European Medicines Agency
EMEA/H/C/712
EUROPEES OPENBAAR BEOORDELINGSRAPPORT (EPAR)
ADVAGRAF
EPAR-samenvatting voor het publiek
Dit document is een samenvatting van het Europees openbaar beoordelingsrapport (EPAR).
Doel ervan is uit te leggen hoe de op studies gebaseerde beoordeling van het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (CHMP) heeft geleid tot de aanbevelingen wat betreft de gebruiksvoorwaarden.
Lees de bijsluiter (ook onderdeel van het EPAR) of neem contact op met uw arts of apotheker, als u meer informatie nodig heeft over uw aandoening of behandeling.
De wetenschappelijke discussie waarop de aanbevelingen van het CHMP zijn gebaseerd, is eveneens in het EPAR opgenomen.
Wat is Advagraf?
Advagraf is een geneesmiddel dat de werkzame stof tacrolimus bevat.
Het middel is verkrijgbaar als capsules met verlengde afgifte, die tacrolimus bevatten (0,5 mg: geel en oranje; 1 mg: wit en oranje; 5 mg: grijsrood en oranje).
Verlengde afgifte betekent dat tacrolimus gedurende enkele uren langzaam door de capsule wordt afgegeven.
Wanneer wordt Advagraf voorgeschreven?
Advagraf wordt gebruikt om bij volwassen patiënten die een nier- of levertransplantatie hebben ondergaan, afstoting te voorkomen (als het immuunsysteem het getransplanteerde orgaan aanvalt).
Advagraf kan ook worden voorgeschreven voor de behandeling van orgaanafstoting bij volwassen patiënten die eerder zonder succes werden behandeld met andere middelen die het immuunsysteem kunstmatig onderdrukken.
Het geneesmiddel is uitsluitend op doktersvoorschrift verkrijgbaar.
Hoe wordt Advagraf gebruikt?
Een therapie met Advagraf mag alleen worden voorgeschreven door artsen met ervaring in de behandeling van transplantatiepatiënten.
Advagraf wordt toegepast als langdurige therapie.
De dosering wordt bepaald aan de hand van het lichaamsgewicht van de patiënt.
Artsen dienen de tacrolimusconcentraties in het bloed te meten om te controleren of deze binnen de vooraf vastgestelde grenzen blijven.
Voor het voorkomen van afstoting is de dosis Advagraf afhankelijk van het getransplanteerd orgaan of weefsel dat de patiënt heeft ontvangen.
Voor een niertransplantaat is de begindosis 0,20 tot 0,30 mg per kilogram lichaamsgewicht.
Voor een levertransplantaat is de begindosis 0,10 tot 0,20 mg per kg lichaamsgewicht.
Voor het behandelen van afstoting van nier- en levertransplantaten kunnen dezelfde doses worden gebruikt.
Bij andere typen transplantaten (hart, longen, alvleesklier of darm) wordt een begindosis van 0,10 tot 0,30 mg/kg gehanteerd.
Advagraf wordt eenmaal daags in de ochtend ingenomen, ten minste 1 uur vóór of 2 tot 3 uur na de maaltijd.
7 Westferry Circus, Canary Wharf, London E14 4HB, UK Tel.
(44-20) 74 18 84 00 Fax (44-20) 74 18 84 16 E-mail: mail@emea.europa.eu http://www.emea.europa.eu
© European Medicines Agency, 2008.
Reproduction is authorised provided the source is acknowledged.
Hoe werkt Advagraf?
Tacrolimus, de werkzame stof in Advagraf, is een immunosuppressieve stof.
Dat wil zeggen dat deze stof de activiteit van het immuunsysteem (de natuurlijke verdediging van het lichaam) vermindert.
Tacrolimus richt zich op een bepaalde soort cellen van het immuunsysteem, de zogenoemde T-cellen.
Deze zijn in belangrijke mate verantwoordelijk voor de aanval op het getransplanteerde orgaan (orgaanafstoting).
Tacrolimus wordt al sinds medio 1990 gebruikt.
In de Europese Unie is het middel verkrijgbaar in capsulevorm onder de naam Prograf of Prograft (afhankelijk van het land).
Advagraf lijkt sterk op Prograf/Prograft, maar de manier waarop het middel wordt geproduceerd, is anders, en wel zodanig dat de werkzame stof langzamer vrijkomt dan bij Prograf/Prograft.
Hierdoor hoeft Advagraf slechts eenmaal daags te worden ingenomen, terwijl Prograf/Prograft tweemaal daags moet worden geslikt.
Dit helpt patiënten zich aan hun behandelschema te houden.
Hoe is Advagraf onderzocht?
Aangezien tacrolimus en Prograf/Prograft al in de EU worden gebruikt, heeft het bedrijf de resultaten van de voorheen uitgevoerde onderzoeken over Prograf/Prograft voorgelegd, evenals informatie uit de hierover gepubliceerde literatuur.
Het bedrijf presenteerde bovendien resultaten uit een klinisch onderzoek waarbij 668 ontvangers van een niertransplantaat waren betrokken.
Tijdens dit onderzoek werd de werkzaamheid van Advagraf vergeleken met die van Prograf/Prograft of ciclosporine (een ander immunosuppressief middel dat afstoting moet voorkomen).
Patiënten kregen ook mycofenolaatmofetil (een ander middel dat afstoting moet voorkomen) toegediend.
De belangrijkste graadmeter voor de werkzaamheid was het aantal patiënten waarbij de transplantatie mislukte (gemeten aan de hand van bijvoorbeeld de noodzaak van een nieuwe transplantatie of een terugkeer naar de dialyse) na een behandelingsduur van één jaar.
Daarnaast werden enkele kortere onderzoeken uitgevoerd waarbij 119 ontvangers van een niertransplantaat en 129 ontvangers van een levertransplantaat waren betrokken.
Hierbij werd onderzocht hoe Advagraf in vergelijking met Prograf/Prograft door het lichaam wordt opgenomen.
Welke voordelen bleek Advagraf tijdens de studies te hebben?
Advagraf bleek net zo werkzaam als de beide vergelijkingsmiddelen.
Na een jaar werd bij 14% van de patiënten die Advagraf innamen een orgaanfalen (het getransplanteerde orgaan valt uit) vastgesteld.
De percentages waren 15% bij patiënten die een behandeling met Prograf/Prograft ondergingen en 17% bij patiënten die met cyclosporine werden behandeld.
Uit de kortere onderzoeken bij patiënten met een nier- en levertransplantaat bleek dat Advagraf en Prograf/Prograft op vergelijkbare wijze door het lichaam worden opgenomen.
Welke risico’ s houdt het gebruik van Advagraf in?
De meest voorkomende bijwerkingen bij de behandeling met Advagraf (waargenomen bij meer dan 1 op 10 patiënten) zijn beven, hoofdpijn, misselijkheid, diarree, nierproblemen, hyperglykemie (te hoog suikergehalte in het bloed), diabetes, hyperkaliëmie (te hoog kaliumgehalte in het bloed), hoge bloeddruk en slaapstoornissen.
Zie de bijsluiter voor de volledige beschrijving van de gerapporteerde bijwerkingen van Advagraf.
Advagraf mag niet worden gebruikt bij mensen die mogelijk overgevoelig (allergisch) zijn voor tacrolimus, voor macrolide antibiotica (zoals erythromycine) of voor enig ander bestanddeel van het middel.
Patiënten en artsen moeten voorzichtig zijn als andere geneesmiddelen (waaronder enkele kruidengeneesmiddelen) naast Advagraf worden gebruikt aangezien de dosis Advagraf of de dosis van de andere middelen in dergelijke gevallen mogelijk moet worden aangepast.
Zie de bijsluiter voor aanvullende informatie.
Waarom is Advagraf goedgekeurd?
Het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (CHMP) heeft geconcludeerd dat de voordelen van Advagraf groter zijn dan de risico’ s ervan voor het voorkomen van transplantaatafstoting bij volwassen allogene nier- of levertransplantaatontvangers en voor de behandeling van afstoting van allogene transplantaten bij volwassen patiënten die eerder zonder succes met andere immunosuppressieve geneesmiddelen zijn behandeld.
Het CHMP heeft de aanbeveling gedaan een vergunning te verlenen voor het in de handel brengen van Advagraf.
2/3 Overige informatie over Advagraf:
De Europese Commissie heeft op 23 april 2007 een in de hele EU geldige vergunning voor het in de handel brengen van Advagraf verleend.
De houder van de handelsvergunning is Astellas Pharma Europe B.V.
Klik hier voor het volledige EPAR voor Advagraf.
Deze samenvatting is voor het laatst bijgewerkt in 02-2008.
3/3
EU-nummer
Fantasienaam
Sterkte
Farmaceutische vorm
Toedieningsweg
Verpakking
Verpakkings-grootte
EU/1/07/387/001
Advagraf
0.5 mg
Capsules met verlengde afgifte, hard
Oraal gebruik
blisterverpakking (PVC/PVDC/alu)
30 capsules
EU/1/07/387/002
Advagraf
0.5 mg
Capsules met verlengde afgifte, hard
Oraal gebruik
blisterverpakking (PVC/PVDC/alu)
50 capsules
EU/1/07/387/003
Advagraf
1 mg
Capsules met verlengde afgifte, hard
Oraal gebruik
blisterverpakking (PVC/PVDC/alu)
30 capsules
EU/1/07/387/004
Advagraf
1 mg
Capsules met verlengde afgifte, hard
Oraal gebruik
blisterverpakking (PVC/PVDC/alu)
50 capsules
EU/1/07/387/005
Advagraf
1 mg
Capsules met verlengde afgifte, hard
Oraal gebruik
blisterverpakking (PVC/PVDC/alu)
60 capsules
EU/1/07/387/006
Advagraf
1 mg
Capsules met verlengde afgifte, hard
Oraal gebruik
blisterverpakking (PVC/PVDC/alu)
100 capsules
EU/1/07/387/007
Advagraf
5 mg
Capsules met verlengde afgifte, hard
Oraal gebruik
blisterverpakking (PVC/PVDC/alu)
30 capsules
EU/1/07/387/008
Advagraf
5 mg
Capsules met verlengde afgifte, hard
Oraal gebruik
blisterverpakking (PVC/PVDC/alu)
50 capsules
EU/1/07/387/009
Advagraf
0.5 mg
Capsules met verlengde afgifte, hard
Oraal gebruik
blisterverpakking (PVC/PVDC/alu)
100 capsules
EU/1/07/387/010
Advagraf
5 mg
Capsules met verlengde afgifte, hard
Oraal gebruik
blisterverpakking (PVC/PVDC/alu)
100 capsules
1/1
BIJLAGE 1
SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN
1 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Advagraf 0,5 mg capsules met verlengde afgifte, hard
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Elke capsule met verlengde afgifte bevat 0,5 mg tacrolimus.
Hulpstof: elke capsule met verlengde afgifte bevat 53,64 mg lactosemonohydraat
Voor een volledige lijst van hulpstoffen zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Capsules met verlengde afgifte, hard.
Geel met oranje gelatinecapsules bedrukt in rood met “ 0.5 mg” op het lichtgele capsule kapje en met “ï¬ 647” op de oranje capsule romp, met een wit poeder als inhoud.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Profylaxe van transplantaatafstoting bij volwassen allogene niertransplantaat- of levertransplantaat ontvangers.
Behandeling van afstoting van allogene transplantaten bij volwassen patiënten die eerder zonder succes met andere immunosuppressieve geneesmiddelen werd behandeld.
4.2 Dosering en wijze van toediening
Advagraf is een eenmaal daagse orale formulering van tacrolimus.
Behandeling met Advagraf vereist nauwkeurige controles door ervaren en adequaat toegeruste medewerkers.
Het geneesmiddel en eventuele wijzigingen in de immunosuppressieve therapie dienen alleen te worden voorgeschreven door artsen met ervaring in immunosuppressieve therapie en behandeling van transplantatiepatiënten.
Onbedoelde, ongewilde of zonder toezicht uitgevoerde verwisseling van formuleringen van tacrolimus met directe of verlengde afgifte is onveilig.
Dit kan leiden tot transplantaatafstoting of verhoogde incidentie van bijwerkingen, waaronder onvoldoende of overmatige immunosuppressie, als gevolg van klinisch relevante verschillen in de systemische blootstelling aan tacrolimus.
Patiënten dienen te blijven op dezelfde formulering van tacrolimus met het daarmee overeenkomende dagelijkse doseringsregime; wijzigingen in de formulering of het regime dienen uitsluitend plaats te vinden onder scherp toezicht van een transplantatiespecialist (zie rubriek 4.4 en 4.8).
Na overschakeling op een alternatieve formulering moet een therapeutische geneesmiddelenmonitoring worden uitgevoerd en dosisaanpassingen worden gedaan om te garanderen dat dezelfde systemische blootstelling van tacrolimus behouden blijft.
Algemene overwegingen Onderstaande aanbevolen aanvangsdoses dienen uitsluitend als richtlijn te worden beschouwd.
Gedurende de initiële postoperatieve fase wordt Advagraf standaard in combinatie met andere immunosuppressiva toegediend.
De dosis kan afhankelijk van het gekozen immunosuppressieve regime variëren.
Dosering van Advagraf dient primair te worden gebaseerd op klinische tekenen van afstoting en verdraagbaarheid door de individuele patiënt, ondersteund door bloedspiegelbepalingen (zie hieronder, bij “ Aanbevelingen ten aanzien van de beoogde volbloed-dalconcentraties”).
Mochten
2 zich klinische tekenen van afstoting voordoen dan dient een aanpassing van het immunosuppressieve regime te worden overwogen.
Bij stabiele patiënten die werden geconverteerd van Prograft (tweemaal daags) naar Advagraf (eenmaal daags) in een 1:1 (mg:mg) verhouding van de totale dagelijkse dosis was de systemische blootstelling aan tacrolimus (AUC0-24) voor Advagraf ongeveer 10% lager dan die voor Prograft.
De verhouding tussen de tacrolimus dalspiegels (C24) en systemische blootstelling (AUC0-24) voor Advagraf is gelijk aan die voor Prograft.
Bij conversie van Prograf capsules naar Advagraf dienen tacrolimus dalspiegels te worden gemeten vóór conversie en binnen twee weken na conversie.
Om verzekerd te zijn van het behoud van gelijke systemische blootstelling dienen dosis aanpassingen te worden gemaakt.
Bij de novo nier- en levertransplantatiepatiënten was de AUC0-24 van tacrolimus voor Advagraf op dag 1 respectievelijk 30% en 50% lager dan die van Prograft bij equivalente doses.
Op dag 4 is systemische blootstelling, gemeten als dalspiegels, met beide formuleringen gelijk voor zowel nier en lever transplantatie patiënten.
Om verzekerd te zijn van een adequate blootstelling aan het geneesmiddel gedurende de periode direct na transplantatie is het aanbevolen de tacrolimus dalspiegels zorgvuldig en herhaaldelijk te controleren gedurende de eerste twee weken na transplantatie met Advagraf.
Aangezien tacrolimus een middel is met een langzame klaring, dient er rekening mee te worden gehouden dat het enkele dagen kan duren voordat Advagraf dosiswijzigingen resulteren in een steady state situatie.
Bij patiënten die gedurende de periode direct na de transplantatie geen orale geneesmiddelen kunnen innemen, kan tacrolimusbehandeling intraveneus worden gestart (Prograft 5 mg/ml concentraat voor intraveneus gebruik) met een dosis van circa 1/5e van de aanbevolen dosis voor die indicatie.
Wijze van toediening Het wordt aanbevolen de dagelijkse Advagraf dosis eenmaal daags in de ochtend toe te dienen.
Advagraf capsules met verlengde afgifte dienen direct na uitname uit de blisterverpakking te worden ingenomen.
De patiënt moet worden aangeraden niet het desiccans in te slikken.
De capsules dienen met vloeistof (bij voorkeur water) te worden ingenomen.
Advagraf dient in het algemeen op een lege maag of ten minste 1 uur vóór of 2-3 uur na de maaltijd te worden ingenomen om maximale absorptie te verkrijgen (zie rubriek 5.2).
Een vergeten ochtenddosis dient zo snel mogelijk op dezelfde dag te worden ingenomen.
De volgende ochtend dient geen dubbele dosis te worden ingenomen.
Duur van de behandeling Ter onderdrukking van transplantaatafstoting moet immunosuppressie worden gehandhaafd; als gevolg hiervan kan geen indicatie over de duur van de orale behandeling worden gegeven.
Dosisaanbevelingen – Niertransplantatie Profylaxe van transplantaatafstoting Behandeling met orale Advagraf dient gestart te worden met een eenmaal daags toegediende dosis van 0,20-0,30 mg/kg/dag in de ochtend.
Toediening dient binnen 24 uur na het beëindigen van de operatie te worden gestart.
Dosis aanpassingen gedurende de periode post-transplantatie Gedurende de periode post-transplantatie kan de Advagraf dosis gewoonlijk worden verlaagd.
In een aantal gevallen zal het mogelijk zijn de immunosuppressieve co-medicatie te staken, leidend tot Advagraf mono-therapie.
Door verbetering van de conditie van de patiënt kan na de transplantatie de farmacokinetiek veranderen, hetgeen aanleiding kan zijn voor verdere aanpassingen van de dosis.
Dosisaanbevelingen – Levertransplantatie Profylaxe van transplantaat afstoting Orale Advagraf behandeling dient gestart te worden met een eenmaal daags toegediende dosis van 0,10-0,20 mg/kg/dag in de ochtend.
Toediening dient circa 12-18 uur na voltooiing van de operatie te worden gestart.
Dosisaanpassingen gedurende de periode post-transplantatie
3 Gedurende de periode post-transplantatie kan de Advagraf dosis gewoonlijk worden verlaagd.
In een aantal gevallen zal het mogelijk zijn de immunosuppressieve co-medicatie te staken en door te gaan met Advagraf monotherapie.
Door verbetering van de conditie van de patiënt kan na de transplantatie de farmacokinetiek veranderen, hetgeen aanleiding kan zijn voor verdere aanpassingen van de dosis.
Dosisaanbevelingen – Conversie van behandeling met Prograft naar behandeling met Advagraf Bij transplantatiepatiënten die tweemaal daags Prograft capsules gebruiken en moeten worden omgezet naar Advagraf eenmaal daags, dient conversie in een 1:1 (mg:mg) verhouding van de totale dagelijkse dosis plaats te vinden.
Advagraf dient ‘s ochtends te worden toegediend.
Na de conversie dienen de tacrolimus dalspiegels te worden gecontroleerd en dient de dosis indien nodig te worden aangepast om de systemische blootstelling op hetzelfde niveau te handhaven.
Dosisaanbevelingen - Afstotingstherapie Verhoging van de dosis tacrolimus, aanvullende corticosteroïdtherapie en introductie van korte kuren met mono- of polyclonale antilichamen zijn allen toegepast om afstoting te behandelen.
Indien zich toxische verschijnselen voordoen (zoals uitgesproken bijwerkingen – zie rubriek 4.8) dient de dosis van Advagraf te worden verlaagd.
Voor conversie van patiënten van ciclosporine naar Advagraf wordt verwezen naar de rubriek ‘ Dosis bij speciale patiëntenpopulaties’.
Nier- en levertransplantatie Voor conversie van patiënten van andere immunosuppressiva naar eenmaal daags Advagraf dient de behandeling te worden gestart met de initiële orale dosis aanbevolen voor primaire immunosuppressie voor profylaxe van transplantaat afstoting bij respectievelijk nier en lever transplantatie.
Harttransplantatie Aan volwassen patiënten geconverteerd naar Advagraf dient een orale aanvangsdosis van eenmaal daags 0,15 mg/kg/dag in de ochtend te worden toegediend.
Overige allogene transplantaties Hoewel er geen klinische ervaring is met Advagraf bij long-getransplanteerde, pancreas- getransplanteerde en darm-getransplanteerde patiënten, is Prograft gebruikt bij long-getransplanteerde patiënten met een orale aanvangsdosis van 0,10 – 0,15 mg/kg/dag, bij pancreas-getransplanteerde patiënten met een orale aanvangsdosis 0,2 mg/kg/dag en bij darm-getransplanteerde patiënten met een orale aanvangsdosis van 0,3 mg/kg/dag.
Dosisaanpassingen bij speciale patiëntenpopulaties Patiënten met gestoorde leverfunctie Verlaging van de dosis kan noodzakelijk zijn bij patiënten met een ernstig gestoorde leverfunctie om de bloed-dalspiegels binnen de aanbevolen marges te houden.
Patiënten met gestoorde nierfunctie Daar de nierfunctie geen invloed op de farmacokinetiek van tacrolimus heeft, zullen op grond hiervan geen dosisaanpassingen noodzakelijk zijn.
Echter, gezien de potentiële nefrotoxiciteit van tacrolimus wordt aanbevolen de nierfunctie zorgvuldig te controleren, inclusief seriële metingen van de creatinineconcentratie, berekening van de creatinineklaring en bepaling van het urinevolume.
Ras In vergelijking met blanke personen hebben zwarte patiënten mogelijk hogere tacrolimus doses nodig om dezelfde dalspiegels te verkrijgen.
Geslacht Er zijn geen aanwijzingen dat mannelijke en vrouwelijke patiënten verschillende doses nodig hebben om dezelfde dalspiegels te verkrijgen.
Oudere patiënten Op dit ogenblik zijn er geen aanwijzingen om aan te nemen dat bij oudere patiënten de dosis moet worden aangepast.
