European Medicines Agency
EMEA/H/C/481
EUROPEES OPENBAAR BEOORDELINGSRAPPORT (EPAR)
HUMIRA
EPAR-samenvatting voor het publiek
Dit document is een samenvatting van het Europees openbaar beoordelingsrapport (EPAR) en geeft uitleg over de aanpak van het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (CHMP) bij de beoordeling van uitgevoerde studies, een proces dat uitmondt in aanbevelingen voor gebruiksvoorwaarden.
Lees de bijsluiter (ook onderdeel van het EPAR) of neem contact op met uw arts of apotheker, als u meer informatie nodig heeft over uw aandoening of behandeling.
De wetenschappelijke discussie waarop de aanbevelingen van het CHMP zijn gebaseerd, is ook in het EPAR opgenomen.
Wat is Humira?
Humira is een geneesmiddel dat de werkzame stof adalimumab bevat.
Het is verkrijgbaar in de vorm van een oplossing voor injectie in een flacon, voorgevulde spuit of gevulde pen, alle met een dosis van 40 mg adalimumab.
Wanneer wordt Humira voorgeschreven?
Humira is een ontstekingsremmend geneesmiddel.
Het wordt gebruikt voor de behandeling van de volgende groepen patiënten: • volwassenen met matige tot ernstige actieve reumatoïde artritis (een ziekte van het immuunsysteem die ontstekingen aan de gewrichten veroorzaakt) die onvoldoende hebben gereageerd op een andere behandeling, en volwassenen met ernstige actieve en progressieve (verergerende) reumatoïde artritis die niet eerder zijn behandeld met methotrexaat (een ander geneesmiddel dat op het immuunsysteem inwerkt).
Humira wordt gebruikt in combinatie met methotrexaat dan wel als monotherapie (op zichzelf staande behandeling), bij patiënten die methotrexaat niet verdragen; • jongeren (tussen 13 en 17 jaar oud) met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis (een bij kinderen en jongeren optredende aandoening van het immuunsysteem waarbij ten minste vijf gewrichten ontstoken zijn) die onvoldoende hebben gereageerd op andere behandelingen.
Humira wordt gebruikt in combinatie met methotrexaat dan wel als monotherapie (op zichzelf staande behandeling), bij patiënten die methotrexaat niet verdragen; • volwassenen met actieve en progressieve artritis psoriatica (een aandoening die wordt gekenmerkt door rode, schilferige vlekken op de huid en ontstekingen in de gewrichten), die onvoldoende hebben gereageerd op andere behandelingen; • volwassenen met ernstige spondylitis ankylopoetica (een aandoening die wordt gekenmerkt door ontstekingen en pijn in de gewrichten van de wervelkolom), die onvoldoende hebben gereageerd op andere behandelingen; • volwassenen met ernstige actieve ziekte van Crohn (een aandoening die ontsteking van de dunne en/of dikke darm veroorzaakt), die onvoldoende hebben gereageerd op andere behandelingen; • volwassenen met psoriasis (een aandoening die wordt gekenmerkt door rode, schilferige vlekken op de huid), die onvoldoende hebben gereageerd op andere behandelingen.
7 Westferry Circus, Canary Wharf, London E14 4HB, UK Tel.
(44-20) 74 18 84 00 Fax (44-20) 74 18 84 16 E-mail: mail@emea.europa.eu http://www.emea.europa.eu
©European Medicines Agency, 2008.
Reproduction is authorised provided the source is acknowledged.
Zie voor volledige informatie de samenvatting van de productkenmerken (eveneens onderdeel van het EPAR).
Het geneesmiddel is uitsluitend op doktersvoorschrift verkrijgbaar.
Hoe wordt Humira gebruikt?
De Humira-behandeling moet worden gestart en uitgevoerd onder toezicht van een arts die ervaring heeft met behandeling van de aandoeningen waarvoor Humira is bedoeld.
De aanbevolen dosis Humira is 40 mg, om de week toe te dienen via subcutane (onderhuidse) injectie.
Bij patiënten met de ziekte van Crohn en met psoriasis wordt echter begonnen met een dosis van 80 mg, gevolgd door een tweewekelijkse dosis van 40 mg.
Bij patiënten met de ziekte van Crohn bij wie een snellere respons wenselijk is, kan het nodig zijn te beginnen met twee hogere doses (160 mg gevolgd door 80 mg), hoewel dit het risico op bijwerkingen kan verhogen.
Patiënten kunnen ook andere geneesmiddelen tijdens hun behandeling met Humira toegediend krijgen, zoals corticosteroïden (andere ontstekingsremmende geneesmiddelen).
Na de injectietechniek goed te hebben geoefend, kunnen patiënten zelf Humira injecteren als zij hiervoor toestemming krijgen van hun arts.
Patiënten die met Humira worden behandeld, moeten een speciale Humira-patiëntenkaart met alle veiligheidsinformatie over het geneesmiddel krijgen.
Hoe werkt Humira?
De werkzame stof van Humira, adalimumab, is een monoklonaal antilichaam.
Een monoklonaal antilichaam is een antilichaam (een soort eiwit) dat ontwikkeld is om een specifieke structuur in het lichaam (een antigen) te herkennen en zich daaraan te hechten.
Adalimumab bindt zich aan een chemische boodschapper in het lichaam, genaamd tumornecrosefactor (TNF).
Deze boodschapper is betrokken bij het ontstaan van ontstekingen en komt in hoge concentraties voor bij patiënten die lijden aan de aandoeningen die met Humira worden behandeld.
Door TNF te blokkeren, vermindert adalimumab de ontsteking en andere symptomen van deze aandoeningen.
Hoe is Humira onderzocht?
De werkzaamheid van Humira werd in vijf studies onderzocht bij patiënten met matige tot ernstige reumatoïde artritis.
Bij vier van deze studies (waarbij ruim 2 000 patiënten waren betrokken), werd de werkzaamheid van Humira als monotherapie of als toevoeging aan andere ontstekingsremmende middelen, waaronder methotrexaat, vergeleken met placebo (een schijnbehandeling).
Bij de vijfde studie waren 799 patiënten betrokken die nog niet eerder met methotrexaat waren behandeld: hierin werd de combinatie van Humira en methotrexaat vergeleken met alleen Humira of alleen methotrexaat.
In één hoofdstudie waaraan 171 patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis van 4 – 17 jaar deelnamen werd Humira vergeleken met placebo, als monotherapie of als toevoeging aan methotrexaat.
Alle patiënten kregen 16 weken lang Humira, voordat ze nog eens 32 weken werden ingedeeld in de Humira- dan wel de placebogroep.
Humira werd in twee studies met 413 patiënten met artritis psoriatica vergeleken met placebo over een periode van 12 weken.
De geneesmiddelen werden alleen of in combinatie met een andere onstekingsremmer gegeven.
Voor spondylitis ankylopoetica werd de werking van Humira en een placebo als toevoeging aan een bestaande behandeling tijdens twee onderzoeken met in totaal 397 patiënten vergeleken, eveneens gedurende 12 weken.
Bij patiënten met de ziekte van Crohn werd de werkzaamheid van de eerste twee doses Humira (inleidingsfase) vergeleken met die van placebo in twee studies met 624 patiënten over een periode van 4 weken.
In een andere studie werd gekeken naar de langetermijneffecten (onderhoudsfase) van Humira bij 854 patiënten over een periode van maximaal 56 weken.
Voor psoriasis werd Humira 16 weken lang bij 1 212 patiënten vergeleken met placebo.
In een tweede studie werd Humira vergeleken met methotrexaat en placebo bij 271 patiënten, over een periode van 16 weken.
In alle onderzoeken was de belangrijkste graadmeter voor de werkzaamheid de verandering van symptomen.
2/3 Welke voordelen bleek Humira tijdens de studies te hebben?
Bij alle onderzochte ziektes was Humira effectiever dan placebo.
Bij reumatoïde artritis verminderde Humira de symptomen het sterkst in de studies naar de werkzaamheid van Humira als toevoeging aan methotrexaat: bij rond twee derde van de patiënten die Humira aan hun behandeling toevoegden, kon na 6 maanden een vermindering van de symptomen met ten minste 20% worden geconstateerd.
Ter vergelijking: dit gold slechts voor een kwart van de patiënten die een placebo bij hun behandeling gebruikten.
Patiënten die Humira aan hun therapie toevoegden, hadden na een behandelingsduur van één jaar ook minder schade aan de gewrichten en ervoeren een minder ernstige verslechtering van hun lichaamsfuncties.
Bij patiënten die eerder geen methotrexaat hadden gebruikt, was een combinatietherapie van Humira en methotrexaat ook effectiever dan alleen methotrexaat.
Wat betreft polyarticulaire juveniele idiopathische artritis betreft: rond 40% van de patiënten die Humira kregen, alleen of in combinatie met methotrexaat, had een opflakkering van de ziekte ten opzichte van 69% van degenen die een placebo kregen.
Het aantal met Humira in combinatie met methotrexaat behandelde patiënten dat antilichamen ontwikkelde lag echter lager, zodat de resultaten pleitten vóór gebruik van Humira in combinatie met methotrexaat, en niet voor gebruik van Humira alleen.
De vastgestelde dosis van 40 mg, de enig momenteel verkrijgbare dosis, werd geacht alleen geschikt te zijn voor patiënten van 13 jaar en ouder.
De behandeling met Humira had ook een grotere afname van de symptomen tot gevolg dan die met placebo, in de studies naar artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de inleidings- en onderhoudsfase bij de ziekte van Crohn en psoriasis.
Welke risico’ s houdt het gebruik van Humira in?
Tijdens onderzoeken naar Humira waren de meest voorkomende bijwerkingen (waargenomen bij meer dan 1 op 10 patiënten) reacties op de injectieplaats (waaronder pijn, zwelling, roodheid of jeuk).
Op grond van een verhoogde kans op infecties moeten patiënten tijdens en tot 5 maanden na de behandeling met Humira nauwlettend op infecties worden gecontroleerd.
Zie de bijsluiter voor de volledige beschrijving van de gerapporteerde bijwerkingen van Humira.
Humira mag niet worden gebruikt bij patiënten die mogelijk overgevoelig (allergisch) reageren op adalimumab of één van de overige bestanddelen.
Humira mag niet worden gebruikt bij patiënten met tuberculose, andere ernstige infecties of matig tot ernstig hartfalen (het onvermogen van het hart om genoeg bloed door het lichaam te pompen).
Waarom is Humira goedgekeurd?
Het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (CHMP) heeft geconcludeerd dat de voordelen van Humira groter zijn dan de risico’ s voor de behandeling van matige tot ernstige reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
Het CHMP heeft aanbevolen een vergunning te verlenen voor het in de handel brengen van Humira.
Welke maatregelen worden er genomen om een veilig gebruik van Humira te waarborgen?
De firma die Humira vervaardigt zal zorgen voor voorlichtingsmateriaal voor artsen die Humira voorschrijven.
Dit bevat tevens informatie over de veiligheid van het middel.
Overige informatie over Humira:
De Europese Commissie heeft op 8 september 2003 een in de hele Europese Unie geldige vergunning voor het in de handel brengen van Humira verleend aan de firma Abbott Laboratories Ltd.
De handelsvergunning werd op 8 september 2008 verlengd.
Klik hier voor het volledige EPAR voor Humira.
Deze samenvatting is voor het laatst bijgewerkt in 09-2008.
3/3
EU Nummer
Fantasienaa m
Sterkte
Farmaceutische vorm
Toedienings- weg
Verpakking
Inhoud
Verpakkings- grootte
EU/1/03/256/001
Humira
40 mg
Oplossing voor injectie
Subcutane injectie
flacon (glas)
0,8 ml
1 flacon + 1 injectiespuit + 2 alcoholdoekjes
EU/1/03/256/002
Humira
40 mg
Oplossing voor injectie
Subcutane injectie
voorgevulde spuit (glas)
0,8 ml
1 voorgevulde spuit + 1 alcoholdoekje
EU/1/03/256/003
Humira
40 mg
Oplossing voor injectie
Subcutane injectie
voorgevulde spuit (glas)
0,8 ml
2 voorgevulde spuiten + 2 alcoholdoekjes
EU/1/03/256/004
Humira
40 mg
Oplossing voor injectie
Subcutane injectie
voorgevulde spuit (glas)
0,8 ml
4 voorgevulde spuiten + 4 alcoholdoekjes
EU/1/03/256/005
Humira
40 mg
Oplossing voor injectie
Subcutane injectie
voorgevulde spuit (glas)
0,8 ml
6 voorgevulde spuiten + 6 alcoholdoekjes
EU/1/03/256/006
Humira
40 mg
Oplossing voor injectie
Subcutane injectie
voorgevulde spuit (glas)
0,8 ml
1 voorgevulde spuit met naaldhuls + 1 alcoholdoekje
EMEA Nummer
Fantasienaa m
Sterkte
Farmaceutische vorm
Toedienings- weg
Verpakking
Inhoud
Verpakkings- grootte
EMEA/H/C/000481/II/0030 / 007
Humira
40 mg
Oplossing voor injectie
Subcutane injectie
voorgevulde pen (glas)
0,8 ml
1 voorgevulde pen + 1 alcoholdoekje in een blister
EMEA/H/C/000481/II/0030 / 008
Humira
40 mg
Oplossing voor injectie
Subcutane injectie
voorgevulde pen (glas)
0,8 ml
2 voorgevulde pennen + 2 alcoholdoekjes in een blister
EMEA/H/C/000481/II/0030 / 009
Humira
40 mg
Oplossing voor injectie
Subcutane injectie
voorgevulde pen (glas)
0,8 ml
4 voorgevulde pennen + 4 alcoholdoekjes in een blister
EMEA/H/C/000481/II/0030 / 010
Humira
40 mg
Oplossing voor injectie
Subcutane injectie
voorgevulde pen (glas)
0,8 ml
6 voorgevulde pennen + 6 alcoholdoekjes in een blister
1/1
BIJLAGE I
SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN
1 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Elke injectieflacon van 0,8 ml bevat een enkele dosis van 40 mg adalimumab.
Adalimumab is een recombinant humaan monoklonaal antilichaam dat tot expressie wordt gebracht in Chinese Hamster Ovariumcellen.
Voor een volledige lijst van hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Heldere oplossing voor injectie
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Reumatoïde artritis
Humira is in combinatie met methotrexaat bestemd voor:
ï§ de behandeling van volwassen patiënten met matige tot ernstige, actieve reumatoïde artritis wanneer de respons op antireumatische geneesmiddelen, waaronder methotrexaat, ontoereikend is gebleken. ï§ de behandeling van volwassen patiënten met ernstige en progressieve reumatoïde artritis die niet eerder behandeld zijn met methotrexaat
Humira kan gegeven worden als monotherapie in geval van intolerantie voor methotrexaat of wanneer voortgezette behandeling met methotrexaat ongewenst is.
Het is aangetoond dat Humira de progressie van gewrichtsschade remt, wat gemeten is door middel van röntgenonderzoek, en de fysieke functie verbetert wanneer het gegeven wordt in combinatie met methotrexaat.
Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis
Humira is in combinatie met methotrexaat bestemd voor de behandeling van actieve polyarticulaire juveniele idopathische artritis, bij adolescenten in de leeftijd van 13 tot en met 17 jaar die een ontoereikende respons hebben gehad op één of meerdere antireumatische middelen.
Humira kan als monotherapie worden gebruikt in geval van intolerantie voor methotrexaat of wanneer voortgezette behandeling met methotrexaat ongewenst is (zie rubriek 5.1).
Artritis psoriatica
Humira is bestemd voor de behandeling van actieve en progressieve artritis psoriatica bij volwassen patiënten wanneer de respons op eerdere therapie met antireumatische geneesmiddelen ontoereikend is gebleken.
Het is aangetoond dat Humira de progressie van perifere gewrichtsschade remt zoals gemeten door middel van röntgenonderzoek bij patiënten met het polyarticulaire symmetrische subtype van de aandoening (zie rubriek 5.1) en dat Humira het lichamelijk functioneren verbetert.
2 Spondylitis ankylopoetica
Humira is bestemd voor de behandeling van ernstige actieve spondylitis ankylopoetica bij volwassenen die onvoldoende gereageerd hebben op conventionele therapie.
De ziekte van Crohn
Humira is geïndiceerd voor de behandeling van ernstige, actieve ziekte van Crohn, bij patiënten die niet gereageerd hebben op een volledige en adequate behandeling met een corticosteroïd en/of een immunosuppressivum; of die dergelijke behandelingen niet verdragen of bij wie hiertegen een contra- indicatie bestaat.
Voor inductiebehandeling zou Humira in combinatie met corticosteroïden gegeven moeten worden.
Humira kan als monotherapie worden gegeven indien corticosteroïden niet worden verdragen of wanneer doorgaan met de behandeling met corticosteroïden niet aan de orde is (zie rubriek 4.2).
Psoriasis
Humira is geïndiceerd voor de behandeling van matige tot ernstige chronische plaque psoriasis bij volwassen patiënten met onvoldoende respons op, of een intolerantie of een contra-indicatie voor andere systemische therapie waaronder ciclosporine, methotrexaat of PUVA.
4.2 Dosering en wijze van toediening
De Humirabehandeling dient te worden geïnitieerd en plaats te vinden onder toezicht van medische specialisten met ervaring in het diagnosticeren en behandelen van reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn of psoriasis.
Patiënten die behandeld worden met Humira dient een speciale Humira patiëntenkaart gegeven te worden.
Na de injectietechniek goed te hebben geoefend, kunnen patiënten zelf Humira injecteren als hun arts beslist dat dit passend is, en met medische follow-up voor zover dit nodig is.
Gedurende de behandeling met Humira moeten andere gelijktijdige behandelingen (bijv. corticosteroïden en/of immuunmodulerende middelen) worden geoptimaliseerd.
Onderbreking van de toediening
Beschikbare gegevens suggereren dat het opnieuw starten met Humira na stopzetting voor 70 dagen of langer, resulteerde in een even grote klinische respons en vergelijkbaar veiligheidsprofiel als voor de onderbreking.
Volwassenen
Reumatoïde artritis
De aanbevolen dosis Humira voor volwassen patiënten met reumatoïde artritis is 40 mg adalimumab eenmaal per twee weken toegediend als een enkele dosis via subcutane injectie.
Methotrexaat wordt voortgezet tijdens de behandeling met Humira.
Glucocorticoïden, salicylaten, niet-steroïde anti-inflammatoire middelen of analgetica kunnen gedurende de behandeling met Humira worden gecontinueerd.
Aangaande de combinatie met andere antireumatische geneesmiddelen anders dan methotrexaat zie rubrieken 4.4 en 5.1.
Bij gebruik als monotherapie, kunnen patiënten die een afname in hun respons hebben baat hebben bij een verhoging van de dosering adalimumab tot 40 mg per week.
3 Artritis psoriatica en spondylitis ankylopoetica
De aanbevolen dosis Humira voor patiënten met artritis psoriatica of spondylitis ankylopoetica is 40 mg adalimumab eenmaal per twee weken toegediend als een enkele dosis via subcutane injectie.
Beschikbare data geven aan dat de klinische respons normaal binnen 12 weken van therapie bereikt wordt voor alle van de bovengenoemde indicaties.
Het vervolgen van de therapie in patiënten die in deze periode nog niet reageren op het geneesmiddel, dient zorgvuldig overwogen te worden.
De ziekte van Crohn
Het aanbevolen Humira inductiedoseringsschema voor volwassen patiënten met ernstige ziekte van Crohn is 80 mg in week 0, gevolgd door 40 mg in week 2.
Indien er een snellere respons op de therapie nodig is, kan het schema 160 mg in week 0 (dosis kan worden toegediend als vier injecties op één dag of als twee injecties per dag voor twee opeenvolgende dagen), 80 mg in week 2 worden gebruikt, waarbij men zich ervan bewust moet zijn dat het risico van bijwerkingen hoger is gedurende de inductie.
Na de inductiebehandeling is de aanbevolen dosering 40 mg eenmaal per twee weken via subcutane injectie.
Eventueel mag, indien een patiënt gestopt is met Humira en symptomen van de ziekte terugkeren, Humira opnieuw worden toegediend.
Er is weinig ervaring met opnieuw toedienen na meer dan 8 weken sinds de vorige dosis.
Gedurende de onderhoudsbehandeling, kunnen corticosteroïden geleidelijk worden afgebouwd, overeenkomstig klinische richtlijnen.
Sommige patiënten die een verminderde respons ervaren kunnen baat hebben bij een verhoging van de dosering naar elke week 40 mg.
Sommige patiënten die geen respons hebben in week 4 kunnen baat hebben bij voortgezette onderhoudsbehandeling tot en met week 12.
Voortgezette behandeling dient zorgvuldig te worden heroverwogen bij een patiënt die geen respons ervaart binnen deze periode.
Psoriasis
De aanbevolen dosering Humira voor volwassen patiënten bestaat uit een aanvangsdosis van 80 mg, subcutaan toegediend, gevolgd door 40 mg subcutaan eenmaal per twee weken vanaf één week na de aanvangsdosis.
Als een patiënt na 16 weken behandeling niet gereageerd heeft, dient voortzetting van de therapie zorgvuldig te worden heroverwogen.
Oudere patiënten
Aanpassing van de dosis is niet vereist.
Kinderen en adolescenten (in de leeftijd van 13 tot en met 17 jaar)
Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis De aanbevolen dosis Humira voor patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis vanaf 13 jaar is 40 mg adalimumab eenmaal per twee weken toegediend via subcutane injectie.
Beschikbare data geven aan dat klinische respons meestal binnen 12 weken behandeling bereikt wordt.
Voortgezette behandeling dient zorgvuldig te worden heroverwogen bij een patiënt die geen respons ervaart binnen deze periode.
4 Verminderde nier- en/of leverfunctie
Humira is niet onderzocht in deze patiëntenpopulatie.
Er kan geen aanbeveling voor dosering worden gegeven.
4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor het werkzame bestanddeel of voor een van de hulpstoffen.
Actieve tuberculose of andere ernstige infecties zoals sepsis en andere opportunistische infecties (zie rubriek 4.4).
Matig tot ernstig hartfalen (NYHA klasse III/IV) (zie rubriek 4.4).
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Infecties
Patiënten die TNF-antagonisten gebruiken zijn vatbaarder voor ernstige infecties.
Patiënten moeten daarom zorgvuldig worden gecontroleerd op infecties, waaronder tuberculose, voor, tijdens en na de behandeling met Humira.
Omdat de eliminatie van adalimumab 5 maanden kan duren, dienen de controles gedurende deze periode door te gaan.
De behandeling met Humira mag niet worden geïnitieerd bij patiënten met actieve infecties, waaronder chronische of gelokaliseerde infecties, tot deze infecties onder controle zijn gebracht.
Bij patiënten die zijn blootgesteld aan tuberculose en patiënten die hebben gereisd in gebieden met een hoog risico op tuberculose of endemische mycosen, zoals histoplasmose, coccidioidomycose of blastomycose, dienen het risico en de voordelen van behandeling met Humira te worden afgewogen alvorens de therapie te initiëren (zie Opportunistische infecties).
Patiënten bij wie een nieuwe infectie optreedt tijdens de behandeling met Humira dienen zorgvuldig te worden gecontroleerd en dienen een volledige diagnostische evaluatie te ondergaan.
Toediening van Humira dient te worden stopgezet als er bij een patiënt een nieuwe ernstige infectie of sepsis optreedt en een geschikte antimicrobiële of antischimmeltherapie dient te worden geïnitieerd tot de infectie onder controle is gebracht.
Artsen dienen de nodige voorzichtigheid in acht te nemen wanneer zij het gebruik van Humira overwegen bij patiënten met een geschiedenis van recidiverende infectie of met onderliggende aandoeningen die tot een predispositie voor infecties kunnen leiden, inclusief het gebruik van gelijktijdig toegediende immunosuppressiva.
Ernstige infecties:
Bij patiënten die werden behandeld met Humira zijn ernstige infecties gerapporteerd, waaronder sepsis, veroorzaakt door bacteriële, mycobacteriële, invasieve schimmel-, virale of andere opportunistische infecties, zoals listeriose en pneumocystose.
Andere ernstige infecties die zijn waargenomen in klinisch onderzoek zijn onder andere pneumonie, pyelonefritis, septische artritis en septicaemie.
Ziekenhuisopname of gevallen met fatale afloop geassocieerd met infecties zijn gemeld.
Tuberculose:
Er zijn gevallen van tuberculose gemeld bij patiënten die Humira gebruiken.
Het is van belang op te merken dat het hier voor het grootste gedeelte ging om extrapulmonale tuberculose, d.w.z. gedissemineerd.
Vóór initiatie van de behandeling met Humira moeten alle patiënten worden geëvalueerd op zowel actieve als inactieve (latente) tuberculose-infectie.
Deze evaluatie dient een gedetailleerde medische
5 voorgeschiedenis te omvatten van patiënten met een persoonlijke tuberculosegeschiedenis of mogelijke eerdere blootstelling aan patiënten met actieve tuberculose en vroegere en/of huidige behandeling met immunosuppressiva.
Er moeten gepaste screeningtests (d.w.z. tuberculine huidtest en röntgenopname van de borst) worden uitgevoerd bij alle patiënten (plaatselijke richtlijnen kunnen van toepassing zijn).
Het is aanbevolen dat de wijze waarop deze testen uitgevoerd zijn, wordt aangegeven in de Humira patiëntenkaart van de patiënt.
De voorschrijvers worden herinnerd aan de risico’ s van vals negatieve uitkomsten van tuberculine huidtesten, vooral in ernstig zieke en immunoincompetente patiënten.
Als actieve tuberculose wordt gediagnosticeerd, mag de Humira-behandeling niet worden geïnitieerd (zie rubriek 4.3).
Als latente tuberculose vermoed wordt, dient een arts met expertise op het gebied van de tuberculosebehandeling te worden geconsulteerd.
In alle hieronder beschreven situaties dienen de voordelen van behandeling met Humira zorgvuldig te worden afgewogen tegen de risico’ s ervan.
Als inactieve (‘ latente’) tuberculose wordt gediagnosticeerd, moet vóór het begin van de behandeling met Humira behandeling van deze latente tuberculose worden gestart metantituberculeuze therapievolgens de plaatselijke richtlijnen..
Bij patiënten die meerdere of significante risicofactoren hebben voor tuberculose en die een negatieve test hebben voor latente tuberculose, dient antituberculeuze therapie ook te worden overwogen vóór het begin van de behandeling met Humira.
Het gebruik van antituberculeuze therapie dient ook te worden overwogen vóór het begin van de behandeling met Humira bij patiënten met latente of actieve tuberculose in de voorgeschiedenis, bij wie niet met zekerheid is vast te stellen dat ze adequaat zijn behandeld.
Bij sommige patiënten die eerder behandeld waren voor latente of actieve tuberculose, trad actieve tuberculose op tijdens behandeling met Humira.
Patiënten dienen het advies te krijgen een arts te raadplegen als tijdens of na de behandeling met Humira tekenen/symptomen optreden (bijvoorbeeld aanhoudend hoesten, emaciatie/gewichtsverlies, lichte koorts) die wijzen op een tuberculose-infectie.
Andere opportunistische infecties:
Opportunistische infecties, waaronder invasieve schimmelinfecties, zijn waargenomen bij patiënten die werden behandeld met Humira.
Deze infecties zijn niet altijd herkend bij patiënten die TNF- antagonisten gebruikten en dit heeft geresulteerd in vertragingen bij het instellen van de adequate behandeling, met in sommige gevallen een fatale afloop.
Patiënten die tekenen en symptomen ontwikkelen zoals koorts, malaise, gewichtsverlies, zweten, hoesten, dyspnoe en/of pulmonaire infiltraten of andere ernstige systemische ziekte al dan niet gepaard gaand met shock, dienen verdacht te worden van een invasieve schimmelinfectie en de toediening van Humira dient onmiddellijk te worden gestaakt en een geschikte antischimmeltherapie dient te worden geïnitieerd.
Hepatitis B reactivering
Reactivering van hepatitis B is opgetreden bij patiënten die chronisch drager zijn van dit virus en die behandeld werden met een TNF-antagonist zoals Humira.
Sommige gevallen waren fataal.
Patiënten die risico lopen op infectie met hepatitis B dienen onderzocht te worden op aanwijzingen voor een eerder doorgemaakte hepatitis B infectie voordat met de behandeling met Humira begonnen wordt.
Dragers van het hepatitis B virus die behandeling met Humira nodig hebben dienen zorgvuldig te worden gemonitord op symptomen van actieve infectie met het hepatitis B virus gedurende de behandeling en gedurende verschillende maanden na beëindiging van de behandeling.
Er zijn onvoldoende gegevens beschikbaar over de behandeling van patiënten die drager zijn van het hepatitis
6 B virus met antivirale therapie in combinatie met behandeling met TNF-antagonisten om hepatitis B virus reactivering te voorkomen.
Bij patiënten bij wie reactivering van hepatitis B optreedt, dient Humira te worden gestopt en dient effectieve antivirale therapie met geschikte ondersteunende behandeling te worden gestart.
Neurologische complicaties
TNF-antagonisten, waaronder Humira, zijn in zeldzame gevallen in verband gebracht met het ontstaan van of de verergering van klinische symptomen en/of röntgenografische aanwijzingen voor demyeliniserende aandoeningen, waaronder multipele sclerose.
Voorschrijvers dienen voorzichtigheid in acht te nemen wanneer het gebruik van Humira wordt overwogen bij patiënten met reeds bestaande of recent opgetreden demyeliniserende aandoeningen van het centrale zenuwstelsel.
Allergische reacties
Er zijn tijdens klinische onderzoeken geen ernstige allergische bijwerkingen gemeld bij subcutane toediening van Humira.
Niet-ernstige allergische reacties van Humira traden tijdens klinische onderzoeken zelden op.
Tijdens postmarketing zijn na het toedienen van Humira zeer zelden ernstige allergische reacties, waaronder anafylaxie, gemeld.
Als er een anafylactische reactie of andere ernstige bijwerking optreedt, dient de toediening van Humira onmiddellijk te worden gestaakt en dient de gepaste behandeling te worden geïnitieerd.
De dop van de naald bevat plantaardig rubber (latex).
Dit kan ernstige allergische reacties veroorzaken bij patiënten die gevoelig zijn voor latex.
Immunosuppressie
Bij een onderzoek met 64 patiënten met reumatoïde artritis die werden behandeld met Humira waren er geen aanwijzingen voor onderdrukking van vertraagde hypersensitiviteit, verlaagde immunoglobulinewaarden of gewijzigde tellingen voor effector-T-, B-, en NK-cellen, monocyten/macrofagen en neutrofielen.
Maligniteiten en lymfoproliferatieve aandoeningen
In de gecontroleerde delen van de klinische onderzoeken met TNF-antagonisten zijn meer gevallen van maligniteiten waaronder lymfomen waargenomen in de patiënten die TNF-antagonisten hebben gekregen vergeleken met de controlepatiënten.
Echter, het voorkomen hiervan was zeldzaam.
Verder is er een verhoogd achtergrondrisico op lymfomen voor reumatoïde artritis patiënten met langdurige, actieve, ontstekingsziekte, wat de inschatting van het risico compliceert.
Met de huidige kennis kan een mogelijk risico op de ontwikkeling van lymfomen of andere maligniteiten in patiënten die behandeld worden met TNF-antagonisten niet worden uitgesloten.
Er zijn zeldzame postmarketing gevallen vastgesteld van hepatosplenisch T-cellymfoom bij patiënten die behandeld werden met adalimumab.
Dit zeldzame type T-cellymfoom heeft een zeer agressief ziektebeloop en is gewoonlijk fataal.
Enkele van deze hepatosplenische T-cellymfomen tijdens Humira-gebruik, deden zich voor bij jonge volwassen patiënten die voor de ziekte van Crohn gelijktijdig behandeld werden met azathioprine of 6-mercaptopurine.
Het risico van het ontwikkelen van hepatosplenisch T-cellymfoom bij patiënten die worden behandeld met Humira kan niet worden uitgesloten (zie rubriek 4.8).
Er hebben geen onderzoeken plaatsgevonden waarbij patiënten met een achtergrond van maligniteiten geïncludeerd werden of patiënten bij wie de behandeling met Humira werd voortgezet nadat er zich bij hen een maligniteit had ontwikkeld.
Voorzichtigheid is geboden bij de overweging om deze patiënten met Humira te behandelen (zie rubriek 4.8).
Alle patiënten, maar in het bijzonder patiënten die in het verleden uitgebreid met immunosuppressiva zijn behandeld en psoriasispatiënten die in het verleden met PUVA behandeld zijn, dienen vóór en
7 tijdens de behandeling met Humira te worden onderzocht op de aanwezigheid van niet-melanoom huidkanker.
In een oriënterend klinisch onderzoek waarin het gebruik van een ander anti-TNF middel, infliximab, werd geëvalueerd bij patiënten met matig-ernstig tot ernstig COPD werden meer maligniteiten, meestal in de longen of hoofd en nek, gemeld bij patiënten die infliximab gebruikten dan bij controlepatiënten.
Alle patiënten hadden een voorgeschiedenis van zwaar roken.
Daarom moet voorzichtigheid betracht worden bij het voorschrijven van TNF-antagonisten aan COPD patiënten, evenals aan patiënten met een verhoogd risico op een maligniteit door zwaar roken.
Hematologische reacties
Pancytopenie inclusief aplastische anemie is in zeldzame gevallen gemeld bij gebruik van TNF- antagonisten.
Hematologische bijwerkingen, waaronder medisch significante cytopenie (bijv. trombocytopenie, leukopenie) zijn in zeldzame gevallen gemeld in samenhang met Humira.
Patiënten die Humira gebruiken dienen geadviseerd te worden onmiddellijk medisch advies te vragen indien zij tekenen en symptomen ontwikkelen die duiden op bloed dyscrasie (bijv. aanhoudende koorts, blauwe plekken, bloedingen, bleekheid).
Stopzetten van het gebruik van Humira dient overwogen te worden bij patiënten met bewezen significante hematologische afwijkingen.
Vaccinaties
Vergelijkbare antilichaamreacties op de standaard 23-valent pneumokokkenvaccinatie en de influenza trivalent virusvaccinatie zijn waargenomen in een studie met 226 volwassen personen met reumatoïde artritis die behandeld werden met adalimumab of placebo.
Er zijn geen gegevens bekend over de secundaire overdracht van een infectie door levende vaccins bij patiënten die Humira gebruiken.
Patiënten die Humira gebruiken kunnen gelijktijdig vaccinaties toegediend krijgen, met uitzondering van levende vaccins.
Het wordt aanbevolen om patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis indien mogelijk vóór het starten met de behandeling met Humira alle vaccinaties toe te dienen in overeenstemming met de van toepassing zijnde vaccinatierichtlijnen.
Congestief hartfalen
In een klinisch onderzoek met een andere TNF-antagonist zijn verslechtering van congestief hartfalen en verhoogde mortaliteit als gevolg van congestief hartfalen waargenomen.
Gevallen van verslechtering van congestief hartfalen zijn ook gemeld bij met Humira behandelde patiënten.
Bij het gebruik van Humira bij patiënten met mild hartfalen (NYHA klasse I/II) is voorzichtigheid geboden.
Humira is gecontraïndiceerd bij matig tot ernstig hartfalen (zie rubriek 4.3).
De behandeling met Humira moet worden gestaakt bij patiënten bij wie nieuwe of verergerende symptomen van congestief hartfalen optreden.
Auto-immuunprocessen
De behandeling met Humira kan leiden tot de vorming van auto-immuunantilichamen.
De invloed van langdurige behandeling met Humira op de ontwikkeling van auto-immuun aandoeningen is onbekend.
Als een patiënt na behandeling met Humira symptomen ontwikkelt die wijzen op een lupusachtig syndroom en als deze patiënt positief bevonden wordt voor antilichamen tegen dubbelstrengs DNA, mag de behandeling met Humira niet langer gegeven worden (zie rubriek 4.8).
Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en anakinra
In klinische onderzoeken zijn ernstige infecties gemeld na gelijktijdig gebruik van anakinra en een andere TNF-antagonist, etanercept, zonder toegevoegd voordeel vergeleken met etanercept alleen.
Gezien de aard van de bijwerkingen die gevonden zijn met de combinatie van etanercept en anakinra,
8 kan de combinatie van anakinra met andere TNF-antagonisten in vergelijkbare toxiciteiten resulteren.
Daarom wordt de combinatie van adalimumab en anakinra niet aanbevolen (zie rubriek 4.5).
Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en abatacept
Gelijktijdige toediening van TNF-antagon isten en abatacept is in verband gebracht met een toegenomen risico van infecties, waaronder ernstige infecties, in vergelijking met TNF-antagonisten alleen, zonder toegenomen klinisch voordeel.
De combinatie van Humira met abatacept wordt niet aanbevolen (zie rubriek 4.5).
Chirurgische ingrepen
Er is gelimiteerde ervaring met de veiligheid van chirurgische procedures in patiënten die behandeld worden met Humira.
Er dient rekening gehouden te worden met de lange halfwaardetijd van adalimumab als een chirurgische ingreep gepland wordt.
Een patiënt die een operatie ondergaat terwijl hij of zij nog Humira gebruikt moet zorgvuldig worden gecontroleerd op infecties en geschikte acties dienen ondernomen te worden.
Er is gelimiteerde ervaring met de veiligheid bij patiënten die Humira gebruiken en arthroplastie ondergaan.
Dunne darmobstructie
Gebrek aan respons op behandeling voor de ziekte van Crohn kan een indicatie zijn voor de aanwezigheid van een gefixeerde fibrotische vernauwing, waarvoor chirurgische behandeling noodzakelijk is.
Beschikbare gegevens wijzen erop dat Humira vernauwingen niet verergert of veroorzaakt.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Humira is onderzocht bij patiënten met reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis en artritis psoriatica die Humira als monotherapie gebruikten en bij patiënten die gelijktijdig methotrexaat gebruikten.
De aanmaak van antilichamen was lager wanneer Humira samen met methotrexaat werd gegeven in vergelijking met de monotherapie.
Toediening van Humira zonder methotrexaat resulteerde in een verhoogde aanmaak van antilichamen, een verhoogde klaring en verminderde werkzaamheid van adalimumab (zie rubriek 5.1).
De combinatie van Humira en anakinra wordt niet aanbevolen (zie rubriek 4.4 “ Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en anakinra”).
De combinatie van Humira en abatacept wordt niet aanbevolen (zie rubriek 4.4 “ Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en abatacept”).
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
Er zijn geen klinische gegevens beschikbaar over het gebruik van Humira tijdens de zwangerschap.
Bij een onderzoek naar de ontwikkelingstoxiciteit bij apen waren er geen aanwijzingen voor toxiciteit voor de moeder, embryotoxiciteit of teratogeniciteit.
Er zijn geen preklinische gegevens beschikbaar over de postnatale toxiciteit en invloed op de vruchtbaarheid van adalimumab (zie rubriek 5.3).
Doordat adalimumab remmend werkt op TNFα, kan toediening van het middel tijdens de zwangerschap invloed hebben op de normale immuunresponsen bij de pasgeborene.
Toediening van adalimumab tijdens de zwangerschap wordt niet aanbevolen.
Vrouwen in de vruchtbare leeftijd wordt sterk aanbevolen een betrouwbare anticonceptiemethode te gebruiken om zwangerschap te voorkomen en het gebruik daarvan gedurende ten minste vijf maanden na de laatste Humira-behandeling voort te zetten.
9 Het is niet bekend of adalimumab na inname in de moedermelk wordt afgescheiden of systemisch wordt geresorbeerd.
Echter, omdat humane immunoglobulinen worden uitgescheiden in de melk, mogen vrouwen gedurende ten minste vijf maanden na de laatste Humira-behandeling geen borstvoeding geven.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Humira kan een klein effect hebben op de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen.
Duizeligheid (waaronder vertigo, stoornis van het gezichtsvermogen en vermoeidheid) kan optreden na toediening van Humira (zie rubriek 4.8).
4.8 Bijwerkingen
Klinisch onderzoek
Humira is tot maximaal 60 maanden onderzocht bij 6.593 patiënten in gecontroleerde en open label onderzoeken.
Bij deze onderzoeken waren patiënten betrokken met kort bestaande en langer bestaande reumatoïde artritis, met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis en met artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
De gegevens in tabel 1 zijn gebaseerd op de belangrijkste gecontroleerde onderzoeken waarbij 4.355 patiënten Humira kregen en 2.487 patiënten een placebo of active-comparator kregen tijdens de gecontroleerde periode.
Het deel van de patiënten dat de behandeling staakte omwille van bijwerkingen tijdens het dubbelblinde gecontroleerde deel van de belangrijkste onderzoeken bedroeg 4,5% voor de patiënten die Humira gebruikten en 4,5% voor met controle behandelde patiënten.
Bijwerkingen bij kinderen met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis
In het algemeen waren de bijwerkingen bij kinderen qua frequentie en type vergelijkbaar met de bij volwassen patiënten waargenomen bijwerkingen.
Bijwerkingen die tenminste mogelijk een causaal verband vertoonden met adalimumab tijdens de belangrijkste onderzoeken, zowel klinisch als in het laboratorium, worden vermeld per orgaanklasse en frequentie (zeer vaak ≥ 1/10; vaak ≥ 1/100 tot < 1/10; soms ≥ 1/1.000 tot ≤ 1/100 en zelden ≥ 1/10.000 tot < 1/1.000) in Tabel 1 hieronder.
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
Tabel 1 Bijwerkingen in klinische onderzoeken
Systeem/orgaanklasse Onderzoeken
Frequentie soms
Bijwerking verhoogd creatininefosfokinase in het bloed, verlengde geactiveerde gedeeltelijke tromboplastinetijd, aanwezigheid van autoantilichamen
Hartaandoeningen
soms
aritmieën, tachycardie
zelden
hartstilstand, kransslagaderinsufficiëntie, angina pectoris, pericardeffusie, congestief hartfalen, palpitaties
10 Bloed- en lymfestelselaandoeningen
soms
neutropenie (waaronder agranulocytose), leukopenie, trombocytopenie, anemie, lymfadenopathie, leukocytose, lymfopenie
zelden
pancytopenie, purpura die verband houdt met idiopathische trombocytopenie
Zenuwstelselaandoeningen
vaak
duizeligheid (waaronder vertigo), hoofdpijn, neurologische gewaarwordingsstoornissen (waaronder paresthesie)
soms
syncope, migraine, tremor, slaapstoornissen
zelden
multipele sclerose, gelaatsparalyse
Oogaandoeningen
soms
visusstoornis, stoornissen van het gevoel van het oog, infectie, irritatie of ontsteking van het oog
zelden
panoftalmie, iritis, glaucoom
Evenwichtsorgaan- en ooraandoeningen
soms
oorproblemen (waaronder pijn en zwelling)
zelden
gehoorverlies, tinnitus
Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen
vaak
hoest, nasofaryngeale pijn
soms
astma, dyspneu, dysfonie, neusverstopping
zelden
longoedeem, faryngeaal oedeem, pleurale effusie, pleuritis
Maagdarmstelselaandoeningen
vaak
diarree, buikpijn, stomatitis en mondulcera, misselijkheid
soms
rectale bloeding, braken, dyspepsie, opgezette buik, verstopping
zelden
pancreatitis, darmstenose, colitis, enteritis, oesofagitis, gastritis
Nier- en urinewegaandoeningen
soms
hematurie, nierfunctiestoornissen, blaas- en urinebuissymptomen
zelden
proteïnurie, nierpijn
Huid- en onderhuidaandoeningen
vaak
uitslag, pruritus
soms zelden
urticaria, psoriasis, ecchymose en toegenomen blauwe plekken, purpura, dermatitis en eczeem, haaruitval erythema multiforme, panniculitis
Skeletspierstelsel- en bindweefselaandoeningen
vaak
skeletspierpijn
zelden
rhabdomyolyse
Endocriene aandoeningen Voedings- en stofwisselingsstoornissen
zelden soms
schildklieraandoening (waaronder struma) hypokaliëmie, toegenomen lipiden, verstoorde eetlust (waaronder anorexie), hyperurikemie
zelden
hypercalciëmie, hypocalciëmie
11 Infecties en parasitaire aandoeningen
vaak
lage luchtweginfecties (waaronder pneumonie, bronchitis), virale infecties (waaronder influenza, herpesinfecties), candidiasis, bacteriële infecties (waaronder urineweginfecties), bovenste luchtweginfectie
soms
opportunistische infecties (waaronder tuberculose, histoplasmose), sepsis, abces, gewrichtsontsteking, huidinfectie (waaronder cellulitis en impetigo), oppervlakkige schimmelinfecties (waaronder huid, nagel en voet)
zelden
fasciitis necroticans, virale meningitis, diverticulitis, wondinfectie
Letsels en intoxicaties Neoplasmata, benigne, maligne en ongespecificeerd (inclusief
soms soms
toevallige verwonding, verslechterde genezing benigne huidepitheeltumor
cysten en poliepen)
zelden
lymfoom, orgaantumoren (waaronder borst-, ovarium- en testikeltumoren), maligne melanoom, plaveiselcelcarcinoom van de huid
Bloedvataandoeningen
soms
hypertensie, blozen, hematoom
zelden
bloedvatafsluiting, aortastenose, tromboflebitis, aneurysma aortae
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornisssen
zeer vaak
injectieplaatsreactie (waaronder pijn, zwelling, roodheid of pruritus)
vaak
pyrexie, vermoeidheid (waaronder asthenie en malaise)
soms
pijn op de borst, oedeem, griepachtige aandoening
Immuunsysteemaandoeningen
soms
systemische lupus erythematodes, angio-oedeem, geneesmiddelovergevoeligheid
zelden
serumziekte, hooikoorts
Lever- en galaandoeningen
vaak
verhoogde leverenzymen
zelden
levernecrose, hepatitis, leververvetting, cholelithiasis, verhoogd bilirubine in het bloed
Voortplantingsstelsel- en borstaandoeningen
soms
stoornissen in de menstruatiecyclus en uteriene bloedingsstoornissen
Psychische stoornissen
soms
stemmingswisselingen, angst (waaronder nervositeit en agitatie)
Reacties op de injectieplaats
In de belangrijkste gecontroleerde onderzoeken traden bij 15% van de met Humira behandelde patiënten reacties op de injectieplaats op (erytheem en/of jeuk, bloeding, pijn of zwelling), in vergelijking met 9% van de patiënten die placebo of actieve-control kregen.
Reacties op de injectieplaats noodzaakten doorgaans niet tot staken van het geneesmiddel.
Infecties
In de belangrijkste gecontroleerde onderzoeken bedroeg het incidentiecijfer voor infectie 1,58 per patiëntjaar bij de met Humira behandelde patiënten en 1,42 per patiëntjaar bij de met placebo en actieve-control behandelde patiënten.
De infecties bestonden hoofdzakelijk uit nasofaryngitis,
12 bovenste luchtweginfecties en sinusitis.
De meeste patiënten bleven op Humira na het verdwijnen van de infectie.
De incidentie van ernstige infecties bedroeg 0,04 per patiëntjaar bij met Humira behandelde patiënten en 0,03 per patiëntjaar bij met placebo en actieve-control behandelde patiënten.
In gecontroleerde en open label onderzoeken met Humira zijn ernstige infecties (waaronder fatale infecties, die zelden voorkwamen) gemeld, waaronder tuberculose (inclusief miliair en extrapulmonale locaties) en invasieve opportunistische infecties (o.a. gedissimineerde of extrapulmonaire histoplasmose, blastomycose, coccidioidomycose, pneumocystose, candidiasis, aspergillose en listeriose).
De meeste gevallen van tuberculose traden op in de eerste acht maanden na het starten van de therapie en kan duiden op een recidieve van een latente ziekte.
Maligniteiten en lymfoproliferatieve aandoeningen
Er zijn geen maligniteiten waargenomen bij 171 patiënten met een blootstelling van 192,5 patiëntjaren tijdens een onderzoek met Humira bij juveniele idiopathische artritis patiënten.
Tijdens de gecontroleerde gedeelten van belangrijke Humira onderzoeken die tenminste 12 weken duurden bij patiënten met matig-ernstige tot ernstige actieve reumatoïde artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis, werden maligniteiten, anders dan lymfomen en niet-melanoom huidkanker, geobserveerd met een incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van 5,9 (3,5; 9,9) per 1.000 patiëntjaren bij 3853 met Humira behandelde patiënten versus een incidentie van 4,3 (1,8; 10,4) per 1.000 patiëntjaren bij 2.183 controlepatiënten (gemiddelde behandelingsduur was 5,5 maanden voor Humira en 3,9 maanden voor de controlepatiënten).
De incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van niet-melanoom huidcarcinomen was 8,8 (5,7; 13,5) per 1.000 patiëntjaren bij de met Humira behandelde patiënten en 2,6 (0,8; 8,0) per 1.000 patiëntjaren bij de controlepatiënten.
Van deze huidcarcinomen, bedroeg de incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van plaveiselcelcarcinoom 2,5 (1,1; 5,6) per 1.000 patiëntjaren bij met Humira behandelde patiënten en 0 per 1.000 patiëntjaren bij de controlepatiënten.
De incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van lymfomen bedroeg 0,8 (0,2; 3,3) per 1.000 patiëntjaren bij met Humira behandelde patiënten en 0,9 (0,1; 6,1) per 1.000 patiëntjaren bij de controlepatiënten.
Bij het combineren van de gecontroleerde gedeelten van deze onderzoeken en de lopende open label extensieonderzoeken met een gemiddelde duur van ongeveer 1,7 jaar waarin 6.539 patiënten geïncludeerd waren en meer dan 16.000 patiëntjaren van therapie, is het waargenomen aantal maligniteiten, anders dan lymfomen en niet-melanoom huidcarcinomen ongeveer 10,1 per 1.000 patiëntjaren.
De geobserveerde incidentie van niet-melanoom huidcarcinomen bedraagt ongeveer 9,0 per 1.000 patiëntjaren en voor lymfomen ongeveer 1,1 per 1.000 patiëntjaren.
Tijdens postmarketing ervaringen sinds januari 2003, voornamelijk bij patiënten met reumatoïde artritis, was de incidentie van maligniteiten, anders dan lymfomen en niet-melanoom huidcarcinomen, ongeveer 1,7 per 1.000 patiëntjaren.
De gerapporteerde incidenties van niet-melanoom huidcarcinomen en lymfomen waren respectievelijk ongeveer 0,2 en 0,4 per 1.000 patiëntjaren (zie rubriek 4.4).
Zeldzame postmarketing gevallen van hepatosplenisch T-cellymfoom zijn gerapporteerd bij patiënten die behandeld werden met adalimumab (zie rubriek 4.4).
Autoantilichamen
Op verschillende tijdstippen tijdens de reumatoïde artritis onderzoeken I-V werden serummonsters van de patiënten getest op autoantilichamen.
In deze onderzoeken werden voor 11,9% van de met Humira behandelde patiënten en 8,1% van de met placebo en actieve-control behandelde patiënten die aan het begin van het onderzoek negatieve antinucleaire-antilichaamtiters hadden, positieve titers gemeld in week 24.
Twee van de 3.441 met Humira behandelde patiënten in alle reumatoïde artritis en artritis psoriatica onderzoeken vertoonden klinische symptomen die wezen op recent opgetreden lupusachtig
13 syndroom.
De patiënten vertoonden verbetering na het staken van de behandeling.
Er waren geen patiënten bij wie lupus nefritis of symptomen van het centrale zenuwstelsel optraden.
Verhoogde leverenzymen
Klinische onderzoeken bij reumatoïde artritis:
In de gecontroleerde klinische onderzoeken bij reumatoïde artritis (RA onderzoeken I-IV) waren verhogingen van ALT hetzelfde in patiënten behandeld met adalimumab of placebo.
Bij patiënten met vroege reumatoïde artritis (duur van de ziekte minder dan 3 jaar) (RA onderzoek V) waren verhogingen van ALT meer voorkomend in de combinatie arm (Humira/methotrexaat) dan in de methotrexaat monotherapie arm of de Humira monotherapie-arm.
In het JIA onderzoek waren de weinige transaminaseverhogingen klein en vergelijkbaar in de aan placebo en de aan adalimumab blootgestelde patiënten en kwamen het vaakst voor in combinatie met methotrexaat.
Artritis psoriatica klinische onderzoeken: verhogingen van ALT kwamen meer voor bij patiënten met artritis psoriatica (PsA onderzoeken I-II) vergeleken met patiënten in de klinische onderzoeken bij reumatoïde artritis.
In alle onderzoeken bij reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis en artritis psoriatica waren patiënten met een verhoogd ALT klachtenvrij en in de meeste gevallen waren de verhogingen voorbijgaand en verdwenen na voortgezette therapie.
Klinische onderzoeken bij de ziekte van Crohn: in gecontroleerde klinische onderzoeken waren verhogingen van ALT vergelijkbaar bij patiënten die adalimumab of placebo kregen.
Klinische onderzoeken bij psoriasis: in gecontroleerde klinische onderzoeken bij psoriasis waren verhogingen van ALT vergelijkbaar bij patiënten die adalimumab of placebo kregen.
Additionele bijwerkingen uit postmarketing surveillance of fase IV klinische onderzoeken
De additionele bijwerkingen in tabel 2 zijn gemeld in post marketing surveillance of fase IV klinische onderzoeken:
Tabel 2 Bijwerkingen in postmarketing surveillance en fase IV klinische onderzoeken
Systeem/orgaanklassen Maagdarmstelselaandoeningen Lever- en galaandoeningen
Bijwerking darmperforatie reactivatie van hepatitis B
Zenuwstelselaandoeningen
demyelinisatie (b.v. oogzenuwontsteking, Guillain-Barré-syndroom)
Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen
interstitiële longziekte, inclusief longfibrose
Huid- en onderhuidaandoeningen
cutaneuze vasculitis
Immuunsysteemaandoeningen
anafylaxie
Neoplasmata, benigne, maligne en ongespecificeerd (inclusief cysten en poliepen)
hepatosplenisch T-cellymfoom
14 4.9 Overdosering
Er werd geen dosisbeperkende toxiciteit waargenomen tijdens klinische onderzoeken.
De hoogste geëvalueerde dosering bestond uit verschillende intraveneuze doses van 10 mg/kg, hetgeen ongeveer overeenkomt met 15 maal de aanbevolen dosis.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie:
Selectieve immunosuppressiva.
ATC-code:
L04AB04
Werkingsmechanisme
Adalimumab bindt specifiek aan TNF en neutraliseert de biologische werking van TNF door de interactie van TNF met de p55- en p75-TNF-receptoren op het oppervlak van cellen te blokkeren.
Adalimumab moduleert ook de biologische respons die wordt geïnduceerd of gereguleerd door TNF, waaronder wijzigingen in de concentraties van adhesiemoleculen die verantwoordelijk zijn voor leukocytenmigratie (ELAM-1, VCAM-1 en ICAM-1 met een IC50 van 0,1-0,2 nM).
Farmacodynamische effecten
Na behandeling met Humira werd er een snelle daling ten opzichte van uitgangsniveau vastgesteld van de concentraties van de bij ontsteking optredende acutefase-eiwitten (C-reactief proteïne (CRP)) en de sedimentatiesnelheid van de erytrocyten (ESR: erythrocyte sedimentation rate) en serumcytokinen (IL- 6) bij patiënten met reumatoïde artritis.
De serumwaarden van matrixmetalloproteïnases (MMP-1 en MMP-3), die voor de remodellering van het weefsel zorgen wat leidt tot kraakbeendestructie, waren eveneens verlaagd na toediening van Humira.
Met Humira behandelde patiënten vertonen gewoonlijk een verbetering van de hematologische tekenen van chronische ontsteking.
Een snelle afname van de CRP spiegels werd ook waargenomen bij patiënten met de ziekte van Crohn.
Een snelle afname van de CRP spiegels werd ook waargenomen bij patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis.
Klinische onderzoeken
Reumatoïde artritis
Humira is geëvalueerd bij meer dan 3000 patiënten in alle klinische onderzoeken naar reumatoïde artritis.
Sommige patiënten werden tot maximaal 60 maanden behandeld.
De werkzaamheid en veiligheid van Humira voor de behandeling van reumatoïde artritis werden beoordeeld in vijf gerandomiseerde, dubbelblinde en goedgecontroleerde onderzoeken.
In RA onderzoek I werden 271 patiënten met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis geëvalueerd die ≥ 18 jaar oud waren, bij wie ten minste één behandeling met antireumatische middelen niet geslaagd was en bij wie methotrexaat in wekelijkse doseringen van 12,5 tot 25 mg (10 mg indien intolerant voor methotrexaat) onvoldoende werkzaamheid vertoonde en bij wie de methotrexaatdosering constant bleef op wekelijks 10 tot 25 mg.
Er werd gedurende 24 weken eenmaal per twee weken een dosis van 20, 40 of 80 mg Humira of placebo gegeven.
In RA onderzoek II werden 544 patiënten geëvalueerd met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis die ≥ 18 jaar oud waren en bij wie ten minste één behandeling met antireumatische middelen niet geslaagd was.
Doses van 20 of 40 mg Humira werden gedurende 26 weken wekelijks, of eenmaal per twee weken, met de andere weken placebo, toegediend door subcutane injectie; placebo werd
15 gedurende dezelfde periode wekelijks gegeven.
Er waren geen andere antireumatische middelen toegelaten.
In RA onderzoek III werden 619 patiënten met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis geëvalueerd die ≥ 18 jaar oud waren en die een ineffectieve respons hadden op doseringen van 12,5 tot 25 mg methotrexaat of intolerant waren voor wekelijks 10 mg methotrexaat.
In dit onderzoek waren er drie groepen.
De eerste kreeg gedurende 52 weken wekelijks placebo-injecties.
De tweede kreeg gedurende 52 weken wekelijks 20 mg Humira.
De derde groep kreeg eenmaal per twee weken 40 mg Humira en de andere weken placebo-injecties.
Daarna werden de patiënten opgenomen in een open- label extensie fase waarin 40 mg Humira eenmaal per twee weken werd toegediend tot maximaal 60 maanden.
In RA onderzoek IV werd in de eerste plaats de veiligheid geëvalueerd bij 636 patiënten van ≥ 18 jaar met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis.
De patiënten konden ofwel nog geen antireumatische middelen gebruikt hebben, ofwel op hun bestaande rheumaticum blijven op voorwaarde dat de behandeling gedurende minimaal 28 dagen stabiel bleef.
Deze behandelingen omvatten methotrexaat, leflonumide, hydroxychloroquine, sulfasalazine en/of goudzouten.
De patiënten werden gerandomiseerd tussen eenmaal per twee weken 40 mg Humira of placebo gedurende een periode van 24 weken.
RA onderzoek V evalueerde 799 methotrexaat-naïeve volwassen patiënten met matig tot ernstig actieve kortbestaande reumatoïde artritis (gemiddelde ziekteduur minder dan 9 maanden).
Deze studie evalueerde de doelmatigheid van Humira 40 mg eenmaal per twee weken/methotrexaat combinatie therapie, Humira 40 mg eenmaal per twee weken monotherapie en methotrexaat monotherapie bij vermindering van de tekenen en symptomen en progressie van gewrichtsschade bij reumatoïde artritis gedurende 104 weken.
Het primaire eindpunt in RA onderzoeken I, II en III en het secundaire eindpunt in RA onderzoek IV was het percentage patiënten dat in week 24 of 26 een ACR 20-respons vertoonde.
Het primaire eindpunt in RA onderzoek V was het percentage patiënten dat in week 52 een ACR 50-respons vertoonde.
RA onderzoeken III en V hadden als verdere primaire eindpunten op 52 weken vertraging van de progressie van de aandoening (als bepaald d.m.v. de resultaten van röntgenonderzoek).
RA onderzoek III had tevens als primair eindpunt de wijzigingen in de kwaliteit van leven.
ACR-respons
Het percentage met Humira behandelde patiënten met een ACR-respons 20, 50 en 70 was in RA onderzoeken I, II en III onderling consistent.
Tabel 3 vermeldt de resultaten voor de dosering van eenmaal per twee weken 40 mg.
16 Tabel 3 ACR-responsen bij placebogecontroleerde onderzoeken (percentage patiënten)
Respons
RA onderzoek Ia * *
RA onderzoek IIa * *
RA onderzoek IIIa * *
ACR 20
Placebo / MTXc n=60
Humirab / Placebo Humirab Placebo / MTXc n=110 n=113 MTXc n=63 n=200
Humirab/ MTXc n=207
6 maanden 12 maanden
13,3% N.v.t.
65,1% N.v.t.
19,1% N.v.t.
46,0% N.v.t.
29,5% 24,0%
63,3% 58,9%
ACR 50
6 maanden
6,7%
52,4%
8,2%
22,1%
9,5%
39,1%
12 maanden
N.v.t.
N.v.t.
N. v. t.
N. v. t.
9,5%
41,5%
ACR 70
6 maanden
3,3%
23,8%
1,8%
12,4%
2,5%
20,8%
a
12 maanden
N.v.t.
N.v.t.
N. v. t.
N. v. t.
4,5%
23,2%
RA onderzoek I op 24 weken, RA onderzoek II op 26 weken en RA onderzoek III op 24 en 52 weken b 40 mg Humira, eenmaal per twee weken toegediend c MTX = methotrexaat * * p < 0,01, Humira versus placebo
In RA onderzoeken I-IV vertoonden alle afzonderlijke componenten van de ACR-responscriteria (aantal pijnlijke en gezwollen gewrichten, beoordeling door arts en patiënt van de ziekteactiviteit en pijn, 'disability index' (HAQ) - scores en CRP (mg/dl)-waarden) een verbetering in week 24 of 26 in vergelijking met placebo.
In RA onderzoek III bleven deze verbeteringen gedurende 52 weken gehandhaafd.
Tevens bleven de ACR-responsen in de meerderheid van de patiënten die gevolgd zijn in de open-label extensie fase gehandhaafd tot week 104.
114 van de 207 patiënten zetten de behandeling met Humira 40 mg eenmaal per twee weken gedurende 60 maanden voort.
Hiervan hadden 86, 72 en 41 patiënten een ACR-respons van respectievelijk 20/50/70 in maand 60.
In RA onderzoek IV was de ACR 20-respons van patiënten behandeld met Humira plus standaardbehandeling statistisch significant beter dan die van patiënten behandeld met placebo plus standaardbehandeling (p < 0,001).
In RA onderzoeken I-IV behaalden met Humira behandelde patiënten reeds een tot twee weken na het begin van de behandeling statistisch significante ACR 20- en 50-responsen in vergelijking met placebo.
