ئەللەيلىنىۋاتامدۇق ياكى ھاڭۋاقتىلىقمۇ؟
ئاپتورى: بۇرھان مۇھەممەد (Burhan Muhammed)
ۋاقتى: 2019
خەتكۈچلەر: كىتاب ئوقۇش
پىكىر
روھىي ئاچلىق
مىللىي ئاڭ
زىيالىيلار
تەنقىد

# ئەللەيلىنىۋاتامدۇق ياكى ھاڭۋاقتىلىقمۇ؟

**ئاپتورى:** بۇرھان مۇھەممەد

## [كىتاب ئوقۇش ۋە ھاڭۋاقتىلىق]
بەلكىم ئەڭ سەل قاراۋاتقان ۋە قىلىشقا رايىمىز بارمايدىغان ئىشلار، زاۋاللىقتىن قۇتۇلۇش يولىمىزنىڭ ئەڭ ھالقىلىق قەدىمى بولۇپ قېلىشى مۇمكىن. بۇنىڭغا ئىنقىلاب دەرىجىسىگە كۆتۈرۈلمىگەن مۇنداق بىر ئىشنى مىسال قىلىشقا بولىدۇ. ئۇ بولسىمۇ ئاڭلىق كىتاب ئوقۇشقا سەل قاراش. بۇنىڭدا كىتابنى قانداق ئوقۇش، قانداق كىتابلارنى ئوقۇش، زېھىننى ئېچىش، رېئاللىقنىڭ تېگىگە يېتىش، ئوقۇغان نەرسىلەر بىلەن رېئاللىقتىكى كاشىلىلارنى ھەل قىلىش ئۈچۈن يول ئىزدەش، دېگەندەك مەقسەتلەردىن خالىي بولغان ئوقۇش كۆزدە تۇتۇلغان. بۇنداق شەكىلدە كىتاب ئوقۇش ئادەمنى ھاڭۋاقتىلاشتۇرىدۇكى، پىكىرنى ئاچمايدۇ. شۇڭا ئوقۇغانمۇ، ئوقۇمىغانمۇ ئوخشاش تارازىدا بولۇپ، بىرى ياسالما، ھاياجان، ھېسسى نەرسىلەرگە ئۇدۇل ئۆزىنى ئاتىدۇ. يەنە بىرى بولسا، كىمنىڭ ئاۋازى ئۈنلۈك چىقسا، كىمنىڭ ئاتىقى يوغان، جامائىتى كۆپ بولسا شۇنىڭغا ئاغىدۇ.

## [ساپالىق ئوقۇرمەن ۋە ئاپتور]
بۇنداق توپتا پىكىرنىڭ كۈچىنى كۆرمەك تەس. ئىلىمنىڭ كۈچىنى كۆرمەك تەس. بۈگۈن بىزدە ساپالىق بىلىم ئىگىلىرى قوشۇنى تەشكىللەنمىگەندەك، يەنە ساپالىق ئوقۇرمەنلەرمۇ يېتىشىپ چىققىنى يوق. ساپاسىز ئوقۇرمەننىڭ ئاڭلىق ھالدا ياقتۇرۇپ ئوقۇيدىغان ساپالىق ئەسەرلىرى بولۇشىمۇ ناتايىن. بۇنداق ئوقۇرمەنلەر بار توپنىڭ ساپالىق ئاپتورلارنى، مىللىتى ئۈچۈن جان كۆيدۈرۈپ قەلەم تەۋرىتىۋاتقان، مىللىتىنىڭ ئوتىدا كۆيۈۋاتقان كىشىلىرى بىلەن، پاخال ئاپتورلارنى قانداقمۇ توغرا ئايرىغۇدەك ساپاسى بولسۇن! بۇنداق ئەھۋالدا، ئېنىقكى ساپالىق يازغۇچىلارنىڭ ئەسەرلىرى كۆمۈلۈپ قېلىشى، ناھايىتى ئاز بىر قىسىملارنىڭ ئوقۇشىدىن سىرت ئاساسەن تاشلىنىپ قېلىشى ئېنىق. قەدرى بولمىغانسېرى ھىممەتنىڭ تۆۋەنلىشىمۇ، ئېسىل ئەسەرلەرنىڭ جىددىي شەكىلدە يېزىلىپ سۇنۇلىشىمۇ بىر مەسىلە.