Conversie van ciclosporine naar Advagraf Voorzichtigheid is geboden bij de conversie van ciclosporine naar tacrolimus gebaseerde behandeling (zie rubriek 4.4 en 4.5).
Behandeling met Advagraf kan worden gestart na overweging van de ciclosporine bloedspiegels en de klinische conditie van de patiënt.
Bij verhoogde ciclosporine spiegels dient toediening van Advagraf te worden uitgesteld.
In praktijk wordt 12-24 uur na staken van
4 ciclosporine met tacrolimus gebaseerde therapie gestart.
Na conversie dient de bloedspiegel van ciclosporine worden gevolgd, daar de klaring van ciclosporine kan zijn veranderd.
Aanbevelingen ten aanzien van de beoogde volbloed-dalconcentraties Dosering dient bij iedere individuele patiënt primair te worden gebaseerd op de beoordeling van klinische tekenen van afstoting en verdraagbaarheid ondersteunt met tacrolimus volbloed-dalspiegel bepalingen.
Als hulpmiddel bij de bepaling van de optimale dosering zijn er verschillende immunoassay methoden beschikbaar om de volbloed-concentraties van tacrolimus te bepalen.
Vergelijkingen tussen concentraties in gepubliceerde literatuur met de individuele waarden in de klinische praktijk dient met de nodige zorgvuldigheid en kennis van de gebruikte assaymethoden te worden uitgevoerd.
In de huidige klinische praktijk worden volbloed-spiegels met behulp van immunoassay methoden bepaald.
De verhouding tussen tacrolimus dalspiegels (C24) en systemische blootstelling (AUC 0-24) is gelijk voor de twee formuleringen Advagraf en Prograft.
Gedurende de periode na transplantatie dienen controles van de bloed-dalspiegels van tacrolimus te worden uitgevoerd.
Advagraf bloed-dalspiegel monsters dienen ongeveer 24 uur na de laatste dosis, net voor de volgende dosis, te worden afgenomen.
Herhaaldelijke dalspiegel bepalingen gedurende de eerste twee weken na transplantatie wordt aanbevolen, gevolgd door periodieke bepalingen tijdens de onderhoudstherapie.
Tacrolimus bloed- dalspiegels dienen eveneens bepaald te worden na conversie van Prograft naar Advagraf, na dosis aanpassingen, na veranderingen in het immunosuppressieve regime of na gelijktijdige toediening van stoffen die mogelijk de tacrolimus volbloed-concentratie kunnen veranderen (zie rubriek 4.5).
De frequentie van bloedspiegelbepalingen dient te worden gebaseerd op de klinische behoefte.
Daar Advagraf een geneesmiddel is met een langzame klaring dient er rekening mee te worden gehouden dat het enkele dagen kan duren voordat Advagraf dosiswijzigingen resulteren in een steady state situatie.
Analyse van klinische studies duidt aan dat het merendeel van de transplantatiepatiënten met succes kan worden behandeld met tacrolimus bloed-dalspiegels beneden de 20 ng/ml.
Het is noodzakelijk de klinische toestand van de patiënt in ogenschouw te nemen bij het interpreteren van de volbloed- spiegels.
In de klinische praktijk zijn de volbloed-dalspiegels in de vroege fase post transplantatie doorgaans tussen 5-20 ng/ml bij levertransplantatiepatiënten en tussen 10-20 ng/ml bij nier- en harttransplantatiepatiënten.
Gedurende de onderhoudstherapie zijn bij zowel lever-, hart- als niertransplantatiepatiënten de bloedconcentraties doorgaans tussen de 5-15 ng/ml.
4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor tacrolimus of andere macroliden of één of meer van de hulpstoffen.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Er zijn medicatiefouten gemeld, waaronder onbedoelde, ongewilde of zonder toezicht uitgevoerde substitutie van tacrolimus formuleringen met directe of verlengde afgifte.
Dit heeft geleid tot ernstige ongewenste voorvallen, waaronder transplantaatafstoting, of andere bijwerkingen die mogelijk het gevolg zijn van ofwel onvoldoende ofwel overmatige blootstelling aan tacrolimus.
Patiënten dienen te blijven op dezelfde formulering van tacrolimus met het daarmee overeenkomende dagelijkse doseringsregime; wijzigingen in de formulering of het regime dienen uitsluitend plaats te vinden onder scherp toezicht van een transplantatiespecialist (zie rubriek 4.2 en 4.8).
Er is beperkte ervaring bij non-blanke personen en patiënten met een verhoogd immunologisch risico (b.v. hertransplantatie, bewijs van ‘ panel reactieve antilichamen’ (PRA)).
Voor de behandeling van afstoting van allogene transplantaten bij volwassen patiënten die eerder zonder succes met andere immunosuppressieve geneesmiddelen werd behandeld zijn nog geen klinische gegevens beschikbaar voor Advagraf met verlengde afgifte.
5 Klinische gegevens met betrekking tot de profylaxe van transplantaatafstoting bij volwassen allogene harttransplantaat ontvangers en bij kinderen met een allogeen transplantaat zijn nog niet beschikbaar voor Advagraf met verlengde afgifte.
Gedurende de vroege fase post transplantatie dient controle van de volgende parameters routinematig te worden uitgevoerd: bloeddruk, ECG, neurologische- en visuele status, nuchtere bloedglucosespiegels, bloedwaarden elektrolyten (met name kalium), lever- en nierfunctietesten, hematologische parameters, bloedstollingsbepalingen en plasma-eiwitbepalingen.
Indien klinisch relevante afwijkingen van deze parameters worden waargenomen, dient aanpassing van het immunosuppressieve regime te worden overwogen.
Fytotherapeutica die Sint Janskruid (Hypericum perforatum) bevatten of andere fytotherapeutica dienen gedurende therapie met Advagraf te worden vermeden vanwege het risico van interacties die tot verlaging van tacrolimus bloedconcentraties en een verminderde klinische werkzaamheid van tacrolimus leiden (zie rubriek 4.5).
Omdat de bloedspiegels van tacrolimus aanzienlijk kunnen veranderen tijdens episoden van diarree wordt extra monitoren van de tacrolimus concentratie aangeraden tijdens episoden van diarree.
Gecombineerde toediening van ciclosporine en tacrolimus dient te worden vermeden en voorzichtigheid is geboden bij toediening van tacrolimus aan patiënten die voorheen met ciclosporine zijn behandeld (zie rubrieken 4.2 en 4.5).
Ventriculaire- en septumhypertrofie, gemeld als cardiomyopathieën, zijn in zeldzame gevallen waargenomen bij met Prograft behandelde patiënten en zou zich dus ook met Advagraf kunnen voordoen.
Het merendeel van de gevallen was reversibel en betrof doorgaans patiënten met tacrolimus bloed-dalspiegels die veel hoger waren dan de maximale aanbevolen waarden.
Andere factoren waarvan is vastgesteld dat zij het risico op deze klinische conditie verhogen zijn onder andere het vooraf bestaan van een hartaandoening, corticosteroïdgebruik, hypertensie, nier- en/of lever disfunctie, infecties, volumeoverbelasting en oedeem.
Dienovereenkomstig dienen risicopatiënten die een substantieel hogere dosis immunosuppressiva krijgen, regelmatig gemonitord te worden gebruikmakende van procedures zoals echocardiografie, pre- en post transplantatie ECG (b.v. op maand 3 en vervolgens op maand 9-12).
Indien zich afwijkingen voordoen, dient dosisverlaging van Advagraf of overschakeling op een ander immunosuppressivum te worden overwogen.
Tacrolimus kan het QT interval verlengen maar momenteel is er geen substantieel bewijs beschikbaar dat Torsades de Pointes veroorzaakt kan worden.
Voorzichtigheid is geboden bij patiënten met de diagnose, of verdenking op congenitaal verlengd QT syndroom.
Bij patiënten die behandeld werden met tacrolimus is melding gemaakt van de ontwikkeling van EBV-geassocieerde lymfoproliferatieve afwijkingen.
Een combinatie van immunosuppressiva, zoals het gelijktijdig geven van antilymfocytische antilichamen, verhoogt het risico op EBV-geassocieerde lymfoproliferatieve afwijkingen.
Bij EBV- virus capside antigen (VCA) - negatieve patiënten is melding gemaakt van een verhoogd risico op het ontwikkelen van lymfoproliferatieve afwijkingen.
Daarom dient bij deze patiëntengroep de EBV-VCA serologie bekend te zijn voordat de Advagraf behandeling wordt gestart.
Tijdens de behandeling wordt het nauwkeurig volgen met EBV-PCR aangeraden.
Positieve EBV-PCR kan gedurende maanden aantoonbaar blijven en is als zodanig niet indicatief voor een lymfoproliferatieve ziekte of een lymfoom.
Patiënten die behandeld worden met immunosuppressiva, waaronder Advagraf, hebben een verhoogd risico op opportunistische infecties (viraal, bacterieel, fungaal en protozoaal).
Hieronder vallen BK virus geassocieerde nefropathie en JC virus geassocieerde progressieve multifocale leuko- encefalopathie (PML).
Deze infecties zijn vaak gerelateerd aan een hoge totale immunosuppressieve belasting en kunnen leiden tot ernstige of fatale condities die artsen dienen te overwegen tijdens de differentiaaldiagnose van patiënten die immunosuppressieve therapie ondergaan en een verslechterende nierfunctie of neurologische symptomen hebben.
6 Zoals met andere immunosuppressiva dient, met het oog op potentiële maligne veranderingen van de huid, blootstelling aan zon- en UV-licht beperkt te blijven door beschermende kleding te dragen en door zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor te gebruiken.
Zoals bij andere potente immunosuppressieve middelen is het risico op secundaire kanker onbekend (zie rubriek 4.8).
Bij patiënten die behandeld zijn met tacrolimus is melding gemaakt van de ontwikkeling van posterior reversibel encefalopathy syndroom (PRES).
Indien patiënten die tacrolimus gebruiken symptonen hebben die mogelijk duiden op PRES, zoals hoofdpijn, veranderde geestelijke gesteldheid, epilepsieaanvallen en problemen met zien, dient een radiologisch onderzoek (zoals bijvoorbeeld een MRI-scan) uitgevoerd te worden.
Indien de diagnose PRES wordt gesteld, wordt een adequate behandeling van de bloeddruk en de epileptische aanvallen en het onmiddellijk stoppen van de systemische tacrolimus geadviseerd.
De meeste patiënten herstellen volledig nadat gepaste maatregelen zijn genomen.
Omdat Advagraf capsules met verlengde afgifte lactose bevatten, dient extra voorzichtigheid te worden betracht bij patiënten met zeldzame erfelijke aandoeningen als galactose-intolerantie, Lapp- lactase-deficiëntie of glucose-galactose-malabsorptie.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Metabole interacties Systemisch beschikbaar tacrolimus wordt gemetaboliseerd via CYP3A4 in de lever.
Er zijn ook aanwijzingen voor metabolisme door CYP3A4 in de darmwand.
Gelijktijdig gebruik van geneesmiddelen of kruidengeneesmiddelen waarvan bekend is dat zij CYP3A4 remmen of induceren, kunnen het metabolisme van tacrolimus beïnvloeden en daardoor bloedconcentraties van tacrolimus verhogen of verlagen.
Daarom wordt aanbevolen de tacrolimus bloedconcentratie te volgen wanneer zulke substanties gelijktijdig worden gebruikt, en zo nodig de dosis tacrolimus zo aan te passen dat de bloedspiegel onveranderd blijft (zie rubrieken 4.2 en 4.4).
Remmers van het metabolisme Klinisch is van de hiernavolgende middelen aangetoond dat zij de tacrolimus bloedspiegels verhogen:
Sterke interacties zijn waargenomen met de antimycotica ketoconazol, fluconazol, itraconazol en voriconazol, het macrolide erytromycine en HIV proteaseremmers (zoals ritonavir).
Gelijktijdig gebruik van deze middelen vereist in bijna alle patiënten reductie van de dosis tacrolimus.
Farmacokinetische studies hebben aangetoond dat de toename in bloedconcentraties hoofdzakelijk het resultaat is van de verhoogde orale biologische beschikbaarheid van tacrolimus, die toe te schrijven is aan de remming van het gastrointestinale metabolisme.
Het effect op de hepatische klaring is minder groot.
Zwakkere interacties zijn waargenomen met clotrimazol, claritromycine, josamycine, nifedipine, nicardipine, diltiazem, verapamil, danazol, ethinylestradiol, omeprazol en nefazodon.
Op grond van in vitro studies kunnen de volgende CYP3A4 remmers mogelijk het metabolisme van tacrolimus beïnvloeden: bromocriptine, cortison, dapsone, ergotamine, gestodeen, lidocaïne, mefenytoïne, miconazol, midazolam, nilvadipine, norethindron, kinidine, tamoxifen, (triacetyl)oleandomycine.
Het gebruik van grapefruitsap dient te worden vermeden omdat hiervan beschreven is dat het de bloedspiegel van tacrolimus verhoogt.
Lansoprazol en cyclosporine kunnen in potentie het CYP3A4- metabolisme van tacrolimus remmen en daarbij de tacrolimus volbloed-concentraties verhogen.
Inductoren van het metabolisme Klinisch is van de hiernavolgende middelen aangetoond dat ze de tacrolimus bloedspiegel verlagen:
Sterke interacties zijn waargenomen met rifampicine, fenytoïne, St.
Janskruid (Hypericum perforatum).
Gelijktijdig gebruik van deze middelen vereist bij bijna alle patiënten een dosisverhoging van tacrolimus.
Klinisch relevante interacties zijn ook waargenomen met fenobarbital.
Van corticosteroïd onderhoudsdoses is aangetoond dat ze tacrolimus bloedspiegels verlagen.
7 Hoge doses prednisolon of methylprednisolon zoals gebruikt bij de behandeling van een acute afstotingsperiode kunnen de tacrolimus bloedspiegel zowel verhogen als verlagen.
Carbamazepine, metamizol en isoniazide kunnen in potentie de tacrolimus bloedconcentraties verlagen.
Invloed van tacrolimus op het metabolisme van andere geneesmiddelen Tacrolimus is een remmer van CYP3A4 en daarom kan bij gelijktijdige toediening van andere door CYP3A4 gemetaboliseerde geneesmiddelen het metabolisme van deze geneesmiddelen veranderen.
De halfwaardetijd van ciclosporine wordt verlengd bij gelijktijdig gebruik met tacrolimus.
Bovendien kunnen zich synergistische/additieve nefrotoxische effecten voordoen.
Daarom is gelijktijdige toediening van ciclosporine en tacrolimus gecontraïndiceerd en dient voorzichtigheid te worden betracht bij patiënten die voorheen met ciclosporine werden behandeld (zie rubrieken 4.2 en 4.4).
Tacrolimus verhoogt de plasmaconcentratie van fenytoïne.
Aangezien tacrolimus de klaring van steroïdengebaseerde anticonceptiva kan verminderen en daardoor tot een verhoogde hormoon blootstelling kan leiden, dient in verband hiermee bijzondere aandacht te worden geschonken aan de keuze van contraceptieve maatregelen.
Er is beperkte kennis beschikbaar over interacties tussen tacrolimus en statines.
Klinische gegevens suggereren dat de farmacokinetiek van statines grotendeels onveranderd blijft bij gelijktijdige toediening van tacrolimus.
Uit dierstudies blijkt dat tacrolimus de klaring van fenobarbital en antipyrine kan verminderen en daarmee de halfwaardetijd kan verhogen.
Andere potentiële interacties die de systemische blootstelling kunnen verhogen Prokinetische agentia zoals metoclopramide en cisapride.
Cimetidine.
Magnesium-aluminium-hydroxide.
Andere interacties die tot klinisch schadelijke effecten hebben geleid Gelijktijdig gebruik van tacrolimus met geneesmiddelen waarvan nefrotoxische of neurotoxische effecten bekend zijn (zoals b.v. met aminoglycosiden, gyraseremmers, vancomycine, cotrimoxazol, NSAID’ s, ganciclovir of aciclovir) kan deze effecten versterken.
Verhoogde nefrotoxiciteit is waargenomen in combinatie met amfotericine B en ibuprofen.
Daar tacrolimus in verband wordt gebracht met hyperkaliëmie of eventueel preëxistente hyperkaliëmie kan verhogen, dient het gebruik van grote hoeveelheden kalium of van kaliumsparende diuretica (b.v. amiloride, triamtereen of spironolacton) te worden vermeden.
Immunosuppressiva kunnen effect hebben op de reactie op vaccinatie, en vaccinatie gedurende gebruik van tacrolimus kan minder effectief blijken.
Het gebruik van levende, verzwakte vaccins dient te worden vermeden.
Gegevens over eiwitbinding Tacrolimus wordt uitgebreid aan plasma-eiwitten gebonden.
Er dient rekening te worden gehouden met mogelijke interacties met andere sterk plasma-eiwit gebonden geneesmiddelen (zoals b.v.
NSAIDs, orale anticoagulantia of orale antidiabetica).
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
Uit gegevens bij de mens blijkt dat tacrolimus de placenta passeert.
Beperkt beschikbare gegevens van orgaan transplantatiepatiënten laat in vergelijking met andere immunosuppressiva bij het gebruik van tacrolimus, geen verhoogd risico op nadelige effecten van het verloop en de uitkomst van de zwangerschap zien.
Vooralsnog zijn er geen andere relevante epidemiologische gegevens beschikbaar.
Tacrolimus behandeling kan worden overwogen bij zwangere vrouwen indien er geen veiliger alternatief beschikbaar is en wanneer de verkregen voordelen opwegen tegen het potentiële risico voor de foetus.
In het geval van in utero blootstelling wordt aangeraden de pasgeborene te monitoren op nadelige effecten van tacrolimus (in het bijzonder effecten op de nieren).
Er is risico op vroeggeboorte (< 37 weken) en tevens op hyperkaliëmie bij de nieuwgeborene (incidentie 8 op 111 neonaten, i.e.
7,2%) welke echter spontaan normaliseert.
8 Bij ratten en konijnen veroorzaakt tacrolimus embryofoetale toxiciteit bij doses waarbij maternale toxiciteit optreedt (zie rubriek 5.3).
Tacrolimus beïnvloed de fertiliteit bij mannelijke ratten (zie sectie 5.3).
Borstvoeding Humane gegevens laten zien dat tacrolimus uitgescheiden wordt in de moedermelk.
Aangezien nadelige effecten op pasgeborenen niet kunnen worden uitgesloten, dienen vrouwen die Advagraf gebruiken geen borstvoeding te geven.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en van het vermogen om machines te bedienen
Tacrolimus kan visuele en neurologische stoornissen veroorzaken.
Dit effect kan worden versterkt wanneer Advagraf in combinatie met alcohol wordt gebruikt.
4.8 Bijwerkingen
Het bijwerkingenprofiel van immunosuppressiva is vaak moeilijk vast te stellen ten gevolge van de onderliggende aandoening en het gebruik van meerdere medicijnen.
Veel van de hieronder weergegeven bijwerkingen zijn reversibel en/of reageren op dosisverlaging.
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
De hieronder genoemde bijwerkingen zijn gerangschikt naar afnemende frequentie van incidentie: zeer vaak (≥ 1/10); vaak (≥ 1/100 tot < 1/10); soms (≥ 1/1.000 tot ≤ 1/100); zelden (≥ 1/10.000 tot ≤ 1/1.000); zeer zelden (< 1/10.000, niet bekend (kan met de beschikbare gegevens niet worden bepaald).
