەشۋىقاتنىڭ مەركەزلىك ئورۇنلاشتۇرۇلۇشى ئارقىلىق نامايان بولىدۇ. گەرچە ئۇ سىياسىي بېسىم ئىشلىتىپ پىكىر ۋە سۆز ئەركىنلىكىنى بوغسىمۇ، ئەمما ئۇنىڭ ئاساسلىق مەقسىتى ئىنسان تەبىئىتىنى ئۆزگەرتىش ئەمەس، بەلكى خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ ئۆزىنى «ساپلاشتۇرۇش» ۋە قايتا قۇرۇشتۇر.
بۇ «قايتا قۇرۇش» جەريانى خىتاي خەلق ئازادلىق ئارمىيەسىدە ئەڭ كەسكىن شەكىلدە ئېلىپ بېرىلىۋاتىدۇ. شى جىنپىڭ بىخەتەرلىكنى قوغداش ئۈچۈن ئارمىيە ئىچىدە تېخىمۇ شەخسىيەتلەشكەن ۋە ئاخىرقى ھوقۇقنى ئۆزىگە مەركەزلەشتۈرگەن بىر ئورۇنلاشتۇرۇشنى يولغا قويغان بولۇپ، بۇ ئىلگىرى نىسبەتەن مۇستەقىل ۋە يېپىق بولغان ھەربىي سىستېما ئىچىدە توتالىتارىزمغا يېقىنلىشىدىغان بىر ھالەتنى شەكىللەندۈرگەن. بۇنىڭ يادروسى 2014-يىلى شى جىنپىڭ تەرىپىدىن ئوتتۇرىغا قويۇلغان «خىتاي مەركىزىي ھەربىي ئىشلار كومىتېتىنىڭ رەئىسى مەسئۇل بولۇش تۈزۈمى» بولۇپ، بۇ تۈزۈم رەئىسنىڭ بارلىق ھەربىي ئىشلار ئۈستىدىكى مۇتلەق كونتروللۇقىنى تەكىتلەيدۇ.
شى جىنپىڭ بۇ تۈزۈمنى ئارمىيەنىڭ ئەڭ ئالىي سىياسىي ئورگىنى ۋە ئەڭ ئالىي سىياسىي پىرىنسىپى دەرىجىسىگە كۆتۈرۈپ، ئۇنى مۇتلەق كونتروللۇقنىڭ قورالىغا ئايلاندۇرغان. ئىدىيە، تەشكىلات، قائىدە-تۈزۈم، تەرتىپ ۋە جاۋابكارلىق سىستېمىسى ئارقىلىق بۇ تۈزۈم خىتاي ئارمىيەسىنىڭ ھەر بىر قىسمىغا سىڭىپ كىرىپ، پارتىيەنىڭ ئارمىيەگە بولغان مۇتلەق رەھبەرلىكىنى تېخىمۇ شەخسىيەتلەشتۈرگەن ۋە كونكرېتلاشتۇرغان. بۇ يەردىكى سادىقلىقنىڭ ئاخىرقى نۇقتىسى ئابستراكت پارتىيە ئەمەس، بەلكى «رەئىس»نىڭ ئۆزى؛ ئىتائەتنىڭ ئاخىرقى نۇقتىسى كوللېكتىپ قارار قىلىش ئەمەس؛ بەلكى شەخسىي ھۆكۈمدۇر.
ئانالىزچىنىڭ كۆرسىتىشىچە، شى جىنپىڭنىڭ بۇ لايىھەسى نەزەرىيە جەھەتتىن مۇكەممەل كۆرۈنگەن بىلەن، ئەمەلىيەتتە ئارمىيە ئىچىدە مۇتلەق رەھبەرلىك سىستېمىسىنى يۈرگۈزۈش ساقلانغىلى بولمايدىغان بىر «قۇرۇلمىلىق زىددىيەت»كە دۇچ كەلمەكتە. «رەئىس مەسئۇل بولۇش تۈزۈمى» شەكىل جەھەتتىن بارلىق قوماندانلىق ۋە باشقۇرۇش ھوقۇقىنىڭ بىر شەخس، يەنى رەئىسنىڭ قولىغا مەركەزلىشىشىنى تەلەپ قىلىدۇ. لېكىن رېئاللىقتا، بۇ ئىشنى رەئىسنىڭ يالغۇز ئۆزى قىلىشى مۇمكىن ئەمەس.
