European Medicines Agency
EMEA/H/C/528
EUROPEES OPENBAAR BEOORDELINGSRAPPORT (EPAR)
LEVEMIR
EPAR-samenvatting voor het publiek
Dit document is een samenvatting van het Europees openbaar beoordelingsrapport (EPAR).
Doel ervan is uit te leggen hoe de op studies gebaseerde beoordeling van het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (CHMP) heeft geleid tot de aanbevelingen wat betreft de gebruiksvoorwaarden.
Lees de bijsluiter (ook onderdeel van het EPAR) of neem contact op met uw arts of apotheker, als u meer informatie nodig heeft over uw aandoening of behandeling.
De wetenschappelijke discussie waarop de aanbevelingen van het CHMP zijn gebaseerd, is eveneens in het EPAR opgenomen.
Wat is Levemir?
Levemir is een heldere, kleurloze injectieoplossing.
Het wordt geleverd in een patroon (PenFill) of in een voorgevulde pen (FlexPen en InnoLet).
Levemir bevat de werkzame stof insuline detemir.
Wanneer wordt Levemir voorgeschreven?
Levemir wordt gebruikt voor de behandeling van patiënten (volwassenen en kinderen ouder dan 6 jaar) met diabetes.
Het geneesmiddel is uitsluitend op doktersvoorschrift verkrijgbaar.
Hoe wordt Levemir gebruikt?
Levemir wordt subcutaan (onderhuids) toegediend door middel van injectie in de buikwand, de dij of de bovenarm.
Levemir is een langwerkende insuline.
Het kan op de volgende wijze worden gebruikt: • eenmaal daags als toevoeging aan orale geneesmiddelen tegen diabetes.
De dosis moet worden aangepast aan de bloedsuikerspiegel van de individuele patiënt; • in combinatie met injecties rond de maaltijden van een kort- of snelwerkende insuline.
Het middel moet al naargelang de behoeften van de patiënt een- of tweemaal daags worden gegeven.
De bloedsuikerspiegel van de patiënt moet regelmatig gemeten worden om de laagste werkzame dosis vast te stellen.
Hoe werkt Levemir?
Diabetes is een ziekte waarbij het lichaam niet voldoende insuline aanmaakt om de bloedsuikerspiegel te reguleren.
Levemir is een insuline-analoog die sterk lijkt op de door de alvleesklier aangemaakte insuline.
De werkzame stof van Levemir, insuline detemir, wordt met behulp van de zogenaamde recombinant-DNA-technologie gemaakt door een gistcel waaraan een gen (DNA) is toegevoegd; hierdoor kan insuline detemir worden geproduceerd.
Insuline detemir verschilt in lichte mate van humane insuline, en dit verschil heeft tot gevolg dat ze trager door het lichaam wordt opgenomen en langer tijd nodig heeft om haar doel in het lichaam te bereiken, zodat ze een lange werkingsduur heeft.
De vervangende insuline werkt op dezelfde manier als natuurlijk aangemaakte insuline en zorgt ervoor dat glucose vanuit het bloed in cellen kan binnendringen.
De regulering van de bloedsuikerspiegel vermindert de symptomen en complicaties van diabetes.
7 Westferry Circus, Canary Wharf, London E14 4HB, UK Tel.
(44-20) 74 18 84 00 Fax (44-20) 74 18 84 16 E-mail: mail@emea.europa.eu http://www.emea.europa.eu ©EMEA 2007 Reproduction and/or distribution of this document is authorised for non commercial purposes only provided the EMEA is acknowledged Hoe is Levemir onderzocht?
Levemir werd oorspronkelijk onderzocht bij 1 575 patiënten met type 1-diabetes, waarbij de alvleesklier geen insuline kan aanmaken, en bij meer dan 2 400 patiënten met type 2-diabetes, waarbij het lichaam niet in staat is insuline doeltreffend te gebruiken.
In de studies werd Levemir vergeleken met humane insuline NPH (een middellang werkende insuline) of met insuline glargine (een langwerkende insuline).
De geneesmiddelen werden gegeven in de vorm van injecties één- of tweemaal daags; rond de maaltijden werden ook injecties met snelwerkende insuline gebruikt.
In vier van de zes studies met type 2-diabetes kregen patiënten ook één of twee orale geneesmiddelen tegen diabetes.
In alle studies werd het gehalte aan geglyceerde hemoglobine (versuikerde hemoglobine, HbA1c) gemeten, aan de hand waarvan de al dan niet goede regulering van de bloedsuikerspiegel kan worden opgemaakt.
Welke voordelen bleek Levemir tijdens de studies te hebben?
Uit de studies bleek dat Levemir HbA1c-gehaltes op soortgelijke wijze als insuline NPH reguleerde, met minder risico op een lage suikerspiegel ’ s nachts en zonder hiermee geassocieerde gewichtstoename.
In combinatie met orale anti-diabetes geneesmiddelen reguleerde Levemir het HbA1c-gehalte op soortgelijke wijze als insuline glargine.
Welke risico’ s houdt het gebruik van Levemir in?
De meest frequent voorkomende bijwerkingen (waargenomen bij 1 tot 10 op de 100 patiënten) zijn: hypoglykemie (lage bloedsuikerspiegel) en reacties op de injectieplaats (roodheid, zwelling, jeuk).
Bij patiënten die bovendien orale anti-diabetes geneesmiddelen innemen, zijn allergische symptomen een vaak gesignaleerde bijwerking.
Zie de bijsluiter voor de volledige beschrijving van de gerapporteerde bijwerkingen van Levemir.
Levemir mag niet worden gebruikt bij mensen die overgevoelig zijn voor insuline detemir of één van de bestanddelen.
Het kan nodig zijn dat de dosering van Levemir moet worden aangepast, wanneer het middel wordt toegediend in combinatie met een aantal andere geneesmiddelen die van invloed op de bloedsuikerspiegel kunnen zijn (zie de bijsluiter voor de volledige lijst van geneesmiddelen).
Waarom is Levemir goedgekeurd?
Het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (CHMP) heeft geconcludeerd dat de voordelen van Levemir groter zijn dan de risico's voor de behandeling van diabetes mellitus.
Het bracht een positief advies uit voor goedkeuring van het in de handel brengen van Levemir.
Overige informatie over Levemir:
De Europese Commissie heeft op 1 juni 2004 een in de hele Europese Unie geldige vergunning voor het in de handel brengen van Levemir verleend aan Novo Nordisk A/S.
Klik hier voor het volledige EPAR voor Levemir.
Deze samenvatting is voor het laatst bijgewerkt in 02-2007.
©EMEA 2007
2/2
EU-nummer
Fantasienaam
Sterkte
Farmaceutische vorm
Toedienings-weg
Verpakking
Inhoud
Verpakkings-grootten
EU/1/04/278/001
Levemir
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan gebruik
Patroon (glas) (Penfill)
3 ml
1 patroon
EU/1/04/278/002
Levemir
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan gebruik
Patroon (glas) (Penfill)
3 ml
5 patronen
EU/1/04/278/003
Levemir
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan gebruik
Patroon (glas) (Penfill)
3 ml
10 patronen
EU/1/04/278/004
Levemir
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan gebruik
Patroon (glas) in een voorgevulde pen (FlexPen)
3 ml
1 voorgevulde pen
EU/1/04/278/005
Levemir
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan gebruik
Patroon (glas) in een voorgevulde pen (FlexPen)
3 ml
5 voorgevulde pennen
EU/1/04/278/006
Levemir
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan gebruik
Patroon (glas) in een voorgevulde pen (FlexPen)
3 ml
10 voorgevulde pennen
EU/1/04/278/007
Levemir
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan gebruik
Patroon (glas) in een voorgevulde pen (InnoLet)
3 ml
1 voorgevulde pen
EU/1/04/278/008
Levemir
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan gebruik
Patroon (glas) in een voorgevulde pen (InnoLet)
3 ml
5 voorgevulde pennen
EU/1/04/278/009
Levemir
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan gebruik
Patroon (glas) in een voorgevulde pen (InnoLet)
3 ml
10 voorgevulde pennen
1/1
BIJLAGE I
SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN
1 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een patroon
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
1 ml bevat 100 E insuline detemir (geproduceerd met behulp van recombinant-DNA technologie in Saccharomyces cerevisiae).
1 patroon bevat 3 ml equivalent aan 300 E.
Eén eenheid insuline detemir bevat 0,142 mg zout- en watervrije insuline detemir.
Eén eenheid (E) insuline detemir komt overeen met één internationale eenheid (IE) humane insuline.
Voor een volledige lijst van de hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Oplossing voor injectie in een patroon.
Penfill
Heldere, kleurloze en neutrale oplossing.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Behandeling van diabetes mellitus.
4.2 Dosering en wijze van toediening
Levemir is een langwerkende insuline analoog dat wordt gebruikt als basale insuline.
Dosering:
In combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen wordt het aanbevolen de behandeling met Levemir te starten met een eenmaaldaagse dosis van 10 E of 0,1-0,2 E/kg.
De dosis van Levemir dient getitreerd te worden op basis van de individuele behoeften van de patiënt.
Op basis van studieresultaten wordt het volgende titratieschema aanbevolen:
Gemiddelde zelfgemeten plasmaglucosewaarden voor het ontbijt
Aanpassing van de Levemir dosis
> 10,0 mmol/l (180 mg/dl) 9,1-10,0 mmol / (163-180 mg/dl) 8,1-9,0 mmol/l (145-162 mg/dl) 7,1-8,0 mmol/l (127-144 mg/dl) 6,1-7,0 mmol/l (109-126 mg/dl) Indien éénmalige zelfgemeten plasmaglucosewaarde
+8 +6 +4 +2 +2
3,1-4,0 mmol/l (56-72 mg/dl) < 3,1 mmol/l (< 56 mg/dl)
-2 -4
Wanneer Levemir deel uitmaakt van een basaal-bolusinsulineregime dient Levemir afhankelijk van de behoeften van de patiënt één- of tweemaal daags te worden toegediend.
De dosering van Levemir moet individueel aangepast worden.
2 Bij patiënten die tweemaal daags worden behandeld om de bloedglucoseregulatie te optimaliseren, kan de avonddosering in de loop van de avond of bij het slapengaan worden toegediend.
Overschakelen van andere insulines:
Als patiënten worden overgeschakeld van een behandeling met andere middellang- of langwerkende insulines naar een behandeling met Levemir, kan het noodzakelijk zijn de dosering en het doseringsschema aan te passen (zie 4.4).
Zoals bij alle insulines verdient een nauwgezette controle van het bloedglucosegehalte aanbeveling tijdens de overschakeling en gedurende de eerste weken daarna.
De behandeling met aanvullende bloedglucoseverlagende middelen moet eventueel worden aangepast (dosis en/of tijdstip van orale bloedglucoseverlagende middelen of bijkomende kort- of snelwerkende insulines).
Zoals bij alle insulines dient bij oudere patiënten en patiënten met nier- of leveraandoeningen het bloedglucosegehalte intensief te worden gecontroleerd en dient de insuline detemir dosering aangepast te worden op basis van de behoefte van de patiënt.
De werkzaamheid en veiligheid van Levemir werden aangetoond bij kinderen en adolescenten van 6 tot 17 jaar in studies met een duur van maximaal 6 maanden (zie rubriek 5.1).
De werkzaamheid en veiligheid van Levemir zijn niet onderzocht bij kinderen jonger dan 6 jaar.
Aanpassing van de dosering kan ook nodig zijn wanneer patiënten hun fysieke activiteit vergroten, hun gebruikelijke dieet wijzigen of bij bijkomende ziekten.
Wijze van toediening:
Subcutaan gebruik.
Levemir wordt subcutaan toegediend door middel van een injectie in de dij, buikwand of bovenarm.
Net als bij humane insulines kan de snelheid en mate van opname van insuline detemir groter zijn wanneer deze subcutaan wordt toegediend in de buikwand of deltoïdeus dan wanneer in de dij wordt geïnjecteerd.
De injectieplaats dient daarom te worden afgewisseld binnen eenzelfde gebied.
Bij Levemir Penfill wordt een bijsluiter geleverd met gedetailleerde instructies voor gebruik, die moeten worden opgevolgd.
Levemir Penfill is ontworpen voor gebruik met Novo Nordisk insulinetoedieningssystemen en NovoFine naalden.
De gedetailleerde aanwijzingen die het toedieningssysteem vergezellen moeten worden opgevolgd.
4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor insuline detemir of voor één van de hulpstoffen.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Een inadequate dosering of het onderbreken van de behandeling kan, met name bij type 1 diabetes, leiden tot hyperglycemie en diabetische ketoacidose.
Gewoonlijk ontwikkelen de eerste symptomen van hyperglycemie zich geleidelijk over een periode van uren tot dagen.
Deze symptomen kunnen zijn: dorst, frequentere mictie, misselijkheid, braken, sufheid, een rode droge huid, een droge mond en gebrek aan eetlust; ook kan de adem naar aceton ruiken.
Onbehandelde hyperglycemie kan bij type 1 diabetes leiden tot diabetische ketoacidose, die de dood tot gevolg kan hebben.
Indien de insulinedosis te hoog is ten opzichte van de insulinebehoefte, kan er hypoglycemie optreden
3 (zie 4.8 en 4.9).
Het overslaan van een maaltijd of onverwachte, zware fysieke inspanning kan leiden tot hypoglycemie.
Patiënten bij wie de bloedglucoseregulatie sterk verbeterd is door bijvoorbeeld een intensieve insulinetherapie, kunnen de gebruikelijke waarschuwingssymptomen van een hypoglycemie anders waarnemen.
Zij dienen hierover geïnformeerd te worden.
De gebruikelijke waarschuwingssymptomen kunnen bij patiënten die al lange tijd diabetes hebben verdwijnen.
Bijkomende ziekten, vooral infecties en ziekten die gepaard gaan met koorts, verhogen in het algemeen de insulinebehoefte van de patiënt.
Het overschakelen van een patiënt op een ander type of merk insuline moet geschieden onder strikte medische begeleiding.
Veranderingen in sterkte, merk (fabrikant), type, soort (dierlijke, humane, humane insuline analoog) en/of productiemethode (recombinant-DNA versus insuline van dierlijke oorsprong) kunnen resulteren in een wijziging van de dosering.
Patiënten die Levemir toegediend krijgen, hebben soms een andere dosering nodig dan bij hun gebruikelijke insuline.
Als een aanpassing nodig is, kan dit plaatsvinden bij de eerste dosis of gedurende de eerste weken of maanden.
Net als bij andere insulinebehandelingen kunnen reacties op de injectieplaats optreden zoals pijn, jeuk, urticaria, zwelling en ontsteking.
Het continue afwisselen van de injectieplaats binnen een zelfde gebied kan helpen deze reacties te verminderen of te voorkomen.
Deze reacties verdwijnen gewoonlijk binnen enkele dagen tot enkele weken.
In zeldzame gevallen kunnen reacties op de injectieplaats de stopzetting van Levemir noodzakelijk maken.
Levemir mag niet intraveneus worden toegediend, aangezien het kan leiden tot ernstige hypoglycemieën.
Intramusculaire toediening dient te worden vermeden.
Wanneer Levemir wordt gemengd met andere insulinepreparaten, kan het werkingsprofiel van één of beide componenten veranderen.
Het mengen van Levemir met een snelwerkende insuline analoog, bijvoorbeeld insuline aspart, leidt tot een werkingsprofiel met een lager en vertraagd maximaal effect in vergelijking met afzonderlijke injecties.
Daarom dient het mengen van snelwerkende insuline met Levemir te worden vermeden.
Er is een beperkt aantal gegevens over patiënten met ernstige hypoalbuminemie.
Het wordt aanbevolen om dergelijke patiënten tijdens de behandeling nauwgezet te controleren.
Levemir mag niet in insuline-infusiepompen worden gebruikt.
Levemir bevat metacresol, dat allergische reacties kan veroorzaken.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Van een aantal geneesmiddelen is bekend dat ze een interactie hebben met het glucosemetabolisme.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verlagen:
Orale bloedglucoseverlagende middelen, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), niet- selectieve bètablokkers, angiotensine-converting-enzymremmers (ACE-remmers), salicylaten en alcohol.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verhogen:
Thiaziden, glucocorticoïden, schildklierhormonen en bètasympathicomimetica, groeihormoon en danazol.
4 Bètablokkers kunnen de symptomen van hypoglycemie maskeren en het herstel van hypoglycemie vertragen.
Octreotide/lanreotide kan de insulinebehoefte zowel verhogen als verlagen.
Alcohol kan het hypoglycemisch effect van insuline versterken en verlengen.
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
Zwangerschap:
Er is geen klinische ervaring opgedaan met insuline detemir tijdens de zwangerschap.
Uit voortplantingsonderzoek bij dieren is geen verschil gebleken tussen insuline detemir en humane insuline qua embryotoxiciteit en teratogeniciteit.
Voorzichtigheid is geboden bij het voorschrijven aan zwangere vrouwen.
Bij zwangere vrouwen met diabetes mellitus verdient een intensieve bloedglucoseregulatie en controle aanbeveling gedurende de zwangerschap; dit geldt ook als een patiënte overweegt zwanger te worden.
De insulinebehoefte wordt in het eerste trimester in het algemeen lager en tijdens het tweede en derde trimester hoger.
Na de bevalling zal de insulinebehoefte normaal gesproken weer snel terugkeren naar het niveau van vóór de zwangerschap.
Borstvoeding:
Er is geen klinische ervaring opgedaan met insuline detemir tijdens de lactatieperiode.
Voorzichtigheid is geboden bij het voorschrijven aan zogende vrouwen.
De insulinedosis en het dieet moeten mogelijk worden aangepast bij vrouwen die borstvoeding geven.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Het concentratie- en reactievermogen van patiënten kan verminderd zijn bij hypoglycemie.
Dit kan gevaar opleveren in die omstandigheden waar dit vermogen van groot belang is (bijvoorbeeld het besturen van voertuigen of bedienen van machines).
Patiënten dient geadviseerd te worden om maatregelen te nemen om hypoglycemie te vermijden bij het besturen van voertuigen.
Dit is met name belangrijk voor patiënten met verminderde of afwezige herkenning van symptomen van hypoglycemie of voor patiënten die frequente episoden van hypoglycemie hebben.
Onder dergelijke omstandigheden dient de raadzaamheid van het besturen van voertuigen te worden overwogen.
4.8 Bijwerkingen
Bijwerkingen, die waargenomen zijn bij patiënten die met Levemir worden behandeld, zijn voornamelijk dosisafhankelijk en gebaseerd op het farmacologische effect van insuline.
Hypoglycemie is een vaak voorkomende bijwerking die kan optreden wanneer de insulinedosis te hoog is ten opzichte van de insulinebehoefte.