Hartaandoeningen Vaak: ischemische coronaire arterie aandoeningen, tachycardie Soms: ventriculaire aritmie en hartstilstand, hartfalen, cardiomyopathien, ventriculaire hypertrofie, supraventriculaire aritmie, hartkloppingen, abnormaal ECG, abnormale pols en hartslag Zelden:
Zeer zelden:
pericardiale effusie abnormaal echocardiogram
Bloed- en lymfestelselaandoeningen Vaak: anemie, leukopenie, thrombocytopenie, leukocytose, afwijkende rode bloedcel analyse Soms: coagulatiestoornissen, afwijkende coagulatie en bloedings analyse, pancytopenie, neutropenie Zelden:
thrombotische thrombocytopenische purpura, hypoprotrombinemie
Zenuwstelselaandoeningen Zeer vaak:
Vaak:
tremor, hoofdpijn convulsies, verminderd bewustzijn, sensibiliteit- en gevoelsstoornissen, perifere neuropathie, duizeligheid, verminderd vermogen tot schrijven, zenuwstelselaandoeningen
Soms:
coma, hersenbloedingen en beroertes, verlamming en parese, encefalopathie, spraak- en taalstoornissen, amnesie
Zelden:
Zeer zelden:
hypertonie myasthenie
Oogaandoeningen
Vaak: wazig zien, fotofobie, oogaandoeningen Soms: cataract Zelden:
blindheid
9 Evenwichtsorgaan- en ooraandoeningen Vaak: oorsuizen Soms: gehoorsverlies Zelden:
Zeer zelden:
neuronsensorisch gehoorsverlies doofheid
Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen Vaak: dyspnoe, parenchymale long afwijkingen, pleurale effusie, faryngitis, hoesten, neusverstopping en ontstekingen Soms: ademhalingsstoornissen, ademhalingswegstoornissen, astma Zelden
acute respiratoire distress syndroom
Maagdarmstelselaandoeningen Zeer vaak:
Vaak:
diarree, misselijkheid ontstekingsreacties van het maagdarmstelsel, gastrointestinale ulceratie en perforatie, gastrointestinale bloedingen, stomatitis en zweervorming, ascites, braken, gastrointestinale en abdominale pijn, tekenen en symptomen van slechte spijsvertering, constipatie, flatulentie, opzwelling en vergroting, zachte ontlasting, maagdarm klachten
Soms:
adynamische ileus, peritonitis, acute en chronische pancreatitis, verhoogd bloedamylase, gastro-oesofageale reflux ziekte, verstoorde maaglediging
Zelden:
onvolledige ileus, pseudocysten in de pancreas
Nier- en urinewegaandoeningen Zeer vaak:
Vaak:
nierfunctiestoornissen nierfalen, acuut nierfalen, oligurie, tubulair necrose, toxische nefropathie, problemen met urineren, blaas en urethra symptomen
Soms:
Zeer zelden:
anurie, hemolitisch uremisch syndroom nefropathie, hemorargische cystitis
Huid- en onderhuidaandoeningen Vaak: pruritis, uitslag, alopecia, acne, toenemend zweten Soms: dermatitis, lichtovergevoeligheid Zelden:
Zeer zelden:
toxische epidermale necrolyse (syndroom van Lyell) syndroom van Stevens-Johnson
Skeletspierstelsel- en bindweefselaandoeningen Vaak: gewrichtspijn, spierkrampen, pijn in de ledematen, rugpijn Soms: gewrichtsklachten
Endocriene aandoeningen Zelden:
hirsutisme
Voedings- en stofwisselingsstoornissen Zeer vaak:
Vaak:
hyperglycemie, diabetes mellitus, hyperkaliemie hypomagnesemie, hypofosfatemie, hypokaliemie, hypocalciemie, hyponatremie, hypervolemie, hyperuricemie, verminderde eetlust, anorexia, metabole acidosis, hyperlipidemie, hypercholesterolemie, hypertriglyceridemie, andere stoornissen in de electrolythuishouding
Soms:
dehydratie, hypoproteïnemie, hyperfosfatemie, hypoglycemie
Infecties en parasitaire aandoeningen Zoals bekend bij andere krachtige immunosuppressiva, zijn patiënten die behandeld worden met tacrolimus tevens regelmatig verhoogd vatbaar voor infecties (viraal, bacterieel, fungaal, protozoaal).
Het verloop van reeds bestaande infecties kan verergeren.
Zowel gegeneraliseerde als locale infecties kunnen voorkomen.
10 Gevallen van BK virus geassocieerde nefropathie, alsmede JC virus geassocieerde progressieve multifocale leuko-encefalopathie (PML), zijn gemeld bij patiënten die behandeld werden met immunosuppressiva, waaronder Advagraf.
Letsel, intoxicaties en verrichtingencomplicaties Vaak: primaire transplantaat dysfunctie Er zijn medicatiefouten gemeld, waaronder onbedoelde, ongewilde of zonder toezicht uitgevoerde substitutie van tacrolimus formuleringen met directe of verlengde afgifte.
Er is een aantal aan medicatiefouten gerelateerde gevallen van transplantaatafstoting gemeld (frequentie kan met de beschikbare gegevens niet worden bepaald).
Neoplasmata, benigne, maligne en niet-gespecificeerd (inclusief cysten en poliepen) Patiënten die immunosuppressieve therapie ondergaan lopen een verhoogd risico op maligniteiten.
Zowel benigne als maligne neoplasmata, inclusief EBV-geassocieerde lymfoproliferatieve afwijkingen en huidmaligniteiten zijn in verband met tacrolimus therapie gemeld.
Bloedvataandoeningen Zeer vaak:
Vaak:
hypertensie bloedingen, thromboembolische en ischemische voorvallen, perifeer vasculaire aandoeningen, vasculair hypotensieve aandoeningen
Soms:
infarct, diep veneuze trombose in het been, shock
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornissen Vaak: asthenie, koorts, oedeem, pijn en onbehagen, verhoogd alkalische fosfatase in het bloed, gewichts toename, verstoorde gewaarwording van de lichaamstemperatuur Soms: multi-orgaanfalen, griepachtige verschijnselen, temperatuur intolerantie, gewaarwording van een drukkend gevoel op de borst, zenuwachtig gevoel, abnormaal gevoel, verhoogd lactaat dehydrogenase in het bloed, gewichtsafname Zelden:
Zeer zelden:
dorstig, vallen, strakke borstkas, verminderde mobiliteit, zweren toename vetweefsel
Immuunsysteemaandoeningen Allergische- en anafylactische reacties zijn waargenomen bij patiënten die tacrolimus gebruiken (zie rubriek 4.4).
Lever- en galaandoeningen Vaak: lever enzym en functie afwijkingen, galstuwing en geelzucht, hepatocellulaire schade en hepatitis, galgangontsteking Zelden:
Zeer zelden:
trombose van de leverarterie, vena-oclusieve leverziekte leverfalen, galgang stenose
Voortplantingsstelsel- en borstaandoeningen Soms: pijnlijke menstruatie en uterine bloedingen
Psychische stoornissen Zeer vaak:
Vaak:
slapeloosheid symptomen van angst, verwardheid en desoriëntatie, depressie, depressieve
gevoelens, stemmingsafwijkingen en stemmingswisselingen, nachtmerries, hallucinaties, geestelijke gestoordheid Soms: psychische gestoordheid
4.9 Overdosis
Er is weinig ervaring met overdosis.
Enkele gevallen van accidentele overdosering zijn gemeld waarbij de volgende verschijnselen werden waargenomen: tremor, hoofdpijn, misselijkheid en braken,
11 infecties, urticaria, lethargie, verhoogde BUN en verhoogde serumcreatinineconcentraties en verhoogde alanineaminotransferaseconcentraties.
Een specifiek antidotum voor tacrolimus therapie is niet beschikbaar.
Indien overdosis wordt vastgesteld, dienen algemene ondersteunende maatregelen en behandeling van de symptomen te worden uitgevoerd.
Gebaseerd op het hoge moleculaire gewicht, de matige wateroplosbaarheid en sterke erytrocyten en plasma-eiwit binding is het niet te verwachten dat tacrolimus dialyseerbaar is.
Bij patiënten met zeer hoge tacrolimus plasmaconcentraties werden hemofiltratie en hemodiafiltratie toegepast, waarbij de tacrolimus concentraties aanzienlijk verminderd werden.
In geval van een orale intoxicatie kan maagspoelen en/of het gebruik van adsorbentia (zoals geactiveerde kool) van nut zijn als deze kort na de inname worden gebruikt.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie: calcineurine remmers, ATC-code:
L04AD02
Werkingsmechanisme en farmacodynamische effecten De effecten van tacrolimus spelen zich op moleculair niveau waarschijnlijk af als gevolg van een binding aan een cytosolisch eiwit (FKBP12), dat verantwoordelijk is voor de intracellulaire accumulatie van de stof.
Het FKBP12-tacrolimus complex wordt specifiek en competitief aan calcineurine gebonden, dat hierdoor wordt geremd leidend tot de blokkade van de calciumafhankelijke T-cel signaaloverdracht, hetgeen de transcriptie van een specifieke set lymfokinegenen voorkomt.
Tacrolimus is een zeer krachtig immunosuppressivum, waarvan de werking in zowel in vitro als in vivo experimenten is aangetoond.
Tacrolimus remt in het bijzonder de vorming van cytotoxische lymfocyten, die voornamelijk verantwoordelijk zijn voor de afstoting van het transplantaat.
Tacrolimus onderdrukt zowel de T-cel activatie en de T-helpercel afhankelijke B-cel proliferatie, als de vorming van lymfokinen (zoals interleukine -2, -3 en γ -interferon) en de expressie van de interleukine-2-receptor.
Resultaten van klinische studies met tacrolimus eenmaal daags Advagraf Levertransplantatie De werkzaamheid en veiligheid van Advagraf en Prograft, beide in combinatie met corticosteroïden, zijn vergeleken bij 471 de novo levertransplantaat ontvangers.
Het percentage door biopsie bevestigde acute afstotingen binnen de eerste 24 weken na transplantatie bedroeg 32,6% in de Advagraf-groep (n = 237) en 29,3% in de Prograft-groep (n = 234).
Het behandelingsverschil (Advagraf-Prograft) was 3,3% (95%-betrouwbaarheidsinterval [-5,7%, 12,3%]).
De patiëntoverleving na 12 maanden was 89,2% voor Advagraf en 90,8% voor Prograft; in de Advagraf-arm overleden 25 patiënten (14 vrouwen, 11 mannen) en in de Prograft-arm overleden 24 patiënten (5 vrouwen, 19 mannen).
De transplantaatoverleving na 12 maanden was 85,3% voor Advagraf en 85,6% voor Prograft.
Niertransplantatie De werkzaamheid en veiligheid van Advagraf en Prograft, beide in combinatie met mycofenolaatmofetil (MMF) en corticosteroïden, zijn vergeleken bij 667 de novo niertransplantaat ontvangers.
Het percentage door biopsie bevestigde acute afstotingen binnen de eerste 24 weken na transplantatie bedroeg 18,6% in de Advagraf-groep (n = 331) en 14,9% in de Prograft-groep (n = 336).
Het behandelingsverschil (Advagraf-Prograft) was 3,8% (95%-betrouwbaarheidsinterval [-2,1%, 9,6%]).
De patiëntoverleving na 12 maanden was 96,9% voor Advagraf en 97,5% voor Prograft; in de Advagraf-arm overleden 10 patiënten (3 vrouwen, 7 mannen) en in de Prograft-arm overleden 8 patiënten (3 vrouwen, 5 mannen).
De transplantaatoverleving na 12 maanden was 91,5% voor Advagraf en 92,8% voor Prograft.
12 De werkzaamheid en veiligheid van Prograft, ciclosporine en Advagraf, alle in combinatie met basiliximab-antilichaaminductie, MMF en corticosteroïden, zijn vergeleken bij 638 de novo ontvangers van een niertransplantaat.
De incidentie van falende werkzaamheid na 12 maanden (gedefinieerd als overlijden, transplantaatverlies, door biopsie bevestigde acute afstoting of uitval [loss to follow-up]) was 14,0% in de Advagraf-groep (n = 214), 15,1% in de Prograft-groep (n = 212) en 17,0% in de ciclosporinegroep (n = 212).
Het behandelingsverschil was - 3,0% (Advagraf - ciclosporine) (95,2%-betrouwbaarheidsinterval [-9,9%, 4,0%]) voor Advagraf versus ciclosporine en - 1,9% (Prograft-ciclosporine) (95,2%-betrouwbaarheidsinterval [-8,9%, 5,2%]) voor Prograft versus ciclosporine.
De patiëntoverleving na 12 maanden was 98,6% voor Advagraf, 95,7% voor Prograft en 97,6% voor ciclosporine; in de Advagraf-arm overleden 3 patiënten (allen mannen), in de Prograft- arm overleden 10 patiënten (3 vrouwen, 7 mannen) en in de ciclosporine-arm overleden 6 patiënten (3 vrouwen, 3 mannen).
De transplantaatoverleving na 12 maanden was 96,7% voor Advagraf, 92,9% voor Prograft en 95,7% voor ciclosporine.
Resultaten van gepubliceerde gegevens over tweemaal daags toegediende tacrolimus als Prograft capsules bij andere primaire-orgaantransplantaties Prograft heeft zich ontwikkeld tot een geaccepteerde behandeling als primair immunosuppressivum na pancreas-, long- en darmtransplantatie.
In gepubliceerde prospectieve studies is orale Prograft als primair immunosuppressivum bij ongeveer 175 longtransplantatiepatiënten, 475 pancreastransplantatiepatiënten en 630 darmtransplantatiepatiënten onderzocht.
In zijn algemeenheid is het veiligheidsprofiel, zoals beschreven in deze gepubliceerde studies, vergelijkbaar met dat wat werd gevonden in de grote studies gedaan bij primaire lever-, nier- en harttransplantatie.
De werkzaamheid van orale Prograft zoals gevonden in de meest omvangrijke studies worden hierna per indicatie samengevat.
Longtransplantatie Een interim analyse van een recente multicenter studie met orale Prograft omvat 110 patiënten die 1:1 waren gerandomiseerd op óf tacrolimus óf ciclosporine.
Tacrolimus werd gestart als continu intraveneus infuus met een dosis van 0,01-0,03 mg/kg/dag en als orale toediening met een dosis van 0,05-0,3 mg/kg/dag.
In het eerste jaar na transplantatie werd in de tacrolimusgroep in vergelijking met de ciclosporinegroep, een lagere incidentie van acute rejectie episoden (11,5% vs.
22,6%) en van chronische rejectie alsmede van bronchiolitis obliterans (2,86% vs.
8,57%) gevonden.
De eenjaarsoverleving bedroeg in de tacrolimusgroep 80,8% en in de ciclosporinegroep 83% (Treede et al., 3rd ICI San Diego, US, 2004; Abstract 22).
In een gerandomiseerde studie werden 66 patiënten met tacrolimus behandeld en 67 met ciclosporine.
Tacrolimus werd gestart als continu intraveneus infuus met een dosis van 0,025 mg/kg/dag en als orale toediening met een dosis van 0,15 mg/kg/dag, waarna de dosis zodanig werd aangepast dat een dalspiegel van 10-20 ng/ml werd bereikt.
De eenjaarsoverleving bedroeg in de tacrolimusgroep 83% en in de ciclosporinegroep 71% en de tweejaarsoverleving resp.
76% en in de ciclosporinegroep 66%.
Acute rejectie episoden per 100 patiëntdagen kwamen numeriek minder voor in de tacrolimusgroep (0,85 episoden) dan in de ciclosporinegroep (1,09 episoden).
Bronchiolitis obliterans ontwikkelde zich in 21,7% van de patiënten in de tacrolimusgroep tegen 38,0% in de ciclosporinegroep (p=0,025).
Significant meer met ciclosporine behandelde patiënten (n=13) moesten naar tacrolimus worden geconverteerd dan tacrolimus behandelde patiënten naar ciclosporine (n=2) (p=0,02) (van Keenan e.a., Ann Thoracic Surg 1995; 60:580).
In een additionele gerandomiseerde studie in twee centra werden 26 patiënten met tacrolimus behandeld en 24 met ciclosporine.
Tacrolimus werd gestart als continu intraveneus infuus met een dosis van 0,05 mg/kg/dag en als orale toediening met een dosis van 0,1-0,3 mg/kg/dag, waarna de dosis zodanig werd aangepast dat een dalspiegel van 12-15 ng/ml werd bereikt.
De eenjaarsoverleving bedroeg in de tacrolimusgroep 73,1% en in de ciclosporinegroep 79,2%.
Na 6 maanden en na 1 jaar was de afwezigheid van acute rejectie in de tacrolimusgroep hoger dan in de ciclosporinegroep (resp.
57,7% vs.
45,8% en 50% vs.
33,3%) (Treede et al., J Heart Lung Transplant 2001; 20:511).
De drie studies tonen een overeenkomstige overleving, terwijl de incidentie van acute rejectie numeriek lager was met tacrolimus.
Tevens werd in een van de studies met tacrolimus een significant lagere incidentie van bronchiolitis obliterans gevonden.
13 Pancreastransplantatie In een multicenter studie met orale Prograft werden 205 patiënten ingesloten die een gelijktijdige nier- pancreastransplantatie ondergingen.
Zij werden gerandomiseerd over tacrolimusbehandeling (n=103) of ciclosporinebehandeling (n=102).
De orale per protocol aanvangsdosis van tacrolimus bedroeg 0,2 mg/kg/dag, waarna de dosis zodanig werd aangepast dat een dalspiegel van 8-15 ng/ml op dag 5 werd bereikt en van 5-10 ng/ml na 6 maanden.
De pancreas overleving was op 1 jaar met tacrolimus significant hoger:
91,3% versus 74,5% met ciclosporine (p < 0,0005), terwijl de overleving van het niertransplantaat in beide groepen gelijk was.
In totaal werden 34 patiënten van ciclosporine naar tacrolimus geconverteerd, terwijl slechts 6 tacrolimus-behandelde patiënten een andere immunosuppressieve therapie nodig hadden (Bechstein et al., Transplantation 2004; 77:1221).
Darmtransplantatie Gepubliceerde klinische ervaring met primair gebruik van orale Prograft bij darmtransplantatie van een enkel onderzoekscentrum toont de overlevingskans bij 155 patiënten (65 enkel darmtransplantatie, 75 lever en darm en 25 multi-orgaan) van 75% na 1 jaar, 54% na 5 jaar en 42% na 10 jaar bij behandeling met tacrolimus en prednison.
In de beginjaren bedroeg de orale dosis tacrolimus 0,3 mg/kg/dag.
Er was, met het toenemen van de ervaring gedurende 11 jaar een continue verbetering van het resultaat zichtbaar.
Hiertoe droegen diverse innovaties bij, zoals technieken voor het vroegtijdig opsporen van Epstein-Barr virus (EBV) en CMV infecties, beenmergboostering, het gebruik van de interleukine-2 antagonist daclizumab, lagere tacrolimus aanvangsdosis met als doel dalspiegels van 10-15 ng/ml en meer recentelijk transplantaatbestraling (Abu-Elmagd et al., Ann Surg 2001; 234:404).
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
Absorptie Bij de mens is aangetoond dat tacrolimus door het gehele maagdarmkanaal kan worden geabsorbeerd.
De beschikbare tacrolimus wordt meestal snel geabsorbeerd.
Advagraf is een formulering van tacrolimus met verlengde afgifte, hetgeen resulteert in een verlengd absorptieprofiel, met een gemiddelde tijd tot Cmax van circa 2 uur.
De absorptie is variabel en de gemiddelde orale biologische beschikbaarheid van tacrolimus (onderzocht met de Prograft formulering) ligt in het bereik 20% - 25% (het individuele bereik bij volwassen patiënten is 6% - 43%).
De orale biologische beschikbaarheid van Advagraf was verlaagd bij toediening na een maaltijd.
Zowel de snelheid als de mate van absorptie van Advagraf was verlaagd bij toediening met voedsel.
Galstroming heeft geen invloed op de absorptie van tacrolimus en de behandeling met Advagraf kan daarom oraal worden gestart.
Er bestaat bij Advagraf een sterke correlatie tussen AUC en volbloed-steady state-dalspiegels.
Het volgen van volbloed-spiegels geeft daarom een goed beeld van de totale systemische blootstelling.
Distributie en Eliminatie Bij de mens kan de distributie van tacrolimus na intraveneuze infusie als bifasisch worden omschreven.
In de circulatie is tacrolimus in hoge mate aan erytrocyten gebonden, hetgeen resulteert in een volbloed: plasmaconcentratie distributieverhouding van ongeveer 20:
1.
In plasma is tacrolimus in hoge mate aan eiwit gebonden (> 98,8%), voornamelijk aan serumalbumine en zuur alfa-1- glycoproteïne.
Tacrolimus heeft een groot verdelingsvolume.
Het steady-state distributievolume bedraagt, gebaseerd op plasmaconcentraties (bij gezonde vrijwilligers) circa 1300 l, en gebaseerd op volbloed- concentraties circa 47,6 l.
Tacrolimus is een substantie met langzame klaring.
In gezonde vrijwilligers bedraagt de totale lichaamsklaring, gebaseerd op volbloed-concentraties, circa 2,25 l/uur.
Bij volwassen lever, nier en harttransplantatiepatiënten worden waarden van resp.
4,1 l/uur 6,7 l/uur en 3,9 l/uur gevonden.
Bij pediatrische levertransplantatiepatiënten is de TLK ongeveer tweemaal hoger dan die bij volwassen levertransplantatiepatiënten.
Factoren, zoals lage hematocriet en eiwitniveaus, resulterend in een hogere vrije fractie van tacrolimus, of een door corticosteroïden geïnduceerd verhoogd metabolisme kunnen verantwoordelijk zijn voor de hogere klaring in de fase na de transplantatie.
14 De halfwaardetijd van tacrolimus is lang en variabel.
Bij gezonde vrijwilligers is de gemiddelde halfwaardetijd ongeveer 43 uur.
Metabolisme en biotransformatie Tacrolimus wordt extensief gemetaboliseerd in de lever, primair door cytochroom P450-3A4.
Tacrolimus wordt tevens aanzienlijk gemetaboliseerd in de darmwand.
Er zijn meerdere metabolieten aangetoond.
Van slechts één van deze is in vitro immunosuppressieve activiteit gelijk aan die van tacrolimus aangetoond.
De overige metabolieten hebben slechts zwakke immunosuppressieve activiteit.
Slechts één van de inactieve metabolieten is in de systemische circulatie in lage concentraties aanwezig.
Hierdoor dragen de metabolieten niet bij aan de farmacologische activiteiten van tacrolimus.
Excretie Na intraveneuze en orale toediening van 14C-gelabelled tacrolimus blijkt de meeste radioactiviteit met de faeces te worden uitgescheiden.
Ongeveer 2% van de radioactiviteit werd geëlimineerd in de urine.
Minder dan 1% van het onveranderde tacrolimus kan in urine en faeces worden teruggevonden hetgeen erop wijst dat tacrolimus vrijwel geheel wordt gemetaboliseerd voor uitscheiding.
De gal is de voornaamste eliminatieroute.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
In toxiciteitstudies uitgevoerd met ratten en bavianen waren de nier en pancreas de primair aangedane organen.
Bij ratten werden toxische effecten gevonden op de ogen en de perifere zenuwen.
