شى جىنپىڭنىڭ نەزىرىدىكى دۇنيا: لوۋى ئىنستىتۇتىنىڭ مەخسۇس دوكلاتى ھەققىدە (3-قىسىم)
ئاپتور: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتى
مەنبە: uysi.org

بېيجىڭنىڭ بايلىقى ئۇنىڭ قورقۇنچلۇق ھەربىي كۈچكە ئايلىنىشى ئۈچۈن ئاساس سالدى. خىتاينىڭ دېڭىز ئارمىيەسىدىكى پاراخوت سانى ئاللىقاچان ئامېرىكا قوشما شتاتلىرىدىن ئېشىپ كەتتى، بۇ ئەۋزەللىك يېقىن كەلگۈسىدە تېخىمۇ ئاشىدۇ. خىتاينىڭ كەلگۈسى بەش يىلدا يەنە 65 پاراخوت قوشۇپ، ئومۇمىي فىلوتىنى 435 گە يەتكۈزۈشى مۆلچەرلەنمەكتە، بۇ ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ تەخمىنەن 300 پاراخوتىغا سېلىشتۇرغاندا خېلىلا كۆپ ھېسابلىنىدۇ. بۇ مەلۇمات كۇرت م. كامپبېل ۋە رۇش دوشىنىڭ «تاشقى ئىشلار» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان «خىتاينى تۆۋەن مۆلچەرلەش» ناملىق ماقالىسىدىن ئېلىنغان. خىتاينىڭ ھەربىي قوماندانلىقىدىكى كەڭ دېڭىز قىرغىقى مۇھاپىزەت قىسمى ۋە بېلىقچىلىق فىلوتىدىكى خەلق ئەسكەرلىرىنى ھېسابقا ئالغاندا، ئۇنىڭ رايونلۇق ئەۋزەللىكى تېخىمۇ زورىيىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا، خىتاي ھاۋا ئارمىيەسى، ئادەتتىكى باشقۇرۇلىدىغان بومبا قورال-ياراغ ئىسكىلاتى ۋە يادرو ئوق بېشى زاپىسىنى كېڭەيتتى ۋە زامانىۋىلاشتۇردى.
دوكلاتتىكى «ئومۇمىي جەڭ قىلىش پاراخوتلىرى» ناملىق گىرافىكتا ئامېرىكا دېڭىز ئارمىيەسى بىلەن خىتاي خەلق ئازادلىق ئارمىيەسى دېڭىز ئارمىيەسىنىڭ پاراخوت سانى سېلىشتۇرۇلغان. 2005-يىلدىن 2030-يىلغىچە بولغان مۆلچەرلەرنى كۆرسەتكەن بۇ گىرافىكقا ئاساسلانغاندا، 2005-يىلى ئامېرىكا دېڭىز ئارمىيەسىنىڭ پاراخوت سانى 300 گە يېقىن بولۇپ، خىتاي دېڭىز ئارمىيەسىنىڭكى 200 دىن سەل كۆپرەك ئىدى. ئەمما، 2015-يىللىرىغا كەلگەندە، خىتاي دېڭىز ئارمىيەسىنىڭ پاراخوت سانى تېز ئېشىپ، ئامېرىكىنىڭكىدىن ئېشىپ كەتكەن ۋە بۇ پەرق داۋاملىق كېڭەيگەن. 2020-يىلى خىتاي دېڭىز ئارمىيەسىنىڭ پاراخوت سانى 350 دىن ئاشقان بولسا، ئامېرىكىنىڭكى 300 ئەتراپىدا تۇرغان. 2025-يىلىغا كەلگەندە، خىتاينىڭ پاراخوت سانى 400 دىن ئېشىپ، 435 گە يېتىشى، ئامېرىكىنىڭكى بولسا يەنىلا 300 ئەتراپىدا قېلىشى مۆلچەرلەنگەن. 2030-يىلىغا بارغاندا بۇ پەرق تېخىمۇ چوڭىيىشى مۇمكىن. بۇ سانلىق مەلۇماتلار خىتاينىڭ دېڭىز ئارمىيە كۈچىنىڭ تېز سۈرئەتتە كېڭىيىۋاتقانلىقىنى ۋە ئامېرىكىنىڭ بۇ جەھەتتىكى ئەنئەنىۋى ئۈستۈنلۈكىگە جەڭ ئېلان قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ ھەربىي كۈچنىڭ ئېشىشى، خىتاينىڭ رايونلۇق ۋە دۇنياۋى ئىشلارغا بولغان تەسىرىنى تېخىمۇ كۈچەيتىدۇ ھەمدە ئۇنىڭ تاشقى سىياسەتتىكى ھارامزادىلىكىگە تىرەك بولىدۇ.