شى جىنپىڭدا بۇنداق قىلىش ئۈچۈن يېتەرلىك ۋاقىت ۋە زېھىن يوق، شۇنداقلا ئۇنىڭدا ھەربىي ھەرىكەت، مەشىق، قورال-ياراق، تەييارلىق ۋە ئىسلاھات قاتارلىق يۇقىرى دەرىجىدىكى كەسپىي ساھەلەردە كۈندىلىك قوماندانلىق ۋە باشقۇرۇش ئىشلىرىنى ئېلىپ بېرىش ئۈچۈن زۆرۈر بولغان كەسپىي بىلىممۇ يوق. ئۇنىڭ رولى تېخىمۇ كۆپ ھالدا ئالىي قارار چىقارغۇچى ۋە ئاخىرقى كېسىم قىلغۇچىغا يېقىن كېلىدۇ. شۇڭلاشقا، ئارمىيەنىڭ كۈندىلىك باشقۇرۇلۇشى ئىشەنچلىك ۋاكالەتچىلەرگە ھاۋالە قىلىنغان بولۇپ، خىتاي مەركىزىي ھەربىي ئىشلار كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسلىرى دەل مۇشۇ ۋاكالەتچىلىك قۇرۇلمىسىنىڭ يادروسىدا تۇرىدۇ. ئەمەلىيەتتە، شى جىنپىڭ مۇئاۋىن رەئىسلەر ئارقىلىق مەشغۇلات ئېلىپ بارىدۇ، ئۇلار گېنېرال ئۇنۋانىدىكى ھەربىي ئەمەلدارلار ۋە سىياسىي كومىسسارلارنىڭ ئارىلاشمىسىدىن تەركىب تاپىدۇ. نەزەرىيە جەھەتتىن، شى جىنپىڭ قارار چىقىرىدۇ ۋە ھۆكۈم قىلىدۇ؛ مۇئاۋىن رەئىسلەر بولسا ئىجرا قىلىش ۋە ئەمەلىيلەشتۈرۈشكە مەسئۇل بولىدۇ.
دىققەت قىلىشقا تېگىشلىكى شۇكى، مەسىلىنىڭ تۈگۈنى دەل مۇشۇ يەردە. شى جىنپىڭ مۇئاۋىن رەئىسلەرنىڭ پەقەتلا ئاددىي «بېجىرگۈچىلەر» بولۇشىنى، يەنى ئۇنىڭ يوليورۇقلىرى، پىلانلىرى ۋە تەلەپلىرىنى ئىجرا قىلىدىغان، ئەمما ھوقۇققا دەخلى قىلمايدىغان ياكى ئۆز ئالدىغا مەركەزلىشىۋالمايدىغان قابىلىيەتلىك گېنېراللار بولۇشىنى ئۈمىد قىلىدۇ. بىراق، ئىنسانلارنىڭ ۋە سىستېمىلارنىڭ ئىشلەش مېخانىزمى بۇنداق بولمايدۇ.
ۋاكالەتچىلەر ئاخىرىدا ئۆزلىرىنىڭ ھوقۇقىنى تىكلەشكە باشلايدۇ، ئۇلارنىڭ كەسپىي بىلىمى ۋە تەجرىبىسى ئۇلارغا «تەبىر بېرىش ھوقۇقى»نى ئاتا قىلىدۇ. رەئىسنىڭ بۇيرۇقلىرىنى تاللاپ ئىجرا قىلىش ياكى ئۇنى يۈزەكى ئىجرا قىلىپ، ئاستىرتتىن قارشىلىق كۆرسىتىش ئارقىلىق، ئۇلار ئۆزلىرىگە خاس بولغان بىر خىل ھوقۇققا ئېرىشىدۇ. بۇ جەزمەن شى جىنپىڭغا قارشى ئىسيان ياكى ئۆكتىچىلىك دېگەنلىك ئەمەس؛ بەزىدە بۇ پەقەت كەسپىي ھۆكۈمگە تايىنىپ، بۇيرۇقنىڭ ئىجرا قىلىنىشىنى ئەمەلىيەتكە ئۇيغۇنلاشتۇرۇش بولۇشى مۇمكىن، ئەمما بۇ يەنىلا شى جىنپىڭنىڭ ئەسلى مەقسىتىدىن چەتنەپ كېتىشى مۇمكىن. چۈنكى، نېمىلا دېگەن بىلەن گېنېراللار ئارمىيەنىڭ نېمىنى قىلالايدىغانلىقىنى ۋە نېمىنى قىلالمايدىغانلىقىنى رەئىستىن كۆپ ياخشى بىلىدۇ.
بۇ ئەھۋال يەنە بىر چوڭ مەسىلىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ۋاكالەتچىلەرنىڭ كۈچىيىشىگە ئەگىشىپ، ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ «شەخسىي تورى»نى شەكىللەندۈرىدۇ. گەرچە يۇقىرى دەرىجىلىك ئوفىتسېرلارنى تەيىنلەش ھوقۇقى رەئىسكە تەۋە بولسىمۇ، ئەمما مۇئاۋىن رەئىسلەر ئادەتتە ئۆزلىرى باشقۇرىدىغان ساھەلەردە تەۋسىيە قىلىش ھوقۇقىغا ۋە ئەمەلىيەتتىكى رەت قىلىش ھوقۇقىغا ئىگە بولىدۇ. بىرەر كىشىلىك مۇناسىۋەت تورى شەكىللەنگەندىن كېيىن، مۇئاۋىن رەئىس ئەتراپىدا «ئىككىنچى دەرىجىلىك ھوقۇق مەركىزى» پەيدا بولىدۇ.