قىسقىسى، روھ ئاچ، زېھىن ئاچ. ئاچلىق تويۇنۇش ئۈچۈن سۈپەت تەلەپ قىلمايدۇ. ئۇدۇل كەلگەن ئوزۇق بىلەن جان ساقلىسا بولدى. بۇ خىل ئاچلىقنىڭ ئۇلۇغۋار تەلىپى بولمايدۇ. ئۈستۈن سەۋىيە بىلەن ئىشى يوق. چۈنكى، ئۇنىڭ ئاچارچىلىق ۋەزىيىتى «سەۋىيە» دېگەن ئۇقۇم بىلەنمۇ ئىشى قالمىغان، سوراپ يەيدىغان دىۋانىدىنمۇ ئۆتە بىچارە ھالغا چۈشۈپ قالغان. چۈنكى دىۋانە جېنىدا سوراپ يەيدۇ. لېكىن ئاچلىق مۇپتىلاچىسى تاشلاپ بەرگەننى يەپ كۆنۈپ قالىدۇ. يەنى، سەۋىيە بولمىغانكەن، تەلەپمۇ بولمايدۇ.

## [مىللەت، دىن ۋە پائالىيەت]
توغرا كىتابنى تاللاش دىت تەلەپ قىلىدۇ. ئەگەر بۇ توپلۇمنىڭ ئېغىر مەسىلىلىرى بولۇپ، بۇنى ھەل قىلىدىغان پىكىر ئىگىلىرىدىن كۈتىدىغان تەلىپى بولمىسا، قوللايدىغان، ھىمايە قىلىدىغان ۋە ئۆزلىرىگە يول كۆرسىتىشىنى تەلەپ قىلىدىغان ئوقۇرمەنلىرى بولمىسا، پىكرىي ۋە روھىي ئاچلىق نۇقتىسىدىن بۇ توپلوم تېخى ساۋات چىقىرىش باسقۇچىدا دېگەنلىكتۇر. بۈگۈن ئاتالمىش ئاكادېمىكلار، قالپاقلىق زىيالىيلارنىڭ پىكىردىن، بىلىمدىن سۆز ئىچىش ئورنىغا، گادايلاشتۇرۇلغان سەنئەتتىن سۆز ئېچىپ ئۇسۇلغا چۈشۈشلەرگە سۈكۈتتە تۇرۇۋېلىشى، قوللىشى، ھەتتا بىر ياندىن قول چىقىرىپ ھېچبىر ئەجداد تەۋەررۈكىگە يىلتىزى بارمايدىغان ئاتالمىش «دوپپا» بايراملىرىغا تەڭكەشلىك قىلىشلىرى گادايلىقنىڭ قانچىلىك قوتۇرلاشقان ھالىتىگە بېرىپ قالغانلىقىمىزنى ئەكىس ئېتىپ بېرىشى مۇمكىن. ئەگەر پائالىيەت قىلىشقا توغرا كەلسە، مىڭ يىللىق ئەنئەنىدىكى تۈنەش پائالىيىتىگە، رامزان ئىبادىتى ئۈچۈن ئالدىن تەييارلىق سۈپىتىدە ئىلمىي ياكى مەدەنىي ئۇچرىشىشلارنى ئۇيۇشتۇرۇپ تەڭكەش قىلىش مىللىي نۇقتىدىنمۇ ئەڭ يېقىن بولماسمىدى؟ مىللەت بېشىغا چۈشكەن ماتەمنىڭ تەسەللىيىسى ئەقىلنى، روھنى تەربىيەلەش مەقسەت بولماي، نەپرەتنى ئۇنتۇلدۇرىدىغان، روھنى بوشىتىدىغان، يىلتىزى يوق بىر ئىشلارغا يېتەكلەشنى قانداقمۇ مىللەت ئۈچۈن كۆيۈنۈش دېگىلى بولسۇن! كاللىغا ئورناپ كەتكەن پارادوكسلىق مەنتىقىغا قارايلى: مىللەتنىڭ دىنغا چېتىشلىق پائالىيىتى مىللىي ئىش ئەمەس. لېكىن مىللەتنىڭ مەدەنىيىتى ياكى ئاتالمىش كۈلتۈرىنىڭ ئىچىدە دىنىمۇ بار. ھەيھات....

كىتاب بىلەن رېئاللىقنىڭ، ئاچلىق بىلەن تويۇنۇش ئوتتۇرسىدىكى مۇساپىنى ئاڭقىرىش، ۋەزىيىتىمىز بىلەن رېئاللىقىمىز ئوتتۇرىدىكى ھاڭنى پەرق ئېتىش، چۈشىنىش ئۈچۈن ئازراقلا ئويلىنىش يېتەرلىك، پەقەت ئازىراقلا!!!

يازار: بۇرھان مۇھەممەد