ھېسسىي داۋراڭچىلىق: خىتاينىڭ ھۆكۈمەتسىز تەشكىلاتلارغا قارشى مەجبۇرلاش دىپلوماتىيەسى (4-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

ئۈچىنچىدىن، ھېسسىيات داۋراڭچىلىقى ئىچ ئاغرىتىشقا تايىنىدۇ، بۇ كۈچلۈك ۋە داۋاملىشىدىغان بىر ھېسسىيات. غەزەپتىن پەرقلىق ھالدا، ئىچ ئاغرىتىش ھەقسىزلىك ۋە ئادالەتسىزلىك تۇيغۇسىدىن كېلىدۇ ۋە پەقەت ھەرىكەتنى ئۆزگەرتىش بىلەنلا تىنچلانمايدۇ، سەمىمىي كەچۈرۈم سوراش ۋە ئادالەتنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش تەلەپ قىلىنىدۇ. بۇ، خىتاينىڭ كەچۈرۈم سوراش تەلىپىدىكى قەتئىيلىكىنى چۈشەندۈرىدۇ.
بۇ سەۋەبلەر، خىتاينىڭ ھېسسىيات داۋراڭچىلىقىنى پەقەت تاكتىكىلىق ئويۇن دەپ قاراشنىڭ يېتەرسىزلىكىنى كۆرسىتىدۇ. بۇنداق تونۇش، خاتا چۈشەنچە ۋە ھېسابلاشلارغا يول ئاچىدۇ. خىتاينىڭ سىياسىتىنى چوڭقۇر چۈشىنىش ئۈچۈن، ئىستراتېگىيەلىك ۋە ھېسسىي ئامىللارنى بىرلىكتە قاراش زۆرۈر.
تەتقىقاتنىڭ ئىلمىي ئەھمىيىتى ۋە كەلگۈسى تەكشۈرۈشلەر
فورسبى ماقالىنىڭ خۇلاسە قىسمىدا، بۇ تەتقىقاتىنىڭ خەلقئارا مۇناسىۋەت نەزەرىيەلىرىگە قوشقان تۆھپىلىرىنى تەكىتلەيدۇ. بىرىنچىدىن، ماقالە مەجبۇرلاش دىپلوماتىيەسى ۋە ھېسسىيات تەتقىقاتلىرىنى بىرلەشتۈرۈپ، يېڭى نەزەرىيەۋى رامكا تەمىنلەندى. مەجبۇرلاش دىپلوماتىيەسىدە، راتسىيونالىزم بىلەن چەكلەنمەي، سوتسىيال-پسىخولوگىيەلىك كىملىك ۋە ھېسسىياتلارنىڭ رولى كۆرسىتىلدى. ئىككىنچىدىن، ھېسسىيات تەتقىقاتىدا، قۇدرەتلىك دۆلەتلەرنىڭ ھۆكۈمەتسىز تەشكىلاتلارغا قارشى كۈچلۈك ھېسسىي ئىنكاسلىرىنىڭ تەسىرى تەھلىل قىلىندى.
فورسبى، كەلگۈسى تەتقىقاتچىلارنى خىتاينىڭ ھېسسىيات داۋراڭچىلىقىنى تەپسىلىي تەكشۈرۈشكە، سەككىز ۋەقەنى چوڭقۇر تەتقىق قىلىشقا ۋە خىتاينىڭ بۇ سىياسىتىنى باشقا دۆلەتلەرنىڭ ھېسسىي دىپلوماتىيەسى (مەسىلەن: چەت ئەل ھۆكۈمەتلىرىگە قارىتىلغان) بىلەن سېلىشتۇرۇشقا رىغبەتلەندۈرىدۇ. مەسىلەن: خىتاينىڭ تارىخىي «خورلۇق ئەسىرى» تەجرىبىلىرى، ئۇنى باشقا دۆلەتلەرگە قارىغاندا تېخىمۇ كۈچلۈك ئىچ ئاغرىتىش تۇيغۇسىغا باشلامدۇ؟ بۇ سوئاللار، تەتقىقاتنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇرۇشقا يول ئاچىدۇ.