Uit klinisch onderzoek is bekend dat ernstige hypoglycemie, die wordt gedefinieerd als een situatie waarin assistentie bij de behandeling nodig is, zich voordoet bij ongeveer 6% van de patiënten die met Levemir worden behandeld.
Ernstige hypoglycemie kan leiden tot bewustzijnsverlies en/of convulsies en kan een tijdelijke of permanente beschadiging van de hersenfunctie of zelfs de dood tot gevolg hebben.
Tijdens de behandeling met Levemir worden reacties op de injectieplaats vaker gezien dan met humane insuline.
Deze reacties kunnen bestaan uit roodheid, ontsteking, blauwe plekken, zwelling en jeuk op de injectieplaats.
De meeste reacties op de injectieplaats zijn niet ernstig en van voorbijgaande aard, d.w.z. ze verdwijnen gewoonlijk tijdens de behandeling binnen enkele dagen tot enkele weken.
Het totale percentage behandelde patiënten dat ongewenste bijwerkingen zal ervaren wordt geschat op 12%.
5 Frequenties van bijwerkingen uit klinische studies, die als mogelijk gerelateerd aan Levemir zijn beoordeeld, zijn hieronder weergegeven.
Stofwisselings- en voedingsstoornissen
Vaak (> 1/100, < 1/10) Algemene aandoeningen en toedieningplaatsstoornissen
Hypoglycemie:
De symptomen van hypoglycemie treden meestal plotseling op.
Deze symptomen kunnen zijn: koud zweet, een koude en bleke huid, vermoeidheid, zenuwachtigheid of beven, angstgevoelens, ongewone vermoeidheid of zwakte, verwardheid, concentratiestoornissen, sufheid, overmatig hongergevoel, visusstoornissen, hoofdpijn, misselijkheid en hartkloppingen.
Ernstige hypoglycemie kan leiden tot bewustzijnsverlies en/of convulsies en kan een tijdelijke of permanente beschadiging van de hersenfunctie of zelfs de dood tot gevolg hebben.
Vaak (> 1/100, < 1/10)
Reacties op de injectieplaats:
Tijdens de behandeling met insuline kunnen reacties optreden op de injectieplaats (roodheid, zwelling en jeuk op de injectieplaats).
Deze reacties zijn in het algemeen van voorbijgaande aard en verdwijnen gewoonlijk tijdens de behandeling.
Soms (> 1/1.000, < 1/100) Immuunsysteemaandoeningen
Lipodystrofie:
Op de injectieplaats kan lipodystrofie optreden als gevolg van het niet-afwisselen van de injectieplaats binnen eenzelfde gebied.
Oedeem:
Na het instellen van de insulinetherapie kan oedeem voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
Vaak (> 1/100, < 1/10)
In drie klinische studies met proefpersonen behandeld in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen werd een hogere frequentie (2,2%) van allergische reacties en potentieel allergische reacties waargenomen.
Soms (> 1/1.000, < 1/100) Oogaandoeningen
Allergische reacties, potentieel allergische reacties, urticaria, rash en huiduitslag:
Dergelijke symptomen kunnen het gevolg zijn van gegeneraliseerde overgevoeligheid.
Andere symptomen van gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen zijn jeuk, transpireren, gastro-intestinale klachten, angioneurotisch oedeem, ademhalingsproblemen, hartkloppingen en een verlaging van de bloeddruk.
Gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen levensbedreigend zijn (anafylactische reacties).
6 Soms (> 1/1.000, < 1/100) Zenuwstelselaandoeningen
Refractie-aandoeningen:
Na het instellen van de insulinetherapie kunnen refractie-anomalieën voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
Diabetische retinopathie:
Een verbeterde glycemische regulatie over een langdurige periode vermindert de kans op progressie van diabetische retinopathie.
Echter, intensivering van de insulinebehandeling met een abrupte verbetering in de glycemische regulatie kan gepaard gaan met tijdelijke verergering van diabetische retinopathie.
Zelden (> 1/10.000, < 1/1.000)
Perifere neuropathie:
Een snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie kan gepaard gaan met zogenaamde acute pijnlijke neuropathie, die meestal reversibel is.
4.9 Overdosering
Voor insuline bestaat er geen specifieke definiëring van overdosering.
Er kan echter hypoglycemie ontstaan, die zich in een aantal achtereenvolgende stadia kan ontwikkelen als te hoge doses worden toegediend in verhouding tot de behoefte van de patiënt:
• Episoden van milde hypoglycemie kunnen worden behandeld door orale toediening van glucose of suikerhoudende producten.
Het verdient daarom aanbeveling dat diabetespatiënten altijd suikerhoudende producten bij zich hebben.
• Episoden van ernstige hypoglycemie, waarbij de patiënt het bewustzijn verliest, kunnen worden behandeld met glucagon (0,5 tot 1 mg), dat intramusculair of subcutaan wordt toegediend door iemand die daarin is geoefend, of door het intraveneus toedienen van glucose door iemand die medisch is geschoold.
Glucose moet eveneens intraveneus worden toegediend wanneer de patiënt niet binnen 10 tot 15 minuten reageert op glucagon.
Om een recidief te voorkomen, verdient het aanbeveling de patiënt oraal koolhydraten toe te dienen wanneer deze weer bij bewustzijn is.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie:
Bloedglucoseverlagende middelen.
Insulines en analogen voor injectie, langwerkend.
ATC-code:
A10AE05.
Insuline detemir is een opgeloste, langwerkende basale insuline analoog met een verlengde werkingsduur.
Het werkingsprofiel van insuline detemir is significant minder variabel en dus meer voorspelbaar dan dat van NPH insuline zoals af te leiden uit de intra-individuele variatiecoëfficiënt (VC) voor het totale en maximale farmacodynamische effect in Tabel 1.
Tabel 1.
Intra-individuele variabiliteit van het werkingsprofiel van insuline detemir en NPH insuline
7
Farmacodynamisch
Insuline
NPH
eindpunt
detemir
insuline
AUCGIR, 0-24 u * GIRmax * *
VC
(%) 27 23
VC
(%) 68 46
* Area under the curve * * Glucose infusiesnelheid p-waarde < 0,001 voor alle vergelijkingen met insuline detemir
De verlengde werking van insuline detemir wordt bewerkstelligd door de sterke zelfassociatie van insuline detemir moleculen op de injectieplaats en door de binding aan albumine via de vetzuurzijketen.
Insuline detemir wordt langzamer naar de perifere doelweefsels gedistribueerd in vergelijking met NPH insuline.
Deze combinatie van protractiemechanismen bij insuline detemir levert in vergelijking met NPH insuline een reproduceerbaarder opname- en werkingsprofiel op.
Het bloedglucoseverlagende effect van insuline detemir is gebaseerd op de binding van insuline aan de receptoren op spier- en vetcellen.
Hierdoor wordt de opname van glucose bevorderd, terwijl tegelijkertijd de afgifte van glucose uit de lever wordt geremd.
Farmacodynamische parameters voor Levemir en NPH
Glucose infusiesnelheid (mg/kg/min)
Levemir
NPH
0,2 E/kg
0,3 E/kg
0,4 E/kg
0,3 IE/kg
Werkingsduur (uur)
12
17† †
20
13
GIRmax (mg/kg/min) † geschatte waarden
1,1
1,4
1,7
1,6
Tijd sinds insuline-injectie (uur)
Levemir …..
0,2 E/kg
______
0,3 E/kg.. .0,4 E/kg
Afbeelding 1.
Werkingsprofiel van Levemir bij patiënten met type 1 diabetes.
De werking houdt, afhankelijk van de dosering, tot 24 uur aan, waardoor Levemir één- of tweemaal daags kan worden toegediend.
Bij een tweemaaldaagse toediening zal een steady state na toediening van 2-3 doses worden bereikt.
Bij een dosis van 0,2-0,4 E/kg Levemir wordt meer dan 50% van het maximale effect na 3-4 uur bereikt en dit houdt aan tot ongeveer 14 uur na toediening van de dosis.
De farmacodynamische respons (maximaal effect, werkingsduur, totaal effect) na subcutane toediening is gerelateerd aan de dosering.
In langetermijn klinische studies werd aangetoond dat met Levemir de dag tot dag variabiliteit van de nuchtere plasmaglucose lager is in vergelijking met NPH insuline.
Studies bij patiënten met type 2 diabetes die met basale insuline in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen behandeld werden, toonden aan dat Levemir vergelijkbare glycemische regulatie (HbA1c) biedt als NPH insuline en insuline glargine en gepaard gaat met minder gewichtstoename, zie tabel 2 hieronder.
In de studie versus insuline glargine was het mogelijk insuline detemir één- of tweemaal daags toe te dienen, terwijl insuline glargine éénmaal daags werd toegediend en heeft 55% van de proefpersonen die met insuline detemir behandeld werden de 52 weken behandeling beëindigd met een tweemaaldaagse toediening.
8 Tabel 2.
Verandering van het lichaamsgewicht na de insulinebehandeling Duur van de studie 20 weken 26 weken 52 weken
Insuline detemir Insuline detemir NPH insuline Insuline glargine eenmaal daags tweemaal daags + 0,7 kg + 1,6 kg + 1,2 kg + 2,8 kg + 2,3 kg + 3,7 kg + 4,0 kg
In studies waarbij insuline in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen wordt gebruikt, geeft de behandeling met Levemir een 61-65% verminderd risico op milde nachtelijke hypoglycemieën vergeleken met NPH insuline.
In langetermijn klinische studies was de nuchtere bloedglucose bij patiënten met type 1 diabetes, waaronder kinderen en adolescenten van 6 tot 17 jaar, die Levemir kregen in basaal-bolustherapie verbeterd in vergelijking met NPH insuline.
Levemir biedt vergelijkbare glycemische regulatie (HbA1c) als NPH insuline, maar geeft een verminderd risico op nachtelijke hypoglycemieën en gaat niet gepaard met gewichtstoename.
In klinisch onderzoek met basaal-bolusinsulinetherapie was de incidentie van hypoglycemie vergelijkbaar tussen Levemir en NPH insuline.
In vergelijking met NPH insuline bleek het risico op milde nachtelijke hypoglycemieën (in staat zijn tot zelfbehandeling en bevestigd met een capillaire bloedglucose lager dan 2,8 mmol/l of 3,1 mmol/l indien uitgedrukt als plasmaglucose) bij patiënten met type 1 diabetes significant lager.
Bij patiënten met type 2 diabetes werd geen verschil vastgesteld.
Bovendien was het totale risico op nachtelijke hypoglycemieën bij kinderen en adolescenten van 6 tot 17 jaar met type 1 diabetes significant lager met Levemir in vergelijking met NPH insuline.
Ontwikkeling van antilichamen werd bij het gebruik van Levemir waargenomen.
Dit lijkt echter geen invloed op glycemische regulatie te hebben.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
Absorptie:
De maximale plasmaconcentratie wordt binnen 6 tot 8 uur na toediening bereikt.
Bij een tweemaaldaagse toediening wordt na toediening van 2-3 doses een steady state in de plasmaconcentratie bereikt.
De intra-individuele variatie van de absorptie is bij Levemir kleiner dan bij andere basale insulinepreparaten.
De farmacokinetische parameters van insuline detemir vertonen geen klinisch relevante verschillen tussen de geslachten.
De absolute biologische beschikbaarheid van insuline detemir is bij subcutane toediening ongeveer 60%.
Distributie:
Het schijnbare verdelingsvolume van insuline detemir (ongeveer 0,1 l/kg) geeft aan dat een grote fractie van insuline detemir in het bloed circuleert.
Metabolisme:
De afbraak van insuline detemir is vergelijkbaar met die van humane insuline.
Geen van de gevormde metabolieten is actief.
In-vitro en in-vivo eiwitbindingsonderzoeken hebben uitgewezen dat er geen klinisch relevante interactie bestaat tussen insuline detemir en vetzuren of andere eiwitgebonden geneesmiddelen.
9 Eliminatie:
De uiteindelijke halfwaardetijd na subcutane toediening wordt bepaald door de absorptiesnelheid vanuit het subcutane weefsel.
De uiteindelijke halfwaardetijd ligt afhankelijk van de dosering tussen 5 en 7 uur.
Lineaire relatie:
De plasmaconcentraties (maximale concentratie, mate van absorptie) na subcutane toediening van een dosis binnen de therapeutische doseringsgrenzen zijn proportioneel met de dosering.
Speciale leeftijdsgroepen:
De farmacokinetische eigenschappen van insuline detemir zijn onderzocht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar), en vergeleken met die bij volwassenen met type 1 diabetes.
Er zijn geen klinisch relevante verschillen in farmacokinetische eigenschappen geconstateerd.
Er zijn qua farmacokinetische eigenschappen bij insuline detemir geen klinisch relevante verschillen waargenomen tussen bejaarde proefpersonen enerzijds en jonge proefpersonen anderzijds of tussen proefpersonen met nier- of leveraandoeningen enerzijds en gezonde proefpersonen anderzijds.
Op basis van de uitgevoerde studies zijn er voor wat betreft de farmacokinetische eigenschappen van insuline detemir geen klinisch relevante verschillen te verwachten tussen gezonde proefpersonen en proefpersonen met nier- of leveraandoeningen.
Aangezien de farmacokinetische eigenschappen van insuline detemir bij deze leeftijdsgroepen niet uitgebreid zijn onderzocht, wordt het aanbevolen de bloedglucosespiegel bij deze leeftijdsgroepen nauwgezet te controleren.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
Niet-klinische gegevens duiden niet op een speciaal risico voor mensen.
Deze gegevens zijn afkomstig van conventionele studies op het gebied van veiligheidsfarmacologie, toxiciteit bij herhaalde dosering, genotoxiciteit en reproductietoxiciteit.
Gegevens over de receptoraffiniteit en in-vitro mitogeniciteitstudies laten geen verhoogd mitogeen potentieel zien in vergelijking met humane insuline.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Glycerol Fenol Metacresol Zinkacetaat Dinatriumfosfaat dihydraat Natriumchloride Zoutzuur 2N (pH-instelling) Natriumhydroxide 2N (pH-instelling) Water voor injecties
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Geneesmiddelen die aan Levemir worden toegevoegd, kunnen insuline detemir afbreken, bijvoorbeeld als de geneesmiddelen thiolen of sulfieten bevatten.
Levemir mag niet worden toegevoegd aan infusievloeistoffen.
6.3 Houdbaarheid
30 maanden.
10 Na het eerste gebruik kan het product maximaal 6 weken worden bewaard bij een temperatuur niet boven 30°C.
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) en niet dichtbij een vriesvak.
Niet in de vriezer bewaren.
De patroon in de buitenverpakking bewaren ter bescherming tegen licht.
Tijdens het gebruik: niet in de koelkast bewaren.
Bewaren beneden 30°C.
Levemir moet worden beschermd tegen extreme hitte en zonlicht.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Glazen patroon van 3 ml (type 1) met een zuiger (broombutyl) en een stop (broombutyl/polyisopreen) in een kartonnen doosje.
Verpakking met 1, 5 of 10 patronen.
Mogelijk worden niet alle verpakkingen in de handel gebracht.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen en andere instructies
Levemir Penfill is ontworpen voor gebruik met Novo Nordisk insulinetoedieningssystemen en NovoFine naalden.
De gedetailleerde aanwijzingen die het toedieningssysteem vergezellen moeten worden opgevolgd.
Levemir mag maar door één persoon worden gebruikt.
De patroon mag niet opnieuw worden gevuld.
Levemir dient niet te worden gebruikt indien de oplossing niet helder en kleurloos is.
Levemir die bevroren is geweest, mag niet meer worden gebruikt.
De patiënt moet worden geadviseerd om na elke injectie de gebruikte naald weg te gooien.
Alle ongebruikte product en afvalmaterialen dienen te worden opgeruimd overeenkomstig de lokale voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/04/278/001 EU/1/04/278/002 EU/1/04/278/003
11 9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
1 juni 2004
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
12 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
1 ml bevat 100 E insuline detemir (geproduceerd met behulp van recombinant-DNA technologie in Saccharomyces cerevisiae).
1 voorgevulde pen bevat 3 ml equivalent aan 300 E.
Eén eenheid insuline detemir bevat 0,142 mg zout- en watervrije insuline detemir.
Eén eenheid (E) insuline detemir komt overeen met één internationale eenheid (IE) humane insuline.
Voor een volledige lijst van de hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen.
FlexPen
Heldere, kleurloze en neutrale oplossing.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Behandeling van diabetes mellitus.
4.2 Dosering en wijze van toediening
Levemir is een langwerkende insuline analoog dat wordt gebruikt als basale insuline.
Dosering:
In combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen wordt het aanbevolen de behandeling met Levemir te starten met een eenmaaldaagse dosis van 10 E of 0,1-0,2 E/kg.
De dosis van Levemir dient getitreerd te worden op basis van de individuele behoeften van de patiënt.
Op basis van studieresultaten wordt het volgende titratieschema aanbevolen:
Gemiddelde zelfgemeten plasmaglucosewaarden voor het ontbijt
Aanpassing van de Levemir dosis
> 10,0 mmol/l (180 mg/dl) 9,1-10,0 mmol / (163-180 mg/dl) 8,1-9,0 mmol/l (145-162 mg/dl) 7,1-8,0 mmol/l (127-144 mg/dl) 6,1-7,0 mmol/l (109-126 mg/dl) Indien éénmalige zelfgemeten plasmaglucosewaarde
+8 +6 +4 +2 +2
3,1-4,0 mmol/l (56-72 mg/dl) < 3,1 mmol/l (< 56 mg/dl)
-2 -4
Wanneer Levemir deel uitmaakt van een basaal-bolusinsulineregime dient Levemir afhankelijk van de behoeften van de patiënt één- of tweemaal daags te worden toegediend.
De dosering van Levemir moet individueel aangepast worden.
13 Bij patiënten die tweemaal daags worden behandeld om de bloedglucoseregulatie te optimaliseren, kan de avonddosering in de loop van de avond of bij het slapengaan worden toegediend.
Overschakelen van andere insulines:
Als patiënten worden overgeschakeld van een behandeling met andere middellang- of langwerkende insulines naar een behandeling met Levemir, kan het noodzakelijk zijn de dosering en het doseringsschema aan te passen (zie 4.4).
Zoals bij alle insulines verdient een nauwgezette controle van het bloedglucosegehalte aanbeveling tijdens de overschakeling en gedurende de eerste weken daarna.
De behandeling met aanvullende bloedglucoseverlagende middelen moet eventueel worden aangepast (dosis en/of tijdstip van orale bloedglucoseverlagende middelen of bijkomende kort- of snelwerkende insulines).
Zoals bij alle insulines dient bij oudere patiënten en patiënten met nier- of leveraandoeningen het bloedglucosegehalte intensief te worden gecontroleerd en dient de insuline detemir dosering aangepast te worden op basis van de behoefte van de patiënt.
