مىللىي دەۋانىڭ «گۆشباش»لىرى
ئاپتورى: بۇرھان مۇھەممەد

# مىللىي دەۋانىڭ «گۆشباش»لىرى

نەزەر ساھىبلىرى  «ئادەم بولۇش كىشىلەر توپىغا داخىل بولۇشتا ئەمەس، تۇتۇملۇق بىر مەۋقەنىڭ ساھىبى بولۇشتا گەۋدىلىنىدۇ» دەيدۇ. مىللەتكە باش بولۇۋاتقانلارنىڭ تۇتۇم - مەيدانىنى ئاۋامنىڭ پارتىزان شوئارلىرى سۆرەپ ماڭىدىغان دەرىجىدە چۈشكۈنلەشكەنلىكى بۇ باشلارنىڭ باش ئەمەس، باراڭدىكى قاپاقتىن پەرقسىزلىكىنى كۆرسىتىدۇ. سىياسىيلىقتا نېمىنى قانداق سۈپەتتە دېسە بولىدۇ، ئېتىبارغا ئېلىنىدۇ، نېمىنى قانداق سۈپەتتە دېسە لاۋزىلاشقانلىق بولىدۇ، دېگەننى پەرق ئېتەلمەيدىغان قاپاق كاللىلارنىڭ باش بولۇشى مىللەتنىڭ زاۋاللىقىنى تېزلەشتۈرۈش، مىللىي كۈرەشنى خاراكتېرسىزلەشتۈرۈپ، ئۇنى تۇيۇق يولغا سۆرەشتىن باشقىغا خىزمەت قىلمايدۇ. بىر تەشكىلات رەھبەرىيىتى پارتىزان ئاۋامنىڭ شوئارىنى دەستۇر قىلىدىغان دەرىجىدە ئەخمەقلەشكەن بولسا، قىلىۋاتقان ئىشىنىڭ ھەمدە چاقىرىقلىرىنىڭ بىر مىللەتنىڭ سىياسىي مەۋقەسىنى دەپسەندە قىلىش، دەۋانى پۈچەكلەشتۈرۈش بەدىلىگە قىلىنغان چاقىرىق ھېسابلىنىدىغانلىقىنى ئاڭقىرالمايدىغان دەرىجىدە بولسا، بۇ بىر بولسا، مەزكۇر باش بولۇپ تۇرغان ئاتالمىش «رەئىس»لەرنىڭ يىپى ئۆزىنىڭ قولىدا ئەمەسلىكىدىن، ياكى بولمىسا، مەزكۇر «رەئىس» ئاتالغان ئاڭقاۋلارنىڭ «گۆشباش» بىر نېمىلەر ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. زۇلۇمنى ئاڭلىتىدىغان بىر چىغىر يول ئېچىلسا، ئۇنى مىللىي دەۋانىڭ نىشانىغا يېقىنلاشتۇرىدىغان، ئۇنى پەردە ئارقىسىدا قوللاپ دەۋانىڭ مەنپەئەتىگە زىتلاشتۇرمايدىغان دەرىجىدە يۆنەلدۈرۈپ ئەسلىدىكى مىللىي دەۋانىڭ تەشۋىقاتىغا كۈچەشنى مەركەزگە ئالىدىغان، مىللىي مۇستەقىللىقنىڭ مۇقەررەر زۆرۈرىيەتلىرىنى خەلقئارا سەۋىيەگە كۆتۈرۈشكە ئۇرۇنىدىغان شەكىلدە ھەرىكەت ئېلىپ بېرىش ئورنىغا، سىياسىي مۇستەقىللىق كۈرىشىنىڭ سەۋىيە - دەرىجىسىنى نەچچە بالداق چۈشۈرۈپ گىراژدانلىق سەۋىيەسىدىكى بىر ھەرىكەتكە مەركەزلەشتۈرۈش، پۈتكۈل دىققەت - ئېتىبارنى «تۇغقان سۈرۈشتۈرۈش» شىكايىتى مەسىلىسىگە قاپسىماقچى بولۇش مىللىي دەۋاغا قىلىنغان خىيانەتتىن باشقا نەرسە ئەمەس.