In RA onderzoek V bij kort bestaande reumatoïde artritis patiënten die methotrexaat-naïeve waren, leidde de combinatie therapie van Humira met methotrexaat tot een sneller en significant hogere ACR respons dan met methotrexaat monotherapie en Humira monotherapie in week 52 en de respons bleef behouden in week 104 (zie tabel 4).
17 Tabel 4 ACR respons in RA onderzoek V (percentage patiënten)
Respons ACR 20
MTX n=257
Humira n=274
Humira/MTX n=268
p-waardea
p-waardeb
p-waardec
week 52 week 104
62,6% 56,0%
54,4% 49,3%
72,8% 69,4%
0,013 0,002
< 0,001 < 0,001
0,043 0,140
ACR 50
week 52 week 104
45,9% 42,8%
41,2% 36,9%
61,6% 59,0%
< 0,001 < 0,001 < 0,001 < 0,001
0,317 0,162
ACR 70 a
week 52 week 104
27,2% 28,4%
25,9% 28,1%
45,5% 46,6%
< 0,001 < 0,001 < 0,001 < 0,001
0,656 0,864
p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van methotrexaat monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruikt gemaakt is van de Mann-Whitney U test. b p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruikt gemaakt is van de Mann-Withney U test. c p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en methotrexaat monotherapie waarbij gebruik gemaakt is van de Mann-Whitney U test.
In week 52 behaalde 42,9% van de patiënten die behandeld werden met Humira/methotrexaat combinatietherapie klinische remissie (DAS28 < 2,6) vergeleken met 20,6% van de patiënten behandeld met methotrexaat monotherapie en 23,4% van de patiënten behandeld met Humira monotherapie.
De combinatietherapie Humira/methotrexaat was klinisch en statistisch superieur aan de methotrexaat (p < 0,001) en Humira monotherapie (p < 0,001) wat betreft het behalen van lagere ziektestatus bij patiënten met een recent gediagnosticeerde matig tot ernstige reumatoïde artritis.
De responsen voor de twee monotherapie onderzoeken waren vergelijkbaar (p = 0,447).
Radiografische respons
In RA onderzoek III, waarin de met Humira behandelde patiënten een gemiddelde duur van reumatoïde artritis hadden van ongeveer 11 jaar, werd structurele gewrichtsschade radiografisch bepaald en uitgedrukt als een verandering in de aangepaste Totale Sharp Score (TSS) en de componenten daarvan, de erosiescore en gewrichtsruimte-vernauwingsscore (JSN).
Humira/methotrexaat patiënten vertoonden minder radiografische progressie na 6 en 12 maanden dan patiënten die alleen methotrexaat kregen (zie tabel 5).
Data uit de open-label extensie fase geven aan dat de remming van de progressie van structurele schade in een subgroep van patiënten gedurende 60 maanden wordt gehandhaafd.
113 van de 207 patiënten die aanvankelijk eenmaal per twee weken werden behandeld met 40 mg Humira, werden na 5 jaar radiografisch geëvalueerd.
Van deze patiënten vertoonden 66 geen progressie van structurele schade, gedefinieerd als een verandering van de TSS van nul of minder.
18 Tabel 5 Gemiddelde Radiografische Verandering Over 12 Maanden in RA onderzoek III
Placebo /
HUMIRA/MTX
Placebo/MTX-HUMIRA/MTX
p-waarde
MTXa
40
mg elke 2 weken
(95% betrouwbaarheidsintervalb)
Totale Sharp Score Erosie score JSNd score a methotrexaat b
2,7 1,6 1,0
0,1 0,0 0,1
2,6 (1,4, 3,8) 1,6 (0,9, 2,2) 0,9 (0,3, 1,4)
< 0,001c < 0,001 0,002
95% confidentie interval voor de verschillen in verandering-scores tussen methotrexaat en Humira. c Gebaseerd op rank analyse d gewrichtsruimte-vernauwingsscore
In RA onderzoek V werd structurele gewrichtsschade radiografisch bepaald en uitgedrukt als verandering in de aangepaste Totale Sharp Score (zie tabel 6).
Tabel 6 Gemiddelde Radiografische Veranderingen in Week 52 in RA onderzoek V
MTX
Humira
Humira/MTX
n=257 (95%
n=274 (95%
n=268 (95%
p-waardea
p-waardeb
p-waardec
confidence confidence interval) interval)
confidence interval)
Total Sharp Score
5,7 (4,2-7,3)
3,0 (1,7-4,3)
1,3 (0,5-2,1) < 0,001
0,0020
< 0,001
Erosion score 3,7 (2,7-4,7) JSN score 2,0 (1,2-2,8) a
1,7 (1,0-2,4) 1,3 (0,5-2,1)
0,8 (0,4-1,2) 0,5 (0-1,0)
< 0,001 < 0,001
0,0082 0,0037
< 0,001 0,151
p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van methotrexaat monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruikt gemaakt is van de Mann-Whitney U test. b p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruik gemaakt is van de Mann-Whitney U test. c p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en methotrexaat monotherapie waarbij gebruik gemaakt is van de Mann-Whitney U test.
Na 52 weken en 104 weken behandeling was het percentage patiënten zonder progressie (verandering vanaf uitgangsniveau in de aangepaste Totale Sharp Score ≤ 0,5) significant hoger met Humira/methotrexaat combinatietherapie (63,8% en 61,2% respectievelijk) in vergelijking met methotrexaat monotherapie (37,4% en 33,5% respectievelijk, p < 0,001) en Humira monotherapie (50,7%, p < 0,002 en 44,5%, p < 0,001 respectievelijk).
Kwaliteit van leven en fysiek functioneren
De kwaliteit van leven met betrekking tot de gezondheid en fysiek functioneren werden beoordeeld met behulp van de ‘ disability index’ op het Health Assessment Questionnaire (HAQ) in de vier oorspronkelijke adequate en goedgecontroleerde onderzoeken en deze vormde een vooraf vastgelegd primair eindpunt op week 52 in RA onderzoek III.
Alle Humira-doses/schema’ s in alle vier de onderzoeken vertoonden statistisch significant grotere verbeteringen in de HAQ-‘ disability index’ vanaf uitgangsniveau tot Maand 6 vergeleken met placebo en in RA onderzoek III werd hetzelfde vastgesteld op Week 52.
De resultaten van de Short Form Health Survey (SF 36) voor alle Humira- doses/schema’ s in alle vier de onderzoeken ondersteunen deze bevindingen, met statistisch significante ‘ physical component summary’ (PCS) - scores, evenals statistisch significante ‘ pain and vitality domain’ -scores voor de dosering van eenmaal per twee weken 40 mg.
Er werd een statistisch significante afname vastgesteld van vermoeidheid als gemeten door middel van de ‘ functional assessment of chronic illness therapy’ (FACIT) - scores in alle drie onderzoeken waarin de vermoeidheid werd beoordeeld (RA onderzoeken I, III, IV).
19 In RA onderzoek III bleef de verbetering in fysieke functie gehandhaafd gedurende 260 weken (60 maanden) open-label behandeling.
De verbetering van de kwaliteit van leven werd gemeten tot week 156 (36 maanden) en de verbetering werd gehandhaafd gedurende die periode.
In RA onderzoek V toonde de verbetering in de HAQ disability index en het fysieke gedeelte van de SF 36 een grotere verbetering (p < 0,001) voor Humira/methotrexaat combinatietherapie versus methotrexaat monotherapie en Humira monotherapie in week 52, die behouden werd tot week 104.
Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis (JIA)
De veiligheid en werkzaamheid van Humira werden vastgesteld in een multi-centrum, gerandomiseerd, dubbelblind parallelgroeponderzoek waaraan 171 kinderen (van 4-17 jaar) met polyarticulaire JIA deelnamen.
In de open-label inleidingsfase (OL LI) werden patiënten in twee groepen verdeeld, MTX (methotrexaat)-behandeld of niet-MTX-behandeld.
Patiënten in het niet-MTX deel waren ofwel naïef voor MTX, of MTX was tenminste twee weken voor toediening van onderzoeksmedicatie gediscontinueerd.
De doseringen NSAID’ s en/of prednison (≤ 0,2 mg / kg/dag of maximaal 10 mg/dag) die patiënten kregen bleven gelijk.
In de OL LI fase kregen alle patiënten gedurende 16 weken eenmaal per twee weken 24 mg/m2 tot maximaal 40 mg Humira.
De verdeling van patiënten naar leeftijd en minimale, mediane en maximale dosering tijdens de OL LI fase worden weergegeven in tabel 7.
Tabel 7 Verdeling van patiënten naar leeftijd en tijdens de OL LI fase ontvangen dosering adalimumab
Leeftijdsgroep
Aantal patiënten in de uitgangssituatie n (%)
Minimale, mediane en maximale dosering
4 tot en met 7 jaar 8 tot en met 12 jaar 13 tot en met 17 jaar
31 (18,1) 71 (41,5) 69 (40,4)
10, 20 en 25 mg 20, 25 en 40 mg 25, 40 en 40 mg
Patiënten met een kinder-ACR 30 respons in week 16 kwamen in aanmerking voor randomisatie in de dubbelblinde (DB) fase en kregen daarna gedurende 32 weken of tot opvlamming van de ziekte eenmaal per twee weken ofwel Humira 24 mg/m2 tot maximaal 40 mg ofwel placebo.
Criteria voor opvlamming van de ziekte waren gedefinieerd als verslechtering van ≥ 30% ten opzichte van de uitgangssituatie van ≥ 3 van de 6 ACR kerncriteria voor kinderen, ≥ 2 actieve gewrichten en verbetering van > 30% van niet meer dan 1 van de 6 criteria.
Na 32 weken of bij opvlamming, kwamen patiënten in aanmerking om te worden geïncludeerd in de open-label extensiefase.
20 Tabel 8 ACR kinderrespons in de JIA studie
Groep Fase
MTX
Zonder MTX
OL-LI
16 weken
ACR 30 kinderrespons (n/N)
94,1%
(80/85)
74,4% (64/86)
Dubbelblind
Humira (n = 38)
Placebo (n = 37)
Humira (n = 30)
Placebo (n = 28)
Opvlammingen aan het einde van de 32 wekena (n/N)
36,8% (14/38)
64,9% (24/37)b
43,3% (13/30)
71,4% (20/28)c
a
Mediane tijd tot opvlamming
> 32 weken
20 weken > 32 weken
14 weken
Kinder-ACR 30/50/70 responsen waren in week 48 significant hoger dan bij met placebo behandelde patiënten b p = 0,015 c p = 0,031
Onder degenen die een respons hadden in week 16 (n=144), bleven de kinder-ACR 30/50/70/90 responsen tot twee jaar behouden in de open-label extensiefase bij patiënten die Humira kregen gedurende het onderzoek.
In het algemeen was de respons beter en ontwikkelden minder patiënten antilichamen bij behandeling met de combinatie van Humira en MTX in vergelijking met alleen Humira.
Op basis van deze resultaten, wordt aanbevolen om Humira in combinatie met MTX te gebruiken en als monotherapie bij patiënten voor wie MTX gebruik ongewenst is (zie rubriek 4.2).
Artritis psoriatica
Humira, 40 mg eenmaal per twee weken, werd onderzocht bij patiënten met matig tot ernstig actieve artritis psoriatica in twee placebogecontroleerde onderzoeken, PsA onderzoeken I en II.
In PsA onderzoek I werden gedurende 24 weken 313 volwassen patiënten behandeld die een onvoldoende respons op NSAID therapie hadden en van welke groep ongeveer 50% methotrexaat gebruikten.
In PsA onderzoek II, met een duur van 12 weken, werden 100 patiënten behandeld die een onvoldoende respons hadden op DMARD therapie.
Na beëindiging van beide onderzoeken werden 383 patiënten geïncludeerd in een open-label extensieonderzoek waarin eenmaal per twee weken 40 mg Humira werd toegediend.
Er is onvoldoende bewijs voor de werkzaamheid van Humira bij patiënten met ankylosis spondilitis- achtige artritis psoriatica door het geringe aantal patiënten dat onderzocht is.
21 Tabel 9 ACR respons in placebogecontroleerde onderzoeken bij artritis psoriatica (percentage patiënten)
PsA onderzoek I
PsA onderzoek II
Response ACR 20
Placebo N=162
Humira N=151
Placebo/Humira N=49
Humira N=51
Week 12 Week 24
14% 15%
58% * * * 57% * * *
16% Nvt
39% * Nvt
ACR 50
Week 12 Week 24
4% 6%
36% * * * 39% * * *
2% Nvt
25% * * * Nvt
ACR 70
Week 12
1%
2
0% * * * 0%
14% *
Week 24
1%
23% * * *
Nvt
Nvt
* * * p < 0,001 voor alle vergelijkingen tussen Humira en placebo * p < 0,05 voor alle vergelijkingen tussen Humira en placebo Nvt:
Niet van toepassing
ACR responses in PsA onderzoek I waren vergelijkbaar, met en zonder gelijktijdige methotrexaat therapie.
ACR responses werden behouden in het open-label extensieonderzoek tot 136 weken.
Radiografische veranderingen werden beoordeeld in de onderzoeken bij artritis psoriatica.
Röntgenfoto’ s van handen, polsen en voeten werden gemaakt in de uitgangssituatie en in week 24 gedurende de dubbelblinde periode toen de patiënten Humira of placebo kregen en in week 48 toen alle patiënten open-label Humira kregen.
Er werd gebruik gemaakt van een gemodificeerde Total Sharp Score (mTSS), waarbij de distale interphalyngeale gewrichten werden meegenomen (d.w.z. niet precies dezelfde als de TSS die gebruikt wordt voor reumatoïde artritis).
Behandeling met Humira remde de progressie van de perifere gewrichtsschade in vergelijking met placebobehandeling, gemeten als verandering ten opzichte van de uitgangssituatie in de mTSS (gemiddelde ± standaarddeviatie) 0,8 ± 2,5 in de placebogroep (in week 24) in vergelijking met 0,0 ± 1,9 (p < 0,001) in de Humiragroep (in week 48).
Bij patiënten die behandeld werden met Humira en die geen radiografische progressie ten opzichte van de uitgangssituatie hadden in week 48 (n=102), had 84% in de periode tot en met 144 weken behandeling nog steeds geen radiografische progressie.
Bij met Humira behandelde patiënten werd in week 24 statistisch significante verbetering in lichamelijk functioneren geconstateerd in vergelijking met placebo zoals beoordeeld d.m.v.
HAQ en Short Form Health Survey (SF 36).
Het verbeterde lichamelijk functioneren hield aan gedurende het open-label extensieonderzoek tot en met week 136.
Spondylitis ankylopoetica
Humira, 40 mg eenmaal per twee weken werd onderzocht bij 393 patiënten met spondylitis ankylopoetica die onvoldoende reageerden op conventionele therapie, in twee gerandomiseerde, 24 weken durende dubbelblinde, placebogecontroleerde onderzoeken (de gemiddelde basisscore van de activiteit van de ziekte [Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index (BASDAI)] was 6,3 in alle groepen).
Negenenzeventig (20,1%) patiënten werden gelijktijdig behandeld met antireumatica die de ziekte beïnvloeden, en 37 (9,4%) patiënten met glucocorticoïden.
De blinde periode werd gevolgd door een open-label periode waarin de patiënten Humira 40 mg eenmaal in de twee weken subcutaan kregen toegediend voor nog eens 28 weken.
Personen (n=215, 54,7%) die ASAS 20 niet binnen 12, 16 of 20 weken bereikten, kregen kortdurend open-label adalimumab 40 mg eenmaal per twee weken subcutaan en werden verder behandeld als non-responders in de dubbelblinde statistische analyses.
22 In het grotere AS onderzoek I met 315 patiënten, toonden de resultaten statistisch significante verbetering van de tekenen en symptomen van spondylitis ankylopoetica bij patiënten die met Humira werden behandeld in vergelijking tot placebo.
Een eerste significante reactie werd in Week 2 waargenomen en hield gedurende 24 weken aan (tabel 10).
Tabel 10 Effectiviteitsrespons in Placebogecontroleerd AS onderzoek – Onderzoek I Vermindering van tekenen en symptomen
Respons ASASa 20
Placebo N = 107
Humira N = 208
Week 2 Week 12 Week 24 ASAS 50
16% 21% 19%
42% * * * 58% * * * 51% * * *
Week 2 Week 12 Week 24 ASAS 70
3% 10% 11%
16% * * * 38% * * * 35% * * *
Week 2 Week 12 Week 24
0% 5% 8%
7% * * 23% * * * 24% * * *
BASDAIb 50
Week 2 Week 12 Week 24
4% 16% 15%
20% * * * 45% * * * 42% * * *
***, * * Statistisch significant bij p < 0,001, < 0,01 voor alle vergelijkingen tussen Humira en placebo in week 2, 12 en 24 a Onderzoek naar Spondylitis Ankylopoetica (ASsessments in Ankylosing Spondylitis) b Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index
Met Humira behandelde patiënten hadden een significante verbetering in week 12 die tot in week 24 aanhield in zowel de SF36 als de Ankylosing Spondylitis Quality of Life Questionnaire (ASQoL).
Vergelijkbare trends (niet alle statistisch significant) werden waargenomen in het kleinere gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde AS onderzoek II bij 82 volwassen patiënten met actieve spondylitis ankylopoetica.
De ziekte van Crohn
De veiligheid en werkzaamheid van Humira werden beoordeeld bij meer dan 1.400 patiënten met matig tot ernstig actieve ziekte van Crohn (‘ Crohn’ s Disease Activity Index’ (CDAI) ≥ 220 en ≤ 450) in gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde onderzoeken.
Bij 478 van de geïncludeerde patiënten (32%) werd de ziekte als ernstig geclassificeerd (CDAI score > 300 en gelijktijdige corticosteroïden en/of immunosuppresiva) die correspondeert met de populatie zoals gedefinieerd in de indicatie (zie rubriek 4.1).
Gelijktijdige vaste doses aminosalicylaten, corticosteroïden en/of immuunmodulerende middelen waren toegestaan en 79% van de patiënten bleef tenminste één van deze geneesmiddelen krijgen.
Inductie van klinische remissie (gedefinieerd als CDAI < 150) werd geëvalueerd in twee onderzoeken, CD onderzoek I (CLASSIC I) en CD onderzoek II (GAIN).
In CD onderzoek I werden 299 TNF antagonist naïeve patiënten gerandomiseerd naar één van vier behandelgroepen; placebo in weken 0 en 2, 160 mg Humira in week 0 en 80 mg in week 2, 80 mg in week 0 en 40 mg in week 2 en 40 mg in week 0 en 20 mg in week 2.
In CD onderzoek II werden 325 patiënten die geen respons meer hadden
23 op of intolerant waren voor infliximab gerandomiseerd naar behandeling met ofwel 160 mg Humira in week 0 en 80 mg in week 2 ofwel placebo in weken 0 en 2.
De primaire non-responders werden uitgesloten van de onderzoeken en daarom werden deze patiënten niet verder geëvalueerd.
Handhaving van klinische remissie werd geëvalueerd in CD onderzoek III (CHARM).
In CD onderzoek III ontvingen 854 patiënten 80 mg open-label in week 0 en 40 mg in week 2.
In week 4 werden patiënten gerandomiseerd naar 40 mg eenmaal per twee weken, 40 mg per week of placebo met een totale studieduur van 56 weken.
Patiënten met een klinische respons (verlaging van CDAI ≥ 70) in week 4 werden gestratificeerd en apart geanalyseerd van degenen zonder klinische respons in week 4.
Geleidelijk afbouwen van corticosteroïden was toegestaan na week 8.
CD onderzoek I en CD onderzoek II inductie van remissie en responspercentages worden weergegeven in tabel 11.
Tabel 11 Inductie van klinische remissie en respons (percentage patiënten)
Week 4
CD onderzoek I:
Infliximab naïeve patiënten Placebo Humira Humira N=74 80/40 mg 160/80 m N = 75 g N=76
CD onderzoek II:
Infliximab ervaren patiënten Placebo Humira N=166 160/80 mg N=159
Klinische remissie
12% 24% 36% * * *
7% 21% *
Klinische respons
24% 37% 49%
25% 38% * *
Alle p-waarden zijn paarsgewijze vergelijkingen van percentages voor Humira en placebo * p < 0,001 * * p < 0,01
Vergelijkbare remissiepercentages werden waargenomen voor het 160/80 mg en het 80/40 mg inductieschema in week 8 en bijwerkingen werden vaker waargenomen in de 160/80 mg groep.
In CD onderzoek III, had 58% (499/854) van de patiënten een klinische respons in week 4 en werd geanalyseerd in de primaire analyse.
Van degenen die in week 4 een klinische respons hadden, was 48% eerder blootgesteld aan andere anti-TNF therapie.
Handhaving van remissie en responspercentages worden weergegeven in tabel 12.
Klinische remissieresultaten bleven relatief constant onafhankelijk van eerdere blootstelling aan TNF-antagonisten.
24 Tabel 12 Handhaving van klinische remissie en respons (percentage patiënten)
Placebo
40 mg
40 mg Humira
Humira
iedere week
eenmaal per twee weken Week 26 Klinische remissie Klinische respons (CR-100)
N=170 17% 27%
N=172 40% * 52% *
N=157 47% * 52% *
patiënten met steroïdvrije remissie voor > =90 dagena
3% (2/66)
19% (11/58) * *
15% (11/74) * *
Week
56
N=170
N=172
N=157
Klinische remissie Klinische respons (CR-100)
12% 17%
36% * 41% *
41%* 48% *
patiënten met steroïdvrije remissie voor > =90 dagena
5% (3/66)
29% (17/58) *
20% (15/74) * *
* p < 0,001 voor paarsgewijze vergelijkingen van percentages voor Humira ten opzichte van placebo * * p < 0,02 voor paarsgewijze vergelijkingen van percentages voor Humira ten opzichte van placebo a Van degenen die in de uitgangssituatie corticosteroïden kregen
Onder patiënten die geen respons hadden in week 4, had 43% van de patiënten op de onderhoudsdosering Humira een respons in week 12 in vergelijking met 30% van de patiënten op de onderhoudsdosering placebo.
Deze resultaten wijzen erop dat sommige patiënten die in week 4 nog geen respons hebben gehad baat kunnen hebben bij voortgezette onderhoudsbehandeling tot en met week 12.
Behandeling voortgezet tot na 12 weken resulteerde niet in significant meer responsen (zie rubriek 4.2)
Kwaliteit van leven
In CD onderzoek I en CD onderzoek II werd in week 4 een statistisch significante verbetering bereikt in de totale score van de ziektespecifieke ‘ inflammatory bowel disease questionnaire’ (IBDQ) bij patiënten die gerandomiseerd waren naar Humira 80/40 mg en 160/80 mg in vergelijking met placebo.
Deze verbetering werd ook in weken 26 en 56 van CD onderzoek III gezien bij de adalimumab behandelingsgroepen in vergelijking met de placebogroep.
Psoriasis
De veiligheid en werkzaamheid van Humira werden in gerandomiseerde, dubbelblinde onderzoeken bestudeerd bij volwassen patiënten met chronische plaque psoriasis (≥ 10% aangedaan lichaamsoppervlak (BSA) en Psoriasis Area and Severity Index (PASI) ≥ 12 of ≥ 10) die in aanmerking kwamen voor systemische therapie of lichttherapie.
73% van de patiënten die waren geïncludeerd in Psoriasisonderzoeken I en II waren eerder behandeld met systemische therapie of lichttherapie.
In Psoriasisonderzoek I (REVEAL) werden 1.212 patiënten onderzocht binnen drie behandelperioden.
In behandelperiode A kregen patiënten placebo of Humira in een aanvangsdosis van 80 mg, gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken vanaf één week na de aanvangsdosering.
Na 16 weken behandeling gingen patiënten die tenminste een PASI 75 respons hadden bereikt (verbetering PASI- score van tenminste 75% ten opzichte van aanvang van het onderzoek), behandelperiode B in en kregen eenmaal per twee weken 40 mg Humira (open-label).
Patiënten die in week 33 nog steeds ≥ PASI 75 respons hadden en die oorspronkelijk gerandomiseerd waren naar actieve behandeling in behandelperiode A, werden opnieuw gerandomiseerd in behandelperiode C naar ofwel 40 mg Humira eenmaal per twee weken ofwel placebo voor nog eens 19 weken.
In alle behandelgroepen was bij aanvang van het onderzoek de gemiddelde PASI-score 18,9 en de Physician’ s Global Assessment 25 (PGA) score varieerde bij aanvang van het onderzoek van “ matig” (53% van de geïncludeerde proefpersonen) tot “ ernstig” (41%) tot “ zeer ernstig” (6%).
In Psoriasisonderzoek II (CHAMPION) werden de werkzaamheid en veiligheid van Humira versus methotrexaat (MTX) en placebo vergeleken bij 271 patiënten.
Patiënten kregen gedurende 16 weken ofwel placebo, een aanvangsdosis van 7,5 mg MTX en daarna dosisverhogingen totaan week 12, met een maximale dosis van 25 mg ofwel een aanvangsdosis van 80 mg Humira gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken (vanaf één week na de aanvangsdosis).
Er zijn geen gegevens beschikbaar van vergelijking van Humira met MTX na meer dan 16 weken behandeling.
Patiënten die MTX kregen en een ≥ PASI 50 respons bereikt hadden in week 8 en/of 12 kregen geen verdere dosisverhogingen.
In alle behandelgroepen was bij aanvang van het onderzoek de gemiddelde PASI- score 19,7 en de PGA-score varieerde van “ licht” (< 1%) tot “ matig” (48%) tot “ ernstig” (46%) tot “ zeer ernstig” (6%).
Een primair eindpunt in Psoriasisonderzoeken I en II was het percentage patiënten dat in week 16 een PASI 75 respons ten opzichte van aanvang van het onderzoek had bereikt (zie tabellen 13 en 14).
Tabel 13 Psoriasisonderzoek I (REVEAL) Resultaten werkzaamheid na 16 weken
Placebo N=398 n (%)
Humira 40 mg
eenmaal per twee weken N=814 n (%)
≥ PASI 75a PASI 100 PGA:
Schoon/minimaal a
26 (6,5) 3 (0,8) 17 (4,3)
578 (70,9)b 163 (20,0)b 506 (62,2)b
Het percentage patiënten dat PASI 75 respons bereikte werd bij de berekening naar het midden afgerond b p < 0,001, Humira versus placebo
Tabel 14 Psoriasisonderzoek II (CHAMPION) Resultaten werkzaamheid na 16 weken
Placebo
MTX
Humira 40 mg
N=53 n (%)
N=110 n (%)
eenmaal per twee weken N=108 n (%)
≥ PASI 75 PASI 100 PGA:
Schoon/minimaal a p < 0,001 Humira versus placebo b
10 (18,9) 1 (1,9) 6 (11,3)
39 (35,5) 8 (7,3) 33 (30,0)
86 (79,6) a, b 18 (16,7) c, d 79 (73,1) a, b
p < 0,001 Humira versus methotrexaat c p < 0,01 Humira versus placebo d p < 0,05 Humira versus methotrexaat
In Psoriasisonderzoek I vertoonde 28% van de PASI 75 responders die in week 33 opnieuw gerandomiseerd werden naar placebo in vergelijking met 5% van de PASI 75 responders die in week 33 Humira bleven krijgen (p < 0,001) “ verlies van adequate respons” (PASI-score na week 33 en in of voor week 52 die resulteerde in een < PASI 50 respons ten opzichte van aanvang van het onderzoek met minimaal 6 punten toename in PASI-score in vergelijking met week 33).
Van de patiënten die adequate respons verloren nadat ze opnieuw gerandomiseerd waren naar placebo en die vervolgens geïncludeerd werden in de open-label extensiestudie, behaalde 38% (25/66) en 55% (36/66) opnieuw PASI 75 respons na respectievelijk 12 en 24 weken van hervatte behandeling.
26 In week 16 werden significante verbeteringen aangetoond in de DLQI (Dermatology Life Quality Index) ten opzichte van aanvang van het onderzoek in vergelijking met placebo (Onderzoeken I en II) en MTX (Onderzoek II).
In Onderzoek I waren de verbeteringen in de lichamelijke en psychische samenvattingsscores van de SF-36 ook significant in vergelijking met placebo.
In een open-label extensiestudie behaalde 59/243 (24,3%) van de patiënten die vanwege een PASI respons van minder dan 50 een dosisverhoging hadden gehad van 40 mg eenmaal per twee weken naar wekelijks 40 mg, bij evaluatie 12 weken na de dosisverhoging opnieuw een PASI 75 respons.
Immunogeniciteit
Vorming van anti-adalimumab antilichamen is geassocieerd met een verhoogde klaring en een verminderde werkzaamheid van adalimumab.
Er is geen duidelijke correlatie tussen de aanwezigheid van anti-adalimumab antilichamen en het optreden van bijwerkingen.
Patiënten in RA onderzoeken I, II en III werden gedurende de periode van 6 tot 12 maanden herhaaldelijk getest op anti-adalimumab antilichamen.
In de belangrijkste onderzoeken werden anti- adalimumab antilichamen gevonden bij 58/1053 (5,5%) van de met adalimumab behandelde patiënten, vergeleken met 2/370 (0,5%) bij placebopatiënten.
Bij patiënten die niet gelijktijdig methotrexaat kregen, bedroeg de incidentie 12,4%, vergeleken met 0,6% wanneer adalimumab werd gebruikt als toevoeging aan methotrexaat.
Bij patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, werden antilichamen tegen adalimumab gevonden bij 27/171 patiënten (15,8%) die behandeld waren met adalimumab.
Bij patiënten die niet gelijktijdig methotrexaat kregen was de incidentie 22/86 (25,6%) in vergelijking met 5/85 (5,9%) wanneer adalimumab tegelijk met methotrexaat werd gebruikt.
Bij patiënten met artritis psoriatica, werden anti-adalimumab antilichamen gevonden bij 38/376 proefpersonen (10%) die met adalimumab behandeld waren.
Bij patiënten die daarbij geen methotrexaat kregen was de incidentie 13,5% (24/178 proefpersonen), in vergelijking met 7% (14 van de 198 proefpersonen) wanneer adalimumab werd gebruikt als toevoeging aan methotrexaat.
Bij patiënten met spondylitis ankylopoetica werden anti-adalimumab antilichamen gevonden bij 17/204 proefpersonen (8,3%) die behandeld werden met adalimumab.
Bij patiënten die daarbij geen methotrexaat kregen was de incidentie 16/185 (8,6%), in vergelijking met 1/19 (5,3%) wanneer adalimumab gebruikt werd als toevoeging aan methotrexaat.
Bij patiënten met de ziekte van Crohn werden anti-adalimumab antilichamen geïdentificeerd bij 7/269 proefpersonen (2,6%) die werden behandeld met adalimumab.
Bij patiënten met psoriasis werden anti-adalimumab antilichamen geïdentificeerd bij 77/920 (8,4%) van de proefpersonen die behandeld waren met adalimumab monotherapie.
Omdat immunogeniciteitsanalyses productspecifiek zijn, is een vergelijking van de antilichaampercentages met die van andere producten niet van toepassing.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
Na subcutane toediening van een enkele dosis van 40 mg verliep de resorptie en distributie van adalimumab langzaam, en werden piekconcentraties in serum ongeveer 5 dagen na toediening bereikt.
De gemiddelde geschatte absolute biologische beschikbaarheid van adalimumab na een enkele subcutane dosis van 40 mg in deze drie onderzoeken bedroeg 64%.
Na een enkele intraveneuze dosis van 0,25 tot 10 mg/kg waren de concentraties dosisafhankelijk.
Na doseringen van 0,5 mg/kg (~40 mg), varieerde de klaring van 11 tot 15 ml/uur, het verdelingsvolume (Vss) varieerde van 5 tot 6 liter en de gemiddelde terminale halfwaardetijd bedroeg circa twee weken.
De adalimumab-
27 concentraties in het synoviavocht van verschillende patiënten met reumatoïde artritis varieerden van 31 tot 96% van die in serum.
Na subcutane toediening van 40 mg Humira eenmaal per twee weken bij volwassen patiënten met reumatoïde artritis (RA) waren de gemiddelde steady-state dalconcentraties respectievelijk circa 5 µg/ml (zonder gelijktijdig methotrexaat) en 8 tot 9 µg/ml (met gelijktijdig methotrexaat).
De dalwaarden voor adalimumab in serum in een steady-state-toestand namen na subcutane toediening van 20, 40 en 80 mg eenmaal per twee weken en wekelijks bij benadering evenredig met de dosering toe.
Na subcutane toediening van 24 mg/m2 (tot maximaal 40 mg) eenmaal per twee weken aan patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis (JIA) was de gemiddelde steady-state (waarden gemeten van week 20 tot week 48) dalconcentratie van adalimumab in serum 5,6 ± 5,6 μ g/ml (102% CV) voor Humira monotherapie en 10,9 ± 5,2 μ g/ml (47,7% CV) voor gebruik in combinatie met methotrexaat.
Bij patiënten met de ziekte van Crohn worden bij de oplaaddosis van 80 mg Humira in week 0 gevolgd door 40 mg Humira in week 2 dalconcentraties van adalimumab in serum bereikt van ongeveer 5,5 µg/ml gedurende de periode van inductie.
Bij een oplaaddosis van 160 mg Humira in week 0 gevolgd door 80 mg Humira in week 2 worden dalconcentraties van adalimumab in serum bereikt van ongeveer 12 µg/ml gedurende de inductieperiode.
Gemiddelde steady-state dalconcentraties van ongeveer 7 µg/ml werden waargenomen bij patiënten met de ziekte van Crohn die eenmaal per twee weken een onderhoudsdosering van 40 mg Humira kregen.
Bij patiënten met psoriasis was de gemiddelde steady-state dalconcentratie 5 μ g/ml gedurende behandeling met monotherapie adalimumab 40 mg eenmaal per twee weken.
Populatie-farmacokinetische analyses met gegevens van meer dan 1.300 RA patiënten gaven een trend te zien in de richting van verhoogde schijnbare klaring van adalimumab bij toenemend lichaamsgewicht.
Na correctie voor gewichtsverschillen, leken geslacht en leeftijd een minimaal effect te hebben op de adalimimab-klaring.
Er zijn lagere serumconcentraties vrij adalimumab (niet gebonden aan anti-adalimumab antilichamen, AAA) waargenomen bij patiënten met meetbare AAA’ s.
Humira is niet onderzocht bij patiënten met lever- of nierinsufficiëntie.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
Niet-klinische gegevens tonen geen speciale risico's aan voor mensen, uitgaande van onderzoek van de toxiciteit bij enkele dosering, de toxiciteit bij herhaalde dosering en de genotoxiciteit.
Er is een onderzoek uitgevoerd naar de toxiciteit voor de embryofoetale ontwikkeling/perinatale ontwikkeling bij Cynomologus-apen met 0, 30 en 100 mg/kg (9-17 apen/groep), waarbij geen aanwijzing werd gevonden voor schade aan de foetussen als gevolg van adalimumab.
Er werden noch carcinogeniciteitsonderzoeken, noch een standaardbeoordeling van de vruchtbaarheid en de postnatale toxiciteit uitgevoerd met adalimumab, omwille van het ontbreken van gepaste modellen voor een antilichaam met beperkte kruisreactiviteit met knaagdier-TNF en vanwege de vorming van neutraliserende antilichamen bij knaagdieren.
28 6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Mannitol Citroenzuurmonohydraat Natriumcitraat Natriumdiwaterstoffosfaatdihydraat Dinatriumfosfaatdihydraat Natriumchloride Polysorbaat 80 Natriumhydroxide Water voor injectie.
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Gezien er geen verenigbaarheidsonderzoeken zijn uitgevoerd, mag dit geneesmiddel niet worden gemengd met andere geneesmiddelen.
6.3 Houdbaarheid
18 maanden
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De injectieflacon in de buitenverpakking bewaren.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Humira 40 mg oplossing voor injectie in injectieflacon voor eenmalig gebruik (type I glas), afgesloten door een rubberen dop, aluminium krimpfolie en een aluminium flip-off-sluiting.
Verpakking van:
1 injectieflacon (0,8 ml steriele oplossing), 1 lege steriele injectiespuit in zakje en 2 doekjes met alcohol, allemaal in een blister.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
Humira 40 mg oplossing voor injectie bevat geen conserveermiddelen; daarom dient al het ongebruikte product of overtollig materiaal te worden vernietigd overeenkomstig de plaatselijke voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd.
Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/001
29 9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
8 september 2003
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
{MM/JJJJ}
30 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Elke voorgevulde spuit van 0,8 ml bevat een enkele dosis van 40 mg adalimumab.
Adalimumab is een recombinant humaan monoklonaal antilichaam dat tot expressie wordt gebracht in Chinese Hamster Ovariumcellen.
Voor een volledige lijst van hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Heldere oplossing voor injectie in voorgevulde spuit.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Reumatoïde artritis
Humira is in combinatie met methotrexaat bestemd voor:
ï§ de behandeling van volwassen patiënten met matige tot ernstige, actieve reumatoïde artritis wanneer de respons op antireumatische geneesmiddelen, waaronder methotrexaat, ontoereikend is gebleken. ï§ de behandeling van volwassen patiënten met ernstige en progressieve reumatoïde artritis die niet eerder behandeld zijn met methotrexaat
Humira kan gegeven worden als monotherapie in geval van intolerantie voor methotrexaat of wanneer voortgezette behandeling met methotrexaat ongewenst is.
Het is aangetoond dat Humira de progressie van gewrichtsschade remt, wat gemeten is door middel van röntgenonderzoek, en de fysieke functie verbetert wanneer het gegeven wordt in combinatie met methotrexaat.
Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis
Humira is in combinatie met methotrexaat bestemd voor de behandeling van actieve polyarticulaire juveniele idopathische artritis, bij adolescenten in de leeftijd van 13 tot en met 17 jaar die een ontoereikende respons hebben gehad op één of meerdere antireumatische middelen.
Humira kan als monotherapie worden gebruikt in geval van intolerantie voor methotrexaat of wanneer voortgezette behandeling met methotrexaat ongewenst is (zie rubriek 5.1).
Artritis psoriatica
Humira is bestemd voor de behandeling van actieve en progressieve artritis psoriatica bij volwassen patiënten wanneer de respons op eerdere therapie met antireumatische geneesmiddelen ontoereikend is gebleken.
Het is aangetoond dat Humira de progressie van perifere gewrichtsschade remt zoals gemeten door middel van röntgenonderzoek bij patiënten met het polyarticulaire symmetrische subtype van de aandoening (zie rubriek 5.1) en dat Humira het lichamelijk functioneren verbetert.
31 Spondylitis ankylopoetica
Humira is bestemd voor de behandeling van ernstige actieve spondylitis ankylopoetica bij volwassenen die onvoldoende gereageerd hebben op conventionele therapie.
De ziekte van Crohn
Humira is geïndiceerd voor de behandeling van ernstige, actieve ziekte van Crohn, bij patiënten die niet gereageerd hebben op een volledige en adequate behandeling met een corticosteroïd en/of een immunosuppressivum; of die dergelijke behandelingen niet verdragen of bij wie hiertegen een contra- indicatie bestaat.
Voor inductiebehandeling zou Humira in combinatie met corticosteroïden gegeven moeten worden.
Humira kan als monotherapie worden gegeven indien corticosteroïden niet worden verdragen of wanneer doorgaan met de behandeling met corticosteroïden niet aan de orde is (zie rubriek 4.2).
Psoriasis
Humira is geïndiceerd voor de behandeling van matige tot ernstige chronische plaque psoriasis bij volwassen patiënten met onvoldoende respons op, of een intolerantie of een contra-indicatie voor andere systemische therapie waaronder ciclosporine, methotrexaat of PUVA.
4.2 Dosering en wijze van toediening
De Humirabehandeling dient te worden geïnitieerd en plaats te vinden onder toezicht van medische specialisten met ervaring in het diagnosticeren en behandelen van reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn of psoriasis.
Patiënten die behandeld worden met Humira dient een speciale Humira patiëntenkaart gegeven te worden.
Na de injectietechniek goed te hebben geoefend, kunnen patiënten zelf Humira injecteren als hun arts beslist dat dit passend is, en met medische follow-up voor zover dit nodig is.
Gedurende de behandeling met Humira moeten andere gelijktijdige behandelingen (bijv. corticosteroïden en/of immuunmodulerende middelen) worden geoptimaliseerd.
Onderbreking van de toediening
Beschikbare gegevens suggereren dat het opnieuw starten met Humira na stopzetting voor 70 dagen of langer, resulteerde in een even grote klinische respons en vergelijkbaar veiligheidsprofiel als voor de onderbreking.
Volwassenen
Reumatoïde artritis
De aanbevolen dosis Humira voor volwassen patiënten met reumatoïde artritis is 40 mg adalimumab eenmaal per twee weken toegediend als een enkele dosis via subcutane injectie.
Methotrexaat wordt voortgezet tijdens de behandeling met Humira.
Glucocorticoïden, salicylaten, niet-steroïde anti-inflammatoire middelen of analgetica kunnen gedurende de behandeling met Humira worden gecontinueerd.
Aangaande de combinatie met andere antireumatische geneesmiddelen anders dan methotrexaat zie rubrieken 4.4 en 5.1.
Bij gebruik als monotherapie, kunnen patiënten die een afname in hun respons hebben baat hebben bij een verhoging van de dosering adalimumab tot 40 mg per week.
32 Artritis psoriatica en spondylitis ankylopoetica
De aanbevolen dosis Humira voor patiënten met artritis psoriatica of spondylitis ankylopoetica is 40 mg adalimumab eenmaal per twee weken toegediend als een enkele dosis via subcutane injectie.
Beschikbare data geven aan dat de klinische respons normaal binnen 12 weken van therapie bereikt wordt voor alle van de bovengenoemde indicaties.
Het vervolgen van de therapie in patiënten die in deze periode nog niet reageren op het geneesmiddel, dient zorgvuldig overwogen te worden.
De ziekte van Crohn
Het aanbevolen Humira inductiedoseringsschema voor volwassen patiënten met ernstige ziekte van Crohn is 80 mg in week 0, gevolgd door 40 mg in week 2.
Indien er een snellere respons op de therapie nodig is, kan het schema 160 mg in week 0 (dosis kan worden toegediend als vier injecties op één dag of als twee injecties per dag voor twee opeenvolgende dagen), 80 mg in week 2 worden gebruikt, waarbij men zich ervan bewust moet zijn dat het risico van bijwerkingen hoger is gedurende de inductie.
Na de inductiebehandeling is de aanbevolen dosering 40 mg eenmaal per twee weken via subcutane injectie.
Eventueel mag, indien een patiënt gestopt is met Humira en symptomen van de ziekte terugkeren, Humira opnieuw worden toegediend.
Er is weinig ervaring met opnieuw toedienen na meer dan 8 weken sinds de vorige dosis.
Gedurende de onderhoudsbehandeling, kunnen corticosteroïden geleidelijk worden afgebouwd, overeenkomstig klinische richtlijnen.
Sommige patiënten die een verminderde respons ervaren kunnen baat hebben bij een verhoging van de dosering naar elke week 40 mg.
Sommige patiënten die geen respons hebben in week 4 kunnen baat hebben bij voortgezette onderhoudsbehandeling tot en met week 12.
Voortgezette behandeling dient zorgvuldig te worden heroverwogen bij een patiënt die geen respons ervaart binnen deze periode.
Psoriasis
De aanbevolen dosering Humira voor volwassen patiënten bestaat uit een aanvangsdosis van 80 mg, subcutaan toegediend, gevolgd door 40 mg subcutaan eenmaal per twee weken vanaf één week na de aanvangsdosis.
Als een patiënt na 16 weken behandeling niet gereageerd heeft, dient voortzetting van de therapie zorgvuldig te worden heroverwogen.
Oudere patiënten
Aanpassing van de dosis is niet vereist.
Kinderen en adolescenten (in de leeftijd van 13 tot en met 17 jaar)
Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis De aanbevolen dosis Humira voor patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis vanaf 13 jaar is 40 mg adalimumab eenmaal per twee weken toegediend via subcutane injectie.
Beschikbare data geven aan dat klinische respons meestal binnen 12 weken behandeling bereikt wordt.
Voortgezette behandeling dient zorgvuldig te worden heroverwogen bij een patiënt die geen respons ervaart binnen deze periode.
33 Verminderde nier- en/of leverfunctie
Humira is niet onderzocht in deze patiëntenpopulatie.
Er kan geen aanbeveling voor dosering worden gegeven.
4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor het werkzame bestanddeel of voor een van de hulpstoffen.
Actieve tuberculose of andere ernstige infecties zoals sepsis en andere opportunistische infecties (zie rubriek 4.4).
Matig tot ernstig hartfalen (NYHA klasse III/IV) (zie rubriek 4.4).
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Infecties
Patiënten die TNF-antagonisten gebruiken zijn vatbaarder voor ernstige infecties.
Patiënten moeten daarom zorgvuldig worden gecontroleerd op infecties, waaronder tuberculose, voor, tijdens en na de behandeling met Humira.
Omdat de eliminatie van adalimumab 5 maanden kan duren, dienen de controles gedurende deze periode door te gaan.
De behandeling met Humira mag niet worden geïnitieerd bij patiënten met actieve infecties, waaronder chronische of gelokaliseerde infecties, tot deze infecties onder controle zijn gebracht.
Bij patiënten die zijn blootgesteld aan tuberculose en patiënten die hebben gereisd in gebieden met een hoog risico op tuberculose of endemische mycosen, zoals histoplasmose, coccidioidomycose of blastomycose, dienen het risico en de voordelen van behandeling met Humira te worden afgewogen alvorens de therapie te initiëren (zie Opportunistische infecties).
Patiënten bij wie een nieuwe infectie optreedt tijdens de behandeling met Humira dienen zorgvuldig te worden gecontroleerd en dienen een volledige diagnostische evaluatie te ondergaan.
Toediening van Humira dient te worden stopgezet als er bij een patiënt een nieuwe ernstige infectie of sepsis optreedt en een geschikte antimicrobiële of antischimmeltherapie dient te worden geïnitieerd tot de infectie onder controle is gebracht.
Artsen dienen de nodige voorzichtigheid in acht te nemen wanneer zij het gebruik van Humira overwegen bij patiënten met een geschiedenis van recidiverende infectie of met onderliggende aandoeningen die tot een predispositie voor infecties kunnen leiden, inclusief het gebruik van gelijktijdig toegediende immunosuppressiva.
Ernstige infecties:
Bij patiënten die werden behandeld met Humira zijn ernstige infecties gerapporteerd, waaronder sepsis, veroorzaakt door bacteriële, mycobacteriële, invasieve schimmel-, virale of andere opportunistische infecties, zoals listeriose en pneumocystose.
Andere ernstige infecties die zijn waargenomen in klinisch onderzoek zijn onder andere pneumonie, pyelonefritis, septische artritis en septicaemie.
Ziekenhuisopname of gevallen met fatale afloop geassocieerd met infecties zijn gemeld.
Tuberculose:
Er zijn gevallen van tuberculose gemeld bij patiënten die Humira gebruiken.
Het is van belang op te merken dat het hier voor het grootste gedeelte ging om extrapulmonale tuberculose, d.w.z. gedissemineerd.
Vóór initiatie van de behandeling met Humira moeten alle patiënten worden geëvalueerd op zowel actieve als inactieve (latente) tuberculose-infectie.
Deze evaluatie dient een gedetailleerde medische
34 voorgeschiedenis te omvatten van patiënten met een persoonlijke tuberculosegeschiedenis of mogelijke eerdere blootstelling aan patiënten met actieve tuberculose en vroegere en/of huidige behandeling met immunosuppressiva.
Er moeten gepaste screeningtests (d.w.z. tuberculine huidtest en röntgenopname van de borst) worden uitgevoerd bij alle patiënten (plaatselijke richtlijnen kunnen van toepassing zijn).
Het is aanbevolen dat de wijze waarop deze testen uitgevoerd zijn, wordt aangegeven in de Humira patiëntenkaart van de patiënt.
De voorschrijvers worden herinnerd aan de risico’ s van vals negatieve uitkomsten van tuberculine huidtesten, vooral in ernstig zieke en immunoincompetente patiënten.
Als actieve tuberculose wordt gediagnosticeerd, mag de Humira-behandeling niet worden geïnitieerd (zie rubriek 4.3).
Als latente tuberculose vermoed wordt, dient een arts met expertise op het gebied van de tuberculosebehandeling te worden geconsulteerd.
In alle hieronder beschreven situaties dienen de voordelen van behandeling met Humira zorgvuldig te worden afgewogen tegen de risico’ s ervan.
Als inactieve (‘ latente’) tuberculose wordt gediagnosticeerd, moet vóór het begin van de behandeling met Humira behandeling van deze latente tuberculose worden gestart met antituberculeuze therapie volgens de plaatselijke richtlijnen.
Bij patiënten die meerdere of significante risicofactoren hebben voor tuberculose en die een negatieve test hebben voor latente tuberculose, dient antituberculeuze therapie ook te worden overwogen vóór het begin van de behandeling met Humira.
Het gebruik van antituberculeuze therapie dient ook te worden overwogen vóór het begin van de behandeling met Humira bij patiënten met latente of actieve tuberculose in de voorgeschiedenis, bij wie niet met zekerheid is vast te stellen dat ze adequaat zijn behandeld.
Bij sommige patiënten die eerder behandeld waren voor latente of actieve tuberculose, trad actieve tuberculose op tijdens behandeling met Humira.
Patiënten dienen het advies te krijgen een arts te raadplegen als tijdens of na de behandeling met Humira tekenen/symptomen optreden (bijvoorbeeld aanhoudend hoesten, emaciatie/gewichtsverlies, lichte koorts) die wijzen op een tuberculose-infectie.
Andere opportunistische infecties:
Opportunistische infecties, waaronder invasieve schimmelinfecties, zijn waargenomen bij patiënten die werden behandeld met Humira.
Deze infecties zijn niet altijd herkend bij patiënten die TNF- antagonisten gebruikten en dit heeft geresulteerd in vertragingen bij het instellen van de adequate behandeling, met in sommige gevallen een fatale afloop.
Patiënten die tekenen en symptomen ontwikkelen zoals koorts, malaise, gewichtsverlies, zweten, hoesten, dyspnoe en/of pulmonaire infiltraten of andere ernstige systemische ziekte al dan niet gepaard gaand met shock, dienen verdacht te worden van een invasieve schimmelinfectie en de toediening van Humira dient onmiddellijk te worden gestaakt en een geschikte antischimmeltherapie dient te worden geïnitieerd.
Hepatitis B reactivering
Reactivering van hepatitis B is opgetreden bij patiënten die chronisch drager zijn van dit virus en die behandeld werden met een TNF-antagonist zoals Humira.
Sommige gevallen waren fataal.
Patiënten die risico lopen op infectie met hepatitis B dienen onderzocht te worden op aanwijzingen voor een eerder doorgemaakte hepatitis B infectie voordat met de behandeling met Humira begonnen wordt.
Dragers van het hepatitis B virus die behandeling met Humira nodig hebben dienen zorgvuldig te worden gemonitord op symptomen van actieve infectie met het hepatitis B virus gedurende de behandeling en gedurende verschillende maanden na beëindiging van de behandeling.
Er zijn onvoldoende gegevens beschikbaar over de behandeling van patiënten die drager zijn van het hepatitis
35 B virus met antivirale therapie in combinatie met behandeling met TNF-antagonisten om hepatitis B virus reactivering te voorkomen.
Bij patiënten bij wie reactivering van hepatitis B optreedt, dient Humira te worden gestopt en dient effectieve antivirale therapie met geschikte ondersteunende behandeling te worden gestart.
Neurologische complicaties
TNF-antagonisten, waaronder Humira, zijn in zeldzame gevallen in verband gebracht met het ontstaan van of de verergering van klinische symptomen en/of röntgenografische aanwijzingen voor demyeliniserende aandoeningen, waaronder multipele sclerose.
Voorschrijvers dienen voorzichtigheid in acht te nemen wanneer het gebruik van Humira wordt overwogen bij patiënten met reeds bestaande of recent opgetreden demyeliniserende aandoeningen van het centrale zenuwstelsel.
Allergische reacties
Er zijn tijdens klinische onderzoeken geen ernstige allergische bijwerkingen gemeld bij subcutane toediening van Humira.
Niet-ernstige allergische reacties van Humira traden tijdens klinische onderzoeken zelden op.
Tijdens postmarketing zijn na het toedienen van Humira zeer zelden ernstige allergische reacties, waaronder anafylaxie, gemeld.
Als er een anafylactische reactie of andere ernstige bijwerking optreedt, dient de toediening van Humira onmiddellijk te worden gestaakt en dient de gepaste behandeling te worden geïnitieerd.
De dop van de naald bevat plantaardig rubber (latex).
Dit kan ernstige allergische reacties veroorzaken bij patiënten die gevoelig zijn voor latex.
Immunosuppressie
Bij een onderzoek met 64 patiënten met reumatoïde artritis die werden behandeld met Humira waren er geen aanwijzingen voor onderdrukking van vertraagde hypersensitiviteit, verlaagde immunoglobulinewaarden of gewijzigde tellingen voor effector-T-, B-, en NK-cellen, monocyten/macrofagen en neutrofielen.
Maligniteiten en lymfoproliferatieve aandoeningen
In de gecontroleerde delen van de klinische onderzoeken met TNF-antagonisten zijn meer gevallen van maligniteiten waaronder lymfomen waargenomen in de patiënten die TNF-antagonisten hebben gekregen vergeleken met de controlepatiënten.
Echter, het voorkomen hiervan was zeldzaam.
Verder is er een verhoogd achtergrondrisico op lymfomen voor reumatoïde artritis patiënten met langdurige, actieve, ontstekingsziekte, wat de inschatting van het risico compliceert.
Met de huidige kennis kan een mogelijk risico op de ontwikkeling van lymfomen of andere maligniteiten in patiënten die behandeld worden met TNF-antagonisten niet worden uitgesloten.
Er zijn zeldzame postmarketing gevallen vastgesteld van hepatosplenisch T-cellymfoom bij patiënten die behandeld werden met adalimumab.
Dit zeldzame type T-cellymfoom heeft een zeer agressief ziektebeloop en is gewoonlijk fataal.
Enkele van deze hepatosplenische T-cellymfomen tijdens Humira-gebruik, deden zich voor bij jonge volwassen patiënten die voor de ziekte van Crohn gelijktijdig behandeld werden met azathioprine of 6-mercaptopurine.
Het risico van het ontwikkelen van hepatosplenisch T-cellymfoom bij patiënten die worden behandeld met Humira kan niet worden uitgesloten (zie rubriek 4.8).
Er hebben geen onderzoeken plaatsgevonden waarbij patiënten met een achtergrond van maligniteiten geïncludeerd werden of patiënten bij wie de behandeling met Humira werd voortgezet nadat er zich bij hen een maligniteit had ontwikkeld.
Voorzichtigheid is geboden bij de overweging om deze patiënten met Humira te behandelen (zie rubriek 4.8).
Alle patiënten, maar in het bijzonder patiënten die in het verleden uitgebreid met immunosuppressiva zijn behandeld en psoriasispatiënten die in het verleden met PUVA behandeld zijn, dienen vóór en
36 tijdens de behandeling met Humira te worden onderzocht op de aanwezigheid van niet-melanoom huidkanker.
In een oriënterend klinisch onderzoek waarin het gebruik van een ander anti-TNF middel, infliximab, werd geëvalueerd bij patiënten met matig-ernstig tot ernstig COPD werden meer maligniteiten, meestal in de longen of hoofd en nek, gemeld bij patiënten die infliximab gebruikten dan bij controlepatiënten.
Alle patiënten hadden een voorgeschiedenis van zwaar roken.
Daarom moet voorzichtigheid betracht worden bij het voorschrijven van TNF-antagonisten aan COPD patiënten, evenals aan patiënten met een verhoogd risico op een maligniteit door zwaar roken.
Hematologische reacties
Pancytopenie inclusief aplastische anemie is in zeldzame gevallen gemeld bij gebruik van TNF- antagonisten.
Hematologische bijwerkingen, waaronder medisch significante cytopenie (bijv. trombocytopenie, leukopenie) zijn in zeldzame gevallen gemeld in samenhang met Humira.
Patiënten die Humira gebruiken dienen geadviseerd te worden onmiddellijk medisch advies te vragen indien zij tekenen en symptomen ontwikkelen die duiden op bloed dyscrasie (bijv. aanhoudende koorts, blauwe plekken, bloedingen, bleekheid).
Stopzetten van het gebruik van Humira dient overwogen te worden bij patiënten met bewezen significante hematologische afwijkingen.
Vaccinaties
Vergelijkbare antilichaamreacties op de standaard 23-valent pneumokokkenvaccinatie en de influenza trivalent virusvaccinatie zijn waargenomen in een studie met 226 volwassen personen met reumatoïde artritis die behandeld werden met adalimumab of placebo.
Er zijn geen gegevens bekend over de secundaire overdracht van een infectie door levende vaccins bij patiënten die Humira gebruiken.
Patiënten die Humira gebruiken kunnen gelijktijdig vaccinaties toegediend krijgen, met uitzondering van levende vaccins.
Het wordt aanbevolen om patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis indien mogelijk vóór het starten met de behandeling met Humira alle vaccinaties toe te dienen in overeenstemming met de van toepassing zijnde vaccinatierichtlijnen.
Congestief hartfalen
In een klinisch onderzoek met een andere TNF-antagonist zijn verslechtering van congestief hartfalen en verhoogde mortaliteit als gevolg van congestief hartfalen waargenomen.
Gevallen van verslechtering van congestief hartfalen zijn ook gemeld bij met Humira behandelde patiënten.
Bij het gebruik van Humira bij patiënten met mild hartfalen (NYHA klasse I/II) is voorzichtigheid geboden.
Humira is gecontraïndiceerd bij matig tot ernstig hartfalen (zie rubriek 4.3).
De behandeling met Humira moet worden gestaakt bij patiënten bij wie nieuwe of verergerende symptomen van congestief hartfalen optreden.
Auto-immuunprocessen
De behandeling met Humira kan leiden tot de vorming van auto-immuunantilichamen.
De invloed van langdurige behandeling met Humira op de ontwikkeling van auto-immuun aandoeningen is onbekend.
Als een patiënt na behandeling met Humira symptomen ontwikkelt die wijzen op een lupusachtig syndroom en als deze patiënt positief bevonden wordt voor antilichamen tegen dubbelstrengs DNA, mag de behandeling met Humira niet langer gegeven worden (zie rubriek 4.8).
Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en anakinra
In klinische onderzoeken zijn ernstige infecties gemeld na gelijktijdig gebruik van anakinra en een andere TNF-antagonist, etanercept, zonder toegevoegd voordeel vergeleken met etanercept alleen.
Gezien de aard van de bijwerkingen die gevonden zijn met de combinatie van etanercept en anakinra,
37 kan de combinatie van anakinra met andere TNF-antagonisten in vergelijkbare toxiciteiten resulteren.
Daarom wordt de combinatie van adalimumab en anakinra niet aanbevolen (zie rubriek 4.5).
Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en abatacept
Gelijktijdige toediening van TNF-antagon isten en abatacept is in verband gebracht met een toegenomen risico van infecties, waaronder ernstige infecties, in vergelijking met TNF-antagonisten alleen, zonder toegenomen klinisch voordeel.
De combinatie van Humira met abatacept wordt niet aanbevolen (zie rubriek 4.5).
Chirurgische ingrepen
Er is gelimiteerde ervaring met de veiligheid van chirurgische procedures in patiënten die behandeld worden met Humira.
Er dient rekening gehouden te worden met de lange halfwaardetijd van adalimumab als een chirurgische ingreep gepland wordt.
Een patiënt die een operatie ondergaat terwijl hij of zij nog Humira gebruikt moet zorgvuldig worden gecontroleerd op infecties en geschikte acties dienen ondernomen te worden.
Er is gelimiteerde ervaring met de veiligheid bij patiënten die Humira gebruiken en arthroplastie ondergaan.
Dunne darmobstructie
Gebrek aan respons op behandeling voor de ziekte van Crohn kan een indicatie zijn voor de aanwezigheid van een gefixeerde fibrotische vernauwing, waarvoor chirurgische behandeling noodzakelijk is.
Beschikbare gegevens wijzen erop dat Humira vernauwingen niet verergert of veroorzaakt.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Humira is onderzocht bij patiënten met reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis en artritis psoriatica die Humira als monotherapie gebruikten en bij patiënten die gelijktijdig methotrexaat gebruikten.
De aanmaak van antilichamen was lager wanneer Humira samen met methotrexaat werd gegeven in vergelijking met de monotherapie.
Toediening van Humira zonder methotrexaat resulteerde in een verhoogde aanmaak van antilichamen, een verhoogde klaring en verminderde werkzaamheid van adalimumab (zie rubriek 5.1).
De combinatie van Humira en anakinra wordt niet aanbevolen (zie rubriek 4.4 “ Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en anakinra”).
De combinatie van Humira en abatacept wordt niet aanbevolen (zie rubriek 4.4 “ Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en abatacept”).
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
Er zijn geen klinische gegevens beschikbaar over het gebruik van Humira tijdens de zwangerschap.
Bij een onderzoek naar de ontwikkelingstoxiciteit bij apen waren er geen aanwijzingen voor toxiciteit voor de moeder, embryotoxiciteit of teratogeniciteit.
Er zijn geen preklinische gegevens beschikbaar over de postnatale toxiciteit en invloed op de vruchtbaarheid van adalimumab (zie rubriek 5.3).
Doordat adalimumab remmend werkt op TNFα, kan toediening van het middel tijdens de zwangerschap invloed hebben op de normale immuunresponsen bij de pasgeborene.
Toediening van adalimumab tijdens de zwangerschap wordt niet aanbevolen.
Vrouwen in de vruchtbare leeftijd wordt sterk aanbevolen een betrouwbare anticonceptiemethode te gebruiken om zwangerschap te voorkomen en het gebruik daarvan gedurende ten minste vijf maanden na de laatste Humira-behandeling voort te zetten.
38 Het is niet bekend of adalimumab na inname in de moedermelk wordt afgescheiden of systemisch wordt geresorbeerd.
Echter, omdat humane immunoglobulinen worden uitgescheiden in de melk, mogen vrouwen gedurende ten minste vijf maanden na de laatste Humira-behandeling geen borstvoeding geven.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Humira kan een klein effect hebben op de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen.
Duizeligheid (waaronder vertigo, stoornis van het gezichtsvermogen en vermoeidheid) kan optreden na toediening van Humira (zie rubriek 4.8).