De werkzaamheid en veiligheid van Levemir werden aangetoond bij kinderen en adolescenten van 6 tot 17 jaar in studies met een duur van maximaal 6 maanden (zie rubriek 5.1).
De werkzaamheid en veiligheid van Levemir zijn niet onderzocht bij kinderen jonger dan 6 jaar.
Aanpassing van de dosering kan ook nodig zijn wanneer patiënten hun fysieke activiteit vergroten, hun gebruikelijke dieet wijzigen of bij bijkomende ziekten.
Wijze van toediening:
Subcutaan gebruik.
Levemir wordt subcutaan toegediend door middel van een injectie in de dij, buikwand of bovenarm.
Net als bij humane insulines kan de snelheid en mate van opname van insuline detemir groter zijn wanneer deze subcutaan wordt toegediend in de buikwand of deltoïdeus dan wanneer in de dij wordt geïnjecteerd.
De injectieplaats dient daarom te worden afgewisseld binnen eenzelfde gebied.
Bij Levemir FlexPen wordt een bijsluiter geleverd met gedetailleerde instructies voor gebruik, die moeten worden opgevolgd.
4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor insuline detemir of voor één van de hulpstoffen.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Een inadequate dosering of het onderbreken van de behandeling kan, met name bij type 1 diabetes, leiden tot hyperglycemie en diabetische ketoacidose.
Gewoonlijk ontwikkelen de eerste symptomen van hyperglycemie zich geleidelijk over een periode van uren tot dagen.
Deze symptomen kunnen zijn: dorst, frequentere mictie, misselijkheid, braken, sufheid, een rode droge huid, een droge mond en gebrek aan eetlust; ook kan de adem naar aceton ruiken.
Onbehandelde hyperglycemie kan bij type 1 diabetes leiden tot diabetische ketoacidose, die de dood tot gevolg kan hebben.
Indien de insulinedosis te hoog is ten opzichte van de insulinebehoefte, kan er hypoglycemie optreden (zie 4.8 en 4.9).
Het overslaan van een maaltijd of onverwachte, zware fysieke inspanning kan leiden tot hypoglycemie.
14 Patiënten bij wie de bloedglucoseregulatie sterk verbeterd is door bijvoorbeeld een intensieve insulinetherapie, kunnen de gebruikelijke waarschuwingssymptomen van een hypoglycemie anders waarnemen.
Zij dienen hierover geïnformeerd te worden.
De gebruikelijke waarschuwingssymptomen kunnen bij patiënten die al lange tijd diabetes hebben verdwijnen.
Bijkomende ziekten, vooral infecties en ziekten die gepaard gaan met koorts, verhogen in het algemeen de insulinebehoefte van de patiënt.
Het overschakelen van een patiënt op een ander type of merk insuline moet geschieden onder strikte medische begeleiding.
Veranderingen in sterkte, merk (fabrikant), type, soort (dierlijke, humane, humane insuline analoog) en/of productiemethode (recombinant-DNA versus insuline van dierlijke oorsprong) kunnen resulteren in een wijziging van de dosering.
Patiënten die Levemir toegediend krijgen, hebben soms een andere dosering nodig dan bij hun gebruikelijke insuline.
Als een aanpassing nodig is, kan dit plaatsvinden bij de eerste dosis of gedurende de eerste weken of maanden.
Net als bij andere insulinebehandelingen kunnen reacties op de injectieplaats optreden zoals pijn, jeuk, urticaria, zwelling en ontsteking.
Het continue afwisselen van de injectieplaats binnen een zelfde gebied kan helpen deze reacties te verminderen of te voorkomen.
Deze reacties verdwijnen gewoonlijk binnen enkele dagen tot enkele weken.
In zeldzame gevallen kunnen reacties op de injectieplaats de stopzetting van Levemir noodzakelijk maken.
Levemir mag niet intraveneus worden toegediend, aangezien het kan leiden tot ernstige hypoglycemieën.
Intramusculaire toediening dient te worden vermeden.
Wanneer Levemir wordt gemengd met andere insulinepreparaten, kan het werkingsprofiel van één of beide componenten veranderen.
Het mengen van Levemir met een snelwerkende insuline analoog, bijvoorbeeld insuline aspart, leidt tot een werkingsprofiel met een lager en vertraagd maximaal effect in vergelijking met afzonderlijke injecties.
Daarom dient het mengen van snelwerkende insuline met Levemir te worden vermeden.
Er is een beperkt aantal gegevens over patiënten met ernstige hypoalbuminemie.
Het wordt aanbevolen om dergelijke patiënten tijdens de behandeling nauwgezet te controleren.
Levemir mag niet in insuline-infusiepompen worden gebruikt.
Levemir bevat metacresol, dat allergische reacties kan veroorzaken.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Van een aantal geneesmiddelen is bekend dat ze een interactie hebben met het glucosemetabolisme.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verlagen:
Orale bloedglucoseverlagende middelen, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), niet- selectieve bètablokkers, angiotensine-converting-enzymremmers (ACE-remmers), salicylaten en alcohol.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verhogen:
Thiaziden, glucocorticoïden, schildklierhormonen en bètasympathicomimetica, groeihormoon en danazol.
Bètablokkers kunnen de symptomen van hypoglycemie maskeren en het herstel van hypoglycemie vertragen.
Octreotide/lanreotide kan de insulinebehoefte zowel verhogen als verlagen.
15 Alcohol kan het hypoglycemisch effect van insuline versterken en verlengen.
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
Zwangerschap:
Er is geen klinische ervaring opgedaan met insuline detemir tijdens de zwangerschap.
Uit voortplantingsonderzoek bij dieren is geen verschil gebleken tussen insuline detemir en humane insuline qua embryotoxiciteit en teratogeniciteit.
Voorzichtigheid is geboden bij het voorschrijven aan zwangere vrouwen.
Bij zwangere vrouwen met diabetes mellitus verdient een intensieve bloedglucoseregulatie en controle aanbeveling gedurende de zwangerschap; dit geldt ook als een patiënte overweegt zwanger te worden.
De insulinebehoefte wordt in het eerste trimester in het algemeen lager en tijdens het tweede en derde trimester hoger.
Na de bevalling zal de insulinebehoefte normaal gesproken weer snel terugkeren naar het niveau van vóór de zwangerschap.
Borstvoeding:
Er is geen klinische ervaring opgedaan met insuline detemir tijdens de lactatieperiode.
Voorzichtigheid is geboden bij het voorschrijven aan zogende vrouwen.
De insulinedosis en het dieet moeten mogelijk worden aangepast bij vrouwen die borstvoeding geven.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Het concentratie- en reactievermogen van patiënten kan verminderd zijn bij hypoglycemie.
Dit kan gevaar opleveren in die omstandigheden waar dit vermogen van groot belang is (bijvoorbeeld het besturen van voertuigen of bedienen van machines).
Patiënten dient geadviseerd te worden om maatregelen te nemen om hypoglycemie te vermijden bij het besturen van voertuigen.
Dit is met name belangrijk voor patiënten met verminderde of afwezige herkenning van symptomen van hypoglycemie of voor patiënten die frequente episoden van hypoglycemie hebben.
Onder dergelijke omstandigheden dient de raadzaamheid van het besturen van voertuigen te worden overwogen.
4.8 Bijwerkingen
Bijwerkingen, die waargenomen zijn bij patiënten die met Levemir worden behandeld, zijn voornamelijk dosisafhankelijk en gebaseerd op het farmacologische effect van insuline.
Hypoglycemie is een vaak voorkomende bijwerking die kan optreden wanneer de insulinedosis te hoog is ten opzichte van de insulinebehoefte.
Uit klinisch onderzoek is bekend dat ernstige hypoglycemie, die wordt gedefinieerd als een situatie waarin assistentie bij de behandeling nodig is, zich voordoet bij ongeveer 6% van de patiënten die met Levemir worden behandeld.
Ernstige hypoglycemie kan leiden tot bewustzijnsverlies en/of convulsies en kan een tijdelijke of permanente beschadiging van de hersenfunctie of zelfs de dood tot gevolg hebben.
Tijdens de behandeling met Levemir worden reacties op de injectieplaats vaker gezien dan met humane insuline.
Deze reacties kunnen bestaan uit roodheid, ontsteking, blauwe plekken, zwelling en jeuk op de injectieplaats.
De meeste reacties op de injectieplaats zijn niet ernstig en van voorbijgaande aard, d.w.z. ze verdwijnen gewoonlijk tijdens de behandeling binnen enkele dagen tot enkele weken.
Het totale percentage behandelde patiënten dat ongewenste bijwerkingen zal ervaren wordt geschat op 12%.
Frequenties van bijwerkingen uit klinische studies, die als mogelijk gerelateerd aan Levemir zijn beoordeeld, zijn hieronder weergegeven.
16 Stofwisselings- en voedingsstoornissen
Vaak (> 1/100, < 1/10) Algemene aandoeningen en toedieningplaatsstoornissen
Hypoglycemie:
De symptomen van hypoglycemie treden meestal plotseling op.
Deze symptomen kunnen zijn: koud zweet, een koude en bleke huid, vermoeidheid, zenuwachtigheid of beven, angstgevoelens, ongewone vermoeidheid of zwakte, verwardheid, concentratiestoornissen, sufheid, overmatig hongergevoel, visusstoornissen, hoofdpijn, misselijkheid en hartkloppingen.
Ernstige hypoglycemie kan leiden tot bewustzijnsverlies en/of convulsies en kan een tijdelijke of permanente beschadiging van de hersenfunctie of zelfs de dood tot gevolg hebben.
Vaak (> 1/100, < 1/10)
Reacties op de injectieplaats:
Tijdens de behandeling met insuline kunnen reacties optreden op de injectieplaats (roodheid, zwelling en jeuk op de injectieplaats).
Deze reacties zijn in het algemeen van voorbijgaande aard en verdwijnen gewoonlijk tijdens de behandeling.
Soms (> 1/1.000, < 1/100) Immuunsysteemaandoeningen
Lipodystrofie:
Op de injectieplaats kan lipodystrofie optreden als gevolg van het niet-afwisselen van de injectieplaats binnen eenzelfde gebied.
Oedeem:
Na het instellen van de insulinetherapie kan oedeem voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
Vaak (> 1/100, < 1/10)
In drie klinische studies met proefpersonen behandeld in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen werd een hogere frequentie (2,2%) van allergische reacties en potentieel allergische reacties waargenomen.
Soms (> 1/1.000, < 1/100) Oogaandoeningen
Allergische reacties, potentieel allergische reacties, urticaria, rash en huiduitslag:
Dergelijke symptomen kunnen het gevolg zijn van gegeneraliseerde overgevoeligheid.
Andere symptomen van gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen zijn jeuk, transpireren, gastro-intestinale klachten, angioneurotisch oedeem, ademhalingsproblemen, hartkloppingen en een verlaging van de bloeddruk.
Gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen levensbedreigend zijn (anafylactische reacties).
Soms (> 1/1.000, < 1/100)
Refractie-aandoeningen:
Na het instellen van de insulinetherapie kunnen refractie-anomalieën voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
Zenuwstelselaandoeningen
17
Diabetische retinopathie:
Een verbeterde glycemische regulatie over een langdurige periode vermindert de kans op progressie van diabetische retinopathie.
Echter, intensivering van de insulinebehandeling met een abrupte verbetering in de glycemische regulatie kan gepaard gaan met tijdelijke verergering van diabetische retinopathie.
Zelden (> 1/10.000, < 1/1.000)
Perifere neuropathie:
Een snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie kan gepaard gaan met zogenaamde acute pijnlijke neuropathie, die meestal reversibel is.
4.9 Overdosering
Voor insuline bestaat er geen specifieke definiëring van overdosering.
Er kan echter hypoglycemie ontstaan, die zich in een aantal achtereenvolgende stadia kan ontwikkelen als te hoge doses worden toegediend in verhouding tot de behoefte van de patiënt:
• Episoden van milde hypoglycemie kunnen worden behandeld door orale toediening van glucose of suikerhoudende producten.
Het verdient daarom aanbeveling dat diabetespatiënten altijd suikerhoudende producten bij zich hebben.
• Episoden van ernstige hypoglycemie, waarbij de patiënt het bewustzijn verliest, kunnen worden behandeld met glucagon (0,5 tot 1 mg), dat intramusculair of subcutaan wordt toegediend door iemand die daarin is geoefend, of door het intraveneus toedienen van glucose door iemand die medisch is geschoold.
Glucose moet eveneens intraveneus worden toegediend wanneer de patiënt niet binnen 10 tot 15 minuten reageert op glucagon.
Om een recidief te voorkomen, verdient het aanbeveling de patiënt oraal koolhydraten toe te dienen wanneer deze weer bij bewustzijn is.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie:
Bloedglucoseverlagende middelen.
Insulines en analogen voor injectie, langwerkend.
ATC-code:
A10AE05.
Insuline detemir is een opgeloste, langwerkende basale insuline analoog met een verlengde werkingsduur.
Het werkingsprofiel van insuline detemir is significant minder variabel en dus meer voorspelbaar dan dat van NPH insuline zoals af te leiden uit de intra-individuele variatiecoëfficiënt (VC) voor het totale en maximale farmacodynamische effect in Tabel 1.
Tabel 1.
Intra-individuele variabiliteit van het werkingsprofiel van insuline detemir en NPH insuline
Farmacodynamisch
Insuline
NPH
eindpunt
detemir
insuline
AUCGIR, 0-24 u * GIRmax * *
VC
(%) 27 23
VC
(%) 68 46
* Area under the curve * * Glucose infusiesnelheid p-waarde < 0,001 voor alle vergelijkingen
18 met insuline detemir
De verlengde werking van insuline detemir wordt bewerkstelligd door de sterke zelfassociatie van insuline detemir moleculen op de injectieplaats en door de binding aan albumine via de vetzuurzijketen.
Insuline detemir wordt langzamer naar de perifere doelweefsels gedistribueerd in vergelijking met NPH insuline.
Deze combinatie van protractiemechanismen bij insuline detemir levert in vergelijking met NPH insuline een reproduceerbaarder opname- en werkingsprofiel op.
Het bloedglucoseverlagende effect van insuline detemir is gebaseerd op de binding van insuline aan de receptoren op spier- en vetcellen.
Hierdoor wordt de opname van glucose bevorderd, terwijl tegelijkertijd de afgifte van glucose uit de lever wordt geremd.
Farmacodynamische parameters voor Levemir en NPH
Glucose infusiesnelheid (mg/kg/min)
Levemir
NPH
0,2 E/kg
0,3 E/kg †
0,4 E/kg
0,3 IE/kg
Werkingsduur (uur)
12
17 †
20
13
GIRmax (mg/kg/min) † geschatte waarden
1,1
1,4
1,7
1,6
Tijd sinds insuline-injectie (uur)
Levemir …..
0,2 E/kg
______
0,3 E/kg.. .0,4 E/kg
Afbeelding 1.
Werkingsprofiel van Levemir bij patiënten met type 1 diabetes.
De werking houdt, afhankelijk van de dosering, tot 24 uur aan, waardoor Levemir één- of tweemaal daags kan worden toegediend.
Bij een tweemaaldaagse toediening zal een steady state na toediening van 2-3 doses worden bereikt.
Bij een dosis van 0,2-0,4 E/kg Levemir wordt meer dan 50% van het maximale effect na 3-4 uur bereikt en dit houdt aan tot ongeveer 14 uur na toediening van de dosis.
De farmacodynamische respons (maximaal effect, werkingsduur, totaal effect) na subcutane toediening is gerelateerd aan de dosering.
In langetermijn klinische studies werd aangetoond dat met Levemir de dag tot dag variabiliteit van de nuchtere plasmaglucose lager is in vergelijking met NPH insuline.
Studies bij patiënten met type 2 diabetes die met basale insuline in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen behandeld werden, toonden aan dat Levemir vergelijkbare glycemische regulatie (HbA1c) biedt als NPH insuline en insuline glargine en gepaard gaat met minder gewichtstoename, zie tabel 2 hieronder.
In de studie versus insuline glargine was het mogelijk insuline detemir één- of tweemaal daags toe te dienen, terwijl insuline glargine éénmaal daags werd toegediend en heeft 55% van de proefpersonen die met insuline detemir behandeld werden de 52 weken behandeling beëindigd met een tweemaaldaagse toediening.
Tabel 2.
Verandering van het lichaamsgewicht na de insulinebehandeling Duur van de studie 20 weken
Insuline detemir Insuline detemir NPH insuline Insuline glargine eenmaal daags tweemaal daags + 0,7 kg + 1,6 kg
19 26 weken
+ 1,2 kg
+ 2,8 kg
52 weken
+ 2,3 kg
+ 3,7 kg
+ 4,0 kg
In studies waarbij insuline in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen wordt gebruikt, geeft de behandeling met Levemir een 61-65% verminderd risico op milde nachtelijke hypoglycemieën vergeleken met NPH insuline.
In langetermijn klinische studies was de nuchtere bloedglucose bij patiënten met type 1 diabetes, waaronder kinderen en adolescenten van 6 tot 17 jaar, die Levemir kregen in basaal-bolustherapie verbeterd in vergelijking met NPH insuline.
Levemir biedt vergelijkbare glycemische regulatie (HbA1c) als NPH insuline, maar geeft een verminderd risico op nachtelijke hypoglycemieën en gaat niet gepaard met gewichtstoename.
In klinisch onderzoek met basaal-bolusinsulinetherapie was de incidentie van hypoglycemie vergelijkbaar tussen Levemir en NPH insuline.
In vergelijking met NPH insuline bleek het risico op milde nachtelijke hypoglycemieën (in staat zijn tot zelfbehandeling en bevestigd met een capillaire bloedglucose lager dan 2,8 mmol/l of 3,1 mmol/l indien uitgedrukt als plasmaglucose) bij patiënten met type 1 diabetes significant lager.
Bij patiënten met type 2 diabetes werd geen verschil vastgesteld.
Bovendien was het totale risico op nachtelijke hypoglycemieën bij kinderen en adolescenten van 6 tot 17 jaar met type 1 diabetes significant lager met Levemir in vergelijking met NPH insuline.
Ontwikkeling van antilichamen werd bij het gebruik van Levemir waargenomen.
Dit lijkt echter geen invloed op glycemische regulatie te hebben.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
Absorptie:
De maximale plasmaconcentratie wordt binnen 6 tot 8 uur na toediening bereikt.
Bij een tweemaaldaagse toediening wordt na toediening van 2-3 doses een steady state in de plasmaconcentratie bereikt.
De intra-individuele variatie van de absorptie is bij Levemir kleiner dan bij andere basale insulinepreparaten.
De farmacokinetische parameters van insuline detemir vertonen geen klinisch relevante verschillen tussen de geslachten.
De absolute biologische beschikbaarheid van insuline detemir is bij subcutane toediening ongeveer 60%.