Reversibele cardiotoxische effecten werden waargenomen bij konijnen na intraveneuze toediening van tacrolimus.
Bij ratten en konijnen werd embryofoetale toxiciteit waargenomen die zich beperkte tot doses die significante toxiciteit bij de maternale dieren bewerkstelligde.
In ratten werd de vrouwelijke reproductie inclusief de geboorte beïnvloed bij toxische doses en het nageslacht vertoonde een gereduceerd geboortegewicht, verminderde levensvatbaarheid en vertraagde groei.
In ratten werd een nadelig effect van tacrolimus op de mannelijke fertiliteit in de vorm van een gereduceerd aantal spermacellen en afgenomen bewegelijkheid waargenomen.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Inhoud capsule:
Hypromellose Ethylcellulose Lactosemonohydraat Magnesiumstearaat.
Omhulsel capsule:
Titaniumdioxide (E 171) Geel ijzeroxide (E 172) Rood ijzeroxide (E 172) Gelatine.
Drukinkt (Opacode S-1-15083):
Schellak Lecithine (soja) Simethicon Rood ijzeroxide (E 172) Hydroxypropylcellulose.
15 6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Tacrolimus is niet verenigbaar met PVC.
Slangen, spuiten en andere apparatuur die worden gebruikt bij het prepareren van een suspensie met de inhoud van de Advagraf capsule mogen geen PVC bevatten
6.3 Houdbaarheid
3 jaar Na opening van de aluminium verpakking:
1 jaar
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de oorspronkelijke verpakking en op een droge plaats ter bescherming tegen vocht.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Transparante PVC/PVDC aluminium blisterverpakking in aluminium zakje met desiccans.
Tien capsules per blister.
Formaten verpakking:
30, 50 en 100 capsules met verlengde afgifte.
Niet alle genoemde verpakkingsgrootten worden in de handel gebracht.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
Geen bijzondere vereisten.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Astellas Pharma Europe B.V.
Elisabethhof 19 2353 EW Leiderdorp Nederland
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/07/387/001 EU/1/07/387/002 EU/1/07/387/009
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
23/04/2007
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
{MM/JJJJ}
16 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Advagraf 1 mg capsules met verlengde afgifte, hard
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Elke capsule met verlengde afgifte bevat 1 mg tacrolimus.
Hulpstof: elke capsule met verlengde afgifte bevat 107,28 mg lactosemonohydraat
Voor een volledige lijst van hulpstoffen zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Capsules met verlengde afgifte, hard.
Wit met oranje gelatinecapsules bedrukt in rood met “ 1 mg” op het witte capsule kapje en met “ï¬ 677” op de oranje capsule romp, met een wit poeder als inhoud.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Profylaxe van transplantaatafstoting bij volwassen allogene niertransplantaat- of levertransplantaat ontvangers.
Behandeling van afstoting van allogene transplantaten bij volwassen patiënten die eerder zonder succes met andere immunosuppressieve geneesmiddelen werd behandeld.
4.2 Dosering en wijze van toediening
Advagraf is een eenmaal daagse orale formulering van tacrolimus.
Behandeling met Advagraf vereist nauwkeurige controles door ervaren en adequaat toegeruste medewerkers.
Het geneesmiddel en eventuele wijzigingen in de immunosuppressieve therapie dienen alleen te worden voorgeschreven door artsen met ervaring in immunosuppressieve therapie en behandeling van transplantatiepatiënten.
Onbedoelde, ongewilde of zonder toezicht uitgevoerde verwisseling van formuleringen van tacrolimus met directe of verlengde afgifte is onveilig.
Dit kan leiden tot transplantaatafstoting of verhoogde incidentie van bijwerkingen, waaronder onvoldoende of overmatige immunosuppressie, als gevolg van klinisch relevante verschillen in de systemische blootstelling aan tacrolimus.
Patiënten dienen te blijven op dezelfde formulering van tacrolimus met het daarmee overeenkomende dagelijkse doseringsregime; wijzigingen in de formulering of het regime dienen uitsluitend plaats te vinden onder scherp toezicht van een transplantatiespecialist (zie rubriek 4.4 en 4.8).
Na overschakeling op een alternatieve formulering moet een therapeutische geneesmiddelenmonitoring worden uitgevoerd en dosisaanpassingen worden gedaan om te garanderen dat dezelfde systemische blootstelling van tacrolimus behouden blijft.
Algemene overwegingen Onderstaande aanbevolen aanvangsdoses dienen uitsluitend als richtlijn te worden beschouwd.
Gedurende de initiële postoperatieve fase wordt Advagraf standaard in combinatie met andere immunosuppressiva toegediend.
De dosis kan afhankelijk van het gekozen immunosuppressieve regime variëren.
Dosering van Advagraf dient primair te worden gebaseerd op klinische tekenen van afstoting en verdraagbaarheid door de individuele patiënt, ondersteund door bloedspiegelbepalingen (zie hieronder, bij “ Aanbevelingen ten aanzien van de beoogde volbloed-dalconcentraties”).
Mochten
17 zich klinische tekenen van afstoting voordoen dan dient een aanpassing van het immunosuppressieve regime te worden overwogen.
Bij stabiele patiënten die werden geconverteerd van Prograft (tweemaal daags) naar Advagraf (eenmaal daags) in een 1:1 (mg:mg) verhouding van de totale dagelijkse dosis was de systemische blootstelling aan tacrolimus (AUC0-24) voor Advagraf ongeveer 10% lager dan die voor Prograft.
De verhouding tussen de tacrolimus dalspiegels (C24) en systemische blootstelling (AUC0-24) voor Advagraf is gelijk aan die voor Prograft.
Bij conversie van Prograf capsules naar Advagraf dienen tacrolimus dalspiegels te worden gemeten vóór conversie en binnen twee weken na conversie.
Om verzekerd te zijn van het behoud van gelijke systemische blootstelling dienen dosis aanpassingen te worden gemaakt.
Bij de novo nier- en levertransplantatiepatiënten was de AUC0-24 van tacrolimus voor Advagraf op dag 1 respectievelijk 30% en 50% lager dan die van Prograft bij equivalente doses.
Op dag 4 is systemische blootstelling, gemeten als dalspiegels, met beide formuleringen gelijk voor zowel nier en lever transplantatie patiënten.
Om verzekerd te zijn van een adequate blootstelling aan het geneesmiddel gedurende de periode direct na transplantatie is het aanbevolen de tacrolimus dalspiegels zorgvuldig en herhaaldelijk te controleren gedurende de eerste twee weken na transplantatie met Advagraf.
Aangezien tacrolimus een middel is met een langzame klaring, dient er rekening mee te worden gehouden dat het enkele dagen kan duren voordat Advagraf dosiswijzigingen resulteren in een steady state situatie.
Bij patiënten die gedurende de periode direct na de transplantatie geen orale geneesmiddelen kunnen innemen, kan tacrolimusbehandeling intraveneus worden gestart (Prograft 5 mg/ml concentraat voor intraveneus gebruik) met een dosis van circa 1/5e van de aanbevolen dosis voor die indicatie.
Wijze van toediening Het wordt aanbevolen de dagelijkse Advagraf dosis eenmaal daags in de ochtend toe te dienen.
Advagraf capsules met verlengde afgifte dienen direct na uitname uit de blisterverpakking te worden ingenomen.
De patiënt moet worden aangeraden niet het desiccans in te slikken.
De capsules dienen met vloeistof (bij voorkeur water) te worden ingenomen.
Advagraf dient in het algemeen op een lege maag of ten minste 1 uur vóór of 2-3 uur na de maaltijd te worden ingenomen om maximale absorptie te verkrijgen (zie rubriek 5.2).
Een vergeten ochtenddosis dient zo snel mogelijk op dezelfde dag te worden ingenomen.
De volgende ochtend dient geen dubbele dosis te worden ingenomen.
Duur van de behandeling Ter onderdrukking van transplantaatafstoting moet immunosuppressie worden gehandhaafd; als gevolg hiervan kan geen indicatie over de duur van de orale behandeling worden gegeven.
Dosisaanbevelingen – Niertransplantatie Profylaxe van transplantaatafstoting Behandeling met orale Advagraf dient gestart te worden met een eenmaal daags toegediende dosis van 0,20-0,30 mg/kg/dag in de ochtend.
Toediening dient binnen 24 uur na het beëindigen van de operatie te worden gestart.
Dosis aanpassingen gedurende de periode post-transplantatie Gedurende de periode post-transplantatie kan de Advagraf dosis gewoonlijk worden verlaagd.
In een aantal gevallen zal het mogelijk zijn de immunosuppressieve co-medicatie te staken, leidend tot Advagraf mono-therapie.
Door verbetering van de conditie van de patiënt kan na de transplantatie de farmacokinetiek veranderen, hetgeen aanleiding kan zijn voor verdere aanpassingen van de dosis.
Dosisaanbevelingen – Levertransplantatie Profylaxe van transplantaat afstoting Orale Advagraf behandeling dient gestart te worden met een eenmaal daags toegediende dosis van 0,10-0,20 mg/kg/dag in de ochtend.
Toediening dient circa 12-18 uur na voltooiing van de operatie te worden gestart.
Dosisaanpassingen gedurende de periode post-transplantatie
18 Gedurende de periode post-transplantatie kan de Advagraf dosis gewoonlijk worden verlaagd.
In een aantal gevallen zal het mogelijk zijn de immunosuppressieve co-medicatie te staken en door te gaan met Advagraf monotherapie.
Door verbetering van de conditie van de patiënt kan na de transplantatie de farmacokinetiek veranderen, hetgeen aanleiding kan zijn voor verdere aanpassingen van de dosis.
Dosisaanbevelingen – Conversie van behandeling met Prograft naar behandeling met Advagraf Bij transplantatiepatiënten die tweemaal daags Prograft capsules gebruiken en moeten worden omgezet naar Advagraf eenmaal daags, dient conversie in een 1:1 (mg:mg) verhouding van de totale dagelijkse dosis plaats te vinden.
Advagraf dient ‘s ochtends te worden toegediend.
Na de conversie dienen de tacrolimus dalspiegels te worden gecontroleerd en dient de dosis indien nodig te worden aangepast om de systemische blootstelling op hetzelfde niveau te handhaven.
Dosisaanbevelingen - Afstotingstherapie Verhoging van de dosis tacrolimus, aanvullende corticosteroïdtherapie en introductie van korte kuren met mono- of polyclonale antilichamen zijn allen toegepast om afstoting te behandelen.
Indien zich toxische verschijnselen voordoen (zoals uitgesproken bijwerkingen – zie rubriek 4.8) dient de dosis van Advagraf te worden verlaagd.
Voor conversie van patiënten van ciclosporine naar Advagraf wordt verwezen naar de rubriek ‘ Dosis bij speciale patiëntenpopulaties’.
Nier- en levertransplantatie Voor conversie van patiënten van andere immunosuppressiva naar eenmaal daags Advagraf dient de behandeling te worden gestart met de initiële orale dosis aanbevolen voor primaire immunosuppressie voor profylaxe van transplantaat afstoting bij respectievelijk nier en lever transplantatie.
Harttransplantatie Aan volwassen patiënten geconverteerd naar Advagraf dient een orale aanvangsdosis van eenmaal daags 0,15 mg/kg/dag in de ochtend te worden toegediend.
Overige allogene transplantaties Hoewel er geen klinische ervaring is met Advagraf bij long-getransplanteerde, pancreas- getransplanteerde en darm-getransplanteerde patiënten, is Prograft gebruikt bij long-getransplanteerde patiënten met een orale aanvangsdosis van 0,10 – 0,15 mg/kg/dag, bij pancreas-getransplanteerde patiënten met een orale aanvangsdosis 0,2 mg/kg/dag en bij darm-getransplanteerde patiënten met een orale aanvangsdosis van 0,3 mg/kg/dag.
Dosisaanpassingen bij speciale patiëntenpopulaties Patiënten met gestoorde leverfunctie Verlaging van de dosis kan noodzakelijk zijn bij patiënten met een ernstig gestoorde leverfunctie om de bloed-dalspiegels binnen de aanbevolen marges te houden.
Patiënten met gestoorde nierfunctie Daar de nierfunctie geen invloed op de farmacokinetiek van tacrolimus heeft, zullen op grond hiervan geen dosisaanpassingen noodzakelijk zijn.
Echter, gezien de potentiële nefrotoxiciteit van tacrolimus wordt aanbevolen de nierfunctie zorgvuldig te controleren, inclusief seriële metingen van de creatinineconcentratie, berekening van de creatinineklaring en bepaling van het urinevolume.
Ras In vergelijking met blanke personen hebben zwarte patiënten mogelijk hogere tacrolimus doses nodig om dezelfde dalspiegels te verkrijgen.
Geslacht Er zijn geen aanwijzingen dat mannelijke en vrouwelijke patiënten verschillende doses nodig hebben om dezelfde dalspiegels te verkrijgen.
Oudere patiënten Op dit ogenblik zijn er geen aanwijzingen om aan te nemen dat bij oudere patiënten de dosis moet worden aangepast.
Conversie van ciclosporine naar Advagraf Voorzichtigheid is geboden bij de conversie van ciclosporine naar tacrolimus gebaseerde behandeling (zie rubriek 4.4 en 4.5).
Behandeling met Advagraf kan worden gestart na overweging van de ciclosporine bloedspiegels en de klinische conditie van de patiënt.
Bij verhoogde ciclosporine spiegels dient toediening van Advagraf te worden uitgesteld.
In praktijk wordt 12-24 uur na staken van
19 ciclosporine met tacrolimus gebaseerde therapie gestart.
Na conversie dient de bloedspiegel van ciclosporine worden gevolgd, daar de klaring van ciclosporine kan zijn veranderd.
Aanbevelingen ten aanzien van de beoogde volbloed-dalconcentraties Dosering dient bij iedere individuele patiënt primair te worden gebaseerd op de beoordeling van klinische tekenen van afstoting en verdraagbaarheid ondersteunt met tacrolimus volbloed-dalspiegel bepalingen.
Als hulpmiddel bij de bepaling van de optimale dosering zijn er verschillende immunoassay methoden beschikbaar om de volbloed-concentraties van tacrolimus te bepalen.
Vergelijkingen tussen concentraties in gepubliceerde literatuur met de individuele waarden in de klinische praktijk dient met de nodige zorgvuldigheid en kennis van de gebruikte assaymethoden te worden uitgevoerd.
In de huidige klinische praktijk worden volbloed-spiegels met behulp van immunoassay methoden bepaald.
De verhouding tussen tacrolimus dalspiegels (C24) en systemische blootstelling (AUC 0-24) is gelijk voor de twee formuleringen Advagraf en Prograft.
Gedurende de periode na transplantatie dienen controles van de bloed-dalspiegels van tacrolimus te worden uitgevoerd.
Advagraf bloed-dalspiegel monsters dienen ongeveer 24 uur na de laatste dosis, net voor de volgende dosis, te worden afgenomen.
Herhaaldelijke dalspiegel bepalingen gedurende de eerste twee weken na transplantatie wordt aanbevolen, gevolgd door periodieke bepalingen tijdens de onderhoudstherapie.
Tacrolimus bloed- dalspiegels dienen eveneens bepaald te worden na conversie van Prograft naar Advagraf, na dosis aanpassingen, na veranderingen in het immunosuppressieve regime of na gelijktijdige toediening van stoffen die mogelijk de tacrolimus volbloed-concentratie kunnen veranderen (zie rubriek 4.5).
De frequentie van bloedspiegelbepalingen dient te worden gebaseerd op de klinische behoefte.
Daar Advagraf een geneesmiddel is met een langzame klaring dient er rekening mee te worden gehouden dat het enkele dagen kan duren voordat Advagraf dosiswijzigingen resulteren in een steady state situatie.
Analyse van klinische studies duidt aan dat het merendeel van de transplantatiepatiënten met succes kan worden behandeld met tacrolimus bloed-dalspiegels beneden de 20 ng/ml.
Het is noodzakelijk de klinische toestand van de patiënt in ogenschouw te nemen bij het interpreteren van de volbloed- spiegels.
In de klinische praktijk zijn de volbloed-dalspiegels in de vroege fase post transplantatie doorgaans tussen 5-20 ng/ml bij levertransplantatiepatiënten en tussen 10-20 ng/ml bij nier- en harttransplantatiepatiënten.
Gedurende de onderhoudstherapie zijn bij zowel lever-, hart- als niertransplantatiepatiënten de bloedconcentraties doorgaans tussen de 5-15 ng/ml.
4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor tacrolimus of andere macroliden of één of meer van de hulpstoffen.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Er zijn medicatiefouten gemeld, waaronder onbedoelde, ongewilde of zonder toezicht uitgevoerde substitutie van tacrolimus formuleringen met directe of verlengde afgifte.
Dit heeft geleid tot ernstige ongewenste voorvallen, waaronder transplantaatafstoting, of andere bijwerkingen die mogelijk het gevolg zijn van ofwel onvoldoende ofwel overmatige blootstelling aan tacrolimus.
Patiënten dienen te blijven op dezelfde formulering van tacrolimus met het daarmee overeenkomende dagelijkse doseringsregime; wijzigingen in de formulering of het regime dienen uitsluitend plaats te vinden onder scherp toezicht van een transplantatiespecialist (zie rubriek 4.2 en 4.8).
Er is beperkte ervaring bij non-blanke personen en patiënten met een verhoogd immunologisch risico (b.v. hertransplantatie, bewijs van ‘ panel reactieve antilichamen’ (PRA)).
Voor de behandeling van afstoting van allogene transplantaten bij volwassen patiënten die eerder zonder succes met andere immunosuppressieve geneesmiddelen werd behandeld zijn nog geen klinische gegevens beschikbaar voor Advagraf met verlengde afgifte.
20 Klinische gegevens met betrekking tot de profylaxe van transplantaatafstoting bij volwassen allogene harttransplantaat ontvangers en bij kinderen met een allogeen transplantaat zijn nog niet beschikbaar voor Advagraf met verlengde afgifte.
Gedurende de vroege fase post transplantatie dient controle van de volgende parameters routinematig te worden uitgevoerd: bloeddruk, ECG, neurologische- en visuele status, nuchtere bloedglucosespiegels, bloedwaarden elektrolyten (met name kalium), lever- en nierfunctietesten, hematologische parameters, bloedstollingsbepalingen en plasma-eiwitbepalingen.
Indien klinisch relevante afwijkingen van deze parameters worden waargenomen, dient aanpassing van het immunosuppressieve regime te worden overwogen.
Fytotherapeutica die Sint Janskruid (Hypericum perforatum) bevatten of andere fytotherapeutica dienen gedurende therapie met Advagraf te worden vermeden vanwege het risico van interacties die tot verlaging van tacrolimus bloedconcentraties en een verminderde klinische werkzaamheid van tacrolimus leiden (zie rubriek 4.5).
Omdat de bloedspiegels van tacrolimus aanzienlijk kunnen veranderen tijdens episoden van diarree wordt extra monitoren van de tacrolimus concentratie aangeraden tijdens episoden van diarree.
Gecombineerde toediening van ciclosporine en tacrolimus dient te worden vermeden en voorzichtigheid is geboden bij toediening van tacrolimus aan patiënten die voorheen met ciclosporine zijn behandeld (zie rubrieken 4.2 en 4.5).
Ventriculaire- en septumhypertrofie, gemeld als cardiomyopathieën, zijn in zeldzame gevallen waargenomen bij met Prograft behandelde patiënten en zou zich dus ook met Advagraf kunnen voordoen.
Het merendeel van de gevallen was reversibel en betrof doorgaans patiënten met tacrolimus bloed-dalspiegels die veel hoger waren dan de maximale aanbevolen waarden.
Andere factoren waarvan is vastgesteld dat zij het risico op deze klinische conditie verhogen zijn onder andere het vooraf bestaan van een hartaandoening, corticosteroïdgebruik, hypertensie, nier- en/of lever disfunctie, infecties, volumeoverbelasting en oedeem.
Dienovereenkomstig dienen risicopatiënten die een substantieel hogere dosis immunosuppressiva krijgen, regelmatig gemonitord te worden gebruikmakende van procedures zoals echocardiografie, pre- en post transplantatie ECG (b.v. op maand 3 en vervolgens op maand 9-12).
Indien zich afwijkingen voordoen, dient dosisverlaging van Advagraf of overschakeling op een ander immunosuppressivum te worden overwogen.
Tacrolimus kan het QT interval verlengen maar momenteel is er geen substantieel bewijs beschikbaar dat Torsades de Pointes veroorzaakt kan worden.
Voorzichtigheid is geboden bij patiënten met de diagnose, of verdenking op congenitaal verlengd QT syndroom.
Bij patiënten die behandeld werden met tacrolimus is melding gemaakt van de ontwikkeling van EBV-geassocieerde lymfoproliferatieve afwijkingen.
Een combinatie van immunosuppressiva, zoals het gelijktijdig geven van antilymfocytische antilichamen, verhoogt het risico op EBV-geassocieerde lymfoproliferatieve afwijkingen.
Bij EBV- virus capside antigen (VCA) - negatieve patiënten is melding gemaakt van een verhoogd risico op het ontwikkelen van lymfoproliferatieve afwijkingen.
Daarom dient bij deze patiëntengroep de EBV-VCA serologie bekend te zijn voordat de Advagraf behandeling wordt gestart.
Tijdens de behandeling wordt het nauwkeurig volgen met EBV-PCR aangeraden.