4.8 Bijwerkingen
Klinisch onderzoek
Humira is tot maximaal 60 maanden onderzocht bij 6.593 patiënten in gecontroleerde en open label onderzoeken.
Bij deze onderzoeken waren patiënten betrokken met kort bestaande en langer bestaande reumatoïde artritis, met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis en met artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
De gegevens in tabel 1 zijn gebaseerd op de belangrijkste gecontroleerde onderzoeken waarbij 4.355 patiënten Humira kregen en 2.487 patiënten een placebo of active-comparator kregen tijdens de gecontroleerde periode.
Het deel van de patiënten dat de behandeling staakte omwille van bijwerkingen tijdens het dubbelblinde gecontroleerde deel van de belangrijkste onderzoeken bedroeg 4,5% voor de patiënten die Humira gebruikten en 4,5% voor met controle behandelde patiënten.
Bijwerkingen bij kinderen met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis
In het algemeen waren de bijwerkingen bij kinderen qua frequentie en type vergelijkbaar met de bij volwassen patiënten waargenomen bijwerkingen.
Bijwerkingen die ten minste mogelijk een causaal verband vertonen met adalimumab tijdens de belangrijkste onderzoeken, zowel klinisch als in het laboratorium, worden vermeld per orgaanklasse en frequentie (zeer vaak ≥ 1/10; vaak ≥ 1/100 tot < 1/10; soms ≥ 1/1.000 tot ≤ 1/100 en zelden ≥ 1/10.000 tot < 1/1.000) in Tabel 1 hieronder.
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
39 Tabel 1 Bijwerkingen in klinische onderzoeken
Systeem/orgaanklasse Onderzoeken
Frequentie soms
Bijwerking verhoogd creatininefosfokinase in het bloed, verlengde geactiveerde gedeeltelijke tromboplastinetijd, aanwezigheid van autoantilichamen
Hartaandoeningen
soms
aritmieën, tachycardie
zelden
hartstilstand, kransslagaderinsufficiëntie, angina pectoris, pericardeffusie, congestief hartfalen, palpitaties
Bloed- en lymfestelselaandoeningen
soms
neutropenie (waaronder agranulocytose), leukopenie, trombocytopenie, anemie, lymfadenopathie, leukocytose, lymfopenie
zelden
pancytopenie, purpura die verband houdt met idiopathische trombocytopenie
Zenuwstelselaandoeningen
vaak
duizeligheid (waaronder vertigo), hoofdpijn, neurologische gewaarwordingsstoornissen (waaronder paresthesie)
soms
syncope, migraine, tremor, slaapstoornissen
zelden
multipele sclerose, gelaatsparalyse
Oogaandoeningen
soms
visusstoornis, stoornissen van het gevoel van het oog, infectie, irritatie of ontsteking van het oog
zelden
panoftalmie, iritis, glaucoom
Evenwichtsorgaan- en ooraandoeningen
soms
oorproblemen (waaronder pijn en zwelling)
zelden
gehoorverlies, tinnitus
Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen
vaak
hoest, nasofaryngeale pijn
soms
astma, dyspneu, dysfonie, neusverstopping
zelden
longoedeem, faryngeaal oedeem, pleurale effusie, pleuritis
Maagdarmstelselaandoeningen
vaak
diarree, buikpijn, stomatitis en mondulcera, misselijkheid
soms
rectale bloeding, braken, dyspepsie, opgezette buik, verstopping
zelden
pancreatitis, darmstenose, colitis, enteritis, oesofagitis, gastritis
Nier- en urinewegaandoeningen
soms
hematurie, nierfunctiestoornissen, blaas- en urinebuissymptomen
zelden
proteïnurie, nierpijn
40 Huid- en onderhuidaandoeningen
vaak
uitslag, pruritus
soms zelden
urticaria, psoriasis, ecchymose en toegenomen blauwe plekken, purpura, dermatitis en eczeem, haaruitval erythema multiforme, panniculitis
Skeletspierstelsel- en bindweefselaandoeningen
vaak
skeletspierpijn
zelden
rhabdomyolyse
Endocriene aandoeningen Voedings- en stofwisselingsstoornissen
zelden soms
schildklieraandoening (waaronder struma) hypokaliëmie, toegenomen lipiden, verstoorde eetlust (waaronder anorexie), hyperurikemie
zelden
hypercalciëmie, hypocalciëmie
Infecties en parasitaire aandoeningen
vaak
lage luchtweginfecties (waaronder pneumonie, bronchitis), virale infecties (waaronder influenza, herpesinfecties), candidiasis, bacteriële infecties (waaronder urineweginfecties), bovenste luchtweginfectie
soms
opportunistische infecties (waaronder tuberculose, histoplasmose), sepsis, abces, gewrichtsontsteking, huidinfectie (waaronder cellulitis en impetigo), oppervlakkige schimmelinfecties (waaronder huid, nagel en voet)
zelden
fasciitis necroticans, virale meningitis, diverticulitis, wondinfectie
Letsels en intoxicaties Neoplasmata, benigne, maligne en ongespecificeerd (inclusief
soms soms
toevallige verwonding, verslechterde genezing benigne huidepitheeltumor
cysten en poliepen)
zelden
lymfoom, orgaantumoren (waaronder borst-, ovarium- en testikeltumoren), maligne melanoom, plaveiselcelcarcinoom van de huid
Bloedvataandoeningen
soms
hypertensie, blozen, hematoom
zelden
bloedvatafsluiting, aortastenose, tromboflebitis, aneurysma aortae
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornisssen
zeer vaak
injectieplaatsreactie (waaronder pijn, zwelling, roodheid of pruritus)
vaak
pyrexie, vermoeidheid (waaronder asthenie en malaise)
soms
pijn op de borst, oedeem, griepachtige aandoening
Immuunsysteemaandoeningen
soms
systemische lupus erythematodes, angio-oedeem, geneesmiddelovergevoeligheid
zelden
serumziekte, hooikoorts
Lever- en galaandoeningen
vaak
verhoogde leverenzymen
zelden
levernecrose, hepatitis, leververvetting, cholelithiasis, verhoogd bilirubine in het bloed
41 Voortplantingsstelsel- en borstaandoeningen
soms
stoornissen in de menstruatiecyclus en uteriene bloedingsstoornissen
Psychische stoornissen
soms
stemmingswisselingen, angst (waaronder nervositeit en agitatie)
Reacties op de injectieplaats
In de belangrijkste gecontroleerde onderzoeken traden bij 15% van de met Humira behandelde patiënten reacties op de injectieplaats op (erytheem en/of jeuk, bloeding, pijn of zwelling), in vergelijking met 9% van de patiënten die placebo of actieve-control kregen.
Reacties op de injectieplaats noodzaakten doorgaans niet tot staken van het geneesmiddel.
Infecties
In de belangrijkste gecontroleerde onderzoeken bedroeg het incidentiecijfer voor infectie 1,58 per patiëntjaar bij de met Humira behandelde patiënten en 1,42 per patiëntjaar bij de met placebo en actieve-control behandelde patiënten.
De infecties bestonden hoofdzakelijk uit nasofaryngitis, bovenste luchtweginfecties en sinusitis.
De meeste patiënten bleven op Humira na het verdwijnen van de infectie.
De incidentie van ernstige infecties bedroeg 0,04 per patiëntjaar bij met Humira behandelde patiënten en 0,03 per patiëntjaar bij met placebo en actieve-control behandelde patiënten.
In gecontroleerde en open label onderzoeken met Humira zijn ernstige infecties (waaronder fatale infecties, die zelden voorkwamen) gemeld, waaronder tuberculose (inclusief miliair en extrapulmonale locaties) en invasieve opportunistische infecties (o.a. gedissimineerde of extrapulmonaire histoplasmose, blastomycose, coccidioidomycose, pneumocystose, candidiasis, aspergillose en listeriose).
De meeste gevallen van tuberculose traden op in de eerste acht maanden na het starten van de therapie en kan duiden op een recidieve van een latente ziekte.
Maligniteiten en lymfoproliferatieve aandoeningen
Er zijn geen maligniteiten waargenomen bij 171 patiënten met een blootstelling van 192,5 patiëntjaren tijdens een onderzoek met Humira bij juveniele idiopathische artritis patiënten.
Tijdens de gecontroleerde gedeelten van belangrijke Humira onderzoeken die tenminste 12 weken duurden bij patiënten met matig-ernstige tot ernstige actieve reumatoïde artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis, werden maligniteiten, anders dan lymfomen en niet-melanoom huidkanker, geobserveerd met een incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van 5,9 (3,5; 9,9) per 1.000 patiëntjaren bij 3.853 met Humira behandelde patiënten versus een incidentie van 4,3 (1,8; 10,4) per 1.000 patiëntjaren bij 2.183 controlepatiënten (gemiddelde behandelingsduur was 5,5 maanden voor Humira en 3,9 maanden voor de controlepatiënten).
De incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van niet-melanoom huidcarcinomen was 8,8 (5,7; 13,5) per 1.000 patiëntjaren bij de met Humira behandelde patiënten en 2,6 (0,8; 8,0) per 1.000 patiëntjaren bij de controlepatiënten.
Van deze huidcarcinomen, bedroeg de incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van plaveiselcelcarcinoom 2,5 (1,1; 5,6) per 1.000 patiëntjaren bij met Humira behandelde patiënten en 0 per 1.000 patiëntjaren bij de controlepatiënten.
De incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van lymfomen bedroeg 0,8 (0,2; 3,3) per 1.000 patiëntjaren bij met Humira behandelde patiënten en 0,9 (0,1; 6,1) per 1.000 patiëntjaren bij de controlepatiënten.
Bij het combineren van de gecontroleerde gedeelten van deze onderzoeken en de lopende open label extensieonderzoeken met een gemiddelde duur van ongeveer 1,7 jaar waarin 6.539 patiënten geïncludeerd waren en meer dan 16.000 patiëntjaren van therapie, is het waargenomen aantal maligniteiten, anders dan lymfomen en niet-melanoom huidcarcinomen ongeveer 10,1 per 1.000 patiëntjaren.
De geobserveerde incidentie van niet-melanoom huidcarcinomen bedraagt ongeveer 9,0 per 1.000 patiëntjaren en voor lymfomen ongeveer 1,1 per 1.000 patiëntjaren.
42 Tijdens postmarketing ervaringen sinds januari 2003, voornamelijk bij patiënten met reumatoïde artritis, was de incidentie van maligniteiten, anders dan lymfomen en niet-melanoom huidcarcinomen, ongeveer 1,7 per 1.000 patiëntjaren.
De gerapporteerde incidenties van niet-melanoom huidcarcinomen en lymfomen waren respectievelijk ongeveer 0,2 en 0,4 per 1.000 patiëntjaren (zie rubriek 4.4).
Zeldzame postmarketing gevallen van hepatosplenisch T-cellymfoom zijn gerapporteerd bij patiënten die behandeld werden met adalimumab (zie rubriek 4.4).
Autoantilichamen
Op verschillende tijdstippen tijdens de reumatoïde artritis onderzoeken I-V werden serummonsters van de patiënten getest op autoantilichamen.
In deze onderzoeken werden voor 11,9% van de met Humira behandelde patiënten en 8,1% van de met placebo en actieve-control behandelde patiënten die aan het begin van het onderzoek negatieve antinucleaire-antilichaamtiters hadden, positieve titers gemeld in week 24.
Twee van de 3.441 met Humira behandelde patiënten in alle reumatoïde artritis en artritis psoriatica onderzoeken vertoonden klinische symptomen die wezen op recent opgetreden lupusachtig syndroom.
De patiënten vertoonden verbetering na het staken van de behandeling.
Er waren geen patiënten bij wie lupus nefritis of symptomen van het centrale zenuwstelsel optraden.
Verhoogde leverenzymen
Klinische onderzoeken bij reumatoïde artritis:
In de gecontroleerde klinische onderzoeken bij reumatoïde artritis (RA onderzoeken I-IV) waren verhogingen van ALT hetzelfde in patiënten behandeld met adalimumab of placebo.
In patiënten met vroege reumatoïde artritis (duur van de ziekte minder dan 3 jaar) (RA onderzoek V) waren verhogingen van ALT meer voorkomend in de combinatie arm (Humira/methotrexaat) dan in de methotrexaat monotherapie arm of de Humira monotherapie-arm.
In het JIA onderzoek waren de weinige transaminaseverhogingen klein en vergelijkbaar in de aan placebo en de aan adalimumab blootgestelde patiënten en kwamen het vaakst voor in combinatie met methotrexaat.
Artritis psoriatica klinische onderzoeken: verhogingen van ALT kwamen meer voor bij patiënten met artritis psoriatica (PsA onderzoeken I-II) vergeleken met patiënten in de klinische onderzoeken bij reumatoïde artritis.
In alle onderzoeken bij reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis en artritis psoriatica waren patiënten met een verhoogd ALT klachtenvrij en in de meeste gevallen waren de verhogingen voorbijgaand en verdwenen na voortgezette therapie.
Klinische onderzoeken bij de ziekte van Crohn: in gecontroleerde klinische onderzoeken waren verhogingen van ALT vergelijkbaar bij patiënten die adalimumab of placebo kregen.
Klinische onderzoeken bij psoriasis: in gecontroleerde klinische onderzoeken bij psoriasis waren verhogingen van ALT vergelijkbaar bij patiënten die adalimumab of placebo kregen.
Additionele bijwerkingen uit postmarketing surveillance of fase IV klinische onderzoeken
De additionele bijwerkingen in tabel 2 zijn gemeld in post marketing surveillance of fase IV klinische onderzoeken:
43 Tabel 2 Bijwerkingen in postmarketing surveillance en fase IV klinische onderzoeken
Systeem/orgaanklassen Maagdarmstelselaandoeningen Lever- en galaandoeningen
Bijwerking darmperforatie reactivatie van hepatitis B
Zenuwstelselaandoeningen
demyelinisatie (b.v. oogzenuwontsteking, Guillain-Barré-syndroom)
Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen
interstitiële longziekte, inclusief longfibrose
Huid- en onderhuidaandoeningen
cutaneuze vasculitis
Immuunsysteemaandoeningen
anafylaxie
Neoplasmata, benigne, maligne en ongespecificeerd (inclusief cysten en poliepen)
hepatosplenisch T-cellymfoom
4.9 Overdosering
Er werd geen dosisbeperkende toxiciteit waargenomen tijdens klinische onderzoeken.
De hoogste geëvalueerde dosering bestond uit verschillende intraveneuze doses van 10 mg/kg, hetgeen ongeveer overeenkomt met 15 maal de aanbevolen dosis.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie:
Selectieve immunosuppressiva.
ATC-code:
L04AB04
Werkingsmechanisme
Adalimumab bindt specifiek aan TNF en neutraliseert de biologische werking van TNF door de interactie van TNF met de p55- en p75-TNF-receptoren op het oppervlak van cellen te blokkeren.
Adalimumab moduleert ook de biologische respons die wordt geïnduceerd of gereguleerd door TNF, waaronder wijzigingen in de concentraties van adhesiemoleculen die verantwoordelijk zijn voor leukocytenmigratie (ELAM-1, VCAM-1 en ICAM-1 met een IC50 van 0,1-0,2 nM).
Farmacodynamische effecten
Na behandeling met Humira werd er een snelle daling ten opzichte van uitgangsniveau vastgesteld van de concentraties van de bij ontsteking optredende acutefase-eiwitten (C-reactief proteïne (CRP)) en de sedimentatiesnelheid van de erytrocyten (ESR: erythrocyte sedimentation rate) en serumcytokinen (IL- 6) bij patiënten met reumatoïde artritis.
De serumwaarden van matrixmetalloproteïnases (MMP-1 en MMP-3), die voor de remodellering van het weefsel zorgen wat leidt tot kraakbeendestructie, waren eveneens verlaagd na toediening van Humira.
Met Humira behandelde patiënten vertonen gewoonlijk een verbetering van de hematologische tekenen van chronische ontsteking.
Een snelle afname van de CRP spiegels werd ook waargenomen bij patiënten met de ziekte van Crohn.
Een snelle afname van de CRP spiegels werd ook waargenomen bij patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis.
44 Klinische onderzoeken
Reumatoïde artritis
Humira is geëvalueerd bij meer dan 3000 patiënten in alle klinische onderzoeken naar reumatoïde artritis.
Sommige patiënten werden tot maximaal 60 maanden behandeld.
De werkzaamheid en veiligheid van Humira voor de behandeling van reumatoïde artritis werden beoordeeld in vijf gerandomiseerde, dubbelblinde en goedgecontroleerde onderzoeken.
In RA onderzoek I werden 271 patiënten met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis geëvalueerd die ≥ 18 jaar oud waren, bij wie ten minste één behandeling met antireumatische middelen niet geslaagd was en bij wie methotrexaat in wekelijkse doseringen van 12,5 tot 25 mg (10 mg indien intolerant voor methotrexaat) onvoldoende werkzaamheid vertoonde en bij wie de methotrexaatdosering constant bleef op wekelijks 10 tot 25 mg.
Er werd gedurende 24 weken eenmaal per twee weken een dosis van 20, 40 of 80 mg Humira of placebo gegeven.
In RA onderzoek II werden 544 patiënten geëvalueerd met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis die ≥ 18 jaar oud waren en bij wie ten minste één behandeling met antireumatische middelen niet geslaagd was.
Doses van 20 of 40 mg Humira werden gedurende 26 weken wekelijks, of eenmaal per twee weken, met de andere weken placebo, toegediend door subcutane injectie; placebo werd gedurende dezelfde periode wekelijks gegeven.
Er waren geen andere antireumatische middelen toegelaten.
In RA onderzoek III werden 619 patiënten met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis geëvalueerd die ≥ 18 jaar oud waren en die een ineffectieve respons hadden op doseringen van 12,5 tot 25 mg methotrexaat of intolerant waren voor wekelijks 10 mg methotrexaat.
In dit onderzoek waren er drie groepen.
De eerste kreeg gedurende 52 weken wekelijks placebo-injecties.
De tweede kreeg gedurende 52 weken wekelijks 20 mg Humira.
De derde groep kreeg eenmaal per twee weken 40 mg Humira en de andere weken placebo-injecties.
Daarna werden de patiënten opgenomen in een open– label extensie fase waarin 40 mg Humira eenmaal per twee weken werd toegediend tot maximaal 60 maanden.
In RA onderzoek IV werd in de eerste plaats de veiligheid geëvalueerd bij 636 patiënten van ≥ 18 jaar met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis.
De patiënten konden ofwel nog geen antireumatische middelen gebruikt hebben, ofwel op hun bestaande rheumaticum blijven op voorwaarde dat de behandeling gedurende minimaal 28 dagen stabiel bleef.
Deze behandelingen omvatten methotrexaat, leflonumide, hydroxychloroquine, sulfasalazine en/of goudzouten.
De patiënten werden gerandomiseerd tussen eenmaal per twee weken 40 mg Humira of placebo gedurende een periode van 24 weken.
RA onderzoek V evalueerde 799 methotrexaat-naïeve volwassen patiënten met matig tot ernstig actieve kortbestaande reumatoïde artritis (gemiddelde ziekteduur minder dan 9 maanden).
Deze studie evalueerde de doelmatigheid van Humira 40 mg eenmaal per twee weken/methotrexaat combinatie therapie, Humira 40 mg eenmaal per twee weken monotherapie en methotrexaat monotherapie bij vermindering van de tekenen en symptomen en progressie van gewrichtsschade bij reumatoïde artritis gedurende 104 weken.
Het primaire eindpunt in RA onderzoeken I, II en III en het secundaire eindpunt in RA onderzoek IV was het percentage patiënten dat in week 24 of 26 een ACR 20-respons vertoonde.
Het primaire eindpunt in RA onderzoek V was het percentage patiënten dat in week 52 een ACR 50-respons vertoonde.
RA onderzoeken III en V hadden als verdere primaire eindpunten op 52 weken vertraging van de progressie van de aandoening (als bepaald d.m.v. de resultaten van röntgenonderzoek).
RA onderzoek III had tevens als primair eindpunt de wijzigingen in de kwaliteit van leven.
45 ACR-respons
Het percentage met Humira behandelde patiënten met een ACR-respons 20, 50 en 70 was in de RA onderzoeken I, II en III onderling consistent.
Tabel 3 vermeldt de resultaten voor de dosering van eenmaal per twee weken 40 mg.
Tabel 3 ACR-responsen bij placebogecontroleerde onderzoeken (percentage patiënten)
Respons
RA onderzoek Ia * *
RA onderzoek IIa * *
RA onderzoekIIIa * *
ACR 20
Placebo / MTXc n=60
Humirab / Placebo Humirab Placebo / MTXc n=110 n=113 MTXc n=63 n=200
Humirab/ MTXc n=207
6 maanden 12
13,3% N.v.t.
65,1% N.v.t.
19,1% N.v.t.
46,0% N.v.t.
29,5% 24,0%
63,3% 58,9%
maanden ACR 50
6 maanden
6,7%
52,4%
8,2%
22,1%
9,5%
39,1%
12
N.v.t.
N.v.t.
N. v. t.
N. v. t.
9,5%
41,5%
maanden ACR 70
6 maanden
3,3%
23,8%
1,8%
12,4%
2,5%
20,8%
12
N.v.t.
N.v.t.
N. v. t.
N. v. t.
4,5%
23,2%
maanden a RA onderzoek I op 24 weken, RA onderzoek II op 26 weken en RA onderzoek III op 24 en 52 weken b 40 mg Humira, eenmaal per twee weken toegediend c MTX = methotrexaat * * p < 0,01, Humira versus placebo
In RA onderzoeken I-IV vertoonden alle afzonderlijke componenten van de ACR-responscriteria (aantal pijnlijke en gezwollen gewrichten, beoordeling door arts en patiënt van de ziekteactiviteit en pijn, 'disability index' (HAQ) - scores en CRP (mg/dl)-waarden) een verbetering in week 24 of 26 in vergelijking met placebo.
In RA onderzoek III bleven deze verbeteringen gedurende 52 weken gehandhaafd.
Tevens bleven de ACR-responsen in de meerderheid van de patiënten die gevolgd zijn in de open-label extensie fase gehandhaafd tot week 104.
114 van de 207 patiënten zetten de behandeling met Humira 40 mg eenmaal per twee weken gedurende 60 maanden voort.
Hiervan hadden 86, 72 en 41 patiënten een ACR-respons van respectievelijk 20/50/70 in maand 60.
In RA onderzoek IV was de ACR 20-respons van patiënten behandeld met Humira plus standaardbehandeling statistisch significant beter dan die van patiënten behandeld met placebo plus standaardbehandeling (p < 0,001).
In RA onderzoeken I-IV behaalden met Humira behandelde patiënten reeds een tot twee weken na het begin van de behandeling statistisch significante ACR 20- en 50-responsen in vergelijking met placebo.
In RA onderzoek V bij kort bestaande reumatoïde artritis patiënten die methotrexaat-naïeve waren, leidde de combinatie therapie van Humira met methotrexaat tot een sneller en significant hogere ACR respons dan met methotrexaat monotherapie en Humira monotherapie in week 52 en de respons bleef behouden in week 104 (zie tabel 4).
46 Tabel 4 ACR respons in RA onderzoek V (percentage patiënten)
Respons ACR 20
MTX n=257
Humira n=274
Humira/MTX n=268
p-waardea
p-waardeb
p-waardec
week 52 week 104
62,6% 56,0%
54,4% 49,3%
72,8% 69,4%
0,013 0,002
< 0,001 < 0,001
0,043 0,140
ACR 50
week 52 week 104
45,9% 42,8%
41,2% 36,9%
61,6% 59,0%
< 0,001 < 0,001 < 0,001 < 0,001
0,317 0,162
ACR 70 a
week 52 week 104
27,2% 28,4%
25,9% 28,1%
45,5% 46,6%
< 0,001 < 0,001 < 0,001 < 0,001
0,656 0,864
p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van methotrexaat monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruikt gemaakt is van de Mann-Whitney U test. b p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruikt gemaakt is van de Mann-Withney U test. c p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en methotrexaat monotherapie waarbij gebruik gemaakt is van de Mann-Whitney U test.
In week 52 behaalde 42,9% van de patiënten die behandeld werden met Humira/methotrexaat combinatietherapie klinische remissie (DAS28 < 2,6) vergeleken met 20,6% van de patiënten behandeld met methotrexaat monotherapie en 23,4% van de patiënten behandeld met Humira monotherapie.
De combinatietherapie Humira/methotrexaat was klinisch en statistisch superieur aan de methotrexaat (p < 0,001) en Humira monotherapie (p < 0,001) wat betreft het behalen van lagere ziektestatus bij patiënten met een recent gediagnosticeerde matig tot ernstige reumatoïde artritis.
De responsen voor de twee monotherapie onderzoeken waren vergelijkbaar (p = 0,447).
Radiografische respons
In RA onderzoek III, waarin de met Humira behandelde patiënten een gemiddelde duur van reumatoïde artritis hadden van ongeveer 11 jaar, werd structurele gewrichtsschade radiografisch bepaald en uitgedrukt als een verandering in de aangepaste Totale Sharp Score (TSS) en de componenten daarvan, de erosiescore en gewrichtsruimte-vernauwingsscore (JSN).
Humira/methotrexaat patiënten vertoonden minder radiografische progressie na 6 en 12 maanden dan patiënten die alleen methotrexaat kregen (zie tabel 5).
Data uit de open-label extensie fase geven aan dat de remming van de progressie van structurele schade in een subgroep van patiënten gedurende 60 maanden wordt gehandhaafd.
113 van de 207 patiënten die aanvankelijk eenmaal per twee weken werden behandeld met 40 mg Humira, werden na 5 jaar radiografisch geëvalueerd.
Van deze patiënten vertoonden 66 geen progressie van structurele schade, gedefinieerd als een verandering van de TSS van nul of minder.
47 Tabel 5 Gemiddelde Radiografische Verandering Over 12 Maanden in RA onderzoek III
Placebo /
HUMIRA/MTX
Placebo/MTX-
p-waarde
MTXa
40 mg elke 2
HUMIRA/MTX (95%
weken
betrouwbaarheidsintervalb)
Totale Sharp Score Erosie score d
2,7 1,6
0,1 0,0
2,6 (1,4, 3,8) 1,6 (0,9, 2,2)
< 0,001c < 0,001
JSN score a methotrexaat b
1,0
0,1
0,9 (0,3, 1,4)
0,002
95% confidentie interval voor de verschillen in verandering-scores tussen methotrexaat en Humira. c Gebaseerd op rank analyse d gewrichtsruimte-vernauwingsscore
In RA onderzoek V werd structurele gewrichtsschade radiografisch bepaald en uitgedrukt als verandering in de aangepaste Totale Sharp Score (zie tabel 6).
Tabel 6 Gemiddelde Radiografische Veranderingen in week 52 in RA onderzoek V
MTX
Humira
Humira/MTX
n=257 (95%
n=274 (95%
n=268 (95%
p-waardea
p-waardeb
p-waardec
confidence confidence interval) interval)
confidence interval)
Total Sharp Score
5,7 (4,2-7,3)
3,0 (1,7-4,3)
1,3 (0,5-2,1) < 0,001
0,0020
< 0,001
Erosion score 3,7 (2,7-4,7) JSN score 2,0 (1,2-2,8) a
1,7 (1,0-2,4) 0,8 (0,4-1,2) 1,3 (0,5-2,1) 0,5 (0-1,0)
< 0,001 < 0,001
0,0082 0,0037
< 0,001 0,151
p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van methotrexaat monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruikt gemaakt is van de Mann-Whitney U test. b p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruik gemaakt is van de Mann-Whitney U test. c p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en methotrexaat monotherapie waarbij gebruik gemaakt is van de Mann-Whitney U test.
Na 52 weken en 104 weken behandeling was het percentage patiënten zonder progressie (verandering vanaf uitgangsniveau in de aangepaste Totale Sharp Score ≤ 0,5) significant hoger met Humira/methotrexaat combinatietherapie (63,8% en 61,2% respectievelijk) in vergelijking met methotrexaat monotherapie (37,4% en 33,5% respectievelijk, p < 0,001) en Humira monotherapie (50,7%, p < 0,002 en 44,5%, p < 0,001 respectievelijk).
Kwaliteit van leven en fysiek functioneren
De kwaliteit van leven met betrekking tot de gezondheid en fysiek functioneren werden beoordeeld met behulp van de ‘ disability index’ op het Health Assessment Questionnaire (HAQ) in de vier oorspronkelijke adequate en goedgecontroleerde onderzoeken en deze vormde een vooraf vastgelegd primair eindpunt op week 52 in RA onderzoek III.
Alle Humira-doses/schema’ s in alle vier de onderzoeken vertoonden statistisch significant grotere verbeteringen in de HAQ-‘ disability index’ vanaf uitgangsniveau tot Maand 6 vergeleken met placebo en in RA onderzoek III werd hetzelfde vastgesteld op Week 52.
De resultaten van de Short Form Health Survey (SF 36) voor alle Humira- doses/schema’ s in alle vier de onderzoeken ondersteunen deze bevindingen, met statistisch significante ‘ physical component summary’ (PCS) - scores, evenals statistisch significante ‘ pain and vitality domain’ -scores voor de dosering van eenmaal per twee weken 40 mg.
Er werd een statistisch significante afname vastgesteld van vermoeidheid als gemeten door middel van de ‘ functional assessment of chronic illness therapy’ (FACIT) - scores in alle drie onderzoeken waarin de vermoeidheid werd beoordeeld (RA onderzoeken I, III, IV).
48 In RA onderzoek III bleef de verbetering in fysieke functie gehandhaafd gedurende 260 weken (60 maanden) open-label behandeling.
De verbetering van de kwaliteit van leven werd gemeten tot week 156 (36 maanden) en de verbetering werd gehandhaafd gedurende die periode.
In RA onderzoek V toonde de verbetering in de HAQ disability index en het fysieke gedeelte van de SF 36 een grotere verbetering (p < 0,001) voor Humira/methotrexaat combinatietherapie versus methotrexaat monotherapie en Humira monotherapie in week 52, die behouden werd tot week 104.
Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis (JIA)
De veiligheid en werkzaamheid van Humira werden vastgesteld in een multi-centrum, gerandomiseerd, dubbelblind parallelgroeponderzoek waaraan 171 kinderen (van 4-17 jaar) met polyarticulaire JIA deelnamen.
In de open-label inleidingsfase (OL LI) werden patiënten in twee groepen verdeeld, MTX (methotrexaat)-behandeld of niet-MTX-behandeld.
Patiënten in het niet-MTX deel waren ofwel naïef voor MTX, of MTX was tenminste twee weken voor toediening van onderzoeksmedicatie gediscontinueerd.
De doseringen NSAID’ s en/of prednison (≤ 0,2 mg / kg/dag of maximaal 10 mg/dag) die patiënten kregen bleven gelijk.
In de OL LI fase kregen alle patiënten gedurende 16 weken eenmaal per twee weken 24 mg/m2 tot maximaal 40 mg Humira.
De verdeling van patiënten naar leeftijd en minimale, mediane en maximale dosering tijdens de OL LI fase worden weergegeven in tabel 7.
Tabel 7 Verdeling van patiënten naar leeftijd en tijdens de OL LI fase ontvangen dosering adalimumab
Leeftijdsgroep
Aantal patiënten in de uitgangssituatie n (%)
Minimale, mediane en maximale dosering
4 tot en met 7 jaar 8 tot en met 12 jaar 13 tot en met 17 jaar
31 (18,1) 71 (41,5) 69 (40,4)
10, 20 en 25 mg 20, 25 en 40 mg 25, 40 en 40 mg
Patiënten met een kinder-ACR 30 respons in week 16 kwamen in aanmerking voor randomisatie in de dubbelblinde (DB) fase en kregen daarna gedurende 32 weken of tot opvlamming van de ziekte eenmaal per twee weken ofwel Humira 24 mg/m2 tot maximaal 40 mg ofwel placebo.
Criteria voor opvlamming van de ziekte waren gedefinieerd als verslechtering van ≥ 30% ten opzichte van de uitgangssituatie van ≥ 3 van de 6 ACR kerncriteria voor kinderen, ≥ 2 actieve gewrichten en verbetering van > 30% van niet meer dan 1 van de 6 criteria.
Na 32 weken of bij opvlamming, kwamen patiënten in aanmerking om te worden geïncludeerd in de open-label extensiefase.
49 Tabel 8 ACR kinderrespons in de JIA studie
Groep Fase
MTX
Zonder MTX
OL-LI
16 weken
ACR 30 kinderrespons (n/N)
94,1%
(80/85)
74,4% (64/86)
Dubbelblind
Humira (n = 38)
Placebo (n = 37)
Humira (n = 30)
Placebo (n = 28)
Opvlammingen aan het einde van de 32 wekena (n/N)
36,8% (14/38)
64,9% (24/37)b
43,3% (13/30)
71,4% (20/28)c
a
Mediane tijd tot opvlamming
> 32 weken
20 weken > 32 weken
14 weken
Kinder-ACR 30/50/70 responsen waren in week 48 significant hoger dan bij met placebo behandelde patiënten b p = 0,015 c p = 0,031
Onder degenen die een respons hadden in week 16 (n=144), bleven de kinder-ACR 30/50/70/90 responsen tot twee jaar behouden in de open-label extensiefase bij patiënten die Humira kregen gedurende het onderzoek.
In het algemeen was de respons beter en ontwikkelden minder patiënten antilichamen bij behandeling met de combinatie van Humira en MTX in vergelijking met alleen Humira.
Op basis van deze resultaten, wordt aanbevolen om Humira in combinatie met MTX te gebruiken en als monotherapie bij patiënten voor wie MTX gebruik ongewenst is (zie rubriek 4.2).
Artritis psoriatica
Humira, 40 mg eenmaal per twee weken, werd onderzocht bij patiënten met matig tot ernstig actieve artritis psoriatica in twee placebogecontroleerde onderzoeken, PsA onderzoeken I en II.
In PsA onderzoek I werden gedurende 24 weken 313 volwassen patiënten behandeld die een onvoldoende respons op NSAID therapie hadden en van welke groep ongeveer 50% methotrexaat gebruikten.
In PsA onderzoek II, met een duur van 12 weken, werden 100 patiënten behandeld die een onvoldoende respons hadden op DMARD therapie.
Na beëindiging van beide onderzoeken werden 383 patiënten geïncludeerd in een open-label extensieonderzoek waarin eenmaal per twee weken 40 mg Humira werd toegediend.
Er is onvoldoende bewijs voor de werkzaamheid van Humira bij patiënten met ankylosis spondilitis- achtige artritis psoriatica door het geringe aantal patiënten dat onderzocht is.
50 Tabel 9 ACR respons in placebogecontroleerde onderzoeken bij artritis psoriatica (percentage patiënten)
PsA onderzoek I
PsA onderzoek II
Response ACR 20
Placebo N=162
Humira N=151
Placebo/Humira N=49
Humira N=51
Week 12 Week 24 ACR 50
14% 15%
58% * * * 57% * * *
16% Nvt
39% * Nvt
Week 12 Week 24 ACR 70
4% 6%
36% * * * 39% * * *
2% Nvt
25% * * * Nvt
Week 12 Week 24
1% 1%
20% * * * 23% * * *
0% Nvt
14% * Nvt
* ** p < 0,001 voor alle vergelijkingen tussen Humira en placebo * p < 0,05 voor alle vergelijkingen tussen Humira en placebo Nvt:
Niet van toepassing
ACR responses in PsA onderzoek I waren vergelijkbaar, met en zonder gelijktijdige methotrexaat therapie.
ACR responses werden behouden in het open-label extensieonderzoek tot 136 weken.
Radiografische veranderingen werden beoordeeld in de onderzoeken bij artritis psoriatica.
Röntgenfoto’ s van handen, polsen en voeten werden gemaakt in de uitgangssituatie en in week 24 gedurende de dubbelblinde periode toen de patiënten Humira of placebo kregen en in week 48 toen alle patiënten open-label Humira kregen.
Er werd gebruik gemaakt van een gemodificeerde Total Sharp Score (mTSS), waarbij de distale interphalyngeale gewrichten werden meegenomen (d.w.z. niet precies dezelfde als de TSS die gebruikt wordt voor reumatoïde artritis).
Behandeling met Humira remde de progressie van perifere gewrichtsschade in vergelijking met placebobehandeling, gemeten als verandering ten opzichte van de uitgangssituatie in de mTSS (gemiddelde ± standaarddeviatie) 0,8 ± 2,5 in de placebogroep (in week 24) in vergelijking met 0,0 ± 1,9 (p < 0,001) in de Humiragroep (in week 48).
Bij patiënten die behandeld werden met Humira en die geen radiografische progressie ten opzichte van de uitgangssituatie hadden in week 48 (n=102), had 84% in de periode tot en met 144 weken behandeling nog steeds geen radiografische progressie.
Bij met Humira behandelde patiënten werd in week 24 statistisch significante verbetering in lichamelijk functioneren geconstateerd in vergelijking met placebo zoals beoordeeld d.m.v.
HAQ en Short Form Health Survey (SF 36).
Het verbeterde lichamelijk functioneren hield aan gedurende het open-label extensieonderzoek tot en met week 136.
Spondylitis ankylopoetica
Humira, 40 mg eenmaal per twee weken werd onderzocht bij 393 patiënten met spondylitis ankylopoetica die onvoldoende reageerden op conventionele therapie, in twee gerandomiseerde, 24 weken durende dubbelblinde, placebogecontroleerde onderzoeken (de gemiddelde basisscore van de activiteit van de ziekte [Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index (BASDAI)] was 6,3 in alle groepen).
Negenenzeventig (20,1%) patiënten werden gelijktijdig behandeld met antireumatica die de ziekte beïnvloeden, en 37 (9,4%) patiënten met glucocorticoïden.
De blinde periode werd gevolgd door een open-label periode waarin de patiënten Humira 40 mg eenmaal in de twee weken subcutaan kregen toegediend voor nog eens 28 weken.
Personen (n=215, 54,7%) die ASAS 20 niet binnen 12, 16 of 20 weken bereikten, kregen kortdurend open-label adalimumab 40 mg eenmaal per twee weken subcutaan en werden verder behandeld als non-responders in de dubbelblinde statistische analyses.
51 In het grotere AS onderzoek I met 315 patiënten, toonden de resultaten statistisch significante verbetering van de tekenen en symptomen van spondylitis ankylopoetica bij patiënten die met Humira werden behandeld in vergelijking tot placebo.
Een eerste significante reactie werd in Week 2 waargenomen en hield gedurende 24 weken aan (tabel 10).
Tabel 10 Effectiviteitsrespons in Placebogecontroleerd AS onderzoek – Onderzoek I Vermindering van tekenen en symptomen
Respons ASASa 20
Placebo N = 107
Humira N = 208
Week 2 Week 12 Week 24 ASAS 50
16% 21% 19%
42% * * * 58% * * * 51% * * *
Week 2 Week 12 Week 24 ASAS 70
3% 10% 11%
16% * * * 38% * * * 35% * * *
Week 2 Week 12 Week 24
0% 5% 8%
7% * * 23% * * * 24% * * *
BASDAIb 50
Week 2 Week 12 Week 24
4% 16% 15%
20% * * * 45% * * * 42% * * *
***, * * Statistisch significant bij p < 0,001, < 0,01 voor alle vergelijkingen tussen Humira en placebo in week 2, 12 en 24 a Onderzoek naar Spondylitis Ankylopoetica (ASsessments in Ankylosing Spondylitis) b Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index
Met Humira behandelde patiënten hadden een significante verbetering in week 12 die tot in week 24 aanhield in zowel de SF36 als de Ankylosing Spondylitis Quality of Life Questionnaire (ASQoL).
Vergelijkbare trends (niet alle statistisch significant) werden waargenomen in het kleinere gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde AS onderzoek II bij 82 volwassen patiënten met actieve spondylitis ankylopoetica.
De ziekte van Crohn
De veiligheid en werkzaamheid van Humira werden beoordeeld bij meer dan 1.400 patiënten met matig tot ernstig actieve ziekte van Crohn (‘ Crohn’ s Disease Activity Index’ (CDAI) ≥ 220 en ≤ 450) in gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde onderzoeken.
Bij 478 van de geïncludeerde patiënten (32%) werd de ziekte als ernstig geclassificeerd (CDAI score > 300 en gelijktijdige corticosteroïden en/of immunosuppresiva) die correspondeert met de populatie zoals gedefinieerd in de indicatie (zie rubriek 4.1).
Gelijktijdige vaste doses aminosalicylaten, corticosteroïden en/of immuunmodulerende middelen waren toegestaan en 79% van de patiënten bleef tenminste één van deze geneesmiddelen krijgen.
Inductie van klinische remissie (gedefinieerd als CDAI < 150) werd geëvalueerd in twee onderzoeken, CD onderzoek I (CLASSIC I) en CD onderzoek II (GAIN).
In CD onderzoek I werden 299 TNF antagonist naïeve patiënten gerandomiseerd naar één van vier behandelgroepen; placebo in weken 0 en 2, 160 mg Humira in week 0 en 80 mg in week 2, 80 mg in week 0 en 40 mg in week 2 en 40 mg in week 0 en 20 mg in week 2.
In CD onderzoek II werden 325 patiënten die geen respons meer hadden
52 op of intolerant waren voor infliximab gerandomiseerd naar behandeling met ofwel 160 mg Humira in week 0 en 80 mg in week 2 ofwel placebo in weken 0 en 2.
De primaire non-responders werden uitgesloten van de onderzoeken en daarom werden deze patiënten niet verder geëvalueerd.
Handhaving van klinische remissie werd geëvalueerd in CD onderzoek III (CHARM).
In CD onderzoek III ontvingen 854 patiënten 80 mg open-label in week 0 en 40 mg in week 2.
In week 4 werden patiënten gerandomiseerd naar 40 mg eenmaal per twee weken, 40 mg per week of placebo met een totale studieduur van 56 weken.
Patiënten met een klinische respons (verlaging van CDAI ≥ 70) in week 4 werden gestratificeerd en apart geanalyseerd van degenen zonder klinische respons in week 4.
Geleidelijk afbouwen van corticosteroïden was toegestaan na week 8.
CD onderzoek I en CD onderzoek II inductie van remissie en responspercentages worden weergegeven in tabel 11.
Tabel 11 Inductie van klinische remissie en respons (percentage patiënten)
Week 4
CD onderzoek I:
Infliximab naïeve patiënten Placebo Humira Humira N=74 80/40 mg 160/80 m N = 75 g N=76
CD onderzoek II:
Infliximab ervaren patiënten Placebo Humira N=166 160/80 mg N=159
Klinische remissie
12% 24% 36% * * *
7% 21% *
Klinische respons
24% 37% 49%
25% 38% * *
Alle p-waarden zijn paarsgewijze vergelijkingen van percentages voor Humira en placebo * p < 0,001 * * p < 0,01
Vergelijkbare remissiepercentages werden waargenomen voor het 160/80 mg en het 80/40 mg inductieschema in week 8 en bijwerkingen werden vaker waargenomen in de 160/80 mg groep.
In CD onderzoek III, had 58% (499/854) van de patiënten een klinische respons in week 4 en werd geanalyseerd in de primaire analyse.
Van degenen die in week 4 een klinische respons hadden, was 48% eerder blootgesteld aan andere anti-TNF therapie.
Handhaving van remissie en responspercentages worden weergegeven in tabel 12.
Klinische remissieresultaten bleven relatief constant onafhankelijk van eerdere blootstelling aan TNF-antagonisten.
53 Tabel 12 Handhaving van klinische remissie en respons (percentage patiënten)
Placebo
40 mg
40 mg Humira
Humira
iedere week
eenmaal per twee weken Week 26 Klinische remissie Klinische respons (CR-100)
N=170 17% 27%
N=172 40% * 52% *
N=157 47% * 52% *
patiënten met steroïdvrije remissie voor > =90 dagena
3% (2/66)
19% (11/58) * *
15% (11/74) * *
Week
56
N=170
N=172
N=157
Klinische remissie Klinische respons (CR-100)
12% 17%
36% * 41% *
41%* 48% *
patiënten met steroïdvrije remissie voor > =90 dagena
5% (3/66)
29% (17/58) *
20% (15/74) * *
* p < 0,001 voor paarsgewijze vergelijkingen van percentages voor Humira ten opzichte van placebo * * p < 0,02 voor paarsgewijze vergelijkingen van percentages voor Humira ten opzichte van placebo a Van degenen die in de uitgangssituatie corticosteroïden kregen
Onder patiënten die geen respons hadden in week 4, had 43% van de patiënten op de onderhoudsdosering Humira een respons in week 12 in vergelijking met 30% van de patiënten op de onderhoudsdosering placebo.
Deze resultaten wijzen erop dat sommige patiënten die in week 4 nog geen respons hebben gehad baat kunnen hebben bij voortgezette onderhoudsbehandeling tot en met week 12.
Behandeling voortgezet tot na 12 weken resulteerde niet in significant meer responsen (zie rubriek 4.2)
Kwaliteit van leven
In CD onderzoek I en CD onderzoek II werd in week 4 een statistisch significante verbetering bereikt in de totale score van de ziektespecifieke ‘ inflammatory bowel disease questionnaire’ (IBDQ) bij patiënten die gerandomiseerd waren naar Humira 80/40 mg en 160/80 mg in vergelijking met placebo.
Deze verbetering werd ook in weken 26 en 56 van CD onderzoek III gezien bij de adalimumab behandelingsgroepen in vergelijking met de placebogroep.
Psoriasis
De veiligheid en werkzaamheid van Humira werden in gerandomiseerde, dubbelblinde onderzoeken bestudeerd bij volwassen patiënten met chronische plaque psoriasis (≥ 10% aangedaan lichaamsoppervlak (BSA) en Psoriasis Area and Severity Index (PASI) ≥ 12 of ≥ 10) die in aanmerking kwamen voor systemische therapie of lichttherapie.
73% van de patiënten die waren geïncludeerd in Psoriasisonderzoeken I en II waren eerder behandeld met systemische therapie of lichttherapie.
In Psoriasisonderzoek I (REVEAL) werden 1.212 patiënten onderzocht binnen drie behandelperioden.
In behandelperiode A kregen patiënten placebo of Humira in een aanvangsdosis van 80 mg, gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken vanaf één week na de aanvangsdosering.
Na 16 weken behandeling gingen patiënten die tenminste een PASI 75 respons hadden bereikt (verbetering PASI- score van tenminste 75% ten opzichte van aanvang van het onderzoek), behandelperiode B in en kregen eenmaal per twee weken 40 mg Humira (open-label).
Patiënten die in week 33 nog steeds ≥ PASI 75 respons hadden en die oorspronkelijk gerandomiseerd waren naar actieve behandeling in behandelperiode A, werden opnieuw gerandomiseerd in behandelperiode C naar ofwel 40 mg Humira eenmaal per twee weken ofwel placebo voor nog eens 19 weken.
In alle behandelgroepen was bij aanvang van het onderzoek de gemiddelde PASI-score 18,9 en de Physician’ s Global Assessment 54 (PGA) score varieerde bij aanvang van het onderzoek van “ matig” (53% van de geïncludeerde proefpersonen) tot “ ernstig” (41%) tot “ zeer ernstig” (6%).
In Psoriasisonderzoek II (CHAMPION) werden de werkzaamheid en veiligheid van Humira versus methotrexaat (MTX) en placebo vergeleken bij 271 patiënten.
Patiënten kregen gedurende 16 weken ofwel placebo, een aanvangsdosis van 7,5 mg MTX en daarna dosisverhogingen totaan week 12, met een maximale dosis van 25 mg ofwel een aanvangsdosis van 80 mg Humira gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken (vanaf één week na de aanvangsdosis).
Er zijn geen gegevens beschikbaar van vergelijking van Humira met MTX na meer dan 16 weken behandeling.
Patiënten die MTX kregen en een ≥ PASI 50 respons bereikt hadden in week 8 en/of 12 kregen geen verdere dosisverhogingen.
In alle behandelgroepen was bij aanvang van het onderzoek de gemiddelde PASI- score 19,7 en de PGA-score varieerde van “ licht” (< 1%) tot “ matig” (48%) tot “ ernstig” (46%) tot “ zeer ernstig” (6%).
Een primair eindpunt in Psoriasisonderzoeken I en II was het percentage patiënten dat in week 16 een PASI 75 respons ten opzichte van aanvang van het onderzoek had bereikt (zie tabellen 13 en 14).
Tabel 13 Psoriasisonderzoek I (REVEAL) Resultaten werkzaamheid na 16 weken
Placebo N=398 n (%)
Humira 40 mg
eenmaal per twee weken N=814 n (%)
≥ PASI 75a PASI 100 PGA:
Schoon/minimaal a
26 (6,5) 3 (0,8) 17 (4,3)
578 (70,9)b 163 (20,0)b 506 (62,2)b
Het percentage patiënten dat PASI 75 respons bereikte werd bij de berekening naar het midden afgerond b p < 0,001, Humira versus placebo
Tabel 14 Psoriasisonderzoek II (CHAMPION) Resultaten werkzaamheid na 16 weken
Placebo
MTX
Humira 40 mg
N=53 n (%)
N=110 n (%)
eenmaal per twee weken N=108 n (%)
≥ PASI 75 PASI 100 PGA:
Schoon/minimaal a p < 0,001 Humira versus placebo b
10 (18,9) 1 (1,9) 6 (11,3)
39 (35,5) 8 (7,3) 33 (30,0)
86 (79,6) a, b 18 (16,7) c, d 79 (73,1) a, b
p < 0,001 Humira versus methotrexaat c p < 0,01 Humira versus placebo d p < 0,05 Humira versus methotrexaat
In Psoriasisonderzoek I vertoonde 28% van de PASI 75 responders die in week 33 opnieuw gerandomiseerd werden naar placebo in vergelijking met 5% van de PASI 75 responders die in week 33 Humira bleven krijgen (p < 0,001) “ verlies van adequate respons” (PASI-score na week 33 en in of voor week 52 die resulteerde in een < PASI 50 respons ten opzichte van aanvang van het onderzoek met minimaal 6 punten toename in PASI-score in vergelijking met week 33).
Van de patiënten die adequate respons verloren nadat ze opnieuw gerandomiseerd waren naar placebo en die vervolgens geïncludeerd werden in de open-label extensiestudie, behaalde 38% (25/66) en 55% (36/66) opnieuw PASI 75 respons na respectievelijk 12 en 24 weken van hervatte behandeling.
55 In week 16 werden significante verbeteringen aangetoond in de DLQI (Dermatology Life Quality Index) ten opzichte van aanvang van het onderzoek in vergelijking met placebo (Onderzoeken I en II) en MTX (Onderzoek II).
In Onderzoek I waren de verbeteringen in de lichamelijke en psychische samenvattingsscores van de SF-36 ook significant in vergelijking met placebo.
In een open-label extensiestudie behaalde 59/243 (24,3%) van de patiënten die vanwege een PASI respons van minder dan 50 een dosisverhoging hadden gehad van 40 mg eenmaal per twee weken naar wekelijks 40 mg, bij evaluatie 12 weken na de dosisverhoging opnieuw een PASI 75 respons.
Immunogeniciteit
Vorming van anti-adalimumab antilichamen is geassocieerd met een verhoogde klaring en een verminderde werkzaamheid van adalimumab.
Er is geen duidelijke correlatie tussen de aanwezigheid van anti-adalimumab antilichamen en het optreden van bijwerkingen.
Patiënten in RA onderzoeken I, II en III werden gedurende de periode van 6 tot 12 maanden herhaaldelijk getest op anti-adalimumab antilichamen.
In de belangrijkste onderzoeken werden anti- adalimumab antilichamen gevonden bij 58/1053 (5,5%) van de met adalimumab behandelde patiënten, vergeleken met 2/370 (0,5%) bij placebopatiënten.
Bij patiënten die niet gelijktijdig methotrexaat kregen, bedroeg de incidentie 12,4%, vergeleken met 0,6% wanneer adalimumab werd gebruikt als toevoeging aan methotrexaat.
Bij patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, werden antilichamen tegen adalimumab gevonden bij 27/171 patiënten (15,8%) die behandeld waren met adalimumab.
Bij patiënten die niet gelijktijdig methotrexaat kregen was de incidentie 22/86 (25,6%) in vergelijking met 5/85 (5,9%) wanneer adalimumab tegelijk met methotrexaat werd gebruikt.
Bij patiënten met artritis psoriatica, werden anti-adalimumab antilichamen gevonden bij 38/376 proefpersonen (10%) die met adalimumab behandeld waren.
Bij patiënten die daarbij geen methotrexaat kregen was de incidentie 13,5% (24/178 proefpersonen), in vergelijking met 7% (14 van de 198 proefpersonen) wanneer adalimumab werd gebruikt als toevoeging aan methotrexaat.
Bij patiënten met spondylitis ankylopoetica werden anti-adalimumab antilichamen gevonden bij 17/204 proefpersonen (8,3%) die behandeld werden met adalimumab.
Bij patiënten die daarbij geen methotrexaat kregen was de incidentie 16/185 (8,6%), in vergelijking met 1/19 (5,3%) wanneer adalimumab gebruikt werd als toevoeging aan methotrexaat.
Bij patiënten met de ziekte van Crohn werden anti-adalimumab antilichamen geïdentificeerd bij 7/269 proefpersonen (2,6%) die werden behandeld met adalimumab.
Bij patiënten met psoriasis werden anti-adalimumab antilichamen geïdentificeerd bij 77/920 (8,4%) van de proefpersonen die behandeld waren met adalimumab monotherapie.
Omdat immunogeniciteitsanalyses productspecifiek zijn, is een vergelijking van de antilichaampercentages met die van andere producten niet van toepassing.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
Na subcutane toediening van een enkele dosis van 40 mg verliep de resorptie en distributie van adalimumab langzaam, en werden piekconcentraties in serum ongeveer 5 dagen na toediening bereikt.
De gemiddelde geschatte absolute biologische beschikbaarheid van adalimumab na een enkele subcutane dosis van 40 mg in deze drie onderzoeken bedroeg 64%.
Na een enkele intraveneuze dosis van 0,25 tot 10 mg/kg waren de concentraties dosisafhankelijk.
Na doseringen van 0,5 mg/kg (~40 mg), varieerde de klaring van 11 tot 15 ml/uur, het verdelingsvolume (Vss) varieerde van 5 tot 6 liter en de gemiddelde terminale halfwaardetijd bedroeg circa twee weken.
De adalimumab-
56 concentraties in het synoviavocht van verschillende patiënten met reumatoïde artritis varieerden van 31 tot 96% van die in serum.
Na subcutane toediening van 40 mg Humira eenmaal per twee weken bij volwassen patiënten met reumatoïde artritis (RA) waren de gemiddelde steady-state dalconcentraties respectievelijk circa 5 µg/ml (zonder gelijktijdig methotrexaat) en 8 tot 9 µg/ml (met gelijktijdig methotrexaat).
De dalwaarden voor adalimumab in serum in een steady-state-toestand namen na subcutane toediening van 20, 40 en 80 mg eenmaal per twee weken en wekelijks bij benadering evenredig met de dosering toe.
Na subcutane toediening van 24 mg/m2 (tot maximaal 40 mg) eenmaal per twee weken aan patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis (JIA) was de gemiddelde steady-state (waarden gemeten van week 20 tot week 48) dalconcentratie van adalimumab in serum 5,6 ± 5,6 μ g/ml (102% CV) voor Humira monotherapie en 10,9 ± 5,2 μ g/ml (47,7% CV) voor gebruik in combinatie met methotrexaat.
Bij patiënten met de ziekte van Crohn worden bij de oplaaddosis van 80 mg Humira in week 0 gevolgd door 40 mg Humira in week 2 dalconcentraties van adalimumab in serum bereikt van ongeveer 5,5 µg/ml gedurende de periode van inductie.
Bij een oplaaddosis van 160 mg Humira in week 0 gevolgd door 80 mg Humira in week 2 worden dalconcentraties van adalimumab in serum bereikt van ongeveer 12 µg/ml gedurende de inductieperiode.
Gemiddelde steady-state dalconcentraties van ongeveer 7 µg/ml werden waargenomen bij patiënten met de ziekte van Crohn die eenmaal per twee weken een onderhoudsdosering van 40 mg Humira kregen.
Bij patiënten met psoriasis was de gemiddelde steady-state dalconcentratie 5 μ g/ml gedurende behandeling met monotherapie adalimumab 40 mg eenmaal per twee weken.
Populatie-farmacokinetische analyses met gegevens van meer dan 1.300 RA patiënten gaven een trend te zien in de richting van verhoogde schijnbare klaring van adalimumab bij toenemend lichaamsgewicht.
Na correctie voor gewichtsverschillen, leken geslacht en leeftijd een minimaal effect te hebben op de adalimimab-klaring.
Er zijn lagere serumconcentraties vrij adalimumab (niet gebonden aan anti-adalimumab antilichamen, AAA) waargenomen bij patiënten met meetbare AAA’ s.
Humira is niet onderzocht bij patiënten met lever- of nierinsufficiëntie.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
Niet-klinische gegevens tonen geen speciale risico's aan voor mensen, uitgaande van onderzoek van de toxiciteit bij enkele dosering, de toxiciteit bij herhaalde dosering en de genotoxiciteit.
Er is een onderzoek uitgevoerd naar de toxiciteit voor de embryofoetale ontwikkeling/perinatale ontwikkeling bij Cynomologus-apen met 0, 30 en 100 mg/kg (9-17 apen/groep), waarbij geen aanwijzing werd gevonden voor schade aan de foetussen als gevolg van adalimumab.
Er werden noch carcinogeniciteitsonderzoeken, noch een standaardbeoordeling van de vruchtbaarheid en de postnatale toxiciteit uitgevoerd met adalimumab, omwille van het ontbreken van gepaste modellen voor een antilichaam met beperkte kruisreactiviteit met knaagdier-TNF en vanwege de vorming van neutraliserende antilichamen bij knaagdieren.
57 6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Mannitol Citroenzuurmonohydraat Natriumcitraat Natriumdiwaterstoffosfaatdihydraat Dinatriumfosfaatdihydraat Natriumchloride Polysorbaat 80 Natriumhydroxide Water voor injecties
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Gezien er geen verenigbaarheidsonderzoeken zijn uitgevoerd, mag dit geneesmiddel niet worden gemengd met andere geneesmiddelen.
6.3 Houdbaarheid
24 maanden
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De spuit in de buitenverpakking bewaren.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit (type I glas) voor eenmalig gebruik voor gebruik door de patiënt:
Verpakkingen van: • 1 voorgevulde spuit (0,8 ml steriele oplossing) en 1 doekje met alcohol in een blister. • 2 voorgevulde spuiten (0,8 ml steriele oplossing) ieder met 1 doekje met alcohol in een blister. • 4 voorgevulde spuiten (0,8 ml steriele oplossing) ieder met 1 doekje met alcohol in een blister. • 6 voorgevulde spuiten (0,8 ml steriele oplossing) ieder met 1 doekje met alcohol in een blister.
Het is mogelijk dat niet alle typen verpakkingen in de handel verkrijgbaar zijn.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
Humira 40 mg oplossing voor injectie bevat geen conserveermiddelen; daarom dient al het ongebruikte product of overtollig materiaalte worden vernietigd overeenkomstig de plaatselijke voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd.
Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
58 8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/002 EU/1/03/256/003 EU/1/03/256/004 EU/1/03/256/005
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
8 september 2003
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
{MM/JJJJ}
59 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit met naaldhuls.
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Elke voorgevulde spuit van 0,8 ml bevat een enkele dosis van 40 mg adalimumab.
Adalimumab is een recombinant humaan monoklonaal antilichaam dat tot expressie wordt gebracht in Chinese Hamster Ovariumcellen.
Voor een volledige lijst van hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Heldere oplossing voor injectie in voorgevulde spuit met naaldhuls
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Reumatoïde artritis
Humira is in combinatie met methotrexaat bestemd voor:
ï§ de behandeling van volwassen patiënten met matige tot ernstige, actieve reumatoïde artritis wanneer de respons op antireumatische geneesmiddelen, waaronder methotrexaat, ontoereikend is gebleken. ï§ de behandeling van volwassen patiënten met ernstige en progressieve reumatoïde artritis die niet eerder behandeld zijn met methotrexaat
Humira kan gegeven worden als monotherapie in geval van intolerantie voor methotrexaat of wanneer voortgezette behandeling met methotrexaat ongewenst is.
Het is aangetoond dat Humira de progressie van gewrichtsschade remt, wat gemeten is door middel van röntgenonderzoek, en de fysieke functie verbetert wanneer het gegeven wordt in combinatie met methotrexaat.
Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis
Humira is in combinatie met methotrexaat bestemd voor de behandeling van actieve polyarticulaire juveniele idopathische artritis, bij adolescenten in de leeftijd van 13 tot en met 17 jaar die een ontoereikende respons hebben gehad op één of meerdere antireumatische middelen.
Humira kan als monotherapie worden gebruikt in geval van intolerantie voor methotrexaat of wanneer voortgezette behandeling met methotrexaat ongewenst is (zie rubriek 5.1).
Artritis psoriatica
Humira is bestemd voor de behandeling van actieve en progressieve artritis psoriatica bij volwassen patiënten wanneer de respons op eerdere therapie met antireumatische geneesmiddelen ontoereikend is gebleken.
Het is aangetoond dat Humira de progressie van perifere gewrichtsschade remt zoals gemeten door middel van röntgenonderzoek bij patiënten met het polyarticulaire symmetrische subtype van de aandoening (zie rubriek 5.1) en dat Humira het lichamelijk functioneren verbetert.
60 Spondylitis ankylopoetica
Humira is bestemd voor de behandeling van ernstige actieve spondylitis ankylopoetica bij volwassenen die onvoldoende gereageerd hebben op conventionele therapie.
De ziekte van Crohn
Humira is geïndiceerd voor de behandeling van ernstige, actieve ziekte van Crohn, bij patiënten die niet gereageerd hebben op een volledige en adequate behandeling met een corticosteroïd en/of een immunosuppressivum; of die dergelijke behandelingen niet verdragen of bij wie hiertegen een contra- indicatie bestaat.
Voor inductiebehandeling zou Humira in combinatie met corticosteroïden gegeven moeten worden.
Humira kan als monotherapie worden gegeven indien corticosteroïden niet worden verdragen of wanneer doorgaan met de behandeling met corticosteroïden niet aan de orde is (zie rubriek 4.2).
Psoriasis
Humira is geïndiceerd voor de behandeling van matige tot ernstige chronische plaque psoriasis bij volwassen patiënten met onvoldoende respons op, of een intolerantie of een contra-indicatie voor andere systemische therapie waaronder ciclosporine, methotrexaat of PUVA.