Distributie:
Het schijnbare verdelingsvolume van insuline detemir (ongeveer 0,1 l/kg) geeft aan dat een grote fractie van insuline detemir in het bloed circuleert.
Metabolisme:
De afbraak van insuline detemir is vergelijkbaar met die van humane insuline.
Geen van de gevormde metabolieten is actief.
In-vitro en in-vivo eiwitbindingsonderzoeken hebben uitgewezen dat er geen klinisch relevante interactie bestaat tussen insuline detemir en vetzuren of andere eiwitgebonden geneesmiddelen.
Eliminatie:
De uiteindelijke halfwaardetijd na subcutane toediening wordt bepaald door de absorptiesnelheid vanuit het subcutane weefsel.
De uiteindelijke halfwaardetijd ligt afhankelijk van de dosering tussen 5 en 7 uur.
20 Lineaire relatie:
De plasmaconcentraties (maximale concentratie, mate van absorptie) na subcutane toediening van een dosis binnen de therapeutische doseringsgrenzen zijn proportioneel met de dosering.
Speciale leeftijdsgroepen:
De farmacokinetische eigenschappen van insuline detemir zijn onderzocht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar), en vergeleken met die bij volwassenen met type 1 diabetes.
Er zijn geen klinisch relevante verschillen in farmacokinetische eigenschappen geconstateerd.
Er zijn qua farmacokinetische eigenschappen bij insuline detemir geen klinisch relevante verschillen waargenomen tussen bejaarde proefpersonen enerzijds en jonge proefpersonen anderzijds of tussen proefpersonen met nier- of leveraandoeningen enerzijds en gezonde proefpersonen anderzijds.
Op basis van de uitgevoerde studies zijn er voor wat betreft de farmacokinetische eigenschappen van insuline detemir geen klinisch relevante verschillen te verwachten tussen gezonde proefpersonen en proefpersonen met nier- of leveraandoeningen.
Aangezien de farmacokinetische eigenschappen van insuline detemir bij deze leeftijdsgroepen niet uitgebreid zijn onderzocht, wordt het aanbevolen de bloedglucosespiegel bij deze leeftijdsgroepen nauwgezet te controleren.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
Niet-klinische gegevens duiden niet op een speciaal risico voor mensen.
Deze gegevens zijn afkomstig van conventionele studies op het gebied van veiligheidsfarmacologie, toxiciteit bij herhaalde dosering, genotoxiciteit en reproductietoxiciteit.
Gegevens over de receptoraffiniteit en in-vitro mitogeniciteitstudies laten geen verhoogd mitogeen potentieel zien in vergelijking met humane insuline.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Glycerol Fenol Metacresol Zinkacetaat Dinatriumfosfaat dihydraat Natriumchloride Zoutzuur 2N (pH-instelling) Natriumhydroxide 2N (pH-instelling) Water voor injecties
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Geneesmiddelen die aan Levemir worden toegevoegd, kunnen insuline detemir afbreken, bijvoorbeeld als de geneesmiddelen thiolen of sulfieten bevatten.
Levemir mag niet worden toegevoegd aan infusievloeistoffen.
6.3 Houdbaarheid
30 maanden.
Na het eerste gebruik kan het product maximaal 6 weken worden bewaard bij een temperatuur niet boven 30°C.
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
21 Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) en niet dichtbij een vriesvak.
Niet in de vriezer bewaren.
Houd de dop op de pen wanneer Levemir FlexPen niet in gebruik is ter bescherming tegen licht.
Tijdens het gebruik: niet in de koelkast bewaren.
Bewaren beneden 30°C.
Levemir moet worden beschermd tegen extreme hitte en zonlicht.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Glazen patroon van 3 ml (type 1) met een zuiger (broombutyl) en een stop (broombutyl/polyisopreen).
De patroon bevindt zich in een voorgevulde pen (wegwerppen voor meervoudig gebruik) (polypropyleen).
Verpakking met 1, 5 of 10 voorgevulde pennen.
Mogelijk worden niet alle verpakkingen in de handel gebracht.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen en andere instructies
Levemir mag maar door één persoon worden gebruikt.
De patroon mag niet opnieuw worden gevuld.
Levemir dient niet te worden gebruikt indien de oplossing niet helder en kleurloos is.
Levemir die bevroren is geweest, mag niet meer worden gebruikt.
De patiënt moet worden geadviseerd om na elke injectie de gebruikte naald weg te gooien.
Alle ongebruikte product en afvalmaterialen dienen te worden opgeruimd overeenkomstig de lokale voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/04/278/004 EU/1/04/278/005 EU/1/04/278/006
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
1 juni 2004
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
22 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
1 ml bevat 100 E insuline detemir (geproduceerd met behulp van recombinant-DNA technologie in Saccharomyces cerevisiae).
1 voorgevulde pen bevat 3 ml equivalent aan 300 E.
Eén eenheid insuline detemir bevat 0,142 mg zout- en watervrije insuline detemir.
Eén eenheid (E) insuline detemir komt overeen met één internationale eenheid (IE) humane insuline.
Voor een volledige lijst van de hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen.
InnoLet
Heldere, kleurloze en neutrale oplossing.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Behandeling van diabetes mellitus.
4.2 Dosering en wijze van toediening
Levemir is een langwerkende insuline analoog dat wordt gebruikt als basale insuline.
Dosering:
In combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen wordt het aanbevolen de behandeling met Levemir te starten met een eenmaaldaagse dosis van 10 E of 0,1-0,2 E/kg.
De dosis van Levemir dient getitreerd te worden op basis van de individuele behoeften van de patiënt.
Op basis van studieresultaten wordt het volgende titratieschema aanbevolen:
Gemiddelde zelfgemeten plasmaglucosewaarden voor het ontbijt
Aanpassing van de Levemir dosis
> 10,0 mmol/l (180 mg/dl) 9,1-10,0 mmol / (163-180 mg/dl) 8,1-9,0 mmol/l (145-162 mg/dl) 7,1-8,0 mmol/l (127-144 mg/dl) 6,1-7,0 mmol/l (109-126 mg/dl) Indien éénmalige zelfgemeten plasmaglucosewaarde
+8 +6 +4 +2 +2
3,1-4,0 mmol/l (56-72 mg/dl) < 3,1 mmol/l (< 56 mg/dl)
-2 -4
Wanneer Levemir deel uitmaakt van een basaal-bolusinsulineregime dient Levemir afhankelijk van de behoeften van de patiënt één- of tweemaal daags te worden toegediend.
De dosering van Levemir moet individueel aangepast worden.
23 Bij patiënten die tweemaal daags worden behandeld om de bloedglucoseregulatie te optimaliseren, kan de avonddosering in de loop van de avond of bij het slapengaan worden toegediend.
Overschakelen van andere insulines:
Als patiënten worden overgeschakeld van een behandeling met andere middellang- of langwerkende insulines naar een behandeling met Levemir, kan het noodzakelijk zijn de dosering en het doseringsschema aan te passen (zie 4.4).
Zoals bij alle insulines verdient een nauwgezette controle van het bloedglucosegehalte aanbeveling tijdens de overschakeling en gedurende de eerste weken daarna.
De behandeling met aanvullende bloedglucoseverlagende middelen moet eventueel worden aangepast (dosis en/of tijdstip van orale bloedglucoseverlagende middelen of bijkomende kort- of snelwerkende insulines).
Zoals bij alle insulines dient bij oudere patiënten en patiënten met nier- of leveraandoeningen het bloedglucosegehalte intensief te worden gecontroleerd en dient de insuline detemir dosering aangepast te worden op basis van de behoefte van de patiënt.
De werkzaamheid en veiligheid van Levemir werden aangetoond bij kinderen en adolescenten van 6 tot 17 jaar in studies met een duur van maximaal 6 maanden (zie rubriek 5.1).
De werkzaamheid en veiligheid van Levemir zijn niet onderzocht bij kinderen jonger dan 6 jaar.
Aanpassing van de dosering kan ook nodig zijn wanneer patiënten hun fysieke activiteit vergroten, hun gebruikelijke dieet wijzigen of bij bijkomende ziekten.
Wijze van toediening:
Subcutaan gebruik.
Levemir wordt subcutaan toegediend door middel van een injectie in de dij, buikwand of bovenarm.
Net als bij humane insulines kan de snelheid en mate van opname van insuline detemir groter zijn wanneer deze subcutaan wordt toegediend in de buikwand of deltoïdeus dan wanneer in de dij wordt geïnjecteerd.
De injectieplaats dient daarom te worden afgewisseld binnen eenzelfde gebied.
Bij Levemir InnoLet wordt een bijsluiter geleverd met gedetailleerde instructies voor gebruik, die moeten worden opgevolgd.
4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor insuline detemir of voor één van de hulpstoffen.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Een inadequate dosering of het onderbreken van de behandeling kan, met name bij type 1 diabetes, leiden tot hyperglycemie en diabetische ketoacidose.
Gewoonlijk ontwikkelen de eerste symptomen van hyperglycemie zich geleidelijk over een periode van uren tot dagen.
Deze symptomen kunnen zijn: dorst, frequentere mictie, misselijkheid, braken, sufheid, een rode droge huid, een droge mond en gebrek aan eetlust; ook kan de adem naar aceton ruiken.
Onbehandelde hyperglycemie kan bij type 1 diabetes leiden tot diabetische ketoacidose, die de dood tot gevolg kan hebben.
Indien de insulinedosis te hoog is ten opzichte van de insulinebehoefte, kan er hypoglycemie optreden (zie 4.8 en 4.9).
Het overslaan van een maaltijd of onverwachte, zware fysieke inspanning kan leiden tot hypoglycemie.
24 Patiënten bij wie de bloedglucoseregulatie sterk verbeterd is door bijvoorbeeld een intensieve insulinetherapie, kunnen de gebruikelijke waarschuwingssymptomen van een hypoglycemie anders waarnemen.
Zij dienen hierover geïnformeerd te worden.
De gebruikelijke waarschuwingssymptomen kunnen bij patiënten die al lange tijd diabetes hebben verdwijnen.
Bijkomende ziekten, vooral infecties en ziekten die gepaard gaan met koorts, verhogen in het algemeen de insulinebehoefte van de patiënt.
Het overschakelen van een patiënt op een ander type of merk insuline moet geschieden onder strikte medische begeleiding.
Veranderingen in sterkte, merk (fabrikant), type, soort (dierlijke, humane, humane insuline analoog) en/of productiemethode (recombinant-DNA versus insuline van dierlijke oorsprong) kunnen resulteren in een wijziging van de dosering.
Patiënten die Levemir toegediend krijgen, hebben soms een andere dosering nodig dan bij hun gebruikelijke insuline.
Als een aanpassing nodig is, kan dit plaatsvinden bij de eerste dosis of gedurende de eerste weken of maanden.
Net als bij andere insulinebehandelingen kunnen reacties op de injectieplaats optreden zoals pijn, jeuk, urticaria, zwelling en ontsteking.
Het continue afwisselen van de injectieplaats binnen een zelfde gebied kan helpen deze reacties te verminderen of te voorkomen.
Deze reacties verdwijnen gewoonlijk binnen enkele dagen tot enkele weken.
In zeldzame gevallen kunnen reacties op de injectieplaats de stopzetting van Levemir noodzakelijk maken.
Levemir mag niet intraveneus worden toegediend, aangezien het kan leiden tot ernstige hypoglycemieën.
Intramusculaire toediening dient te worden vermeden.
Wanneer Levemir wordt gemengd met andere insulinepreparaten, kan het werkingsprofiel van één of beide componenten veranderen.
Het mengen van Levemir met een snelwerkende insuline analoog, bijvoorbeeld insuline aspart, leidt tot een werkingsprofiel met een lager en vertraagd maximaal effect in vergelijking met afzonderlijke injecties.
Daarom dient het mengen van snelwerkende insuline met Levemir te worden vermeden.
Er is een beperkt aantal gegevens over patiënten met ernstige hypoalbuminemie.
Het wordt aanbevolen om dergelijke patiënten tijdens de behandeling nauwgezet te controleren.
Levemir mag niet in insuline-infusiepompen worden gebruikt.
Levemir bevat metacresol, dat allergische reacties kan veroorzaken.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Van een aantal geneesmiddelen is bekend dat ze een interactie hebben met het glucosemetabolisme.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verlagen:
Orale bloedglucoseverlagende middelen, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), niet- selectieve bètablokkers, angiotensine-converting-enzymremmers (ACE-remmers), salicylaten en alcohol.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verhogen:
Thiaziden, glucocorticoïden, schildklierhormonen en bètasympathicomimetica, groeihormoon en danazol.
Bètablokkers kunnen de symptomen van hypoglycemie maskeren en het herstel van hypoglycemie vertragen.
Octreotide/lanreotide kan de insulinebehoefte zowel verhogen als verlagen.
25 Alcohol kan het hypoglycemisch effect van insuline versterken en verlengen.
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
Zwangerschap:
Er is geen klinische ervaring opgedaan met insuline detemir tijdens de zwangerschap.
Uit voortplantingsonderzoek bij dieren is geen verschil gebleken tussen insuline detemir en humane insuline qua embryotoxiciteit en teratogeniciteit.
Voorzichtigheid is geboden bij het voorschrijven aan zwangere vrouwen.
Bij zwangere vrouwen met diabetes mellitus verdient een intensieve bloedglucoseregulatie en controle aanbeveling gedurende de zwangerschap; dit geldt ook als een patiënte overweegt zwanger te worden.
De insulinebehoefte wordt in het eerste trimester in het algemeen lager en tijdens het tweede en derde trimester hoger.
Na de bevalling zal de insulinebehoefte normaal gesproken weer snel terugkeren naar het niveau van vóór de zwangerschap.
Borstvoeding:
Er is geen klinische ervaring opgedaan met insuline detemir tijdens de lactatieperiode.
Voorzichtigheid is geboden bij het voorschrijven aan zogende vrouwen.
De insulinedosis en het dieet moeten mogelijk worden aangepast bij vrouwen die borstvoeding geven.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Het concentratie- en reactievermogen van patiënten kan verminderd zijn bij hypoglycemie.
Dit kan gevaar opleveren in die omstandigheden waar dit vermogen van groot belang is (bijvoorbeeld het besturen van voertuigen of bedienen van machines).
Patiënten dient geadviseerd te worden om maatregelen te nemen om hypoglycemie te vermijden bij het besturen van voertuigen.
Dit is met name belangrijk voor patiënten met verminderde of afwezige herkenning van symptomen van hypoglycemie of voor patiënten die frequente episoden van hypoglycemie hebben.
Onder dergelijke omstandigheden dient de raadzaamheid van het besturen van voertuigen te worden overwogen.
4.8 Bijwerkingen
Bijwerkingen, die waargenomen zijn bij patiënten die met Levemir worden behandeld, zijn voornamelijk dosisafhankelijk en gebaseerd op het farmacologische effect van insuline.
Hypoglycemie is een vaak voorkomende bijwerking die kan optreden wanneer de insulinedosis te hoog is ten opzichte van de insulinebehoefte.
Uit klinisch onderzoek is bekend dat ernstige hypoglycemie, die wordt gedefinieerd als een situatie waarin assistentie bij de behandeling nodig is, zich voordoet bij ongeveer 6% van de patiënten die met Levemir worden behandeld.
Ernstige hypoglycemie kan leiden tot bewustzijnsverlies en/of convulsies en kan een tijdelijke of permanente beschadiging van de hersenfunctie of zelfs de dood tot gevolg hebben.
Tijdens de behandeling met Levemir worden reacties op de injectieplaats vaker gezien dan met humane insuline.
Deze reacties kunnen bestaan uit roodheid, ontsteking, blauwe plekken, zwelling en jeuk op de injectieplaats.
De meeste reacties op de injectieplaats zijn niet ernstig en van voorbijgaande aard, d.w.z. ze verdwijnen gewoonlijk tijdens de behandeling binnen enkele dagen tot enkele weken.
Het totale percentage behandelde patiënten dat ongewenste bijwerkingen zal ervaren wordt geschat op 12%.
Frequenties van bijwerkingen uit klinische studies, die als mogelijk gerelateerd aan Levemir zijn beoordeeld, zijn hieronder weergegeven.
26 Stofwisselings- en voedingsstoornissen
Vaak (> 1/100, < 1/10) Algemene aandoeningen en toedieningplaatsstoornissen
Hypoglycemie:
De symptomen van hypoglycemie treden meestal plotseling op.
Deze symptomen kunnen zijn: koud zweet, een koude en bleke huid, vermoeidheid, zenuwachtigheid of beven, angstgevoelens, ongewone vermoeidheid of zwakte, verwardheid, concentratiestoornissen, sufheid, overmatig hongergevoel, visusstoornissen, hoofdpijn, misselijkheid en hartkloppingen.
Ernstige hypoglycemie kan leiden tot bewustzijnsverlies en/of convulsies en kan een tijdelijke of permanente beschadiging van de hersenfunctie of zelfs de dood tot gevolg hebben.
Vaak (> 1/100, < 1/10)
Reacties op de injectieplaats:
Tijdens de behandeling met insuline kunnen reacties optreden op de injectieplaats (roodheid, zwelling en jeuk op de injectieplaats).
Deze reacties zijn in het algemeen van voorbijgaande aard en verdwijnen gewoonlijk tijdens de behandeling.
Soms (> 1/1.000, < 1/100) Immuunsysteemaandoeningen
Lipodystrofie:
Op de injectieplaats kan lipodystrofie optreden als gevolg van het niet-afwisselen van de injectieplaats binnen eenzelfde gebied.
Oedeem:
Na het instellen van de insulinetherapie kan oedeem voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
Vaak (> 1/100, < 1/10)
In drie klinische studies met proefpersonen behandeld in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen werd een hogere frequentie (2,2%) van allergische reacties en potentieel allergische reacties waargenomen.
Soms (> 1/1.000, < 1/100) Oogaandoeningen
Allergische reacties, potentieel allergische reacties, urticaria, rash en huiduitslag:
Dergelijke symptomen kunnen het gevolg zijn van gegeneraliseerde overgevoeligheid.
Andere symptomen van gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen zijn jeuk, transpireren, gastro-intestinale klachten, angioneurotisch oedeem, ademhalingsproblemen, hartkloppingen en een verlaging van de bloeddruk.
Gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen levensbedreigend zijn (anafylactische reacties).
Soms (> 1/1.000, < 1/100)
Refractie-aandoeningen:
Na het instellen van de insulinetherapie kunnen refractie-anomalieën voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
Zenuwstelselaandoeningen
27
Diabetische retinopathie:
Een verbeterde glycemische regulatie over een langdurige periode vermindert de kans op progressie van diabetische retinopathie.
Echter, intensivering van de insulinebehandeling met een abrupte verbetering in de glycemische regulatie kan gepaard gaan met tijdelijke verergering van diabetische retinopathie.