Positieve EBV-PCR kan gedurende maanden aantoonbaar blijven en is als zodanig niet indicatief voor een lymfoproliferatieve ziekte of een lymfoom.
Patiënten die behandeld worden met immunosuppressiva, waaronder Advagraf, hebben een verhoogd risico op opportunistische infecties (viraal, bacterieel, fungaal en protozoaal).
Hieronder vallen BK virus geassocieerde nefropathie en JC virus geassocieerde progressieve multifocale leuko- encefalopathie (PML).
Deze infecties zijn vaak gerelateerd aan een hoge totale immunosuppressieve belasting en kunnen leiden tot ernstige of fatale condities die artsen dienen te overwegen tijdens de differentiaaldiagnose van patiënten die immunosuppressieve therapie ondergaan en een verslechterende nierfunctie of neurologische symptomen hebben.
21 Zoals met andere immunosuppressiva dient, met het oog op potentiële maligne veranderingen van de huid, blootstelling aan zon- en UV-licht beperkt te blijven door beschermende kleding te dragen en door zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor te gebruiken.
Zoals bij andere potente immunosuppressieve middelen is het risico op secundaire kanker onbekend (zie rubriek 4.8).
Bij patiënten die behandeld zijn met tacrolimus is melding gemaakt van de ontwikkeling van posterior reversibel encefalopathy syndroom (PRES).
Indien patiënten die tacrolimus gebruiken symptonen hebben die mogelijk duiden op PRES, zoals hoofdpijn, veranderde geestelijke gesteldheid, epilepsieaanvallen en problemen met zien, dient een radiologisch onderzoek (zoals bijvoorbeeld een MRI-scan) uitgevoerd te worden.
Indien de diagnose PRES wordt gesteld, wordt een adequate behandeling van de bloeddruk en de epileptische aanvallen en het onmiddellijk stoppen van de systemische tacrolimus geadviseerd.
De meeste patiënten herstellen volledig nadat gepaste maatregelen zijn genomen.
Omdat Advagraf capsules met verlengde afgifte lactose bevatten, dient extra voorzichtigheid te worden betracht bij patiënten met zeldzame erfelijke aandoeningen als galactose-intolerantie, Lapp- lactase-deficiëntie of glucose-galactose-malabsorptie.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Metabole interacties Systemisch beschikbaar tacrolimus wordt gemetaboliseerd via CYP3A4 in de lever.
Er zijn ook aanwijzingen voor metabolisme door CYP3A4 in de darmwand.
Gelijktijdig gebruik van geneesmiddelen of kruidengeneesmiddelen waarvan bekend is dat zij CYP3A4 remmen of induceren, kunnen het metabolisme van tacrolimus beïnvloeden en daardoor bloedconcentraties van tacrolimus verhogen of verlagen.
Daarom wordt aanbevolen de tacrolimus bloedconcentratie te volgen wanneer zulke substanties gelijktijdig worden gebruikt, en zo nodig de dosis tacrolimus zo aan te passen dat de bloedspiegel onveranderd blijft (zie rubrieken 4.2 en 4.4).
Remmers van het metabolisme Klinisch is van de hiernavolgende middelen aangetoond dat zij de tacrolimus bloedspiegels verhogen:
Sterke interacties zijn waargenomen met de antimycotica ketoconazol, fluconazol, itraconazol en voriconazol, het macrolide erytromycine en HIV proteaseremmers (zoals ritonavir).
Gelijktijdig gebruik van deze middelen vereist in bijna alle patiënten reductie van de dosis tacrolimus.
Farmacokinetische studies hebben aangetoond dat de toename in bloedconcentraties hoofdzakelijk het resultaat is van de verhoogde orale biologische beschikbaarheid van tacrolimus, die toe te schrijven is aan de remming van het gastrointestinale metabolisme.
Het effect op de hepatische klaring is minder groot.
Zwakkere interacties zijn waargenomen met clotrimazol, claritromycine, josamycine, nifedipine, nicardipine, diltiazem, verapamil, danazol, ethinylestradiol, omeprazol en nefazodon.
Op grond van in vitro studies kunnen de volgende CYP3A4 remmers mogelijk het metabolisme van tacrolimus beïnvloeden: bromocriptine, cortison, dapsone, ergotamine, gestodeen, lidocaïne, mefenytoïne, miconazol, midazolam, nilvadipine, norethindron, kinidine, tamoxifen, (triacetyl)oleandomycine.
Het gebruik van grapefruitsap dient te worden vermeden omdat hiervan beschreven is dat het de bloedspiegel van tacrolimus verhoogt.
Lansoprazol en cyclosporine kunnen in potentie het CYP3A4- metabolisme van tacrolimus remmen en daarbij de tacrolimus volbloed-concentraties verhogen.
Inductoren van het metabolisme Klinisch is van de hiernavolgende middelen aangetoond dat ze de tacrolimus bloedspiegel verlagen:
Sterke interacties zijn waargenomen met rifampicine, fenytoïne, St.
Janskruid (Hypericum perforatum).
Gelijktijdig gebruik van deze middelen vereist bij bijna alle patiënten een dosisverhoging van tacrolimus.
Klinisch relevante interacties zijn ook waargenomen met fenobarbital.
Van corticosteroïd onderhoudsdoses is aangetoond dat ze tacrolimus bloedspiegels verlagen.
22 Hoge doses prednisolon of methylprednisolon zoals gebruikt bij de behandeling van een acute afstotingsperiode kunnen de tacrolimus bloedspiegel zowel verhogen als verlagen.
Carbamazepine, metamizol en isoniazide kunnen in potentie de tacrolimus bloedconcentraties verlagen.
Invloed van tacrolimus op het metabolisme van andere geneesmiddelen Tacrolimus is een remmer van CYP3A4 en daarom kan bij gelijktijdige toediening van andere door CYP3A4 gemetaboliseerde geneesmiddelen het metabolisme van deze geneesmiddelen veranderen.
De halfwaardetijd van ciclosporine wordt verlengd bij gelijktijdig gebruik met tacrolimus.
Bovendien kunnen zich synergistische/additieve nefrotoxische effecten voordoen.
Daarom is gelijktijdige toediening van ciclosporine en tacrolimus gecontraïndiceerd en dient voorzichtigheid te worden betracht bij patiënten die voorheen met ciclosporine werden behandeld (zie rubrieken 4.2 en 4.4).
Tacrolimus verhoogt de plasmaconcentratie van fenytoïne.
Aangezien tacrolimus de klaring van steroïdengebaseerde anticonceptiva kan verminderen en daardoor tot een verhoogde hormoon blootstelling kan leiden, dient in verband hiermee bijzondere aandacht te worden geschonken aan de keuze van contraceptieve maatregelen.
Er is beperkte kennis beschikbaar over interacties tussen tacrolimus en statines.
Klinische gegevens suggereren dat de farmacokinetiek van statines grotendeels onveranderd blijft bij gelijktijdige toediening van tacrolimus.
Uit dierstudies blijkt dat tacrolimus de klaring van fenobarbital en antipyrine kan verminderen en daarmee de halfwaardetijd kan verhogen.
Andere potentiële interacties die de systemische blootstelling kunnen verhogen Prokinetische agentia zoals metoclopramide en cisapride.
Cimetidine.
Magnesium-aluminium-hydroxide.
Andere interacties die tot klinisch schadelijke effecten hebben geleid Gelijktijdig gebruik van tacrolimus met geneesmiddelen waarvan nefrotoxische of neurotoxische effecten bekend zijn (zoals b.v. met aminoglycosiden, gyraseremmers, vancomycine, cotrimoxazol, NSAID’ s, ganciclovir of aciclovir) kan deze effecten versterken.
Verhoogde nefrotoxiciteit is waargenomen in combinatie met amfotericine B en ibuprofen.
Daar tacrolimus in verband wordt gebracht met hyperkaliëmie of eventueel preëxistente hyperkaliëmie kan verhogen, dient het gebruik van grote hoeveelheden kalium of van kaliumsparende diuretica (b.v. amiloride, triamtereen of spironolacton) te worden vermeden.
Immunosuppressiva kunnen effect hebben op de reactie op vaccinatie, en vaccinatie gedurende gebruik van tacrolimus kan minder effectief blijken.
Het gebruik van levende, verzwakte vaccins dient te worden vermeden.
Gegevens over eiwitbinding Tacrolimus wordt uitgebreid aan plasma-eiwitten gebonden.
Er dient rekening te worden gehouden met mogelijke interacties met andere sterk plasma-eiwit gebonden geneesmiddelen (zoals b.v.
NSAIDs, orale anticoagulantia of orale antidiabetica).
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
Uit gegevens bij de mens blijkt dat tacrolimus de placenta passeert.
Beperkt beschikbare gegevens van orgaan transplantatiepatiënten laat in vergelijking met andere immunosuppressiva bij het gebruik van tacrolimus, geen verhoogd risico op nadelige effecten van het verloop en de uitkomst van de zwangerschap zien.
Vooralsnog zijn er geen andere relevante epidemiologische gegevens beschikbaar.
Tacrolimus behandeling kan worden overwogen bij zwangere vrouwen indien er geen veiliger alternatief beschikbaar is en wanneer de verkregen voordelen opwegen tegen het potentiële risico voor de foetus.
In het geval van in utero blootstelling wordt aangeraden de pasgeborene te monitoren op nadelige effecten van tacrolimus (in het bijzonder effecten op de nieren).
Er is risico op vroeggeboorte (< 37 weken) en tevens op hyperkaliëmie bij de nieuwgeborene (incidentie 8 op 111 neonaten, i.e.
7,2%) welke echter spontaan normaliseert.
23 Bij ratten en konijnen veroorzaakt tacrolimus embryofoetale toxiciteit bij doses waarbij maternale toxiciteit optreedt (zie rubriek 5.3).
Tacrolimus beïnvloed de fertiliteit bij mannelijke ratten (zie sectie 5.3).
Borstvoeding Humane gegevens laten zien dat tacrolimus uitgescheiden wordt in de moedermelk.
Aangezien nadelige effecten op pasgeborenen niet kunnen worden uitgesloten, dienen vrouwen die Advagraf gebruiken geen borstvoeding te geven.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en van het vermogen om machines te bedienen
Tacrolimus kan visuele en neurologische stoornissen veroorzaken.
Dit effect kan worden versterkt wanneer Advagraf in combinatie met alcohol wordt gebruikt.
4.8 Bijwerkingen
Het bijwerkingenprofiel van immunosuppressiva is vaak moeilijk vast te stellen ten gevolge van de onderliggende aandoening en het gebruik van meerdere medicijnen.
Veel van de hieronder weergegeven bijwerkingen zijn reversibel en/of reageren op dosisverlaging.
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
De hieronder genoemde bijwerkingen zijn gerangschikt naar afnemende frequentie van incidentie: zeer vaak (≥ 1/10); vaak (≥ 1/100 tot < 1/10); soms (≥ 1/1.000 tot ≤ 1/100); zelden (≥ 1/10.000 tot ≤ 1/1.000); zeer zelden (< 1/10.000, niet bekend (kan met de beschikbare gegevens niet worden bepaald).
Hartaandoeningen Vaak: ischemische coronaire arterie aandoeningen, tachycardie Soms: ventriculaire aritmie en hartstilstand, hartfalen, cardiomyopathien, ventriculaire hypertrofie, supraventriculaire aritmie, hartkloppingen, abnormaal ECG, abnormale pols en hartslag Zelden:
Zeer zelden:
pericardiale effusie abnormaal echocardiogram
Bloed- en lymfestelselaandoeningen Vaak: anemie, leukopenie, thrombocytopenie, leukocytose, afwijkende rode bloedcel analyse Soms: coagulatiestoornissen, afwijkende coagulatie en bloedings analyse, pancytopenie, neutropenie Zelden:
thrombotische thrombocytopenische purpura, hypoprotrombinemie
Zenuwstelselaandoeningen Zeer vaak:
Vaak:
tremor, hoofdpijn convulsies, verminderd bewustzijn, sensibiliteit- en gevoelsstoornissen, perifere neuropathie, duizeligheid, verminderd vermogen tot schrijven, zenuwstelselaandoeningen
Soms:
coma, hersenbloedingen en beroertes, verlamming en parese, encefalopathie, spraak- en taalstoornissen, amnesie
Zelden:
Zeer zelden:
hypertonie myasthenie
Oogaandoeningen
Vaak: wazig zien, fotofobie, oogaandoeningen Soms: cataract Zelden:
blindheid
24 Evenwichtsorgaan- en ooraandoeningen Vaak: oorsuizen Soms: gehoorsverlies Zelden:
Zeer zelden:
neuronsensorisch gehoorsverlies doofheid
Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen Vaak: dyspnoe, parenchymale long afwijkingen, pleurale effusie, faryngitis, hoesten, neusverstopping en ontstekingen Soms: ademhalingsstoornissen, ademhalingswegstoornissen, astma Zelden
acute respiratoire distress syndroom
Maagdarmstelselaandoeningen Zeer vaak:
Vaak:
diarree, misselijkheid ontstekingsreacties van het maagdarmstelsel, gastrointestinale ulceratie en perforatie, gastrointestinale bloedingen, stomatitis en zweervorming, ascites, braken, gastrointestinale en abdominale pijn, tekenen en symptomen van slechte spijsvertering, constipatie, flatulentie, opzwelling en vergroting, zachte ontlasting, maagdarm klachten
Soms:
adynamische ileus, peritonitis, acute en chronische pancreatitis, verhoogd bloedamylase, gastro-oesofageale reflux ziekte, verstoorde maaglediging
Zelden:
onvolledige ileus, pseudocysten in de pancreas
Nier- en urinewegaandoeningen Zeer vaak:
Vaak:
nierfunctiestoornissen nierfalen, acuut nierfalen, oligurie, tubulair necrose, toxische nefropathie, problemen met urineren, blaas en urethra symptomen
Soms:
Zeer zelden:
anurie, hemolitisch uremisch syndroom nefropathie, hemorargische cystitis
Huid- en onderhuidaandoeningen Vaak: pruritis, uitslag, alopecia, acne, toenemend zweten Soms: dermatitis, lichtovergevoeligheid Zelden:
Zeer zelden:
toxische epidermale necrolyse (syndroom van Lyell) syndroom van Stevens-Johnson
Skeletspierstelsel- en bindweefselaandoeningen Vaak: gewrichtspijn, spierkrampen, pijn in de ledematen, rugpijn Soms: gewrichtsklachten
Endocriene aandoeningen Zelden:
hirsutisme
Voedings- en stofwisselingsstoornissen Zeer vaak:
Vaak:
hyperglycemie, diabetes mellitus, hyperkaliemie hypomagnesemie, hypofosfatemie, hypokaliemie, hypocalciemie, hyponatremie, hypervolemie, hyperuricemie, verminderde eetlust, anorexia, metabole acidosis, hyperlipidemie, hypercholesterolemie, hypertriglyceridemie, andere stoornissen in de electrolythuishouding
Soms:
dehydratie, hypoproteïnemie, hyperfosfatemie, hypoglycemie
Infecties en parasitaire aandoeningen Zoals bekend bij andere krachtige immunosuppressiva, zijn patiënten die behandeld worden met tacrolimus tevens regelmatig verhoogd vatbaar voor infecties (viraal, bacterieel, fungaal, protozoaal).
Het verloop van reeds bestaande infecties kan verergeren.
Zowel gegeneraliseerde als locale infecties kunnen voorkomen.
25 Gevallen van BK virus geassocieerde nefropathie, alsmede JC virus geassocieerde progressieve multifocale leuko-encefalopathie (PML), zijn gemeld bij patiënten die behandeld werden met immunosuppressiva, waaronder Advagraf.
Letsel, intoxicaties en verrichtingencomplicaties Vaak: primaire transplantaat dysfunctie Er zijn medicatiefouten gemeld, waaronder onbedoelde, ongewilde of zonder toezicht uitgevoerde substitutie van tacrolimus formuleringen met directe of verlengde afgifte.
Er is een aantal aan medicatiefouten gerelateerde gevallen van transplantaatafstoting gemeld (frequentie kan met de beschikbare gegevens niet worden bepaald).
Neoplasmata, benigne, maligne en niet-gespecificeerd (inclusief cysten en poliepen) Patiënten die immunosuppressieve therapie ondergaan lopen een verhoogd risico op maligniteiten.
Zowel benigne als maligne neoplasmata, inclusief EBV-geassocieerde lymfoproliferatieve afwijkingen en huidmaligniteiten zijn in verband met tacrolimus therapie gemeld.
Bloedvataandoeningen Zeer vaak:
Vaak:
hypertensie bloedingen, thromboembolische en ischemische voorvallen, perifeer vasculaire aandoeningen, vasculair hypotensieve aandoeningen
Soms:
infarct, diep veneuze trombose in het been, shock
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornissen Vaak: asthenie, koorts, oedeem, pijn en onbehagen, verhoogd alkalische fosfatase in het bloed, gewichts toename, verstoorde gewaarwording van de lichaamstemperatuur Soms: multi-orgaanfalen, griepachtige verschijnselen, temperatuur intolerantie, gewaarwording van een drukkend gevoel op de borst, zenuwachtig gevoel, abnormaal gevoel, verhoogd lactaat dehydrogenase in het bloed, gewichtsafname Zelden:
Zeer zelden:
dorstig, vallen, strakke borstkas, verminderde mobiliteit, zweren toename vetweefsel
Immuunsysteemaandoeningen Allergische- en anafylactische reacties zijn waargenomen bij patiënten die tacrolimus gebruiken (zie rubriek 4.4).
Lever- en galaandoeningen Vaak: lever enzym en functie afwijkingen, galstuwing en geelzucht, hepatocellulaire schade en hepatitis, galgangontsteking Zelden:
Zeer zelden:
trombose van de leverarterie, vena-oclusieve leverziekte leverfalen, galgang stenose
Voortplantingsstelsel- en borstaandoeningen Soms: pijnlijke menstruatie en uterine bloedingen
Psychische stoornissen Zeer vaak:
Vaak:
slapeloosheid symptomen van angst, verwardheid en desoriëntatie, depressie, depressieve
gevoelens, stemmingsafwijkingen en stemmingswisselingen, nachtmerries, hallucinaties, geestelijke gestoordheid Soms: psychische gestoordheid
4.9 Overdosis
Er is weinig ervaring met overdosis.
Enkele gevallen van accidentele overdosering zijn gemeld waarbij de volgende verschijnselen werden waargenomen: tremor, hoofdpijn, misselijkheid en braken,
26 infecties, urticaria, lethargie, verhoogde BUN en verhoogde serumcreatinineconcentraties en verhoogde alanineaminotransferaseconcentraties.
Een specifiek antidotum voor tacrolimus therapie is niet beschikbaar.
Indien overdosis wordt vastgesteld, dienen algemene ondersteunende maatregelen en behandeling van de symptomen te worden uitgevoerd.
Gebaseerd op het hoge moleculaire gewicht, de matige wateroplosbaarheid en sterke erytrocyten en plasma-eiwit binding is het niet te verwachten dat tacrolimus dialyseerbaar is.
Bij patiënten met zeer hoge tacrolimus plasmaconcentraties werden hemofiltratie en hemodiafiltratie toegepast, waarbij de tacrolimus concentraties aanzienlijk verminderd werden.
In geval van een orale intoxicatie kan maagspoelen en/of het gebruik van adsorbentia (zoals geactiveerde kool) van nut zijn als deze kort na de inname worden gebruikt.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie: calcineurine remmers, ATC-code:
L04AD02
Werkingsmechanisme en farmacodynamische effecten De effecten van tacrolimus spelen zich op moleculair niveau waarschijnlijk af als gevolg van een binding aan een cytosolisch eiwit (FKBP12), dat verantwoordelijk is voor de intracellulaire accumulatie van de stof.
Het FKBP12-tacrolimus complex wordt specifiek en competitief aan calcineurine gebonden, dat hierdoor wordt geremd leidend tot de blokkade van de calciumafhankelijke T-cel signaaloverdracht, hetgeen de transcriptie van een specifieke set lymfokinegenen voorkomt.
Tacrolimus is een zeer krachtig immunosuppressivum, waarvan de werking in zowel in vitro als in vivo experimenten is aangetoond.
Tacrolimus remt in het bijzonder de vorming van cytotoxische lymfocyten, die voornamelijk verantwoordelijk zijn voor de afstoting van het transplantaat.
Tacrolimus onderdrukt zowel de T-cel activatie en de T-helpercel afhankelijke B-cel proliferatie, als de vorming van lymfokinen (zoals interleukine -2, -3 en γ -interferon) en de expressie van de interleukine-2-receptor.
Resultaten van klinische studies met tacrolimus eenmaal daags Advagraf Levertransplantatie De werkzaamheid en veiligheid van Advagraf en Prograft, beide in combinatie met corticosteroïden, zijn vergeleken bij 471 de novo levertransplantaat ontvangers.
Het percentage door biopsie bevestigde acute afstotingen binnen de eerste 24 weken na transplantatie bedroeg 32,6% in de Advagraf-groep (n = 237) en 29,3% in de Prograft-groep (n = 234).
Het behandelingsverschil (Advagraf-Prograft) was 3,3% (95%-betrouwbaarheidsinterval [-5,7%, 12,3%]).
De patiëntoverleving na 12 maanden was 89,2% voor Advagraf en 90,8% voor Prograft; in de Advagraf-arm overleden 25 patiënten (14 vrouwen, 11 mannen) en in de Prograft-arm overleden 24 patiënten (5 vrouwen, 19 mannen).