4.2 Dosering en wijze van toediening
De Humirabehandeling dient te worden geïnitieerd en plaats te vinden onder toezicht van medische specialisten met ervaring in het diagnosticeren en behandelen van reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn of psoriasis.
Patiënten die behandeld worden met Humira dient een speciale Humira patiëntenkaart gegeven te worden.
Na de injectietechniek goed te hebben geoefend, kunnen patiënten zelf Humira injecteren als hun arts beslist dat dit passend is, en met medische follow-up voor zover dit nodig is.
Gedurende de behandeling met Humira moeten andere gelijktijdige behandelingen (bijv. corticosteroïden en/of immuunmodulerende middelen) worden geoptimaliseerd.
Onderbreking van de toediening
Beschikbare gegevens suggereren dat het opnieuw starten met Humira na stopzetting voor 70 dagen of langer, resulteerde in een even grote klinische respons en vergelijkbaar veiligheidsprofiel als voor de onderbreking.
Volwassenen
Reumatoïde artritis
De aanbevolen dosis Humira voor volwassen patiënten met reumatoïde artritis is 40 mg adalimumab eenmaal per twee weken toegediend als een enkele dosis via subcutane injectie.
Methotrexaat wordt voortgezet tijdens de behandeling met Humira.
Glucocorticoïden, salicylaten, niet-steroïde anti-inflammatoire middelen of analgetica kunnen gedurende de behandeling met Humira worden gecontinueerd.
Aangaande de combinatie met andere antireumatische geneesmiddelen anders dan methotrexaat zie rubrieken 4.4 en 5.1.
Bij gebruik als monotherapie, kunnen patiënten die een afname in hun respons hebben baat hebben bij een verhoging van de dosering adalimumab tot 40 mg per week.
61 Artritis psoriatica en spondylitis ankylopoetica
De aanbevolen dosis Humira voor patiënten met artritis psoriatica of spondylitis ankylopoetica is 40 mg adalimumab eenmaal per twee weken toegediend als een enkele dosis via subcutane injectie.
Beschikbare data geven aan dat de klinische respons normaal binnen 12 weken van therapie bereikt wordt voor alle van de bovengenoemde indicaties.
Het vervolgen van de therapie in patiënten die in deze periode nog niet reageren op het geneesmiddel, dient zorgvuldig overwogen te worden.
De ziekte van Crohn
Het aanbevolen Humira inductiedoseringsschema voor volwassen patiënten met ernstige ziekte van Crohn is 80 mg in week 0, gevolgd door 40 mg in week 2.
Indien er een snellere respons op de therapie nodig is, kan het schema 160 mg in week 0 (dosis kan worden toegediend als vier injecties op één dag of als twee injecties per dag voor twee opeenvolgende dagen), 80 mg in week 2 worden gebruikt, waarbij men zich ervan bewust moet zijn dat het risico van bijwerkingen hoger is gedurende de inductie.
Na de inductiebehandeling is de aanbevolen dosering 40 mg eenmaal per twee weken via subcutane injectie.
Eventueel mag, indien een patiënt gestopt is met Humira en symptomen van de ziekte terugkeren, Humira opnieuw worden toegediend.
Er is weinig ervaring met opnieuw toedienen na meer dan 8 weken sinds de vorige dosis.
Gedurende de onderhoudsbehandeling, kunnen corticosteroïden geleidelijk worden afgebouwd, overeenkomstig klinische richtlijnen.
Sommige patiënten die een verminderde respons ervaren kunnen baat hebben bij een verhoging van de dosering naar elke week 40 mg.
Sommige patiënten die geen respons hebben in week 4 kunnen baat hebben bij voortgezette onderhoudsbehandeling tot en met week 12.
Voortgezette behandeling dient zorgvuldig te worden heroverwogen bij een patiënt die geen respons ervaart binnen deze periode.
Psoriasis
De aanbevolen dosering Humira voor volwassen patiënten bestaat uit een aanvangsdosis van 80 mg, subcutaan toegediend, gevolgd door 40 mg subcutaan eenmaal per twee weken vanaf één week na de aanvangsdosis.
Als een patiënt na 16 weken behandeling niet gereageerd heeft, dient voortzetting van de therapie zorgvuldig te worden heroverwogen.
Oudere patiënten
Aanpassing van de dosis is niet vereist.
Kinderen en adolescenten (in de leeftijd van 13 tot en met 17 jaar)
Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis De aanbevolen dosis Humira voor patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis vanaf 13 jaar is 40 mg adalimumab eenmaal per twee weken toegediend via subcutane injectie.
Beschikbare data geven aan dat de klinische respons meestal binnen 12 weken behandeling bereikt wordt.
Voortgezette behandeling dient zorgvuldig te worden heroverwogen bij een patiënt die geen respons ervaart binnen deze periode.
62 Verminderde nier- en/of leverfunctie
Humira is niet onderzocht in deze patiëntenpopulatie.
Er kan geen aanbeveling voor dosering worden gegeven.
4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor het werkzame bestanddeel of voor een van de hulpstoffen.
Actieve tuberculose of andere ernstige infecties zoals sepsis en andere opportunistische infecties (zie rubriek 4.4).
Matig tot ernstig hartfalen (NYHA klasse III/IV) (zie rubriek 4.4).
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Infecties
Patiënten die TNF-antagonisten gebruiken zijn vatbaarder voor ernstige infecties.
Patiënten moeten daarom zorgvuldig worden gecontroleerd op infecties, waaronder tuberculose, voor, tijdens en na de behandeling met Humira.
Omdat de eliminatie van adalimumab 5 maanden kan duren, dienen de controles gedurende deze periode door te gaan.
De behandeling met Humira mag niet worden geïnitieerd bij patiënten met actieve infecties, waaronder chronische of gelokaliseerde infecties, tot deze infecties onder controle zijn gebracht.
Bij patiënten die zijn blootgesteld aan tuberculose en patiënten die hebben gereisd in gebieden met een hoog risico op tuberculose of endemische mycosen, zoals histoplasmose, coccidioidomycose of blastomycose, dienen het risico en de voordelen van behandeling met Humira te worden afgewogen alvorens de therapie te initiëren (zie Opportunistische infecties).
Patiënten bij wie een nieuwe infectie optreedt tijdens de behandeling met Humira dienen zorgvuldig te worden gecontroleerd en dienen een volledige diagnostische evaluatie te ondergaan.
Toediening van Humira dient te worden stopgezet als er bij een patiënt een nieuwe ernstige infectie of sepsis optreedt en een geschikte antimicrobiële of antischimmeltherapie dient te worden geïnitieerd tot de infectie onder controle is gebracht.
Artsen dienen de nodige voorzichtigheid in acht te nemen wanneer zij het gebruik van Humira overwegen bij patiënten met een geschiedenis van recidiverende infectie of met onderliggende aandoeningen die tot een predispositie voor infecties kunnen leiden, inclusief het gebruik van gelijktijdig toegediende immunosuppressiva.
Ernstige infecties:
Bij patiënten die werden behandeld met Humira zijn ernstige infecties gerapporteerd, waaronder sepsis, veroorzaakt door bacteriële, mycobacteriële, invasieve schimmel-, virale of andere opportunistische infecties, zoals listeriose en pneumocystose.
Andere ernstige infecties die zijn waargenomen in klinisch onderzoek zijn onder andere pneumonie, pyelonefritis, septische artritis en septicaemie.
Ziekenhuisopname of gevallen met fatale afloop geassocieerd met infecties zijn gemeld.
Tuberculose:
Er zijn gevallen van tuberculose gemeld bij patiënten die Humira gebruiken.
Het is van belang op te merken dat het hier voor het grootste gedeelte ging om extrapulmonale tuberculose, d.w.z. gedissemineerd.
Vóór initiatie van de behandeling met Humira moeten alle patiënten worden geëvalueerd op zowel actieve als inactieve (latente) tuberculose-infectie.
Deze evaluatie dient een gedetailleerde medische
63 voorgeschiedenis te omvatten van patiënten met een persoonlijke tuberculosegeschiedenis of mogelijke eerdere blootstelling aan patiënten met actieve tuberculose en vroegere en/of huidige behandeling met immunosuppressiva.
Er moeten gepaste screeningtests (d.w.z. tuberculine huidtest en röntgenopname van de borst) worden uitgevoerd bij alle patiënten (plaatselijke richtlijnen kunnen van toepassing zijn).
Het is aanbevolen dat de wijze waarop deze testen uitgevoerd zijn, wordt aangegeven in de Humira patiëntenkaart van de patiënt.
De voorschrijvers worden herinnerd aan de risico’ s van vals negatieve uitkomsten van tuberculine huidtesten, vooral in ernstig zieke en immunoincompetente patiënten.
Als actieve tuberculose wordt gediagnosticeerd, mag de Humira-behandeling niet worden geïnitieerd (zie rubriek 4.3).
Als latente tuberculose vermoed wordt, dient een arts met expertise op het gebied van de tuberculosebehandeling te worden geconsulteerd.
In alle hieronder beschreven situaties dienen de voordelen van behandeling met Humira zorgvuldig te worden afgewogen tegen de risico’ s ervan.
Als inactieve (‘ latente’) tuberculose wordt gediagnosticeerd, moet vóór het begin van de behandeling met Humira behandeling van deze latente tuberculose worden gestart met antituberculeuze therapie volgens de plaatselijke richtlijnen.
Bij patiënten die meerdere of significante risicofactoren hebben voor tuberculose en die een negatieve test hebben voor latente tuberculose, dient antituberculeuze therapie ook te worden overwogen vóór het begin van de behandeling met Humira.
Het gebruik van antituberculeuze therapie dient ook te worden overwogen vóór het begin van de behandeling met Humira bij patiënten met latente of actieve tuberculose in de voorgeschiedenis, bij wie niet met zekerheid is vast te stellen dat ze adequaat zijn behandeld.
Bij sommige patiënten die eerder behandeld waren voor latente of actieve tuberculose, trad actieve tuberculose op tijdens behandeling met Humira.
Patiënten dienen het advies te krijgen een arts te raadplegen als tijdens of na de behandeling met Humira tekenen/symptomen optreden (bijvoorbeeld aanhoudend hoesten, emaciatie/gewichtsverlies, lichte koorts) die wijzen op een tuberculose-infectie.
Andere opportunistische infecties:
Opportunistische infecties, waaronder invasieve schimmelinfecties, zijn waargenomen bij patiënten die werden behandeld met Humira.
Deze infecties zijn niet altijd herkend bij patiënten die TNF- antagonisten gebruikten en dit heeft geresulteerd in vertragingen bij het instellen van de adequate behandeling, met in sommige gevallen een fatale afloop.
Patiënten die tekenen en symptomen ontwikkelen zoals koorts, malaise, gewichtsverlies, zweten, hoesten, dyspnoe en/of pulmonaire infiltraten of andere ernstige systemische ziekte al dan niet gepaard gaand met shock, dienen verdacht te worden van een invasieve schimmelinfectie en de toediening van Humira dient onmiddellijk te worden gestaakt en een geschikte antischimmeltherapie dient te worden geïnitieerd.
Hepatitis B reactivering
Reactivering van hepatitis B is opgetreden bij patiënten die chronisch drager zijn van dit virus en die behandeld werden met een TNF-antagonist zoals Humira.
Sommige gevallen waren fataal.
Patiënten die risico lopen op infectie met hepatitis B dienen onderzocht te worden op aanwijzingen voor een eerder doorgemaakte hepatitis B infectie voordat met de behandeling met Humira begonnen wordt.
Dragers van het hepatitis B virus die behandeling met Humira nodig hebben dienen zorgvuldig te worden gemonitord op symptomen van actieve infectie met het hepatitis B virus gedurende de behandeling en gedurende verschillende maanden na beëindiging van de behandeling.
Er zijn onvoldoende gegevens beschikbaar over de behandeling van patiënten die drager zijn van het hepatitis
64 B virus met antivirale therapie in combinatie met behandeling met TNF-antagonisten om hepatitis B virus reactivering te voorkomen.
Bij patiënten bij wie reactivering van hepatitis B optreedt, dient Humira te worden gestopt en dient effectieve antivirale therapie met geschikte ondersteunende behandeling te worden gestart.
Neurologische complicaties
TNF-antagonisten, waaronder Humira, zijn in zeldzame gevallen in verband gebracht met het ontstaan van of de verergering van klinische symptomen en/of röntgenografische aanwijzingen voor demyeliniserende aandoeningen, waaronder multipele sclerose.
Voorschrijvers dienen voorzichtigheid in acht te nemen wanneer het gebruik van Humira wordt overwogen bij patiënten met reeds bestaande of recent opgetreden demyeliniserende aandoeningen van het centrale zenuwstelsel.
Allergische reacties
Er zijn tijdens klinische onderzoeken geen ernstige allergische bijwerkingen gemeld bij subcutane toediening van Humira.
Niet-ernstige allergische reacties van Humira traden tijdens klinische onderzoeken zelden op.
Tijdens postmarketing zijn na het toedienen van Humira zeer zelden ernstige allergische reacties, waaronder anafylaxie, gemeld.
Als er een anafylactische reactie of andere ernstige bijwerking optreedt, dient de toediening van Humira onmiddellijk te worden gestaakt en dient de gepaste behandeling te worden geïnitieerd.
De dop van de naald bevat plantaardig rubber (latex).
Dit kan ernstige allergische reacties veroorzaken bij patiënten die gevoelig zijn voor latex.
Immunosuppressie
Bij een onderzoek met 64 patiënten met reumatoïde artritis die werden behandeld met Humira waren er geen aanwijzingen voor onderdrukking van vertraagde hypersensitiviteit, verlaagde immunoglobulinewaarden of gewijzigde tellingen voor effector-T-, B-, en NK-cellen, monocyten/macrofagen en neutrofielen.
Maligniteiten en lymfoproliferatieve aandoeningen
In de gecontroleerde delen van de klinische onderzoeken met TNF-antagonisten zijn meer gevallen van maligniteiten waaronder lymfomen waargenomen in de patiënten die TNF-antagonisten hebben gekregen vergeleken met de controlepatiënten.
Echter, het voorkomen hiervan was zeldzaam.
Verder is er een verhoogd achtergrondrisico op lymfomen voor reumatoïde artritis patiënten met langdurige, actieve, ontstekingsziekte, wat de inschatting van het risico compliceert.
Met de huidige kennis kan een mogelijk risico op de ontwikkeling van lymfomen of andere maligniteiten in patiënten die behandeld worden met TNF-antagonisten niet worden uitgesloten.
Er zijn zeldzame postmarketing gevallen vastgesteld van hepatosplenisch T-cellymfoom bij patiënten die behandeld werden met adalimumab.
Dit zeldzame type T-cellymfoom heeft een zeer agressief ziektebeloop en is gewoonlijk fataal.
Enkele van deze hepatosplenische T-cellymfomen tijdens Humira-gebruik, deden zich voor bij jonge volwassen patiënten die voor de ziekte van Crohn gelijktijdig behandeld werden met azathioprine of 6-mercaptopurine.
Het risico van het ontwikkelen van hepatosplenisch T-cellymfoom bij patiënten die worden behandeld met Humira kan niet worden uitgesloten (zie rubriek 4.8).
Er hebben geen onderzoeken plaatsgevonden waarbij patiënten met een achtergrond van maligniteiten geïncludeerd werden of patiënten bij wie de behandeling met Humira werd voortgezet nadat er zich bij hen een maligniteit had ontwikkeld.
Voorzichtigheid is geboden bij de overweging om deze patiënten met Humira te behandelen (zie rubriek 4.8).
Alle patiënten, maar in het bijzonder patiënten die in het verleden uitgebreid met immunosuppressiva zijn behandeld en psoriasispatiënten die in het verleden met PUVA behandeld zijn, dienen vóór en
65 tijdens de behandeling met Humira te worden onderzocht op de aanwezigheid van niet-melanoom huidkanker.
In een oriënterend klinisch onderzoek waarin het gebruik van een ander anti-TNF middel, infliximab, werd geëvalueerd bij patiënten met matig-ernstig tot ernstig COPD werden meer maligniteiten, meestal in de longen of hoofd en nek, gemeld bij patiënten die infliximab gebruikten dan bij controlepatiënten.
Alle patiënten hadden een voorgeschiedenis van zwaar roken.
Daarom moet voorzichtigheid betracht worden bij het voorschrijven van TNF-antagonisten aan COPD patiënten, evenals aan patiënten met een verhoogd risico op een maligniteit door zwaar roken.
Hematologische reacties
Pancytopenie inclusief aplastische anemie is in zeldzame gevallen gemeld bij gebruik van TNF- antagonisten.
Hematologische bijwerkingen, waaronder medisch significante cytopenie (bijv. trombocytopenie, leukopenie) zijn in zeldzame gevallen gemeld in samenhang met Humira.
Patiënten die Humira gebruiken dienen geadviseerd te worden onmiddellijk medisch advies te vragen indien zij tekenen en symptomen ontwikkelen die duiden op bloed dyscrasie (bijv. aanhoudende koorts, blauwe plekken, bloedingen, bleekheid).
Stopzetten van het gebruik van Humira dient overwogen te worden bij patiënten met bewezen significante hematologische afwijkingen.
Vaccinaties
Vergelijkbare antilichaamreacties op de standaard 23-valent pneumokokkenvaccinatie en de influenza trivalent virusvaccinatie zijn waargenomen in een studie met 226 volwassen personen met reumatoïde artritis die behandeld werden met adalimumab of placebo.
Er zijn geen gegevens bekend over de secundaire overdracht van een infectie door levende vaccins bij patiënten die Humira gebruiken.
Patiënten die Humira gebruiken kunnen gelijktijdig vaccinaties toegediend krijgen, met uitzondering van levende vaccins.
Het wordt aanbevolen om patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis indien mogelijk vóór het starten met de behandeling met Humira alle vaccinaties toe te dienen in overeenstemming met de van toepassing zijnde vaccinatierichtlijnen.
Congestief hartfalen
In een klinisch onderzoek met een andere TNF-antagonist zijn verslechtering van congestief hartfalen en verhoogde mortaliteit als gevolg van congestief hartfalen waargenomen.
Gevallen van verslechtering van congestief hartfalen zijn ook gemeld bij met Humira behandelde patiënten.
Bij het gebruik van Humira bij patiënten met mild hartfalen (NYHA klasse I/II) is voorzichtigheid geboden.
Humira is gecontraïndiceerd bij matig tot ernstig hartfalen (zie rubriek 4.3).
De behandeling met Humira moet worden gestaakt bij patiënten bij wie nieuwe of verergerende symptomen van congestief hartfalen optreden.
Auto-immuunprocessen
De behandeling met Humira kan leiden tot de vorming van auto-immuunantilichamen.
De invloed van langdurige behandeling met Humira op de ontwikkeling van auto-immuun aandoeningen is onbekend.
Als een patiënt na behandeling met Humira symptomen ontwikkelt die wijzen op een lupusachtig syndroom en als deze patiënt positief bevonden wordt voor antilichamen tegen dubbelstrengs DNA, mag de behandeling met Humira niet langer gegeven worden (zie rubriek 4.8).
Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en anakinra
In klinische onderzoeken zijn ernstige infecties gemeld na gelijktijdig gebruik van anakinra en een andere TNF-antagonist, etanercept, zonder toegevoegd voordeel vergeleken met etanercept alleen.
Gezien de aard van de bijwerkingen die gevonden zijn met de combinatie van etanercept en anakinra,
66 kan de combinatie van anakinra met andere TNF-antagonisten in vergelijkbare toxiciteiten resulteren.
Daarom wordt de combinatie van adalimumab en anakinra niet aanbevolen (zie rubriek 4.5).
Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en abatacept
Gelijktijdige toediening van TNF-antagon isten en abatacept is in verband gebracht met een toegenomen risico van infecties, waaronder ernstige infecties, in vergelijking met TNF-antagonisten alleen, zonder toegenomen klinisch voordeel.
De combinatie van Humira met abatacept wordt niet aanbevolen (zie rubriek 4.5).
Chirurgische ingrepen
Er is gelimiteerde ervaring met de veiligheid van chirurgische procedures in patiënten die behandeld worden met Humira.
Er dient rekening gehouden te worden met de lange halfwaardetijd van adalimumab als een chirurgische ingreep gepland wordt.
Een patiënt die een operatie ondergaat terwijl hij of zij nog Humira gebruikt moet zorgvuldig worden gecontroleerd op infecties en geschikte acties dienen ondernomen te worden.
Er is gelimiteerde ervaring met de veiligheid bij patiënten die Humira gebruiken en arthroplastie ondergaan.
Dunne darmobstructie
Gebrek aan respons op behandeling voor de ziekte van Crohn kan een indicatie zijn voor de aanwezigheid van een gefixeerde fibrotische vernauwing, waarvoor chirurgische behandeling noodzakelijk is.
Beschikbare gegevens wijzen erop dat Humira vernauwingen niet verergert of veroorzaakt.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Humira is onderzocht bij patiënten met reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis en artritis psoriatica die Humira als monotherapie gebruikten en bij patiënten die gelijktijdig methotrexaat gebruikten.
De aanmaak van antilichamen was lager wanneer Humira samen met methotrexaat werd gegeven in vergelijking met de monotherapie.
Toediening van Humira zonder methotrexaat resulteerde in een verhoogde aanmaak van antilichamen, een verhoogde klaring en verminderde werkzaamheid van adalimumab (zie rubriek 5.1).
De combinatie van Humira en anakinra wordt niet aanbevolen (zie rubriek 4.4 “ Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en anakinra”).
De combinatie van Humira en abatacept wordt niet aanbevolen (zie rubriek 4.4 “ Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en abatacept”).
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
Er zijn geen klinische gegevens beschikbaar over het gebruik van Humira tijdens de zwangerschap.
Bij een onderzoek naar de ontwikkelingstoxiciteit bij apen waren er geen aanwijzingen voor toxiciteit voor de moeder, embryotoxiciteit of teratogeniciteit.
Er zijn geen preklinische gegevens beschikbaar over de postnatale toxiciteit en invloed op de vruchtbaarheid van adalimumab (zie rubriek 5.3).
Doordat adalimumab remmend werkt op TNFα, kan toediening van het middel tijdens de zwangerschap invloed hebben op de normale immuunresponsen bij de pasgeborene.
Toediening van adalimumab tijdens de zwangerschap wordt niet aanbevolen.
Vrouwen in de vruchtbare leeftijd wordt sterk aanbevolen een betrouwbare anticonceptiemethode te gebruiken om zwangerschap te voorkomen en het gebruik daarvan gedurende ten minste vijf maanden na de laatste Humira-behandeling voort te zetten.
67 Het is niet bekend of adalimumab na inname in de moedermelk wordt afgescheiden of systemisch wordt geresorbeerd.
Echter, omdat humane immunoglobulinen worden uitgescheiden in de melk, mogen vrouwen gedurende ten minste vijf maanden na de laatste Humira-behandeling geen borstvoeding geven.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Humira kan een klein effect hebben op de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen.
Duizeligheid (waaronder vertigo, stoornis van het gezichtsvermogen en vermoeidheid) kan optreden na toediening van Humira (zie rubriek 4.8).
4.8 Bijwerkingen
Klinisch onderzoek
Humira is tot maximaal 60 maanden onderzocht bij 6.593 patiënten in gecontroleerde en open-label onderzoeken.
Bij deze onderzoeken waren patiënten betrokken met kort bestaande en langer bestaande reumatoïde artritis, met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis en met artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
De gegevens in tabel 1 zijn gebaseerd op de belangrijkste gecontroleerde onderzoeken waarbij 4.355 patiënten Humira kregen en 2.487 patiënten een placebo of active-comparator kregen tijdens de gecontroleerde periode.
Het deel van de patiënten dat de behandeling staakte omwille van bijwerkingen tijdens het dubbelblinde gecontroleerde deel van de belangrijkste onderzoeken bedroeg 4,5% voor de patiënten die Humira gebruikten en 4,5% voor met controle behandelde patiënten.
Bijwerkingen bij kinderen met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis
In het algemeen waren de bijwerkingen bij kinderen qua frequentie en type vergelijkbaar met de bij volwassen patiënten waargenomen bijwerkingen.
Bijwerkingen die ten minste mogelijk een causaal verband vertoonden met adalimumab tijdens de belangrijkste onderzoeken, zowel klinisch als in het laboratorium, worden vermeld per orgaanklasse en frequentie (zeer vaak > 1/10; vaak ≥ 1/100 tot < 1/10; soms ≥ 1/1.000 tot ≤ 1/100 en zelden ≥ 1/10.000 tot < 1/1.000) in Tabel 1 hieronder.
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
68 Tabel 1 Bijwerkingen in klinische onderzoeken
Systeem/orgaanklasse Onderzoeken
Frequentie soms
Bijwerking verhoogd creatininefosfokinase in het bloed, verlengde geactiveerde gedeeltelijke tromboplastinetijd, aanwezigheid van autoantilichamen
Hartaandoeningen
soms
aritmieën, tachycardie
zelden
hartstilstand, kransslagaderinsufficiëntie, angina pectoris, pericardeffusie, congestief hartfalen, palpitaties
Bloed- en lymfestelselaandoeningen
soms
neutropenie (waaronder agranulocytose), leukopenie, trombocytopenie, anemie, lymfadenopathie, leukocytose, lymfopenie
zelden
pancytopenie, purpura die verband houdt met idiopathische trombocytopenie
Zenuwstelselaandoeningen
vaak
duizeligheid (waaronder vertigo), hoofdpijn, neurologische gewaarwordingsstoornissen (waaronder paresthesie)
soms
syncope, migraine, tremor, slaapstoornissen
zelden
multipele sclerose, gelaatsparalyse
Oogaandoeningen
soms
visusstoornis, stoornissen van het gevoel van het oog, infectie, irritatie of ontsteking van het oog
zelden
panoftalmie, iritis, glaucoom
Evenwichtsorgaan- en ooraandoeningen
soms
oorproblemen (waaronder pijn en zwelling)
zelden
gehoorverlies, tinnitus
Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen
vaak
hoest, nasofaryngeale pijn
soms
astma, dyspneu, dysfonie, neusverstopping
zelden
longoedeem, faryngeaal oedeem, pleurale effusie, pleuritis
Maagdarmstelselaandoeningen
vaak
diarree, buikpijn, stomatitis en mondulcera, misselijkheid
soms
rectale bloeding, braken, dyspepsie, opgezette buik, verstopping
zelden
pancreatitis, darmstenose, colitis, enteritis, oesofagitis, gastritis
Nier- en urinewegaandoeningen
soms
hematurie, nierfunctiestoornissen, blaas- en urinebuissymptomen
zelden
proteïnurie, nierpijn
69 Huid- en onderhuidaandoeningen
vaak
uitslag, pruritus
soms zelden
urticaria, psoriasis, ecchymose en toegenomen blauwe plekken, purpura, dermatitis en eczeem, haaruitval erythema multiforme, panniculitis
Skeletspierstelsel- en bindweefselaandoeningen
vaak
skeletspierpijn
zelden
rhabdomyolyse
Endocriene aandoeningen Voedings- en stofwisselingsstoornissen
zelden soms
schildklieraandoening (waaronder struma) hypokaliëmie, toegenomen lipiden, verstoorde eetlust (waaronder anorexie), hyperurikemie
zelden
hypercalciëmie, hypocalciëmie
Infecties en parasitaire aandoeningen
vaak
lage luchtweginfecties (waaronder pneumonie, bronchitis), virale infecties (waaronder influenza, herpesinfecties), candidiasis, bacteriële infecties (waaronder urineweginfecties), bovenste luchtweginfectie
soms
opportunistische infecties (waaronder tuberculose, histoplasmose), sepsis, abces, gewrichtsontsteking, huidinfectie (waaronder cellulitis en impetigo), oppervlakkige schimmelinfecties (waaronder huid, nagel en voet)
zelden
fasciitis necroticans, virale meningitis, diverticulitis, wondinfectie
Letsels en intoxicaties Neoplasmata, benigne, maligne en ongespecificeerd (inclusief
soms soms
toevallige verwonding, verslechterde genezing benigne huidepitheeltumor
cysten en poliepen)
zelden
lymfoom, orgaantumoren (waaronder borst-, ovarium- en testikeltumoren), maligne melanoom, plaveiselcelcarcinoom van de huid
Bloedvataandoeningen
soms
hypertensie, blozen, hematoom
zelden
bloedvatafsluiting, aortastenose, tromboflebitis, aneurysma aortae
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornisssen
zeer vaak
injectieplaatsreactie (waaronder pijn, zwelling, roodheid of pruritus)
vaak
pyrexie, vermoeidheid (waaronder asthenie en malaise)
soms
pijn op de borst, oedeem, griepachtige aandoening
Immuunsysteemaandoeningen
soms
systemische lupus erythematodes, angio-oedeem, geneesmiddelovergevoeligheid
zelden
serumziekte, hooikoorts
Lever- en galaandoeningen
vaak
verhoogde leverenzymen
zelden
levernecrose, hepatitis, leververvetting, cholelithiasis, verhoogd bilirubine in het bloed
70 Voortplantingsstelsel- en borstaandoeningen
soms
stoornissen in de menstruatiecyclus en uteriene bloedingsstoornissen
Psychische stoornissen
soms
stemmingswisselingen, angst (waaronder nervositeit en agitatie)
Reacties op de injectieplaats
In de belangrijkste gecontroleerde onderzoeken traden bij 15% van de met Humira behandelde patiënten reacties op de injectieplaats op (erytheem en/of jeuk, bloeding, pijn of zwelling), in vergelijking met 9% van de patiënten die placebo of actieve-control kregen.
Reacties op de injectieplaats noodzaakten doorgaans niet tot staken van het geneesmiddel.
Infecties
In de belangrijkste gecontroleerde onderzoeken bedroeg het incidentiecijfer voor infectie 1,58 per patiëntjaar bij de met Humira behandelde patiënten en 1,42 per patiëntjaar bij de met placebo en actieve-control behandelde patiënten.
De infecties bestonden hoofdzakelijk uit nasofaryngitis, bovenste luchtweginfecties en sinusitis.
De meeste patiënten bleven op Humira na het verdwijnen van de infectie.
De incidentie van ernstige infecties bedroeg 0,04 per patiëntjaar bij met Humira behandelde patiënten en 0,03 per patiëntjaar bij met placebo en actieve-control behandelde patiënten.
In gecontroleerde en open label onderzoeken met Humira zijn ernstige infecties (waaronder fatale infecties, die zelden voorkwamen) gemeld, waaronder tuberculose (inclusief miliair en extrapulmonale locaties) en invasieve opportunistische infecties (o.a. gedissimineerde of extrapulmonaire histoplasmose, blastomycose, coccidioidomycose, pneumocystose, candidiasis, aspergillose en listeriose).
De meeste gevallen van tuberculose traden op in de eerste acht maanden na het starten van de therapie en kan duiden op een recidieve van een latente ziekte.
Maligniteiten en lymfoproliferatieve aandoeningen
Er zijn geen maligniteiten waargenomen bij 171 patiënten met een blootstelling van 192,5 patiëntjaren tijdens een onderzoek met Humira bij juveniele idiopathische artritis patiënten.
Tijdens de gecontroleerde gedeelten van belangrijke Humira onderzoeken die tenminste 12 weken duurden bij patiënten met matig-ernstige tot ernstige actieve reumatoïde artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis, werden maligniteiten, anders dan lymfomen en niet-melanoom huidkanker, geobserveerd met een incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van 5,9 (3,5; 9,9) per 1.000 patiëntjaren bij 3.853 met Humira behandelde patiënten versus een incidentie van 4,3 (1,8; 10,4) per 1.000 patiëntjaren bij 2.183 controlepatiënten (gemiddelde behandelingsduur was 5,5 maanden voor Humira en 3,9 maanden voor de controlepatiënten).
De incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van niet-melanoom huidcarcinomen was 8,8 (5,7; 13,5) per 1.000 patiëntjaren bij de met Humira behandelde patiënten en 2,6 (0,8; 8,0) per 1.000 patiëntjaren bij de controlepatiënten.
Van deze huidcarcinomen, bedroeg de incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van plaveiselcelcarcinoom 2,5 (1,1; 5,6) per 1.000 patiëntjaren bij met Humira behandelde patiënten en 0 per 1.000 patiëntjaren bij de controlepatiënten.
De incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van lymfomen bedroeg 0,8 (0,2; 3,3) per 1.000 patiëntjaren bij met Humira behandelde patiënten en 0,9 (0,1; 6,1) per 1.000 patiëntjaren bij de controlepatiënten.
Bij het combineren van de gecontroleerde gedeelten van deze onderzoeken en de lopende open label extensieonderzoeken met een gemiddelde duur van ongeveer 1,7 jaar waarin 6.539 patiënten geïncludeerd waren en meer dan 16.000 patiëntjaren van therapie, is het waargenomen aantal maligniteiten, anders dan lymfomen en niet-melanoom huidcarcinomen ongeveer 10,1 per 1.000 patiëntjaren.
De geobserveerde incidentie van niet-melanoom huidcarcinomen bedraagt ongeveer 9,0 per 1.000 patiëntjaren en voor lymfomen ongeveer 1,1 per 1.000 patiëntjaren.
71 Tijdens postmarketing ervaringen sinds januari 2003, voornamelijk bij patiënten met reumatoïde artritis, was de incidentie van maligniteiten, anders dan lymfomen en niet-melanoom huidcarcinomen, ongeveer 1,7 per 1.000 patiëntjaren.
De gerapporteerde incidenties van niet-melanoom huidcarcinomen en lymfomen waren respectievelijk ongeveer 0,2 en 0,4 per 1.000 patiëntjaren (zie rubriek 4.4).
Zeldzame postmarketing gevallen van hepatosplenisch T-cellymfoom zijn gerapporteerd bij patiënten die behandeld werden met adalimumab (zie rubriek 4.4).
Autoantilichamen
Op verschillende tijdstippen tijdens de reumatoïde artritis onderzoeken I-V werden serummonsters van de patiënten getest op autoantilichamen.
In deze onderzoeken werden voor 11,9% van de met Humira behandelde patiënten en 8,1% van de met placebo en actieve-control behandelde patiënten die aan het begin van het onderzoek negatieve antinucleaire-antilichaamtiters hadden, positieve titers gemeld in week 24.
Twee van de 3.441 met Humira behandelde patiënten in alle reumatoïde artritis en artritis psoriatica onderzoeken vertoonden klinische symptomen die wezen op recent opgetreden lupusachtig syndroom.
De patiënten vertoonden verbetering na het staken van de behandeling.
Er waren geen patiënten bij wie lupus nefritis of symptomen van het centrale zenuwstelsel optraden.
Verhoogde leverenzymen
Klinische onderzoeken bij reumatoïde artritis:
In de gecontroleerde klinische onderzoeken bij reumatoïde artritis (RA onderzoeken I-IV) waren verhogingen van ALT hetzelfde in patiënten behandeld met adalimumab of placebo.
In patiënten met vroege reumatoïde artritis (duur van de ziekte minder dan 3 jaar) (RA onderzoek V) waren verhogingen van ALT meer voorkomend in de combinatie arm (Humira/methotrexaat) dan in de methotrexaat monotherapie arm of de Humira monotherapie-arm.
In het JIA onderzoek waren de weinige transaminaseverhogingen klein en vergelijkbaar in de aan placebo en de aan adalimumab blootgestelde patiënten en kwamen het vaakst voor in combinatie met methotrexaat.
Artritis psoriatica klinische onderzoeken: verhogingen van ALT kwamen meer voor bij patiënten met artritis psoriatica (PsA onderzoeken I-II) vergeleken met patiënten in de klinische onderzoeken bij reumatoïde artritis.
In alle onderzoeken bij reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis en artritis psoriatica waren patiënten met een verhoogd ALT klachtenvrij en in de meeste gevallen waren de verhogingen voorbijgaand en verdwenen na voortgezette therapie.
Klinische onderzoeken bij de ziekte van Crohn: in gecontroleerde klinische onderzoeken waren verhogingen van ALT vergelijkbaar bij patiënten die adalimumab of placebo kregen.
Klinische onderzoeken bij psoriasis: in gecontroleerde klinische onderzoeken bij psoriasis waren verhogingen van ALT vergelijkbaar bij patiënten die adalimumab of placebo kregen.
Additionele bijwerkingen uit postmarketing surveillance of fase IV klinische onderzoeken
De additionele bijwerkingen in tabel 2 zijn gemeld in post marketing surveillance of fase IV klinische onderzoeken:
72 Tabel 2 Bijwerkingen in postmarketing surveillance en fase IV klinische onderzoeken
Systeem/orgaanklassen Maagdarmstelselaandoeningen Lever- en galaandoeningen
Bijwerking darmperforatie reactivatie van hepatitis B
Zenuwstelselaandoeningen
demyelinisatie (b.v. oogzenuwontsteking, Guillain-Barré-syndroom)
Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen
interstitiële longziekte, inclusief longfibrose
Huid- en onderhuidaandoeningen
cutaneuze vasculitis
Immuunsysteemaandoeningen
anafylaxie
Neoplasmata, benigne, maligne en ongespecificeerd (inclusief cysten en poliepen)
hepatosplenisch T-cellymfoom
4.9 Overdosering
Er werd geen dosisbeperkende toxiciteit waargenomen tijdens klinische onderzoeken.
De hoogste geëvalueerde dosering bestond uit verschillende intraveneuze doses van 10 mg/kg, hetgeen ongeveer overeenkomt met 15 maal de aanbevolen dosis.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie:
Selectieve immunosuppressiva.
ATC-code:
L04AB04
Werkingsmechanisme
Adalimumab bindt specifiek aan TNF en neutraliseert de biologische werking van TNF door de interactie van TNF met de p55- en p75-TNF-receptoren op het oppervlak van cellen te blokkeren.
Adalimumab moduleert ook de biologische respons die wordt geïnduceerd of gereguleerd door TNF, waaronder wijzigingen in de concentraties van adhesiemoleculen die verantwoordelijk zijn voor leukocytenmigratie (ELAM-1, VCAM-1 en ICAM-1 met een IC50 van 0,1-0,2 nM).
Farmacodynamische effecten
Na behandeling met Humira werd er een snelle daling ten opzichte van uitgangsniveau vastgesteld van de concentraties van de bij ontsteking optredende acutefase-eiwitten (C-reactief proteïne (CRP)) en de sedimentatiesnelheid van de erytrocyten (ESR: erythrocyte sedimentation rate) en serumcytokinen (IL- 6) bij patiënten met reumatoïde artritis.
De serumwaarden van matrixmetalloproteïnases (MMP-1 en MMP-3), die voor de remodellering van het weefsel zorgen wat leidt tot kraakbeendestructie, waren eveneens verlaagd na toediening van Humira.
Met Humira behandelde patiënten vertonen gewoonlijk een verbetering van de hematologische tekenen van chronische ontsteking.
Een snelle afname van de CRP spiegels werd ook waargenomen bij patiënten met de ziekte van Crohn.
Een snelle afname van de CRP spiegels werd ook waargenomen bij patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis.
73 Klinische onderzoeken
Reumatoïde artritis
Humira is geëvalueerd bij meer dan 3.000 patiënten in alle klinische onderzoeken naar reumatoïde artritis.
Sommige patiënten werden tot maximaal 60 maanden behandeld.
De werkzaamheid en veiligheid van Humira voor de behandeling van reumatoïde artritis werden beoordeeld in vijf gerandomiseerde, dubbelblinde en goedgecontroleerde onderzoeken.
In RA onderzoek I werden 271 patiënten met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis geëvalueerd die ≥ 18 jaar oud waren, bij wie ten minste één behandeling met antireumatische middelen niet geslaagd was en bij wie methotrexaat in wekelijkse doseringen van 12,5 tot 25 mg (10 mg indien intolerant voor methotrexaat) onvoldoende werkzaamheid vertoonde en bij wie de methotrexaatdosering constant bleef op wekelijks 10 tot 25 mg.
Er werd gedurende 24 weken eenmaal per twee weken een dosis van 20, 40 of 80 mg Humira of placebo gegeven.
In RA onderzoek II werden 544 patiënten geëvalueerd met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis die ≥ 18 jaar oud waren en bij wie ten minste één behandeling met antireumatische middelen niet geslaagd was.
Doses van 20 of 40 mg Humira werden gedurende 26 weken wekelijks, of eenmaal per twee weken, met de andere weken placebo, toegediend door subcutane injectie; placebo werd gedurende dezelfde periode wekelijks gegeven.
Er waren geen andere antireumatische middelen toegelaten.
In RA onderzoek III werden 619 patiënten met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis geëvalueerd die ≥ 18 jaar oud waren en die een ineffectieve respons hadden op doseringen van 12,5 tot 25 mg methotrexaat of intolerant waren voor wekelijks 10 mg methotrexaat.
In dit onderzoek waren er drie groepen.
De eerste kreeg gedurende 52 weken wekelijks placebo-injecties.
De tweede kreeg gedurende 52 weken wekelijks 20 mg Humira.
De derde groep kreeg eenmaal per twee weken 40 mg Humira en de andere weken placebo-injecties.
Daarna werden de patiënten opgenomen in een open- label extensie fase waarin 40 mg Humira eenmaal per twee weken werd toegediend tot maximaal 60 maanden.
In RA onderzoek IV werd in de eerste plaats de veiligheid geëvalueerd bij 636 patiënten van ≥ 18 jaar met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis.
De patiënten konden ofwel nog geen antireumatische middelen gebruikt hebben, ofwel op hun bestaande rheumaticum blijven op voorwaarde dat de behandeling gedurende minimaal 28 dagen stabiel bleef.
Deze behandelingen omvatten methotrexaat, leflonumide, hydroxychloroquine, sulfasalazine en/of goudzouten.
De patiënten werden gerandomiseerd tussen eenmaal per twee weken 40 mg Humira of placebo gedurende een periode van 24 weken.
RA onderzoek V evalueerde 799 methotrexaat-naïeve volwassen patiënten met matig tot ernstig actieve kortbestaande reumatoïde artritis (gemiddelde ziekteduur minder dan 9 maanden).
Deze studie evalueerde de doelmatigheid van Humira 40 mg eenmaal per twee weken/methotrexaat combinatie therapie, Humira 40 mg eenmaal per twee weken monotherapie en methotrexaat monotherapie bij vermindering van de tekenen en symptomen en progressie van gewrichtsschade bij reumatoïde artritis gedurende 104 weken.
Het primaire eindpunt in de RA onderzoeken I, II en III en het secundaire eindpunt in RA onderzoek IV was het percentage patiënten dat in week 24 of 26 een ACR 20-respons vertoonde.
Het primaire eindpunt in RA onderzoek V was het percentage patiënten dat in week 52 een ACR 50- respons vertoonde.
RA onderzoeken III en V hadden als verdere primaire eindpunten op 52 weken vertraging van de progressie van de aandoening (als bepaald d.m.v. de resultaten van röntgenonderzoek).
RA onderzoek III had tevens als primair eindpunt de wijzigingen in de kwaliteit van leven.
74 ACR-respons
Het percentage met Humira behandelde patiënten met een ACR-respons 20, 50 en 70 was in de RA onderzoeken I, II en III onderling consistent.
Tabel 3 vermeldt de resultaten voor de dosering van eenmaal per twee weken 40 mg.
Tabel 3 ACR-responsen bij placebogecontroleerde onderzoeken (percentage patiënten)
Respons
RA onderzoek Ia * *
RA onderzoek IIa * *
RA onderzoek IIIa * *
ACR 20
Placebo / MTXc n=60
Humirab / Placebo Humirab Placebo / MTXc n=110 n=113 MTXc n=63 n=200
Humirab/ MTXc n=207
6 maanden 12
13,3% N.v.t.
65,1% N.v.t.
19,1% N.v.t.
46,0% N.v.t.
29,5% 24,0%
63,3% 58,9%
maanden ACR 50
6 maanden
6,7%
52,4%
8,2%
22,1%
9,5%
39,1%
12
N.v.t.
N.v.t.
N. v. t.
N. v. t.
9,5%
41,5%
maanden ACR 70
6 maanden
3,3%
23,8%
1,8%
12,4%
2,5%
20,8%
12
N.v.t.
N.v.t.
N. v. t.
N. v. t.
4,5%
23,2%
maanden a RA onderzoek I op 24 weken, RA onderzoek II op 26 weken en RA onderzoek III op 24 en 52 weken b 40 mg Humira, eenmaal per twee weken toegediend c MTX = methotrexaat * * p < 0,01, Humira versus placebo
In RA onderzoeken I-IV vertoonden alle afzonderlijke componenten van de ACR-responscriteria (aantal pijnlijke en gezwollen gewrichten, beoordeling door arts en patiënt van de ziekteactiviteit en pijn, 'disability index' (HAQ) - scores en CRP (mg/dl)-waarden) een verbetering in week 24 of 26 in vergelijking met placebo.
In RA onderzoek III bleven deze verbeteringen gedurende 52 weken gehandhaafd.
Tevens bleven de ACR-responsen in de meerderheid van de patiënten die gevolgd zijn in de open-label extensie fase gehandhaafd tot week 104.
114 van de 207 patiënten zetten de behandeling met Humira 40 mg eenmaal per twee weken gedurende 60 maanden voort.
Hiervan hadden 86, 72 en 41 patiënten een ACR-respons van respectievelijk 20/50/70 in maand 60.
In RA onderzoek IV was de ACR 20-respons van patiënten behandeld met Humira plus standaardbehandeling statistisch significant beter dan die van patiënten behandeld met placebo plus standaardbehandeling (p < 0,001).
In RA onderzoeken I-IV behaalden met Humira behandelde patiënten reeds een tot twee weken na het begin van de behandeling statistisch significante ACR 20- en 50-responsen in vergelijking met placebo.
In RA onderzoek V bij kort bestaande reumatoïde artritis patiënten die methotrexaat-naïeve waren, leidde de combinatie therapie van Humira met methotrexaat tot een sneller en significant hogere ACR respons dan met methotrexaat monotherapie en Humira monotherapie in week 52 en de respons bleef behouden in week 104 (zie tabel 4).
75 Tabel 4 ACR respons in RA onderzoek V (percentage patiënten)
Respons ACR 20
MTX n=257
Humira n=274
Humira/MTX n=268
p-waardea
p-waardeb
p-waardec
week 52 week 104
62,6% 56,0%
54,4% 49,3%
72,8% 69,4%
0,013 0,002
< 0,001 < 0,001
0,043 0,140
ACR 50
week 52 week 104
45,9% 42,8%
41,2% 36,9%
61,6% 59,0%
< 0,001 < 0,001 < 0,001 < 0,001
0,317 0,162
ACR 70 a
week 52 week 104
27,2% 28,4%
25,9% 28,1%
45,5% 46,6%
< 0,001 < 0,001 < 0,001 < 0,001
0,656 0,864
p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van methotrexaat monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruikt gemaakt is van de Mann-Whitney U test. b p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruikt gemaakt is van de Mann-Withney U test. c p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en methotrexaat monotherapie waarbij gebruik gemaakt is van de Mann-Whitney U test.
In week 52 behaalde 42,9% van de patiënten die behandeld werden met Humira/methotrexaat combinatietherapie klinische remissie (DAS28 < 2,6) vergeleken met 20,6% van de patiënten behandeld met methotrexaat monotherapie en 23,4% van de patiënten behandeld met Humira monotherapie.
De combinatietherapie Humira/methotrexaat was klinisch en statistisch superieur aan de methotrexaat (p < 0,001) en Humira monotherapie (p < 0,001) wat betreft het behalen van lagere ziektestatus bij patiënten met een recent gediagnosticeerde matig tot ernstige reumatoïde artritis.
De responsen voor de twee monotherapie onderzoeken waren vergelijkbaar (p = 0,447).
Radiografische respons
In RA onderzoek III, waarin de met Humira behandelde patiënten een gemiddelde duur van reumatoïde artritis hadden van ongeveer 11 jaar, werd structurele gewrichtsschade radiografisch bepaald en uitgedrukt als een verandering in de aangepaste Totale Sharp Score (TSS) en de componenten daarvan, de erosiescore en gewrichtsruimte-vernauwingsscore (JSN).
Humira/methotrexaat patiënten vertoonden minder radiografische progressie na 6 en 12 maanden dan patiënten die alleen methotrexaat kregen (zie tabel 5).
Data uit de open-label extensie fase geven aan dat de remming van de progressie van structurele schade in een subgroep van patiënten gedurende 60 maanden wordt gehandhaafd.
113 van de 207 patiënten die aanvankelijk eenmaal per twee weken werden behandeld met 40 mg Humira, werden na 5 jaar radiografisch geëvalueerd.
Van deze patiënten vertoonden 66 geen progressie van structurele schade, gedefinieerd als een verandering van de TSS van nul of minder.
76 Tabel 5 Gemiddelde Radiografische Verandering Over 12 Maanden in RA onderzoek III
Placebo /
HUMIRA/MTX
Placebo/MTX-
p-waarde
MTXa
40 mg elke 2
HUMIRA/MTX (95%
weken
betrouwbaarheidsintervalb)
Totale Sharp Score Erosie score d
2,7 1,6
0,1 0,0
2,6 (1,4, 3,8) 1,6 (0,9, 2,2)
< <
0,001c 0,001
JSN score a methotrexaat b
1,0
0,1
0,9 (0,3, 1,4)
0,002
95% confidentie interval voor de verschillen in verandering-scores tussen methotrexaat en Humira. c Gebaseerd op rank analyse d gewrichtsruimte-vernauwingsscore
In RA onderzoek V werd structurele gewrichtsschade radiografisch bepaald en uitgedrukt als verandering in de aangepaste Totale Sharp Score (zie tabel 6).
Tabel 6 Gemiddelde Radiografische Veranderingen in week 52 in RA onderzoek V
MTX
Humira
Humira/MTX
n=257 (95%
n=274 (95%
n=268 (95%
p-waardea
p-waardeb
p-waardec
confidence confidence interval) interval)
confidence interval)
Total Sharp Score
5,7 (4,2-7,3)
3,0 (1,7-4,3)
1,3 (0,5-2,1)
< 0,001
0,0020
< 0,001
Erosion score 3,7 (2,7-4,7) JSN score 2,0 (1,2-2,8) a
1,7 (1,0-2,4) 0,8 (04,-1,2) 1,3 (0,5-2,1) 0,5 (0-1,0)
< 0,001 < 0,001
0,0082 0,0037
< 0,001 0,151
p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van methotrexaat monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruikt gemaakt is van de Mann-Whitney U test. b p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruik gemaakt is van de Mann-Whitney U test. c p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en methotrexaat monotherapie waarbij gebruik gemaakt is van de Mann-Whitney U test.
Na 52 weken en 104 weken behandeling was het percentage van patiënten zonder progressie (verandering vanaf uitgangsniveau in de aangepaste Totale Sharp Score ≤ 0,5) significant hoger met Humira/methotrexaat combinatietherapie (63,8% en 61,2% respectievelijk) in vergelijking met methotrexaat monotherapie (37,4% en 33,5% respectievelijk, p < 0,001) en Humira monotherapie (50,7%, p < 0,002 en 44,5%, p < 0,001 respectievelijk).
Kwaliteit van leven en fysiek functioneren
De kwaliteit van leven met betrekking tot de gezondheid en fysiek functioneren werden beoordeeld met behulp van de ‘ disability index’ op het Health Assessment Questionnaire (HAQ) in de vier oorspronkelijke adequate en goedgecontroleerde onderzoeken en deze vormde een vooraf vastgelegd primair eindpunt op week 52 in RA onderzoek III.
Alle Humira-doses/schema’ s in alle vier de onderzoeken vertoonden statistisch significant grotere verbeteringen in de HAQ-‘ disability index’ vanaf uitgangsniveau tot Maand 6 vergeleken met placebo en in RA onderzoek III werd hetzelfde vastgesteld op Week 52.
De resultaten van de Short Form Health Survey (SF 36) voor alle Humira- doses/schema’ s in alle vier de onderzoeken ondersteunen deze bevindingen, met statistisch significante ‘ physical component summary’ (PCS) - scores, evenals statistisch significante ‘ pain and vitality domain’ -scores voor de dosering van eenmaal per twee weken 40 mg.
Er werd een statistisch significante afname vastgesteld van vermoeidheid als gemeten door middel van de ‘ functional assessment of chronic illness therapy’ (FACIT) - scores in alle drie onderzoeken waarin de vermoeidheid werd beoordeeld (RA onderzoeken I, III, IV).
77 In RA onderzoek III bleef de verbetering in fysieke functie gehandhaafd gedurende 260 weken (60 maanden) open-label behandeling.
De verbetering van de kwaliteit van leven werd gemeten tot week 156 (36 maanden) en de verbetering werd gehandhaafd gedurende die periode.
In RA onderzoek V toonde de verbetering in de HAQ disability index en het fysieke gedeelte van de SF 36 een grotere verbetering (p < 0,001) voor Humira/methotrexaat combinatietherapie versus methotrexaat monotherapie en Humira monotherapie in week 52, die behouden werd tot week 104.
Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis (JIA)
De veiligheid en werkzaamheid van Humira werden vastgesteld in een multi-centrum, gerandomiseerd, dubbelblind parallelgroeponderzoek waaraan 171 kinderen (van 4-17 jaar) met polyarticulaire JIA deelnamen.
In de open-label inleidingsfase (OL LI) werden patiënten in twee groepen verdeeld, MTX (methotrexaat)-behandeld of niet-MTX-behandeld.
Patiënten in het niet-MTX deel waren ofwel naïef voor MTX, of MTX was tenminste twee weken voor toediening van onderzoeksmedicatie gediscontinueerd.
De doseringen NSAID’ s en/of prednison (≤ 0,2 mg / kg/dag of maximaal 10 mg/dag) die patiënten kregen bleven gelijk.
In de OL LI fase kregen alle patiënten gedurende 16 weken eenmaal per twee weken 24 mg/m2 tot maximaal 40 mg Humira.
De verdeling van patiënten naar leeftijd en minimale, mediane en maximale dosering tijdens de OL LI fase worden weergegeven in tabel 7.
Tabel 7 Verdeling van patiënten naar leeftijd en tijdens de OL LI fase ontvangen dosering adalimumab
Leeftijdsgroep
Aantal patiënten in de uitgangssituatie n (%)
Minimale, mediane en maximale dosering
4 tot en met 7 jaar 8 tot en met 12 jaar 13 tot en met 17 jaar
31 (18,1) 71 (41,5) 69 (40,4)
10, 20 en 25 mg 20, 25 en 40 mg 25, 40 en 40 mg
Patiënten met een kinder-ACR 30 respons in week 16 kwamen in aanmerking voor randomisatie in de dubbelblinde (DB) fase en kregen daarna gedurende 32 weken of tot opvlamming van de ziekte eenmaal per twee weken ofwel Humira 24 mg/m2 tot maximaal 40 mg ofwel placebo.
Criteria voor opvlamming van de ziekte waren gedefinieerd als verslechtering van ≥ 30% ten opzichte van de uitgangssituatie van ≥ 3 van de 6 ACR kerncriteria voor kinderen, ≥ 2 actieve gewrichten en verbetering van > 30% van niet meer dan 1 van de 6 criteria.
Na 32 weken of bij opvlamming, kwamen patiënten in aanmerking om te worden geïncludeerd in de open-label extensiefase.
78 Tabel 8 ACR kinderrespons in de JIA studie
Groep Fase
MTX
Zonder MTX
OL-LI
16 weken
ACR 30 kinderrespons (n/N)
94,1%
(80/85)
74,4% (64/86)
Dubbelblind
Humira (n = 38)
Placebo (n = 37)
Humira (n = 30)
Placebo (n = 28)
Opvlammingen aan het einde van de 32 wekena (n/N)
36,8% (14/38)
64,9% (24/37)b
43,3% (13/30)
71,4% (20/28)c
a
Mediane tijd tot opvlamming
> 32 weken
20 weken > 32 weken
14 weken
Kinder-ACR 30/50/70 responsen waren in week 48 significant hoger dan bij met placebo behandelde patiënten b p = 0,015 c p = 0,031
Onder degenen die een respons hadden in week 16 (n=144), bleven de kinder-ACR 30/50/70/90 responsen tot twee jaar behouden in de open-label extensiefase bij patiënten die Humira kregen gedurende het onderzoek.
In het algemeen was de respons beter en ontwikkelden minder patiënten antilichamen bij behandeling met de combinatie van Humira en MTX in vergelijking met alleen Humira.
Op basis van deze resultaten, wordt aanbevolen om Humira in combinatie met MTX te gebruiken en als monotherapie bij patiënten voor wie MTX gebruik ongewenst is (zie rubriek 4.2).
Artritis psoriatica
Humira, 40 mg eenmaal per twee weken, werd onderzocht bij patiënten met matig tot ernstig actieve artritis psoriatica in twee placebogecontroleerde onderzoeken, PsA onderzoeken I en II.
In PsA onderzoek I werden gedurende 24 weken 313 volwassen patiënten behandeld die een onvoldoende respons op NSAID therapie hadden en van welke groep ongeveer 50% methotrexaat gebruikten.
In PsA onderzoek II, met een duur van 12 weken, werden 100 patiënten behandeld die een onvoldoende respons hadden op DMARD therapie.
Na beëindiging van beide onderzoeken werden 383 patiënten geïncludeerd in een open-label extensieonderzoek waarin eenmaal per twee weken 40 mg Humira werd toegediend.
Er is onvoldoende bewijs voor de werkzaamheid van Humira bij patiënten met ankylosis spondilitis- achtige artritis psoriatica door het geringe aantal patiënten dat onderzocht is.
79 Tabel 9 ACR respons in placebogecontroleerde onderzoeken bij artritis psoriatica (percentage patiënten)
PsA onderzoek I
PsA onderzoek II
Response ACR 20
Placebo N=162
Humira N=151
Placebo/Humira N=49
Humira N=51
Week 12 Week 24 ACR 50
14% 15%
58% * * * 57% * * *
16% Nvt
39% * Nvt
Week 12 Week 24 ACR 70
4% 6%
36% * * * 39% * * *
2% Nvt
25% * * * Nvt
Week 12 Week 24
1% 1%
20% * * * 23% * * *
0% Nvt
14% * Nvt
* ** p < 0,001 voor alle vergelijkingen tussen Humira en placebo * p < 0,05 voor alle vergelijkingen tussen Humira en placebo Nvt:
Niet van toepassing
ACR responses in PsA onderzoek I waren vergelijkbaar, met en zonder gelijktijdige methotrexaat therapie.
ACR responses werden behouden in het open-label extensieonderzoek tot 136 weken.
Radiografische veranderingen werden beoordeeld in de onderzoeken bij artritis psoriatica.
Röntgenfoto’ s van handen, polsen en voeten werden gemaakt in de uitgangssituatie en in week 24 gedurende de dubbelblinde periode toen de patiënten Humira of placebo kregen en in week 48 toen alle patiënten open-label Humira kregen.
Er werd gebruik gemaakt van een gemodificeerde Total Sharp Score (mTSS), waarbij de distale interphalyngeale gewrichten werden meegenomen (d.w.z. niet precies dezelfde als de TSS die gebruikt wordt voor reumatoïde artritis).
Behandeling met Humira remde de progressie van perifere gewrichtsschade in vergelijking met placebobehandeling, gemeten als verandering ten opzichte van de uitgangssituatie in de mTSS (gemiddelde ± standaarddeviatie) 0,8 ± 2,5 in de placebogroep (in week 24) in vergelijking met 0,0 ± 1,9 (p < 0,001) in de Humiragroep (in week 48).
Bij patiënten die behandeld werden met Humira en die geen radiografische progressie ten opzichte van de uitgangssituatie hadden in week 48 (n=102), had 84% in de periode tot en met 144 weken behandeling nog steeds geen radiografische progressie.
Bij met Humira behandelde patiënten werd in week 24 statistisch significante verbetering in lichamelijk functioneren geconstateerd in vergelijking met placebo zoals beoordeeld d.m.v.
HAQ en Short Form Health Survey (SF 36).
Het verbeterde lichamelijk functioneren hield aan gedurende het open-label extensieonderzoek tot en met week 136.
Spondylitis ankylopoetica
Humira, 40 mg eenmaal per twee weken werd onderzocht bij 393 patiënten met spondylitis ankylopoetica die onvoldoende reageerden op conventionele therapie, in twee gerandomiseerde, 24 weken durende dubbelblinde, placebogecontroleerde onderzoeken (de gemiddelde basisscore van de activiteit van de ziekte [Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index (BASDAI)] was 6,3 in alle groepen).
Negenenzeventig (20,1%) patiënten werden gelijktijdig behandeld met antireumatica die de ziekte beïnvloeden, en 37 (9,4%) patiënten met glucocorticoïden.
De blinde periode werd gevolgd door een open-label periode waarin de patiënten Humira 40 mg eenmaal in de twee weken subcutaan kregen toegediend voor nog eens 28 weken.
Personen (n=215, 54,7%) die ASAS 20 niet binnen 12, 16 of 20 weken bereikten, kregen kortdurend open-label adalimumab 40 mg eenmaal per twee weken subcutaan en werden verder behandeld als non-responders in de dubbelblinde statistische analyses.
80 In het grotere AS onderzoek I met 315 patiënten, toonden de resultaten statistisch significante verbetering van de tekenen en symptomen van spondylitis ankylopoetica bij patiënten die met Humira werden behandeld in vergelijking tot placebo.
Een eerste significante reactie werd in Week 2 waargenomen en hield gedurende 24 weken aan (tabel 10).
Tabel 10 Effectiviteitsrespons in placebogecontroleerd AS onderzoek – Onderzoek I Vermindering van tekenen en symptomen
Respons ASASa 20
Placebo N = 107
Humira N = 208
Week 2 Week 12 Week 24 ASAS 50
16% 21% 19%
42% * * * 58% * * * 51% * * *
Week 2 Week 12 Week 24 ASAS 70
3% 10% 11%
16% * * * 38% * * * 35% * * *
Week 2 Week 12 Week 24
0% 5% 8%
7% * * 23% * * * 24% * * *
BASDAIb 50
Week 2 Week 12 Week 24
4% 16% 15%
20% * * * 45% * * * 42% * * *
***, * * Statistisch significant bij p < 0,001, < 0,01 voor alle vergelijkingen tussen Humira en placebo in week 2, 12 en 24 a Onderzoek naar Spondylitis Ankylopoetica (ASsessments in Ankylosing Spondylitis) b Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index
Met Humira behandelde patiënten hadden een significante verbetering in week 12 die tot in week 24 aanhield in zowel de SF36 als de Ankylosing Spondylitis Quality of Life Questionnaire (ASQoL).
Vergelijkbare trends (niet alle statistisch significant) werden waargenomen in het kleinere gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde AS onderzoek II bij 82 volwassen patiënten met actieve spondylitis ankylopoetica.