Zelden (> 1/10.000, < 1/1.000)
Perifere neuropathie:
Een snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie kan gepaard gaan met zogenaamde acute pijnlijke neuropathie, die meestal reversibel is.
4.9 Overdosering
Voor insuline bestaat er geen specifieke definiëring van overdosering.
Er kan echter hypoglycemie ontstaan, die zich in een aantal achtereenvolgende stadia kan ontwikkelen als te hoge doses worden toegediend in verhouding tot de behoefte van de patiënt:
• Episoden van milde hypoglycemie kunnen worden behandeld door orale toediening van glucose of suikerhoudende producten.
Het verdient daarom aanbeveling dat diabetespatiënten altijd suikerhoudende producten bij zich hebben.
• Episoden van ernstige hypoglycemie, waarbij de patiënt het bewustzijn verliest, kunnen worden behandeld met glucagon (0,5 tot 1 mg), dat intramusculair of subcutaan wordt toegediend door iemand die daarin is geoefend, of door het intraveneus toedienen van glucose door iemand die medisch is geschoold.
Glucose moet eveneens intraveneus worden toegediend wanneer de patiënt niet binnen 10 tot 15 minuten reageert op glucagon.
Om een recidief te voorkomen, verdient het aanbeveling de patiënt oraal koolhydraten toe te dienen wanneer deze weer bij bewustzijn is.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie:
Bloedglucoseverlagende middelen.
Insulines en analogen voor injectie, langwerkend.
ATC-code:
A10AE05.
Insuline detemir is een opgeloste, langwerkende basale insuline analoog met een verlengde werkingsduur.
Het werkingsprofiel van insuline detemir is significant minder variabel en dus meer voorspelbaar dan dat van NPH insuline zoals af te leiden uit de intra-individuele variatiecoëfficiënt (VC) voor het totale en maximale farmacodynamische effect in Tabel 1.
Tabel 1.
Intra-individuele variabiliteit van het werkingsprofiel van insuline detemir en NPH insuline
Farmacodynamisch
Insuline
NPH
eindpunt
detemir
insuline
AUCGIR, 0-24 u * GIRmax * *
VC
(%) 27 23
VC
(%) 68 46
* Area under the curve * * Glucose infusiesnelheid p-waarde < 0,001 voor alle vergelijkingen
28 met insuline detemir
De verlengde werking van insuline detemir wordt bewerkstelligd door de sterke zelfassociatie van insuline detemir moleculen op de injectieplaats en door de binding aan albumine via de vetzuurzijketen.
Insuline detemir wordt langzamer naar de perifere doelweefsels gedistribueerd in vergelijking met NPH insuline.
Deze combinatie van protractiemechanismen bij insuline detemir levert in vergelijking met NPH insuline een reproduceerbaarder opname- en werkingsprofiel op.
Het bloedglucoseverlagende effect van insuline detemir is gebaseerd op de binding van insuline aan de receptoren op spier- en vetcellen.
Hierdoor wordt de opname van glucose bevorderd, terwijl tegelijkertijd de afgifte van glucose uit de lever wordt geremd.
F a r m a c o d y n a m i s c h e p a r a m e t e r s v o o r L e v e m ir e n N P H Infusiesnelheid van glucose (mg/kg/min)
L e v e m ir
NPH
W e r k in g s d u u r (u u r)
0, 2 E / k g 12
0, 3 E / k g 17 †
0,4
E / k g 20
, 3 IE / k g 13
G I †
R m a x (m g / k g / m in) g es c ha tte w a ar d e n
1, 1
1, 4†
1, 7
1, 6
T ijd s in d s in s u lin e -in je c tie (u u r)
L e v e m ir …..
0, 2 E / k g
______
0, 3 E / k g.. .0 ,4 E /k g
Afbeelding 1.
Werkingsprofiel van Levemir bij patiënten met type 1 diabetes.
De werking houdt, afhankelijk van de dosering, tot 24 uur aan, waardoor Levemir één- of tweemaal daags kan worden toegediend.
Bij een tweemaaldaagse toediening zal een steady state na toediening van 2-3 doses worden bereikt.
Bij een dosis van 0,2-0,4 E/kg Levemir wordt meer dan 50% van het maximale effect na 3-4 uur bereikt en dit houdt aan tot ongeveer 14 uur na toediening van de dosis.
De farmacodynamische respons (maximaal effect, werkingsduur, totaal effect) na subcutane toediening is gerelateerd aan de dosering.
In langetermijn klinische studies werd aangetoond dat met Levemir de dag tot dag variabiliteit van de nuchtere plasmaglucose lager is in vergelijking met NPH insuline.
Studies bij patiënten met type 2 diabetes die met basale insuline in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen behandeld werden, toonden aan dat Levemir vergelijkbare glycemische regulatie (HbA1c) biedt als NPH insuline en insuline glargine en gepaard gaat met minder gewichtstoename, zie tabel 2 hieronder.
In de studie versus insuline glargine was het mogelijk insuline detemir één- of tweemaal daags toe te dienen, terwijl insuline glargine éénmaal daags werd toegediend en heeft 55% van de proefpersonen die met insuline detemir behandeld werden de 52 weken behandeling beëindigd met een tweemaaldaagse toediening.
Tabel 2.
Verandering van het lichaamsgewicht na de insulinebehandeling Duur van de studie 20 weken
Insuline detemir Insuline detemir NPH insuline Insuline glargine eenmaal daags tweemaal daags + 0,7 kg + 1,6 kg
29 26 weken
+ 1,2 kg
+ 2,8 kg
52 weken
+ 2,3 kg
+ 3,7 kg
+ 4,0 kg
In studies waarbij insuline in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen wordt gebruikt, geeft de behandeling met Levemir een 61-65% verminderd risico op milde nachtelijke hypoglycemieën vergeleken met NPH insuline.
In langetermijn klinische studies was de nuchtere bloedglucose bij patiënten met type 1 diabetes, waaronder kinderen en adolescenten van 6 tot 17 jaar, die Levemir kregen in basaal-bolustherapie verbeterd in vergelijking met NPH insuline.
Levemir biedt vergelijkbare glycemische regulatie (HbA1c) als NPH insuline, maar geeft een verminderd risico op nachtelijke hypoglycemieën en gaat niet gepaard met gewichtstoename.
In klinisch onderzoek met basaal-bolusinsulinetherapie was de incidentie van hypoglycemie vergelijkbaar tussen Levemir en NPH insuline.
In vergelijking met NPH insuline bleek het risico op milde nachtelijke hypoglycemieën (in staat zijn tot zelfbehandeling en bevestigd met een capillaire bloedglucose lager dan 2,8 mmol/l of 3,1 mmol/l indien uitgedrukt als plasmaglucose) bij patiënten met type 1 diabetes significant lager.
Bij patiënten met type 2 diabetes werd geen verschil vastgesteld.
Bovendien was het totale risico op nachtelijke hypoglycemieën bij kinderen en adolescenten van 6 tot 17 jaar met type 1 diabetes significant lager met Levemir in vergelijking met NPH insuline.
Ontwikkeling van antilichamen werd bij het gebruik van Levemir waargenomen.
Dit lijkt echter geen invloed op glycemische regulatie te hebben.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
Absorptie:
De maximale plasmaconcentratie wordt binnen 6 tot 8 uur na toediening bereikt.
Bij een tweemaaldaagse toediening wordt na toediening van 2-3 doses een steady state in de plasmaconcentratie bereikt.
De intra-individuele variatie van de absorptie is bij Levemir kleiner dan bij andere basale insulinepreparaten.
De farmacokinetische parameters van insuline detemir vertonen geen klinisch relevante verschillen tussen de geslachten.
De absolute biologische beschikbaarheid van insuline detemir is bij subcutane toediening ongeveer 60%.
Distributie:
Het schijnbare verdelingsvolume van insuline detemir (ongeveer 0,1 l/kg) geeft aan dat een grote fractie van insuline detemir in het bloed circuleert.
Metabolisme:
De afbraak van insuline detemir is vergelijkbaar met die van humane insuline.
Geen van de gevormde metabolieten is actief.
In-vitro en in-vivo eiwitbindingsonderzoeken hebben uitgewezen dat er geen klinisch relevante interactie bestaat tussen insuline detemir en vetzuren of andere eiwitgebonden geneesmiddelen.
Eliminatie:
De uiteindelijke halfwaardetijd na subcutane toediening wordt bepaald door de absorptiesnelheid vanuit het subcutane weefsel.
De uiteindelijke halfwaardetijd ligt afhankelijk van de dosering tussen 5 en 7 uur.
30 Lineaire relatie:
De plasmaconcentraties (maximale concentratie, mate van absorptie) na subcutane toediening van een dosis binnen de therapeutische doseringsgrenzen zijn proportioneel met de dosering.
Speciale leeftijdsgroepen:
De farmacokinetische eigenschappen van insuline detemir zijn onderzocht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar), en vergeleken met die bij volwassenen met type 1 diabetes.
Er zijn geen klinisch relevante verschillen in farmacokinetische eigenschappen geconstateerd.
Er zijn qua farmacokinetische eigenschappen bij insuline detemir geen klinisch relevante verschillen waargenomen tussen bejaarde proefpersonen enerzijds en jonge proefpersonen anderzijds of tussen proefpersonen met nier- of leveraandoeningen enerzijds en gezonde proefpersonen anderzijds.
Op basis van de uitgevoerde studies zijn er voor wat betreft de farmacokinetische eigenschappen van insuline detemir geen klinisch relevante verschillen te verwachten tussen gezonde proefpersonen en proefpersonen met nier- of leveraandoeningen.
Aangezien de farmacokinetische eigenschappen van insuline detemir bij deze leeftijdsgroepen niet uitgebreid zijn onderzocht, wordt het aanbevolen de bloedglucosespiegel bij deze leeftijdsgroepen nauwgezet te controleren.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
Niet-klinische gegevens duiden niet op een speciaal risico voor mensen.
Deze gegevens zijn afkomstig van conventionele studies op het gebied van veiligheidsfarmacologie, toxiciteit bij herhaalde dosering, genotoxiciteit en reproductietoxiciteit.
Gegevens over de receptoraffiniteit en in-vitro mitogeniciteitstudies laten geen verhoogd mitogeen potentieel zien in vergelijking met humane insuline.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Glycerol Fenol Metacresol Zinkacetaat Dinatriumfosfaat dihydraat Natriumchloride Zoutzuur 2N (pH-instelling) Natriumhydroxide 2N (pH-instelling) Water voor injecties
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Geneesmiddelen die aan Levemir worden toegevoegd, kunnen insuline detemir afbreken, bijvoorbeeld als de geneesmiddelen thiolen of sulfieten bevatten.
Levemir mag niet worden toegevoegd aan infusievloeistoffen.
6.3 Houdbaarheid
30 maanden.
Na het eerste gebruik kan het product maximaal 6 weken worden bewaard bij een temperatuur niet boven 30°C.
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
31 Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) en niet dichtbij een vriesvak.
Niet in de vriezer bewaren.
Houd de dop op de pen wanneer Levemir InnoLet niet in gebruik is ter bescherming tegen licht.
Tijdens het gebruik: niet in de koelkast bewaren.
Bewaren beneden 30°C.
Levemir moet worden beschermd tegen extreme hitte en zonlicht.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Glazen patroon van 3 ml (type 1) met een zuiger (broombutyl) en een stop (broombutyl/polyisopreen).
De patroon bevindt zich in een voorgevulde pen (wegwerppen voor meervoudig gebruik) (polypropyleen).
Verpakking met 1, 5 of 10 voorgevulde pennen.
Mogelijk worden niet alle verpakkingen in de handel gebracht.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen en andere instructies
Levemir mag maar door één persoon worden gebruikt.
De patroon mag niet opnieuw worden gevuld.
Levemir dient niet te worden gebruikt indien de oplossing niet helder en kleurloos is.
Levemir die bevroren is geweest, mag niet meer worden gebruikt.
De patiënt moet worden geadviseerd om na elke injectie de gebruikte naald weg te gooien.
Alle ongebruikte product en afvalmaterialen dienen te worden opgeruimd overeenkomstig de lokale voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/04/278/007 EU/1/04/278/008 EU/1/04/278/009
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
1 juni 2004
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
32 BIJLAGE II
A.
FABRIKANT VAN HET BIOLOGISCH WERKZAAM BESTANDDEEL EN HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR DE VERVAARDIGING VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE
B.
VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
33 A.
FABRIKANT VAN HET BIOLOGISCH WERKZAAM BESTANDDEEL EN HOUDER VAN DE VERGUNNINGEN VOOR DE VERVAARDIGING VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE
Naam en adres van de fabrikant van het biologisch werkzaam bestanddeel
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
Novo Nordisk A/S Hallas Allé DK-4400 Kalundborg Denemarken
Naam en adres van de fabrikant verantwoordelijk voor vrijgifte
Levemir InnoLet
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
Levemir Penfill en FlexPen
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
Novo Nordisk Production SAS 45, Avenue d’ Orléans F-28002 Chartres Frankrijk
In de gedrukte bijsluiter van het geneesmiddel dienen de naam en het adres van de fabrikant die verantwoordelijk is voor vrijgifte van de desbetreffende partij te zijn opgenomen.
B.
VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
• VOORWAARDEN OF BEPERKINGEN OPGELEGD AAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN TEN AANZIEN VAN DE AFLEVERING EN HET GEBRUIK
Aan medisch voorschrift onderworpen geneesmiddel.
• VOORWAARDEN OF BEPERKINGEN MET BETREKKING TOT EEN VEILIG EN DOELTREFFEND GEBRUIK VAN HET GENEESMIDDEL
Niet van toepassing.
• ANDERE VOORWAARDEN
Niet van toepassing.
34 BIJLAGE III
ETIKETTERING EN BIJSLUITER
35 A.
ETIKETTERING
36 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN OP DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een patroon Insuline detemir
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml bevat 100 E (14,2 mg) insuline detemir, rDNA,
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkacetaat, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
Oplossing voor injectie in een patroon.
Penfill
1 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik Levemir Penfill patronen dienen te worden gebruikt in combinatie met Novo Nordisk insulinetoedieningssystemen Levemir Penfill mag maar door één persoon worden gebruikt Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP / Tijdens het gebruik: binnen 6 weken gebruiken
9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
37 Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) Niet in de vriezer bewaren De patroon in de buitenverpakking bewaren Tijdens het gebruik: niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/04/278/001
13.
PARTIJNUMMER VAN DE FABRIKANT
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Levemir Penfill
38 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN OP DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een patroon Insuline detemir
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml bevat 100 E (14,2 mg) insuline detemir, rDNA,
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkacetaat, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
Oplossing voor injectie in een patroon.
Penfill
5 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik Levemir Penfill patronen dienen te worden gebruikt in combinatie met Novo Nordisk insulinetoedieningssystemen Levemir Penfill mag maar door één persoon worden gebruikt Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP / Tijdens het gebruik: binnen 6 weken gebruiken
9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
39 Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) Niet in de vriezer bewaren De patroon in de buitenverpakking bewaren Tijdens het gebruik: niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/04/278/002
13.
PARTIJNUMMER VAN DE FABRIKANT
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Levemir Penfill
40 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN OP DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een patroon Insuline detemir
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml bevat 100 E (14,2 mg) insuline detemir, rDNA,
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkacetaat, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
Oplossing voor injectie in een patroon.
Penfill
10 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik Levemir Penfill patronen dienen te worden gebruikt in combinatie met Novo Nordisk insulinetoedieningssystemen Levemir Penfill mag maar door één persoon worden gebruikt Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP / Tijdens het gebruik: binnen 6 weken gebruiken
9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
41 Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) Niet in de vriezer bewaren De patroon in de buitenverpakking bewaren Tijdens het gebruik: niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/04/278/003
13.
PARTIJNUMMER VAN DE FABRIKANT
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Levemir Penfill
42 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
ETIKET
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN DE TOEDIENINGSWEG(EN)
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een patroon Insuline detemir s.c. gebruik
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
Penfill
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP /
4.
PARTIJNUMMER
Charge:
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
3 ml
6.
OVERIGE
43 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN OP DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline detemir
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml bevat 100 E (14,2 mg) insuline detemir, rDNA,
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkacetaat, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen.
FlexPen
1 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik Ontworpen voor gebruik met NovoFine of NovoTwist naalden voor eenmalig gebruik met een lengte van maximaal 8 mm Naalden zijn niet meegeleverd Levemir FlexPen mag maar door één persoon worden gebruikt Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP / Tijdens het gebruik: binnen 6 weken gebruiken
44 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) Niet in de vriezer bewaren Houd de dop op de pen ter bescherming tegen licht Tijdens het gebruik: niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/04/278/004
13.
PARTIJNUMMER VAN DE FABRIKANT
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Levemir FlexPen
45 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN OP DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline detemir
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml bevat 100 E (14,2 mg) insuline detemir, rDNA,
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkacetaat, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen.
FlexPen
5 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik Ontworpen voor gebruik met NovoFine of NovoTwist naalden voor eenmalig gebruik met een lengte van maximaal 8 mm Naalden zijn niet meegeleverd Levemir FlexPen mag maar door één persoon worden gebruikt Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP / Tijdens het gebruik: binnen 6 weken gebruiken
46 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) Niet in de vriezer bewaren Houd de dop op de pen ter bescherming tegen licht Tijdens het gebruik: niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/04/278/005
13.
PARTIJNUMMER VAN DE FABRIKANT
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Levemir FlexPen
47 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN OP DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline detemir
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml bevat 100 E (14,2 mg) insuline detemir, rDNA,
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkacetaat, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen.
FlexPen
10 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik Ontworpen voor gebruik met NovoFine of NovoTwist naalden voor eenmalig gebruik met een lengte van maximaal 8 mm Naalden zijn niet meegeleverd Levemir FlexPen mag maar door één persoon worden gebruikt Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP / Tijdens het gebruik: binnen 6 weken gebruiken
48 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) Niet in de vriezer bewaren Houd de dop op de pen ter bescherming tegen licht Tijdens het gebruik: niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/04/278/006
13.
PARTIJNUMMER VAN DE FABRIKANT
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Levemir FlexPen
49 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
ETIKET
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN DE TOEDIENINGSWEG(EN)
Levemir 100 E/ml oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline detemir s.c. gebruik
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
FlexPen
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP /
4.
PARTIJNUMMER
Charge:
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
3 ml
6.
OVERIGE
50 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN OP DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline detemir
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml bevat 100 E (14,2 mg) insuline detemir, rDNA,
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkacetaat, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen.
InnoLet
1 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik Levemir InnoLet is speciaal ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine S naalden.
NovoFine naalden zijn niet bijgesloten.
Levemir InnoLet mag maar door één persoon worden gebruikt Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP / Tijdens het gebruik: binnen 6 weken gebruiken
9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
51 Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) Niet in de vriezer bewaren Houd de dop op de pen ter bescherming tegen licht Tijdens het gebruik: niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/04/278/007
13.
