ۋەزىيەتنىڭ نۆۋەتتىكى روھى ھالىتىگە بىر نەزەر
ئاپتورى: بۇرھان مۇھەممەد
ۋاقتى: 2021-02-11
مەنبە: ئويغاقلار دۇنياسى سەھىپىسى

غايە ھەر قانچە ئۇلۇغۋار بولسىمۇ، ئۇنى ئىشقا ئاشۇرۇش يولىدا لايىقىدا تەدبىر ئىشلىتىشنى، ۋەزىيەتلەرگە كۆرە سىياسەت قىلىشنى بىلمىسە، ئۆز ئوقۇرىنى ئايلىنىۋېرىدىغان، قىردىن ئاشالماي ئۆمۈر ئۆتكۈزۈش، ئاللىكىملەرنىڭ سوسكا سېلىشلىرىغا بەزلىنىپ ئۆتۈپ كېتىشكە توغرا كېلىدۇ. يېڭى دۇنيا تەرتىپىنىڭ بۈگۈنكى تولغاق مەزگىللىرىدە يېڭىدىن بىر تۇغۇلۇشقا، يېڭىدىن مىللىي ھەرىكەتكە جان بېرىشكە موھتاج بولۇۋاتقان ۋاقىتتا، «ئائىلە نۆۋىتى» سۈپىتىدە قەدەم ئالغان ۋە بۇنىڭ «مىللەت نۆۋىتى» ھالىغا كېلىشى يولىدا سابىت قەدەم ئېلىنىۋاتقانلىقى قوللاشقا تېگىشلىك ئەھۋال. مەسىلىنىڭ كىشىنى خۇرسەن قىلىدىغان تەرەپلىرىدىن بىرى، ئاۋانگارتلىرىمىزنىڭ مىللەتنىڭ نۆۋەتتىكى پەرىشان ھالىنى ئۆز دەردىگە يۇغۇرغان ھالدا بىزلا چۈشىنىدىغان تىلدا ئەمەس، ئاڭلاۋاتقان تۈرك خەلقىنىڭ ئىشچى كادىرىدىن دېھقان تىجارەتچىسىگىچە، ھەر تەبىقە ۋە جەمئىيەت قاتلاملىرىنىڭ يۇقىرى ۋە تۆۋەن قاتلام كىشىلىرىغىچە قەدەر دىققەت ئېتىبارىنى تارتىدىغان، مىللەتنىڭ دەردىنى ئۇلارنىڭمۇ ئۆز دەردى بىلىشىكە جەلپ قىلىدىغان، زۇلۇمغا قارشى تۇرۇشتا ئۇلارنىڭ ھەمدەمچىلىكىنى قولغا كەلتۈرۈش ئارقىلىق سەپنى كۈچلەندۈرىدىغان بىر ئىپادە تىلى، خىتاب تىلى ئوتتۇرىغا چىقىرالىغىنىدۇر. يىللاردىن ئىپادە تىلىمىزنىڭ ۋە ئۆزىمىزنى چۈشەندۈرۈش پىچىمىمىزنىڭ تەسىرچانلىقى تەڭپۇڭسىز بولۇشى تۈپەيلى باشقا ئەل ياكى مىللەتنىڭ ئادەملىرى ئاڭقىرىپ تەسىر كۈچەيتىدىغان، ھېس - تۇيغۇلىرىغا ئۆتكۈزۈپ ئۇلارنىمۇ ھەققانىيەت يولىنىڭ سەپداشلىرىغا ئايلاندۇرۇپ قوللاشنى ئاۋۇتىدىغان بىر بوشلۇق كەم ئىدى. ئىپادە تىلىمىز غەلىتىلەشكەنچە، باشقىلار ئاڭلاپ ھېسداشلىق قىلغاندەك قىلسىمۇ، ئەمما تەسەۋۋۇرىدىن ئۆتكۈزەلمەيدىغان، ئاغزىدا ھە دېسىمۇ كۆڭلىدە بىر يەرلىرىدىن ئىشەنمەيدىغان ئەھۋاللار بار ئىدى. بۈگۈن بۇ ئاۋانگارتلىرىمىز بىر چىغىر يول ئىچىش ئارقىلىق شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ زۇلۇم تارتىۋاتقانلىق ھەقىقىتىنى نامايان قىلىشتا يېڭىچە بىر قەدەم ئېلىۋاتقانلىقى مەلۇم بولۇپ تۇرۇپتۇ. 