De ziekte van Crohn
De veiligheid en werkzaamheid van Humira werden beoordeeld bij meer dan 1.400 patiënten met matig tot ernstig actieve ziekte van Crohn (‘ Crohn’ s Disease Activity Index’ (CDAI) ≥ 220 en ≤ 450) in gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde onderzoeken.
Bij 478 van de geïncludeerde patiënten (32%) werd de ziekte als ernstig geclassificeerd (CDAI score > 300 en gelijktijdige corticosteroïden en/of immunosuppresiva) die correspondeert met de populatie zoals gedefinieerd in de indicatie (zie rubriek 4.1).
Gelijktijdige vaste doses aminosalicylaten, corticosteroïden en/of immuunmodulerende middelen waren toegestaan en 79% van de patiënten bleef tenminste één van deze geneesmiddelen krijgen.
Inductie van klinische remissie (gedefinieerd als CDAI < 150) werd geëvalueerd in twee onderzoeken, CD onderzoek I (CLASSIC I) en CD onderzoek II (GAIN).
In CD onderzoek I werden 299 TNF antagonist naïeve patiënten gerandomiseerd naar één van vier behandelgroepen; placebo in weken 0 en 2, 160 mg Humira in week 0 en 80 mg in week 2, 80 mg in week 0 en 40 mg in week 2 en 40 mg in week 0 en 20 mg in week 2.
In CD onderzoek IIwerden 325 patiënten die geen respons meer hadden
81 op of intolerant waren voor infliximab gerandomiseerd naar behandeling met ofwel 160 mg Humira in week 0 en 80 mg in week 2 ofwel placebo in weken 0 en 2.
De primaire non-responders werden uitgesloten van de onderzoeken en daarom werden deze patiënten niet verder geëvalueerd.
Handhaving van klinische remissie werd geëvalueerd in CD onderzoek III (CHARM).
In CD onderzoek IIIontvingen 854 patiënten 80 mg open-label in week 0 en 40 mg in week 2.
In week 4 werden patiënten gerandomiseerd naar 40 mg eenmaal per twee weken, 40 mg per week of placebo met een totale studieduur van 56 weken.
Patiënten met een klinische respons (verlaging van CDAI ≥ 70) in week 4 werden gestratificeerd en apart geanalyseerd van degenen zonder klinische respons in week 4.
Geleidelijk afbouwen van corticosteroïden was toegestaan na week 8.
CD onderzoek I en CD onderzoek II inductie van remissie en responspercentages worden weergegeven in tabel 11.
Tabel 11 Inductie van klinische remissie en respons (percentage patiënten)
Week 4
CD onderzoek I:
Infliximab naïeve patiënten Placebo Humira Humira N=74 80/40 mg 160/80 m N = 75 g N=76
CD onderzoek II:
Infliximab ervaren patiënten Placebo Humira N=166 160/80 mg N=159
Klinische remissie
12% 24% 36% * * *
7% 21% *
Klinische respons
24% 37% 49%
25% 38% * *
Alle p-waarden zijn paarsgewijze vergelijkingen van percentages voor Humira en placebo * p < 0,001 * * p < 0,01
Vergelijkbare remissiepercentages werden waargenomen voor het 160/80 mg en het 80/40 mg inductieschema in week 8 en bijwerkingen werden vaker waargenomen in de 160/80 mg groep.
In CD onderzoek III, had 58% (499/854) van de patiënten een klinische respons in week 4 en werd geanalyseerd in de primaire analyse.
Van degenen die in week 4 een klinische respons hadden, was 48% eerder blootgesteld aan andere anti-TNF therapie.
Handhaving van remissie en responspercentages worden weergegeven in tabel 12.
Klinische remissieresultaten bleven relatief constant onafhankelijk van eerdere blootstelling aan TNF-antagonisten.
82 Tabel 12 Handhaving van klinische remissie en respons (percentage patiënten)
Placebo
40 mg
40 mg Humira
Humira
iedere week
eenmaal per twee weken Week 26 Klinische remissie Klinische respons (CR-100)
N=170 17% 27%
N=172 40% * 52% *
N=157 47% * 52% *
patiënten met steroïdvrije remissie voor > =90 dagena
3% (2/66)
19% (11/58) * *
15% (11/74) * *
Week
56
N=170
N=172
N=157
Klinische remissie Klinische respons (CR-100)
12% 17%
36% * 41% *
41%* 48% *
patiënten met steroïdvrije remissie voor > =90 dagena
5% (3/66)
29% (17/58) *
20% (15/74) * *
* p < 0,001 voor paarsgewijze vergelijkingen van percentages voor Humira ten opzichte van placebo * * p < 0,02 voor paarsgewijze vergelijkingen van percentages voor Humira ten opzichte van placebo a Van degenen die in de uitgangssituatie corticosteroïden kregen
Onder patiënten die geen respons hadden in week 4, had 43% van de patiënten op de onderhoudsdosering Humira een respons in week 12 in vergelijking met 30% van de patiënten op de onderhoudsdosering placebo.
Deze resultaten wijzen erop dat sommige patiënten die in week 4 nog geen respons hebben gehad baat kunnen hebben bij voortgezette onderhoudsbehandeling tot en met week 12.
Behandeling voortgezet tot na 12 weken resulteerde niet in significant meer responsen (zie rubriek 4.2)
Kwaliteit van leven
In CD onderzoek I en CD onderzoek II werd in week 4 een statistisch significante verbetering bereikt in de totale score van de ziektespecifieke ‘ inflammatory bowel disease questionnaire’ (IBDQ) bij patiënten die gerandomiseerd waren naar Humira 80/40 mg en 160/80 mg in vergelijking met placebo.
Deze verbetering werd ook in weken 26 en 56 van CD onderzoek III gezien bij de adalimumab behandelingsgroepen in vergelijking met de placebogroep.
Psoriasis
De veiligheid en werkzaamheid van Humira werden in gerandomiseerde, dubbelblinde onderzoeken bestudeerd bij volwassen patiënten met chronische plaque psoriasis (≥ 10% aangedaan lichaamsoppervlak (BSA) en Psoriasis Area and Severity Index (PASI) ≥ 12 of ≥ 10) die in aanmerking kwamen voor systemische therapie of lichttherapie.
73% van de patiënten die waren geïncludeerd in Psoriasisonderzoeken I en II waren eerder behandeld met systemische therapie of lichttherapie.
In Psoriasisonderzoek I (REVEAL) werden 1.212 patiënten onderzocht binnen drie behandelperioden.
In behandelperiode A kregen patiënten placebo of Humira in een aanvangsdosis van 80 mg, gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken vanaf één week na de aanvangsdosering.
Na 16 weken behandeling gingen patiënten die tenminste een PASI 75 respons hadden bereikt (verbetering PASI- score van tenminste 75% ten opzichte van aanvang van het onderzoek), behandelperiode B in en kregen eenmaal per twee weken 40 mg Humira (open-label).
Patiënten die in week 33 nog steeds ≥ PASI 75 respons hadden en die oorspronkelijk gerandomiseerd waren naar actieve behandeling in behandelperiode A, werden opnieuw gerandomiseerd in behandelperiode C naar ofwel 40 mg Humira eenmaal per twee weken ofwel placebo voor nog eens 19 weken.
In alle behandelgroepen was bij aanvang van het onderzoek de gemiddelde PASI-score 18,9 en de Physician’ s Global Assessment 83 (PGA) score varieerde bij aanvang van het onderzoek van “ matig” (53% van de geïncludeerde proefpersonen) tot “ ernstig” (41%) tot “ zeer ernstig” (6%).
In Psoriasisonderzoek II (CHAMPION) werden de werkzaamheid en veiligheid van Humira versus methotrexaat (MTX) en placebo vergeleken bij 271 patiënten.
Patiënten kregen gedurende 16 weken ofwel placebo, een aanvangsdosis van 7,5 mg MTX en daarna dosisverhogingen totaan week 12, met een maximale dosis van 25 mg ofwel een aanvangsdosis van 80 mg Humira gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken (vanaf één week na de aanvangsdosis).
Er zijn geen gegevens beschikbaar van vergelijking van Humira met MTX na meer dan 16 weken behandeling.
Patiënten die MTX kregen en een ≥ PASI 50 respons bereikt hadden in week 8 en/of 12 kregen geen verdere dosisverhogingen.
In alle behandelgroepen was bij aanvang van het onderzoek de gemiddelde PASI- score 19,7 en de PGA-score varieerde van “ licht” (< 1%) tot “ matig” (48%) tot “ ernstig” (46%) tot “ zeer ernstig” (6%).
Een primair eindpunt in Psoriasisonderzoeken I en II was het percentage patiënten dat in week 16 een PASI 75 respons ten opzichte van aanvang van het onderzoek had bereikt (zie tabellen 13 en 14).
Tabel 13 Psoriasisonderzoek I (REVEAL) Resultaten werkzaamheid na 16 weken
Placebo N=398 n (%)
Humira 40 mg
eenmaal per twee weken N=814 n (%)
≥ PASI 75a PASI 100 PGA:
Schoon/minimaal a
26 (6,5) 3 (0,8) 17 (4,3)
578 (70,9)b 163 (20,0)b 506 (62,2)b
Het percentage patiënten dat PASI 75 respons bereikte werd bij de berekening naar het midden afgerond b p < 0,001, Humira versus placebo
Tabel 14 Psoriasisonderzoek II (CHAMPION) Resultaten werkzaamheid na 16 weken
Placebo N=53 n (%)
MTX N=110 n (%)
Humira 40 mg eenmaal per twee weken N=108 n (%)
≥ PASI 75 PASI 100 PGA:
Schoon/minimaal a p < 0,001 Humira versus placebo b
10 (18,9) 1 (1,9) 6 (11,3)
39 (35,5) 8 (7,3) 33 (30,0)
86 (79,6) a, b 18 (16,7) c, d 79 (73,1) a, b
p < 0,001 Humira versus methotrexaat c p < 0,01 Humira versus placebo d p < 0,05 Humira versus methotrexaat
In Psoriasisonderzoek I vertoonde 28% van de PASI 75 responders die in week 33 opnieuw gerandomiseerd werden naar placebo in vergelijking met 5% van de PASI 75 responders die in week 33 Humira bleven krijgen (p < 0,001) “ verlies van adequate respons” (PASI-score na week 33 en in of voor week 52 die resulteerde in een < PASI 50 respons ten opzichte van aanvang van het onderzoek met minimaal 6 punten toename in PASI-score in vergelijking met week 33).
Van de patiënten die adequate respons verloren nadat ze opnieuw gerandomiseerd waren naar placebo en die vervolgens geïncludeerd werden in de open-label extensiestudie, behaalde 38% (25/66) en 55% (36/66) opnieuw PASI 75 respons na respectievelijk 12 en 24 weken van hervatte behandeling.
84 In week 16 werden significante verbeteringen aangetoond in de DLQI (Dermatology Life Quality Index) ten opzichte van aanvang van het onderzoek in vergelijking met placebo (Onderzoeken I en II) en MTX (Onderzoek II).
In Onderzoek I waren de verbeteringen in de lichamelijke en psychische samenvattingsscores van de SF-36 ook significant in vergelijking met placebo.
In een open-label extensiestudie behaalde 59/243 (24,3%) van de patiënten die vanwege een PASI respons van minder dan 50 een dosisverhoging hadden gehad van 40 mg eenmaal per twee weken naar wekelijks 40 mg, bij evaluatie 12 weken na de dosisverhoging opnieuw een PASI 75 respons.
Immunogeniciteit
Vorming van anti-adalimumab antilichamen is geassocieerd met een verhoogde klaring en een verminderde werkzaamheid van adalimumab.
Er is geen duidelijke correlatie tussen de aanwezigheid van anti-adalimumab antilichamen en het optreden van bijwerkingen.
Patiënten in RA onderzoeken I, II en III werden gedurende de periode van 6 tot 12 maanden herhaaldelijk getest op anti-adalimumab antilichamen.
In de belangrijkste onderzoeken werden anti- adalimumab antilichamen gevonden bij 58/1053 (5,5%) van de met adalimumab behandelde patiënten, vergeleken met 2/370 (0,5%) bij placebopatiënten.
Bij patiënten die niet gelijktijdig methotrexaat kregen, bedroeg de incidentie 12,4%, vergeleken met 0,6% wanneer adalimumab werd gebruikt als toevoeging aan methotrexaat.
Bij patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, werden antilichamen tegen adalimumab gevonden bij 27/171 patiënten (15,8%) die behandeld waren met adalimumab.
Bij patiënten die niet gelijktijdig methotrexaat kregen was de incidentie 22/86 (25,6%) in vergelijking met 5/85 (5,9%) wanneer adalimumab tegelijk met methotrexaat werd gebruikt.
Bij patiënten met artritis psoriatica, werden anti-adalimumab antilichamen gevonden bij 38/376 proefpersonen (10%) die met adalimumab behandeld waren.
Bij patiënten die daarbij geen methotrexaat kregen was de incidentie 13,5% (24/178 proefpersonen), in vergelijking met 7% (14 van de 198 proefpersonen) wanneer adalimumab werd gebruikt als toevoeging aan methotrexaat.
Bij patiënten met spondylitis ankylopoetica werden anti-adalimumab antilichamen gevonden bij 17/204 proefpersonen (8,3%) die behandeld werden met adalimumab.
Bij patiënten die daarbij geen methotrexaat kregen was de incidentie 16/185 (8,6%), in vergelijking met 1/19 (5,3%) wanneer adalimumab gebruikt werd als toevoeging aan methotrexaat.
Bij patiënten met de ziekte van Crohn werden anti-adalimumab antilichamen geïdentificeerd bij 7/269 proefpersonen (2,6%) die werden behandeld met adalimumab.
Bij patiënten met psoriasis werden anti-adalimumab antilichamen geïdentificeerd bij 77/920 (8,4%) van de proefpersonen die behandeld waren met adalimumab monotherapie.
Omdat immunogeniciteitsanalyses productspecifiek zijn, is een vergelijking van de antilichaampercentages met die van andere producten niet van toepassing.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
Na subcutane toediening van een enkele dosis van 40 mg verliep de resorptie en distributie van adalimumab langzaam, en werden piekconcentraties in serum ongeveer 5 dagen na toediening bereikt.
De gemiddelde geschatte absolute biologische beschikbaarheid van adalimumab na een enkele subcutane dosis van 40 mg in deze drie onderzoeken bedroeg 64%.
Na een enkele intraveneuze dosis van 0,25 tot 10 mg/kg waren de concentraties dosisafhankelijk.
Na doseringen van 0,5 mg/kg (~40 mg), varieerde de klaring van 11 tot 15 ml/uur, het verdelingsvolume (Vss) varieerde van 5 tot 6 liter en de gemiddelde terminale halfwaardetijd bedroeg circa twee weken.
De adalimumab- concentraties in het synoviavocht van verschillende patiënten met reumatoïde artritis varieerden van 31 tot 96% van die in serum.
85 Na subcutane toediening van 40 mg Humira eenmaal per twee weken bij volwassen patiënten met reumatoïde artritis (RA) waren de gemiddelde steady-state dalconcentraties respectievelijk circa 5 µg/ml (zonder gelijktijdig methotrexaat) en 8 tot 9 µg/ml (met gelijktijdig methotrexaat).
De dalwaarden voor adalimumab in serum in een steady-state-toestand namen na subcutane toediening van 20, 40 en 80 mg eenmaal per twee weken en wekelijks bij benadering evenredig met de dosering toe.
Na subcutane toediening van 24 mg/m2 (tot maximaal 40 mg) eenmaal per twee weken aan patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis (JIA) was de gemiddelde steady-state (waarden gemeten van week 20 tot week 48) dalconcentratie van adalimumab in serum 5,6 ± 5,6 μ g/ml (102% CV) voor Humira monotherapie en 10,9 ± 5,2 μ g/ml (47,7% CV) voor gebruik in combinatie met methotrexaat.
Bij patiënten met de ziekte van Crohn worden bij de oplaaddosis van 80 mg Humira in week 0 gevolgd door 40 mg Humira in week 2 dalconcentraties van adalimumab in serum bereikt van ongeveer 5,5 µg/ml gedurende de periode van inductie.
Bij een oplaaddosis van 160 mg Humira in week 0 gevolgd door 80 mg Humira in week 2 worden dalconcentraties van adalimumab in serum bereikt van ongeveer 12 µg/ml gedurende de inductieperiode.
Gemiddelde steady-state dalconcentraties van ongeveer 7 µg/ml werden waargenomen bij patiënten met de ziekte van Crohn die eenmaal per twee weken een onderhoudsdosering van 40 mg Humira kregen.
Bij patiënten met psoriasis was de gemiddelde steady-state dalconcentratie 5 μ g/ml gedurende behandeling met monotherapie adalimumab 40 mg eenmaal per twee weken.
Populatie-farmacokinetische analyses met gegevens van meer dan 1.300 RA patiënten gaven een trend te zien in de richting van verhoogde schijnbare klaring van adalimumab bij toenemend lichaamsgewicht.
Na correctie voor gewichtsverschillen, leken geslacht en leeftijd een minimaal effect te hebben op de adalimimab-klaring.
Er zijn lagere serumconcentraties vrij adalimumab (niet gebonden aan anti-adalimumab antilichamen, AAA) waargenomen bij patiënten met meetbare AAA’ s.
Humira is niet onderzocht bij patiënten met lever- of nierinsufficiëntie.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
Niet-klinische gegevens tonen geen speciale risico's aan voor mensen, uitgaande van onderzoek van de toxiciteit bij enkele dosering, de toxiciteit bij herhaalde dosering en de genotoxiciteit.
Er is een onderzoek uitgevoerd naar de toxiciteit voor de embryofoetale ontwikkeling/perinatale ontwikkeling bij Cynomologus-apen met 0, 30 en 100 mg/kg (9-17 apen/groep), waarbij geen aanwijzing werd gevonden voor schade aan de foetussen als gevolg van adalimumab.
Er werden noch carcinogeniciteitsonderzoeken noch een standaardbeoordeling van de vruchtbaarheid en de postnatale toxiciteit uitgevoerd met adalimumab, omwille van het ontbreken van gepaste modellen voor een antilichaam met beperkte kruisreactiviteit met knaagdier-TNF en vanwege de vorming van neutraliserende antilichamen bij knaagdieren.
86 6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Mannitol Citroenzuurmonohydraat Natriumcitraat Natriumdiwaterstoffosfaatdihydraat Dinatriumfosfaatdihydraat Natriumchloride Polysorbaat 80 Natriumhydroxide Water voor injectie.
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Gezien er geen verenigbaarheidsonderzoeken zijn uitgevoerd, mag dit geneesmiddel niet worden gemengd met andere geneesmiddelen.
6.3 Houdbaarheid
24 maanden
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De spuit bewaren in de buitenverpakking.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit (type I glas) met naaldhuls voor eenmalig gebruik voor gebruik door ziekenhuis of zorgverlener.
Verpakking van:
1 voorgevulde spuit met naaldhuls (0,8 ml steriele oplossing) in een blister en 1 alcoholdoekje.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
Humira 40 mg oplossing voor injectie bevat geen conserveermiddelen; daarom dient al het ongebruikte product of overtollig materiaalte worden vernietigd overeenkomstig de plaatselijke voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd.
Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/006
87 9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
8 september 2003
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
{MM/JJJJ}
88 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde pen.
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Elke voorgevulde pen van 0,8 ml bevat een enkele dosis van 40 mg adalimumab.
Adalimumab is een recombinant humaan monoklonaal antilichaam dat tot expressie wordt gebracht in Chinese Hamster Ovariumcellen.
Voor een volledige lijst van hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Heldere oplossing voor injectie in voorgevulde pen.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Reumatoïde artritis
Humira is in combinatie met methotrexaat bestemd voor:
ï§ de behandeling van volwassen patiënten met matige tot ernstige, actieve reumatoïde artritis wanneer de respons op antireumatische geneesmiddelen, waaronder methotrexaat, ontoereikend is gebleken. ï§ de behandeling van volwassen patiënten met ernstige en progressieve reumatoïde artritis die niet eerder behandeld zijn met methotrexaat.
Humira kan gegeven worden als monotherapie in geval van intolerantie voor methotrexaat of wanneer voortgezette behandeling met methotrexaat ongewenst is.
Het is aangetoond dat Humira de progressie van gewrichtsschade remt, wat gemeten is door middel van röntgenonderzoek, en de fysieke functie verbetert wanneer het gegeven wordt in combinatie met methotrexaat.
Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis
Humira is in combinatie met methotrexaat bestemd voor de behandeling van actieve polyarticulaire juveniele idopathische artritis, bij adolescenten in de leeftijd van 13 tot en met 17 jaar die een ontoereikende respons hebben gehad op één of meerdere antireumatische middelen.
Humira kan als monotherapie worden gebruikt in geval van intolerantie voor methotrexaat of wanneer voortgezette behandeling met methotrexaat ongewenst is (zie rubriek 5.1).
Artritis psoriatica
Humira is bestemd voor de behandeling van actieve en progressieve artritis psoriatica bij volwassen patiënten wanneer de respons op eerdere therapie met antireumatische geneesmiddelen ontoereikend is gebleken.
Het is aangetoond dat Humira de progressie van perifere gewrichtsschade remt zoals gemeten door middel van röntgenonderzoek bij patiënten met het polyarticulaire symmetrische subtype van de aandoening (zie rubriek 5.1) en dat Humira het lichamelijk functioneren verbetert.
89 Spondylitis ankylopoetica
Humira is bestemd voor de behandeling van ernstige actieve spondylitis ankylopoetica bij volwassenen die onvoldoende gereageerd hebben op conventionele therapie.
De ziekte van Crohn
Humira is geïndiceerd voor de behandeling van ernstige, actieve ziekte van Crohn, bij patiënten die niet gereageerd hebben op een volledige en adequate behandeling met een corticosteroïd en/of een immunosuppressivum; of die dergelijke behandelingen niet verdragen of bij wie hiertegen een contra- indicatie bestaat.
Voor inductiebehandeling zou Humira in combinatie met corticosteroïden gegeven moeten worden.
Humira kan als monotherapie worden gegeven indien corticosteroïden niet worden verdragen of wanneer doorgaan met de behandeling met corticosteroïden niet aan de orde is (zie rubriek 4.2).
Psoriasis
Humira is geïndiceerd voor de behandeling van matige tot ernstige chronische plaque psoriasis bij volwassen patiënten met onvoldoende respons op, of een intolerantie of een contra-indicatie voor andere systemische therapie waaronder ciclosporine, methotrexaat of PUVA.
4.2 Dosering en wijze van toediening
De Humirabehandeling dient te worden geïnitieerd en plaats te vinden onder toezicht van medische specialisten met ervaring in het diagnosticeren en behandelen van reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn of psoriasis.
Patiënten die behandeld worden met Humira dient een speciale Humira patiëntenkaart gegeven te worden.
Na de injectietechniek goed te hebben geoefend, kunnen patiënten zelf Humira injecteren als hun arts beslist dat dit passend is, en met medische follow-up voor zover dit nodig is.
Gedurende de behandeling met Humira moeten andere gelijktijdige behandelingen (bijv. corticosteroïden en/of immuunmodulerende middelen) worden geoptimaliseerd.
Onderbreking van de toediening
Beschikbare gegevens suggereren dat het opnieuw starten met Humira na stopzetting voor 70 dagen of langer, resulteerde in een even grote klinische respons en vergelijkbaar veiligheidsprofiel als voor de onderbreking.
Volwassenen
Reumatoïde artritis
De aanbevolen dosis Humira voor volwassen patiënten met reumatoïde artritis is 40 mg adalimumab eenmaal per twee weken toegediend als een enkele dosis via subcutane injectie.
Methotrexaat wordt voortgezet tijdens de behandeling met Humira.
Glucocorticoïden, salicylaten, niet-steroïde anti-inflammatoire middelen of analgetica kunnen gedurende de behandeling met Humira worden gecontinueerd.
Aangaande de combinatie met andere antireumatische geneesmiddelen anders dan methotrexaat zie rubrieken 4.4 en 5.1.
Bij gebruik als monotherapie, kunnen patiënten die een afname in hun respons hebben baat hebben bij een verhoging van de dosering adalimumab tot 40 mg per week.
90 Artritis psoriatica en spondylitis ankylopoetica
De aanbevolen dosis Humira voor patiënten met artritis psoriatica of spondylitis ankylopoetica is 40 mg adalimumab eenmaal per twee weken toegediend als een enkele dosis via subcutane injectie.
Beschikbare data geven aan dat de klinische respons normaal binnen 12 weken van therapie bereikt wordt voor alle van de bovengenoemde indicaties.
Het vervolgen van de therapie in patiënten die in deze periode nog niet reageren op het geneesmiddel, dient zorgvuldig overwogen te worden.
De ziekte van Crohn
Het aanbevolen Humira inductiedoseringsschema voor volwassen patiënten met ernstige ziekte van Crohn is 80 mg in week 0, gevolgd door 40 mg in week 2.
Indien er een snellere respons op de therapie nodig is, kan het schema 160 mg in week 0 (dosis kan worden toegediend als vier injecties op één dag of als twee injecties per dag voor twee opeenvolgende dagen), 80 mg in week 2 worden gebruikt, waarbij men zich ervan bewust moet zijn dat het risico van bijwerkingen hoger is gedurende de inductie.
Na de inductiebehandeling is de aanbevolen dosering 40 mg eenmaal per twee weken via subcutane injectie.
Eventueel mag, indien een patiënt gestopt is met Humira en symptomen van de ziekte terugkeren, Humira opnieuw worden toegediend.
Er is weinig ervaring met opnieuw toedienen na meer dan 8 weken sinds de vorige dosis.
Gedurende de onderhoudsbehandeling, kunnen corticosteroïden geleidelijk worden afgebouwd, overeenkomstig klinische richtlijnen.
Sommige patiënten die een verminderde respons ervaren kunnen baat hebben bij een verhoging van de dosering naar elke week 40 mg.
Sommige patiënten die geen respons hebben in week 4 kunnen baat hebben bij voortgezette onderhoudsbehandeling tot en met week 12.
Voortgezette behandeling dient zorgvuldig te worden heroverwogen bij een patiënt die geen respons ervaart binnen deze periode.
Psoriasis
De aanbevolen dosering Humira voor volwassen patiënten bestaat uit een aanvangsdosis van 80 mg, subcutaan toegediend, gevolgd door 40 mg subcutaan eenmaal per twee weken vanaf één week na de aanvangsdosis.
Als een patiënt na 16 weken behandeling niet gereageerd heeft, dient voortzetting van de therapie zorgvuldig te worden heroverwogen.
Oudere patiënten
Aanpassing van de dosis is niet vereist.
Kinderen en adolescenten (in de leeftijd van 13 tot en met 17 jaar)
Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis De aanbevolen dosis Humira voor patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis vanaf 13 jaar is 40 mg adalimumab eenmaal per twee weken toegediend via subcutane injectie.
Beschikbare data geven aan dat klinische respons meestal binnen 12 weken behandeling bereikt wordt.
Voortgezette behandeling dient zorgvuldig te worden heroverwogen bij een patiënt die geen respons ervaart binnen deze periode.
91 Verminderde nier- en/of leverfunctie
Humira is niet onderzocht in deze patiëntenpopulatie.
Er kan geen aanbeveling voor dosering worden gegeven.
4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor het werkzame bestanddeel of voor een van de hulpstoffen.
Actieve tuberculose of andere ernstige infecties zoals sepsis en andere opportunistische infecties (zie rubriek 4.4).
Matig tot ernstig hartfalen (NYHA klasse III/IV) (zie rubriek 4.4).
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Infecties
Patiënten die TNF-antagonisten gebruiken zijn vatbaarder voor ernstige infecties.
Patiënten moeten daarom zorgvuldig worden gecontroleerd op infecties, waaronder tuberculose, voor, tijdens en na de behandeling met Humira.
Omdat de eliminatie van adalimumab 5 maanden kan duren, dienen de controles gedurende deze periode door te gaan.
De behandeling met Humira mag niet worden geïnitieerd bij patiënten met actieve infecties, waaronder chronische of gelokaliseerde infecties, tot deze infecties onder controle zijn gebracht.
Bij patiënten die zijn blootgesteld aan tuberculose en patiënten die hebben gereisd in gebieden met een hoog risico op tuberculose of endemische mycosen, zoals histoplasmose, coccidioidomycose of blastomycose, dienen het risico en de voordelen van behandeling met Humira te worden afgewogen alvorens de therapie te initiëren (zie Opportunistische infecties).
Patiënten bij wie een nieuwe infectie optreedt tijdens de behandeling met Humira dienen zorgvuldig te worden gecontroleerd en dienen een volledige diagnostische evaluatie te ondergaan.
Toediening van Humira dient te worden stopgezet als er bij een patiënt een nieuwe ernstige infectie of sepsis optreedt en een geschikte antimicrobiële of antischimmeltherapie dient te worden geïnitieerd tot de infectie onder controle is gebracht.
Artsen dienen de nodige voorzichtigheid in acht te nemen wanneer zij het gebruik van Humira overwegen bij patiënten met een geschiedenis van recidiverende infectie of met onderliggende aandoeningen die tot een predispositie voor infecties kunnen leiden, inclusief het gebruik van gelijktijdig toegediende immunosuppressiva.
Ernstige infecties:
Bij patiënten die werden behandeld met Humira zijn ernstige infecties gerapporteerd, waaronder sepsis, veroorzaakt door bacteriële, mycobacteriële, invasieve schimmel-, virale of andere opportunistische infecties, zoals listeriose en pneumocystose.
Andere ernstige infecties die zijn waargenomen in klinisch onderzoek zijn onder andere pneumonie, pyelonefritis, septische artritis en septicaemie.
Ziekenhuisopname of gevallen met fatale afloop geassocieerd met infecties zijn gemeld.
Tuberculose:
Er zijn gevallen van tuberculose gemeld bij patiënten die Humira gebruiken.
Het is van belang op te merken dat het hier voor het grootste gedeelte ging om extrapulmonale tuberculose, d.w.z. gedissemineerd.
Vóór initiatie van de behandeling met Humira moeten alle patiënten worden geëvalueerd op zowel actieve als inactieve (latente) tuberculose-infectie.
Deze evaluatie dient een gedetailleerde medische
92 voorgeschiedenis te omvatten van patiënten met een persoonlijke tuberculosegeschiedenis of mogelijke eerdere blootstelling aan patiënten met actieve tuberculose en vroegere en/of huidige behandeling met immunosuppressiva.
Er moeten gepaste screeningtests (d.w.z. tuberculine huidtest en röntgenopname van de borst) worden uitgevoerd bij alle patiënten (plaatselijke richtlijnen kunnen van toepassing zijn).
Het is aanbevolen dat de wijze waarop deze testen uitgevoerd zijn, wordt aangegeven in de Humira patiëntenkaart van de patiënt.
De voorschrijvers worden herinnerd aan de risico’ s van vals negatieve uitkomsten van tuberculine huidtesten, vooral in ernstig zieke en immunoincompetente patiënten.
Als actieve tuberculose wordt gediagnosticeerd, mag de Humira-behandeling niet worden geïnitieerd (zie rubriek 4.3).
Als latente tuberculose vermoed wordt, dient een arts met expertise op het gebied van de tuberculosebehandeling te worden geconsulteerd.
In alle hieronder beschreven situaties dienen de voordelen van behandeling met Humira zorgvuldig te worden afgewogen tegen de risico’ s ervan.
Als inactieve (‘ latente’) tuberculose wordt gediagnosticeerd, moet vóór het begin van de behandeling met Humira behandeling van deze latente tuberculose worden gestart met antituberculeuze therapie volgens de plaatselijke richtlijnen.
Bij patiënten die meerdere of significante risicofactoren hebben voor tuberculose en die een negatieve test hebben voor latente tuberculose, dient antituberculeuze therapie ook te worden overwogen vóór het begin van de behandeling met Humira.
Het gebruik van antituberculeuze therapie dient ook te worden overwogen vóór het begin van de behandeling met Humira bij patiënten met latente of actieve tuberculose in de voorgeschiedenis, bij wie niet met zekerheid is vast te stellen dat ze adequaat zijn behandeld.
Bij sommige patiënten die eerder behandeld waren voor latente of actieve tuberculose, trad actieve tuberculose op tijdens behandeling met Humira.
Patiënten dienen het advies te krijgen een arts te raadplegen als tijdens of na de behandeling met Humira tekenen/symptomen optreden (bijvoorbeeld aanhoudend hoesten, emaciatie/gewichtsverlies, lichte koorts) die wijzen op een tuberculose-infectie.
Andere opportunistische infecties:
Opportunistische infecties, waaronder invasieve fungale infecties, zijn waargenomen bij patiënten die werden behandeld met Humira.
Deze infecties zijn niet altijd herkend bij patiënten die TNF- antagonisten gebruikten en dit heeft geresulteerd in vertragingen bij het instellen van de adequate behandeling, met in sommige gevallen een fatale afloop.
Patiënten die tekenen en symptomen ontwikkelen zoals koorts, malaise, gewichtsverlies, zweten, hoesten, dyspnoe en/of pulmonaire infiltraten of andere ernstige systemische ziekte al dan niet gepaard gaand met shock, dienen verdacht te worden van een invasieve schimmelinfectie en de toediening van Humira dient onmiddellijk te worden gestaakt en een geschikte antischimmeltherapie dient te worden geïnitieerd.
Hepatitis B reactivering
Reactivering van hepatitis B is opgetreden bij patiënten die chronisch drager zijn van dit virus en die behandeld werden met een TNF-antagonist zoals Humira.
Sommige gevallen waren fataal.
Patiënten die risico lopen op infectie met hepatitis B dienen onderzocht te worden op aanwijzingen voor een eerder doorgemaakte hepatitis B infectie voordat met de behandeling met Humira begonnen wordt.
Dragers van het hepatitis B virus die behandeling met Humira nodig hebben dienen zorgvuldig te worden gemonitord op symptomen van actieve infectie met het hepatitis B virus gedurende de behandeling en gedurende verschillende maanden na beëindiging van de behandeling.
Er zijn onvoldoende gegevens beschikbaar over de behandeling van patiënten die drager zijn van het hepatitis
93 B virus met antivirale therapie in combinatie met behandeling met TNF-antagonisten om hepatitis B virus reactivering te voorkomen.
Bij patiënten bij wie reactivering van hepatitis B optreedt, dient Humira te worden gestopt en dient effectieve antivirale therapie met geschikte ondersteunende behandeling te worden gestart.
Neurologische complicaties
TNF-antagonisten, waaronder Humira, zijn in zeldzame gevallen in verband gebracht met het ontstaan van of de verergering van klinische symptomen en/of röntgenografische aanwijzingen voor demyeliniserende aandoeningen, waaronder multipele sclerose.
Voorschrijvers dienen voorzichtigheid in acht te nemen wanneer het gebruik van Humira wordt overwogen bij patiënten met reeds bestaande of recent opgetreden demyeliniserende aandoeningen van het centrale zenuwstelsel.
Allergische reacties
Er zijn tijdens klinische onderzoeken geen ernstige allergische bijwerkingen gemeld bij subcutane toediening van Humira.
Niet-ernstige allergische reacties van Humira traden tijdens klinische onderzoeken zelden op.
Tijdens postmarketing zijn na het toedienen van Humira zeer zelden ernstige allergische reacties, waaronder anafylaxie, gemeld.
Als er een anafylactische reactie of andere ernstige bijwerking optreedt, dient de toediening van Humira onmiddellijk te worden gestaakt en dient de gepaste behandeling te worden geïnitieerd.
De dop van de naald bevat plantaardig rubber (latex).
Dit kan ernstige allergische reacties veroorzaken bij patiënten die gevoelig zijn voor latex.
Immunosuppressie
Bij een onderzoek met 64 patiënten met reumatoïde artritis die werden behandeld met Humira waren er geen aanwijzingen voor onderdrukking van vertraagde hypersensitiviteit, verlaagde immunoglobulinewaarden of gewijzigde tellingen voor effector-T-, B-, en NK-cellen, monocyten/macrofagen en neutrofielen.
Maligniteiten en lymfoproliferatieve aandoeningen
In de gecontroleerde delen van de klinische onderzoeken met TNF-antagonisten zijn meer gevallen van maligniteiten waaronder lymfomen waargenomen in de patiënten die TNF-antagonisten hebben gekregen vergeleken met de controlepatiënten.
Echter, het voorkomen hiervan was zeldzaam.
Verder is er een verhoogd achtergrondrisico op lymfomen voor reumatoïde artritis patiënten met langdurige, actieve, ontstekingsziekte, wat de inschatting van het risico compliceert.
Met de huidige kennis kan een mogelijk risico op de ontwikkeling van lymfomen of andere maligniteiten in patiënten die behandeld worden met TNF-antagonisten niet worden uitgesloten.
Er zijn zeldzame postmarketing gevallen vastgesteld van hepatosplenisch T-cellymfoom bij patiënten die behandeld werden met adalimumab.
Dit zeldzame type T-cellymfoom heeft een zeer agressief ziektebeloop en is gewoonlijk fataal.
Enkele van deze hepatosplenische T-cellymfomen tijdens Humira-gebruik, deden zich voor bij jonge volwassen patiënten die voor de ziekte van Crohn gelijktijdig behandeld werden met azathioprine of 6-mercaptopurine.
Het risico van het ontwikkelen van hepatosplenisch T-cellymfoom bij patiënten die worden behandeld met Humira kan niet worden uitgesloten (zie rubriek 4.8).
Er hebben geen onderzoeken plaatsgevonden waarbij patiënten met een achtergrond van maligniteiten geïncludeerd werden of patiënten bij wie de behandeling met Humira werd voortgezet nadat zich bij hen een maligniteit had ontwikkeld.
Voorzichtigheid is geboden bij de overweging om deze patiënten met Humira te behandelen (zie rubriek 4.8).
Alle patiënten, maar in het bijzonder patiënten die in het verleden uitgebreid met immunosuppressiva zijn behandeld en psoriasispatiënten die in het verleden met PUVA behandeld zijn, dienen vóór en
94 tijdens de behandeling met Humira te worden onderzocht op de aanwezigheid van niet-melanoom huidkanker.
In een oriënterend klinisch onderzoek waarin het gebruik van een ander anti-TNF middel, infliximab, werd geëvalueerd bij patiënten met matig-ernstig tot ernstig COPD werden meer maligniteiten, meestal in de longen of hoofd en nek, gemeld bij patiënten die infliximab gebruikten dan bij controlepatiënten.
Alle patiënten hadden een voorgeschiedenis van zwaar roken.
Daarom moet voorzichtigheid betracht worden bij het voorschrijven van TNF-antagonisten aan COPD patiënten, evenals aan patiënten met een verhoogd risico op een maligniteit door zwaar roken.
Hematologische reacties
Pancytopenie inclusief aplastische anemie is in zeldzame gevallen gemeld bij gebruik van TNF- antagonisten.
Hematologische bijwerkingen, waaronder medisch significante cytopenie (bijv. trombocytopenie, leukopenie) zijn in zeldzame gevallen gemeld in samenhang met Humira.
Patiënten die Humira gebruiken dienen geadviseerd te worden onmiddellijk medisch advies te vragen indien zij tekenen en symptomen ontwikkelen die duiden op bloed dyscrasie (bijv. aanhoudende koorts, blauwe plekken, bloedingen, bleekheid).
Stopzetten van het gebruik van Humira dient overwogen te worden bij patiënten met bewezen significante hematologische afwijkingen.
Vaccinaties
Vergelijkbare antilichaamreacties op de standaard 23-valent pneumokokkenvaccinatie en de influenza trivalent virusvaccinatie zijn waargenomen in een studie met 226 volwassen personen met reumatoïde artritis die behandeld werden met adalimumab of placebo.
Er zijn geen gegevens bekend over de secundaire overdracht van een infectie door levende vaccins bij patiënten die Humira gebruiken.
Patiënten die Humira gebruiken kunnen gelijktijdig vaccinaties toegediend krijgen, met uitzondering van levende vaccins.
Het wordt aanbevolen om patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis indien mogelijk vóór het starten met de behandeling met Humira alle vaccinaties toe te dienen in overeenstemming met de van toepassing zijnde vaccinatierichtlijnen.
Congestief hartfalen
In een klinisch onderzoek met een andere TNF-antagonist zijn verslechtering van congestief hartfalen en verhoogde mortaliteit als gevolg van congestief hartfalen waargenomen.
Gevallen van verslechtering van congestief hartfalen zijn ook gemeld bij met Humira behandelde patiënten.
Bij het gebruik van Humira bij patiënten met mild hartfalen (NYHA klasse I/II) is voorzichtigheid geboden.
Humira is gecontraïndiceerd bij matig tot ernstig hartfalen (zie rubriek 4.3).
De behandeling met Humira moet worden gestaakt bij patiënten bij wie nieuwe of verergerende symptomen van congestief hartfalen optreden.
Auto-immuunprocessen
De behandeling met Humira kan leiden tot de vorming van auto-immuunantilichamen.
De invloed van langdurige behandeling met Humira op de ontwikkeling van auto-immuun aandoeningen is onbekend.
Als een patiënt na behandeling met Humira symptomen ontwikkelt die wijzen op een lupusachtig syndroom en als deze patiënt positief bevonden wordt voor antilichamen tegen dubbelstrengs DNA, mag de behandeling met Humira niet langer gegeven worden (zie rubriek 4.8).
Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en anakinra
In klinische onderzoeken zijn ernstige infecties gemeld na gelijktijdig gebruik van anakinra en een andere TNF-antagonist, etanercept, zonder toegevoegd voordeel vergeleken met etanercept alleen.
Gezien de aard van de bijwerkingen die gevonden zijn met de combinatie van etanercept en anakinra,
95 kan de combinatie van anakinra met andere TNF-antagonisten in vergelijkbare toxiciteiten resulteren.
Daarom wordt de combinatie van adalimumab en anakinra niet aanbevolen (zie rubriek 4.5).
Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en abatacept
Gelijktijdige toediening van TNF-antagon isten en abatacept is in verband gebracht met een toegenomen risico van infecties, waaronder ernstige infecties, in vergelijking met TNF-antagonisten alleen, zonder toegenomen klinisch voordeel.
De combinatie van Humira met abatacept wordt niet aanbevolen (zie rubriek 4.5).
Chirurgische ingrepen
Er is gelimiteerde ervaring met de veiligheid van chirurgische procedures in patiënten die behandeld worden met Humira.
Er dient rekening gehouden te worden met de lange halfwaardetijd van adalimumab als een chirurgische ingreep gepland wordt.
Een patiënt die een operatie ondergaat terwijl hij of zij nog Humira gebruikt moet zorgvuldig worden gecontroleerd op infecties en geschikte acties dienen ondernomen te worden.
Er is gelimiteerde ervaring met de veiligheid bij patiënten die Humira gebruiken en arthroplastie ondergaan.
Dunne darmobstructie
Gebrek aan respons op behandeling voor de ziekte van Crohn kan een indicatie zijn voor de aanwezigheid van een gefixeerde fibrotische vernauwing, waarvoor chirurgische behandeling noodzakelijk is.
Beschikbare gegevens wijzen erop dat Humira vernauwingen niet verergert of veroorzaakt.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Humira is onderzocht bij patiënten met reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis en artritis psoriatica die Humira als monotherapie gebruikten en bij patiënten die gelijktijdig methotrexaat gebruikten.
De aanmaak van antilichamen was lager wanneer Humira samen met methotrexaat werd gegeven in vergelijking met de monotherapie.
Toediening van Humira zonder methotrexaat resulteerde in een verhoogde aanmaak van antilichamen, een verhoogde klaring en verminderde werkzaamheid van adalimumab (zie rubriek 5.1).
De combinatie van Humira en anakinra wordt niet aanbevolen (zie rubriek 4.4 “ Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en anakinra”).
De combinatie van Humira en abatacept wordt niet aanbevolen (zie rubriek 4.4 “ Gelijktijdige toediening van TNF-antagonisten en abatacept”).
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
Er zijn geen klinische gegevens beschikbaar over het gebruik van Humira tijdens de zwangerschap.
Bij een onderzoek naar de ontwikkelingstoxiciteit bij apen waren er geen aanwijzingen voor toxiciteit voor de moeder, embryotoxiciteit of teratogeniciteit.
Er zijn geen preklinische gegevens beschikbaar over de postnatale toxiciteit en invloed op de vruchtbaarheid van adalimumab (zie rubriek 5.3).
Doordat adalimumab remmend werkt op TNFα, kan toediening van het middel tijdens de zwangerschap invloed hebben op de normale immuunresponsen bij de pasgeborene.
Toediening van adalimumab tijdens de zwangerschap wordt niet aanbevolen.
Vrouwen in de vruchtbare leeftijd wordt sterk aanbevolen een betrouwbare anticonceptiemethode te gebruiken om zwangerschap te voorkomen en het gebruik daarvan gedurende ten minste vijf maanden na de laatste Humira-behandeling voort te zetten.
96 Het is niet bekend of adalimumab na inname in de moedermelk wordt afgescheiden of systemisch wordt geresorbeerd.
Echter, omdat humane immunoglobulinen worden uitgescheiden in de melk, mogen vrouwen gedurende ten minste vijf maanden na de laatste Humira-behandeling geen borstvoeding geven.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Humira kan een klein effect hebben op de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen.
Duizeligheid (waaronder vertigo, stoornis van het gezichtsvermogen en vermoeidheid) kan optreden na toediening van Humira (zie rubriek 4.8).
4.8 Bijwerkingen
Klinisch onderzoek
Humira is tot maximaal 60 maanden onderzocht bij 6.593 patiënten in gecontroleerde en open-label onderzoeken.
Bij deze onderzoeken waren patiënten betrokken met kort bestaande en langer bestaande reumatoïde artritis, met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis en met artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
De gegevens in tabel 1 zijn gebaseerd op de belangrijkste gecontroleerde onderzoeken waarbij 4.355 patiënten Humira kregen en 2.487 patiënten een placebo of active-comparator kregen tijdens de gecontroleerde periode.
Het deel van de patiënten dat de behandeling staakte omwille van bijwerkingen tijdens het dubbelblinde gecontroleerde deel van de belangrijkste onderzoeken bedroeg 4,5% voor de patiënten die Humira gebruikten en 4,5% voor met controle behandelde patiënten.
Bijwerkingen bij kinderen met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis
In het algemeen waren de bijwerkingen bij kinderen qua frequentie en type vergelijkbaar met de bij volwassen patiënten waargenomen bijwerkingen.
Bijwerkingen die tenminste mogelijk een causaal verband vertoonden met adalimumab tijdens de belangrijkste onderzoeken, zowel klinisch als in het laboratorium, worden vermeld per orgaanklasse en frequentie (zeer vaak ≥ 1/10; vaak ≥ 1/100 tot < 1/10; soms ≥ 1/1.000 tot ≤ 1/100 en zelden ≥ 1/10.000 tot < 1/1.000) in Tabel 1 hieronder.
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
97 Tabel 1 Bijwerkingen in klinische onderzoeken
Systeem/orgaanklasse Onderzoeken
Frequentie soms
Bijwerking verhoogd creatininefosfokinase in het bloed, verlengde geactiveerde gedeeltelijke tromboplastinetijd, aanwezigheid van autoantilichamen
Hartaandoeningen
soms
aritmieën, tachycardie
zelden
hartstilstand, kransslagaderinsufficiëntie, angina pectoris, pericardeffusie, congestief hartfalen, palpitaties
Bloed- en lymfestelselaandoeningen
soms
neutropenie (waaronder agranulocytose), leukopenie, trombocytopenie, anemie, lymfadenopathie, leukocytose, lymfopenie
zelden
pancytopenie, purpura die verband houdt met idiopathische trombocytopenie
Zenuwstelselaandoeningen
vaak
duizeligheid (waaronder vertigo), hoofdpijn, neurologische gewaarwordingsstoornissen (waaronder paresthesie)
soms
syncope, migraine, tremor, slaapstoornissen
zelden
multipele sclerose, gelaatsparalyse
Oogaandoeningen
soms
visusstoornis, stoornissen van het gevoel van het oog, infectie, irritatie of ontsteking van het oog
zelden
panoftalmie, iritis, glaucoom
Evenwichtsorgaan- en ooraandoeningen
soms
oorproblemen (waaronder pijn en zwelling)
zelden
gehoorverlies, tinnitus
Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen
vaak
hoest, nasofaryngeale pijn
soms
astma, dyspneu, dysfonie, neusverstopping
zelden
longoedeem, faryngeaal oedeem, pleurale effusie, pleuritis
Maagdarmstelselaandoeningen
vaak
diarree, buikpijn, stomatitis en mondulcera, misselijkheid
soms
rectale bloeding, braken, dyspepsie, opgezette buik, verstopping
zelden
pancreatitis, darmstenose, colitis, enteritis, oesofagitis, gastritis
Nier- en urinewegaandoeningen
soms
hematurie, nierfunctiestoornissen, blaas- en urinebuissymptomen
zelden
proteïnurie, nierpijn
98 Huid- en onderhuidaandoeningen
vaak
uitslag, pruritus
soms zelden
urticaria, psoriasis, ecchymose en toegenomen blauwe plekken, purpura, dermatitis en eczeem, haaruitval erythema multiforme, panniculitis
Skeletspierstelsel- en bindweefselaandoeningen
vaak
skeletspierpijn
zelden
rhabdomyolyse
Endocriene aandoeningen Voedings- en stofwisselingsstoornissen
zelden soms
schildklieraandoening (waaronder struma) hypokaliëmie, toegenomen lipiden, verstoorde eetlust (waaronder anorexie), hyperurikemie
zelden
hypercalciëmie, hypocalciëmie
Infecties en parasitaire aandoeningen
vaak
lage luchtweginfecties (waaronder pneumonie, bronchitis), virale infecties (waaronder influenza, herpesinfecties), candidiasis, bacteriële infecties (waaronder urineweginfecties), bovenste luchtweginfectie
soms
opportunistische infecties (waaronder tuberculose, histoplasmose), sepsis, abces, gewrichtsontsteking, huidinfectie (waaronder cellulitis en impetigo), oppervlakkige schimmelinfecties (waaronder huid, nagel en voet)
zelden
fasciitis necroticans, virale meningitis, diverticulitis, wondinfectie
Letsels en intoxicaties Neoplasmata, benigne, maligne en ongespecificeerd (inclusief
soms soms
toevallige verwonding, verslechterde genezing benigne huidepitheeltumor
cysten en poliepen)
zelden
lymfoom, orgaantumoren (waaronder borst-, ovarium- en testikeltumoren), maligne melanoom, plaveiselcelcarcinoom van de huid
Bloedvataandoeningen
soms
hypertensie, blozen, hematoom
zelden
bloedvatafsluiting, aortastenose, tromboflebitis, aneurysma aortae
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornisssen
zeer vaak
injectieplaatsreactie (waaronder pijn, zwelling, roodheid of pruritus)
vaak
pyrexie, vermoeidheid (waaronder asthenie en malaise)
soms
pijn op de borst, oedeem, griepachtige aandoening
Immuunsysteemaandoeningen
soms
systemische lupus erythematodes, angio-oedeem, geneesmiddelovergevoeligheid
zelden
serumziekte, hooikoorts
Lever- en galaandoeningen
vaak
verhoogde leverenzymen
zelden
levernecrose, hepatitis, leververvetting, cholelithiasis, verhoogd bilirubine in het bloed
99 Voortplantingsstelsel- en borstaandoeningen
soms
stoornissen in de menstruatiecyclus en uteriene bloedingsstoornissen
Psychische stoornissen
soms
stemmingswisselingen, angst (waaronder nervositeit en agitatie)
Reacties op de injectieplaats
In de belangrijkste gecontroleerde onderzoeken traden bij 15% van de met Humira behandelde patiënten reacties op de injectieplaats op (erytheem en/of jeuk, bloeding, pijn of zwelling), in vergelijking met 9% van de patiënten die placebo of actieve-control kregen.
Reacties op de injectieplaats noodzaakten doorgaans niet tot staken van het geneesmiddel.
Infecties
In de belangrijkste gecontroleerde onderzoeken bedroeg het incidentiecijfer voor infectie 1,58 per patiëntjaar bij de met Humira behandelde patiënten en 1,42 per patiëntjaar bij de met placebo en actieve-control behandelde patiënten.
De infecties bestonden hoofdzakelijk uit nasofaryngitis, bovenste luchtweginfecties en sinusitis.
De meeste patiënten bleven op Humira na het verdwijnen van de infectie.
De incidentie van ernstige infecties bedroeg 0,04 per patiëntjaar bij met Humira behandelde patiënten en 0,03 per patiëntjaar bij met placebo en actieve-control behandelde patiënten.
In gecontroleerde en open label onderzoeken met Humira zijn ernstige infecties (waaronder fatale infecties, die zelden voorkwamen) gemeld, waaronder tuberculose (inclusief miliair en extrapulmonale locaties) en invasieve opportunistische infecties (o.a. gedissimineerde of extrapulmonaire histoplasmose, blastomycose, coccidioidomycose, pneumocystose, candidiasis, aspergillose en listeriose).
De meeste gevallen van tuberculose traden op in de eerste acht maanden na het starten van de therapie en kan duiden op een recidieve van een latente ziekte.
Maligniteiten en lymfoproliferatieve aandoeningen
Er zijn geen maligniteiten waargenomen bij 171 patiënten met een blootstelling van 192,5 patiëntjaren tijdens een onderzoek met Humira bij juveniele idiopathische artritis patiënten.
Tijdens de gecontroleerde gedeelten van belangrijke Humira onderzoeken die tenminste 12 weken duurden bij patiënten met matig-ernstige tot ernstige actieve reumatoïde artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis, werden maligniteiten, anders dan lymfomen en niet-melanoom huidkanker, geobserveerd met een incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van 5,9 (3,5; 9,9) per 1.000 patiëntjaren bij 3.853 met Humira behandelde patiënten versus een incidentie van 4,3 (1,8; 10,4) per 1.000 patiëntjaren bij 2.183 controlepatiënten (gemiddelde behandelingsduur was 5,5 maanden voor Humira en 3,9 maanden voor de controlepatiënten).
De incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van niet-melanoom huidcarcinomen was 8,8 (5,7; 13,5) per 1.000 patiëntjaren bij de met Humira behandelde patiënten en 2,6 (0,8; 8,0) per 1.000 patiëntjaren bij de controlepatiënten.
Van deze huidcarcinomen, bedroeg de incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van plaveiselcelcarcinoom 2,5 (1,1; 5,6) per 1.000 patiëntjaren bij met Humira behandelde patiënten en 0 per 1.000 patiëntjaren bij de controlepatiënten.
De incidentie (95% betrouwbaarheidsinterval) van lymfomen bedroeg 0,8 (0,2; 3,3) per 1.000 patiëntjaren bij met Humira behandelde patiënten en 0,9 (0,1; 6,1) per 1.000 patiëntjaren bij de controlepatiënten.
Bij het combineren van de gecontroleerde gedeelten van deze onderzoeken en de lopende open label extensieonderzoeken met een gemiddelde duur van ongeveer 1,7 jaar waarin 6.539 patiënten geïncludeerd waren en meer dan 16.000 patiëntjaren van therapie, is het waargenomen aantal maligniteiten, anders dan lymfomen en niet-melanoom huidcarcinomen ongeveer 10,1 per 1.000 patiëntjaren.
De geobserveerde incidentie van niet-melanoom huidcarcinomen bedraagt ongeveer 9,0 per 1.000 patiëntjaren en voor lymfomen ongeveer 1,1 per 1.000 patiëntjaren.
100 Tijdens postmarketing ervaringen sinds januari 2003, voornamelijk bij patiënten met reumatoïde artritis, was de incidentie van maligniteiten, anders dan lymfomen en niet-melanoom huidcarcinomen, ongeveer 1,7 per 1.000 patiëntjaren.
De gerapporteerde incidenties van niet-melanoom huidcarcinomen en lymfomen waren respectievelijk ongeveer 0,2 en 0,4 per 1.000 patiëntjaren (zie rubriek 4.4).
Zeldzame postmarketing gevallen van hepatosplenisch T-cellymfoom zijn gerapporteerd bij patiënten die behandeld werden met adalimumab (zie rubriek 4.4).
Autoantilichamen
Op verschillende tijdstippen tijdens de reumatoïde artritis onderzoeken I-V werden serummonsters van de patiënten getest op autoantilichamen.
In deze onderzoeken werden voor 11,9% van de met Humira behandelde patiënten en 8,1% van de met placebo en actieve-control behandelde patiënten die aan het begin van het onderzoek negatieve antinucleaire-antilichaamtiters hadden, positieve titers gemeld in week 24.
Twee van de 3.441 met Humira behandelde patiënten in alle reumatoïde artritis en artritis psoriatica onderzoeken vertoonden klinische symptomen die wezen op recent opgetreden lupusachtig syndroom.
De patiënten vertoonden verbetering na het staken van de behandeling.
Er waren geen patiënten bij wie lupus nefritis of symptomen van het centrale zenuwstelsel optraden.
Verhoogde leverenzymen
Klinische onderzoeken bij reumatoïde artritis:
In de gecontroleerde klinische onderzoeken bij reumatoïde artritis (RA onderzoeken I-IV) waren verhogingen van ALT hetzelfde in patiënten behandeld met adalimumab of placebo.
In patiënten met vroege reumatoïde artritis (duur van de ziekte minder dan 3 jaar) (RA onderzoek V) waren verhogingen van ALT meer voorkomend in de combinatie arm (Humira/methotrexaat) dan in de methotrexaat monotherapie arm of de Humira monotherapie-arm.
In het JIA onderzoek waren de weinige transaminaseverhogingen klein en vergelijkbaar in de aan placebo en de aan adalimumab blootgestelde patiënten en kwamen het vaakst voor in combinatie met methotrexaat.
Artritis psoriatica klinische onderzoeken: verhogingen van ALT kwamen meer voor bij patiënten met artritis psoriatica (PsA onderzoeken I-II) vergeleken met patiënten in de klinische onderzoeken bij reumatoïde artritis.
In alle onderzoeken bij reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis en artritis psoriatica waren patiënten met een verhoogd ALT klachtenvrij en in de meeste gevallen waren de verhogingen voorbijgaand en verdwenen na voortgezette therapie.
Klinische onderzoeken bij de ziekte van Crohn: in gecontroleerde klinische onderzoeken waren verhogingen van ALT vergelijkbaar bij patiënten die adalimumab of placebo kregen.
Klinische onderzoeken bij psoriasis: in gecontroleerde klinische onderzoeken bij psoriasis waren verhogingen van ALT vergelijkbaar bij patiënten die adalimumab of placebo kregen.
Additionele bijwerkingen uit postmarketing surveillance of fase IV klinische onderzoeken
De additionele bijwerkingen in Tabel 2 zijn gemeld in post marketing surveillance of fase IV klinische onderzoeken:
101 Tabel 2 Bijwerkingen in postmarketing surveillance en fase IV klinische onderzoeken
Systeem/orgaanklassen Maagdarmstelselaandoeningen Lever- en galaandoeningen
Bijwerking darmperforatie reactivatie van hepatitis B
Zenuwstelselaandoeningen
demyelinisatie (b.v. oogzenuwontsteking, Guillain-Barré-syndroom)
Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen
interstitiële longziekte, inclusief longfibrose
Huid- en onderhuidaandoeningen
cutaneuze vasculitis
Immuunsysteemaandoeningen
anafylaxie
Neoplasmata, benigne, maligne en ongespecificeerd (inclusief cysten en poliepen)
hepatosplenisch T-cellymfoom
4.9 Overdosering
Er werd geen dosisbeperkende toxiciteit waargenomen tijdens klinische onderzoeken.
De hoogste geëvalueerde dosering bestond uit verschillende intraveneuze doses van 10 mg/kg, hetgeen ongeveer overeenkomt met 15 maal de aanbevolen dosis.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie:
Selectieve immunosuppressiva.
ATC-code:
L04AB04
Werkingsmechanisme
Adalimumab bindt specifiek aan TNF en neutraliseert de biologische werking van TNF door de interactie van TNF met de p55- en p75-TNF-receptoren op het oppervlak van cellen te blokkeren.
Adalimumab moduleert ook de biologische respons die wordt geïnduceerd of gereguleerd door TNF, waaronder wijzigingen in de concentraties van adhesiemoleculen die verantwoordelijk zijn voor leukocytenmigratie (ELAM-1, VCAM-1 en ICAM-1 met een IC50 van 0,1-0,2 nM).
Farmacodynamische effecten
Na behandeling met Humira werd er een snelle daling ten opzichte van uitgangsniveau vastgesteld van de concentraties van de bij ontsteking optredende acutefase-eiwitten (C-reactief proteïne (CRP)) en de sedimentatiesnelheid van de erytrocyten (ESR: erythrocyte sedimentation rate) en serumcytokinen (IL- 6) bij patiënten met reumatoïde artritis.
De serumwaarden van matrixmetalloproteïnases (MMP-1 en MMP-3), die voor de remodellering van het weefsel zorgen wat leidt tot kraakbeendestructie, waren eveneens verlaagd na toediening van Humira.
Met Humira behandelde patiënten vertonen gewoonlijk een verbetering van de hematologische tekenen van chronische ontsteking.
Een snelle afname van de CRP spiegels werd ook waargenomen bij patiënten met de ziekte van Crohn.
Een snelle afname van de CRP spiegels werd ook waargenomen bij patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis.
102 Klinische onderzoeken
Reumatoïde artritis
Humira is geëvalueerd bij meer dan 3.000 patiënten in alle klinische onderzoeken naar reumatoïde artritis.
Sommige patiënten werden tot maximaal 60 maanden behandeld.
De werkzaamheid en veiligheid van Humira voor de behandeling van reumatoïde artritis werden beoordeeld in vijf gerandomiseerde, dubbelblinde en goedgecontroleerde onderzoeken.
In RA onderzoek I werden 271 patiënten met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis geëvalueerd die ≥ 18 jaar oud waren, bij wie ten minste één behandeling met antireumatische middelen niet geslaagd was en bij wie methotrexaat in wekelijkse doseringen van 12,5 tot 25 mg (10 mg indien intolerant voor methotrexaat) onvoldoende werkzaamheid vertoonde en bij wie de methotrexaatdosering constant bleef op wekelijks 10 tot 25 mg.
Er werd gedurende 24 weken eenmaal per twee weken een dosis van 20, 40 of 80 mg Humira of placebo gegeven.
In RA onderzoek II werden 544 patiënten geëvalueerd met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis die ≥ 18 jaar oud waren en bij wie ten minste één behandeling met antireumatische middelen niet geslaagd was.