PARTIJNUMMER VAN DE FABRIKANT
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Levemir InnoLet
52 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN OP DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline detemir
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml bevat 100 E (14,2 mg) insuline detemir, rDNA,
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkacetaat, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen.
InnoLet
5 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik Levemir InnoLet is speciaal ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine S naalden.
NovoFine naalden zijn niet bijgesloten.
Levemir InnoLet mag maar door één persoon worden gebruikt Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP / Tijdens het gebruik: binnen 6 weken gebruiken
9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
53 Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) Niet in de vriezer bewaren Houd de dop op de pen ter bescherming tegen licht Tijdens het gebruik: niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/04/278/008
13.
PARTIJNUMMER VAN DE FABRIKANT
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Levemir InnoLet
54 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN OP DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Levemir 100 E/ml, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline detemir
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml bevat 100 E (14,2 mg) insuline detemir, rDNA,
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkacetaat, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen.
InnoLet
10 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik Levemir InnoLet is speciaal ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine S naalden.
NovoFine naalden zijn niet bijgesloten.
Levemir InnoLet mag maar door één persoon worden gebruikt Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP / Tijdens het gebruik: binnen 6 weken gebruiken
9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
55 Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) Niet in de vriezer bewaren Houd de dop op de pen ter bescherming tegen licht Tijdens het gebruik: niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/04/278/009
13.
PARTIJNUMMER VAN DE FABRIKANT
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Levemir InnoLet
56 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
ETIKET
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN DE TOEDIENINGSWEG(EN)
Levemir 100 E/ml oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline detemir s.c. gebruik
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
InnoLet
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP /
4.
PARTIJNUMMER
Charge:
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
3 ml
6.
OVERIGE
57 B.
BIJSLUITER
58 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
Levemir 100 E/ml oplossing voor injectie in een patroon Penfill insuline detemir
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. – Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn om deze nog eens door te lezen. – Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker. – Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen. – Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
1.
WAT IS LEVEMIR EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
Levemir is een humane insuline analoog voor de behandeling van diabetes.
Deze insuline bevindt zich in een patroon van 3 ml, Penfill genaamd, die in een insulinetoedieningssysteem past.
Levemir is een langwerkende humane insuline analoog dat uw bloedglucosegehalte verlaagt.
Het effect houdt, afhankelijk van de dosering, maximaal 24 uur aan.
Levemir kan ook in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen of met maaltijdgerelateerde kort- of snelwerkende insulines worden gebruikt.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U LEVEMIR GEBRUIKT
Gebruik Levemir niet
âº Als u allergisch (overgevoelig) bent voor insuline detemir, metacresol of één van de overige bestanddelen (zie 7 Aanvullende informatie).
Zie 5 Mogelijke bijwerkingen voor de tekenen van allergie âº Als u een hypoglycemie voelt opkomen (hypoglycemie omvat de symptomen van een laag bloedglucosegehalte).
Zie 4 Wat moet u doen in een noodgeval voor meer informatie over hypoglycemieën.
Wees extra voorzichtig met Levemir
âº Als u nier- of leverproblemen heeft of problemen met uw bijnier, hypofyse of schildklier âº Wanneer u alcohol drinkt: let op tekenen van een hypoglycemie âº Wanneer u zich meer lichamelijk inspant dan normaal of als u uw normale dieet wilt veranderen âº Als u ziek bent: blijf de insuline gewoon gebruiken âº Als u naar het buitenland gaat: door het tijdsverschil tussen landen kan het nodig zijn om de hoeveelheid insuline die u gebruikt te wijzigen.
Zwangerschap en borstvoeding âº Als u zwanger bent, zwanger wilt worden of borstvoeding geeft: neem contact op met uw arts voor advies.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines âº Wanneer u autorijdt of gereedschappen of machines bedient: let op tekenen van een hypoglycemie.
Het concentratie- en reactievermogen is afgenomen bij een hypoglycemie.
U moet dan ook nooit rijden en ook nooit machines bedienen wanneer u een hypoglycemie voelt opkomen.
Bespreek met uw arts of het niet beter is helemaal niet te rijden of machines te bedienen als u vaak een hypoglycemie heeft of als u moeite heeft hypoglycemieën te herkennen.
59 Er is geen klinische ervaring opgedaan met Levemir bij kinderen jonger dan 6 jaar.
Gebruik met andere geneesmiddelen
Veel geneesmiddelen hebben invloed op de werking van glucose in uw lichaam en mogelijk op de insulinedosis.
Hieronder worden de meest voorkomende geneesmiddelen genoemd die mogelijk invloed hebben op uw insulinebehandeling.
Informeer uw arts of apotheker wanneer u ook andere geneesmiddelen gebruikt of van geneesmiddel verandert, ook als deze niet op voorschrift zijn verkregen.
Uw insulinebehoefte kan veranderen als u ook volgende geneesmiddelen gebruikt: orale bloedglucoseverlagende middelen, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), bètablokkers, ACE- remmers, acetylsalicylzuur, thiaziden, glucocorticoïden, schildklierhormonen, bètasympathicomimetica, groeihormoon, danazol, octreotide en lanreotide.
3.
HOE WORDT LEVEMIR GEBRUIKT
Overleg met uw arts en diabetesverpleegkundige over uw insulinebehoefte.
U dient hun advies nauwkeurig op te volgen.
Deze bijsluiter geldt als algemene leidraad.
Als uw arts u heeft overgeschakeld op een nieuwe soort of een nieuw merk insuline, kan het zijn dat de dosering door uw arts moet worden aangepast.
Voordat u Levemir gaat gebruiken
âº Controleer het etiket om zeker te zijn dat u de juiste insulinesoort heeft âº Controleer altijd de patroon, met inbegrip van de rubber zuiger (stop).
Niet gebruiken als er beschadigingen te zien zijn of als er een ruimte is tussen de rubber zuiger en de witte band.
Breng de patroon terug naar de leverancier.
Zie de gebruiksaanwijzing van uw toedieningssysteem voor meer informatie âº Desinfecteer het rubber membraan met een antiseptisch doekje âº Gebruik altijd voor elke injectie een nieuwe naald om contaminatie te voorkomen.
Levemir moet niet gebruikt worden
âº in insuline-infusiepompen âº als de patroon of de pen met de patroon gevallen, beschadigd of gedeukt is, bestaat het risico dat de insuline gaat lekken âº als deze niet op de juiste wijze is bewaard of bevroren is geweest (zie 6 Hoe bewaart u Levemir) âº als de insuline niet kristalhelder en kleurloos is.
De patroon mag niet opnieuw worden gevuld.
Levemir Penfill patronen zijn ontworpen voor gebruik in combinatie met Novo Nordisk insulinetoedieningssystemen en NovoFine naalden.
Wanneer u wordt behandeld met Levemir Penfill en een andere soort insuline in een Penfill patroon, moet u twee insulinetoedieningssystemen gebruiken, voor elke soort insuline één.
Levemir moet onder de huid (subcutaan) geïnjecteerd worden.
Injecteer de insuline nooit rechtstreeks in een ader of spier.
Wissel de injectieplaats altijd af om huidverdikking te voorkomen (zie 5 Mogelijke bijwerkingen).
De beste injectieplaatsen zijn: de voorzijde van de dij, de voorzijde van de buik of de bovenarm.
Controleer uw bloedglucosegehalte regelmatig.
Hoe injecteert u deze insuline
• Injecteer de insuline onder de huid.
Injecteer op de manier die door uw arts of diabetesverpleegkundige is aanbevolen en zoals in de handleiding van uw toedieningssysteem beschreven
60 • Houd de naald ten minste 6 seconden onder de huid, om er zeker van te zijn dat de volledige dosis is geïnjecteerd • Zorg dat u de naald verwijdert en weggooit na elke injectie en bewaar Levemir zonder de naald erop geschroefd.
Anders kan er vloeistof weglekken wat een onnauwkeurige dosering kan veroorzaken.
4.
WAT MOET U DOEN IN EEN NOODGEVAL
Wanneer u een hypoglycemie krijgt
U krijgt een hypoglycemie als uw bloedglucosegehalte te laag wordt.
Dit kan gebeuren: • als u te veel insuline gebruikt • als u te weinig eet of een maaltijd overslaat • als u zich meer lichamelijk inspant dan normaal.
De tekenen die wijzen op een hypoglycemie kunnen zich plotseling voordoen en zijn onder andere: koud zweet, een koude bleke huid, hoofdpijn, hartkloppingen, misselijkheid, overmatig hongergevoel, tijdelijke stoornissen in het gezichtsvermogen, sufheid, ongewone vermoeidheid en zwakte, zenuwachtigheid of beven, angstgevoelens, verwardheid, concentratiestoornissen.
Als u een hypoglycemie voelt opkomen: gebruik een suikerrijk tussendoortje en controleer uw bloedglucosegehalte.
U dient er altijd voor te zorgen dat u druivensuikertabletten, snoepjes, koekjes of vruchtensap bij u heeft voor het geval u ze nodig heeft.
Als uw bloedglucosegehalte te laag is: eet druivensuikertabletten of een tussendoortje met veel suiker (snoepjes, koekjes, vruchtensap) en ga daarna rusten.
Wanneer de symptomen van hypoglycemie verdwenen zijn of wanneer uw bloedglucosegehalte stabiel wordt, ga verder met uw insulinebehandeling.
Vertel de mensen in uw omgeving dat u diabetes heeft en welke gevolgen dit kan hebben, met inbegrip van het risico op flauwvallen door hypoglycemie.
Vertel de mensen in uw omgeving dat zij, wanneer u flauwvalt (bewusteloos bent), u op uw zij moeten leggen en meteen medische hulp moeten inroepen.
Ze mogen u niets te eten of te drinken geven.
U zou kunnen stikken. âº Wanneer een langdurige ernstige hypoglycemie onbehandeld blijft, kan dat leiden tot hersenbeschadiging (tijdelijk of blijvend) of zelfs de dood tot gevolg hebben âº Bespreek met uw arts wanneer u een hypoglycemie heeft gehad waardoor u bent flauwgevallen, of indien u vaak hypoglycemieën heeft.
Misschien moet u de insulinedosis, het tijdstip van toediening, de hoeveelheid voedsel die u eet of de mate van lichamelijke inspanning aanpassen.
Gebruik van glucagon
U kunt sneller bij bewustzijn komen wanneer iemand die weet hoe hij glucagon moet gebruiken, u een injectie met glucagon geeft.
Als u glucagon krijgt toegediend, moet u, zodra u weer bij bewustzijn bent, druivensuiker of een tussendoortje met suiker eten.
Wanneer u niet op de glucagonbehandeling reageert, zult u voor behandeling naar het ziekenhuis moeten.
Ga na een glucagoninjectie naar uw arts of naar een afdeling voor spoedgevallen: u moet erachter komen waarom u een hypoglycemie krijgt zodat u deze in de toekomst kunt voorkomen.
Als uw bloedglucosegehalte te hoog wordt
Uw bloedglucosegehalte kan te hoog worden (dit wordt hyperglycemie genoemd).
De tekenen die daarop wijzen doen zich geleidelijk voor en zijn onder andere: vaak plassen, dorst, verlies van eetlust, zich ziek voelen (misselijkheid of braken), sufheid of vermoeidheid, een rode droge huid, een droge mond en een adem die naar fruit (aceton) ruikt.
Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u uw bloedglucosegehalte controleren, zo mogelijk uw urine op de aanwezigheid van ketonen controleren en vervolgens onmiddellijk medische
61 hulp inroepen.
Het kunnen namelijk tekenen zijn van een zeer ernstige aandoening, de zogenaamde diabetische ketoacidose, die tot diabetisch coma en de dood kan leiden als zij niet wordt behandeld.
Oorzaken van hyperglycemie
• U bent vergeten uw insuline te gebruiken • U gebruikt herhaaldelijk minder insuline dan u nodig heeft • U heeft een infectie of koorts • U eet meer dan normaal • U spant zich minder lichamelijk in dan normaal.
5.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan Levemir bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
Als u te veel Levemir gebruikt, kunt u een te laag bloedglucosegehalte (hypoglycemie) krijgen.
Zie het advies in 4 Wat moet u doen in een noodgeval.
Vaak voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 10)
Veranderingen op de injectieplaats.
Er kunnen reacties (roodheid, zwelling, ontsteking, jeuk en blauwe plek) op de injectieplaats optreden.
Meestal verdwijnen deze reacties na een paar weken insulinegebruik.
Indien zij niet verdwijnen, neem dan contact op met uw arts.
Indien u ernstige of aanhoudende reacties heeft kan het nodig zijn het gebruik van Levemir stop te zetten en een andere insuline te gebruiken.
In drie klinische studies in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen hebben 2 van de 100 patiënten tekenen van allergie gemeld (voor tekenen van allergie, zie hieronder).
Soms voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 100)
Tekenen van allergie.
Er kunnen netelroos en huiduitslag optreden.
Roep onmiddellijk medische hulp in: âº als de bovenstaande tekenen van allergie zich voordoen, of âº als u zich plotseling ziek voelt en u begint te zweten, misselijk wordt (braken), ademhalingsmoeilijkheden heeft, hartkloppingen heeft, duizelig bent.
U kunt een zeer zelden voorkomende ernstige allergische reactie hebben op Levemir of één van de bestanddelen (een zogenaamde gegeneraliseerde overgevoeligheidsreactie).
Zie ook de waarschuwing in 2 Wat u moet weten voordat u Levemir gebruikt.
Gezichtsproblemen.
Bij het opstarten van uw insulinebehandeling kan uw gezichtsvermogen worden beïnvloed, maar deze bijwerking verdwijnt gewoonlijk weer.
Veranderingen op de injectieplaats (lipodystrofie).
Als u te vaak op dezelfde plaats injecteert, kan vetweefsel onder de huid op die plaats verminderen (lipoatrofie) of dikker worden (lipohypertrofie).
Door telkens een andere injectieplaats te kiezen binnen eenzelfde gebied kunnen zulke huidveranderingen voorkomen worden.
Als er bij u putjes in de huid of een huidverdikking optreedt op de injectieplaats, neem dan contact op met uw arts of diabetesverpleegkundige, want deze veranderingen kunnen verergeren of kunnen de opname van uw insuline wijzigen als u op deze plaatsen blijft injecteren.
62 Zwellingen aan gewrichten.
Wanneer u met een insulinebehandeling start, kunnen er zwellingen ontstaan rond de enkels en andere gewrichten doordat er water in het lichaam wordt vastgehouden.
Dit verschijnsel verdwijnt snel.
Zelden voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 1.000)
Verstoorde waarneming.
Een snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie kan leiden tot een verstoorde waarneming met verschijnselen van gevoelloosheid, zwakte of pijn in armen of benen.
Deze symptomen verdwijnen meestal weer.
Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
6.
HOE BEWAART U LEVEMIR
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik Levemir niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het etiket en de doos.
De datum verwijst naar de laatste dag van die maand.
Levemir Penfill die niet in gebruik is moet in de koelkast worden bewaard bij 2°C – 8°C, ver van het vriesvak.
Niet in de vriezer bewaren.
Levemir Penfill die in gebruik is of als reserve wordt meegenomen, moet niet in de koelkast worden bewaard.
U kunt deze bij u dragen en maximaal 6 weken bij kamertemperatuur (beneden 30ºC) bewaren.
Bewaar de patroon wanneer u deze niet gebruikt altijd in het kartonnen doosje ter bescherming tegen licht.
Levemir moet worden beschermd tegen extreme hitte en zonlicht.
Levemir dient niet weggegooid te worden via het afvalwater of met huishoudelijk afval.
Vraag uw apotheker wat u met medicijnen moet doen wanneer ze niet meer nodig zijn.
Deze maatregelen zullen helpen bij de bescherming van het milieu.
7.
AANVULLENDE INFORMATIE
Wat bevat Levemir
• Het werkzame bestanddeel is insuline detemir die wordt gemaakt met behulp van recombinante biotechnologie. • De andere bestanddelen zijn glycerol, fenol, metacresol, zinkacetaat, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties.
Hoe ziet Levemir er uit en wat is de inhoud van de verpakking
Levemir wordt geleverd als een heldere, kleurloze, waterige oplossing in verpakkingen met 1, 5 of 10 patronen van 3 ml (mogelijk worden niet alle verpakkingen in de handel gebracht).
1 ml bevat 100 E insuline detemir.
1 patroon bevat 3 ml equivalent aan 300 E.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd, Denemarken
Fabrikant
63 De fabrikant kan geïdentificeerd worden door het lotnummer gedrukt op de zijkant van het kartonnen doosje en op het etiket:
– Indien de tweede en derde letters W5, S6, P5, K7 of ZF zijn, is de fabrikant Novo Nordisk A/S, Novo Allé, DK-2880 Bagsværd, Denemarken
– Indien de tweede en derde letters H7 of T6 zijn, is de fabrikant Novo Nordisk Production SAS, 45 Avenue d’ Orléans, F-28002 Chartres, Frankrijk.
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in.
64 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
Levemir 100 E/ml oplossing voor injectie in een voorgevulde pen FlexPen insuline detemir
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. – Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn om deze nog eens door te lezen. – Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts, verpleegkundige of apotheker. – Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen. – Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, verpleegkundige of apotheker.
Deze zijde van de bijsluiter
1.
Wat is Levemir en waarvoor wordt het gebruikt 2.
Wat u moet weten voordat u Levemir gebruikt 3.
Hoe wordt Levemir gebruikt 4.
Wat moet u doen in een noodgeval 5.
Mogelijke bijwerkingen 6.
Hoe bewaart u Levemir 7.
Aanvullende informatie
Aan ommezijde: het gebruik van de FlexPen
1.
WAT IS LEVEMIR EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
Levemir is een humane insuline analoog voor de behandeling van diabetes.
Deze insuline bevindt zich in een voorgevulde pen van 3 ml (de zogenaamde FlexPen).
Levemir is een langwerkende humane insuline analoog dat uw bloedglucosegehalte verlaagt.
Het effect houdt, afhankelijk van de dosering, maximaal 24 uur aan.
Levemir kan ook in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen of met maaltijdgerelateerde kort- of snelwerkende insulines worden gebruikt.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U LEVEMIR GEBRUIKT
Gebruik Levemir niet
âº Als u allergisch (overgevoelig) bent voor insuline detemir, metacresol of één van de overige bestanddelen (zie 7 Aanvullende informatie).
Zie 5 Mogelijke bijwerkingen voor de tekenen van allergie âº Als u een hypoglycemie voelt opkomen (hypoglycemie omvat de symptomen van een laag bloedglucosegehalte).
Zie 4 Wat moet u doen in een noodgeval voor meer informatie over hypoglycemieën.