 يېڭىچە ئېلىنغان بۇ قەدەمدە مىللەتنىڭ بىر تۈركۈم سەرخىللىرى دەرنەك - تەشكىلاتچىلارسىزمۇ پارتىزان روھ بىلەن ئورتاق ھېسسىيات، ئورتاق دەردنى خەلقئارا مىقياسىغا ئاڭلىتىشنىڭ مۇمكىنلىكىنى ئەمەلىيىتى ئارقىلىق كۆرسىتىۋاتىدۇ. يەنە بىر تەرەپتىن ئۆزلىرىنىڭ «تەشكىلات - دەرنەك بولۇش سۈپىتى بىلەن بەزى ئىشلارنى قىلالمايدىغانلىقى»نى ئۆز ئاغزى بىلەن ئېتىراپ قىلىۋاتقان تەشكىلاتچى، دەرنەكچىلەرنىڭ  بۇ ھەرىكەتنى قوللايدىغانلىق ھەققىدىكى باياناتلىرى ئاتالمىش «تەشكىلات بولمىسا ھېچ ئىش قىلغىلى بولمايدۇ» سەپسەتىسىنى ئۆز قولى بىلەن چىرىتىپ، بىر قىسىم ئەقەللىي قارشىلىق ھەرىكەتلىرىنى بولسىمۇ بىر زۇلۇم تارتقۇچى، زۇلۇمغا سۈكۈت قىلالمىغۇچى ۋىجدان ئىگىسى بولۇش سۈپىتى بىلەن زالىمغا قارشى تۇرۇشقا، زۇلۇمنى توختىتىش يولىدا «ئەي زالىم، زۇلمىڭنى توختات» دەپ ھەققانىي چاقىرىق قىلىشقا بولىدىغانلىقىنى ئېتىراپقا ئېرىشتۈرۈپ ھەمدە ئىسپاتلاپ تۇرۇپتۇ. بۇمۇ سىلكىنگىسى يوقلارنىمۇ سىلكىتىدىغان بىر ئىجابىي تەۋرىنىشنىڭ سىگناللىرى بولۇشى مۇمكىن.
شۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە باشقىلار قۇرغان شاھمات تاختىسىنىڭ ئويۇن قائىدىسى تۈگۈل «شاھمات ئويۇنى»نىڭ نېمىلىكىدىنمۇ بىخەۋەر يۈرىۋاتقان، ئۈستىلەپ نەچچە ئون يىللىق ئۇدۇملىشىپ كەتكەن كونا قېلىپنى باقىۋەندە قىلىشنى ئاتالمىش «دەۋاغا ئىگە چىقىش» پىروپاگاندالىرى ئارقىلىق يېپىپ بولالماي تىپىرلاۋاتقان زېھنىيەتلەرنىڭ مەزكۇر ئېتىراپقا ئۇدۇل كەلمەيدىغان بەزى پاراسەتسىز مۇلاھىزىلىرىمۇ ئوتتۇرىدا كېزىپ يۈرۈپتۇ. ھەتتا خەلق ئەربابىدىن دەرنەك ئەربابىغا ئايلىنىپ قىلىۋاتقانلىقى سېزىلىۋاتقان بەزى پېشقەدەملەرمۇ سىياسەتكە ھېكمەت بىلەن، مەسىلىلەرگە پەرقلىق نۇقتىلاردىن كۆزىتىش، ھەر گۇرۇپپا ۋە جەمئىيەت قاتلاملىرىنىڭ پاراللېل ھالدا سىياسەت ئېلىپ بېرىش ئارقىلىق خىتاينىڭ ئارامىنى بۇزۇشقا، مەسىلىنى مىللىي