Doses van 20 of 40 mg Humira werden gedurende 26 weken wekelijks, of eenmaal per twee weken, met de andere weken placebo, toegediend door subcutane injectie; placebo werd gedurende dezelfde periode wekelijks gegeven.
Er waren geen andere antireumatische middelen toegelaten.
In RA onderzoek III werden 619 patiënten met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis geëvalueerd die ≥ 18 jaar oud waren en die een ineffectieve respons hadden op doseringen van 12,5 tot 25 mg methotrexaat of intolerant waren voor wekelijks 10 mg methotrexaat.
In dit onderzoek waren er drie groepen.
De eerste kreeg gedurende 52 weken wekelijks placebo-injecties.
De tweede kreeg gedurende 52 weken wekelijks 20 mg Humira.
De derde groep kreeg eenmaal per twee weken 40 mg Humira en de andere weken placebo-injecties.
Daarna werden de patiënten opgenomen in een open- label extensie fase waarin 40 mg Humira eenmaal per twee weken werd toegediend tot maximaal 60 maanden.
In RA onderzoek IV werd in de eerste plaats de veiligheid geëvalueerd bij 636 patiënten van ≥ 18 jaar met matig tot ernstig actieve reumatoïde artritis.
De patiënten konden ofwel nog geen antireumatische middelen gebruikt hebben, ofwel op hun bestaande rheumaticum blijven op voorwaarde dat de behandeling gedurende minimaal 28 dagen stabiel bleef.
Deze behandelingen omvatten methotrexaat, leflonumide, hydroxychloroquine, sulfasalazine en/of goudzouten.
De patiënten werden gerandomiseerd tussen eenmaal per twee weken 40 mg Humira of placebo gedurende een periode van 24 weken.
RA onderzoek V evalueerde 799 methotrexaat-naïeve volwassen patiënten met matig tot ernstig actieve kortbestaande reumatoïde artritis (gemiddelde ziekteduur minder dan 9 maanden).
Deze studie evalueerde de doelmatigheid van Humira 40 mg eenmaal per twee weken/methotrexaat combinatie therapie, Humira 40 mg eenmaal per twee weken monotherapie en methotrexaat monotherapie bij vermindering van de tekenen en symptomen en progressie van gewrichtsschade bij reumatoïde artritis gedurende 104 weken.
Het primaire eindpunt in de RA onderzoeken I, II en III en het secundaire eindpunt in RA onderzoek IV was het percentage patiënten dat in week 24 of 26 een ACR 20-respons vertoonde.
Het primaire eindpunt in RA onderzoek V was het percentage patiënten dat in week 52 een ACR 50- respons vertoonde.
RA onderzoeken III en V hadden als verdere primaire eindpunten op 52 weken vertraging van de progressie van de aandoening (als bepaald d.m.v. de resultaten van röntgenonderzoek).
RA onderzoek III had tevens als primair eindpunt de wijzigingen n de kwaliteit van leven.
103 ACR-respons
Het percentage met Humira behandelde patiënten met een ACR-respons 20, 50 en 70 was in de RA onderzoeken I, II en III onderling consistent.
Tabel 3 vermeldt de resultaten voor de dosering van eenmaal per twee weken 40 mg.
Tabel 3 ACR-responsen bij placebogecontroleerde onderzoeken (percentage patiënten)
Respons
RA onderzoek Ia * *
RA onderzoek IIa * *
RA onderzoek IIIa * *
ACR 20
Placebo / MTXc n=60
Humirab / Placebo Humirab Placebo / MTXc n=110 n=113 MTXc n=63 n=200
Humirab/ MTXc n=207
6 maanden 12
13,3% N.v.t.
65,1% N.v.t.
19,1% N.v.t.
46,0% N.v.t.
29,5% 24,0%
63,3% 58,9%
maanden ACR 50
6 maanden
6,7%
52,4%
8,2%
22,1%
9,5%
39,1%
12
N.v.t.
N.v.t.
N. v. t.
N. v. t.
9,5%
41,5%
maanden ACR 70
6 maanden
3,3%
23,8%
1,8%
12,4%
2,5%
20,8%
12
N.v.t.
N.v.t.
N. v. t.
N. v. t.
4,5%
23,2%
maanden a RA onderzoek I op 24 weken, RA onderzoek II op 26 weken en RA onderzoek III op 24 en 52 weken b 40 mg Humira, eenmaal per twee weken toegediend c MTX = methotrexaat * * p < 0,01, Humira versus placebo
In RA onderzoeken I-IV vertoonden alle afzonderlijke componenten van de ACR-responscriteria (aantal pijnlijke en gezwollen gewrichten, beoordeling door arts en patiënt van de ziekteactiviteit en pijn, 'disability index' (HAQ) - scores en CRP (mg/dl)-waarden) een verbetering in week 24 of 26 in vergelijking met placebo.
In RA onderzoek III bleven deze verbeteringen gedurende 52 weken gehandhaafd.
Tevens bleven de ACR-responsen in de meerderheid van de patiënten die gevolgd zijn in de open-label extensie fase gehandhaafd tot week 104.
114 van de 207 patiënten zetten de behandeling met Humira 40 mg eenmaal per twee weken gedurende 60 maanden voort.
Hiervan hadden 86, 72 en 41 patiënten een ACR-respons van respectievelijk 20/50/70 in maand 60.
In RA onderzoek IV was de ACR 20-respons van patiënten behandeld met Humira plus standaardbehandeling statistisch significant beter dan die van patiënten behandeld met placebo plus standaardbehandeling (p < 0,001).
In RA onderzoeken I-IV behaalden met Humira behandelde patiënten reeds een tot twee weken na het begin van de behandeling statistisch significante ACR 20- en 50-responsen in vergelijking met placebo.
In RA onderzoek V bij kort bestaande reumatoïde artritis patiënten die methotrexaat-naïeve waren, leidde de combinatie therapie van Humira met methotrexaat tot een sneller en significant hogere ACR respons dan met methotrexaat monotherapie en Humira monotherapie in week 52 en de respons bleef behouden in week 104 (zie Tabel 4).
104 Tabel 4 ACR respons in RA onderzoek V (percentage patiënten)
Respons ACR 20
MTX n=257
Humira n=274
Humira/MTX n=268
p-waardea
p-waardeb
p-waardec
week 52 week 104
62,6% 56,0%
54,4% 49,3%
72,8% 69,4%
0,013 0,002
< 0,001 < 0,001
0,043 0,140
ACR 50
week 52 week 104
45,9% 42,8%
41,2% 36,9%
61,6% 59,0%
< 0,001 < 0,001 < 0,001 < 0,001
0,317 0,162
ACR 70 a
week 52 week 104
27,2% 28,4%
25,9% 28,1%
45,5% 46,6%
< 0,001 < 0,001 < 0,001 < 0,001
0,656 0,864
p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van methotrexaat monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruikt gemaakt is van de Mann-Whitney U test. b p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruikt gemaakt is van de Mann-Withney U test. c p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en methotrexaat monotherapie waarbij gebruik gemaakt is van de Mann-Whitney U test.
In week 52 behaalde 42,9% van de patiënten die behandeld werden met Humira/methotrexaat combinatietherapie klinische remissie (DAS28 < 2,6) vergeleken met 20,6% van de patiënten behandeld met methotrexaat monotherapie en 23,4% van de patiënten behandeld met Humira monotherapie.
De combinatietherapie Humira/methotrexaat was klinisch en statistisch superieur aan de methotrexaat (p < 0,001) en Humira monotherapie (p < 0,001) wat betreft het behalen van lagere ziektestatus bij patiënten met een recent gediagnosticeerde matig tot ernstige reumatoïde artritis.
De responsen voor de twee monotherapie onderzoeken waren vergelijkbaar (p = 0,447).
Radiografische respons
In RA onderzoek III, waarin de met Humira behandelde patiënten een gemiddelde duur van reumatoïde artritis hadden van ongeveer 11 jaar, werd structurele gewrichtsschade radiografisch bepaald en uitgedrukt als een verandering in de aangepaste Totale Sharp Score (TSS) en de componenten daarvan, de erosiescore en gewrichtsruimte-vernauwingsscore (JSN).
Humira/methotrexaat patiënten vertoonden minder radiografische progressie na 6 en 12 maanden dan patiënten die alleen methotrexaat kregen (zie tabel 5).
Data uit de open-label extensie fase geven aan dat de remming van de progressie van structurele schade in een subgroep van patiënten gedurende 60 maanden wordt gehandhaafd.
113 van de 207 patiënten die aanvankelijk eenmaal per twee weken werden behandeld met 40 mg Humira, werden na 5 jaar radiografisch geëvalueerd.
Van deze patiënten vertoonden 66 geen progressie van structurele schade, gedefinieerd als een verandering van de TSS van nul of minder.
105 Tabel 5 Gemiddelde Radiografische Verandering Over 12 Maanden in RA onderzoek III
Placebo /
HUMIRA/MTX
Placebo/MTX-
p-waarde
MTXa
40 mg elke 2
HUMIRA/MTX (95%
weken
betrouwbaarheidsintervalb)
Totale Sharp Score Erosie score d
2,7 1,6
0,1 0,0
2,6 (1,4, 3,8) 1,6 (0,9, 2,2)
< <
0,001c 0,001
JSN score a methotrexaat b
1,0
0,1
0,9 (0,3, 1,4)
0,002
95% confidentie interval voor de verschillen in verandering-scores tussen methotrexaat en Humira. c Gebaseerd op rank analyse d gewrichtsruimte-vernauwingsscore
In RA onderzoek V werd structurele gewrichtsschade radiografisch bepaald en uitgedrukt als verandering in de aangepaste Totale Sharp Score (zie tabel 6).
Tabel 6 Gemiddelde Radiografische Veranderingen in week 52 in RA onderzoek V
MTX
Humira
Humira/MTX
n=257 (95%
n=274 (95%
n=268 (95%
p-waardea
p-waardeb
p-waardec
confidence confidence interval) interval)
confidence interval)
Total Sharp Score
5,7 (4,2-7,3)
3,0 (1,7-4,3)
1,3 (0,5-2,1)
< 0,001
0,0020
< 0,001
Erosion score 3,7 (2,7-4,7) 1,7 (1,0-2,4) 0,8 (04,-1,2) JSN score 2,0 (1,2-2,8) 1,3 (0,5-2,1) 0,5 (0-1,0) a
< 0,001 < 0,001
0,0082 0,0037
< 0,001 0,151
p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van methotrexaat monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruikt gemaakt is van de Mann-Whitney U test. b p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en Humira/methotrexaat combinatietherapie waarbij gebruik gemaakt is van de Mann-Whitney U test. c p-waarde van de paarsgewijze vergelijking van Humira monotherapie en methotrexaat monotherapie waarbij gebruik gemaakt is van de Mann-Whitney U test.
Na 52 weken en 104 weken behandeling was het percentage van patiënten zonder progressie (verandering vanaf uitgangsniveau in de aangepaste Totale Sharp Score ≤ 0,5) significant hoger met Humira/methotrexaat combinatietherapie (63,8% en 61,2% respectievelijk) in vergelijking met methotrexaat monotherapie (37,4% en 33,5% respectievelijk, p < 0,001) en Humira monotherapie (50,7%, p < 0,002 en 44,5%, p < 0,001 respectievelijk).
Kwaliteit van leven en fysiek functioneren
De kwaliteit van leven met betrekking tot de gezondheid en fysiek functioneren werden beoordeeld met behulp van de ‘ disability index’ op het Health Assessment Questionnaire (HAQ) in de vier oorspronkelijke adequate en goedgecontroleerde onderzoeken en deze vormde een vooraf vastgelegd primair eindpunt op week 52 in RA onderzoek III.
Alle Humira-doses/schema’ s in alle vier de onderzoeken vertoonden statistisch significant grotere verbeteringen in de HAQ-‘ disability index’ vanaf uitgangsniveau tot Maand 6 vergeleken met placebo en in RA onderzoek III werd hetzelfde vastgesteld op Week 52.
De resultaten van de Short Form Health Survey (SF 36) voor alle Humira- doses/schema’ s in alle vier de onderzoeken ondersteunen deze bevindingen, met statistisch significante ‘ physical component summary’ (PCS) - scores, evenals statistisch significante ‘ pain and vitality domain’ -scores voor de dosering van eenmaal per twee weken 40 mg.
Er werd een statistisch significante afname vastgesteld van vermoeidheid als gemeten door middel van de ‘ functional assessment of chronic illness therapy’ (FACIT) - scores in alle drie onderzoeken waarin de vermoeidheid werd beoordeeld (RA onderzoeken I, III, IV).
106 In RA onderzoek III bleef de verbetering in fysieke functie gehandhaafd gedurende 260 weken (60 maanden) open-label behandeling.
De verbetering van de kwaliteit van leven werd gemeten tot week 156 (36 maanden) en de verbetering werd gehandhaafd gedurende die periode.
In RA onderzoek V toonde de verbetering in de HAQ disability index en het fysieke gedeelte van de SF 36 een grotere verbetering (p < 0,001) voor Humira/methotrexaat combinatietherapie versus methotrexaat monotherapie en Humira monotherapie in week 52, die behouden werd tot week 104.
Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis (JIA)
De veiligheid en werkzaamheid van Humira werden vastgesteld in een multi-centrum, gerandomiseerd, dubbelblind parallelgroeponderzoek waaraan 171 kinderen (van 4-17 jaar) met polyarticulaire JIA deelnamen.
In de open-label inleidingsfase (OL LI) werden patiënten in twee groepen verdeeld, MTX (methotrexaat)-behandeld of niet-MTX-behandeld.
Patiënten in het niet-MTX deel waren ofwel naïef voor MTX, of MTX was tenminste twee weken voor toediening van onderzoeksmedicatie gediscontinueerd.
De doseringen NSAID’ s en/of prednison (≤ 0,2 mg / kg/dag of maximaal 10 mg/dag) die patiënten kregen bleven gelijk.
In de OL LI fase kregen alle patiënten gedurende 16 weken eenmaal per twee weken 24 mg/m2 tot maximaal 40 mg Humira.
De verdeling van patiënten naar leeftijd en minimale, mediane en maximale dosering tijdens de OL LI fase worden weergegeven in tabel 7.
Tabel 7 Verdeling van patiënten naar leeftijd en tijdens de OL LI fase ontvangen dosering adalimumab
Leeftijdsgroep
Aantal patiënten in de uitgangssituatie n (%)
Minimale, mediane en maximale dosering
4 tot en met 7 jaar 8 tot en met 12 jaar 13 tot en met 17 jaar
31 (18,1) 71 (41,5) 69 (40,4)
10, 20 en 25 mg 20, 25 en 40 mg 25, 40 en 40 mg
Patiënten met een kinder-ACR 30 respons in week 16 kwamen in aanmerking voor randomisatie in de dubbelblinde (DB) fase en kregen daarna gedurende 32 weken of tot opvlamming van de ziekte eenmaal per twee weken ofwel Humira 24 mg/m2 tot maximaal 40 mg ofwel placebo.
Criteria voor opvlamming van de ziekte waren gedefinieerd als verslechtering van ≥ 30% ten opzichte van de uitgangssituatie van ≥ 3 van de 6 ACR kerncriteria voor kinderen, ≥ 2 actieve gewrichten en verbetering van > 30% van niet meer dan 1 van de 6 criteria.
Na 32 weken of bij opvlamming, kwamen patiënten in aanmerking om te worden geïncludeerd in de open-label extensiefase.
107 Tabel 8 ACR kinderrespons in de JIA studie
Groep Fase
MTX
Zonder MTX
OL-LI
16 weken
ACR 30 kinderrespons (n/N)
94,1%
(80/85)
74,4% (64/86)
Dubbelblind
Humira (n = 38)
Placebo (n = 37)
Humira (n = 30)
Placebo (n = 28)
Opvlammingen aan het einde van de 32 wekena (n/N)
36,8% (14/38)
64,9% (24/37)b
43,3% (13/30)
71,4% (20/28)c
a
Mediane tijd tot opvlamming
> 32 weken
20 weken > 32 weken
14 weken
Kinder-ACR 30/50/70 responsen waren in week 48 significant hoger dan bij met placebo behandelde patiënten b p = 0,015 c p = 0,031
Onder degenen die een respons hadden in week 16 (n=144), bleven de kinder-ACR 30/50/70/90 responsen tot twee jaar behouden in de open-label extensiefase bij patiënten die Humira kregen gedurende het onderzoek.
In het algemeen was de respons beter en ontwikkelden minder patiënten antilichamen bij behandeling met de combinatie van Humira en MTX in vergelijking met alleen Humira.
Op basis van deze resultaten, wordt aanbevolen om Humira in combinatie met MTX te gebruiken en als monotherapie bij patiënten voor wie MTX gebruik ongewenst is (zie rubriek 4.2).
Artritis psoriatica
Humira, 40 mg eenmaal per twee weken, werd onderzocht bij patiënten met matig tot ernstig actieve artritis psoriatica in twee placebogecontroleerde onderzoeken, PsA onderzoeken I en II.
In PsA onderzoek I werden gedurende 24 weken 313 volwassen patiënten behandeld die een onvoldoende respons op NSAID therapie hadden en van welke groep ongeveer 50% methotrexaat gebruikten.
In PsA onderzoek II, met een duur van 12 weken, werden 100 patiënten behandeld die een onvoldoende respons hadden op DMARD therapie.
Na beëindiging van beide onderzoeken werden 383 patiënten geïncludeerd in een open-label extensieonderzoek waarin eenmaal per twee weken 40 mg Humira werd toegediend.
Er is onvoldoende bewijs voor de werkzaamheid van Humira bij patiënten met ankylosis spondilitis- achtige artritis psoriatica door het geringe aantal patiënten dat onderzocht is.
108 Tabel 9 ACR respons in placebogecontroleerde onderzoeken bij artritis psoriatica (percentage patiënten)
PsA onderzoek I
PsA onderzoek II
Response ACR 20
Placebo N=162
Humira N=151
Placebo/Humira N=49
Humira N=51
Week 12 Week 24 ACR 50
14% 15%
58% * * * 57% * * *
16% Nvt
39% * Nvt
Week 12 Week 24 ACR 70
4% 6%
36% * * * 39% * * *
2% Nvt
25% * * * Nvt
Week 12 Week 24
1% 1%
20% * * * 23% * * *
0% Nvt
14% * Nvt
* ** p < 0,001 voor alle vergelijkingen tussen Humira en placebo * p < 0,05 voor alle vergelijkingen tussen Humira en placebo Nvt:
Niet van toepassing
ACR responses in PsA onderzoek I waren vergelijkbaar, met en zonder gelijktijdige methotrexaat therapie.
ACR responses werden behouden in het open-label extensieonderzoek tot 136 weken.
Radiografische veranderingen werden beoordeeld in de onderzoeken bij artritis psoriatica.
Röntgenfoto’ s van handen, polsen en voeten werden gemaakt in de uitgangssituatie en in week 24 gedurende de dubbelblinde periode toen de patiënten Humira of placebo kregen en in week 48 toen alle patiënten open-label Humira kregen.
Er werd gebruik gemaakt van een gemodificeerde Total Sharp Score (mTSS), waarbij de distale interphalyngeale gewrichten werden meegenomen (d.w.z. niet precies dezelfde als de TSS die gebruikt wordt voor reumatoïde artritis).
Behandeling met Humira remde de progressie van perifere gewrichtsschade in vergelijking met placebobehandeling, gemeten als verandering ten opzichte van de uitgangssituatie in de mTSS (gemiddelde ± standaarddeviatie) 0,8 ± 2,5 in de placebogroep (in week 24) in vergelijking met 0,0 ± 1,9 (p < 0,001) in de Humiragroep (in week 48).
Bij patiënten die behandeld werden met Humira en die geen radiografische progressie ten opzichte van de uitgangssituatie hadden in week 48 (n=102), had 84% in de periode tot en met 144 weken behandeling nog steeds geen radiografische progressie.
Bij met Humira behandelde patiënten werd in week 24 statistisch significante verbetering in lichamelijk functioneren geconstateerd in vergelijking met placebo zoals beoordeeld d.m.v.
HAQ en Short Form Health Survey (SF 36).
Het verbeterde lichamelijk functioneren hield aan gedurende het open-label extensieonderzoek tot en met week 136.
Spondylitis ankylopoetica
Humira, 40 mg eenmaal per twee weken werd onderzocht bij 393 patiënten met spondylitis ankylopoetica die onvoldoende reageerden op conventionele therapie, in twee gerandomiseerde, 24 weken durende dubbelblinde, placebogecontroleerde onderzoeken (de gemiddelde basisscore van de activiteit van de ziekte [Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index (BASDAI)] was 6,3 in alle groepen).
Negenenzeventig (20,1%) patiënten werden gelijktijdig behandeld met antireumatica die de ziekte beïnvloeden, en 37 (9,4%) patiënten met glucocorticoïden.
De blinde periode werd gevolgd door een open-label periode waarin de patiënten Humira 40 mg eenmaal in de twee weken subcutaan kregen toegediend voor nog eens 28 weken.
Personen (n=215, 54,7%) die ASAS 20 niet binnen 12, 16 of 20 weken bereikten, kregen kortdurend open-label adalimumab 40 mg eenmaal per twee weken subcutaan en werden verder behandeld als non-responders in de dubbelblinde statistische analyses.
109 In het grotere AS onderzoek I met 315 patiënten, toonden de resultaten statistisch significante verbetering van de tekenen en symptomen van spondylitis ankylopoetica bij patiënten die met Humira werden behandeld in vergelijking tot placebo.
Een eerste significante reactie werd in Week 2 waargenomen en hield gedurende 24 weken aan (Tabel 10).
Tabel 10 Effectiviteitsrespons in Placebogecontroleerd AS onderzoek – Onderzoek I Vermindering van tekenen en symptomen
Respons ASASa 20
Placebo N = 107
Humira N = 208
Week 2 Week 12 Week 24 ASAS 50
16% 21% 19%
42% * * * 58% * * * 51% * * *
Week 2 Week 12 Week 24 ASAS 70
3% 10% 11%
16% * * * 38% * * * 35% * * *
Week 2 Week 12 Week 24
0% 5% 8%
7% * * 23% * * * 24% * * *
BASDAIb 50
Week 2 Week 12 Week 24
4% 16% 15%
20% * * * 45% * * * 42% * * *
***, * * Statistisch significant bij p < 0,001, < 0,01 voor alle vergelijkingen tussen Humira en placebo in week 2, 12 en 24 a Onderzoek naar Spondylitis Ankylopoetica (ASsessments in Ankylosing Spondylitis) b Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index
Met Humira behandelde patiënten hadden een significante verbetering in week 12 die tot in week 24 aanhield in zowel de SF36 als de Ankylosing Spondylitis Quality of Life Questionnaire (ASQoL).
Vergelijkbare trends (niet alle statistisch significant) werden waargenomen in het kleinere gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde AS onderzoek II bij 82 volwassen patiënten met actieve spondylitis ankylopoetica.
De ziekte van Crohn
De veiligheid en werkzaamheid van Humira werden beoordeeld bij meer dan 1.400 patiënten met matig tot ernstig actieve ziekte van Crohn (‘ Crohn’ s Disease Activity Index’ (CDAI) ≥ 220 en ≤ 450) in gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde onderzoeken.
Bij 478 van de geïncludeerde patiënten (32%) werd de ziekte als ernstig geclassificeerd (CDAI score > 300 en gelijktijdige corticosteroïden en/of immunosuppresiva) die correspondeert met de populatie zoals gedefinieerd in de indicatie (zie rubriek 4.1).
Gelijktijdige vaste doses aminosalicylaten, corticosteroïden en/of immuunmodulerende middelen waren toegestaan en 79% van de patiënten bleef tenminste één van deze geneesmiddelen krijgen.
Inductie van klinische remissie (gedefinieerd als CDAI < 150) werd geëvalueerd in twee onderzoeken, CD onderzoek I (CLASSIC I) en CD onderzoek II (GAIN).
In CD onderzoek I werden 299 TNF antagonist naïeve patiënten gerandomiseerd naar één van vier behandelgroepen; placebo in weken 0 en 2, 160 mg Humira in week 0 en 80 mg in week 2, 80 mg in week 0 en 40 mg in week 2 en 40 mg in week 0 en 20 mg in week 2.
In CD onderzoek IIwerden 325 patiënten die geen respons meer hadden
110 op of intolerant waren voor infliximab gerandomiseerd naar behandeling met ofwel 160 mg Humira in week 0 en 80 mg in week 2 ofwel placebo in weken 0 en 2.
De primaire non-responders werden uitgesloten van de onderzoeken en daarom werden deze patiënten niet verder geëvalueerd.
Handhaving van klinische remissie werd geëvalueerd in CD onderzoek III (CHARM).
In CD onderzoek IIIontvingen 854 patiënten 80 mg open-label in week 0 en 40 mg in week 2.
In week 4 werden patiënten gerandomiseerd naar 40 mg eenmaal per twee weken, 40 mg per week of placebo met een totale studieduur van 56 weken.
Patiënten met een klinische respons (verlaging van CDAI ≥ 70) in week 4 werden gestratificeerd en apart geanalyseerd van degenen zonder klinische respons in week 4.
Geleidelijk afbouwen van corticosteroïden was toegestaan na week 8.
CD onderzoek I en CD onderzoek IIinductie van remissie en responspercentages worden weergegeven in tabel 11.
Tabel 11 Inductie van klinische remissie en respons (percentage patiënten)
Week 4
CD onderzoek I:
Infliximab naïeve patiënten Placebo Humira Humira N=74 80/40 mg 160/80 m N = 75 g N=76
CD onderzoek II:
Infliximab ervaren patiënten Placebo Humira N=166 160/80 mg N=159
Klinische remissie
12% 24% 36% * * *
7% 21% *
Klinische respons
24% 37% 49%
25% 38% * *
Alle p-waarden zijn paarsgewijze vergelijkingen van percentages voor Humira en placebo * p < 0,001 * * p < 0,01
Vergelijkbare remissiepercentages werden waargenomen voor het 160/80 mg en het 80/40 mg inductieschema in week 8 en bijwerkingen werden vaker waargenomen in de 160/80 mg groep.
In CD onderzoek III, had 58% (499/854) van de patiënten een klinische respons in week 4 en werd geanalyseerd in de primaire analyse.
Van degenen die in week 4 een klinische respons hadden, was 48% eerder blootgesteld aan andere anti-TNF therapie.
Handhaving van remissie en responspercentages worden weergegeven in tabel 12.
Klinische remissieresultaten bleven relatief constant onafhankelijk van eerdere blootstelling aan TNF-antagonisten.
111 Tabel 12 Handhaving van klinische remissie en respons (percentage patiënten)
Placebo
40 mg
40 mg Humira
Humira
iedere week
eenmaal per twee weken Week 26 Klinische remissie Klinische respons (CR-100)
N=170 17% 27%
N=172 40% * 52% *
N=157 47% * 52% *
patiënten met steroïdvrije remissie voor > =90 dagena
3% (2/66)
19% (11/58) * *
15% (11/74) * *
Week
56
N=170
N=172
N=157
Klinische remissie Klinische respons (CR-100)
12% 17%
36% * 41% *
41%* 48% *
patiënten met steroïdvrije remissie voor > =90 dagena
5% (3/66)
29% (17/58) *
20% (15/74) * *
* p < 0,001 voor paarsgewijze vergelijkingen van percentages voor Humira ten opzichte van placebo * * p < 0,02 voor paarsgewijze vergelijkingen van percentages voor Humira ten opzichte van placebo a Van degenen die in de uitgangssituatie corticosteroïden kregen
Onder patiënten die geen respons hadden in week 4, had 43% van de patiënten op de onderhoudsdosering Humira een respons in week 12 in vergelijking met 30% van de patiënten op de onderhoudsdosering placebo.
Deze resultaten wijzen erop dat sommige patiënten die in week 4 nog geen respons hebben gehad baat kunnen hebben bij voortgezette onderhoudsbehandeling tot en met week 12.
Behandeling voortgezet tot na 12 weken resulteerde niet in significant meer responsen (zie rubriek 4.2)
Kwaliteit van leven
In CD onderzoek I en CD onderzoek IIwerd in week 4 een statistisch significante verbetering bereikt in de totale score van de ziektespecifieke ‘ inflammatory bowel disease questionnaire’ (IBDQ) bij patiënten die gerandomiseerd waren naar Humira 80/40 mg en 160/80 mg in vergelijking met placebo.
Deze verbetering werd ook in weken 26 en 56 van CD onderzoek IIIgezien bij de adalimumab behandelingsgroepen in vergelijking met de placebogroep.
Psoriasis
De veiligheid en werkzaamheid van Humira werden in gerandomiseerde, dubbelblinde onderzoeken bestudeerd bij volwassen patiënten met chronische plaque psoriasis (≥ 10% aangedaan lichaamsoppervlak (BSA) en Psoriasis Area and Severity Index (PASI) ≥ 12 of ≥ 10) die in aanmerking kwamen voor systemische therapie of lichttherapie.
73% van de patiënten die waren geïncludeerd in Psoriasisonderzoeken I en II waren eerder behandeld met systemische therapie of lichttherapie.
In Psoriasisonderzoek I (REVEAL) werden 1212 patiënten onderzocht binnen drie behandelperioden.
In behandelperiode A kregen patiënten placebo of Humira in een aanvangsdosis van 80 mg, gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken vanaf één week na de aanvangsdosering.
Na 16 weken behandeling gingen patiënten die tenminste een PASI 75 respons hadden bereikt (verbetering PASI- score van tenminste 75% ten opzichte van aanvang van het onderzoek), behandelperiode B in en kregen eenmaal per twee weken 40 mg Humira (open-label).
Patiënten die in week 33 nog steeds ≥ PASI 75 respons hadden en die oorspronkelijk gerandomiseerd waren naar actieve behandeling in behandelperiode A, werden opnieuw gerandomiseerd in behandelperiode C naar ofwel 40 mg Humira eenmaal per twee weken ofwel placebo voor nog eens 19 weken.
In alle behandelgroepen was bij aanvang van het onderzoek de gemiddelde PASI-score 18,9 en de Physician’ s Global Assessment 112 (PGA) score varieerde bij aanvang van het onderzoek van “ matig” (53% van de geïncludeerde proefpersonen) tot “ ernstig” (41%) tot “ zeer ernstig” (6%).
In Psoriasisonderzoek II (CHAMPION) werden de werkzaamheid en veiligheid van Humira versus methotrexaat (MTX) en placebo vergeleken bij 271 patiënten.
Patiënten kregen gedurende 16 weken ofwel placebo, een aanvangsdosis van 7,5 mg MTX en daarna dosisverhogingen totaan week 12, met een maximale dosis van 25 mg ofwel een aanvangsdosis van 80 mg Humira gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken (vanaf één week na de aanvangsdosis).
Er zijn geen gegevens beschikbaar van vergelijking van Humira met MTX na meer dan 16 weken behandeling.
Patiënten die MTX kregen en een ≥ PASI 50 respons bereikt hadden in week 8 en/of 12 kregen geen verdere dosisverhogingen.
In alle behandelgroepen was bij aanvang van het onderzoek de gemiddelde PASI- score 19,7 en de PGA-score varieerde van “ licht” (< 1%) tot “ matig” (48%) tot “ ernstig” (46%) tot “ zeer ernstig” (6%).
Een primair eindpunt in Psoriasisonderzoeken I en II was het percentage patiënten dat in week 16 een PASI 75 respons ten opzichte van aanvang van het onderzoek had bereikt (zie tabellen 13 en 14).
Tabel 13 Psoriasisonderzoek I (REVEAL) Resultaten werkzaamheid na 16 weken
Placebo N=398 n (%)
Humira 40 mg
eenmaal per twee weken N=814 n (%)
≥ PASI 75a PASI 100
26 (6,5) 3 (0,8)
578 (70,9)b 163 (20,0)b
a
PGA:
Schoon/minimaal
17 (4,3)
506 (62,2)b
Het percentage patiënten dat PASI 75 respons bereikte werd bij de berekening naar het midden afgerond b p < 0,001, Humira versus placebo
Tabel 14 Psoriasisonderzoek II (CHAMPION) Resultaten werkzaamheid na 16 weken
Placebo
MTX
Humira 40 mg
N=53 n (%)
N=110 n (%)
eenmaal per twee weken N=108 n (%)
≥ PASI 75 PASI 100 PGA:
10 (18,9) 1 (1,9) 6 (11,3)
39 (35,5) 8 (7,3) 33 (30,0)
86 (79,6) a, b 18 (16,7) c, d 79 (73,1) a, b
Schoon/minimaal a p < 0,001 Humira versus placebo b p < 0,001 Humira versus methotrexaat c p < 0,01 Humira versus placebo d p < 0,05 Humira versus methotrexaat
In Psoriasisonderzoek I vertoonde 28% van de PASI 75 responders die in week 33 opnieuw gerandomiseerd werden naar placebo in vergelijking met 5% van de PASI 75 responders die in week 33 Humira bleven krijgen (p < 0,001) “ verlies van adequate respons” (PASI-score na week 33 en in of voor week 52 die resulteerde in een < PASI 50 respons ten opzichte van aanvang van het onderzoek met minimaal 6 punten toename in PASI-score in vergelijking met week 33).
Van de patiënten die adequate respons verloren nadat ze opnieuw gerandomiseerd waren naar placebo en die
113 vervolgens geïncludeerd werden in de open-label extensiestudie, behaalde 38% (25/66) en 55% (36/66) opnieuw PASI 75 respons na respectievelijk 12 en 24 weken van hervatte behandeling.
In week 16 werden significante verbeteringen aangetoond in de DLQI (Dermatology Life Quality Index) ten opzichte van aanvang van het onderzoek in vergelijking met placebo (Onderzoeken I en II) en MTX (Onderzoek II).
In Onderzoek I waren de verbeteringen in de lichamelijke en psychische samenvattingsscores van de SF-36 ook significant in vergelijking met placebo.
In een open-label extensiestudie behaalde 59/243 (24,3%) van de patiënten die vanwege een PASI respons van minder dan 50 een dosisverhoging hadden gehad van 40 mg eenmaal per twee weken naar wekelijks 40 mg, bij evaluatie 12 weken na de dosisverhoging opnieuw een PASI 75 respons.
Immunogeniciteit
Vorming van anti-adalimumab antilichamen is geassocieerd met een verhoogde klaring en een verminderde werkzaamheid van adalimumab.
Er is geen duidelijke correlatie tussen de aanwezigheid van anti-adalimumab antilichamen en het optreden van bijwerkingen.
Patiënten in RA onderzoeken I, II en III werden gedurende de periode van 6 tot 12 maanden herhaaldelijk getest op anti-adalimumab antilichamen.
In de belangrijkste onderzoeken werden anti- adalimumab antilichamen gevonden bij 58/1053 (5,5%) van de met adalimumab behandelde patiënten, vergeleken met 2/370 (0,5%) bij placebopatiënten.
Bij patiënten die niet gelijktijdig methotrexaat kregen, bedroeg de incidentie 12,4%, vergeleken met 0,6% wanneer adalimumab werd gebruikt als toevoeging aan methotrexaat.
Bij patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, werden antilichamen tegen adalimumab gevonden bij 27/171 patiënten (15,8%) die behandeld waren met adalimumab.
Bij patiënten die niet gelijktijdig methotrexaat kregen was de incidentie 22/86 (25,6%) in vergelijking met 5/85 (5,9%) wanneer adalimumab tegelijk met methotrexaat werd gebruikt.
Bij patiënten met artritis psoriatica, werden anti-adalimumab antilichamen gevonden bij 38/376 proefpersonen (10%) die met adalimumab behandeld waren.
Bij patiënten die daarbij geen methotrexaat kregen was de incidentie 13,5% (24/178 proefpersonen), in vergelijking met 7% (14 van de 198 proefpersonen) wanneer adalimumab werd gebruikt als toevoeging aan methotrexaat.
Bij patiënten met spondylitis ankylopoetica werden anti-adalimumab antilichamen gevonden bij 17/204 proefpersonen (8,3%) die behandeld werden met adalimumab.
Bij patiënten die daarbij geen methotrexaat kregen was de incidentie 16/185 (8,6%), in vergelijking met 1/19 (5,3%) wanneer adalimumab gebruikt werd als toevoeging aan methotrexaat.
Bij patiënten met de ziekte van Crohn werden anti-adalimumab antilichamen geïdentificeerd bij 7/269 proefpersonen (2,6%) die werden behandeld met adalimumab.
Bij patiënten met psoriasis werden anti-adalimumab antilichamen geïdentificeerd bij 77/920 (8,4%) van de proefpersonen die behandeld waren met adalimumab monotherapie.
Omdat immunogeniciteitsanalyses productspecifiek zijn, is een vergelijking van de antilichaampercentages met die van andere producten niet van toepassing.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
Na subcutane toediening van een enkele dosis van 40 mg verliep de resorptie en distributie van adalimumab langzaam, en werden piekconcentraties in serum ongeveer 5 dagen na toediening bereikt.
De gemiddelde geschatte absolute biologische beschikbaarheid van adalimumab na een enkele subcutane dosis van 40 mg in deze drie onderzoeken bedroeg 64%.
Na een enkele intraveneuze dosis van 0,25 tot 10 mg/kg waren de concentraties dosisafhankelijk.
Na doseringen van 0,5 mg/kg (~40 mg), varieerde de klaring van 11 tot 15 ml/uur, het verdelingsvolume (Vss) varieerde van 5 tot
114 6 liter en de gemiddelde terminale halfwaardetijd bedroeg circa twee weken.
De adalimumab- concentraties in het synoviavocht van verschillende patiënten met reumatoïde artritis varieerden van 31 tot 96% van die in serum.
Na subcutane toediening van 40 mg Humira eenmaal per twee weken bij volwassen patiënten met reumatoïde artritis (RA) waren de gemiddelde steady-state dalconcentraties respectievelijk circa 5 µg/ml (zonder gelijktijdig methotrexaat) en 8 tot 9 µg/ml (met gelijktijdig methotrexaat).
De dalwaarden voor adalimumab in serum in een steady-state-toestand namen na subcutane toediening van 20, 40 en 80 mg eenmaal per twee weken en wekelijks bij benadering evenredig met de dosering toe.
Na subcutane toediening van 24 mg/m2 (tot maximaal 40 mg) eenmaal per twee weken aan patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis (JIA) was de gemiddelde steady-state (waarden gemeten van week 20 tot week 48) dalconcentratie van adalimumab in serum 5,6 ± 5,6 μ g/ml (102% CV) voor Humira monotherapie en 10,9 ± 5,2 μ g/ml (47,7% CV) voor gebruik in combinatie met methotrexaat.
Bij patiënten met de ziekte van Crohn worden bij de oplaaddosis van 80 mg Humira in week 0 gevolgd door 40 mg Humira in week 2 dalconcentraties van adalimumab in serum bereikt van ongeveer 5,5 µg/ml gedurende de periode van inductie.
Bij een oplaaddosis van 160 mg Humira in week 0 gevolgd door 80 mg Humira in week 2 worden dalconcentraties van adalimumab in serum bereikt van ongeveer 12 µg/ml gedurende de inductieperiode.
Gemiddelde steady-state dalconcentraties van ongeveer 7 µg/ml werden waargenomen bij patiënten met de ziekte van Crohn die eenmaal per twee weken een onderhoudsdosering van 40 mg Humira kregen.
Bij patiënten met psoriasis was de gemiddelde steady-state dalconcentratie 5 μ g/ml gedurende behandeling met monotherapie adalimumab 40 mg eenmaal per twee weken.
Populatie-farmacokinetische analyses met gegevens van meer dan 1.300 RA patiënten gaven een trend te zien in de richting van verhoogde schijnbare klaring van adalimumab bij toenemend lichaamsgewicht.
Na correctie voor gewichtsverschillen, leken geslacht en leeftijd een minimaal effect te hebben op de adalimimab-klaring.
Er zijn lagere serumconcentraties vrij adalimumab (niet gebonden aan anti-adalimumab antilichamen, AAA) waargenomen bij patiënten met meetbare AAA’ s.
Humira is niet onderzocht bij patiënten met lever- of nierinsufficiëntie.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
Niet-klinische gegevens tonen geen speciale risico's aan voor mensen, uitgaande van onderzoek van de toxiciteit bij enkele dosering, de toxiciteit bij herhaalde dosering en de genotoxiciteit.
Er is een onderzoek uitgevoerd naar de toxiciteit voor de embryofoetale ontwikkeling/perinatale ontwikkeling bij Cynomologus-apen met 0, 30 en 100 mg/kg (9-17 apen/groep), waarbij geen aanwijzing werd gevonden voor schade aan de foetussen als gevolg van adalimumab.
Er werden noch carcinogeniciteitsonderzoeken noch een standaardbeoordeling van de vruchtbaarheid en de postnatale toxiciteit uitgevoerd met adalimumab, omwille van het ontbreken van gepaste modellen voor een antilichaam met beperkte kruisreactiviteit met knaagdier-TNF en vanwege de vorming van neutraliserende antilichamen bij knaagdieren.
115 6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Mannitol Citroenzuurmonohydraat Natriumcitraat Natriumdiwaterstoffosfaatdihydraat Dinatriumfosfaatdihydraat Natriumchloride Polysorbaat 80 Natriumhydroxide Water voor injectie.
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Gezien er geen verenigbaarheidsonderzoeken zijn uitgevoerd, mag dit geneesmiddel niet worden gemengd met andere geneesmiddelen.
6.3 Houdbaarheid
24 maanden
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De voorgevulde pen in de buitenverpakking bewaren.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde pen voor eenmalig gebruik.
Verpakking van: • 1 voorgevulde pen met 1 alcoholdoekje in een blister. • 2 voorgevulde pennen, elk met 1 alcohol doekje in een blister. • 4 voorgevulde pennen, elk met 1 alcohol doekje in een blister • 6 voorgevulde pennen, elk met 1 alcohol doekje in een blister
Niet alle genoemde verpakkingsgrootten worden in de handel gebracht.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
Humira 40 mg oplossing voor injectie bevat geen conserveermiddelen; daarom dient al het ongebruikte product of overtollig materiaalte worden vernietigd overeenkomstig de plaatselijke voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd.
Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
116 8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/007 EU/1/03/256/008 EU/1/03/256/009 EU/1/03/256/010
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
8 september 2003
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
{MM/JJJJ}
117 BIJLAGE II
A.
FABRIKANT(EN) VAN HET (DE) BIOLOGISCH WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN) EN HOUDER(S) VAN DE VERGUNNING(EN) VOOR DE VERVAARDIGING VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE
B.
VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
118 A.
FABRIKANT(EN) VAN HET (DE) BIOLOGISCH WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN) EN HOUDER(S) VAN DE VERGUNNING(EN) VOOR DE VERVAARDIGING VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE
Naam en adres van de fabrikant(en) van het (de) biologisch werkza(a)m(e) bestandde(e)l(en)
Abbott Bioresearch Center 100 Research Drive Worcester MA 01605 Verenigde Staten
en
Abbott Biotechnology Ltd.
Road No.
2, Km 59.2 Barceloneta Puerto Rico 00617
Naam en adres van de fabrikant(en) verantwoordelijk voor vrijgifte
Abbott Biotechnology Deutschland GmbH Max-Planck-Ring 2 D-65205 Wiesbaden Duitsland
B.
VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
• VOORWAARDEN OF BEPERKINGEN OPGELEGD AAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN TEN AANZIEN VAN DE AFLEVERING EN HET GEBRUIK
Aan beperkt medisch voorschrift onderworpen geneesmiddel (Zie bijlage I: samenvatting van de productkenmerken, rubriek 4.2).
• VOORWAARDEN OF BEPERKINGEN MET BETREKKING TOT EEN VEILIG EN DOELTREFFEND GEBRUIK VAN HET GENEESMIDDEL
Vóór het op de markt brengen zal de houder van de vergunning voor het in de handel brengen ervoor zorgen dat het opleidingsprogramma dat is geïmplementeerd voor de eerder goedgekeurde indicaties wordt uitgebreid met de potentiële voorschrijvers voor de nieuwe indicatie, juveniele idiopathische artritis.
Dit programma dient ervoor te zorgen dat artsen die van plan zijn om Humira voor te schrijven zich bewust zijn van:
− het risico van ernstige infecties, sepsis, tuberculose en andere opportunistische infecties − het risico van hartfalen − het risico van demyelinisatie van het centrale zenuwstelsel − het risico van maligniteiten − het feit dat de patiëntenkaart aan patiënten die Humira gebruiken dient te worden gegeven
• ANDERE VOORWAARDEN
De houder van de vergunning voor het in de handel brengen zal de onderzoeken en additionele activiteiten op het gebied van de farmacovigilantie uitvoeren zoals beschreven in het
119 farmacovigilantieplan, zoals overeengekomen in versie 4.0 van het Risk Management Plan (RMP), weergegeven in Module 1.8.2 van de registratieaanvraag en alle daaropvolgende updates van het RMP overeengekomen door de CHMP.
Conform de CHMP richtlijn met betrekking tot Risk Management Systems voor geneesmiddelen voor humaan gebruik, dient het geactualiseerde RMP tegelijk met het volgende periodieke veiligheidsrapport (PSUR) te worden ingediend.
Bovendien dient een geactualiseerd RMP te worden ingediend: − wanneer nieuwe informatie ontvangen wordt die een invloed kan hebben op de vigerende Veiligheidsspecificatie, het vigerende Farmacovigilantieplan of risicominimaliserende activiteiten − binnen 60 dagen na het bereiken van een belangrijke (farmacovigilantie- of minimalisatie-) mijlpaal − op verzoek van de EMEA
De houder van de vergunning voor het in de handel brengen dient periodieke veiligheidsrapporten in te dienen volgens de 6 maandelijkse cyclus.
120 BIJLAGE III
ETIKETTERING EN BIJSLUITER
121 A.
ETIKETTERING
122 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie Adalimumab
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN)
Eén injectieflacon van 0,8 ml bevat 40 mg adalimumab
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Hulpstoffen: mannitol, citroenzuur-monohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, di-natriumfosfaat-dihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Zie voor meer informatie de bijsluiter.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
1 injectieflacon à 40 mg adalimumab 1 steriele injectiespuit met vaste naald 2 alcohol doekjes
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Voor eenmalig gebruik.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
123 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De injectieflacon in de buitenverpakking bewaren.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/001
13.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16 INFORMATIE IN BRAILLE
Humira 40 mg
124 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP BLISTERVERPAKKINGEN OF STRIPS MOETEN WORDEN VERMELD
TEKST OP DE ACHTERKANT VAN HET PLATEAU
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie Adalimumab
2.
NAAM VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd.
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
4.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
5.
OVERIGE
Bewaren in de koelkast.
Voor eenmalig gebruik.
125 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
INJECTIEFLACONETIKET
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN DE TOEDIENINGSWEG(EN)
Humira 40 mg injectievloeistof Subcutaan gebruik Adalimumab
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
4.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
40 mg/0,8 ml
6.
OVERIGE
126 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit Adalimumab
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN)
Eén voorgevulde spuit van 0,8 ml bevat 40 mg adalimumab
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Hulpstoffen: mannitol, citroenzuur-monohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, di-natriumfosfaat-dihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Zie voor meer informatie de bijsluiter.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
1 voorgevulde spuit à 40 mg adalimumab 1 alcohol doekje
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Voor eenmalig gebruik.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
127 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De spuit in de buitenverpakking bewaren.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/002
13.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16 INFORMATIE IN BRAILLE
Humira 40 mg
128 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit Adalimumab
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDE(E)L(EN)
Eén voorgevulde spuit van 0,8 ml bevat 40 mg adalimumab
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Hulpstoffen: mannitol, citroenzuur-monohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, di-natriumfosfaat-dihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Zie voor meer informatie de bijsluiter.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
2 voorgevulde spuiten à 40 mg adalimumab 2 alcohol doekjes
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Voor eenmalig gebruik.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
129 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C). Niet in de vriezer bewaren.
De spuit in de buitenverpakking bewaren.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/003
13.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16 INFORMATIE IN BRAILLE
Humira 40 mg
130 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit Adalimumab
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN)
Eén voorgevulde spuit van 0,8 ml bevat 40 mg adalimumab
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Hulpstoffen: mannitol, citroenzuur-monohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, di-natriumfosfaat-dihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Zie voor meer informatie de bijsluiter.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
4 voorgevulde spuiten à 40 mg adalimumab 4 alcohol doekjes
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Voor eenmalig gebruik.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
131 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De spuit in de buitenverpakking bewaren.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/004
13.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16 INFORMATIE IN BRAILLE
Humira 40 mg
132 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit Adalimumab
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN)
Eén voorgevulde spuit van 0,8 ml bevat 40 mg adalimumab
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Hulpstoffen: mannitol, citroenzuur-monohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, di-natriumfosfaat-dihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Zie voor meer informatie de bijsluiter.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
6 voorgevulde spuiten à 40 mg adalimumab 6 alcohol doekjes
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Voor eenmalig gebruik.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
133 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De spuit in de buitenverpakking bewaren.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/005
13.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16 INFORMATIE IN BRAILLE
Humira 40 mg
134 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP BLISTERVERPAKKINGEN OF STRIPS MOETEN WORDEN VERMELD
TEKST OP DE ACHTERKANT VAN HET PLATEAU
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit Adalimumab
2.
NAAM VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
4.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
5.
OVERIGE
Bewaren in de koelkast.
Voor eenmalig gebruik.
135 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
INJECTIESPUIT ETIKET
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN DE TOEDIENINGSWEG(EN)
Humira 40 mg injectievloeistof Adalimumab Subcutaan gebruik
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
4.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
40 mg/0,8 ml
6.
OVERIGE
136 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING OF, INDIEN DEZE ONTBREEKT, OP DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD:
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit met naaldhuls Adalimumab
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDE(E)L(EN)
Eén voorgevulde spuit van 0,8 ml met naaldhuls bevat 40 mg adalimumab
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Hulpstoffen: mannitol, citroenzuur-monohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, di-natriumfosfaat-dihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Zie voor meer informatie de bijsluiter.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
1 voorgevulde spuit à 40 mg adalimumab 1 alcohol doekje
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Voor eenmalig gebruik.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
137 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De spuit in de buitenverpakking bewaren.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/006
13.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16 INFORMATIE IN BRAILLE
Humira 40 mg
138 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP BLISTERVERPAKKINGEN OF STRIPS MOETEN WORDEN VERMELD
TEKST OP ACHTERKANT VAN HET PLATEAU
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit met naaldhuls Adalimumab
2.
NAAM VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd.
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
4.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
5.
OVERIGE
Bewaren in de koelkast.
Voor eenmalig gebruik.
139 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
INJECTIESPUIT ETIKET
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN DE TOEDIENINGSWEG(EN)
Humira 40 mg injectievloeistof Adalimumab Subcutaan gebruik
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
4.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
40 mg/0,8 ml
6.
OVERIGE
140 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde pen Adalimumab
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN)
Eén voorgevulde pen van 0,8 ml bevat 40 mg adalimumab
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Hulpstoffen: mannitol, citroenzuur-monohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, di-natriumfosfaat-dihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Zie voor meer informatie de bijsluiter.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
1 voorgevulde pen à 40 mg adalimumab 1 alcohol doekje
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Voor eenmalig gebruik.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
141 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De voorgevulde pen in de buitenverpakking bewaren.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/007
13.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16 INFORMATIE IN BRAILLE
Humira 40 mg
142 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde pen Adalimumab
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN)
Eén voorgevulde pen van 0,8 ml bevat 40 mg adalimumab
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Hulpstoffen: mannitol, citroenzuur-monohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, di-natriumfosfaat-dihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Zie voor meer informatie de bijsluiter.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
2 voorgevulde pennen à 40 mg adalimumab 2 alcohol doekjes
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Voor eenmalig gebruik.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
143 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De voorgevulde pen in de buitenverpakking bewaren.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/008
13.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16 INFORMATIE IN BRAILLE
Humira 40 mg
144 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde pen Adalimumab
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN)
Eén voorgevulde pen van 0,8 ml bevat 40 mg adalimumab
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Hulpstoffen: mannitol, citroenzuur-monohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, di-natriumfosfaat-dihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Zie voor meer informatie de bijsluiter.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
4 voorgevulde pennen à 40 mg adalimumab 4 alcohol doekjes
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Voor eenmalig gebruik.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
145 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De voorgevulde pen in de buitenverpakking bewaren.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/009
13.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16 INFORMATIE IN BRAILLE
Humira 40 mg
146 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde pen Adalimumab
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN)
Eén voorgevulde pen van 0,8 ml bevat 40 mg adalimumab
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Hulpstoffen: mannitol, citroenzuur-monohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, di-natriumfosfaat-dihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Zie voor meer informatie de bijsluiter.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
6 voorgevulde pennen à 40 mg adalimumab 6 alcohol doekjes
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Voor eenmalig gebruik.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
147 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De voorgevulde pen in de buitenverpakking bewaren.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/03/256/010
13.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16 INFORMATIE IN BRAILLE
Humira 40 mg
148 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP BLISTERVERPAKKINGEN OF STRIPS MOETEN WORDEN VERMELD
TEKST OP ACHTERKANT VAN HET PLATEAU
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde pen Adalimumab
2.
NAAM VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Abbott Laboratories Ltd.
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
4.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
5.
OVERIGE
Bewaren in de koelkast.
Voor eenmalig gebruik.
149 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
ETIKET VAN DE PEN
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN DE TOEDIENINGSWEG(EN)
Humira 40 mg injectievloeistof Adalimumab Subcutaan gebruik
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
4.
PARTIJNUMMER
< Charge: > < Lot: >
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
40 mg/0,8 ml
6.
OVERIGE
150 TEKST VAN DE HERINNERINGSSTICKERS (bijgeleverd in de verpakking)
Humira
Markeer uw agenda met de bijgeleverde stickers om u aan uw volgende dosis te herinneren.
151 PATIENTENKAART (niet bijgeleverd in verpakking of als onderdeel van de bijsluiter)
Humira patiëntenkaart
Hartfalen
Deze kaart bevat belangrijke veiligheids- Voorafgaand aan de Humira therapie: informatie waarvan u op de hoogte moet zijn • voordat u Humira voorgeschreven krijgt en tijdens uw behandeling met Humira.
U mag niet behandeld worden met Humira als u lijdt aan matig tot ernstig hartfalen.
Tijdens de Humira therapie: •
Laat deze kaart zien aan elke arts die • betrokken is bij uw behandeling.
Als er symptomen van hartfalen ontstaan (kortademigheid of gezwollen voeten), neem dan onmiddellijk contact op met uw
Infecties
arts.
Humira verhoogt het risico op het oplopen van infecties.
Infecties kunnen sneller verlopen en ernstiger zijn.
Dit geldt ook voor tuberculose.
Data van Humira therapie:
1 ste injectie: _______________________ Volgende injecties: _______________________
Voorafgaand aan de Humira therapie: • U mag niet behandeld worden met Humira als u een ernstige infectie heeft. • U moet getest worden op tuberculose.
Het is heel belangrijk dat u uw arts vertelt of u
_______________________ _______________________ _______________________
ooit tuberculose heeft gehad, of wanneer u in het verleden in contact bent geweest met iemand die tuberculose had.
Schrijf alstublieft de data waarop u voor het laatst getest bent op tuberculose, hieronder op:
Tuberculine test: ___________________
• Zie de Humira bijsluiter voor meer informatie. • Zorg er alstublieft voor dat u bij iedere visite aan een medisch specialist een lijst heeft van alle andere geneesmiddelen die u gebruikt.
Röntgenfoto van uw borst: ____________
Naam patiënt: _____________________ Naam arts: _____________________
Tijdens de Humira therapie: • Als u symptomen van een infectie ontwikkelt, zoals koorts, aanhoudend
Telefoonnummer arts: _______________
hoesten, gewichtsverlies of lusteloosheid, neem dan direct contact op met uw arts.
• Houd deze kaart tot ten minste 5 maanden na de laatste Humira behandeling bij u, want de bijwerkingen kunnen nog tot een lange tijd na de laatste behandeling optreden.
152 B.
BIJSLUITER
153 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
Humira 40 mg oplossing voor injectie in injectieflacons Adalimumab
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel.
- Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn om deze nog eens door te lezen.
- Uw arts moet u ook een Humira patiëntenkaart geven, deze bevat belangrijke
veiligheidsinformatie waar u zich bewust van moet zijn voordat u Humira krijgt en tijdens de therapie met Humira.
Houd deze patiëntenkaart bij u.
- Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
- Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan
anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen.
- Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet
in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
In deze bijsluiter:
1.
Wat is Humira en waarvoor wordt het gebruikt 2.
Wat u moet weten voordat u Humira gebruikt 3.
Hoe wordt Humira gebruikt 4.
Mogelijke bijwerkingen 5.
Hoe bewaart u Humira 6.
Aanvullende informatie
1.
WAT IS HUMIRA EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
Humira is bedoeld voor het behandelen van reumatoïde artritis, artritis psoriatica, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
Het is een geneesmiddel dat het ontstekingsproces afremt om zo deze ziekten te beheersen.
Het werkzame bestanddeel, adalimumab, is een humaan monoklonaal antilichaam dat geproduceerd wordt door gecultiveerde cellen.
Monoklonale antilichamen zijn eiwitten die andere unieke eiwitten herkennen en zich hieraan binden.
Adalimumab bindt zich aan een specifiek eiwit (tumor necrose factor of TNFα), welke in verhoogde mate aanwezig is bij ontstekingsziekten zoals reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
Reumatoïde artritis
Reumatoïde artrit is is een ontstekingsziekte van de gewrichten.
Wanneer u matig tot ernstige reumatoïde artritis heeft, zult u waarschijnlijk eerst andere medicatie hebben ontvangen, zoals bijvoorbeeld methotrexaat.
Wanneer u onvoldoende heeft gereageerd op deze medicatie, heeft u Humira gekregen om uw reumatoïde artritis te behandelen.
Humira kan ook worden voorgeschreven voor de behandeling van ernstige, actieve en progressieve reumatoïde artritis zonder voorgaande methotrexaat behandeling.
Voor Humira is aangetoond dat het de, door ziekte veroorzaakte, schade aan het kraakbeen en bot van de gewrichten vertraagt en de fysieke functies verbetert.
Humira wordt over het algemeen samen met methotrexaat gebruikt.
Als uw arts besluit dat methotrexaat niet passend is, kan Humira alleen voorgeschreven worden.
154 Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis
Polyarticulaire juveniele idiopath ische artritis is een ontstekingsziekte, waarbij één of meer gewrichten zijn aangedaan en waarvan de diagnose normaalgesproken gesteld wordt bij kinderen onder de 16 jaar.
Het is mogelijk dat u eerst andere antireumatische medicatie krijgt, zoals methotrexaat.
Als u niet goed genoeg reageert op deze medicatie, zult u Humira krijgen om uw polyarticulaire juveniele idiopathische artritis te behandelen.
Artritis psoriatica
Artrit is psoriatica is een ontsteking van de gewrichten die geassocieerd wordt met psoriasis.
Het is aangetoond dat Humira de door de aandoening veroorzaakte schade aan kraakbeen en botten van de gewrichten remt en dat Humira het lichamelijk functioneren verbetert.
Spondylitis ankylopoetica
Spondylit is ankylopoetica is een ontstekingsziekte van de ruggenwervel.
Als u spondylitis ankylopoetica heeft, zult u eerst met andere geneesmiddelen zijn behandeld.
Wanneer u onvoldoende gereageerd heeft op deze medicatie, heeft u Humira gekregen om de tekenen en symptomen van uw ziekte te verminderen.
De ziekte van Crohn
De ziekte van Crohn is een ontstekingsziekte van het spijsverteringskanaal.
Als u de ziekte van Crohn heeft, krijgt u eerst andere geneesmiddelen.
Als u niet goed genoeg reageert op die geneesmiddelen, krijgt u Humira om de symptomen van uw ziekte te verminderen.
Psoriasis
Psorias is is een ontstekingsziekte van de huid.
Als u matige tot ernstige plaque psoriasis heeft, krijgt u eerst andere geneesmiddelen of bijv. lichttherapie.
Als u op deze behandelingen niet goed genoeg reageert, krijgt u Humira om de symptomen van uw psoriasis te verminderen.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U HUMIRA GEBRUIKT
Gebruik Humira niet
• Als u allergisch (overgevoelig) bent voor adalimumab of voor één van de andere bestanddelen van Humira.
• Als u een ernstige infectie heeft, zoals actieve tuberculose (zie ook “ Wees extra voorzichtig met Humira”).
Het is belangrijk dat u uw arts symptomen van een infectie vertelt, zoals koorts, wondjes, moeheid, gebitsproblemen.
• Als u lijdt aan matig tot ernstig hartfalen.
Het is belangrijk dat u uw arts op de hoogte brengt als u een ernstige hartaandoening heeft of heeft gehad (zie ook “ Wees extra voorzichtig met Humira”).
Wees extra voorzichtig met Humira
• Als u allergische reacties met symptomen als benauwdheid, kortademigheid, duizeligheid, zwelling of uitslag krijgt, injecteer dan geen Humira meer, maar neem direct contact op met uw arts.
155 • De naalddop van de injectiespuit bevat plantaardig rubber (latex).
Dit kan ernstige allergische reacties veroorzaken bij patiënten met een overgevoeligheid voor latex.
Patiënten met een bestaande overgevoeligheid voor latex moeten aanraking met de binnenkant van de dop vermijden.
• Als u een infectie heeft, zoals een langdurige of lokale infectie (bijvoorbeeld een open been), neem dan altijd contact op met uw arts voor u start met het gebruik van Humira.
Neem bij twijfel contact op met uw arts.
• Door het gebruik van Humira kunt u makkelijker infecties oplopen.
Deze infecties kunnen ernstig zijn.
Voorbeelden van dergelijke infecties zijn tuberculose, infecties veroorzaakt door virussen, schimmels of bacteriën of andere gelegenheidsinfecties en bloedvergiftiging die in zeldzame gevallen tot de dood zouden kunnen leiden.
Het is daarom belangrijk om uw arts symptomen als koorts, wondjes, moeheid en gebitsproblemen door te geven.
Mogelijk zal uw arts tijdelijke stopzetting van de behandeling met Humira aanbevelen.
• Aangezien er gevallen van tuberculose zijn gemeld bij behandeling met Humira, zal uw arts u onderzoeken op symptomen van tuberculose voordat u wordt behandeld met Humira.
Uw medische geschiedenis zal grondig worden doorgenomen, een röntgenfoto van uw thorax (borst) zal worden gemaakt en een tuberculine test zal worden uitgevoerd.