De transplantaatoverleving na 12 maanden was 85,3% voor Advagraf en 85,6% voor Prograft.
Niertransplantatie De werkzaamheid en veiligheid van Advagraf en Prograft, beide in combinatie met mycofenolaatmofetil (MMF) en corticosteroïden, zijn vergeleken bij 667 de novo niertransplantaat ontvangers.
Het percentage door biopsie bevestigde acute afstotingen binnen de eerste 24 weken na transplantatie bedroeg 18,6% in de Advagraf-groep (n = 331) en 14,9% in de Prograft-groep (n = 336).
Het behandelingsverschil (Advagraf-Prograft) was 3,8% (95%-betrouwbaarheidsinterval [-2,1%, 9,6%]).
De patiëntoverleving na 12 maanden was 96,9% voor Advagraf en 97,5% voor Prograft; in de Advagraf-arm overleden 10 patiënten (3 vrouwen, 7 mannen) en in de Prograft-arm overleden 8 patiënten (3 vrouwen, 5 mannen).
De transplantaatoverleving na 12 maanden was 91,5% voor Advagraf en 92,8% voor Prograft.
27 De werkzaamheid en veiligheid van Prograft, ciclosporine en Advagraf, alle in combinatie met basiliximab-antilichaaminductie, MMF en corticosteroïden, zijn vergeleken bij 638 de novo ontvangers van een niertransplantaat.
De incidentie van falende werkzaamheid na 12 maanden (gedefinieerd als overlijden, transplantaatverlies, door biopsie bevestigde acute afstoting of uitval [loss to follow-up]) was 14,0% in de Advagraf-groep (n = 214), 15,1% in de Prograft-groep (n = 212) en 17,0% in de ciclosporinegroep (n = 212).
Het behandelingsverschil was - 3,0% (Advagraf - ciclosporine) (95,2%-betrouwbaarheidsinterval [-9,9%, 4,0%]) voor Advagraf versus ciclosporine en - 1,9% (Prograft-ciclosporine) (95,2%-betrouwbaarheidsinterval [-8,9%, 5,2%]) voor Prograft versus ciclosporine.
De patiëntoverleving na 12 maanden was 98,6% voor Advagraf, 95,7% voor Prograft en 97,6% voor ciclosporine; in de Advagraf-arm overleden 3 patiënten (allen mannen), in de Prograft- arm overleden 10 patiënten (3 vrouwen, 7 mannen) en in de ciclosporine-arm overleden 6 patiënten (3 vrouwen, 3 mannen).
De transplantaatoverleving na 12 maanden was 96,7% voor Advagraf, 92,9% voor Prograft en 95,7% voor ciclosporine.
Resultaten van gepubliceerde gegevens over tweemaal daags toegediende tacrolimus als Prograft capsules bij andere primaire-orgaantransplantaties Prograft heeft zich ontwikkeld tot een geaccepteerde behandeling als primair immunosuppressivum na pancreas-, long- en darmtransplantatie.
In gepubliceerde prospectieve studies is orale Prograft als primair immunosuppressivum bij ongeveer 175 longtransplantatiepatiënten, 475 pancreastransplantatiepatiënten en 630 darmtransplantatiepatiënten onderzocht.
In zijn algemeenheid is het veiligheidsprofiel, zoals beschreven in deze gepubliceerde studies, vergelijkbaar met dat wat werd gevonden in de grote studies gedaan bij primaire lever-, nier- en harttransplantatie.
De werkzaamheid van orale Prograft zoals gevonden in de meest omvangrijke studies worden hierna per indicatie samengevat.
Longtransplantatie Een interim analyse van een recente multicenter studie met orale Prograft omvat 110 patiënten die 1:1 waren gerandomiseerd op óf tacrolimus óf ciclosporine.
Tacrolimus werd gestart als continu intraveneus infuus met een dosis van 0,01-0,03 mg/kg/dag en als orale toediening met een dosis van 0,05-0,3 mg/kg/dag.
In het eerste jaar na transplantatie werd in de tacrolimusgroep in vergelijking met de ciclosporinegroep, een lagere incidentie van acute rejectie episoden (11,5% vs.
22,6%) en van chronische rejectie alsmede van bronchiolitis obliterans (2,86% vs.
8,57%) gevonden.
De eenjaarsoverleving bedroeg in de tacrolimusgroep 80,8% en in de ciclosporinegroep 83% (Treede et al., 3rd ICI San Diego, US, 2004; Abstract 22).
In een gerandomiseerde studie werden 66 patiënten met tacrolimus behandeld en 67 met ciclosporine.
Tacrolimus werd gestart als continu intraveneus infuus met een dosis van 0,025 mg/kg/dag en als orale toediening met een dosis van 0,15 mg/kg/dag, waarna de dosis zodanig werd aangepast dat een dalspiegel van 10-20 ng/ml werd bereikt.
De eenjaarsoverleving bedroeg in de tacrolimusgroep 83% en in de ciclosporinegroep 71% en de tweejaarsoverleving resp.
76% en in de ciclosporinegroep 66%.
Acute rejectie episoden per 100 patiëntdagen kwamen numeriek minder voor in de tacrolimusgroep (0,85 episoden) dan in de ciclosporinegroep (1,09 episoden).
Bronchiolitis obliterans ontwikkelde zich in 21,7% van de patiënten in de tacrolimusgroep tegen 38,0% in de ciclosporinegroep (p=0,025).
Significant meer met ciclosporine behandelde patiënten (n=13) moesten naar tacrolimus worden geconverteerd dan tacrolimus behandelde patiënten naar ciclosporine (n=2) (p=0,02) (van Keenan e.a., Ann Thoracic Surg 1995; 60:580).
In een additionele gerandomiseerde studie in twee centra werden 26 patiënten met tacrolimus behandeld en 24 met ciclosporine.
Tacrolimus werd gestart als continu intraveneus infuus met een dosis van 0,05 mg/kg/dag en als orale toediening met een dosis van 0,1-0,3 mg/kg/dag, waarna de dosis zodanig werd aangepast dat een dalspiegel van 12-15 ng/ml werd bereikt.
De eenjaarsoverleving bedroeg in de tacrolimusgroep 73,1% en in de ciclosporinegroep 79,2%.
Na 6 maanden en na 1 jaar was de afwezigheid van acute rejectie in de tacrolimusgroep hoger dan in de ciclosporinegroep (resp.
57,7% vs.
45,8% en 50% vs.
33,3%) (Treede et al., J Heart Lung Transplant 2001; 20:511).
De drie studies tonen een overeenkomstige overleving, terwijl de incidentie van acute rejectie numeriek lager was met tacrolimus.
Tevens werd in een van de studies met tacrolimus een significant lagere incidentie van bronchiolitis obliterans gevonden.
28 Pancreastransplantatie In een multicenter studie met orale Prograft werden 205 patiënten ingesloten die een gelijktijdige nier- pancreastransplantatie ondergingen.
Zij werden gerandomiseerd over tacrolimusbehandeling (n=103) of ciclosporinebehandeling (n=102).
De orale per protocol aanvangsdosis van tacrolimus bedroeg 0,2 mg/kg/dag, waarna de dosis zodanig werd aangepast dat een dalspiegel van 8-15 ng/ml op dag 5 werd bereikt en van 5-10 ng/ml na 6 maanden.
De pancreas overleving was op 1 jaar met tacrolimus significant hoger:
91,3% versus 74,5% met ciclosporine (p < 0,0005), terwijl de overleving van het niertransplantaat in beide groepen gelijk was.
In totaal werden 34 patiënten van ciclosporine naar tacrolimus geconverteerd, terwijl slechts 6 tacrolimus-behandelde patiënten een andere immunosuppressieve therapie nodig hadden (Bechstein et al., Transplantation 2004; 77:1221).
Darmtransplantatie Gepubliceerde klinische ervaring met primair gebruik van orale Prograft bij darmtransplantatie van een enkel onderzoekscentrum toont de overlevingskans bij 155 patiënten (65 enkel darmtransplantatie, 75 lever en darm en 25 multi-orgaan) van 75% na 1 jaar, 54% na 5 jaar en 42% na 10 jaar bij behandeling met tacrolimus en prednison.
In de beginjaren bedroeg de orale dosis tacrolimus 0,3 mg/kg/dag.
Er was, met het toenemen van de ervaring gedurende 11 jaar een continue verbetering van het resultaat zichtbaar.
Hiertoe droegen diverse innovaties bij, zoals technieken voor het vroegtijdig opsporen van Epstein-Barr virus (EBV) en CMV infecties, beenmergboostering, het gebruik van de interleukine-2 antagonist daclizumab, lagere tacrolimus aanvangsdosis met als doel dalspiegels van 10-15 ng/ml en meer recentelijk transplantaatbestraling (Abu-Elmagd et al., Ann Surg 2001; 234:404).
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
Absorptie Bij de mens is aangetoond dat tacrolimus door het gehele maagdarmkanaal kan worden geabsorbeerd.
De beschikbare tacrolimus wordt meestal snel geabsorbeerd.
Advagraf is een formulering van tacrolimus met verlengde afgifte, hetgeen resulteert in een verlengd absorptieprofiel, met een gemiddelde tijd tot Cmax van circa 2 uur.
De absorptie is variabel en de gemiddelde orale biologische beschikbaarheid van tacrolimus (onderzocht met de Prograft formulering) ligt in het bereik 20% - 25% (het individuele bereik bij volwassen patiënten is 6% - 43%).
De orale biologische beschikbaarheid van Advagraf was verlaagd bij toediening na een maaltijd.
Zowel de snelheid als de mate van absorptie van Advagraf was verlaagd bij toediening met voedsel.
Galstroming heeft geen invloed op de absorptie van tacrolimus en de behandeling met Advagraf kan daarom oraal worden gestart.
Er bestaat bij Advagraf een sterke correlatie tussen AUC en volbloed-steady state-dalspiegels.
Het volgen van volbloed-spiegels geeft daarom een goed beeld van de totale systemische blootstelling.
Distributie en Eliminatie Bij de mens kan de distributie van tacrolimus na intraveneuze infusie als bifasisch worden omschreven.
In de circulatie is tacrolimus in hoge mate aan erytrocyten gebonden, hetgeen resulteert in een volbloed: plasmaconcentratie distributieverhouding van ongeveer 20:
1.
In plasma is tacrolimus in hoge mate aan eiwit gebonden (> 98,8%), voornamelijk aan serumalbumine en zuur alfa-1- glycoproteïne.
Tacrolimus heeft een groot verdelingsvolume.
Het steady-state distributievolume bedraagt, gebaseerd op plasmaconcentraties (bij gezonde vrijwilligers) circa 1300 l, en gebaseerd op volbloed- concentraties circa 47,6 l.
Tacrolimus is een substantie met langzame klaring.
In gezonde vrijwilligers bedraagt de totale lichaamsklaring, gebaseerd op volbloed-concentraties, circa 2,25 l/uur.
Bij volwassen lever, nier en harttransplantatiepatiënten worden waarden van resp.
4,1 l/uur 6,7 l/uur en 3,9 l/uur gevonden.
Bij pediatrische levertransplantatiepatiënten is de TLK ongeveer tweemaal hoger dan die bij volwassen levertransplantatiepatiënten.
Factoren, zoals lage hematocriet en eiwitniveaus, resulterend in een hogere vrije fractie van tacrolimus, of een door corticosteroïden geïnduceerd verhoogd metabolisme kunnen verantwoordelijk zijn voor de hogere klaring in de fase na de transplantatie.
29 De halfwaardetijd van tacrolimus is lang en variabel.
Bij gezonde vrijwilligers is de gemiddelde halfwaardetijd ongeveer 43 uur.
Metabolisme en biotransformatie Tacrolimus wordt extensief gemetaboliseerd in de lever, primair door cytochroom P450-3A4.
Tacrolimus wordt tevens aanzienlijk gemetaboliseerd in de darmwand.
Er zijn meerdere metabolieten aangetoond.
Van slechts één van deze is in vitro immunosuppressieve activiteit gelijk aan die van tacrolimus aangetoond.
De overige metabolieten hebben slechts zwakke immunosuppressieve activiteit.
Slechts één van de inactieve metabolieten is in de systemische circulatie in lage concentraties aanwezig.
Hierdoor dragen de metabolieten niet bij aan de farmacologische activiteiten van tacrolimus.
Excretie Na intraveneuze en orale toediening van 14C-gelabelled tacrolimus blijkt de meeste radioactiviteit met de faeces te worden uitgescheiden.
Ongeveer 2% van de radioactiviteit werd geëlimineerd in de urine.
Minder dan 1% van het onveranderde tacrolimus kan in urine en faeces worden teruggevonden hetgeen erop wijst dat tacrolimus vrijwel geheel wordt gemetaboliseerd voor uitscheiding.
De gal is de voornaamste eliminatieroute.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
In toxiciteitstudies uitgevoerd met ratten en bavianen waren de nier en pancreas de primair aangedane organen.
Bij ratten werden toxische effecten gevonden op de ogen en de perifere zenuwen.
Reversibele cardiotoxische effecten werden waargenomen bij konijnen na intraveneuze toediening van tacrolimus.
Bij ratten en konijnen werd embryofoetale toxiciteit waargenomen die zich beperkte tot doses die significante toxiciteit bij de maternale dieren bewerkstelligde.
In ratten werd de vrouwelijke reproductie inclusief de geboorte beïnvloed bij toxische doses en het nageslacht vertoonde een gereduceerd geboortegewicht, verminderde levensvatbaarheid en vertraagde groei.
In ratten werd een nadelig effect van tacrolimus op de mannelijke fertiliteit in de vorm van een gereduceerd aantal spermacellen en afgenomen bewegelijkheid waargenomen.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Inhoud capsule:
Hypromellose Ethylcellulose Lactosemonohydraat Magnesiumstearaat.
Omhulsel capsule:
Titaniumdioxide (E 171) Geel ijzeroxide (E 172) Rood ijzeroxide (E 172) Gelatine.
Drukinkt (Opacode S-1-15083):
Schellak Lecithine (soja) Simethicon Rood ijzeroxide (E 172) Hydroxypropylcellulose.
30 6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Tacrolimus is niet verenigbaar met PVC.
Slangen, spuiten en andere apparatuur die worden gebruikt bij het prepareren van een suspensie met de inhoud van de Advagraf capsule mogen geen PVC bevatten
6.3 Houdbaarheid
3 jaar Na opening van de aluminium verpakking:
1 jaar
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de oorspronkelijke verpakking en op een droge plaats ter bescherming tegen vocht.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Transparante PVC/PVDC aluminium blisterverpakking in aluminium zakje met desiccans.
Tien capsules per blister.
Formaten verpakking:
30, 50, 60 en 100 capsules met verlengde afgifte.
Niet alle genoemde verpakkingsgrootten worden in de handel gebracht.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
Geen bijzondere vereisten.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Astellas Pharma Europe B.V.
Elisabethhof 19 2353 EW Leiderdorp Nederland
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/07/387/003 EU/1/07/387/004 EU/1/07/387/005 EU/1/07/387/006
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
23/04/2007
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
{MM/JJJJ}
31 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Advagraf 5 mg capsules met verlengde afgifte, hard
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Elke capsule met verlengde afgifte bevat 5 mg tacrolimus.
Hulpstof: elke capsule met verlengde afgifte bevat 536,4 mg lactosemonohydraat
Voor een volledige lijst van hulpstoffen zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Capsules met verlengde afgifte, hard.
Roodgrijs met oranje gelatinecapsules bedrukt in rood met “ 5 mg” op het roodgrijze capsule kapje en met “ï¬ 687” op de oranje capsule romp, met een wit poeder als inhoud.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Profylaxe van transplantaatafstoting bij volwassen allogene niertransplantaat- of levertransplantaat ontvangers.
Behandeling van afstoting van allogene transplantaten bij volwassen patiënten die eerder zonder succes met andere immunosuppressieve geneesmiddelen werd behandeld.
4.2 Dosering en wijze van toediening
Advagraf is een eenmaal daagse orale formulering van tacrolimus.
Behandeling met Advagraf vereist nauwkeurige controles door ervaren en adequaat toegeruste medewerkers.
Het geneesmiddel en eventuele wijzigingen in de immunosuppressieve therapie dienen alleen te worden voorgeschreven door artsen met ervaring in immunosuppressieve therapie en behandeling van transplantatiepatiënten.
Onbedoelde, ongewilde of zonder toezicht uitgevoerde verwisseling van formuleringen van tacrolimus met directe of verlengde afgifte is onveilig.
Dit kan leiden tot transplantaatafstoting of verhoogde incidentie van bijwerkingen, waaronder onvoldoende of overmatige immunosuppressie, als gevolg van klinisch relevante verschillen in de systemische blootstelling aan tacrolimus.
Patiënten dienen te blijven op dezelfde formulering van tacrolimus met het daarmee overeenkomende dagelijkse doseringsregime; wijzigingen in de formulering of het regime dienen uitsluitend plaats te vinden onder scherp toezicht van een transplantatiespecialist (zie rubriek 4.4 en 4.8).
Na overschakeling op een alternatieve formulering moet een therapeutische geneesmiddelenmonitoring worden uitgevoerd en dosisaanpassingen worden gedaan om te garanderen dat dezelfde systemische blootstelling van tacrolimus behouden blijft.
Algemene overwegingen Onderstaande aanbevolen aanvangsdoses dienen uitsluitend als richtlijn te worden beschouwd.
Gedurende de initiële postoperatieve fase wordt Advagraf standaard in combinatie met andere immunosuppressiva toegediend.
De dosis kan afhankelijk van het gekozen immunosuppressieve regime variëren.
Dosering van Advagraf dient primair te worden gebaseerd op klinische tekenen van afstoting en verdraagbaarheid door de individuele patiënt, ondersteund door bloedspiegelbepalingen (zie hieronder, bij “ Aanbevelingen ten aanzien van de beoogde volbloed-dalconcentraties”).
Mochten
32 zich klinische tekenen van afstoting voordoen dan dient een aanpassing van het immunosuppressieve regime te worden overwogen.
Bij stabiele patiënten die werden geconverteerd van Prograft (tweemaal daags) naar Advagraf (eenmaal daags) in een 1:1 (mg:mg) verhouding van de totale dagelijkse dosis was de systemische blootstelling aan tacrolimus (AUC0-24) voor Advagraf ongeveer 10% lager dan die voor Prograft.
De verhouding tussen de tacrolimus dalspiegels (C24) en systemische blootstelling (AUC0-24) voor Advagraf is gelijk aan die voor Prograft.
Bij conversie van Prograf capsules naar Advagraf dienen tacrolimus dalspiegels te worden gemeten vóór conversie en binnen twee weken na conversie.
Om verzekerd te zijn van het behoud van gelijke systemische blootstelling dienen dosis aanpassingen te worden gemaakt.
Bij de novo nier- en levertransplantatiepatiënten was de AUC0-24 van tacrolimus voor Advagraf op dag 1 respectievelijk 30% en 50% lager dan die van Prograft bij equivalente doses.
Op dag 4 is systemische blootstelling, gemeten als dalspiegels, met beide formuleringen gelijk voor zowel nier en lever transplantatie patiënten.
Om verzekerd te zijn van een adequate blootstelling aan het geneesmiddel gedurende de periode direct na transplantatie is het aanbevolen de tacrolimus dalspiegels zorgvuldig en herhaaldelijk te controleren gedurende de eerste twee weken na transplantatie met Advagraf.
Aangezien tacrolimus een middel is met een langzame klaring, dient er rekening mee te worden gehouden dat het enkele dagen kan duren voordat Advagraf dosiswijzigingen resulteren in een steady state situatie.
Bij patiënten die gedurende de periode direct na de transplantatie geen orale geneesmiddelen kunnen innemen, kan tacrolimusbehandeling intraveneus worden gestart (Prograft 5 mg/ml concentraat voor intraveneus gebruik) met een dosis van circa 1/5e van de aanbevolen dosis voor die indicatie.
Wijze van toediening Het wordt aanbevolen de dagelijkse Advagraf dosis eenmaal daags in de ochtend toe te dienen.
Advagraf capsules met verlengde afgifte dienen direct na uitname uit de blisterverpakking te worden ingenomen.
De patiënt moet worden aangeraden niet het desiccans in te slikken.
De capsules dienen met vloeistof (bij voorkeur water) te worden ingenomen.
Advagraf dient in het algemeen op een lege maag of ten minste 1 uur vóór of 2-3 uur na de maaltijd te worden ingenomen om maximale absorptie te verkrijgen (zie rubriek 5.2).
Een vergeten ochtenddosis dient zo snel mogelijk op dezelfde dag te worden ingenomen.
De volgende ochtend dient geen dubbele dosis te worden ingenomen.
Duur van de behandeling Ter onderdrukking van transplantaatafstoting moet immunosuppressie worden gehandhaafd; als gevolg hiervan kan geen indicatie over de duur van de orale behandeling worden gegeven.
Dosisaanbevelingen – Niertransplantatie Profylaxe van transplantaatafstoting Behandeling met orale Advagraf dient gestart te worden met een eenmaal daags toegediende dosis van 0,20-0,30 mg/kg/dag in de ochtend.
Toediening dient binnen 24 uur na het beëindigen van de operatie te worden gestart.
Dosis aanpassingen gedurende de periode post-transplantatie Gedurende de periode post-transplantatie kan de Advagraf dosis gewoonlijk worden verlaagd.