Wees extra voorzichtig met Levemir
âº Als u nier- of leverproblemen heeft of problemen met uw bijnier, hypofyse of schildklier âº Wanneer u alcohol drinkt: let op tekenen van een hypoglycemie âº Wanneer u zich meer lichamelijk inspant dan normaal of als u uw normale dieet wilt veranderen âº Als u ziek bent: blijf de insuline gewoon gebruiken âº Als u naar het buitenland gaat: door het tijdsverschil tussen landen kan het nodig zijn om de hoeveelheid insuline die u gebruikt te wijzigen.
65 Zwangerschap en borstvoeding âº Als u zwanger bent, zwanger wilt worden of borstvoeding geeft: neem contact op met uw arts voor advies.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines âº Wanneer u autorijdt of gereedschappen of machines bedient: let op tekenen van een hypoglycemie.
Het concentratie- en reactievermogen is afgenomen bij een hypoglycemie.
U moet dan ook nooit rijden en ook nooit machines bedienen wanneer u een hypoglycemie voelt opkomen.
Bespreek met uw arts of het niet beter is helemaal niet te rijden of machines te bedienen als u vaak een hypoglycemie heeft of als u moeite heeft hypoglycemieën te herkennen.
Er is geen klinische ervaring opgedaan met Levemir bij kinderen jonger dan 6 jaar.
Gebruik met andere geneesmiddelen
Veel geneesmiddelen hebben invloed op de werking van glucose in uw lichaam en mogelijk op de insulinedosis.
Hieronder worden de meest voorkomende geneesmiddelen genoemd die mogelijk invloed hebben op uw insulinebehandeling.
Informeer uw arts of apotheker wanneer u ook andere geneesmiddelen gebruikt of van geneesmiddel verandert, ook als deze niet op voorschrift zijn verkregen.
Uw insulinebehoefte kan veranderen als u ook volgende geneesmiddelen gebruikt: orale bloedglucoseverlagende middelen, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), bètablokkers, ACE- remmers, acetylsalicylzuur, thiaziden, glucocorticoïden, schildklierhormonen, bètasympathicomimetica, groeihormoon, danazol, octreotide en lanreotide.
3.
HOE WORDT LEVEMIR GEBRUIKT
Overleg met uw arts en verpleegkundige over uw insulinebehoefte.
U dient hun advies nauwkeurig op te volgen.
Deze bijsluiter geldt als algemene leidraad.
Als uw arts u heeft overgeschakeld op een nieuwe soort of een nieuw merk insuline, kan het zijn dat de dosering door uw arts moet worden aangepast.
Injecteren van de insuline
• Zie de ommezijde voor uitvoerige instructies.
Voordat u Levemir FlexPen gaat gebruiken
âº Controleer het etiket om zeker te zijn dat u de juiste insulinesoort heeft âº Gebruik altijd voor elke injectie een nieuwe naald om contaminatie te voorkomen.
Levemir moet niet gebruikt worden
âº in insuline-infusiepompen âº als uw FlexPen gevallen, beschadigd of gedeukt is, bestaat het risico dat de insuline gaat lekken âº als deze niet op de juiste wijze is bewaard of bevroren is geweest (zie 6 Hoe bewaart u Levemir) âº als de insuline niet kristalhelder en kleurloos is.
Levemir moet onder de huid (subcutaan) geïnjecteerd worden.
Injecteer de insuline nooit rechtstreeks in een ader of spier.
Wissel de injectieplaats altijd af om huidverdikking te voorkomen (zie 5 Mogelijke bijwerkingen).
De beste injectieplaatsen zijn: de voorzijde van de dij, de voorzijde van de buik of de bovenarm.
Controleer uw bloedglucosegehalte regelmatig.
4.
WAT MOET U DOEN IN EEN NOODGEVAL
66 Wanneer u een hypoglycemie krijgt
U krijgt een hypoglycemie als uw bloedglucosegehalte te laag wordt.
Dit kan gebeuren: • als u te veel insuline gebruikt • als u te weinig eet of een maaltijd overslaat • als u zich meer lichamelijk inspant dan normaal.
De tekenen die wijzen op een hypoglycemie kunnen zich plotseling voordoen en zijn onder andere: koud zweet, een koude bleke huid, hoofdpijn, hartkloppingen, misselijkheid, overmatig hongergevoel, tijdelijke stoornissen in het gezichtsvermogen, sufheid, ongewone vermoeidheid en zwakte, zenuwachtigheid of beven, angstgevoelens, verwardheid, concentratiestoornissen.
Als u een hypoglycemie voelt opkomen: gebruik een suikerrijk tussendoortje en controleer uw bloedglucosegehalte.
U dient er altijd voor te zorgen dat u druivensuikertabletten, snoepjes, koekjes of vruchtensap bij u heeft voor het geval u ze nodig heeft.
Als uw bloedglucosegehalte te laag is: eet druivensuikertabletten of een tussendoortje met veel suiker (snoepjes, koekjes, vruchtensap) en ga daarna rusten.
Wanneer de symptomen van hypoglycemie verdwenen zijn of wanneer uw bloedglucosegehalte stabiel wordt, ga verder met uw insulinebehandeling.
Vertel de mensen in uw omgeving dat u diabetes heeft en welke gevolgen dit kan hebben, met inbegrip van het risico op flauwvallen door hypoglycemie.
Vertel de mensen in uw omgeving dat zij, wanneer u flauwvalt (bewusteloos bent), u op uw zij moeten leggen en meteen medische hulp moeten inroepen.
Ze mogen u niets te eten of te drinken geven.
U zou kunnen stikken. âº Wanneer een langdurige ernstige hypoglycemie onbehandeld blijft, kan dat leiden tot hersenbeschadiging (tijdelijk of blijvend) of zelfs de dood tot gevolg hebben âº Bespreek met uw arts wanneer u een hypoglycemie heeft gehad waardoor u bent flauwgevallen, of indien u vaak hypoglycemieën heeft.
Misschien moet u de insulinedosis, het tijdstip van toediening, de hoeveelheid voedsel die u eet of de mate van lichamelijke inspanning aanpassen.
Gebruik van glucagon
U kunt sneller bij bewustzijn komen wanneer iemand die weet hoe hij glucagon moet gebruiken, u een injectie met glucagon geeft.
Als u glucagon krijgt toegediend, moet u, zodra u weer bij bewustzijn bent, druivensuiker of een tussendoortje met suiker eten.
Wanneer u niet op de glucagonbehandeling reageert, zult u voor behandeling naar het ziekenhuis moeten.
Ga na een glucagoninjectie naar uw arts of naar een afdeling voor spoedgevallen: u moet erachter komen waarom u een hypoglycemie krijgt zodat u deze in de toekomst kunt voorkomen.
Als uw bloedglucosegehalte te hoog wordt
Uw bloedglucosegehalte kan te hoog worden (dit wordt hyperglycemie genoemd).
De tekenen die daarop wijzen doen zich geleidelijk voor en zijn onder andere: vaak plassen, dorst, verlies van eetlust, zich ziek voelen (misselijkheid of braken), sufheid of vermoeidheid, een rode droge huid, een droge mond en een adem die naar fruit (aceton) ruikt.
Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u uw bloedglucosegehalte controleren, zo mogelijk uw urine op de aanwezigheid van ketonen controleren en vervolgens onmiddellijk medische hulp inroepen.
Het kunnen namelijk tekenen zijn van een zeer ernstige aandoening, de zogenaamde diabetische ketoacidose, die tot diabetisch coma en de dood kan leiden als zij niet wordt behandeld.
Oorzaken van hyperglycemie
• U bent vergeten uw insuline te gebruiken • U gebruikt herhaaldelijk minder insuline dan u nodig heeft
67 • U heeft een infectie of koorts • U eet meer dan normaal • U spant zich minder lichamelijk in dan normaal.
5.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan Levemir bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
Als u te veel Levemir gebruikt, kunt u een te laag bloedglucosegehalte (hypoglycemie) krijgen.
Zie het advies in 4 Wat moet u doen in een noodgeval.
Vaak voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 10)
Veranderingen op de injectieplaats.
Er kunnen reacties (roodheid, zwelling, ontsteking, jeuk en blauwe plek) op de injectieplaats optreden.
Meestal verdwijnen deze reacties na een paar weken insulinegebruik.
Indien zij niet verdwijnen, neem dan contact op met uw arts.
Indien u ernstige of aanhoudende reacties heeft kan het nodig zijn het gebruik van Levemir stop te zetten en een andere insuline te gebruiken.
In drie klinische studies in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen hebben 2 van de 100 patiënten tekenen van allergie gemeld (voor tekenen van allergie, zie hieronder).
Soms voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 100)
Tekenen van allergie.
Er kunnen netelroos en huiduitslag optreden.
Roep onmiddellijk medische hulp in: âº als de bovenstaande tekenen van allergie zich voordoen, of âº als u zich plotseling ziek voelt en u begint te zweten, misselijk wordt (braken), ademhalingsmoeilijkheden heeft, hartkloppingen heeft, duizelig bent.
U kunt een zeer zelden voorkomende ernstige allergische reactie hebben op Levemir of één van de bestanddelen (een zogenaamde gegeneraliseerde overgevoeligheidsreactie).
Zie ook de waarschuwing in 2 Wat u moet weten voordat u Levemir gebruikt.
Gezichtsproblemen.
Bij het opstarten van uw insulinebehandeling kan uw gezichtsvermogen worden beïnvloed, maar deze bijwerking verdwijnt gewoonlijk weer.
Veranderingen op de injectieplaats (lipodystrofie).
Als u te vaak op dezelfde plaats injecteert, kan vetweefsel onder de huid op die plaats verminderen (lipoatrofie) of dikker worden (lipohypertrofie).
Door telkens een andere injectieplaats te kiezen binnen eenzelfde gebied kunnen zulke huidveranderingen voorkomen worden.
Als er bij u putjes in de huid of een huidverdikking optreedt op de injectieplaats, neem dan contact op met uw arts of verpleegkundige, want deze veranderingen kunnen verergeren of kunnen de opname van uw insuline wijzigen als u op deze plaatsen blijft injecteren.
Zwellingen aan gewrichten.
Wanneer u met een insulinebehandeling start, kunnen er zwellingen ontstaan rond de enkels en andere gewrichten doordat er water in het lichaam wordt vastgehouden.
Dit verschijnsel verdwijnt snel.
Zelden voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 1.000)
68 Verstoorde waarneming.
Een snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie kan leiden tot een verstoorde waarneming met verschijnselen van gevoelloosheid, zwakte of pijn in armen of benen.
Deze symptomen verdwijnen meestal weer.
Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
6.
HOE BEWAART U LEVEMIR
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik Levemir niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het etiket en de doos.
De datum verwijst naar de laatste dag van die maand.
Levemir FlexPen die niet in gebruik is moet in de koelkast worden bewaard bij 2°C – 8°C, ver van het vriesvak.
Niet in de vriezer bewaren.
Levemir FlexPen die in gebruik is of als reserve wordt meegenomen, moet niet in de koelkast worden bewaard.
U kunt deze bij u dragen en maximaal 6 weken bij kamertemperatuur (beneden 30ºC) bewaren.
Houd de pendop ter bescherming tegen licht altijd op uw FlexPen wanneer u het systeem niet gebruikt.
Levemir moet worden beschermd tegen extreme hitte en zonlicht.
Levemir dient niet weggegooid te worden via het afvalwater of met huishoudelijk afval.
Vraag uw apotheker wat u met medicijnen moet doen wanneer ze niet meer nodig zijn.
Deze maatregelen zullen helpen bij de bescherming van het milieu.
7.
AANVULLENDE INFORMATIE
Wat bevat Levemir
• Het werkzame bestanddeel is insuline detemir die wordt gemaakt met behulp van recombinante biotechnologie. • De andere bestanddelen zijn glycerol, fenol, metacresol, zinkacetaat, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties.
Hoe ziet Levemir er uit en wat is de inhoud van de verpakking
Levemir wordt geleverd als een heldere, kleurloze, waterige oplossing in verpakkingen met 1, 5 of 10 voorgevulde pennen van 3 ml (mogelijk worden niet alle verpakkingen in de handel gebracht).
1 ml bevat 100 E insuline detemir.
1 voorgevulde pen bevat 3 ml equivalent aan 300 E.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd, Denemarken
69 Fabrikant De fabrikant kan geïdentificeerd worden door het lotnummer gedrukt op de zijkant van het kartonnen doosje en op het etiket:
– Indien de tweede en derde letters W5, S6, P5, K7 of ZF zijn, is de fabrikant Novo Nordisk A/S, Novo Allé, DK-2880 Bagsværd, Denemarken
– Indien de tweede en derde letters H7 of T6 zijn, is de fabrikant Novo Nordisk Production SAS, 45 Avenue d’ Orléans, F-28002 Chartres, Frankrijk.
Zie nu de ommezijde voor informatie over het gebruik van de FlexPen.
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in.
70 Inleiding
Lees de volgende gebruiksaanwijzingen zorgvuldig door alvorens uw Levemir FlexPen te gebruiken.
Uw FlexPen is een unieke insulinepen met dosisinsteller.
U kunt de dosis in stappen van 1 eenheid instellen, van 1 tot en met 60 eenheden.
FlexPen is ontworpen en getest voor gebruik in combinatie met NovoFine of NovoTwist naalden voor eenmalig gebruik, met een lengte van maximaal 8 mm.
Neem uit voorzorg altijd een reservepen mee voor het geval u uw FlexPen verliest of deze beschadigd raakt.
De kleur van uw FlexPen verschilt van de penkleur in de afbeeldingen.
Uw Levemir FlexPen Pendop
Schaalverdeling
Rubber
Patroon
resterend aantal
Aanwijspijl
Instel-
Drukknop
membraan
eenheden
knop
Naald (voorbeeld)
Grote buitenste
Binnenste
Naald
Afdekplaatje
naaldbeschermingskap
naaldbeschermdopje
Onderhoud Uw FlexPen is ontworpen voor nauwkeurig en veilig gebruik.
De pen moet met zorg worden behandeld.
Als de pen gevallen of gedeukt is, bestaat het risico dat de pen beschadigd is en de insuline gaat lekken.
U kunt de buitenkant van uw FlexPen reinigen met een antiseptisch doekje.
Dompel de pen niet onder, was of smeer de pen niet, omdat de pen daardoor beschadigd kan worden.
Uw FlexPen niet opnieuw vullen.
Voorbereiding van uw Levemir FlexPen
Controleer het etiket om er zeker van te zijn dat uw FlexPen de juiste insulinesoort bevat.
A Verwijder de pendop.
71 Desinfecteer het rubber membraan met een antiseptisch doekje.
A
B Verwijder het afdekplaatje van een nieuwe naald voor eenmalig gebruik.
Schroef de naald recht en stevig op uw FlexPen.
B
C Verwijder de grote buitenste naaldbeschermingskap en bewaar deze voor later gebruik.
C
D Verwijder het binnenste naaldbeschermdopje en gooi het weg.
D
• Gebruik altijd voor elke injectie een nieuwe naald om besmetting te voorkomen.
• Zorg ervoor dat u de naald niet buigt of beschadigt vóór gebruik.
• Plaats het binnenste naaldbeschermdopje, eenmaal verwijderd, nooit terug op de naald teneinde de kans op ongewenst prikken te beperken.
Controle van de insulinestroom
Bij normaal gebruik kan er vóór elke injectie wat lucht in de patroon terechtkomen.
Ga als volgt te werk om injecteren van lucht te voorkomen en te zorgen voor een juiste dosering:
E Draai de instelknop om 2 eenheden in te stellen.
72 E
2 eenheden ingesteld
F Houd uw FlexPen met de naald omhoog gericht en tik met uw vinger een paar keer licht tegen de patroon zodat eventuele luchtbelletjes zich boven in de patroon verzamelen.
F
G Houd de naald omhoog gericht en druk tegelijkertijd de drukknop volledig in.
De instelknop komt terug op 0.
Er moet nu een druppel insuline aan de naaldtip verschijnen.
Is dit niet het geval, gebruik dan een nieuwe naald en herhaal deze procedure maximaal zes keer.
Als er dan nog geen druppel insuline verschijnt, is de pen defect en moet u een nieuwe pen gebruiken.
G
Het instellen van uw dosis
Controleer of de instelknop op 0 staat.
H Draai de instelknop om het aantal eenheden dat u moet injecteren in te stellen.
De dosis kan worden verhoogd of verlaagd door de instelknop verder of terug te draaien, zodat de correcte dosis tegenover de aanwijspijl verschijnt.
Zorg er bij het draaien van de instelknop voor dat u de drukknop niet indrukt; anders komt er insuline uit de pen.
73 U kunt geen dosis instellen die groter is dan het resterende aantal eenheden in de patroon.
H
5 eenheden ingesteld
24 eenheden ingesteld
• Gebruik de schaalverdeling voor het resterende aantal eenheden niet om de insulinedosis af te meten.
Insuline injecteren
Steek de naald in de huid.
Injecteer op de manier die uw arts of verpleegkundige u heeft getoond.
I Injecteer de dosis door de drukknop helemaal in te drukken tot de 0 tegenover de aanwijspijl verschijnt.
Zorg ervoor dat u de drukknop alleen indrukt bij het injecteren.
Door de instelknop te draaien, zal er geen insuline geïnjecteerd worden.
I
J Houd de drukknop na het injecteren volledig ingedrukt tot de naald uit de huid is getrokken.
De naald moet minstens zes seconden onder de huid blijven.
Zo bent u er zeker van dat de volledige dosis is geïnjecteerd.
J
K Breng de grote buitenste naaldbeschermingskap op de naald aan zonder deze aan te raken.
Druk wanneer de naald bedekt is de grote buitenste naaldbeschermingskap zorgvuldig volledig aan en schroef de naald los.
74 Gooi de naald voorzichtig weg en plaats de pendop terug op de pen.
K
• Verwijder altijd de naald na elke injectie en bewaar uw FlexPen zonder de naald erop geschroefd.
Anders kan er vloeistof weglekken, wat een onnauwkeurige dosering kan veroorzaken.
• Verzorgers dienen wanneer ze met gebruikte naalden werken uiterst voorzichtig te zijn om ongewenst prikken te vermijden.
• Gooi uw gebruikte FlexPen op de juiste manier weg zonder de naald.
• Deel uw FlexPen niet met iemand anders.
75 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
Levemir 100 E/ml oplossing voor injectie in een voorgevulde pen InnoLet insuline detemir
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. – Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn om deze nog eens door te lezen. – Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker. – Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen. – Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
Deze zijde van de bijsluiter
1.
Wat is Levemir en waarvoor wordt het gebruikt 2.
Wat u moet weten voordat u Levemir gebruikt 3.
Hoe wordt Levemir gebruikt 4.
Wat moet u doen in een noodgeval 5.
Mogelijke bijwerkingen 6.