De wijze waarop deze tests zijn uitgevoerd moeten op uw Humira patiëntenkaart worden aangegeven.
Het is heel belangrijk dat u uw arts vertelt of u ooit tuberculose heeft gehad, of wanneer u in het verleden in contact bent geweest met iemand die tuberculose had.
Wanneer u tijdens of na deze therapie symptomen ontwikkelt van tuberculose (aanhoudend hoesten, gewichtsverlies, lusteloosheid, lichte koorts), of een andere infectie zich openbaart, waarschuw dan meteen uw arts.
• Informeer uw arts of u verblijft of reist in gebieden waar schimmelinfecties zoals histoplasmose, coccidioidomycose of blastomycose vaker voorkomen.
• Informeer uw arts of u vroeger terugkerende infecties heeft gehad, of andere aandoeningen welke het risico op infecties zouden kunnen verhogen.
• Informeer uw arts als u drager bent van het hepatitis B virus (HBV), als u een actieve HBV infectie heeft of als u denkt dat u risico loopt op HBV.
Humira kan reactivering van HBV veroorzaken bij mensen die drager zijn van dit virus.
In sommige zeldzame gevallen, vooral als u andere geneesmiddelen gebruikt die het immuunsysteem onderdrukken, kan reactivering van HBV levensbedreigend zijn.
• Als u chirurgische of tandheelkundige ingrepen moet ondergaan, geef dan bij uw arts aan dat u Humira gebruikt.
Mogelijk zal uw arts tijdelijke stopzetting van de behandeling aanbevelen.
• Als u een demyeliniserende aandoening zoals multiple sclerose heeft zal uw arts beslissen of u Humira kunt gebruiken.
• Sommige vaccinaties mogen niet gegeven worden tijdens de Humira therapie.
Vraag uw arts om advies, voordat u enig vaccin ontvangt.
Het wordt aanbevolen dat patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis indien mogelijk alle vaccinaties krijgen die ze volgens de geldende richtlijnen met betrekking tot vaccinaties zouden moeten krijgen, voordat gestart wordt met de Humirabehandeling.
• Als u lijdt aan licht hartfalen en u wordt behandeld met Humira dan moet het verloop van uw hartfalen goed gecontroleerd worden door uw arts.
Het is belangrijk dat u uw arts op de hoogte brengt als u een ernstige hartaandoening heeft of heeft gehad.
Als er nieuwe symptomen van hartfalen ontstaan of als bestaande symptomen verergeren (zoals kortademigheid of gezwollen voeten) moet u onmiddellijk contact opnemen met uw arts.
Uw arts beslist dan of u Humira
156 moet gebruiken.
• Bij sommige patiënten kan het gebeuren dat het lichaam onvoldoende bloedcellen aanmaakt die het lichaam helpen om infecties te bestrijden of helpen om een bloeding snel tot staan te brengen.
Als u merkt dat u koorts heeft die niet overgaat, u snel blauwe plekken krijgt of zeer gemakkelijk bloedt en erg bleek ziet, neem dan onmiddellijk contact op met uw arts.
Uw arts kan besluiten de therapie te stoppen.
• Er is een aantal zeldzame gevallen geweest van bepaalde soorten kanker bij patiënten die Humira of andere TNF-blokkers gebruikten.
Mensen met een ernstige vorm van reumatoïde artritis die de ziekte al langere tijd hebben zouden een hoger dan gemiddeld risico kunnen lopen om lymfoom te krijgen, wat een bepaalde vorm van kanker is die het lymfesysteem aantast.
Als u Humira gebruikt kan dit risico verhoogd zijn.
In zeldzame gevallen is een ernstig type lymfoom opgetreden bij patiënten die Humira gebruikten.
Sommige van deze patiënten werden ook behandeld met azathioprine of 6-mercaptopurine.
Tevens kan in zeer zeldzame gevallen niet-melanoom huidkanker voorkomen bij patiënten die Humira gebruiken.
Als nieuwe huidafwijkingen verschijnen tijdens of na de behandeling of als bestaande huidlaesies van uiterlijk veranderen, vertel dit dan aan uw arts.
• Er zijn gevallen van kanker, anders dan lymfoom, geweest bij patiënten met een specifiek soort longziekte, Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) die behandeld worden met een andere TNF-blokker.
Als u lijdt aan COPD, of als u veel rookt, dan moet u met uw arts bespreken of behandeling met een TNF-blokker voor u geschikt is.
Gebruik met andere geneesmiddelen
Humira kan in combinatie met methotrexaat of bepaalde antireumatische middelen (zoals sulfasalazine, hydroxychloroquine, leflunomide en injecteerbare goudpreparaten) gebruikt worden.
Of in combinatie met steroïden of pijnstillers, inclusief niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAID’ s).
Vertel uw arts of apotheker wanneer u andere geneesmiddelen gebruikt of kort geleden heeft gebruikt.
Dit geldt ook voor geneesmiddelen die u zonder recept kunt krijgen.
Gebruik Humira niet samen met geneesmiddelen die het werkzame bestanddeel anakinra of abatacept bevatten.
Neem bij vragen contact op met uw arts.
Gebruik van Humira met voedsel en drank
Omdat Humira onderhuids (subcutaan) wordt geïnjecteerd, hebben voedsel en drank geen invloed op Humira.
Zwangerschap en borstvoeding
De effecten van Humira bij zwangere vrouwen zijn niet bekend, daarom wordt het gebruik van Humira bij zwangere vrouwen afgeraden.
Wanneer u Humira gebruikt, zal u worden geadviseerd zwangerschap te voorkomen.
U moet een goed voorbehoedsmiddel gebruiken tot minimaal 5 maanden na de laatste Humira behandeling.
Het is onbekend of adalimumab in de moedermelk terechtkomt.
Wanneer u borstvoeding geeft, zal u de borstvoeding moeten staken tot minstens 5 maanden na de laatste behandeling met Humira.
157 Rijvaardigheid en het gebruik van machines
Humira kan een beperkte invloed hebben op uw rijvaardigheid en uw vermogen om machines te bedienen.
Duizeligheid (waaronder het gevoel dat de kamer draait, wazig zien en vermoeidheid) kunnen optreden nadat u Humira heeft gebruikt.
3.
HOE WORDT HUMIRA GEBRUIKT
Volg bij gebruik van Humira nauwgezet het advies van uw arts.
Raadpleeg bij twijfel uw arts of apotheker.
Humira wordt onder de huid geïnjecteerd (subcutaan gebruik).
De gebruikelijke dosering voor volwassenen met reumatoïde artritis, artritis psoriatica en spondylitis ankylopoetica is één injectie van 40 mg adalimumab één keer in de twee weken.
De aanbevolen dosis Humira voor patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis van 13 jaar en ouder is eenmaal per twee weken 40 mg adalimumab, toegediend als een enkelvoudige dosis via subcutane injectie.
Het gebruikelijke doseringsschema voor de ziekte van Crohn is 80 mg in week 0, gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken vanaf week 2.
In gevallen waar een snellere respons nodig is, kan uw arts u een dosis van 160 mg in week 0 (als 4 injecties op één dag of 2 injecties per dag voor twee opeenvolgende dagen), 80 mg (2 injecties) in week 2 en daarna 40 mg (1 injectie) eenmaal per twee weken voorschrijven.
Afhankelijk van uw respons kan uw arts de dosis verhogen naar 40 mg per week.
De gebruikelijke dosering voor volwassenen met psoriasis bestaat uit een startdosis van 80 mg, gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken vanaf één week na de startdosering.
U zult moeten doorgaan met de Humira injecties zolang het is aangegeven door uw arts.
Bij reumatoïde artritis wordt methotrexaat voortgezet terwijl u Humira gebruikt.
Als uw arts besluit dat methotrexaat niet passend is, kan Humira alleen worden voorgeschreven.
Als u reumatoïde artritis hebt en geen methotrexaat ontvangt tijdens uw Humira therapie, kan uw arts beslissen wekelijks 40 mg adalimumab voor te schrijven.
Instructies voor het voorbereiden en het geven van een Humira-injectie:
De volgende instructies geven aan hoe een Humira injectie gegeven moet worden.
Lees de instructies nauwkeurig door en volg ze stap voor stap op.
U zult door uw arts of zijn/haar assistent geïnstrueerd worden over de techniek van het zelf injecteren.
Probeer niet zelf te injecteren voordat u zeker bent dat u begrijpt hoe u de injectie moet voorbereiden en geven.
Na een goede training in de injectietechniek, kunt u deze injectie zelf toedienen of kan deze door een ander persoon worden gegeven, bijvoorbeeld door een familielid of een vriend.
Deze injectie mag niet met een ander geneesmiddel gemengd worden in dezelfde injectiespuit of injectieflacon.
158 1) Voorbereiding
• Was uw handen grondig • Zet de volgende artikelen klaar op een schoon oppervlak
o o o
Eén injectieflacon met Humira voor injectie Eén injectie spuit met een vaste naald Twee alcoholgaasjes
• Kijk naar de vervaldatum op de injectieflacon.
Gebruik het product niet na de vermelde maand en jaar.
2) Het kiezen en voorbereiden van een injectieplaats
Kies een plaats op uw dij of buik
• Elke nieuwe injectie moet tenminste 3 cm van de laatste injectieplaats gegeven worden.
o
Injecteer niet in een gebied waar de huid rood gekleurd is, blauwe plekken vertoont of hard is.
Dit kan betekenen dat er een infectie is.
o
Maak de injectieplaats met een draaiende beweging schoon met het bijgeleverde alcoholgaasje.
o
Raak dit gebied niet meer aan voor de injectie.
3) Humira injecteren
Voorbereiden van de dosis Humira voor injectie • De injectieflacon NIET schudden. • Verwijder de plastic dop van de Humira injectieflacon.
Laat de grijze rubberen dop en de aluminium ring om de bovenkant van de injectieflacon zitten. • Verwijder de dop van de naald van de injectiespuit, zorg dat u de naald niet aanraakt of het enig oppervlak laat raken.
159 • Zorg ervoor dat de zuiger volledig in de injectiespuit is opgenomen.
Houd de injectieflacon rechtop op een vlak oppervlak, zoals een tafel, en duw de naald recht door de middelste ring van de grijze rubberen dop.
Als de naald goed recht door de dop gaat voelt u een lichte weerstand en vervolgens een “ plop”.
Controleer of de naald goed door de dop is gegaan, de punt van de naald moet zichtbaar zijn.
Als de naald niet goed door het midden of scheef door de dop gestoken wordt, voelt u constante weerstand en geen “ plop”.
De naald kan dan in een hoek door de dop gaan en buigen, breken of voorkomen dat de inhoud van de injectieflacon helemaal opgezogen wordt.
Als dit gebeurt moet u de injectiespuit of de injectieflacon niet gebruiken. • Draai de injectieflacon, met de naald daarin gestoken, ondersteboven en houd deze op ooghoogte.
Controleer of de naald onder het vloeistof oppervlak is.
Trek langzaam aan de zuiger om de vloeistof in de injectiespuit te zuigen. • Controleer de injectiespuit, met de naald nog in de injectieflacon gestoken, op luchtbellen.
Tik voorzichtig tegen de injectiespuit om eventuele luchtbellen op te laten stijgen naar de top van injectiespuit bij de naald.
Druk de zuiger langzaam in om de luchtbellen uit de injectiespuit in de injectieflacon te drukken.
Als u hierbij per ongeluk wat vloeistof terug in de injectieflacon drukt, trek de zuiger dan voorzichtig terug om de gehele inhoud in de injectiespuit te zuigen. • Trek de naald helemaal uit de injectieflacon.
Zorg daarbij weer dat u de naald NIET aanraakt of het enig oppervlak laat raken.
Humira injecteren • Pak met één hand de schone huid voor de injectieplaats omhoog en houd stevig vast.
• Houd met de andere hand de injectiespuit in een hoek van 45 graden vast, met de bedrukte kant naar boven. • Breng met een snelle, korte beweging de naald helemaal in de huid. • Laat de huid los met de eerste hand. • Druk de spuit in om de oplossing te injecteren – het kan 2 tot 5 seconden duren om de injectiespuit te legen. • Als de injectiespuit leeg is, verwijder dan de naald uit de huid, in dezelfde hoek van 45 graden. • Druk uw duim of een stukje gaas gedurende 10 seconden zachtjes op de injectieplaats totdat het eventuele bloeden is gestopt.
Wrijf niet over de injectieplaats, maar gebruik een pleister als u dat wilt.
4) Het weggooien van de benodigdheden
• De Humira injectiespuit mag NOOIT worden hergebruikt.
Doe NOOIT een dop weer op een naald. • Gooi na het injecteren van Humira onmiddellijk de gebruikte injectiespuit in een afgesloten prikveilig bakje, zoals uw arts, zuster of apotheker u heeft geïnstrueerd. • Bewaar dit prikveilig bakje buiten het bereik en zicht van kinderen.
160 Wat u moet doen als u meer van Humira heeft gebruikt dan u zou mogen
Wanneer u Humira per ongeluk vaker heeft geïnjecteerd dan uw arts u heeft verteld, neem dan meteen contact op met uw arts en vertel hem of haar dat u teveel heeft gebruikt.
Houdt altijd het verpakkingsdoosje van het geneesmiddel bij de hand, ook al is dit leeg.
Wat u moet doen wanneer u bent vergeten Humira te gebruiken
Wanneer u uzelf bent vergeten te injecteren, zult u de eerst volgende injectie Humira moeten nemen zodra u het zich weer herinnert.
De volgende injectie zult u moeten nemen op de dag dat u volgens uw originele schema ook uw volgende injectie had moeten nemen.
Als u nog vragen heeft over het gebruik van dit geneesmiddel, vraag dan uw arts of apotheker.
4.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan Humira bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
De meeste bijwerkingen zijn mild tot gematigd.
Sommige bijwerkingen kunnen echter ernstig zijn en behandeling vereisen.
Bijwerkingen kunnen optreden tot ten minste 5 maanden na de laatste Humira injectie.
Waarschuw meteen uw arts wanneer u last heeft van het volgende: • Ernstige uitslag, netelroos of andere tekenen van een allergische reactie; • Opgezwollen gezicht, handen of voeten; • Ademhalingsproblemen en problemen bij het slikken; • Kortademigheid bij inspanning of na het gaan liggen, of het opzwellen van de voeten; • Tekenen en symptomen die zouden kunnen wijzen op een afwijkend bloedbeeld zoals aanhoudende koorts, blauwe plekken, bloedingen en bleekheid.
Informeer uw arts zo snel mogelijk wanneer u één van de volgende verschijnselen vertoont: • Tekenen van infectie zoals koorts, zich ziek voelen, wondjes, gebitsproblemen of brandend gevoel bij urineren; • Verzwakt of moe voelen; • Hoesten; • Tintelingen; • Gevoelloosheid; • Dubbel zien; • Verzwakte armen of benen; • Een bult of open zweer die niet geneest.
De hierboven beschreven symptomen kunnen aanwijzingen zijn voor de hieronder aangegeven bijwerkingen die geobserveerd zijn na behandeling met Humira:
Zeer vaak (bij meer dan 1 van de 10 patiënten): • reacties op de injectieplaats (waaronder pijn, zwelling, roodheid of jeuk).
Vaak (bij meer dan 1 van de 100 patiënten, maar bij minder dan 1 van de 10 patiënten): • infecties van de lagere luchtwegen (zoals bronchitis, longontsteking), bovenste luchtweginfecties (waaronder verkoudheid, loopneus, sinusinfectie); • virale infecties (waaronder griep, koortslip en gordelroos); • bacteriële infecties (waaronder urineweginfectie); • schimmelinfectie; • duizeligheid, vertigo, hoofdpijn, stoornissen in het gevoel; • hoesten, keelpijn;
161 • misselijkheid, diarree, buikpijn, mondontsteking en -zweren; • verhoogde leverenzymen; • uitslag, jeuk; • spierpijn; • koorts, vermoeidheid.
Soms (bij meer dan 1 van de 1.000 patiënten, maar bij minder dan 1 van de 100 patiënten): • ernstige infecties (waaronder tuberculose, histoplasmose en sepsis [bloedvergiftiging]), gewrichtsinfectie; • huidinfecties, wratten, oppervlakkige schimmelinfecties; • bloedarmoede, laag witte bloedcelgehalte en laag bloedplaatjesgehalte, lymfopenie (laag immuuncelgehalte); • zwelling van de lymfeknopen; • systemische lupus erythematodes; • allergische reacties (waaronder hooikoorts en geneesmiddelallergie); • verhoogde lipide- en urinezuurwaarden, eetluststoornissen; • angst, depressie, slaperig gevoel en moeite met slapen, rillingen; • smaakverstoringen; • gezichtsstoornissen, oogontsteking of -infectie; • oorproblemen; • gevoel van onregelmatige hartslag, hoge bloeddruk, blozen; • astma, kortademigheid, heesheid; • problemen in de onderbuik (zoals overgeven, verstopping), rectale bloeding; • huidafwijkingen (zoals psoriasis, eczeem of infecties), jeukende huiduitslag, vertraagde wondgenezing, blauwe plekken, haaruitval; • spierzwakte; • urine afwijkingen (zoals bloed in de urine, vaker urineren); • zwaardere menstruatiebloedingen; • griepachtige symptomen, pijn op de borst, opgezwollen voeten; • zich per ongeluk verwonden, slechtere genezing.
Zelden (bij meer dan 1 van de 10.000 patiënten, maar bij minder dan 1 van de 1.000 patiënten) • hoge druk in de ogen, ontsteking van het gekleurde gedeelte van het oog, uitgebreide ontsteking van het oog; • huidkanker, kanker, kanker van het lymfesysteem, maligne melanoom; • schildklieraandoeningen; • eiwit in de urine; • vermindering van het aantal bloedplaatjes waardoor het risico van bloedingen en kneuzingen verhoogd wordt, vermindering van het aantal bloedcellen, waardoor de kans op het optreden van zwakte, kneuzingen of infecties wordt verhoogd; • pijn op de borst, stoppen met pompen van het hart, blokkering in de hartslagaderen, vloeistof rond het hart, wat ernstige pijn op de borst kan veroorzaken, hartproblemen die kortademigheid of zwelling van de enkels kunnen veroorzaken, gevoel van snel kloppend hart; • gehoorverlies, zoemen; • ontsteking van de alvleesklier, wat ernstige pijn in buik en rug veroorzaakt, ontsteking die buikpijn en diarree veroorzaakt, darmblokkades die misselijkheid en braken kunnen veroorzaken, ontsteking die pijn bij het slikken veroorzaakt, lichte spijsverteringsstoornis (indigestie), maagontsteking die pijn in de buik, misselijkheid en braken veroorzaakt; • uitgebreide schade aan de lever, buiksymptomen (zoals braken, indigestie, verstopping), overtollig vet in de lever, wat een onaangenaam gevoel in de buik, vermoeidheid en zich ziek voelen kan veroorzaken, galstenen die ernstige pijn en koorst kunnen veroorzaken, resultaten van bloedonderzoek die aangeven dat er veranderingen zijn in de het functioneren van de lever; • ontsteking die koorts, huiduitslag en gewrichtspijn veroorzaakt; • ontsteking van de dikke darm die koorts, buikpijn en kramp veroorzaakt, verstopping; • schade aan huid en onderhuids weefsel als gevolg van infectie; 162 • hoge bloedspiegel van calcium die meestal geen symptomen veroorzaakt, maar buikpijn, depressie, zwakheid en nierstenen zou kunnen veroorzaken, lage calciumspiegel in het bloed hetgeen een tintelend gevoel in de vingers en tenen en spierkrampen kan veroorzaken; • abnormale spierafbraak, wat kan leiden tot nierproblemen; • zwelling achterin de keel, vocht om de longen dat kortademigheid kan veroorzaken, pijn bij het diep inademen; • ontsteking van het buikvet wat pijnlijke huidknobbeltjes veroorzaakt; • een uitstulping in de wand van een belangrijke slagader, blokkade van een hartklep, meestal zonder symptomen, maar kan kortademigheid bij inspanning, pijn op de borst en flauwallen veroorzaken, ontsteking en dichtslibben van een ader, blokkade van een bloedvat, gevoel van snelle hartslag; • multipele sclerose, gelaatsspierzwakte of – verlamming.
• Guillain-Barré-syndroom (spierzwakte, abnormaal gevoel, tintelingen in de armen en het bovenlichaam); • darmperforatie; • hepatosplenisch T-cellymfoom.
Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
5.
HOE BEWAART U HUMIRA
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik Humira niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het etiket/blister/verpakking na EXP:
De vervaldatum verwijst naar de laatste dag van die maand.
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De injectieflacon in de buitenverpakking bewaren.
6.
AANVULLENDE INFORMATIE
Humira 40 mg oplossing voor injectie bevat geen conserveermiddelen; daarom moet ongebruikt product of overtollig materiaal worden weggegooid in overeenstemming met locale vereisten.
Wat bevat Humira
Het werkzaam bestanddeel is adalimumab De andere bestanddelen zijn mannitol, citroenzuurmonohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, dinatriumfosfaatdihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Dit product bevat minder dan 1 mmol natrium (23 mg) per dosis van 0,8 ml, d.w.z. in wezen ‘ natriumvrij’.
Hoe ziet Humira er uit en wat is de inhoud van de verpakking
Humira 40 mg oplossing voor injectie in injectieflacons wordt geleverd als een steriele oplossing van 40 mg adalimumab opgelost in 0,8 ml oplosmiddel.
De Humira injectieflacon is een glazen injectieflacon die een oplossing van adalimumab bevat.
Elke verpakking bevat 1 injectieflacon met een steriele injectiespuit en 2 alcohol gaasjes.
163 Humira is ook verkrijgbaar als voorgevulde spuit of als voorgevulde pen.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
Fabrikant
Abbott Biotechnology Deutschland GmbH Max-Planck-Ring 2 D-65205 Wiesbaden Duitsland
Neem voor alle informatie met betrekking tot dit geneesmiddel contact op met de lokale vertegenwoordiger van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen.
België/Belgique/Belgien Abbott SA Parc Scientifique Rue du Bosquet, 2 B-1348 Ottignies/Louvain-la-Neuve Tél/Tel: + 32 10 475311
Luxembourg/Luxemburg Abbott SA Parc Scientifique Rue du Bosquet, 2 B-1348 Ottignies/Louvain-la-Neuve Belgique/Belgien Tél/Tel: + 32 10 475311
ÐÑÐ»Ð³Ð°ÑÐ¸Ñ Ð¢ .Ð.
ÐÐ±Ð¾Ñ ÐÐ°Ð±Ð¾ÑÐ°ÑÐ¾ÑÐ¸Ñ Ð¡ .Ð.
ÐÐ¸Ð·Ð½ÐµÑ ÐÐ°ÑÐº Ð¡Ð¾ÑÐ¸ÑÑ ÑÐ³Ñ.
8Ð¡, ÐµÑ .7 Ð¡Ð¾ÑÐ¸Ñ 1766 TeÐ».: + 359 2 489 19 50
Magyarország Abbott Laboratories (Magyarország) Kft.
Teve u.
1/a-c.
H-1139 Budapest Tel.: +36 1 465 2100
Č eská republika Abbott Laboratories s. r. o.
Hadovka Office Park Evropská 2590/33d CZ-160 00 Praha 6 Tel: + 420 267 292 111
Malta V.J.Salomone Pharma Limited 79, Simpson Street, Marsa HMR 14, Malta.
Tel: + 356 22983201
Danmark Abbott Laboratories A/S Emdrupvej 28 C 2100 København Ø Tlf: + 45 39 77-00-00
Nederland Abbott BV Siriusdreef 51 NL-2132 WT Hoofddorp Tel: + 31 (0) 888 222 688
Deutschland Abbott GmbH & Co.
KG Max-Planck-Ring 2 D-65205 Wiesbaden Tel: + 49 (0) 6122 58-0
Norge Abbott Norge AS PO Box 1, N-1330 Fornebu Martin Linges vei 25,N-1367 Snarøya Tlf: + 47 81 55 99 20
164 Eesti Österreich Abbott Laboratories Baltics Vienī bas 87h LV-1004 Rī ga Läti Tel: + 371 67605580
Abbott Ges.m.b.H.
Perfektastrasse 84A A-1230 Wien Tel: + 43 1 891 22
Ελλάδα Abbott Laboratories (ΕΛΛΑΣ )Α.Β.Ε.Ε.
Λεωφόρος Βουλιαγμένης 512 GR-174 56 Άλιμος, Αθήνα Τηλ: + 30 21 0 9985-222
Polska Abbott Laboratories Poland Sp. z o.o. ul.
Postę pu 18A PL-02-676 Warszawa Tel.: + 48 22 606-10-50
España Abbott Laboratories, S.A.
Avenida de Burgos, 91 E-28050 Madrid Tel: + 34 91 3375200
Portugal Abbott Laboratórios, Lda.
Estrada de Alfragide, nº 67 Alfrapark, Edifício D, P-2610-008 Amadora Tel: + 351 (0) 21 472 7100
France Abbott France 10, rue d’ Arcueil BP 90233 F-94528 Rungis Cedex Tél: + 33 (0) 1 45 60 25 00
România Abbott Laboratories S.A.
Bucharest City Centre Str.
C.A.
Rosetti nr.
17, etaj 4, sect 2 021051 Bucharest Tel: +40 21 529 30 00
Ireland Abbott Laboratories, Ireland, Ltd 4051 Kingswood Drive Citywest Business Campus IRL – Dublin 24, Tel: + 353 (0) 1 469-1500
Slovenija Abbott Laboratories d.o.o.
Dolenjska cesta 242c SI-1000 Ljubljana Tel: + 386 (1) 23 63 160
Ísland Vistor hf.
Hörgatún 2 IS-210 Garðabær Tel: +354 535 7000
Slovenská republika Abbott Laboratories Slovakia s.r.o.
Karadž ič ova 10 SK 821 08 Bratislava 2 Tel: + 421 (0) 2 4445 4176
Italia Abbott Srl I-0401 1 Campoverde di Aprilia (Latina) Tel: + 39 06 928921
Suomi/Finland Abbott OY Pihatörmä 1B/Gårdsbrinken 1B FIN-02240 Espoo/Esbo Puh/Tel: + 358 (0) 9 7518 4120
Κύπρος Lifepharma (Z.A.M.) Ltd Aγ.
Νικολάου 8 1055 Λευκωσία Τηλ.: +357 22 34 74 40
Sverige Abbott Scandinavia AB Box 509/Gårdsvägen 8 SE-169 29 Solna/SE-169 70 Solna Tel: + 46 (0) 8 5465 67 00
165 Latvija Abbott Laboratories Baltics Vienī bas 87h LV-1004 Rī ga Tel: + 371 67605580
United Kingdom Abbott Laboratories Ltd Abbott House Vanwall Road Vanwall Business Park Maidenhead Berkshire SL6 4XE - UK Tel: + 44 (0) 1628 773355
Lietuva Abbott Laboratories Baltics Vienī bas 87h LV-1004 Rī ga Latvija Tel: + 371 67605580
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in {MM/JJJJ}
166 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde injectiespuit Adalimumab
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel.
- Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn om deze nog eens door te lezen.
- Uw arts moet u ook een Humira patiëntenkaart geven, deze bevat belangrijke
veiligheidsinformatie waar u zich bewust van moet zijn voordat u Humira krijgt en tijdens de therapie met Humira.
Houd deze patiëntenkaart bij u.
- Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
- Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan
anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen.
- Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet
in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
In deze bijsluiter:
1.
Wat is Humira en waarvoor wordt het gebruikt 2.
Wat u moet weten voordat u Humira gebruikt 3.
Hoe wordt Humira gebruikt 4.
Mogelijke bijwerkingen 5.
Hoe bewaart u Humira 6.
Aanvullende informatie
1.
WAT IS HUMIRA EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
Humira is bedoeld voor het behandelen van reumatoïde artritis, artritis psoriatica, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
Het is een geneesmiddel dat het ontstekingsproces afremt om zo deze ziekten te beheersen.
Het werkzame bestanddeel, adalimumab, is een humaan monoklonaal antilichaam dat geproduceerd wordt door gecultiveerde cellen.
Monoklonale antilichamen zijn eiwitten die andere unieke eiwitten herkennen en zich hieraan binden.
Adalimumab bindt zich aan een specifiek eiwit (tumor necrose factor of TNFα), welke in verhoogde mate aanwezig is bij ontstekingsziekten zoals reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
Reumatoïde artritis
Reumatoïde artrit is is een ontstekingsziekte van de gewrichten.
Wanneer u matig tot ernstige reumatoïde artritis heeft, zult u waarschijnlijk eerst andere medicatie hebben ontvangen, zoals bijvoorbeeld methotrexaat.
Wanneer u onvoldoende heeft gereageerd op deze medicatie, heeft u Humira gekregen om uw reumatoïde artritis te behandelen.
Humira kan ook worden voorgeschreven voor de behandeling van ernstige, actieve en progressieve reumatoïde artritis zonder voorgaande methotrexaat behandeling.
Voor Humira is aangetoond dat het de, door ziekte veroorzaakte, schade aan het kraakbeen en bot van de gewrichten vertraagt en de fysieke functies verbetert.
Humira wordt over het algemeen samen met methotrexaat gebruikt.
Als uw arts besluit dat methotrexaat niet passend is, kan Humira alleen voorgeschreven worden.
167 Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis
Polyarticulaire juveniele idiopath ische artritis is een ontstekingsziekte, waarbij één of meer gewrichten zijn aangedaan en waarvan de diagnose normaalgesproken gesteld wordt bij kinderen onder de 16 jaar.
Het is mogelijk dat u eerst andere antireumatische medicatie krijgt, zoals methotrexaat.
Als u niet goed genoeg reageert op deze medicatie, zult u Humira krijgen om uw polyarticulaire juveniele idiopathische artritis te behandelen.
Artritis psoriatica
Artrit is psoriatica is een ontsteking van de gewrichten geassocieerd met psoriasis.
Het is aangetoond dat Humira de door de aandoening veroorzaakte schade aan kraakbeen en botten van de gewrichten remt en dat Humira het lichamelijk functioneren verbetert.
Spondylitis ankylopoetica
Spondylit is ankylopoetica is een ontstekingsziekte van de ruggenwervel.
Als u spondylitis ankylopoetica heeft, zult u eerst met andere geneesmiddelen zijn behandeld.
Wanneer u onvoldoende gereageerd heeft op deze medicatie, heeft u Humira gekregen om de tekenen en symptomen van uw ziekte te verminderen.
De ziekte van Crohn
De ziekte van Crohn is een ontstekingsziekte van het spijsverteringskanaal.
Als u de ziekte van Crohn heeft, krijgt u eerst andere geneesmiddelen.
Als u niet goed genoeg reageert op die geneesmiddelen, krijgt u Humira om de symptomen van uw ziekte te verminderen.
Psoriasis
Psorias is is een ontstekingsziekte van de huid.
Als u matige tot ernstige plaque psoriasis heeft, krijgt u eerst andere geneesmiddelen of bijv. lichttherapie.
Als u op deze behandelingen niet goed genoeg reageert, krijgt u Humira om de symptomen van uw psoriasis te verminderen.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U HUMIRA GEBRUIKT
Gebruik Humira niet
• Als u allergisch (overgevoelig) bent voor adalimumab of voor één van de andere bestanddelen van Humira.
• Als u een ernstige infectie heeft, zoals actieve tuberculose (zie ook “ Wees extra voorzichtig met Humira”).
Het is belangrijk dat u uw arts symptomen van een infectie vertelt, zoals koorts, wondjes, moeheid, gebitsproblemen.
• Als u lijdt aan matig tot ernstig hartfalen.
Het is belangrijk dat u uw arts op de hoogte brengt als u een ernstige hartaandoening heeft of heeft gehad (zie ook “ Wees extra voorzichtig met Humira”).
Wees extra voorzichtig met Humira
• Als u allergische reacties met symptomen als benauwdheid, kortademigheid, duizeligheid, zwelling of uitslag krijgt, injecteer dan geen Humira meer, maar neem direct contact op met uw arts.
168 • De naalddop van de injectiespuit bevat plantaardig rubber (latex).
Dit kan ernstige allergische reacties veroorzaken bij patiënten met een overgevoeligheid voor latex.
Patiënten met een bestaande overgevoeligheid voor latex moeten aanraking met de binnenkant van de dop vermijden.
• Als u een infectie heeft, zoals een langdurige of lokale infectie (bijvoorbeeld een open been), neem dan altijd contact op met uw arts voor u start met het gebruik van Humira.
Neem bij twijfel contact op met uw arts.
• Door het gebruik van Humira kunt u makkelijker infecties oplopen.
Deze infecties kunnen ernstig zijn.
Voorbeelden van dergelijke infecties zijn tuberculose, infecties veroorzaakt door virussen, schimmels of bacteriën of andere gelegenheidsinfecties en bloedvergiftiging die in zeldzame gevallen tot de dood zouden kunnen leiden.
Het is daarom belangrijk om uw arts symptomen als koorts, wondjes, moeheid en gebitsproblemen door te geven.
Mogelijk zal uw arts tijdelijke stopzetting van de behandeling met Humira aanbevelen.
• Aangezien er gevallen van tuberculose zijn gemeld bij behandeling met Humira, zal uw arts u onderzoeken op symptomen van tuberculose voordat u wordt behandeld met Humira.
Uw medische geschiedenis zal grondig worden doorgenomen, een röntgenfoto van uw thorax (borst) zal worden gemaakt en een tuberculine test zal worden uitgevoerd.
De wijze waarop deze tests zijn uitgevoerd moeten op uw Humira patiëntenkaart worden aangegeven.
Het is heel belangrijk dat u uw arts vertelt of u ooit tuberculose heeft gehad, of wanneer u in het verleden in contact bent geweest met iemand die tuberculose had.
Wanneer u tijdens of na deze therapie symptomen ontwikkelt van tuberculose (aanhoudend hoesten, gewichtsverlies, lusteloosheid, lichte koorts), of een andere infectie zich openbaart, waarschuw dan meteen uw arts.
• Informeer uw arts of u verblijft of reist in gebieden waar schimmelinfecties zoals histoplasmose, coccidioidomycose of blastomycose vaker voorkomen. • Informeer uw arts of u vroeger terugkerende infecties heeft gehad, of andere aandoeningen welke het risico op infecties zouden kunnen verhogen.
• Informeer uw arts als u drager bent van het hepatitis B virus (HBV), als u een actieve HBV infectie heeft of als u denkt dat u risico loopt op HBV.
Humira kan reactivering van HBV veroorzaken bij mensen die drager zijn van dit virus.
In sommige zeldzame gevallen, vooral als u andere geneesmiddelen gebruikt die het immuunsysteem onderdrukken, kan reactivering van HBV levensbedreigend zijn.
• Als u chirurgische of tandheelkundige ingrepen moet ondergaan, geef dan bij uw arts aan dat u Humira gebruikt.
Mogelijk zal uw arts tijdelijke stopzetting van de behandeling met Humira aanbevelen.
• Als u een demyeliniserende aandoening zoals multiple sclerose heeft zal uw arts beslissen of u Humira kunt gebruiken.
• Sommige vaccinaties mogen niet gegeven worden tijdens de Humira therapie.
Vraag uw arts om advies, voordat u enig vaccin ontvangt.
Het wordt aanbevolen dat patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis indien mogelijk alle vaccinaties krijgen die ze volgens de geldende richtlijnen met betrekking tot vaccinaties zouden moeten krijgen, voordat gestart wordt met de Humirabehandeling.
• Als u lijdt aan licht hartfalen en u wordt behandeld met Humira dan moet het verloop van uw hartfalen goed gecontroleerd worden door uw arts.
Het is belangrijk dat u uw arts op de hoogte brengt als u een ernstige hartaandoening heeft of heeft gehad.
Als er nieuwe symptomen van hartfalen ontstaan of als bestaande symptomen verergeren (zoals kortademigheid of gezwollen
169 • voeten) moet u onmiddellijk contact opnemen met uw arts.
Uw arts beslist dan of u Humira moet gebruiken.
• Bij sommige patiënten kan het gebeuren dat het lichaam onvoldoende bloedcellen aanmaakt die het lichaam helpen om infecties te bestrijden of helpen om een bloeding snel tot staan te brengen.
Als u merkt dat u koorts heeft die niet overgaat, u snel blauwe plekken krijgt of zeer gemakkelijk bloedt en erg bleek ziet, neem dan onmiddellijk contact op met uw arts.
Uw arts kan besluiten de therapie te stoppen.
• Er is een aantal zeldzame gevallen geweest van bepaalde soorten kanker bij patiënten die Humira of andere TNF-blokkers gebruikten.
Mensen met een ernstige vorm van reumatoïde artritis die de ziekte al langere tijd hebben zouden een hoger dan gemiddeld risico kunnen lopen om lymfoom te krijgen, wat een bepaalde vorm van kanker is die het lymfesysteem aantast.
Als u Humira gebruikt kan dit risico verhoogd zijn.
In zeldzame gevallen is een ernstig type lymfoom opgetreden bij patiënten die Humira gebruikten.
Sommige van deze patiënten werden ook behandeld met azathioprine of 6-mercaptopurine.
Tevens kan in zeer zeldzame gevallen niet-melanoom huidkanker voorkomen bij patiënten die Humira gebruiken.
Als nieuwe huidafwijkingen verschijnen tijdens of na de behandeling of als bestaande huidlaesies van uiterlijk veranderen, vertel dit dan aan uw arts.
• Er zijn gevallen van kanker, anders dan lymfoom, geweest bij patiënten met een specifiek soort longziekte, Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) die behandeld worden met een andere TNF-blokker.
Als u lijdt aan COPD, of als u veel rookt, dan moet u met uw arts bespreken of behandeling met een TNF-blokker voor u geschikt is.
Gebruik met andere geneesmiddelen
Humira kan in combinatie met methotrexaat of bepaalde antireumatische middelen (zoals sulfasalazine, hydroxychloroquine, leflunomide en injecteerbare goudpreparaten) gebruikt worden.
Of in combinatie met steroïden of pijnstillers, inclusief niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAID’ s).
Vertel uw arts of apotheker wanneer u andere geneesmiddelen gebruikt of kort geleden heeft gebruikt.
Dit geldt ook voor geneesmiddelen die u zonder recept kunt krijgen.
Gebruik Humira niet samen met geneesmiddelen die het werkzame bestanddeel anakinra of abatacept bevatten.
Neem bij vragen contact op met uw arts.
Gebruik van Humira met voedsel en drank
Omdat Humira onderhuids (subcutaan) wordt geïnjecteerd, hebben voedsel en drank geen invloed op Humira.
Zwangerschap en borstvoeding
De effecten van Humira bij zwangere vrouwen zijn niet bekend, daarom wordt het gebruik van Humira bij zwangere vrouwen afgeraden.
Wanneer u Humira gebruikt, zal u worden geadviseerd zwangerschap te voorkomen.
U moet een goed voorbehoedsmiddel gebruiken tot minimaal 5 maanden na de laatste Humira behandeling.
Het is onbekend of adalimumab in de moedermelk terechtkomt.
Wanneer u borstvoeding geeft, zal u de borstvoeding moeten staken tot minstens 5 maanden na de laatste behandeling met Humira.
170 Rijvaardigheid en het gebruik van machines
Humira kan een beperkte invloed hebben op uw rijvaardigheid en uw vermogen om machines te bedienen.
Duizeligheid (waaronder het gevoel dat de kamer draait, wazig zien en vermoeidheid) kunnen optreden nadat u Humira heeft gebruikt.
3.
HOE WORDT HUMIRA GEBRUIKT
Volg bij gebruik van Humira nauwgezet het advies van uw arts.
Raadpleeg bij twijfel uw arts of apotheker.
Humira wordt onder de huid geïnjecteerd (subcutaan gebruik).
De gebruikelijke dosering voor volwassenen met reumatoïde artritis, artritis psoriatica en spondylitis ankylopoetica is één injectie van 40 mg adalimumab één keer in de twee weken.
De aanbevolen dosis Humira voor patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis van 13 jaar en ouder is eenmaal per twee weken 40 mg adalimumab, toegediend als een enkelvoudige dosis via subcutane injectie.
Het gebruikelijke doseringsschema voor de ziekte van Crohn is 80 mg in week 0, gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken vanaf week 2.
In gevallen waar een snellere respons nodig is, kan uw arts u een dosis van 160 mg in week 0 (als 4 injecties op één dag of 2 injecties per dag voor twee opeenvolgende dagen), 80 mg (2 injecties) in week 2 en daarna 40 mg (1 injectie) eenmaal per twee weken voorschrijven.
Afhankelijk van uw respons kan uw arts de dosis verhogen naar 40 mg per week.
De gebruikelijke dosering voor volwassenen met psoriasis bestaat uit een startdosis van 80 mg, gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken vanaf één week na de startdosering.
U zult moeten doorgaan met de Humira injecties zolang het is aangegeven door uw arts.
Bij reumatoïde artritis wordt methotrexaat voortgezet terwijl u Humira gebruikt.
Als uw arts besluit dat methotrexaat niet passend is, kan Humira alleen worden voorgeschreven.
Als u reumatoïde artritis hebt en geen methotrexaat ontvangt tijdens uw Humira therapie, kan uw arts beslissen wekelijks 40 mg adalimumab voor te schrijven.
Instructies voor het voorbereiden en het geven van een Humira-injectie:
De volgende instructies geven aan hoe een Humira injectie gegeven moet worden.
Lees de instructies nauwkeurig door en volg ze stap voor stap op.
U zult door uw arts of zijn/haar assistent geïnstrueerd worden over de techniek van het zelf injecteren.
Probeer niet zelf te injecteren voordat u zeker bent dat u begrijpt hoe u de injectie moet voorbereiden en geven.
Na een goede training in de injectietechniek kunt u deze injectie zelf toedienen of kan deze door een ander persoon worden gegeven, bijvoorbeeld door een familielid of een vriend.
Deze injectie mag niet met een ander geneesmiddel gemengd worden in dezelfde injectiespuit of injectieflacon.
171 1) Voorbereiding
• Was uw handen grondig • Zet de volgende artikelen klaar op een schoon oppervlak
o o
Eén voorgevulde injectiespuit Humira Eén alcoholgaasje
• Kijk naar de vervaldatum op de injectiespuit.
Gebruik het product niet na de vermelde maand en jaar.
2) Het kiezen en voorbereiden van een injectieplaats
• Kies een plaats op uw dij of buik
• Elke nieuwe injectie moet tenminste 3 cm van de laatste injectieplaats gegeven worden.
o
Injecteer niet in een gebied waar de huid rood gekleurd is, blauwe plekken vertoont of hard is.
Dit kan betekenen dat er een infectie is.
o
Maak de injectieplaats met een draaiende beweging schoon met het bijgeleverde alcoholgaasje.
o
Raak dit gebied niet meer aan voor de injectie.
172 3) Humira injecteren
• De injectiespuit NIET schudden. • Verwijder voorzichtig de dop van de naald van de injectiespuit, zorg dat u de naald niet aanraakt of het enig oppervlak laat raken. • Pak met één hand de schone huid voor de injectieplaats omhoog en houd stevig vast.
• Houd met de andere hand de injectiespuit in een hoek van 45 graden vast, met de bedrukte kant naar boven. • Breng met een snelle, korte beweging de naald helemaal in de huid. • Laat de huid los met de eerste hand. • Druk de spuit in om de oplossing te injecteren – het kan 2 tot 5 seconden duren om de injectiespuit te legen. • Als de injectiespuit leeg is, verwijder dan de naald uit de huid, in dezelfde hoek van 45 graden. • Druk uw duim of een stukje gaas gedurende 10 seconden zachtjes op de injectieplaats totdat het eventuele bloeden is gestopt.
Wrijf niet over de injectieplaats, maar gebruik een pleister als u dat wilt.
4) Het weggooien van de benodigdheden
• De Humira injectiespuit mag NOOIT worden hergebruikt.
Doe NOOIT een dop weer op een naald. • Gooi na het injecteren van Humira onmiddellijk de gebruikte injectiespuit in een afgesloten prikveilig bakje, zoals uw arts, zuster of apotheker u heeft geïnstrueerd. • Bewaar dit prikveilig bakje buiten het bereik en zicht van kinderen.
Wat u moet doen als u meer van Humira heeft gebruikt dan u zou mogen:
Wanneer u Humira per ongeluk vaker heeft geïnjecteerd dan uw arts u heeft verteld, neem dan meteen contact op met uw arts en vertel hem of haar dat u teveel hebt gebruikt.
Houdt altijd het verpakkingsdoosje van het geneesmiddel bij de hand, ook al is dit leeg.
Wat u moet doen wanneer u bent vergeten Humira te gebruiken:
Wanneer u uzelf bent vergeten te injecteren, zult u de eerst volgende injectie Humira moeten nemen zodra u het zich weer herinnert.
De volgende injectie zult u moeten nemen op de dag dat u volgens uw originele schema ook uw volgende injectie had moeten nemen.
Als u nog vragen heeft over het gebruik van dit geneesmiddel, vraag dan uw arts of apotheker.
4.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan Humira bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
De meeste bijwerkingen zijn mild tot gematigd.
Sommige bijwerkingen kunnen
173 echter ernstig zijn en behandeling vereisen.
Bijwerkingen kunnen optreden tot ten minste 5 maanden na de laatste Humira injectie.
Waarschuw meteen uw arts wanneer u last heeft van het volgende: • Ernstige uitslag, netelroos of andere tekenen van een allergische reactie; • Opgezwollen gezicht, handen of voeten; • Ademhalingsproblemen en problemen bij het slikken; • Kortademigheid bij inspanning of na het gaan liggen, of het opzwellen van de voeten; • Tekenen en symptomen die zouden kunnen wijzen op een afwijkend bloedbeeld zoals aanhoudende koorts, blauwe plekken, bloedingen en bleekheid.
Informeer uw arts zo snel mogelijk wanneer u één van de volgende verschijnselen vertoont: • Tekenen van infectie zoals koorts, zich ziek voelen, wondjes, gebitsproblemen of brandend gevoel bij urineren; • Verzwakt of moe voelen; • Hoesten; • Tintelingen; • Gevoelloosheid; • Dubbel zien; • Verzwakte armen of benen; • Een bult of open zweer die niet geneest.
De hierboven beschreven symptomen kunnen aanwijzingen zijn voor de hieronder aangegeven bijwerkingen die geobserveerd zijn na behandeling met Humira:
Zeer vaak (bij meer dan 1 van de 10 patiënten): • reacties op de injectieplaats (waaronder pijn, zwelling, roodheid of jeuk).
Vaak (bij meer dan 1 van de 100 patiënten, maar bij minder dan 1 van de 10 patiënten): • infecties van de lagere luchtwegen (zoals bronchitis, longontsteking), bovenste luchtweginfecties (waaronder verkoudheid, loopneus, sinusinfectie); • virale infecties (waaronder griep, koortslip en gordelroos); • bacteriële infecties (waaronder urineweginfectie); • schimmelinfectie; • duizeligheid, vertigo, hoofdpijn, stoornissen in het gevoel; • hoesten, keelpijn; • misselijkheid, diarree, buikpijn, mondontsteking en -zweren; • verhoogde leverenzymen; • uitslag, jeuk; • spierpijn; • koorts, vermoeidheid.
Soms (bij meer dan 1 van de 1.000 patiënten, maar bij minder dan 1 van de 100 patiënten): • ernstige infecties (waaronder tuberculose, histoplasmose en sepsis [bloedvergiftiging]), gewrichtsinfectie; • huidinfecties, wratten, oppervlakkige schimmelinfecties; • bloedarmoede, laag witte bloedcelgehalte en laag bloedplaatjesgehalte, lymfopenie (laag immuuncelgehalte); • zwelling van de lymfeknopen; • systemische lupus erythematodes; • allergische reacties (waaronder hooikoorts en geneesmiddelallergie); • verhoogde lipide- en urinezuurwaarden, eetluststoornissen; • angst, depressie, slaperig gevoel en moeite met slapen, rillingen; • smaakverstoringen; • gezichtsstoornissen, oogontsteking of -infectie;
174 • oorproblemen; • gevoel van onregelmatige hartslag, hoge bloeddruk, blozen; • astma, kortademigheid, heesheid; • problemen in de onderbuik (zoals overgeven, verstopping), rectale bloeding; • huidafwijkingen (zoals psoriasis, eczeem of infecties), jeukende huiduitslag, vertraagde wondgenezing, blauwe plekken, haaruitval; • spierzwakte; • urine afwijkingen (zoals bloed in de urine, vaker urineren); • zwaardere menstruatiebloedingen; • griepachtige symptomen, pijn op de borst, opgezwollen voeten; • zich per ongeluk verwonden, slechtere genezing.
Zelden (bij meer dan 1 van de 10.000 patiënten, maar bij minder dan 1 van de 1.000 patiënten): • hoge druk in de ogen, ontsteking van het gekleurde gedeelte van het oog, uitgebreide ontsteking van het oog; • huidkanker, kanker, kanker van het lymfesysteem, maligne melanoom; • schildklieraandoeningen; • eiwit in de urine; • vermindering van het aantal bloedplaatjes waardoor het risico van bloedingen en kneuzingen verhoogd wordt, vermindering van het aantal bloedcellen, waardoor de kans op het optreden van zwakte, kneuzingen of infecties wordt verhoogd; • pijn op de borst, stoppen met pompen van het hart, blokkering in de hartslagaderen, vloeistof rond het hart, wat ernstige pijn op de borst kan veroorzaken, hartproblemen die kortademigheid of zwelling van de enkels kunnen veroorzaken, gevoel van snel kloppend hart; • gehoorverlies, zoemen; • ontsteking van de alvleesklier, wat ernstige pijn in buik en rug veroorzaakt, ontsteking die buikpijn en diarree veroorzaakt, darmblokkades die misselijkheid en braken kunnen veroorzaken, ontsteking die pijn bij het slikken veroorzaakt, lichte spijsverteringsstoornis (indigestie), maagontsteking die pijn in de buik, misselijkheid en braken veroorzaakt; • uitgebreide schade aan de lever, buiksymptomen (zoals braken, indigestie, verstopping), overtollig vet in de lever, wat een onaangenaam gevoel in de buik, vermoeidheid en zich ziek voelen kan veroorzaken, galstenen die ernstige pijn en koorst kunnen veroorzaken, resultaten van bloedonderzoek die aangeven dat er veranderingen zijn in de het functioneren van de lever; • ontsteking die koorts, huiduitslag en gewrichtspijn veroorzaakt; • ontsteking van de dikke darm die koorts, buikpijn en kramp veroorzaakt, verstopping; • schade aan huid en onderhuids weefsel als gevolg van infectie; • hoge bloedspiegel van calcium die meestal geen symptomen veroorzaakt, maar buikpijn, depressie, zwakheid en nierstenen zou kunnen veroorzaken, lage calciumspiegel in het bloed hetgeen een tintelend gevoel in de vingers en tenen en spierkrampen kan veroorzaken; • abnormale spierafbraak, wat kan leiden tot nierproblemen; • zwelling achterin de keel, vocht om de longen dat kortademigheid kan veroorzaken, pijn bij het diep inademen; • ontsteking van het buikvet wat pijnlijke huidknobbeltjes veroorzaakt; • een uitstulping in de wand van een belangrijke slagader, blokkade van een hartklep, meestal zonder symptomen, maar kan kortademigheid bij inspanning, pijn op de borst en flauwallen veroorzaken, ontsteking en dichtslibben van een ader, blokkade van een bloedvat, gevoel van snelle hartslag; • multipele sclerose, gelaatsspierzwakte of – verlamming.
• Guillain-Barré-syndroom (spierzwakte, abnormaal gevoel, tintelingen in de armen en het bovenlichaam); • darmperforatie; • hepatosplenisch T-cellymfoom.
175 Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
5.
HOE BEWAART U HUMIRA
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik Humira niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het etiket/blister/verpakking na EXP:
De vervaldatum verwijst naar de laatste dag van die maand.
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De voorgevulde spuit in de buitenverpakking bewaren.
6.
AANVULLENDE INFORMATIE
Humira 40 mg oplossing voor injectie bevat geen conserveermiddelen; daarom moet ongebruikt product of overtollig materiaal worden weggegooid in overeenstemming met locale vereisten.
Wat bevat Humira
Het werkzaam bestanddeel is adalimumab De andere bestanddelen zijn mannitol, citroenzuurmonohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, dinatriumfosfaatdihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Dit product bevat minder dan 1 mmol natrium (23 mg) per dosis van 0,8 ml, d.w.z. in wezen ‘ natriumvrij’.
Hoe ziet Humira er uit en wat is de inhoud van de verpakking
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit wordt geleverd als een steriele oplossing van 40 mg adalimumab opgelost in 0,8 ml oplosmiddel.
De Humira voorgevulde spuit is een glazen spuit die een oplossing van adalimumab bevat.
Elke verpakking bevat 1, 2, 4 of 6 voorgevulde spuiten voor gebruik door de patiënt en respectievelijk 1, 2, 4 of 6 alcoholgaasjes.
Niet alle verpakkingsgrootten worden op de markt gebracht.
Humira is ook verkrijgbaar als injectieflacon of als voorgevulde pen.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
Fabrikant
Abbott Biotechnology Deutschland GmbH Max-Planck-Ring 2 D-65205 Wiesbaden Duitsland
176 Neem voor alle informatie met betrekking tot dit geneesmiddel contact op met de lokale vertegenwoordiger van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen.
België/Belgique/Belgien Abbott SA Parc Scientifique Rue du Bosquet, 2 B-1348 Ottignies/Louvain-la-Neuve Tél/Tel: + 32 10 475311
Luxembourg/Luxemburg Abbott SA Parc Scientifique Rue du Bosquet, 2 B-1348 Ottignies/Louvain-la-Neuve Belgique/Belgien Tél/Tel: + 32 10 475311
ÐÑÐ»Ð³Ð°ÑÐ¸Ñ Ð¢ .Ð.
ÐÐ±Ð¾Ñ ÐÐ°Ð±Ð¾ÑÐ°ÑÐ¾ÑÐ¸Ñ Ð¡ .Ð.
ÐÐ¸Ð·Ð½ÐµÑ ÐÐ°ÑÐº Ð¡Ð¾ÑÐ¸ÑÑ ÑÐ³Ñ.
8Ð¡, ÐµÑ .7 Ð¡Ð¾ÑÐ¸Ñ 1766 TeÐ».: + 359 2 489 19 50
Magyarország Abbott Laboratories (Magyarország) Kft.
Teve u.
1/a-c.
H-1139 Budapest Tel.: +36 1 465 2100
Č eská republika Abbott Laboratories s. r. o.
Hadovka Office Park Evropská 2590/33d CZ-160 00 Praha 6 Tel: + 420 267 292 111
Malta V.J.Salomone Pharma Limited 79, Simpson Street, Marsa HMR 14, Malta.
Tel: + 356 22983201
Danmark Abbott Laboratories A/S Emdrupvej 28 C DK-2100 København Ø Tlf: + 45 39 77-00-00
Nederland Abbott BV Siriusdreef 51 NL-2132 WT Hoofddorp Tel: + 31 (0) 888 222 688
Deutschland Abbott GmbH & Co.
KG Max-Planck-Ring 2 D-65205 Wiesbaden Tel: + 49 (0) 6122 58-0
Norge Abbott Norge AS PO Box 1, N-1330 Fornebu Martin Linges vei 25,N-1367 Snarøya Tlf: + 47 81 55 99 20
Eesti Abbott Laboratories Baltics Vienī bas 87h LV-1004 Rī ga Läti Tel: + 371 67605580
Österreich Abbott Ges.m.b.H.
Perfektastrasse 84A A-1230 Wien Tel: + 43 1 891 22
Ελλάδα Abbott Laboratories (ΕΛΛΑΣ )Α.Β.Ε.Ε.
Λεωφόρος Βουλιαγμένης 512 GR-174 56 Άλιμος, Αθήνα Τηλ: +30 21 0 9985-222
Polska Abbott Laboratories Poland Sp. z o.o. ul.
Postę pu 18A PL-02-676 Warszawa Tel.: + 48 22 606-10-50
España Abbott Laboratories, S.A.
Avenida de Burgos, 91 E-28050 Madrid Tel: + 34 91 3375200
Portugal Abbott Laboratórios, Lda.
Estrada de Alfragide, nº 67 Alfrapark, Edifício D, P-2610-008 Amadora Tel: + 351 (0) 21 472 7100
177 France Abbott France 10, rue d’ Arcueil BP 90233 F-94528 Rungis Cedex Tél: + 33 (0) 1 45 60 25 00
România Abbott Laboratories S.A.
Bucharest City Centre Str.
C.A.
Rosetti nr.
17, etaj 4, sect 2 021051 Bucharest Tel: +40 21 529 30 00
Ireland Abbott Laboratories, Ireland, Ltd 4051 Kingswood Drive Citywest Business Campus IRL– Dublin 24, Tel: + 353 (0) 1 469-1500
Slovenija Abbott Laboratories d.o.o.
Dolenjska cesta 242c SI-1000 Ljubljana Tel: + 386 (1) 23 63 160
Ísland Vistor hf.
Hörgatún 2 IS-210 Garðabær Tel: + 354 535 7000
Slovenská republika Abbott Laboratories Slovakia s.r.o.
Karadž ič ova 10 SK 821 08 Bratislava 2 Tel: + 421 (0) 2 4445 4176
Italia Abbott Srl I-0401 1 Campoverde di Aprilia (Latina) Tel: + 39 06 928921
Suomi/Finland Abbott OY Pihatörmä 1B/Gårdsbrinken 1B FIN-02240 Espoo/Esbo Puh/Tel: + 358 (0) 9 7518 4120
Κύπρος Lifepharma (Z.A.M.) Ltd Aγ.
Νικολάου 8 1055 Λευκωσία Τηλ.: + 357 22 34 74 40
Sverige Abbott Scandinavia AB Box 509/Gårdsvägen 8 SE-169 29 Solna/SE-169 70 Solna Tel: + 46 (0) 8 5465 67 00
Latvija Abbott Laboratories Baltics Vienī bas 87h LV-1004 Rī ga Tel: + 371 67605580
United Kingdom Abbott Laboratories Ltd Abbott House Vanwall Road Vanwall Business Park Maidenhead Berkshire SL6 4XE - UK Tel: + 44 (0) 1628 773355
Lietuva Abbott Laboratories Baltics Vienī bas 87h LV-1004 Rī ga Latvija Tel: + 371 67605580
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in {MM/JJJJ}
178 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde injectiespuit met naaldhuls Adalimumab
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel.
- Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn om deze nog eens door te lezen.
- Uw arts moet u ook een Humira patiëntenkaart geven, deze bevat belangrijke
veiligheidsinformatie waar u zich bewust van moet zijn voordat u Humira krijgt en tijdens de therapie met Humira.
Houd deze patiëntenkaart bij u.
- Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
- Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan
anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen.
- Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet
in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
In deze bijsluiter:
1.
Wat is Humira en waarvoor wordt het gebruikt 2.
Wat u moet weten voordat u Humira gebruikt 3.
Hoe wordt Humira gebruikt 4.
Mogelijke bijwerkingen 5.
Hoe bewaart u Humira 6.
Aanvullende informatie
1.
WAT IS HUMIRA EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
Humira is bedoeld voor het behandelen van reumatoïde artritis, artritis psoriatica, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
Het is een geneesmiddel dat het ontstekingsproces afremt om zo deze ziekten te beheersen.
Het werkzame bestanddeel, adalimumab, is een humaan monoklonaal antilichaam dat geproduceerd wordt door gecultiveerde cellen.
Monoklonale antilichamen zijn eiwitten die andere unieke eiwitten herkennen en zich hieraan binden.
Adalimumab bindt zich aan een specifiek eiwit (tumor necrose factor of TNFα), welke in verhoogde mate aanwezig is bij ontstekingsziekten zoals reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
Reumatoïde artritis
Reumatoïde artrit is is een ontstekingsziekte van de gewrichten.
Wanneer u matig tot ernstige reumatoïde artritis heeft, zult u waarschijnlijk eerst andere medicatie hebben ontvangen, zoals bijvoorbeeld methotrexaat.
Wanneer u onvoldoende heeft gereageerd op deze medicatie, heeft u Humira gekregen om uw reumatoïde artritis te behandelen.
Humira kan ook worden voorgeschreven voor de behandeling van ernstige, actieve en progressieve reumatoïde artritis zonder voorgaande methotrexaat behandeling.
Voor Humira is aangetoond dat het de, door ziekte veroorzaakte, schade aan het kraakbeen en bot van de gewrichten vertraagt en de fysieke functies verbetert.
Humira wordt over het algemeen samen met methotrexaat gebruikt.
Als uw arts besluit dat methotrexaat niet passend is, kan Humira alleen worden voorgeschreven.
179 Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis
Polyarticulaire juveniele idiopath ische artritis is een ontstekingsziekte, waarbij één of meer gewrichten zijn aangedaan en waarvan de diagnose normaalgesproken gesteld wordt bij kinderen onder de 16 jaar.
Het is mogelijk dat u eerst andere antireumatische medicatie krijgt, zoals methotrexaat.
Als u niet goed genoeg reageert op deze medicatie, zult u Humira krijgen om uw polyarticulaire juveniele idiopathische artritis te behandelen.
Artritis psoriatica
Artrit is psoriatica is een ontsteking van de gewrichten geassocieerd met psoriasis.
Het is aangetoond dat Humira de door de aandoening veroorzaakte schade aan kraakbeen en botten van de gewrichten remt en dat Humira het lichamelijk functioneren verbetert.
Spondylitis ankylopoetica
Spondylit is ankylopoetica is een ontstekingsziekte van de ruggenwervel.
Als u spondylitis ankylopoetica heeft, zult u eerst met andere geneesmiddelen zijn behandeld.
Wanneer u onvoldoende gereageerd heeft op deze medicatie, heeft u Humira gekregen om de tekenen en symptomen van uw ziekte te verminderen.
De ziekte van Crohn
De ziekte van Crohn is een ontstekingsziekte van het spijsverteringskanaal.
Als u de ziekte van Crohn heeft, krijgt u eerst andere geneesmiddelen.
Als u niet goed genoeg reageert op die geneesmiddelen, krijgt u Humira om de symptomen van uw ziekte te verminderen.
Psoriasis
Psorias is is een ontstekingsziekte van de huid.
Als u matige tot ernstige plaque psoriasis heeft, krijgt u eerst andere geneesmiddelen of bijv. lichttherapie.
Als u op deze behandelingen niet goed genoeg reageert, krijgt u Humira om de symptomen van uw psoriasis te verminderen.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U HUMIRA GEBRUIKT
Gebruik Humira niet
• Als u allergisch (overgevoelig) bent voor adalimumab of voor één van de andere bestanddelen van Humira.