In een aantal gevallen zal het mogelijk zijn de immunosuppressieve co-medicatie te staken, leidend tot Advagraf mono-therapie.
Door verbetering van de conditie van de patiënt kan na de transplantatie de farmacokinetiek veranderen, hetgeen aanleiding kan zijn voor verdere aanpassingen van de dosis.
Dosisaanbevelingen – Levertransplantatie Profylaxe van transplantaat afstoting Orale Advagraf behandeling dient gestart te worden met een eenmaal daags toegediende dosis van 0,10-0,20 mg/kg/dag in de ochtend.
Toediening dient circa 12-18 uur na voltooiing van de operatie te worden gestart.
Dosisaanpassingen gedurende de periode post-transplantatie
33 Gedurende de periode post-transplantatie kan de Advagraf dosis gewoonlijk worden verlaagd.
In een aantal gevallen zal het mogelijk zijn de immunosuppressieve co-medicatie te staken en door te gaan met Advagraf monotherapie.
Door verbetering van de conditie van de patiënt kan na de transplantatie de farmacokinetiek veranderen, hetgeen aanleiding kan zijn voor verdere aanpassingen van de dosis.
Dosisaanbevelingen – Conversie van behandeling met Prograft naar behandeling met Advagraf Bij transplantatiepatiënten die tweemaal daags Prograft capsules gebruiken en moeten worden omgezet naar Advagraf eenmaal daags, dient conversie in een 1:1 (mg:mg) verhouding van de totale dagelijkse dosis plaats te vinden.
Advagraf dient ‘s ochtends te worden toegediend.
Na de conversie dienen de tacrolimus dalspiegels te worden gecontroleerd en dient de dosis indien nodig te worden aangepast om de systemische blootstelling op hetzelfde niveau te handhaven.
Dosisaanbevelingen - Afstotingstherapie Verhoging van de dosis tacrolimus, aanvullende corticosteroïdtherapie en introductie van korte kuren met mono- of polyclonale antilichamen zijn allen toegepast om afstoting te behandelen.
Indien zich toxische verschijnselen voordoen (zoals uitgesproken bijwerkingen – zie rubriek 4.8) dient de dosis van Advagraf te worden verlaagd.
Voor conversie van patiënten van ciclosporine naar Advagraf wordt verwezen naar de rubriek ‘ Dosis bij speciale patiëntenpopulaties’.
Nier- en levertransplantatie Voor conversie van patiënten van andere immunosuppressiva naar eenmaal daags Advagraf dient de behandeling te worden gestart met de initiële orale dosis aanbevolen voor primaire immunosuppressie voor profylaxe van transplantaat afstoting bij respectievelijk nier en lever transplantatie.
Harttransplantatie Aan volwassen patiënten geconverteerd naar Advagraf dient een orale aanvangsdosis van eenmaal daags 0,15 mg/kg/dag in de ochtend te worden toegediend.
Overige allogene transplantaties Hoewel er geen klinische ervaring is met Advagraf bij long-getransplanteerde, pancreas- getransplanteerde en darm-getransplanteerde patiënten, is Prograft gebruikt bij long-getransplanteerde patiënten met een orale aanvangsdosis van 0,10 – 0,15 mg/kg/dag, bij pancreas-getransplanteerde patiënten met een orale aanvangsdosis 0,2 mg/kg/dag en bij darm-getransplanteerde patiënten met een orale aanvangsdosis van 0,3 mg/kg/dag.
Dosisaanpassingen bij speciale patiëntenpopulaties Patiënten met gestoorde leverfunctie Verlaging van de dosis kan noodzakelijk zijn bij patiënten met een ernstig gestoorde leverfunctie om de bloed-dalspiegels binnen de aanbevolen marges te houden.
Patiënten met gestoorde nierfunctie Daar de nierfunctie geen invloed op de farmacokinetiek van tacrolimus heeft, zullen op grond hiervan geen dosisaanpassingen noodzakelijk zijn.
Echter, gezien de potentiële nefrotoxiciteit van tacrolimus wordt aanbevolen de nierfunctie zorgvuldig te controleren, inclusief seriële metingen van de creatinineconcentratie, berekening van de creatinineklaring en bepaling van het urinevolume.
Ras In vergelijking met blanke personen hebben zwarte patiënten mogelijk hogere tacrolimus doses nodig om dezelfde dalspiegels te verkrijgen.
Geslacht Er zijn geen aanwijzingen dat mannelijke en vrouwelijke patiënten verschillende doses nodig hebben om dezelfde dalspiegels te verkrijgen.
Oudere patiënten Op dit ogenblik zijn er geen aanwijzingen om aan te nemen dat bij oudere patiënten de dosis moet worden aangepast.
Conversie van ciclosporine naar Advagraf Voorzichtigheid is geboden bij de conversie van ciclosporine naar tacrolimus gebaseerde behandeling (zie rubriek 4.4 en 4.5).
Behandeling met Advagraf kan worden gestart na overweging van de ciclosporine bloedspiegels en de klinische conditie van de patiënt.
Bij verhoogde ciclosporine spiegels dient toediening van Advagraf te worden uitgesteld.
In praktijk wordt 12-24 uur na staken van
34 ciclosporine met tacrolimus gebaseerde therapie gestart.
Na conversie dient de bloedspiegel van ciclosporine worden gevolgd, daar de klaring van ciclosporine kan zijn veranderd.
Aanbevelingen ten aanzien van de beoogde volbloed-dalconcentraties Dosering dient bij iedere individuele patiënt primair te worden gebaseerd op de beoordeling van klinische tekenen van afstoting en verdraagbaarheid ondersteunt met tacrolimus volbloed-dalspiegel bepalingen.
Als hulpmiddel bij de bepaling van de optimale dosering zijn er verschillende immunoassay methoden beschikbaar om de volbloed-concentraties van tacrolimus te bepalen.
Vergelijkingen tussen concentraties in gepubliceerde literatuur met de individuele waarden in de klinische praktijk dient met de nodige zorgvuldigheid en kennis van de gebruikte assaymethoden te worden uitgevoerd.
In de huidige klinische praktijk worden volbloed-spiegels met behulp van immunoassay methoden bepaald.
De verhouding tussen tacrolimus dalspiegels (C24) en systemische blootstelling (AUC 0-24) is gelijk voor de twee formuleringen Advagraf en Prograft.
Gedurende de periode na transplantatie dienen controles van de bloed-dalspiegels van tacrolimus te worden uitgevoerd.
Advagraf bloed-dalspiegel monsters dienen ongeveer 24 uur na de laatste dosis, net voor de volgende dosis, te worden afgenomen.
Herhaaldelijke dalspiegel bepalingen gedurende de eerste twee weken na transplantatie wordt aanbevolen, gevolgd door periodieke bepalingen tijdens de onderhoudstherapie.
Tacrolimus bloed- dalspiegels dienen eveneens bepaald te worden na conversie van Prograft naar Advagraf, na dosis aanpassingen, na veranderingen in het immunosuppressieve regime of na gelijktijdige toediening van stoffen die mogelijk de tacrolimus volbloed-concentratie kunnen veranderen (zie rubriek 4.5).
De frequentie van bloedspiegelbepalingen dient te worden gebaseerd op de klinische behoefte.
Daar Advagraf een geneesmiddel is met een langzame klaring dient er rekening mee te worden gehouden dat het enkele dagen kan duren voordat Advagraf dosiswijzigingen resulteren in een steady state situatie.
Analyse van klinische studies duidt aan dat het merendeel van de transplantatiepatiënten met succes kan worden behandeld met tacrolimus bloed-dalspiegels beneden de 20 ng/ml.
Het is noodzakelijk de klinische toestand van de patiënt in ogenschouw te nemen bij het interpreteren van de volbloed- spiegels.
In de klinische praktijk zijn de volbloed-dalspiegels in de vroege fase post transplantatie doorgaans tussen 5-20 ng/ml bij levertransplantatiepatiënten en tussen 10-20 ng/ml bij nier- en harttransplantatiepatiënten.
Gedurende de onderhoudstherapie zijn bij zowel lever-, hart- als niertransplantatiepatiënten de bloedconcentraties doorgaans tussen de 5-15 ng/ml.
4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor tacrolimus of andere macroliden of één of meer van de hulpstoffen.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Er zijn medicatiefouten gemeld, waaronder onbedoelde, ongewilde of zonder toezicht uitgevoerde substitutie van tacrolimus formuleringen met directe of verlengde afgifte.
Dit heeft geleid tot ernstige ongewenste voorvallen, waaronder transplantaatafstoting, of andere bijwerkingen die mogelijk het gevolg zijn van ofwel onvoldoende ofwel overmatige blootstelling aan tacrolimus.
Patiënten dienen te blijven op dezelfde formulering van tacrolimus met het daarmee overeenkomende dagelijkse doseringsregime; wijzigingen in de formulering of het regime dienen uitsluitend plaats te vinden onder scherp toezicht van een transplantatiespecialist (zie rubriek 4.2 en 4.8).
Er is beperkte ervaring bij non-blanke personen en patiënten met een verhoogd immunologisch risico (b.v. hertransplantatie, bewijs van ‘ panel reactieve antilichamen’ (PRA)).
Voor de behandeling van afstoting van allogene transplantaten bij volwassen patiënten die eerder zonder succes met andere immunosuppressieve geneesmiddelen werd behandeld zijn nog geen klinische gegevens beschikbaar voor Advagraf met verlengde afgifte.
35 Klinische gegevens met betrekking tot de profylaxe van transplantaatafstoting bij volwassen allogene harttransplantaat ontvangers en bij kinderen met een allogeen transplantaat zijn nog niet beschikbaar voor Advagraf met verlengde afgifte.
Gedurende de vroege fase post transplantatie dient controle van de volgende parameters routinematig te worden uitgevoerd: bloeddruk, ECG, neurologische- en visuele status, nuchtere bloedglucosespiegels, bloedwaarden elektrolyten (met name kalium), lever- en nierfunctietesten, hematologische parameters, bloedstollingsbepalingen en plasma-eiwitbepalingen.
Indien klinisch relevante afwijkingen van deze parameters worden waargenomen, dient aanpassing van het immunosuppressieve regime te worden overwogen.
Fytotherapeutica die Sint Janskruid (Hypericum perforatum) bevatten of andere fytotherapeutica dienen gedurende therapie met Advagraf te worden vermeden vanwege het risico van interacties die tot verlaging van tacrolimus bloedconcentraties en een verminderde klinische werkzaamheid van tacrolimus leiden (zie rubriek 4.5).
Omdat de bloedspiegels van tacrolimus aanzienlijk kunnen veranderen tijdens episoden van diarree wordt extra monitoren van de tacrolimus concentratie aangeraden tijdens episoden van diarree.
Gecombineerde toediening van ciclosporine en tacrolimus dient te worden vermeden en voorzichtigheid is geboden bij toediening van tacrolimus aan patiënten die voorheen met ciclosporine zijn behandeld (zie rubrieken 4.2 en 4.5).
Ventriculaire- en septumhypertrofie, gemeld als cardiomyopathieën, zijn in zeldzame gevallen waargenomen bij met Prograft behandelde patiënten en zou zich dus ook met Advagraf kunnen voordoen.
Het merendeel van de gevallen was reversibel en betrof doorgaans patiënten met tacrolimus bloed-dalspiegels die veel hoger waren dan de maximale aanbevolen waarden.
Andere factoren waarvan is vastgesteld dat zij het risico op deze klinische conditie verhogen zijn onder andere het vooraf bestaan van een hartaandoening, corticosteroïdgebruik, hypertensie, nier- en/of lever disfunctie, infecties, volumeoverbelasting en oedeem.
Dienovereenkomstig dienen risicopatiënten die een substantieel hogere dosis immunosuppressiva krijgen, regelmatig gemonitord te worden gebruikmakende van procedures zoals echocardiografie, pre- en post transplantatie ECG (b.v. op maand 3 en vervolgens op maand 9-12).
Indien zich afwijkingen voordoen, dient dosisverlaging van Advagraf of overschakeling op een ander immunosuppressivum te worden overwogen.
Tacrolimus kan het QT interval verlengen maar momenteel is er geen substantieel bewijs beschikbaar dat Torsades de Pointes veroorzaakt kan worden.
Voorzichtigheid is geboden bij patiënten met de diagnose, of verdenking op congenitaal verlengd QT syndroom.
Bij patiënten die behandeld werden met tacrolimus is melding gemaakt van de ontwikkeling van EBV-geassocieerde lymfoproliferatieve afwijkingen.
Een combinatie van immunosuppressiva, zoals het gelijktijdig geven van antilymfocytische antilichamen, verhoogt het risico op EBV-geassocieerde lymfoproliferatieve afwijkingen.
Bij EBV- virus capside antigen (VCA) - negatieve patiënten is melding gemaakt van een verhoogd risico op het ontwikkelen van lymfoproliferatieve afwijkingen.
Daarom dient bij deze patiëntengroep de EBV-VCA serologie bekend te zijn voordat de Advagraf behandeling wordt gestart.
Tijdens de behandeling wordt het nauwkeurig volgen met EBV-PCR aangeraden.
Positieve EBV-PCR kan gedurende maanden aantoonbaar blijven en is als zodanig niet indicatief voor een lymfoproliferatieve ziekte of een lymfoom.
Patiënten die behandeld worden met immunosuppressiva, waaronder Advagraf, hebben een verhoogd risico op opportunistische infecties (viraal, bacterieel, fungaal en protozoaal).
Hieronder vallen BK virus geassocieerde nefropathie en JC virus geassocieerde progressieve multifocale leuko- encefalopathie (PML).
Deze infecties zijn vaak gerelateerd aan een hoge totale immunosuppressieve belasting en kunnen leiden tot ernstige of fatale condities die artsen dienen te overwegen tijdens de differentiaaldiagnose van patiënten die immunosuppressieve therapie ondergaan en een verslechterende nierfunctie of neurologische symptomen hebben.
36 Zoals met andere immunosuppressiva dient, met het oog op potentiële maligne veranderingen van de huid, blootstelling aan zon- en UV-licht beperkt te blijven door beschermende kleding te dragen en door zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor te gebruiken.
Zoals bij andere potente immunosuppressieve middelen is het risico op secundaire kanker onbekend (zie rubriek 4.8).
Bij patiënten die behandeld zijn met tacrolimus is melding gemaakt van de ontwikkeling van posterior reversibel encefalopathy syndroom (PRES).
Indien patiënten die tacrolimus gebruiken symptonen hebben die mogelijk duiden op PRES, zoals hoofdpijn, veranderde geestelijke gesteldheid, epilepsieaanvallen en problemen met zien, dient een radiologisch onderzoek (zoals bijvoorbeeld een MRI-scan) uitgevoerd te worden.
Indien de diagnose PRES wordt gesteld, wordt een adequate behandeling van de bloeddruk en de epileptische aanvallen en het onmiddellijk stoppen van de systemische tacrolimus geadviseerd.
De meeste patiënten herstellen volledig nadat gepaste maatregelen zijn genomen.
Omdat Advagraf capsules met verlengde afgifte lactose bevatten, dient extra voorzichtigheid te worden betracht bij patiënten met zeldzame erfelijke aandoeningen als galactose-intolerantie, Lapp- lactase-deficiëntie of glucose-galactose-malabsorptie.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Metabole interacties Systemisch beschikbaar tacrolimus wordt gemetaboliseerd via CYP3A4 in de lever.
Er zijn ook aanwijzingen voor metabolisme door CYP3A4 in de darmwand.
Gelijktijdig gebruik van geneesmiddelen of kruidengeneesmiddelen waarvan bekend is dat zij CYP3A4 remmen of induceren, kunnen het metabolisme van tacrolimus beïnvloeden en daardoor bloedconcentraties van tacrolimus verhogen of verlagen.
Daarom wordt aanbevolen de tacrolimus bloedconcentratie te volgen wanneer zulke substanties gelijktijdig worden gebruikt, en zo nodig de dosis tacrolimus zo aan te passen dat de bloedspiegel onveranderd blijft (zie rubrieken 4.2 en 4.4).
Remmers van het metabolisme Klinisch is van de hiernavolgende middelen aangetoond dat zij de tacrolimus bloedspiegels verhogen:
Sterke interacties zijn waargenomen met de antimycotica ketoconazol, fluconazol, itraconazol en voriconazol, het macrolide erytromycine en HIV proteaseremmers (zoals ritonavir).
Gelijktijdig gebruik van deze middelen vereist in bijna alle patiënten reductie van de dosis tacrolimus.
Farmacokinetische studies hebben aangetoond dat de toename in bloedconcentraties hoofdzakelijk het resultaat is van de verhoogde orale biologische beschikbaarheid van tacrolimus, die toe te schrijven is aan de remming van het gastrointestinale metabolisme.
Het effect op de hepatische klaring is minder groot.
Zwakkere interacties zijn waargenomen met clotrimazol, claritromycine, josamycine, nifedipine, nicardipine, diltiazem, verapamil, danazol, ethinylestradiol, omeprazol en nefazodon.
Op grond van in vitro studies kunnen de volgende CYP3A4 remmers mogelijk het metabolisme van tacrolimus beïnvloeden: bromocriptine, cortison, dapsone, ergotamine, gestodeen, lidocaïne, mefenytoïne, miconazol, midazolam, nilvadipine, norethindron, kinidine, tamoxifen, (triacetyl)oleandomycine.
Het gebruik van grapefruitsap dient te worden vermeden omdat hiervan beschreven is dat het de bloedspiegel van tacrolimus verhoogt.
Lansoprazol en cyclosporine kunnen in potentie het CYP3A4- metabolisme van tacrolimus remmen en daarbij de tacrolimus volbloed-concentraties verhogen.
Inductoren van het metabolisme Klinisch is van de hiernavolgende middelen aangetoond dat ze de tacrolimus bloedspiegel verlagen:
Sterke interacties zijn waargenomen met rifampicine, fenytoïne, St.
Janskruid (Hypericum perforatum).
Gelijktijdig gebruik van deze middelen vereist bij bijna alle patiënten een dosisverhoging van tacrolimus.
Klinisch relevante interacties zijn ook waargenomen met fenobarbital.
Van corticosteroïd onderhoudsdoses is aangetoond dat ze tacrolimus bloedspiegels verlagen.
37 Hoge doses prednisolon of methylprednisolon zoals gebruikt bij de behandeling van een acute afstotingsperiode kunnen de tacrolimus bloedspiegel zowel verhogen als verlagen.
Carbamazepine, metamizol en isoniazide kunnen in potentie de tacrolimus bloedconcentraties verlagen.
Invloed van tacrolimus op het metabolisme van andere geneesmiddelen Tacrolimus is een remmer van CYP3A4 en daarom kan bij gelijktijdige toediening van andere door CYP3A4 gemetaboliseerde geneesmiddelen het metabolisme van deze geneesmiddelen veranderen.
De halfwaardetijd van ciclosporine wordt verlengd bij gelijktijdig gebruik met tacrolimus.
Bovendien kunnen zich synergistische/additieve nefrotoxische effecten voordoen.
Daarom is gelijktijdige toediening van ciclosporine en tacrolimus gecontraïndiceerd en dient voorzichtigheid te worden betracht bij patiënten die voorheen met ciclosporine werden behandeld (zie rubrieken 4.2 en 4.4).
Tacrolimus verhoogt de plasmaconcentratie van fenytoïne.
Aangezien tacrolimus de klaring van steroïdengebaseerde anticonceptiva kan verminderen en daardoor tot een verhoogde hormoon blootstelling kan leiden, dient in verband hiermee bijzondere aandacht te worden geschonken aan de keuze van contraceptieve maatregelen.
Er is beperkte kennis beschikbaar over interacties tussen tacrolimus en statines.
Klinische gegevens suggereren dat de farmacokinetiek van statines grotendeels onveranderd blijft bij gelijktijdige toediening van tacrolimus.
Uit dierstudies blijkt dat tacrolimus de klaring van fenobarbital en antipyrine kan verminderen en daarmee de halfwaardetijd kan verhogen.
Andere potentiële interacties die de systemische blootstelling kunnen verhogen Prokinetische agentia zoals metoclopramide en cisapride.
Cimetidine.
Magnesium-aluminium-hydroxide.
Andere interacties die tot klinisch schadelijke effecten hebben geleid Gelijktijdig gebruik van tacrolimus met geneesmiddelen waarvan nefrotoxische of neurotoxische effecten bekend zijn (zoals b.v. met aminoglycosiden, gyraseremmers, vancomycine, cotrimoxazol, NSAID’ s, ganciclovir of aciclovir) kan deze effecten versterken.
Verhoogde nefrotoxiciteit is waargenomen in combinatie met amfotericine B en ibuprofen.
Daar tacrolimus in verband wordt gebracht met hyperkaliëmie of eventueel preëxistente hyperkaliëmie kan verhogen, dient het gebruik van grote hoeveelheden kalium of van kaliumsparende diuretica (b.v. amiloride, triamtereen of spironolacton) te worden vermeden.
Immunosuppressiva kunnen effect hebben op de reactie op vaccinatie, en vaccinatie gedurende gebruik van tacrolimus kan minder effectief blijken.
Het gebruik van levende, verzwakte vaccins dient te worden vermeden.
Gegevens over eiwitbinding Tacrolimus wordt uitgebreid aan plasma-eiwitten gebonden.
Er dient rekening te worden gehouden met mogelijke interacties met andere sterk plasma-eiwit gebonden geneesmiddelen (zoals b.v.
NSAIDs, orale anticoagulantia of orale antidiabetica).