خەلق ئىچىدىن سىياسىي سەھنىدە نام - نىشانى بولمىغان بىر تۈركۈم ئاۋانگارتلارنىڭ «تۇغقان ئىزدەش» ئىشىدا خىتاينىڭ مەزكۇر تۈركۈمنىڭ تەلىپىنى ئورۇندىشى ياكى ئورۇندىماسلىقى بىر مەسىلە. لېكىن مەسىلىنىڭ دەۋاغا زىتلاشمايدىغان قىسمى مەزكۇر تۈركۈمنىڭ ۋاسىتىسى ھەمدە ھەرقايسى ئاخبارات ئاگېنتلىقلىرىنىڭ تەشۋىقاتى نەتىجىسىدە خىتاينىڭ ئوبرازىنى زېدىلەشكە پايدىلىق بولغانلىقى ئەھمىيەتلىك. ئەگەر مەسىلە بۇ خىل ئەھمىيىتىنى يوقاتسا، ياكى مۇشۇنىڭدىن باشقىغا بۇرالسا، بۇ مەسىلە سۇيۇقلاندۇرۇلغان ياكى خىتاينىڭ ئىستەكلىرىگە ئۇيغۇنلىشىشقا قاراپ مېڭىۋاتقان بولىدۇ.

مەسىلىنىڭ ئەڭ بىمەنە تەرىپى بولسا، مەزكۇر پارتىزان تۈركۈمنىڭ ئەكسىچە، يىللاردىن سىياسىي سەھنىلەردە مىللىي كۈرەشنى قىلىۋاتقانلىقىنى جار سېلىۋاتقان، ئىككىدە بىر ئۆزلىرىنى ئاپتونومىيەچى ئەمەس، مۇستەقىللىق يولىنى تۇتقۇچىلار قىلىپ كۆرسىتىشكە تىرىشىۋاتقان بىر تەشكىلاتنىڭ رەئىسىنىڭ چىقىپ بۇ پارتىزان ھەرىكەتنى دۇنيانىڭ ھەممە يېرىدە ئۇيغۇرلارغا ئومۇملاشتۇرۇشقا چاقىرىشىدۇر. بولۇپمۇ «رەئىس» دەپ قارىلىۋاتقان بىرىنىڭ مەۋقە - پىرىنسىپقا توغرا كەلمەيدىغان بىر تەرزدە «ئاكامنىڭ دەۋاسىنى قىلغىلى چىقتىم» دەيدىغان گالۋاڭلىقنى سادىر قىلىشى، ھەمدە پۈتۈن ئۇيغۇرلارنى مۇشۇنداق تەرزدە چاقىرىشقا سەپەرۋەر قىلىۋاتقانلىقى مەزكۇر سىياسىي تەشكىلات ۋە ئۇنىڭ رەھبىرىنىڭ  مىللەتنىڭ ئىستىقبال ۋە ئىستىقلالى ئۈچۈن خىزمەت قىلمايدىغان، تىكىشى يوق، مەۋقەسىز، ساختا دەۋاچى ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلغانلىقتىن باشقا ئىش ئەمەس. سەن سىياسىي مەۋقەدە، مۇستەقىللىق يولىنى تۇتقان بىرى بولغان ئىكەنسەن، دۈشمەن ئۆز رەزىللىكىنىڭ تەبىئىيىتى بويىچە قىلغۇلۇقىنى قىلىدۇ. ھەرگىزمۇ سېنى خاتىرجەم پائالىيىتىڭنى قانات يايدۇرۇشۇڭ، خىزمىتىڭنى قىلىۋېلىشىڭ ئۈچۈن، دىققەت زېھنىڭ چېچىلىپ كەتمىسۇن ئۈچۈن ئۇرۇق - تۇغقانلىرىڭغا ئەسكىلىك قىلماي ئولتۇرمايدۇ. سەن سىياسىي سەھنىگە چىققان ئىكەنسەن، بۇ يولدا دۈشمەننىڭ نامەرد ۋە شەرەپسىزلىكتە قايسى دەرىجىدە ئىكەنلىكىنى پەملەپ قەدەم ئالغان بولۇشۇڭ كېرەك. شۇنداق سىناق كەلسە، خىتاينىڭ دەرۋازىسىغا كېلىپ ھۆركىرەپ، ھۆڭرەپ توختاپ قالىدىغانلاردىن بولۇپ قالىدىغان ياكى شەرەپ يولىدا كېلىدىغان مال ۋە جان سىناقلىرىغا بىجىرىم تۇرالايدىغان ئىككى يولدىن قايسىسىنىڭ مىللىي دەۋانىڭ يولى ئىكەنلىكىنى بېكىتكەن بولۇشۇڭ كېرەك. ئەگەر بۇنچىلىك ئىشنى دىتلىيالمىساڭ، سېنىڭ خۇرۇچىڭنى خىتاي ئۆز قولى بىلەن يۇغۇرۇپ ھازىرقى ئەيۋەشكە كەلتۈرمىگەنلا بولسا، سەن بىر باش ئەمەس، بەلكى باراڭدىكى قاپاقتىن پەرقىڭ يوق «گۆشباش»، «قاپاقباش» سەن.