سىياسەت تەسىرلىرى ۋە ئەمەلىي خۇلاسىلەر
ماقالىنىڭ ئاخىرىدا، مۇئەللىپ سىياسەت تۈزگۈچىلەر ۋە خىتاي بىلەن مۇناسىۋەتتىكى ھۆكۈمەتسىز تەشكىلاتلارغا بولغان  تەسىرلىرىنى تەكشۈرىدۇ. خىتاينىڭ «قىزىل سىزىق»لىرىنى بۇزغان غەرب تەشكىلاتلىرى، ھېسسىيات داۋراڭچىلىق بېسىمىغا دۇچ كەلگەندە، ئاشكارا ۋە سەمىمىي كەچۈرۈم سورىمىسا، بۇ بېسىمدىن قۇتۇلۇشى تەس. غەربتىكى تىجارەت تەشكىلاتلىرى بۇنى چۈشىنىپ، رەسمىي تەلەپ كەلمەي تۇرۇپ ئالدىن كەچۈرۈم سوراشقا تەييارلىق قىلىدۇ. مېدىيا تەشكىلاتلىرى بولسا، تېخىمۇ مۇستەقىل بولغاچقا، بەزىدە بۇ بېسىمغا بويسۇنمايدۇ.
مۇئەللىپنىڭ ئاخىرقى باھاسى شۇكى، خىتاينىڭ ھېسسىيات داۋراڭچىلىقى، ئۇنىڭ جامائەت دىپلوماتىيەسىنىڭ مۇھىم تەركىبى بولۇپ، خەلقئارا سەھنىدە «قىزىل سىزىق»لىرىنى مۇقىملاشتۇرۇش ۋە «ئاساسىي مەنپەئەتلىرى»نى قوغداش ئىمكانى بېرىدۇ. بۇ، غەرب دىپلوماتلىرى ۋە تەشكىلاتلىرى ئۈچۈن خىتاينىڭ ھەرىكەتلىرىنى توغرا چۈشىنىش ۋە ئۈنۈملۈك دىيالوگ ئورنىتىشقا ياردەم بېرىدۇ.
ئاندرېئاس ب. فورسبىنىڭ «ھېسسىيات داۋراڭچىلىقى: خىتاينىڭ ھۆكۈمەتسىز تەشكىلاتلارغا قارشى مەجبۇرلاش دىپلوماتىيەسى» ماقالىسى، خىتاينىڭ ھېسسىياتلىرىنىڭ خەلقئارا دىپلوماتىيەدىكى رولىنى، بولۇپمۇ مەجبۇرلاش دىپلوماتىيەسىدىكى تەسىرىنى ئېچىپ بېرىدۇ. بۇ تەتقىقات، خەلقئارا مۇناسىۋەتلەرنى پەقەت ماددىي ۋە راتسىيونال ئامىللار بىلەن چەكلەيدىغان ئەنئەنىۋى كۆز قاراشلارنىڭ يېتەرسىزلىكىنى كۆرسىتىپ، دۆلەت كىملىكى، تارىخىي ئاڭ ۋە كوللېكتىپ ھېسسىياتلارنىڭ مۇمۇھىملىقىنى تەكىتلەيدۇ. خىتاينىڭ ھېسسىيات داۋراڭچىلىقى، تارىخىي جاراھەتلەر، كىملىك تۇيغۇسى ۋە ئەخلاقىي ئىچ ئاغرىتىش بىلەن چەمبەرچاس باغلانغان بولۇپ، بۇ خىتاينىڭ ھازىرقى ۋە كەلگۈسىدىكى خەلقئارا مۇناسىۋەتلىرىگە داۋاملىق تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇ تەتقىقات، غەربىي بولمىغان كۈچلۈك دۆلەتلەرنىڭ ھېسسىيات ۋە كىملىك ئامىللىرىنى چۈشىنىشنىڭ زۆرۈرلۈكىنى ئەسكەرتىپ، بۇ ساھەدىكى تەتقىقاتلارنى چوڭقۇرلاشتۇرۇشقا يول ئاچىدۇ.