دەۋانىڭ پايدىسىغا ئايلاندۇرۇشقا ئۇرۇنماستىن ۋەزىيەتنى سېنىڭ - مېنىڭ مەسىلىسىگە ئايلاندۇرۇپ تەھلىل قىلىۋاتقانلىقىمۇ كۆرۈلۈۋاتىدۇ. بۇ ھەقتىمۇ يۇقىرىقى ئېتىراپقا ئوخشاشلا ئەقىللىنىش لازىملىقىنى، ئازگىلىدىن تاشالماي چىرىۋاتقان تۇرغۇن سۇ بىلەن، ئېرىقتىن ئېقىنغا ئايلىنىشقا قاراپ كېتىۋاتقان ئاقار سۇ ئوتتۇرىسىنى ئايرىيالمايدىغان دىتسىزلىقنى تەكرارلاشنىڭ پەيتى ئەمەسلىكىنى كۆرۈپ يېتىشلىرى كېرەك.
يېڭى قەدەمنىڭ سۇيۇقلاندۇرۇلۇشقا، ھەر تۈرلۈك نادانلارچە قوللاپ قۇۋۋەتلەش نەتىجىسىدە خىتاينىڭ بىئاراملىقىنىڭ ئايلىنىپ ئايلىنىپ ئۆزىمىزنىڭ كۆڭۈل ئاغرىقلىرىغا، بۆلۈنۈش ۋە ھەسەت خىرىسلىرىغا ئۆزگىرىپ قېلىشىدىن ئاگاھ بولمىقىمىز لازىم. نۆۋەتتە ئەنقەرەدە مەيدانغا كەلگەن زۇلۇمغا قارشىلىق ھەرىكىتىدە ئاۋانگارت ئەركەكلىرىمىزنىڭ، جاسارەتلىك خانىم - قىزلىرىمىزنىڭ بەزى سىناقلارغا دۇچ كېلىۋاتقانلىقى، ئەمەلىيەتتە بۇ سىناقنىڭ تۈركىيە ئىچىدىكى شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ ھەققانىي يولىدا ئۇچرىشى مۆلچەرلەنگەن بىر ھالەتنىڭ يۈز بېرىۋاتقانلىقىدىن باشقا ئىش ئەمەس. ئاۋانگارتلىرىمىزنىڭ بۇ سىناقنىڭ كۆتۈرۈلۈپ كېتىشىنى ۋاقىتلىق مەسىلە بىلىپ بوشىشىپ قالمايۋاتقانلىقى، ھەققانىي پەريادلىرىنى ھەقلىق رەۋىشتە ئېلىپ بېرىش ئۈچۈن چىدامچانلىق، قەدەملىرىدە ساباتلىق كۆرسىتىۋاتقانلىقى، ھەق - تەلەپ يولىدا شىجائەت كۆرسىتىۋاتقانلىقى ئالقىشقا سازاۋەردۇر. تاقالغان بىر يول بەدىلىگە يۈزلەپ يوللارنىڭ ئېچىلىشىدىن ئۈمىدلىنىش مۇمكىنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىۋاتقان، ھەمدە زالىم خىتاينى بىئارام قىلىش ۋە  ئۇنىڭ ئەپت - بەشىرىسىنى، پەسكەش نامەرت يۈزىنى كۈنسېرى خەلقى ئالەمگە ئېچىپ رەسۋا قىلىشتەك شەرەپلىك بىر يولنىڭ يولۇچىلىرى بولغان بۇ ئاۋانگارتلىرىمىزنىڭ قەدەملىرى مۇستەھكەم، مۇشكىلاتلىرى ئاسان، يوللىرى راۋان بولغاي!