سىياسىيلىقتا گۆشباشلارنىڭ كۆپىيىپ قېلىۋاتقانلىقى يېڭىلىق بولمىسىمۇ، بۇنداقلار بىلەن بىر سەپتە تۇرۇۋاتقان كۆپلىگەن دەۋاچىلارنىڭ بىر داشقازاننىڭ ئېشىنى تەڭ يەۋاتقان داستىخانداشلىرىنىڭ قانداق خاراكتېردىكىلەر ئىكەنلىكىنى، كىمنىڭ داستىخىنىدىن تەڭ يېيىشىۋاتقانلىقىنى ئاڭقىرالماي يۈرۈۋاتقانلىقى بىنورماللىق. قىلىۋاتقان ئىشلىرىنىڭ بىر ئىستراتېگىيە، بىر غايە يولىدا ئەمەس، پەقەتلا «سەت تۇرمىسۇن» شەكلىدە، خەلقىمىز بۇنى مۇنداق چۈشەنگەي، ئۇنداق ئويلاپ قالمىغاي، دەيدىغان «شامالغا بېقىپ ئۇسۇل ئوينايدىغانلار»نىڭ سەۋىيەسىگە چۈشۈپ قېلىۋاتقانلىقى بولسا، غەلىتىلىك. قازانغا يولۇقساڭ قارىسى يوقار دېگەندەك «مىللەت نۆۋىتى»نى داۋاملاشتۇرۇۋاتقانلار ھەققىدە سۇيۇقلاندۇرۇلۇشتىن ئاگاھ بولۇش ھەققىدىكى تەنبىھلەر كار قىلمىغاندەك. قارايدىغان بولساق، قوللاش ھەققىدىكى پىكىرلەر ئوتتۇرىغا چىقىشى بىلەن بىردىنلا ھەممىنى ئاۋۋال «تۇغقان ئىزدەش»كە سەپەرۋەرلىك شوئارى، ئارقىدىن شالغۇت زېھنىيەتلەر دەستەكچىلىكىدە بايراقسىزلىشىش شوئارلىرى كۆتۈرلۈپ چىقتى. ئەمدىلىكتە سىياسىي پىرىنسىپنى شوئار قىلىپ كەلگەنلىكىنى جار سالغان، ئۆزلىرىنى مىللىي مۇستەقىللىق دەۋاچىلىرى ئىكەنلىكىنى پەش قىلىدىغان «گۆشباش» تىپلار پەيدا بولۇپ مەسىلىنى سىياسىي خاراكتېرىدىن پۈتۈنلەي بۇرايدىغان، باش بولغۇچى سۈپىتىدىكى سالاھىيىتىنى پەردازلىق گەپلەر بىلەن يېپىپ، «تۇغقان ئىزدەش» دەۋاسى ئارقىلىق مىللىي غايىنى دۈشمەن ئالدىدا مەسخىرىگە قويىدىغان بىر تەرزدە ئېلىپ چىقىشقا باشلىدى. مانا بۇ زىمىستاننىڭ ھەر تۈرلۈك سوغۇقىدىن، دۈشمەننىڭ ھەر تۈرلۈك خىرىسلىرىدىن تەۋرىنىپ قالماي قارشىلىق بىلدۈرۈشكە، خىتايغا قارشى ھەر تۈرلۈك مۇجادىلىدە مېلى ۋە جېنىنى ئوتتۇرىغا قويالايدىغان خەلقنى تۇيۇق يولغا باشلاشتۇر. شۇنداقلا بۇ سۇيىئىستېمالچىلىق يولى ئارقىلىق بۇرنىدىن يېتىلەپ دۈشمەننىڭ دەرۋازىسى ئالدىغا سۆرەپ ئاپىرىپ ئۇنىڭ ھۆكمىگە رازى بولۇشقا كۆنۈكتۈرۈش، سىياسىي سەھنىلەردە خىتاينىڭ «ئۇيغۇرلارنىڭ ئەسلى دەردى مۇستەقىللىق ئەمەس»، دەيدىغان سەپسەتىسىنى كۈچلەندۈرىدىغان ھەمكارلىشىش خاراكتېرىنى ئالغان ئىشتۇر.

يېغىپ ئېيتقاندا، كۆرۈنۈشكە قارشى تۇرۇش، ماھىيەتتە بولسا، تاجاۋۇزچىنى ئېتىراپ قىلغانلىققا ياتىدىغان ھەر تۈرلۈك مايمۇنلۇقنى راۋا كۆرۈش سىياسىي مەۋقە جەھەتتىن گۆشباشلىق، دەۋا پىرىنسىپى نۇقتىسىدىن خىيانەتتىن باشقا نەرسە ئەمەس.

**مەنبە:** ئويغاقلار دۇنياسى سەھىپىسى