خىتاينىڭ كۈنسېرى ئېشىۋاتقان كۈچى ئۇنىڭغا ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى بىلەن بىۋاسىتە يۈزلىشىش ئىشەنچىسىنى بەردى. بېيجىڭنىڭ كوممۇنىستىك پارتىيە ھۆكۈمرانلىرى گەرچە ئۇنىڭدىن زور مەنپەئەت ئالغان بولسىمۇ، ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى تەرتىپنى ھەرگىز قوبۇل قىلمىغان. 2021-يىلى مارتتا ئالياسكىدا ئەينى ۋاقىتتىكى ئامېرىكا پرېزىدېنتى جو بايدىننىڭ دۆلەت بىخەتەرلىك گۇرۇپپىسى بىلەن بولغان ئۇچرىشىشىدا، خىتاينىڭ بىرىنچى نومۇرلۇق دىپلوماتى ياڭ جيېچى بېيجىڭنىڭ كۆز قارىشىنى مۇزدەك سوغۇق كەسكىنلىك بىلەن بايان قىلغان. ياڭ جيېچى ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنىڭ سۆزىنىڭ پەقەت ئۆزىگىلا ۋەكىللىك قىلىدىغانلىقىنى ۋە ئامېرىكا قىممەت قارىشىنىڭ خەلقئارا كۆز قاراشلارغا ۋەكىللىك قىلمايدىغانلىقىنى ئېنىق ئوتتۇرىغا قويغان. بۇ بىر ئايدىڭلاشتۇرغۇچى نۇتۇق بولۇپ – خىتاينىڭ ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان ئاساسەن يېپىق ئىشىكلەر ئارقىسىدا ساقلاپ كەلگەن پىكىرلىرىنى ئاۋازلىق دېيىشكە باشلىغان بىر پەيت ئىدى. بۇ ئۇچرىشىش خىتاينىڭ ئۆزىگە بولغان ئىشەنچىسىنىڭ يۇقىرى پەللىگە چىققانلىقىنى ۋە ئامېرىكا بىلەن بولغان مۇناسىۋەتتە تېخىمۇ تەڭتۇش، ھەتتا رىقابەتچى ئورۇندا تۇرۇشقا ئۇرۇنۇۋاتقانلىقىنى كۆرسەتتى. ئالياسكا ئۇچرىشىشىدىن بۇيان، خىتاي يېڭىدىن شەكىللىنىۋاتقان دۇنيا تەرتىپىنى باشقۇرۇشى كېرەك دەپ قارىغان ئۆزىنىڭ قىممەت قاراشلىرىنى تېخىمۇ ئېنىق بايان قىلىشقا باشلىدى. بۇ، خىتاينىڭ پەقەت ئىقتىسادىي كۈچ بولۇپلا قالماي، بەلكى يەرشارىۋى قائىدە-يوسۇنلارنى بەلگىلەشتىمۇ ئاكتىپ رول ئويناشنى ئىستەۋاتقانلىقىنى ئىپادىلەيدۇ. دوكلاتتا كۆرسىتىلگەن سۈرەتتە ياڭ جيېچىنىڭ 2021-يىلى مارتتىكى ئالياسكا ئۇچرىشىشىدىكى ھالىتى ئەكس ئەتتۈرۈلگەن بولۇپ، بۇ ئۇچرىشىش خىتاينىڭ دۇنيا قارىشىدىكى بۇرۇلۇش نۇقتىلىرىدىن بىرى سۈپىتىدە خاتىرىلەنگەن.
VII. زېمىن تالاش-تارتىشلىرى
ۋاشىنگتون بىلەن بولغان مۇئامىلىدىكى بارلىق ئىشەنچىسىگە قارىماي، بېيجىڭ ئۆز رايونىدىكى رەھبەرلىك ئورنىنى مۇستەھكەملەشتە، ئاسىيادا ئامېرىكىنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك مەۋجۇتلۇقى بولسۇن ياكى بولمىسۇن، زور خىرىسلارغا دۇچ كەلمەكتە. ئۇنىڭ نۇرغۇن زېمىن توقۇنۇشلىرى بۇنىڭ سەۋەبىنى چۈشەندۈرۈپ بېرىدۇ. تەيۋەن ئەڭ مۇھىم مەسىلە، ئەمما بېيجىڭ يەنە ياپونىيە ۋە جەنۇبىي كورېيە بىلەن ئوخشىمىغان تۈردىكى تالاش-تارتىشلارغا، ھىندىستان بىلەن بولغان قۇرۇقلۇق چېگراسىدىكى تالاش-تارتىشلارغا دۇچ كەلمەكتە. شۇنداقلا، بېيجىڭ شەرقى جەنۇبىي ئاسىيادا مۇرەككەپ، بىر-بىرىگە چېتىشلىق تالاش-تارتىشلارنى باشقۇرۇشقا مەجبۇر، بۇ يەردە ۋىيېتنام، فىلىپپىن، مالايسىيا، ھىندونېزىيە ۋە بىرۇنېي بىلەن ئۆز-ئارا گىرەلىشىپ كەتكەن ئىگىلىك ھوقۇقى تەلەپلىرى مەۋجۇت. خىتاي بۇ مەسىلىلەرنى ئىككى تەرەپلىك ئاساستا ھەل قىلىشقا ئۇرۇنۇپ، ئوخشىمىغان دەرىجىدە مۇۋەپپەقىيەت قازاندى. مالايسىيا خىتاي پاراخوتلىرىنىڭ ئۆز سۇ تەۋەلىكىگە كىرىشىگە نىسبەتەن تۆۋەن ئاۋازلىق ئۇسۇل قوللىنىدۇ، بۇ بېيجىڭ ماقۇللىغان سىياسەتتۇر. فىلىپپىن بولسا خىتاينىڭ ئۆزىنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقىدىكى زېمىن دەپ قارايدىغانلا جايلارغا قىلغان ئېكىسكۇرسىيەلىرىنى ئاشكارىلاش ئارقىلىق بېيجىڭنىڭ چىشىغا تېگىپ كېلىۋاتىدۇ.