• Als u een ernstige infectie heeft, zoals actieve tuberculose (zie ook “ Wees extra voorzichtig met Humira”).
Het is belangrijk dat u uw arts symptomen van een infectie vertelt, zoals koorts, wondjes, moeheid, gebitsproblemen.
• Als u lijdt aan matig tot ernstig hartfalen.
Het is belangrijk dat u uw arts op de hoogte brengt als u een ernstige hartaandoening heeft of heeft gehad (zie ook “ Wees extra voorzichtig met Humira”).
Wees extra voorzichtig met Humira
• Als u allergische reacties met symptomen als benauwdheid, kortademigheid, duizeligheid, zwelling of uitslag krijgt, injecteer dan geen Humira meer, maar neem direct contact op met uw arts.
180 • De naalddop van de injectiespuit bevat plantaardig rubber (latex).
Dit kan ernstige allergische reacties veroorzaken bij patiënten met een overgevoeligheid voor latex.
Patiënten met een bestaande overgevoeligheid voor latex moeten aanraking met de binnenkant van de dop vermijden.
• Als u een infectie heeft, zoals een langdurige of lokale infectie (bijvoorbeeld een open been), neem dan altijd contact op met uw arts voor u start met het gebruik van Humira.
Neem bij twijfel contact op met uw arts.
• Door het gebruik van Humira kunt u makkelijker infecties oplopen.
Deze infecties kunnen ernstig zijn.
Voorbeelden van dergelijke infecties zijn tuberculose, infecties veroorzaakt door virussen, schimmels of bacteriën, of andere gelegenheidsinfecties en bloedvergiftiging die in zeldzame gevallen tot de dood zouden kunnen leiden.
Het is daarom belangrijk om uw arts symptomen als koorts, wondjes, moeheid en gebitsproblemen door te geven.
Mogelijk zal uw arts tijdelijke stopzetting van de behandeling met Humira aanbevelen.
• Aangezien er gevallen van tuberculose zijn gemeld bij behandeling met Humira, zal uw arts u onderzoeken op symptomen van tuberculose voordat u wordt behandeld met Humira.
Uw medische geschiedenis zal grondig worden doorgenomen, een röntgenfoto van uw thorax (borst) zal worden gemaakt en een tuberculine test zal worden uitgevoerd.
De wijze waarop deze tests zijn uitgevoerd moeten op uw Humira patiëntenkaart worden aangegeven.
Het is heel belangrijk dat u uw arts vertelt of u ooit tuberculose heeft gehad, of wanneer u in het verleden in contact bent geweest met iemand die tuberculose had.
Wanneer u tijdens of na deze therapie symptomen ontwikkelt van tuberculose (aanhoudend hoesten, gewichtsverlies, lusteloosheid, lichte koorts), of een andere infectie zich openbaart, waarschuw dan meteen uw arts.
• Informeer uw arts of u verblijft of reist in gebieden waar schimmelinfecties zoals histoplasmose, coccidioidomycose of blastomycose vaker voorkomen.
• Informeer uw arts of u vroeger terugkerende infecties heeft gehad, of andere aandoeningen welke het risico op infecties zouden kunnen verhogen.
• Informeer uw arts als u drager bent van het hepatitis B virus (HBV), als u een actieve HBV infectie heeft of als u denkt dat u risico loopt op HBV.
Humira kan reactivering van HBV veroorzaken bij mensen die drager zijn van dit virus.
In sommige zeldzame gevallen, vooral als u andere geneesmiddelen gebruikt die het immuunsysteem onderdrukken, kan reactivering van HBV levensbedreigend zijn.
• Als u chirurgische of tandheelkundige ingrepen moet ondergaan, geef dan bij uw arts aan dat u Humira gebruikt.
Mogelijk zal uw arts tijdelijke stopzetting van de behandeling met Humira aanbevelen.
• Als u een demyeliniserende aandoening zoals multiple sclerose heeft zal uw arts beslissen of u Humira kunt gebruiken.
• Sommige vaccinaties mogen niet gegeven worden tijdens de Humira therapie.
Vraag uw arts om advies, voordat u enig vaccin ontvangt.
Het wordt aanbevolen dat patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis indien mogelijk alle vaccinaties krijgen die ze volgens de geldende richtlijnen met betrekking tot vaccinaties zouden moeten krijgen, voordat gestart wordt met de Humirabehandeling.
• Als u lijdt aan licht hartfalen en u wordt behandeld met Humira dan moet het verloop van uw hartfalen goed gecontroleerd worden door uw arts.
Het is belangrijk dat u uw arts op de hoogte brengt als u een ernstige hartaandoening heeft of heeft gehad.
Als er nieuwe symptomen van hartfalen ontstaan of als bestaande symptomen verergeren (zoals kortademigheid of gezwollen
181 • voeten) moet u onmiddellijk contact opnemen met uw arts.
Uw arts beslist dan of u Humira moet gebruiken.
• Bij sommige patiënten kan het gebeuren dat het lichaam onvoldoende bloedcellen aanmaakt die het lichaam helpen om infecties te bestrijden of helpen om een bloeding snel tot staan te brengen.
Als u merkt dat u koorts heeft die niet overgaat, u snel blauwe plekken krijgt of zeer gemakkelijk bloedt en erg bleek ziet, neem dan onmiddellijk contact op met uw arts.
Uw arts kan besluiten de therapie te stoppen.
• Er is een aantal zeldzame gevallen geweest van bepaalde soorten kanker bij patiënten die Humira of andere TNF-blokkers gebruikten.
Mensen met een ernstige vorm van reumatoïde artritis die de ziekte al langere tijd hebben zouden een hoger dan gemiddeld risico kunnen lopen om lymfoom te krijgen, wat een bepaalde vorm van kanker is die het lymfesysteem aantast.
Als u Humira gebruikt kan dit risico verhoogd zijn.
In zeldzame gevallen is een ernstig type lymfoom opgetreden bij patiënten die Humira gebruikten.
Sommige van deze patiënten werden ook behandeld met azathioprine of 6-mercaptopurine.
Tevens kan in zeer zeldzame gevallen niet-melanoom huidkanker voorkomen bij patiënten die Humira gebruiken.
Als nieuwe huidafwijkingen verschijnen tijdens of na de behandeling of als bestaande huidlaesies van uiterlijk veranderen, vertel dit dan aan uw arts.
• Er zijn gevallen van kanker, anders dan lymfoom, geweest bij patiënten met een specifiek soort longziekte, Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) die behandeld worden met een andere TNF-blokker.
Als u lijdt aan COPD, of als u veel rookt, dan moet u met uw arts bespreken of behandeling met een TNF-blokker voor u geschikt is.
Gebruik met andere geneesmiddelen
Humira kan in combinatie met methotrexaat of bepaalde antireumatische middelen (zoals sulfasalazine, hydroxychloroquine, leflunomide en injecteerbare goudpreparaten) gebruikt worden.
Of in combinatie met steroïden of pijnstillers, inclusief niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAID’ s).
Vertel uw arts of apotheker wanneer u andere geneesmiddelen gebruikt of kort geleden heeft gebruikt.
Dit geldt ook voor geneesmiddelen die u zonder recept kunt krijgen.
Gebruik Humira niet samen met geneesmiddelen die het werkzame bestanddeel anakinra of abatacept bevatten.
Neem bij vragen contact op met uw arts.
Gebruik van Humira met voedsel en drank
Omdat Humira onderhuids (subcutaan) wordt geïnjecteerd, hebben voedsel en drank geen invloed op Humira.
Zwangerschap en borstvoeding
De effecten van Humira bij zwangere vrouwen zijn niet bekend, daarom wordt het gebruik van Humira bij zwangere vrouwen afgeraden.
Wanneer u Humira gebruikt, zal u worden geadviseerd zwangerschap te voorkomen.
U moet een goed voorbehoedsmiddel gebruiken tot minimaal 5 maanden na de laatste Humira behandeling.
Het is onbekend of adalimumab in de moedermelk terechtkomt.
Wanneer u borstvoeding geeft, zal u de borstvoeding moeten staken tot minstens 5 maanden na de laatste behandeling met Humira.
182 Rijvaardigheid en het gebruik van machines
Humira kan een beperkte invloed hebben op uw rijvaardigheid en uw vermogen om machines te bedienen.
Duizeligheid (waaronder het gevoel dat de kamer draait, wazig zien en vermoeidheid) kunnen optreden nadat u Humira heeft gebruikt.
3.
HOE WORDT HUMIRA GEBRUIKT
Volg bij gebruik van Humira nauwgezet het advies van uw arts.
Raadpleeg bij twijfel uw arts of apotheker.
Humira wordt onder de huid geïnjecteerd (subcutaan gebruik).
De gebruikelijke dosering voor volwassenen met reumatoïde artritis, artritis psoriatica en spondylitis ankylopoetica is één injectie van 40 mg adalimumab één keer in de twee weken.
De aanbevolen dosis Humira voor patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis van 13 jaar en ouder is eenmaal per twee weken 40 mg adalimumab, toegediend als een enkelvoudige dosis via subcutane injectie.
Het gebruikelijke doseringsschema voor de ziekte van Crohn is 80 mg in week 0, gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken vanaf week 2.
In gevallen waar een snellere respons nodig is, kan uw arts u een dosis van 160 mg in week 0 (als 4 injecties op één dag of 2 injecties per dag voor twee opeenvolgende dagen), 80 mg (2 injecties) in week 2 en daarna 40 mg (1 injectie) eenmaal per twee weken voorschrijven.
Afhankelijk van uw respons kan uw arts de dosis verhogen naar 40 mg per week.
De gebruikelijke dosering voor volwassenen met psoriasis bestaat uit een startdosis van 80 mg, gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken vanaf één week na de startdosering.
U zult moeten doorgaan met de Humira injecties zolang dat is aangegeven door uw arts.
Bij reumatoïde artritis wordt methotrexaat voortgezet terwijl u Humira gebruikt.
Als uw arts besluit dat methotrexaat niet passend is, kan Humira alleen worden voorgeschreven.
Als u reumatoïde artritis heeft en geen methotrexaat ontvangt tijdens uw Humira therapie, kan uw arts beslissen wekelijks 40 mg adalimumab voor te schrijven.
Instructies voor het voorbereiden en het geven van een Humira-injectie:
De volgende instructies geven aan hoe een Humira injectie gegeven moet worden.
Lees de instructies nauwkeurig door en volg ze stap voor stap op.
U zult door uw arts of zijn/haar assistent geïnstrueerd worden over de techniek van het zelf injecteren.
Probeer niet zelf te injecteren voordat u zeker bent dat u begrijpt hoe u de injectie moet voorbereiden en geven.
Na een goede training in de injectietechniek kunt u deze injectie zelf toedienen of kan deze door een ander persoon worden gegeven, bijvoorbeeld door een familielid of een vriend.
Deze injectie mag niet met een ander geneesmiddel gemengd worden in dezelfde injectiespuit of injectieflacon.
183 1) Voorbereiding
• Was uw handen grondig • Zet de volgende artikelen klaar op een schoon oppervlak
o o
Eén voorgevulde injectiespuit Humira Eén alcoholgaasje
• Kijk naar de vervaldatum op de injectiespuit.
Gebruik het product niet na de vermelde maand en jaar.
2) Het kiezen en voorbereiden van een injectieplaats
• Kies een plaats op uw dij of buik
• Elke nieuwe injectie moet tenminste 3 cm van de laatste injectieplaats gegeven worden.
o
Injecteer niet in een gebied waar de huid rood gekleurd is, blauwe plekken vertoont of hard is.
Dit kan betekenen dat er een infectie is.
o
Maak de injectieplaats met een draaiende beweging schoon met het bijgeleverde alcoholgaasje.
o
Raak dit gebied niet meer aan voor de injectie.
184 3) Humira injecteren
• De injectiespuit NIET schudden. • Verwijder voorzichtig de dop van de naald van de injectiespuit, zorg dat u de naald niet aanraakt of het enig oppervlak laat raken. • Pak met één hand de schone huid voor de injectieplaats omhoog en houd stevig vast.
• Houd met de andere hand de injectiespuit in een hoek van 45 graden vast, met de bedrukte kant naar boven. • Breng met een snelle, korte beweging de naald helemaal in de huid. • Laat de huid los met de eerste hand. • Druk de spuit in om de oplossing te injecteren – het kan 2 tot 5 seconden duren om de injectiespuit te legen. • Als de injectiespuit leeg is, verwijder dan de naald uit de huid, in dezelfde hoek van 45 graden. • Houd de spuit in één hand schuif met de andere hand de buitenste beschermhuls over de naald totdat deze vastklikt. • Druk uw duim of een stukje gaas gedurende 10 seconden zachtjes op de injectieplaats totdat het eventuele bloeden is gestopt.
Wrijf niet over de injectieplaats, maar gebruik een pleister als u dat wilt.
4) Het weggooien van de benodigdheden
• De Humira injectiespuit mag NOOIT worden hergebruikt.
Doe NOOIT een dop weer op een naald. • Gooi na het injecteren van Humira onmiddellijk de gebruikte injectiespuit in een afgesloten prikveilig bakje, zoals uw arts, zuster of apotheker u heeft geïnstrueerd. • Bewaar dit prikveilig bakje buiten het bereik en zicht van kinderen.
Wat u moet doen als u meer van Humira heeft gebruikt dan u zou mogen:
Wanneer u Humira per ongeluk vaker heeft geïnjecteerd dan uw arts u heeft verteld, neem dan meteen contact op met uw arts en vertel hem of haar dat u teveel heeft gebruikt.
Houdt altijd het verpakkingsdoosje van het geneesmiddel bij de hand, ook al is dit leeg.
Wat u moet doen wanneer u bent vergeten Humira te gebruiken:
Wanneer u uzelf bent vergeten te injecteren, zult u de eerst volgende injectie Humira moeten nemen zodra u het zich weer herinnert.
De volgende injectie zult u moeten nemen op de dag dat u volgens uw originele schema ook uw volgende injectie had moeten nemen.
Als u nog vragen heeft over het gebruik van dit geneesmiddel, vraag dan uw arts of apotheker.
185 4.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan Humira bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
De meeste bijwerkingen zijn mild tot gematigd.
Sommige bijwerkingen kunnen echter ernstig zijn en behandeling vereisen.
Bijwerkingen kunnen optreden tot ten minste 5 maanden na de laatste Humira injectie.
Waarschuw meteen uw arts wanneer u last heeft van het volgende: • Ernstige uitslag, netelroos of andere tekenen van een allergische reactie; • Opgezwollen gezicht, handen of voeten; • Ademhalingsproblemen en problemen bij het slikken; • Kortademigheid bij inspanning of na het gaan liggen, of het opzwellen van de voeten; • Tekenen en symptomen die zouden kunnen wijzen op een afwijkend bloedbeeld zoals aanhoudende koorts, blauwe plekken, bloedingen en bleekheid.
Informeer uw arts zo snel mogelijk wanneer u één van de volgende verschijnselen vertoont: • Tekenen van infectie zoals koorts, zich ziek voelen, wondjes, gebitsproblemen of brandend gevoel bij urineren; • Verzwakt of moe voelen; • Hoesten; • Tintelingen; • Gevoelloosheid; • Dubbel zien; • Verzwakte armen of benen; • Een bult of open zweer die niet geneest.
De hierboven beschreven symptomen kunnen aanwijzingen zijn voor de hieronder aangegeven bijwerkingen die geobserveerd zijn na behandeling met Humira:
Zeer vaak (bij meer dan 1 van de 10 patiënten): • reacties op de injectieplaats (waaronder pijn, zwelling, roodheid of jeuk).
Vaak (bij meer dan 1 van de 100 patiënten, maar bij minder dan 1 van de 10 patiënten): • infecties van de lagere luchtwegen (zoals bronchitis, longontsteking), bovenste luchtweginfecties (waaronder verkoudheid, loopneus, sinusinfectie); • virale infecties (waaronder griep, koortslip en gordelroos); • bacteriële infecties (waaronder urineweginfectie); • schimmelinfectie; • duizeligheid, vertigo, hoofdpijn, stoornissen in het gevoel; • hoesten, keelpijn; • misselijkheid, diarree, buikpijn, mondontsteking en -zweren; • verhoogde leverenzymen; • uitslag, jeuk; • spierpijn; • koorts, vermoeidheid.
Soms (bij meer dan 1 van de 1.000 patiënten, maar bij minder dan 1 van de 100 patiënten): • ernstige infecties (waaronder tuberculose, histoplasmose en sepsis [bloedvergiftiging]), gewrichtsinfectie; • huidinfecties, wratten, oppervlakkige schimmelinfecties; • bloedarmoede, laag witte bloedcelgehalte en laag bloedplaatjesgehalte, lymfopenie (laag immuuncelgehalte); • zwelling van de lymfeknopen; • systemische lupus erythematodes; • allergische reacties (waaronder hooikoorts en geneesmiddelallergie);
186 • verhoogde lipide- en urinezuurwaarden, eetluststoornissen; • angst, depressie, slaperig gevoel en moeite met slapen, rillingen; • smaakverstoringen; • gezichtsstoornissen, oogontsteking of -infectie; • oorproblemen; • gevoel van onregelmatige hartslag, hoge bloeddruk, blozen; • astma, kortademigheid, heesheid; • problemen in de onderbuik (zoals overgeven, verstopping), rectale bloeding; • huidafwijkingen (zoals psoriasis, eczeem of infecties), jeukende huiduitslag, vertraagde wondgenezing, blauwe plekken, haaruitval; • spierzwakte; • urine afwijkingen (zoals bloed in de urine, vaker urineren); • zwaardere menstruatiebloedingen; • griepachtige symptomen, pijn op de borst, opgezwollen voeten; • zich per ongeluk verwonden, slechtere genezing.
Zelden (bij meer dan 1 van de 10.000 patiënten, maar bij minder dan 1 van de 1.000 patiënten): • hoge druk in de ogen, ontsteking van het gekleurde gedeelte van het oog, uitgebreide ontsteking van het oog; • huidkanker, kanker, kanker van het lymfesysteem, maligne melanoom; • schildklieraandoeningen; • eiwit in de urine; • ermindering van het aantal bloedplaatjes waardoor het risico van bloedingen en kneuzingen verhoogd wordt, vermindering van het aantal bloedcellen, waardoor de kans op het optreden van zwakte, kneuzingen of infecties wordt verhoogd; • pijn op de borst, stoppen met pompen van het hart, blokkering in de hartslagaderen, vloeistof rond het hart, wat ernstige pijn op de borst kan veroorzaken, hartproblemen die kortademigheid of zwelling van de enkels kunnen veroorzaken, gevoel van snel kloppend hart; • gehoorverlies, zoemen; • ontsteking van de alvleesklier, wat ernstige pijn in buik en rug veroorzaakt, ontsteking die buikpijn en diarree veroorzaakt, darmblokkades die misselijkheid en braken kunnen veroorzaken, ontsteking die pijn bij het slikken veroorzaakt, lichte spijsverteringsstoornis (indigestie), maagontsteking die pijn in de buik, misselijkheid en braken veroorzaakt; • uitgebreide schade aan de lever, buiksymptomen (zoals braken, indigestie, verstopping), overtollig vet in de lever, wat een onaangenaam gevoel in de buik, vermoeidheid en zich ziek voelen kan veroorzaken, galstenen die ernstige pijn en koorst kunnen veroorzaken, resultaten van bloedonderzoek die aangeven dat er veranderingen zijn in de het functioneren van de lever; • ontsteking die koorts, huiduitslag en gewrichtspijn veroorzaakt; • ontsteking van de dikke darm die koorts, buikpijn en kramp veroorzaakt, verstopping; • schade aan huid en onderhuids weefsel als gevolg van infectie; • hoge bloedspiegel van calcium die meestal geen symptomen veroorzaakt, maar buikpijn, depressie, zwakheid en nierstenen zou kunnen veroorzaken, lage calciumspiegel in het bloed hetgeen een tintelend gevoel in de vingers en tenen en spierkrampen kan veroorzaken; • abnormale spierafbraak, wat kan leiden tot nierproblemen; • zwelling achterin de keel, vocht om de longen dat kortademigheid kan veroorzaken, pijn bij het diep inademen; • ontsteking van het buikvet wat pijnlijke huidknobbeltjes veroorzaakt; • een uitstulping in de wand van een belangrijke slagader, blokkade van een hartklep, meestal zonder symptomen, maar kan kortademigheid bij inspanning, pijn op de borst en flauwallen veroorzaken, ontsteking en dichtslibben van een ader, blokkade van een bloedvat, gevoel van snelle hartslag; • multipele sclerose, gelaatsspierzwakte of – verlamming.
• Guillain-Barré-syndroom (spierzwakte, abnormaal gevoel, tintelingen in de armen en het bovenlichaam);
187 • darmperforatie; • hepatosplenisch T-cellymfoom.
Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
5.
HOE BEWAART U HUMIRA
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik Humira niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het etiket/blister/verpakking na EXP:
De vervaldatum verwijst naar de laatste dag van die maand.
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De voorgevulde spuit in de buitenverpakking bewaren.
6.
AANVULLENDE INFORMATIE
Humira 40 mg oplossing voor injectie bevat geen conserveermiddelen; daarom moet ongebruikt product of overtollig materiaal worden weggegooid in overeenstemming met locale vereisten.
Wat bevat Humira
Het werkzaam bestanddeel is adalimumab De andere bestanddelen zijn mannitol, citroenzuurmonohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, dinatriumfosfaatdihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Dit product bevat minder dan 1 mmol natrium (23 mg) per dosis van 0,8 ml, d.w.z. in wezen ‘ natriumvrij’.
Hoe ziet Humira er uit en wat is de inhoud van de verpakking
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde spuit wordt geleverd als een steriele oplossing van 40 mg adalimumab opgelost in 0,8 ml oplosmiddel.
De Humira voorgevulde injectiespuit is een glazen injectiespuit met een naaldhuls die een oplossing van adalimumab bevat.
Elke verpakking bevat 1 voorgevulde injectiespuit met naaldhuls voor gebruik in het ziekenhuis of door een verzorger en 1 alcohol gaasje.
Niet alle verpakkingsgrootten worden op de markt gebracht.
Humira is ook verkrijgbaar als injectieflacon of als voorgevulde pen.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
188 Fabrikant
Abbott Biotechnology Deutschland GmbH Max-Planck-Ring 2 D-65205 Wiesbaden Duitsland
Neem voor alle informatie met betrekking tot dit geneesmiddel contact op met de lokale vertegenwoordiger van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen.
België/Belgique/Belgien Abbott SA Parc Scientifique Rue du Bosquet, 2 B-1348 Ottignies/Louvain-la-Neuve Tél/Tel: + 32 10 475311
Luxembourg/Luxemburg Abbott SA Parc Scientifique Rue du Bosquet, 2 B-1348 Ottignies/Louvain-la-Neuve Belgique/Belgien Tél/Tel: + 32 10 475311
ÐÑÐ»Ð³Ð°ÑÐ¸Ñ Ð¢ .Ð.
ÐÐ±Ð¾Ñ ÐÐ°Ð±Ð¾ÑÐ°ÑÐ¾ÑÐ¸Ñ Ð¡ .Ð.
ÐÐ¸Ð·Ð½ÐµÑ ÐÐ°ÑÐº Ð¡Ð¾ÑÐ¸ÑÑ ÑÐ³Ñ.
8Ð¡, ÐµÑ .7 Ð¡Ð¾ÑÐ¸Ñ 1766 TeÐ».: + 359 2 489 19 50
Magyarország Abbott Laboratories (Magyarország) Kft.
Teve u.
1/a-c.
H-1139 Budapest Tel.: + 36 1 465 2100
Č eská republika Abbott Laboratories s. r. o.
Hadovka Office Park Evropská 2590/33d CZ-160 00 Praha 6 Tel: + 420 267 292 111
Malta V.J.Salomone Pharma Limited 79, Simpson Street, Marsa HMR 14, Malta.
Tel: + 356 22983201
Danmark Abbott Laboratories A/S Emdrupvej 28 C DK-2100 København Ø Tlf: + 45 39 77-00-00
Nederland Abbott BV Siriusdreef 51 NL-2132 WT Hoofddorp Tel: + 31 (0) 888 222 688
Deutschland Abbott GmbH & Co.
KG Max-Planck-Ring 2 D-65205 Wiesbaden Tel: + 49 (0) 6122 58-0
Norge Abbott Norge AS PO Box 1, N-1330 Fornebu Martin Linges vei 25,N-1367 Snarøya Tlf: + 47 81 55 99 20
Eesti Abbott Laboratories Baltics Vienī bas 87h LV-1004 Rī ga Läti Tel: + 371 67605580
Österreich Abbott Ges.m.b.H.
Perfektastrasse 84A A-1230 Wien Tel: + 43 1 891 22
Ελλάδα Abbott Laboratories (ΕΛΛΑΣ )Α.Β.Ε.Ε.
Λεωφόρος Βουλιαγμένης 512 GR 174 56 Άλιμος, Αθήνα Τηλ: + 30 21 0 9985-222
Polska Abbott Laboratories Poland Sp. z o.o. ul.
Postę pu 18A PL-02-676 Warszawa Tel.: + 48 22 606-10-50
189
España Abbott Laboratories, S.A.
Avenida de Burgos, 91 E-28050 Madrid Tel: + 34 91 3375200
Portugal Abbott Laboratórios, Lda.
Estrada de Alfragide, no 67 Alfrapark, Edifício D, P-2610-008 Amadora Tel: + 351 (0) 21 472 7100
France Abbott France 10, rue d’ Arcueil BP 90233 F-94528 Rungis Cedex Tél: + 33 (0) 1 45 60 25 00
România Abbott Laboratories S.A.
Bucharest City Centre Str.
C.A.
Rosetti nr.
17, etaj 4, sect 2 021051 Bucharest Tel: +40 21 529 30 00
Ireland Abbott Laboratories, Ireland, Ltd 4051 Kingswood Drive Citywest Business Campus IRL – Dublin 24, Tel: + 353 (0) 1 469-1500
Slovenija Abbott Laboratories d.o.o.
Dolenjska cesta 242c SI-1000 Ljubljana Tel: + 386 (1) 23 63 160
Ísland Vistor hf.
Hörgatún 2 IS-210 Garðabær Tel: + 354 535 7000
Slovenská republika Abbott Laboratories Slovakia s.r.o.
Karadž ič ova 10 SK 821 08 Bratislava 2 Tel: + 421 (0) 2 4445 4176
Italia Abbott Srl I-0401 1 Campoverde di Aprilia (Latina) Tel: + 39 06 928921
Suomi/Finland Abbott OY Pihatörmä 1B/Gårdsbrinken 1B FIN-02240 Espoo/Esbo Puh/Tel: + 358 (0) 9 7518 4120
Κύπρος Lifepharma (Z.A.M.) Ltd Aγ.
Νικολάου 8 1055 Λευκωσία Τηλ.: + 357 22 34 74 40
Sverige Abbott Scandinavia AB Box 509/Gårdsvägen 8 SE-169 29 Solna/SE-169 70 Solna Tel: + 46 (0) 8 5465 67 00
Latvija Abbott Laboratories Baltics Vienī bas 87h LV-1004 Rī ga Tel: + 371 67605580
United Kingdom Abbott Laboratories Ltd Abbott House Vanwall Road Vanwall Business Park Maidenhead Berkshire SL6 4XE - UK Tel: + 44 (0) 1628 773355
Lietuva Abbott Laboratories Baltics Vienī bas 87h LV-1004 Rī ga Latvija Tel: + 371 67605580
190 Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in {MM/JJJJ}
191 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde pen Adalimumab
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel.
- Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn om deze nog eens door te lezen.
- Uw arts moet u ook een Humira patiëntenkaart geven, deze bevat belangrijke
veiligheidsinformatie waar u zich bewust van moet zijn voordat u Humira krijgt en tijdens de therapie met Humira.
Houd deze patiëntenkaart bij u.
- Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
- Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan
anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen.
- Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet
in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
In deze bijsluiter:
1.
Wat is Humira en waarvoor wordt het gebruikt 2.
Wat u moet weten voordat u Humira gebruikt 3.
Hoe wordt Humira gebruikt 4.
Mogelijke bijwerkingen 5.
Hoe bewaart u Humira 6.
Aanvullende informatie
1.
WAT IS HUMIRA EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
Humira is bedoeld voor het behandelen van reumatoïde artritis, artritis psoriatica, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
Het is een geneesmiddel dat het ontstekingsproces afremt om zo deze ziekten te beheersen.
Het werkzame bestanddeel, adalimumab, is een humaan monoklonaal antilichaam dat geproduceerd wordt door gecultiveerde cellen.
Monoklonale antilichamen zijn eiwitten die andere unieke eiwitten herkennen en zich hieraan binden.
Adalimumab bindt zich aan een specifiek eiwit (tumor necrose factor of TNFα), welke in verhoogde mate aanwezig is bij ontstekingsziekten zoals reumatoïde artritis, polyarticulaire juveniele idiopathische artritis, artritis psoriatica, spondylitis ankylopoetica, de ziekte van Crohn en psoriasis.
Reumatoïde artritis
Reumatoïde artrit is is een ontstekingsziekte van de gewrichten.
Wanneer u matig tot ernstige reumatoïde artritis heeft, zult u waarschijnlijk eerst andere medicatie hebben ontvangen, zoals bijvoorbeeld methotrexaat.
Wanneer u onvoldoende heeft gereageerd op deze medicatie, heeft u Humira gekregen om uw reumatoïde artritis te behandelen.
Humira kan ook worden voorgeschreven voor de behandeling van ernstige, actieve en progressieve reumatoïde artritis zonder voorgaande methotrexaat behandeling.
Voor Humira is aangetoond dat het de, door ziekte veroorzaakte, schade aan het kraakbeen en bot van de gewrichten vertraagt en de fysieke functies verbetert.
Humira wordt over het algemeen samen met methotrexaat gebruikt.
Als uw arts besluit dat methotrexaat niet passend is, kan Humira alleen worden voorgeschreven.
192 Polyarticulaire juveniele idiopathische artritis
Polyarticulaire juveniele idiopath ische artritis is een ontstekingsziekte, waarbij één of meer gewrichten zijn aangedaan en waarvan de diagnose normaalgesproken gesteld wordt bij kinderen onder de 16 jaar.
Het is mogelijk dat u eerst andere antireumatische medicatie krijgt, zoals methotrexaat.
Als u niet goed genoeg reageert op deze medicatie, zult u Humira krijgen om uw polyarticulaire juveniele idiopathische artritis te behandelen.
Artritis psoriatica
Artrit is psoriatica is een ontsteking van de gewrichten geassocieerd met psoriasis.
Het is aangetoond dat Humira de door de aandoening veroorzaakte schade aan kraakbeen en botten van de gewrichten remt en dat Humira het lichamelijk functioneren verbetert.
Spondylitis ankylopoetica
Spondylit is ankylopoetica is een ontstekingsziekte van de ruggenwervel.
Als u spondylitis ankylopoetica heeft, zult u eerst met andere geneesmiddelen zijn behandeld.
Wanneer u onvoldoende gereageerd heeft op deze medicatie, heeft u Humira gekregen om de tekenen en symptomen van uw ziekte te verminderen.
De ziekte van Crohn
De ziekte van Crohn is een ontstekingsziekte van het spijsverteringskanaal.
Als u de ziekte van Crohn heeft, krijgt u eerst andere geneesmiddelen.
Als u niet goed genoeg reageert op die geneesmiddelen, krijgt u Humira om de symptomen van uw ziekte te verminderen.
Psoriasis
Psorias is is een ontstekingsziekte van de huid.
Als u matige tot ernstige plaque psoriasis heeft, krijgt u eerst andere geneesmiddelen of bijv. lichttherapie.
Als u op deze behandelingen niet goed genoeg reageert, krijgt u Humira om de symptomen van uw psoriasis te verminderen.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U HUMIRA GEBRUIKT
Gebruik Humira niet
• Als u allergisch (overgevoelig) bent voor adalimumab of voor één van de andere bestanddelen van Humira.
• Als u een ernstige infectie heeft, zoals actieve tuberculose (zie ook “ Wees extra voorzichtig met Humira”).
Het is belangrijk dat u uw arts symptomen van een infectie vertelt, zoals koorts, wondjes, moeheid, gebitsproblemen.
• Als u lijdt aan matig tot ernstig hartfalen.
Het is belangrijk dat u uw arts op de hoogte brengt als u een ernstige hartaandoening heeft of heeft gehad (zie ook “ Wees extra voorzichtig met Humira”).
Wees extra voorzichtig met Humira
• Als u allergische reacties met symptomen als benauwdheid, kortademigheid, duizeligheid, zwelling of uitslag krijgt, injecteer dan geen Humira meer, maar neem direct contact op met uw arts.
193 • De naalddop van de injectiespuit bevat plantaardig rubber (latex).
Dit kan ernstige allergische reacties veroorzaken bij patiënten met een overgevoeligheid voor latex.
Patiënten met een bestaande overgevoeligheid voor latex moeten aanraking met de binnenkant van de dop vermijden.
• Als u een infectie heeft, zoals een langdurige of lokale infectie (bijvoorbeeld een open been), neem dan altijd contact op met uw arts voor u start met het gebruik van Humira.
Neem bij twijfel contact op met uw arts.
• Door het gebruik van Humira kunt u makkelijker infecties oplopen Deze infecties kunnen ernstig zijn.
Voorbeelden van dergelijke infecties zijn tuberculose, infecties veroorzaakt door virussen, schimmels of bacteriën, of andere gelegenheidsinfecties en bloedvergiftiging die in zeldzame gevallen tot de dood zouden kunnen leiden.
Het is daarom belangrijk om uw arts symptomen als koorts, wondjes, moeheid en gebitsproblemen door te geven.
Mogelijk zal uw arts tijdelijke stopzetting van de behandeling met Humira aanbevelen.
• Aangezien er gevallen van tuberculose zijn gemeld bij behandeling met Humira, zal uw arts u onderzoeken op symptomen van tuberculose voordat u wordt behandeld met Humira.
Uw medische geschiedenis zal grondig worden doorgenomen, een röntgenfoto van uw thorax (borst) zal worden gemaakt en een tuberculine test zal worden uitgevoerd.
De wijze waarop deze tests zijn uitgevoerd moeten op uw Humira patiëntenkaart worden aangegeven.
Het is heel belangrijk dat u uw arts vertelt of u ooit tuberculose heeft gehad, of wanneer u in het verleden in contact bent geweest met iemand die tuberculose had.
Wanneer u tijdens of na deze therapie symptomen ontwikkelt van tuberculose (aanhoudend hoesten, gewichtsverlies, lusteloosheid, lichte koorts), of een andere infectie zich openbaart, waarschuw dan meteen uw arts.
• Informeer uw arts of u verblijft of reist in gebieden waar schimmelinfecties zoals histoplasmose, coccidioidomycose of blastomycose vaker voorkomen.
• Informeer uw arts of u vroeger terugkerende infecties heeft gehad, of andere aandoeningen welke het risico op infecties zouden kunnen verhogen.
• Informeer uw arts als u drager bent van het hepatitis B virus (HBV), als u een actieve HBV infectie heeft of als u denkt dat u risico loopt op HBV.
Humira kan reactivering van HBV veroorzaken bij mensen die drager zijn van dit virus.
In sommige zeldzame gevallen, vooral als u andere geneesmiddelen gebruikt die het immuunsysteem onderdrukken, kan reactivering van HBV levensbedreigend zijn.
• Als u chirurgische of tandheelkundige ingrepen moet ondergaan, geef dan bij uw arts aan dat u Humira gebruikt.
Mogelijk zal uw arts tijdelijke stopzetting van de behandeling met Humira aanbevelen.
• Als u een demyeliniserende aandoening zoals multiple sclerose heeft zal uw arts beslissen of u Humira kunt gebruiken.
• Sommige vaccinaties mogen niet gegeven worden tijdens de Humira therapie.
Vraag uw arts om advies, voordat u enig vaccin ontvangt.
Het wordt aanbevolen dat patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis indien mogelijk alle vaccinaties krijgen die ze volgens de geldende richtlijnen met betrekking tot vaccinaties zouden moeten krijgen, voordat gestart wordt met de Humirabehandeling.
• Als u lijdt aan licht hartfalen en u wordt behandeld met Humira dan moet het verloop van uw hartfalen goed gecontroleerd worden door uw arts.
Het is belangrijk dat u uw arts op de hoogte brengt als u een ernstige hartaandoening heeft of heeft gehad.
Als er nieuwe symptomen van hartfalen ontstaan of als bestaande symptomen verergeren (zoals kortademigheid of gezwollen
194 • voeten) moet u onmiddellijk contact opnemen met uw arts.
Uw arts beslist dan of u Humira moet gebruiken.
• Bij sommige patiënten kan het gebeuren dat het lichaam onvoldoende bloedcellen aanmaakt die het lichaam helpen om infecties te bestrijden of helpen om een bloeding snel tot staan te brengen.
Als u merkt dat u koorts heeft die niet overgaat, u snel blauwe plekken krijgt of zeer gemakkelijk bloedt en erg bleek ziet, neem dan onmiddellijk contact op met uw arts.
Uw arts kan besluiten de therapie te stoppen.
• Er is een aantal zeldzame gevallen geweest van bepaalde soorten kanker bij patiënten die Humira of andere TNF-blokkers gebruikten.
Mensen met een ernstige vorm van reumatoïde artritis die de ziekte al langere tijd hebben zouden een hoger dan gemiddeld risico kunnen lopen om lymfoom te krijgen, wat een bepaalde vorm van kanker is die het lymfesysteem aantast.
Als u Humira gebruikt kan dit risico verhoogd zijn.
In zeldzame gevallen is een ernstig type lymfoom opgetreden bij patiënten die Humira gebruikten.
Sommige van deze patiënten werden ook behandeld met azathioprine of 6-mercaptopurine.
Tevens kan in zeer zeldzame gevallen niet-melanoom huidkanker voorkomen bij patiënten die Humira gebruiken.
Als nieuwe huidafwijkingen verschijnen tijdens of na de behandeling of als bestaande huidlaesies van uiterlijk veranderen, vertel dit dan aan uw arts.
• Er zijn gevallen van kanker, anders dan lymfoom, geweest bij patiënten met een specifiek soort longziekte, Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) die behandeld worden met een andere TNF-blokker.
Als u lijdt aan COPD, of als u veel rookt, dan moet u met uw arts bespreken of behandeling met een TNF-blokker voor u geschikt is.
Gebruik met andere geneesmiddelen
Humira kan in combinatie met methotrexaat of bepaalde antireumatische middelen (zoals sulfasalazine, hydroxychloroquine, leflunomide en injecteerbare goudpreparaten) gebruikt worden.
Of in combinatie met steroïden of pijnstillers, inclusief niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAID’ s).
Vertel uw arts of apotheker wanneer u andere geneesmiddelen gebruikt of kort geleden heeft gebruikt.
Dit geldt ook voor geneesmiddelen die u zonder recept kunt krijgen.
Gebruik Humira niet samen met geneesmiddelen die het werkzame bestanddeel anakinra of abatacept bevatten.
Neem bij vragen contact op met uw arts.
Gebruik van Humira met voedsel en drank
Omdat Humira onderhuids (subcutaan) wordt geïnjecteerd, hebben voedsel en drank geen invloed op Humira.
Zwangerschap en borstvoeding
De effecten van Humira bij zwangere vrouwen zijn niet bekend, daarom wordt het gebruik van Humira bij zwangere vrouwen afgeraden.
Wanneer u Humira gebruikt, zal u worden geadviseerd zwangerschap te voorkomen.
U moet een goed voorbehoedsmiddel gebruiken tot minimaal 5 maanden na de laatste Humira behandeling.
Het is onbekend of adalimumab in de moedermelk terechtkomt.
Wanneer u borstvoeding geeft, zal u de borstvoeding moeten staken tot minstens 5 maanden na de laatste behandeling met Humira.
195 Rijvaardigheid en het gebruik van machines
Humira kan een beperkte invloed hebben op uw rijvaardigheid en uw vermogen om machines te bedienen.
Duizeligheid (waaronder het gevoel dat de kamer draait, wazig zien en vermoeidheid) kunnen optreden nadat u Humira heeft gebruikt.
3.
HOE WORDT HUMIRA GEBRUIKT
Volg bij gebruik van Humira nauwgezet het advies van uw arts.
Raadpleeg bij twijfel uw arts of apotheker.
Humira wordt onder de huid geïnjecteerd (subcutaan gebruik).
De gebruikelijke dosering voor volwassenen met reumatoïde artritis, artritis psoriatica en spondylitis ankylopoetica is één injectie van 40 mg adalimumab één keer in de twee weken.
De aanbevolen dosis Humira voor patiënten met polyarticulaire juveniele idiopathische artritis van 13 jaar en ouder is eenmaal per twee weken 40 mg adalimumab, toegediend als een enkelvoudige dosis via subcutane injectie.
Het gebruikelijke doseringsschema voor de ziekte van Crohn is 80 mg in week 0, gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken vanaf week 2.
In gevallen waar een snellere respons nodig is, kan uw arts u een dosis van 160 mg in week 0 (als 4 injecties op één dag of 2 injecties per dag voor twee opeenvolgende dagen), 80 mg (2 injecties) in week 2 en daarna 40 mg (1 injectie) eenmaal per twee weken voorschrijven.
Afhankelijk van uw respons kan uw arts de dosis verhogen naar 40 mg per week.
De gebruikelijke dosering voor volwassenen met psoriasis bestaat uit een startdosis van 80 mg, gevolgd door 40 mg eenmaal per twee weken vanaf één week na de startdosering.
U zult moeten doorgaan met de Humira injecties zolang dat is aangegeven door uw arts.
Bij reumatoïde artritis wordt methotrexaat voortgezet terwijl u Humira gebruikt.
Als uw arts besluit dat methotrexaat niet passend is, kan Humira alleen worden voorgeschreven.
Als u reumatoïde artritis heeft en geen methotrexaat ontvangt tijdens uw Humira therapie, kan uw arts beslissen wekelijks 40 mg adalimumab voor te schrijven.
Toediening van Humira door uzelf
De volgende instructies geven aan hoe u uzelf een Humira injectie moet geven met gebruik van de voorgevulde pen.
Lees de instructies nauwkeurig door en volg ze stap voor stap op.
U zult door uw arts of zijn/haar assistent geïnstrueerd worden over de techniek van het zelf injecteren.
Probeer niet zelf te injecteren voordat u zeker bent dat u begrijpt hoe u de injectie moet voorbereiden en geven.
Na een goede training in de injectietechniek kunt u deze injectie zelf toedienen of kan deze door een ander persoon worden gegeven, bijvoorbeeld door een familielid of een vriend.
Wat moet ik doen voordat ik mijzelf een onderhuidse injectie met Humira geef?
1.
Was uw handen grondig 2.
Neem een verpakking met een Humira voorgevulde pen uit de koelkast.
3.
De voorgevulde pen niet schudden of laten vallen.
4.
Leg op een schoon oppervlak de volgende artikelen klaar.
o o
Eén Humira voorgevulde pen Eén alcoholgaasje
196 Dop 1
(Grijs)
Venster
Dop 2 (Donker
Gaasje
rose)
5.
Kijk naar de vervaldatum op de injectiespuit (EXP:).
Gebruik het product niet na de vermelde maand en jaar.
6.
Houd de voorgevulde pen met de grijze dop (met daarop ‘ 1’) naar boven gericht.
Controleer de Humira oplossing door het venster aan beide zijden van de voorgevulde pen.
De oplossing moet helder en kleurloos zijn.
Als de oplossing troebel of verkleurd is of als vlokken of deeltjes zichtbaar zijn, dient u het niet te gebruiken.
Gebruik geen voorgevulde pen die bevroren is of als deze in direct zonlicht heeft gelegen.
Venster
Heldere vloeistof in spuit
197 Waar moet ik mijn injectie geven?
1.
Kies een plaats bovenop uw dij of buik (uitgezonderd het gebied rond de navel)
2.
Verander telkens van injectieplaats opdat u geen pijn krijgt in een gebied.
Elke nieuwe injectie moet tenminste 3 cm van de laatste injectieplaats gegeven worden.
3.
Injecteer niet in een gebied waar de huid rood gekleurd is, blauwe plekken vertoont of hard is.
Dit kan betekenen dat er een infectie is.
Hoe dien ik mijzelf de injectie toe?
1.
Maak uw huid met een draaiende beweging schoon met het bijgeleverde alcoholgaasje.
Raak dit gebied niet meer aan voor de injectie.
2.
Houd de voorgevulde pen met de grijze dop (1) naar beneden gericht.
Trek met uw andere hand in een rechte lijn aan de grijze dop (1) en verwijder de dop.
Controleer dat de kleine grijze naaldbeschermer van de spuit samen met de dop verwijderd is.
De witte naaldhuls is nu zichtbaar.
U moet niet proberen de naald in de cilinder aan te raken.
NIET DE DOP OPNIEUW OP DE PEN PLAATSEN aangezien dit de naald kan beschadigen.
3.
Trek in een rechte lijn aan de veiligheidsdop (met daarop ‘ 2’) om de donkerroze activeringsknop aan de bovenkant zichtbaar te maken.
De voorgevulde pen is nu klaar voor gebruik.
Druk niet op de activeringsknop totdat de pen goed is geplaatst, aangezien dit kan leiden tot het voortijdig vrijkomen van het geneesmiddel.
NIET DE DOP OPNIEUW OP DE PEN PLAATSEN aangezien hierdoor het geneesmiddel kan vrijkomen.
De injectie toedienen
1.
Neem met uw vrije hand een deel van de schone huid voor de injectieplaats omhoog en houd stevig vast (zie beneden).
2.
Plaats het witte uiteinde van de voorgevulde pen in een rechte hoek (90 graden) op de huid, zodat u het venster kunt zien.
3.
Terwijl u de cilinder van de voorgevulde pen vasthoudt, duwt u licht in de injectieplaats (zonder deze te verplaatsen).
4.
Duw met uw wijsvinger of met de duim op de donkerroze knop als u klaar bent om te injecteren (zie beneden).
U hoort een ‘ klik’ als de naald vrij komt en u voelt een kleine prik als de naald in de huid wordt geschoven.
5.
Blijf duwen en houd de voorgevulde spuit met constante druk op de plaats gedurende ongeveer 10 seconden om van een volledige injectie verzekerd te zijn.
De voorgevulde pen niet verwijderen terwijl de injectie wordt gegeven.
198 6.
Tijdens het injecteren verschijnt een gele indicator in het venster.
De injectie is klaar als de gele indicator stopt met bewegen.
7.
Neem de voorgevulde pen rechtop uit de injectieplaats.
De witte naaldhuls zal over de naald schuiven en op zijn plaats over de punt van de naald worden vastgezet.
Niet proberen de naald aan te raken.
De witte naaldhuls is er om u te beschermen tegen de naald.
Venster
Gele
Witte naaldhuls
indicator zichtbaar
8.
Druk een katoenen watje of een stukje gaas gedurende 10 seconden zachtjes op de injectieplaats totdat het eventuele bloeden is gestopt.
Wrijf niet over de injectieplaats, maar gebruik een pleister als u dat wilt.
Het weggooien van de benodigdheden
• De dopjes niet opnieuw op de pen doen. • Doe de gebruikte pen onmiddellijk in de speciaal daarvoor bestemde container, zoals uw arts, zuster of apotheker u heeft geïnstrueerd. • Bewaar deze container buiten het bereik en zicht van kinderen. • Gooi nooit gebruikte pennen in de afvalemmers voor huishoudelijk gebruik. • Gebruik elke pen slechts voor één injectie.
199 Wat u moet doen als u meer van Humira heeft gebruikt dan u zou mogen:
Wanneer u Humira per ongeluk vaker heeft geïnjecteerd dan uw arts u heeft verteld, neem dan meteen contact op met uw arts en vertel hem of haar dat u teveel heeft gebruikt.
Houdt altijd het verpakkingsdoosje of de voorgevulde pen van het geneesmiddel bij de hand, ook al is dit leeg.
Wat u moet doen wanneer u bent vergeten Humira te gebruiken:
Wanneer u uzelf bent vergeten te injecteren, zult u de eerst volgende injectie Humira moeten nemen zodra u het zich weer herinnert.
De volgende injectie zult u moeten nemen op de dag dat u volgens uw originele schema ook uw volgende injectie had moeten nemen.
Als u nog vragen heeft over het gebruik van dit geneesmiddel, vraag dan uw arts of apotheker.
4.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan Humira bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
De meeste bijwerkingen zijn mild tot gematigd.
Sommige bijwerkingen kunnen echter ernstig zijn en behandeling vereisen.
Bijwerkingen kunnen optreden tot ten minste 5 maanden na de laatste Humira injectie.
Waarschuw meteen uw arts wanneer u last heeft van het volgende: • Ernstige uitslag, netelroos of andere tekenen van een allergische reactie; • Opgezwollen gezicht, handen of voeten; • Ademhalingsproblemen en problemen bij het slikken; • Kortademigheid bij inspanning of na het gaan liggen, of het opzwellen van de voeten; • Tekenen en symptomen die zouden kunnen wijzen op een afwijkend bloedbeeld zoals aanhoudende koorts, blauwe plekken, bloedingen en bleekheid.
Informeer uw arts zo snel mogelijk wanneer u één van de volgende verschijnselen vertoont: • Tekenen van infectie zoals koorts, zich ziek voelen, wondjes, gebitsproblemen of brandend gevoel bij urineren; • Verzwakt of moe voelen; • Hoesten; • Tintelingen; • Gevoelloosheid; • Dubbel zien; • Verzwakte armen of benen; • Een bult of open zweer die niet geneest.
De hierboven beschreven symptomen kunnen aanwijzingen zijn voor de hieronder aangegeven bijwerkingen die geobserveerd zijn na behandeling met Humira:
Zeer vaak (bij meer dan 1 van de 10 patiënten): • reacties op de injectieplaats (waaronder pijn, zwelling, roodheid of jeuk).
Vaak (bij meer dan 1 van de 100 patiënten, maar bij minder dan 1 van de 10 patiënten): • infecties van de lagere luchtwegen (zoals bronchitis, longontsteking), bovenste luchtweginfecties (waaronder verkoudheid, loopneus, sinusinfectie); • virale infecties (waaronder griep, koortslip en gordelroos); • bacteriële infecties (waaronder urineweginfectie); • schimmelinfectie; • duizeligheid, vertigo, hoofdpijn, stoornissen in het gevoel; • hoesten, keelpijn;
200 • misselijkheid, diarree, buikpijn, mondontsteking en -zweren; • verhoogde leverenzymen; • uitslag, jeuk; • spierpijn; • koorts, vermoeidheid.
Soms (bij meer dan 1 van de 1.000 patiënten, maar bij minder dan 1 van de 100 patiënten): • ernstige infecties (waaronder tuberculose, histoplasmose en sepsis [bloedvergiftiging]), gewrichtsinfectie; • huidinfecties, wratten, oppervlakkige schimmelinfecties; • bloedarmoede, laag witte bloedcelgehalte en laag bloedplaatjesgehalte, lymfopenie (laag immuuncelgehalte); • zwelling van de lymfeknopen; • systemische lupus erythematodes; • allergische reacties (waaronder hooikoorts en geneesmiddelallergie); • verhoogde lipide- en urinezuurwaarden, eetluststoornissen; • angst, depressie, slaperig gevoel en moeite met slapen, rillingen; • smaakverstoringen; • gezichtsstoornissen, oogontsteking of -infectie; • oorproblemen; • gevoel van onregelmatige hartslag, hoge bloeddruk, blozen; • astma, kortademigheid, heesheid; • problemen in de onderbuik (zoals overgeven, verstopping), rectale bloeding; • huidafwijkingen (zoals psoriasis, eczeem of infecties), jeukende huiduitslag, vertraagde wondgenezing, blauwe plekken, haaruitval; • spierzwakte; • urine afwijkingen (zoals bloed in de urine, vaker urineren); • zwaardere menstruatiebloedingen; • griepachtige symptomen, pijn op de borst, opgezwollen voeten; • zich per ongeluk verwonden, slechtere genezing.
Zelden (bij meer dan 1 van de 10.000 patiënten, maar bij minder dan 1 van de 1.000 patiënten): • hoge druk in de ogen, ontsteking van het gekleurde gedeelte van het oog, uitgebreide ontsteking van het oog; • huidkanker, kanker, kanker van het lymfesysteem, maligne melanoom; • schildklieraandoeningen; • eiwit in de urine; • ermindering van het aantal bloedplaatjes waardoor het risico van bloedingen en kneuzingen verhoogd wordt, vermindering van het aantal bloedcellen, waardoor de kans op het optreden van zwakte, kneuzingen of infecties wordt verhoogd; • pijn op de borst, stoppen met pompen van het hart, blokkering in de hartslagaderen, vloeistof rond het hart, wat ernstige pijn op de borst kan veroorzaken, hartproblemen die kortademigheid of zwelling van de enkels kunnen veroorzaken, gevoel van snel kloppend hart; • gehoorverlies, zoemen; • ontsteking van de alvleesklier, wat ernstige pijn in buik en rug veroorzaakt, ontsteking die buikpijn en diarree veroorzaakt, darmblokkades die misselijkheid en braken kunnen veroorzaken, ontsteking die pijn bij het slikken veroorzaakt, lichte spijsverteringsstoornis (indigestie), maagontsteking die pijn in de buik, misselijkheid en braken veroorzaakt; • uitgebreide schade aan de lever, buiksymptomen (zoals braken, indigestie, verstopping), overtollig vet in de lever, wat een onaangenaam gevoel in de buik, vermoeidheid en zich ziek voelen kan veroorzaken, galstenen die ernstige pijn en koorst kunnen veroorzaken, resultaten van bloedonderzoek die aangeven dat er veranderingen zijn in de het functioneren van de lever; • ontsteking die koorts, huiduitslag en gewrichtspijn veroorzaakt; • ontsteking van de dikke darm die koorts, buikpijn en kramp veroorzaakt, verstopping; • schade aan huid en onderhuids weefsel als gevolg van infectie; 201 • hoge bloedspiegel van calcium die meestal geen symptomen veroorzaakt, maar buikpijn, depressie, zwakheid en nierstenen zou kunnen veroorzaken, lage calciumspiegel in het bloed hetgeen een tintelend gevoel in de vingers en tenen en spierkrampen kan veroorzaken; • abnormale spierafbraak, wat kan leiden tot nierproblemen; • zwelling achterin de keel, vocht om de longen dat kortademigheid kan veroorzaken, pijn bij het diep inademen; • ontsteking van het buikvet wat pijnlijke huidknobbeltjes veroorzaakt; • een uitstulping in de wand van een belangrijke slagader, blokkade van een hartklep, meestal zonder symptomen, maar kan kortademigheid bij inspanning, pijn op de borst en flauwallen veroorzaken, ontsteking en dichtslibben van een ader, blokkade van een bloedvat, gevoel van snelle hartslag; • multipele sclerose, gelaatsspierzwakte of – verlamming.
• Guillain-Barré-syndroom (spierzwakte, abnormaal gevoel, tintelingen in de armen en het bovenlichaam); • darmperforatie; • hepatosplenisch T-cellymfoom.
Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
5.
HOE BEWAART U HUMIRA
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik Humira niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het etiket/blister/verpakking na EXP:
De vervaldatum verwijst naar de laatste dag van die maand.
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De voorgevulde pen in de buitenverpakking bewaren.
6.
AANVULLENDE INFORMATIE
Humira 40 mg oplossing voor injectie bevat geen conserveermiddelen; daarom moet ongebruikt product of overtollig materiaal worden weggegooid in overeenstemming met locale vereisten.
Wat bevat Humira
Het werkzaam bestanddeel is adalimumab De andere bestanddelen zijn mannitol, citroenzuurmonohydraat, natriumcitraat, natriumdiwaterstoffosfaat-dihydraat, dinatriumfosfaatdihydraat, natriumchloride, polysorbaat 80, natriumhydroxide en water voor injectie.
Dit product bevat minder dan 1 mmol natrium (23 mg) per dosis van 0,8 ml, d.w.z. in wezen ‘ natriumvrij’.
Hoe ziet Humira er uit en wat is de inhoud van de verpakking
Humira 40 mg oplossing voor injectie in voorgevulde pen wordt geleverd als een steriele oplossing van 40 mg adalimumab opgelost in 0,8 ml oplosmiddel.
De Humira voorgevulde pen voor eenmalig gebruik is een grijs- en donker roze pen die een glazen spuit bevat met Humira.
De pen heeft twee dopjes – een is grijskleurig met daarop een ‘ 1’ en de
202 andere is donker roze met daarop een ‘ 2’.
Aan elke zijde van de pen is een venster waardoor de Humira oplossing in de spuit zichtbaar is.
Humira voorgevulde pen is verkrijgbaar in verpakkingen met 1, 2, 4 en 6 voorgevulde pennen.
Elke voorgevulde pen wordt met 1 alcohol gaasje geleverd.
Niet alle verpakkingsgrootten worden op de markt gebracht.
Humira is ook verkrijgbaar als injectieflacon of als voorgevulde injectiespuit.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen
Abbott Laboratories Ltd Queenborough Kent ME11 5EL Verenigd Koninkrijk
Fabrikant
Abbott Biotechnology Deutschland GmbH Max-Planck-Ring 2 D-65205 Wiesbaden Duitsland
Neem voor alle informatie met betrekking tot dit geneesmiddel contact op met de lokale vertegenwoordiger van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen.
België/Belgique/Belgien Abbott SA Parc Scientifique Rue du Bosquet, 2 B-1348 Ottignies/Louvain-la-Neuve Tél/Tel: + 32 10 475311
Luxembourg/Luxemburg Abbott SA Parc Scientifique Rue du Bosquet, 2 B-1348 Ottignies/Louvain-la-Neuve Belgique/Belgien Tél/Tel: + 32 10 475311
ÐÑÐ»Ð³Ð°ÑÐ¸Ñ Ð¢ .Ð.
ÐÐ±Ð¾Ñ ÐÐ°Ð±Ð¾ÑÐ°ÑÐ¾ÑÐ¸Ñ Ð¡ .Ð.
ÐÐ¸Ð·Ð½ÐµÑ ÐÐ°ÑÐº Ð¡Ð¾ÑÐ¸ÑÑ ÑÐ³Ñ.
8Ð¡, ÐµÑ .7 Ð¡Ð¾ÑÐ¸Ñ 1766 TeÐ».: + 359 2 489 19 50
Magyarország Abbott Laboratories (Magyarország) Kft.
Teve u.
1/a-c.
H-1139 Budapest Tel.: + 36 1 465 2100
Č eská republika Abbott Laboratories s. r. o.
Hadovka Office Park Evropská 2590/33d CZ-160 00 Praha 6 Tel: + 420 267 292 111
Malta V.J.Salomone Pharma Limited 79, Simpson Street, Marsa HMR 14, Malta.
Tel: + 356 22983201
Danmark Abbott Laboratories A/S Emdrupvej 28 C DK-2100 København Ø Tlf: + 45 39 77-00-00
Nederland Abbott BV Siriusdreef 51 NL-2132 WT Hoofddorp Tel: + 31 (0) 888 222 688
203 Deutschland Abbott GmbH & Co.
KG Max-Planck-Ring 2 D-65205 Wiesbaden Tel: + 49 (0) 6122 58-0
Norge Abbott Norge AS PO Box 1, N-1330 Fornebu Martin Linges vei 25,N-1367 Snarøya Tlf: + 47 81 55 99 20
Eesti Abbott Laboratories Baltics Vienī bas 87h LV-1004 Rī ga Läti Tel: + 371 67605580
Österreich Abbott Ges.m.b.H.
Perfektastrasse 84A A-1230 Wien Tel: + 43 1 89122
Ελλάδα Abbott Laboratories (ΕΛΛΑΣ )Α.Β.Ε.Ε.
Λεωφόρος Βουλιαγμένης 512 GR 174 56 Άλιμος, Αθήνα Τηλ: + 30 21 0 9985-222
Polska Abbott Laboratories Poland Sp. z o.o. ul.
Postę pu 18A PL-02-676 Warszawa Tel.: + 48 22 606-10-50
España Abbott Laboratories, S.A.
Avenida de Burgos, 91 E-28050 Madrid Tel: + 34 91 3375200
Portugal Abbott Laboratórios, Lda.
Estrada de Alfragide, no 67 Alfrapark, Edifício D, P-2610-008 Amadora Tel: + 351 (0) 21 472 7100
France Abbott France 10, rue d’ Arcueil BP 90233 F-94528 Rungis Cedex Tél: + 33 (0) 1 45 60 25 00
România Abbott Laboratories S.A.
Bucharest City Centre Str.
C.A.
Rosetti nr.
17, etaj 4, sect 2 021051 Bucharest Tel: +40 21 529 30 00
Ireland Abbott Laboratories, Ireland, Ltd 4051 Kingswood Drive Citywest Business Campus IRL – Dublin 24, Tel: + 353 (0) 1 469-1500
Slovenija Abbott Laboratories d.o.o.
Dolenjska cesta 242c SI-1000 Ljubljana Tel: + 386 (1) 23 63 160
Ísland Vistor hf.
Hörgatún 2 IS-210 Garðabær Tel: + 354 535 7000
Slovenská republika Abbott Laboratories Slovakia s.r.o.
Karadž ič ova 10 SK 821 08 Bratislava 2 Tel: + 421 (0) 2 4445 4176
Italia Abbott Srl I-0401 1 Campoverde di Aprilia (Latina) Tel: + 39 06 928921
Suomi/Finland Abbott OY Pihatörmä 1B/Gårdsbrinken 1B FIN-02240 Espoo/Esbo Puh/Tel: + 358 (0) 9 7518 4120
204 Κύπρος Lifepharma (Z.A.M.) Ltd Aγ.
Νικολάου 8 1055 Λευκωσία Τηλ.: + 357 22 34 74 40
Sverige Abbott Scandinavia AB Box 509/Gårdsvägen 8 SE-169 29 Solna/SE-169 70 Solna Tel: + 46 (0) 8 5465 67 00
Latvija Abbott Laboratories Baltics Vienī bas 87h LV-1004 Rī ga Tel: + 371 67605580
United Kingdom Abbott Laboratories Ltd Abbott House Vanwall Road Vanwall Business Park Maidenhead Berkshire SL6 4XE - UK Tel: + 44 (0) 1628 773355
Lietuva Abbott Laboratories Baltics Vienī bas 87h LV-1004 Rī ga Latvija Tel: + 371 67605580
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in {MM/JJJJ}
205