Hoe bewaart u Levemir 7.
Aanvullende informatie
Aan ommezijde: het gebruik van de InnoLet
1.
WAT IS LEVEMIR EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
Levemir is een humane insuline analoog voor de behandeling van diabetes.
Deze insuline bevindt zich in een voorgevulde pen van 3 ml (de zogenaamde InnoLet).
Levemir is een langwerkende humane insuline analoog dat uw bloedglucosegehalte verlaagt.
Het effect houdt, afhankelijk van de dosering, maximaal 24 uur aan.
Levemir kan ook in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen of met maaltijdgerelateerde kort- of snelwerkende insulines worden gebruikt.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U LEVEMIR GEBRUIKT
Gebruik Levemir niet
âº Als u allergisch (overgevoelig) bent voor insuline detemir, metacresol of één van de overige bestanddelen (zie 7 Aanvullende informatie).
Zie 5 Mogelijke bijwerkingen voor de tekenen van allergie âº Als u een hypoglycemie voelt opkomen (hypoglycemie omvat de symptomen van een laag bloedglucosegehalte).
Zie 4 Wat moet u doen in een noodgeval voor meer informatie over hypoglycemieën.
Wees extra voorzichtig met Levemir
âº Als u nier- of leverproblemen heeft of problemen met uw bijnier, hypofyse of schildklier âº Wanneer u alcohol drinkt: let op tekenen van een hypoglycemie âº Wanneer u zich meer lichamelijk inspant dan normaal of als u uw normale dieet wilt veranderen âº Als u ziek bent: blijf de insuline gewoon gebruiken âº Als u naar het buitenland gaat: door het tijdsverschil tussen landen kan het nodig zijn om de hoeveelheid insuline die u gebruikt te wijzigen.
76 Zwangerschap en borstvoeding âº Als u zwanger bent, zwanger wilt worden of borstvoeding geeft: neem contact op met uw arts voor advies.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines âº Wanneer u autorijdt of gereedschappen of machines bedient: let op tekenen van een hypoglycemie.
Het concentratie- en reactievermogen is afgenomen bij een hypoglycemie.
U moet dan ook nooit rijden en ook nooit machines bedienen wanneer u een hypoglycemie voelt opkomen.
Bespreek met uw arts of het niet beter is helemaal niet te rijden of machines te bedienen als u vaak een hypoglycemie heeft of als u moeite heeft hypoglycemieën te herkennen.
Er is geen klinische ervaring opgedaan met Levemir bij kinderen jonger dan 6 jaar.
Gebruik met andere geneesmiddelen
Veel geneesmiddelen hebben invloed op de werking van glucose in uw lichaam en mogelijk op de insulinedosis.
Hieronder worden de meest voorkomende geneesmiddelen genoemd die mogelijk invloed hebben op uw insulinebehandeling.
Informeer uw arts of apotheker wanneer u ook andere geneesmiddelen gebruikt of van geneesmiddel verandert, ook als deze niet op voorschrift zijn verkregen.
Uw insulinebehoefte kan veranderen als u ook volgende geneesmiddelen gebruikt: orale bloedglucoseverlagende middelen, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), bètablokkers, ACE- remmers, acetylsalicylzuur, thiaziden, glucocorticoïden, schildklierhormonen, bètasympathicomimetica, groeihormoon, danazol, octreotide en lanreotide.
3.
HOE WORDT LEVEMIR GEBRUIKT
Overleg met uw arts en diabetesverpleegkundige over uw insulinebehoefte.
U dient hun advies nauwkeurig op te volgen.
Deze bijsluiter geldt als algemene leidraad.
Als uw arts u heeft overgeschakeld op een nieuwe soort of een nieuw merk insuline, kan het zijn dat de dosering door uw arts moet worden aangepast.
Injecteren van de insuline
• Zie de ommezijde voor uitvoerige instructies.
Voordat u Levemir InnoLet gaat gebruiken
âº Controleer het etiket om zeker te zijn dat u de juiste insulinesoort heeft âº Gebruik altijd voor elke injectie een nieuwe naald om contaminatie te voorkomen.
Levemir moet niet gebruikt worden
âº in insuline-infusiepompen âº als uw InnoLet gevallen, beschadigd of gedeukt is, bestaat het risico dat de insuline gaat lekken âº als deze niet op de juiste wijze is bewaard of bevroren is geweest (zie 6 Hoe bewaart u Levemir) âº als de insuline niet kristalhelder en kleurloos is.
Levemir moet onder de huid (subcutaan) geïnjecteerd worden.
Injecteer de insuline nooit rechtstreeks in een ader of spier.
Wissel de injectieplaats altijd af om huidverdikking te voorkomen (zie 5 Mogelijke bijwerkingen).
De beste injectieplaatsen zijn: de voorzijde van de dij, de voorzijde van de buik of de bovenarm.
Controleer uw bloedglucosegehalte regelmatig.
77 4.
WAT MOET U DOEN IN EEN NOODGEVAL
Wanneer u een hypoglycemie krijgt
U krijgt een hypoglycemie als uw bloedglucosegehalte te laag wordt.
Dit kan gebeuren: • als u te veel insuline gebruikt • als u te weinig eet of een maaltijd overslaat • als u zich meer lichamelijk inspant dan normaal.
De tekenen die wijzen op een hypoglycemie kunnen zich plotseling voordoen en zijn onder andere: koud zweet, een koude bleke huid, hoofdpijn, hartkloppingen, misselijkheid, overmatig hongergevoel, tijdelijke stoornissen in het gezichtsvermogen, sufheid, ongewone vermoeidheid en zwakte, zenuwachtigheid of beven, angstgevoelens, verwardheid, concentratiestoornissen.
Als u een hypoglycemie voelt opkomen: gebruik een suikerrijk tussendoortje en controleer uw bloedglucosegehalte.
U dient er altijd voor te zorgen dat u druivensuikertabletten, snoepjes, koekjes of vruchtensap bij u heeft voor het geval u ze nodig heeft.
Als uw bloedglucosegehalte te laag is: eet druivensuikertabletten of een tussendoortje met veel suiker (snoepjes, koekjes, vruchtensap) en ga daarna rusten.
Wanneer de symptomen van hypoglycemie verdwenen zijn of wanneer uw bloedglucosegehalte stabiel wordt, ga verder met uw insulinebehandeling.
Vertel de mensen in uw omgeving dat u diabetes heeft en welke gevolgen dit kan hebben, met inbegrip van het risico op flauwvallen door hypoglycemie.
Vertel de mensen in uw omgeving dat zij, wanneer u flauwvalt (bewusteloos bent), u op uw zij moeten leggen en meteen medische hulp moeten inroepen.
Ze mogen u niets te eten of te drinken geven.
U zou kunnen stikken. âº Wanneer een langdurige ernstige hypoglycemie onbehandeld blijft, kan dat leiden tot hersenbeschadiging (tijdelijk of blijvend) of zelfs de dood tot gevolg hebben âº Bespreek met uw arts wanneer u een hypoglycemie heeft gehad waardoor u bent flauwgevallen, of indien u vaak hypoglycemieën heeft.
Misschien moet u de insulinedosis, het tijdstip van toediening, de hoeveelheid voedsel die u eet of de mate van lichamelijke inspanning aanpassen.
Gebruik van glucagon
U kunt sneller bij bewustzijn komen wanneer iemand die weet hoe hij glucagon moet gebruiken, u een injectie met glucagon geeft.
Als u glucagon krijgt toegediend, moet u, zodra u weer bij bewustzijn bent, druivensuiker of een tussendoortje met suiker eten.
Wanneer u niet op de glucagonbehandeling reageert, zult u voor behandeling naar het ziekenhuis moeten.
Ga na een glucagoninjectie naar uw arts of naar een afdeling voor spoedgevallen: u moet erachter komen waarom u een hypoglycemie krijgt zodat u deze in de toekomst kunt voorkomen.
Als uw bloedglucosegehalte te hoog wordt
Uw bloedglucosegehalte kan te hoog worden (dit wordt hyperglycemie genoemd).
De tekenen die daarop wijzen doen zich geleidelijk voor en zijn onder andere: vaak plassen, dorst, verlies van eetlust, zich ziek voelen (misselijkheid of braken), sufheid of vermoeidheid, een rode droge huid, een droge mond en een adem die naar fruit (aceton) ruikt.
Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u uw bloedglucosegehalte controleren, zo mogelijk uw urine op de aanwezigheid van ketonen controleren en vervolgens onmiddellijk medische hulp inroepen.
Het kunnen namelijk tekenen zijn van een zeer ernstige aandoening, de zogenaamde diabetische ketoacidose, die tot diabetisch coma en de dood kan leiden als zij niet wordt behandeld.
Oorzaken van hyperglycemie
• U bent vergeten uw insuline te gebruiken
78 • U gebruikt herhaaldelijk minder insuline dan u nodig heeft • U heeft een infectie of koorts • U eet meer dan normaal • U spant zich minder lichamelijk in dan normaal.
5.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan Levemir bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
Als u te veel Levemir gebruikt, kunt u een te laag bloedglucosegehalte (hypoglycemie) krijgen.
Zie het advies in 4 Wat moet u doen in een noodgeval.
Vaak voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 10)
Veranderingen op de injectieplaats.
Er kunnen reacties (roodheid, zwelling, ontsteking, jeuk en blauwe plek) op de injectieplaats optreden.
Meestal verdwijnen deze reacties na een paar weken insulinegebruik.
Indien zij niet verdwijnen, neem dan contact op met uw arts.
Indien u ernstige of aanhoudende reacties heeft kan het nodig zijn het gebruik van Levemir stop te zetten en een andere insuline te gebruiken.
In drie klinische studies in combinatie met orale bloedglucoseverlagende middelen hebben 2 van de 100 patiënten tekenen van allergie gemeld (voor tekenen van allergie, zie hieronder).
Soms voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 100)
Tekenen van allergie.
Er kunnen netelroos en huiduitslag optreden.
Roep onmiddellijk medische hulp in: âº als de bovenstaande tekenen van allergie zich voordoen, of âº als u zich plotseling ziek voelt en u begint te zweten, misselijk wordt (braken), ademhalingsmoeilijkheden heeft, hartkloppingen heeft, duizelig bent.
U kunt een zeer zelden voorkomende ernstige allergische reactie hebben op Levemir of één van de bestanddelen (een zogenaamde gegeneraliseerde overgevoeligheidsreactie).
Zie ook de waarschuwing in 2 Wat u moet weten voordat u Levemir gebruikt.
Gezichtsproblemen.
Bij het opstarten van uw insulinebehandeling kan uw gezichtsvermogen worden beïnvloed, maar deze bijwerking verdwijnt gewoonlijk weer.
Veranderingen op de injectieplaats (lipodystrofie).
Als u te vaak op dezelfde plaats injecteert, kan vetweefsel onder de huid op die plaats verminderen (lipoatrofie) of dikker worden (lipohypertrofie).
Door telkens een andere injectieplaats te kiezen binnen eenzelfde gebied kunnen zulke huidveranderingen voorkomen worden.
Als er bij u putjes in de huid of een huidverdikking optreedt op de injectieplaats, neem dan contact op met uw arts of diabetesverpleegkundige, want deze veranderingen kunnen verergeren of kunnen de opname van uw insuline wijzigen als u op deze plaatsen blijft injecteren.
Zwellingen aan gewrichten.
Wanneer u met een insulinebehandeling start, kunnen er zwellingen ontstaan rond de enkels en andere gewrichten doordat er water in het lichaam wordt vastgehouden.
Dit verschijnsel verdwijnt snel.
Zelden voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 1.000)
79 Verstoorde waarneming.
Een snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie kan leiden tot een verstoorde waarneming met verschijnselen van gevoelloosheid, zwakte of pijn in armen of benen.
Deze symptomen verdwijnen meestal weer.
Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
6.
HOE BEWAART U LEVEMIR
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik Levemir niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het etiket en de doos.
De datum verwijst naar de laatste dag van die maand.
Levemir InnoLet die niet in gebruik is moet in de koelkast worden bewaard bij 2°C – 8°C, ver van het vriesvak.
Niet in de vriezer bewaren.
Levemir InnoLet die in gebruik is of als reserve wordt meegenomen, moet niet in de koelkast worden bewaard.
U kunt deze bij u dragen en maximaal 6 weken bij kamertemperatuur (beneden 30ºC) bewaren.
Houd de pendop ter bescherming tegen licht altijd op de InnoLet wanneer u het systeem niet gebruikt.
Levemir moet worden beschermd tegen extreme hitte en zonlicht.
Levemir dient niet weggegooid te worden via het afvalwater of met huishoudelijk afval.
Vraag uw apotheker wat u met medicijnen moet doen wanneer ze niet meer nodig zijn.
Deze maatregelen zullen helpen bij de bescherming van het milieu.
7.
AANVULLENDE INFORMATIE
Wat bevat Levemir
• Het werkzame bestanddeel is insuline detemir die wordt gemaakt met behulp van recombinante biotechnologie. • De andere bestanddelen zijn glycerol, fenol, metacresol, zinkacetaat, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties.
Hoe ziet Levemir er uit en wat is de inhoud van de verpakking
Levemir wordt geleverd als een heldere, kleurloze, waterige oplossing in verpakkingen met 1, 5 of 10 voorgevulde pennen van 3 ml (mogelijk worden niet alle verpakkingen in de handel gebracht).
1 ml bevat 100 E insuline detemir.
1 voorgevulde pen bevat 3 ml equivalent aan 300 E.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen en fabrikant:
Novo Nordisk A/S Novo Allé DK-2880 Bagsværd, Denemarken
Zie nu de ommezijde voor informatie over het gebruik van de InnoLet.
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in.
80 INFORMATIE OVER HOE U LEVEMIR INNOLET MOET INJECTEREN
Lees de volgende gebruiksaanwijzingen zorgvuldig door alvorens Levemir InnoLet te gebruiken.
Inleiding
Levemir InnoLet is een eenvoudige, compacte voorgevulde pen die 1 tot en met 50 eenheden in stappen van 1 eenheid kan afgeven.
Levemir InnoLet is speciaal ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine S naalden van maximaal 8 mm lang.
Controleer of er een S op de verpakking van de naalden staat.
De S staat voor short cap d.w.z. korte kap.
Drukknop
Dosisinstel- schijf Dosisschaal- verdeling
Schaal- verdeling resterend aantal eenheden
Insuline-
Naaldcompar- timent
patroon
Rubber membraan
Naald
Bescherm-
Pendop
Afdekplaatje
dopje
Naaldver- pakking
Voorbereiding
Controleer het etiket om er zeker van te zijn dat uw Levemir InnoLet de juiste insulinesoort bevat.
Verwijder de pendop (in de richting van de pijl).
Vastschroeven van de naald
• Desinfecteer het rubber membraan met een antiseptisch doekje • Gebruik altijd voor elke injectie een nieuwe naald om contaminatie te voorkomen • Verwijder het afdekplaatje van een NovoFine S naald • Schroef de naald recht en stevig op Levemir InnoLet (afbeelding A). • Gebruik altijd een nieuwe NovoFine S naald voor elke injectie.
Buig of beschadig de naald niet vóór gebruik. • Verwijder de naaldverpakking en het beschermdopje.
U kunt de naaldverpakking in het compartiment bewaren.
81 A
Gebruiksklaar maken en verwijderen van lucht vóór elke injectie
Bij normaal gebruik kan er wat lucht in de naald en de patroon terechtkomen.
Ga als volgt te werk om injecteren van lucht te voorkomen en te zorgen voor een juiste dosering: • Stel 2 eenheden in door de instelschijf met de klok mee te draaien • Houd Levemir InnoLet met de naald omhoog en tik met uw vinger een paar keer licht tegen de patroon om ervoor te zorgen dat eventuele luchtbelletjes zich boven in de patroon verzamelen (afbeelding B) • Houd de naald omhoog en druk tegelijkertijd de drukknop in; de instelschijf komt weer op nul • Er moet nu een druppel insuline aan de naaldtip verschijnen.
Als dit niet het geval is, gebruik een andere nieuwe naald en herhaal deze procedure maximaal 6 keer.
Als er dan nog geen druppel insuline verschijnt, is de pen defect en mag u deze niet gebruiken.
B
Het instellen van de dosis
• Controleer altijd of de drukknop volledig is ingedrukt en de instelschijf op nul staat • Stel het aantal eenheden in dat u moet injecteren door de instelschijf met de klok mee te draaien (afbeelding C).
Gebruik de schaalverdeling voor het resterende aantal eenheden niet om de insulinedosis af te meten • Steeds als u een eenheid instelt hoort u een klik.
De dosis kan worden verhoogd of verlaagd door de instelschijf verder of terug te draaien.
U kunt geen dosis instellen die groter is dan het resterende aantal eenheden in de patroon.
82 C
Insuline injecteren
• Steek de naald in de huid.
Injecteer op de manier die door uw arts is aanbevolen • Injecteer de volledige dosis door de drukknop helemaal in te drukken (afbeelding D).
U hoort klikken als de instelschijf weer terug naar nul gaat • De naald moet na het injecteren nog minstens 6 seconden onder de huid blijven om er zeker van te zijn dat de volledige dosis is geïnjecteerd • Zorg dat de instelschijf niet blokkeert tijdens het injecteren, aangezien de instelschijf naar nul terug moet kunnen gaan wanneer u de drukknop indrukt • Gooi de gebruikte naald na elke injectie weg.
D
Verwijderen van de naald
• Plaats de naaldverpakking weer op de naald en schroef de naald los (afbeelding E).
Gooi de naald voorzichtig en op een geschikte manier weg.
Gebruik voor elke injectie een nieuwe naald.
Zorg dat u de naald verwijdert en weggooit na elke injectie en bewaar Levemir InnoLet zonder de naald erop geschroefd.
Anders kan vloeistof weglekken wat een onnauwkeurige dosering kan veroorzaken.
Gezondheidszorgbeoefenaars, familieleden en overige verzorgers dienen de algemene voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen en weggooien van naalden in acht te nemen zodat de kans
83 op ongewenst prikken aan de naald tot een minimum wordt beperkt.
Gooi uw gebruikte Levemir InnoLet op een geschikte manier weg zonder de naald.
E
Onderhoud
Uw Levemir InnoLet is ontworpen voor nauwkeurig en veilig gebruik.
De pen moet met zorg worden behandeld.
Als de pen gevallen, beschadigd of gedeukt is, bestaat het risico dat de insuline gaat lekken.
Neem uit voorzorg altijd een reservepen mee voor het geval u de InnoLet verliest of de pen beschadigd raakt.
Levemir InnoLet niet opnieuw vullen.
U kunt Levemir InnoLet reinigen met een antiseptisch doekje.
Dompel de pen niet onder in alcohol en was of smeer de pen niet.
Hierdoor kan het mechanisme beschadigd raken.
84