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
Uit gegevens bij de mens blijkt dat tacrolimus de placenta passeert.
Beperkt beschikbare gegevens van orgaan transplantatiepatiënten laat in vergelijking met andere immunosuppressiva bij het gebruik van tacrolimus, geen verhoogd risico op nadelige effecten van het verloop en de uitkomst van de zwangerschap zien.
Vooralsnog zijn er geen andere relevante epidemiologische gegevens beschikbaar.
Tacrolimus behandeling kan worden overwogen bij zwangere vrouwen indien er geen veiliger alternatief beschikbaar is en wanneer de verkregen voordelen opwegen tegen het potentiële risico voor de foetus.
In het geval van in utero blootstelling wordt aangeraden de pasgeborene te monitoren op nadelige effecten van tacrolimus (in het bijzonder effecten op de nieren).
Er is risico op vroeggeboorte (< 37 weken) en tevens op hyperkaliëmie bij de nieuwgeborene (incidentie 8 op 111 neonaten, i.e.
7,2%) welke echter spontaan normaliseert.
38 Bij ratten en konijnen veroorzaakt tacrolimus embryofoetale toxiciteit bij doses waarbij maternale toxiciteit optreedt (zie rubriek 5.3).
Tacrolimus beïnvloed de fertiliteit bij mannelijke ratten (zie sectie 5.3).
Borstvoeding Humane gegevens laten zien dat tacrolimus uitgescheiden wordt in de moedermelk.
Aangezien nadelige effecten op pasgeborenen niet kunnen worden uitgesloten, dienen vrouwen die Advagraf gebruiken geen borstvoeding te geven.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en van het vermogen om machines te bedienen
Tacrolimus kan visuele en neurologische stoornissen veroorzaken.
Dit effect kan worden versterkt wanneer Advagraf in combinatie met alcohol wordt gebruikt.
4.8 Bijwerkingen
Het bijwerkingenprofiel van immunosuppressiva is vaak moeilijk vast te stellen ten gevolge van de onderliggende aandoening en het gebruik van meerdere medicijnen.
Veel van de hieronder weergegeven bijwerkingen zijn reversibel en/of reageren op dosisverlaging.
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
De hieronder genoemde bijwerkingen zijn gerangschikt naar afnemende frequentie van incidentie: zeer vaak (≥ 1/10); vaak (≥ 1/100 tot < 1/10); soms (≥ 1/1.000 tot ≤ 1/100); zelden (≥ 1/10.000 tot ≤ 1/1.000); zeer zelden (< 1/10.000, niet bekend (kan met de beschikbare gegevens niet worden bepaald).
Hartaandoeningen Vaak: ischemische coronaire arterie aandoeningen, tachycardie Soms: ventriculaire aritmie en hartstilstand, hartfalen, cardiomyopathien, ventriculaire hypertrofie, supraventriculaire aritmie, hartkloppingen, abnormaal ECG, abnormale pols en hartslag Zelden:
Zeer zelden:
pericardiale effusie abnormaal echocardiogram
Bloed- en lymfestelselaandoeningen Vaak: anemie, leukopenie, thrombocytopenie, leukocytose, afwijkende rode bloedcel analyse Soms: coagulatiestoornissen, afwijkende coagulatie en bloedings analyse, pancytopenie, neutropenie Zelden:
thrombotische thrombocytopenische purpura, hypoprotrombinemie
Zenuwstelselaandoeningen Zeer vaak:
Vaak:
tremor, hoofdpijn convulsies, verminderd bewustzijn, sensibiliteit- en gevoelsstoornissen, perifere neuropathie, duizeligheid, verminderd vermogen tot schrijven, zenuwstelselaandoeningen
Soms:
coma, hersenbloedingen en beroertes, verlamming en parese, encefalopathie, spraak- en taalstoornissen, amnesie
Zelden:
Zeer zelden:
hypertonie myasthenie
Oogaandoeningen
Vaak: wazig zien, fotofobie, oogaandoeningen Soms: cataract Zelden:
blindheid
39 Evenwichtsorgaan- en ooraandoeningen Vaak: oorsuizen Soms: gehoorsverlies Zelden:
Zeer zelden:
neuronsensorisch gehoorsverlies doofheid
Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen Vaak: dyspnoe, parenchymale long afwijkingen, pleurale effusie, faryngitis, hoesten, neusverstopping en ontstekingen Soms: ademhalingsstoornissen, ademhalingswegstoornissen, astma Zelden
acute respiratoire distress syndroom
Maagdarmstelselaandoeningen Zeer vaak:
Vaak:
diarree, misselijkheid ontstekingsreacties van het maagdarmstelsel, gastrointestinale ulceratie en perforatie, gastrointestinale bloedingen, stomatitis en zweervorming, ascites, braken, gastrointestinale en abdominale pijn, tekenen en symptomen van slechte spijsvertering, constipatie, flatulentie, opzwelling en vergroting, zachte ontlasting, maagdarm klachten
Soms:
adynamische ileus, peritonitis, acute en chronische pancreatitis, verhoogd bloedamylase, gastro-oesofageale reflux ziekte, verstoorde maaglediging
Zelden:
onvolledige ileus, pseudocysten in de pancreas
Nier- en urinewegaandoeningen Zeer vaak:
Vaak:
nierfunctiestoornissen nierfalen, acuut nierfalen, oligurie, tubulair necrose, toxische nefropathie, problemen met urineren, blaas en urethra symptomen
Soms:
Zeer zelden:
anurie, hemolitisch uremisch syndroom nefropathie, hemorargische cystitis
Huid- en onderhuidaandoeningen Vaak: pruritis, uitslag, alopecia, acne, toenemend zweten Soms: dermatitis, lichtovergevoeligheid Zelden:
Zeer zelden:
toxische epidermale necrolyse (syndroom van Lyell) syndroom van Stevens-Johnson
Skeletspierstelsel- en bindweefselaandoeningen Vaak: gewrichtspijn, spierkrampen, pijn in de ledematen, rugpijn Soms: gewrichtsklachten
Endocriene aandoeningen Zelden:
hirsutisme
Voedings- en stofwisselingsstoornissen Zeer vaak:
Vaak:
hyperglycemie, diabetes mellitus, hyperkaliemie hypomagnesemie, hypofosfatemie, hypokaliemie, hypocalciemie, hyponatremie, hypervolemie, hyperuricemie, verminderde eetlust, anorexia, metabole acidosis, hyperlipidemie, hypercholesterolemie, hypertriglyceridemie, andere stoornissen in de electrolythuishouding
Soms:
dehydratie, hypoproteïnemie, hyperfosfatemie, hypoglycemie
Infecties en parasitaire aandoeningen Zoals bekend bij andere krachtige immunosuppressiva, zijn patiënten die behandeld worden met tacrolimus tevens regelmatig verhoogd vatbaar voor infecties (viraal, bacterieel, fungaal, protozoaal).
Het verloop van reeds bestaande infecties kan verergeren.
Zowel gegeneraliseerde als locale infecties kunnen voorkomen.
40 Gevallen van BK virus geassocieerde nefropathie, alsmede JC virus geassocieerde progressieve multifocale leuko-encefalopathie (PML), zijn gemeld bij patiënten die behandeld werden met immunosuppressiva, waaronder Advagraf.
Letsel, intoxicaties en verrichtingencomplicaties Vaak: primaire transplantaat dysfunctie Er zijn medicatiefouten gemeld, waaronder onbedoelde, ongewilde of zonder toezicht uitgevoerde substitutie van tacrolimus formuleringen met directe of verlengde afgifte.
Er is een aantal aan medicatiefouten gerelateerde gevallen van transplantaatafstoting gemeld (frequentie kan met de beschikbare gegevens niet worden bepaald).
Neoplasmata, benigne, maligne en niet-gespecificeerd (inclusief cysten en poliepen) Patiënten die immunosuppressieve therapie ondergaan lopen een verhoogd risico op maligniteiten.
Zowel benigne als maligne neoplasmata, inclusief EBV-geassocieerde lymfoproliferatieve afwijkingen en huidmaligniteiten zijn in verband met tacrolimus therapie gemeld.
Bloedvataandoeningen Zeer vaak:
Vaak:
hypertensie bloedingen, thromboembolische en ischemische voorvallen, perifeer vasculaire aandoeningen, vasculair hypotensieve aandoeningen
Soms:
infarct, diep veneuze trombose in het been, shock
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornissen Vaak: asthenie, koorts, oedeem, pijn en onbehagen, verhoogd alkalische fosfatase in het bloed, gewichts toename, verstoorde gewaarwording van de lichaamstemperatuur Soms: multi-orgaanfalen, griepachtige verschijnselen, temperatuur intolerantie, gewaarwording van een drukkend gevoel op de borst, zenuwachtig gevoel, abnormaal gevoel, verhoogd lactaat dehydrogenase in het bloed, gewichtsafname Zelden:
Zeer zelden:
dorstig, vallen, strakke borstkas, verminderde mobiliteit, zweren toename vetweefsel
Immuunsysteemaandoeningen Allergische- en anafylactische reacties zijn waargenomen bij patiënten die tacrolimus gebruiken (zie rubriek 4.4).
Lever- en galaandoeningen Vaak: lever enzym en functie afwijkingen, galstuwing en geelzucht, hepatocellulaire schade en hepatitis, galgangontsteking Zelden:
Zeer zelden:
trombose van de leverarterie, vena-oclusieve leverziekte leverfalen, galgang stenose
Voortplantingsstelsel- en borstaandoeningen Soms: pijnlijke menstruatie en uterine bloedingen
Psychische stoornissen Zeer vaak:
Vaak:
slapeloosheid symptomen van angst, verwardheid en desoriëntatie, depressie, depressieve
gevoelens, stemmingsafwijkingen en stemmingswisselingen, nachtmerries, hallucinaties, geestelijke gestoordheid Soms: psychische gestoordheid
4.9 Overdosis
Er is weinig ervaring met overdosis.
Enkele gevallen van accidentele overdosering zijn gemeld waarbij de volgende verschijnselen werden waargenomen: tremor, hoofdpijn, misselijkheid en braken,
41 infecties, urticaria, lethargie, verhoogde BUN en verhoogde serumcreatinineconcentraties en verhoogde alanineaminotransferaseconcentraties.
Een specifiek antidotum voor tacrolimus therapie is niet beschikbaar.
Indien overdosis wordt vastgesteld, dienen algemene ondersteunende maatregelen en behandeling van de symptomen te worden uitgevoerd.
Gebaseerd op het hoge moleculaire gewicht, de matige wateroplosbaarheid en sterke erytrocyten en plasma-eiwit binding is het niet te verwachten dat tacrolimus dialyseerbaar is.
Bij patiënten met zeer hoge tacrolimus plasmaconcentraties werden hemofiltratie en hemodiafiltratie toegepast, waarbij de tacrolimus concentraties aanzienlijk verminderd werden.
In geval van een orale intoxicatie kan maagspoelen en/of het gebruik van adsorbentia (zoals geactiveerde kool) van nut zijn als deze kort na de inname worden gebruikt.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie: calcineurine remmers, ATC-code:
L04AD02
Werkingsmechanisme en farmacodynamische effecten De effecten van tacrolimus spelen zich op moleculair niveau waarschijnlijk af als gevolg van een binding aan een cytosolisch eiwit (FKBP12), dat verantwoordelijk is voor de intracellulaire accumulatie van de stof.
Het FKBP12-tacrolimus complex wordt specifiek en competitief aan calcineurine gebonden, dat hierdoor wordt geremd leidend tot de blokkade van de calciumafhankelijke T-cel signaaloverdracht, hetgeen de transcriptie van een specifieke set lymfokinegenen voorkomt.
Tacrolimus is een zeer krachtig immunosuppressivum, waarvan de werking in zowel in vitro als in vivo experimenten is aangetoond.
Tacrolimus remt in het bijzonder de vorming van cytotoxische lymfocyten, die voornamelijk verantwoordelijk zijn voor de afstoting van het transplantaat.
Tacrolimus onderdrukt zowel de T-cel activatie en de T-helpercel afhankelijke B-cel proliferatie, als de vorming van lymfokinen (zoals interleukine -2, -3 en γ -interferon) en de expressie van de interleukine-2-receptor.
Resultaten van klinische studies met tacrolimus eenmaal daags Advagraf Levertransplantatie De werkzaamheid en veiligheid van Advagraf en Prograft, beide in combinatie met corticosteroïden, zijn vergeleken bij 471 de novo levertransplantaat ontvangers.
Het percentage door biopsie bevestigde acute afstotingen binnen de eerste 24 weken na transplantatie bedroeg 32,6% in de Advagraf-groep (n = 237) en 29,3% in de Prograft-groep (n = 234).
Het behandelingsverschil (Advagraf-Prograft) was 3,3% (95%-betrouwbaarheidsinterval [-5,7%, 12,3%]).
De patiëntoverleving na 12 maanden was 89,2% voor Advagraf en 90,8% voor Prograft; in de Advagraf-arm overleden 25 patiënten (14 vrouwen, 11 mannen) en in de Prograft-arm overleden 24 patiënten (5 vrouwen, 19 mannen).
De transplantaatoverleving na 12 maanden was 85,3% voor Advagraf en 85,6% voor Prograft.
Niertransplantatie De werkzaamheid en veiligheid van Advagraf en Prograft, beide in combinatie met mycofenolaatmofetil (MMF) en corticosteroïden, zijn vergeleken bij 667 de novo niertransplantaat ontvangers.
Het percentage door biopsie bevestigde acute afstotingen binnen de eerste 24 weken na transplantatie bedroeg 18,6% in de Advagraf-groep (n = 331) en 14,9% in de Prograft-groep (n = 336).
Het behandelingsverschil (Advagraf-Prograft) was 3,8% (95%-betrouwbaarheidsinterval [-2,1%, 9,6%]).
De patiëntoverleving na 12 maanden was 96,9% voor Advagraf en 97,5% voor Prograft; in de Advagraf-arm overleden 10 patiënten (3 vrouwen, 7 mannen) en in de Prograft-arm overleden 8 patiënten (3 vrouwen, 5 mannen).
De transplantaatoverleving na 12 maanden was 91,5% voor Advagraf en 92,8% voor Prograft.
42 De werkzaamheid en veiligheid van Prograft, ciclosporine en Advagraf, alle in combinatie met basiliximab-antilichaaminductie, MMF en corticosteroïden, zijn vergeleken bij 638 de novo ontvangers van een niertransplantaat.
De incidentie van falende werkzaamheid na 12 maanden (gedefinieerd als overlijden, transplantaatverlies, door biopsie bevestigde acute afstoting of uitval [loss to follow-up]) was 14,0% in de Advagraf-groep (n = 214), 15,1% in de Prograft-groep (n = 212) en 17,0% in de ciclosporinegroep (n = 212).
Het behandelingsverschil was - 3,0% (Advagraf - ciclosporine) (95,2%-betrouwbaarheidsinterval [-9,9%, 4,0%]) voor Advagraf versus ciclosporine en - 1,9% (Prograft-ciclosporine) (95,2%-betrouwbaarheidsinterval [-8,9%, 5,2%]) voor Prograft versus ciclosporine.
De patiëntoverleving na 12 maanden was 98,6% voor Advagraf, 95,7% voor Prograft en 97,6% voor ciclosporine; in de Advagraf-arm overleden 3 patiënten (allen mannen), in de Prograft- arm overleden 10 patiënten (3 vrouwen, 7 mannen) en in de ciclosporine-arm overleden 6 patiënten (3 vrouwen, 3 mannen).
De transplantaatoverleving na 12 maanden was 96,7% voor Advagraf, 92,9% voor Prograft en 95,7% voor ciclosporine.
Resultaten van gepubliceerde gegevens over tweemaal daags toegediende tacrolimus als Prograft capsules bij andere primaire-orgaantransplantaties Prograft heeft zich ontwikkeld tot een geaccepteerde behandeling als primair immunosuppressivum na pancreas-, long- en darmtransplantatie.
In gepubliceerde prospectieve studies is orale Prograft als primair immunosuppressivum bij ongeveer 175 longtransplantatiepatiënten, 475 pancreastransplantatiepatiënten en 630 darmtransplantatiepatiënten onderzocht.
In zijn algemeenheid is het veiligheidsprofiel, zoals beschreven in deze gepubliceerde studies, vergelijkbaar met dat wat werd gevonden in de grote studies gedaan bij primaire lever-, nier- en harttransplantatie.
De werkzaamheid van orale Prograft zoals gevonden in de meest omvangrijke studies worden hierna per indicatie samengevat.
Longtransplantatie Een interim analyse van een recente multicenter studie met orale Prograft omvat 110 patiënten die 1:1 waren gerandomiseerd op óf tacrolimus óf ciclosporine.
Tacrolimus werd gestart als continu intraveneus infuus met een dosis van 0,01-0,03 mg/kg/dag en als orale toediening met een dosis van 0,05-0,3 mg/kg/dag.
In het eerste jaar na transplantatie werd in de tacrolimusgroep in vergelijking met de ciclosporinegroep, een lagere incidentie van acute rejectie episoden (11,5% vs.
22,6%) en van chronische rejectie alsmede van bronchiolitis obliterans (2,86% vs.
8,57%) gevonden.
De eenjaarsoverleving bedroeg in de tacrolimusgroep 80,8% en in de ciclosporinegroep 83% (Treede et al., 3rd ICI San Diego, US, 2004; Abstract 22).
In een gerandomiseerde studie werden 66 patiënten met tacrolimus behandeld en 67 met ciclosporine.
Tacrolimus werd gestart als continu intraveneus infuus met een dosis van 0,025 mg/kg/dag en als orale toediening met een dosis van 0,15 mg/kg/dag, waarna de dosis zodanig werd aangepast dat een dalspiegel van 10-20 ng/ml werd bereikt.
De eenjaarsoverleving bedroeg in de tacrolimusgroep 83% en in de ciclosporinegroep 71% en de tweejaarsoverleving resp.
76% en in de ciclosporinegroep 66%.
Acute rejectie episoden per 100 patiëntdagen kwamen numeriek minder voor in de tacrolimusgroep (0,85 episoden) dan in de ciclosporinegroep (1,09 episoden).
Bronchiolitis obliterans ontwikkelde zich in 21,7% van de patiënten in de tacrolimusgroep tegen 38,0% in de ciclosporinegroep (p=0,025).
Significant meer met ciclosporine behandelde patiënten (n=13) moesten naar tacrolimus worden geconverteerd dan tacrolimus behandelde patiënten naar ciclosporine (n=2) (p=0,02) (van Keenan e.a., Ann Thoracic Surg 1995; 60:580).
In een additionele gerandomiseerde studie in twee centra werden 26 patiënten met tacrolimus behandeld en 24 met ciclosporine.
Tacrolimus werd gestart als continu intraveneus infuus met een dosis van 0,05 mg/kg/dag en als orale toediening met een dosis van 0,1-0,3 mg/kg/dag, waarna de dosis zodanig werd aangepast dat een dalspiegel van 12-15 ng/ml werd bereikt.
De eenjaarsoverleving bedroeg in de tacrolimusgroep 73,1% en in de ciclosporinegroep 79,2%.
Na 6 maanden en na 1 jaar was de afwezigheid van acute rejectie in de tacrolimusgroep hoger dan in de ciclosporinegroep (resp.
57,7% vs.
45,8% en 50% vs.
33,3%) (Treede et al., J Heart Lung Transplant 2001; 20:511).
De drie studies tonen een overeenkomstige overleving, terwijl de incidentie van acute rejectie numeriek lager was met tacrolimus.
Tevens werd in een van de studies met tacrolimus een significant lagere incidentie van bronchiolitis obliterans gevonden.
43 Pancreastransplantatie In een multicenter studie met orale Prograft werden 205 patiënten ingesloten die een gelijktijdige nier- pancreastransplantatie ondergingen.
Zij werden gerandomiseerd over tacrolimusbehandeling (n=103) of ciclosporinebehandeling (n=102).
De orale per protocol aanvangsdosis van tacrolimus bedroeg 0,2 mg/kg/dag, waarna de dosis zodanig werd aangepast dat een dalspiegel van 8-15 ng/ml op dag 5 werd bereikt en van 5-10 ng/ml na 6 maanden.
De pancreas overleving was op 1 jaar met tacrolimus significant hoger:
91,3% versus 74,5% met ciclosporine (p < 0,0005), terwijl de overleving van het niertransplantaat in beide groepen gelijk was.
In totaal werden 34 patiënten van ciclosporine naar tacrolimus geconverteerd, terwijl slechts 6 tacrolimus-behandelde patiënten een andere immunosuppressieve therapie nodig hadden (Bechstein et al., Transplantation 2004; 77:1221).
Darmtransplantatie Gepubliceerde klinische ervaring met primair gebruik van orale Prograft bij darmtransplantatie van een enkel onderzoekscentrum toont de overlevingskans bij 155 patiënten (65 enkel darmtransplantatie, 75 lever en darm en 25 multi-orgaan) van 75% na 1 jaar, 54% na 5 jaar en 42% na 10 jaar bij behandeling met tacrolimus en prednison.
In de beginjaren bedroeg de orale dosis tacrolimus 0,3 mg/kg/dag.
Er was, met het toenemen van de ervaring gedurende 11 jaar een continue verbetering van het resultaat zichtbaar.
Hiertoe droegen diverse innovaties bij, zoals technieken voor het vroegtijdig opsporen van Epstein-Barr virus (EBV) en CMV infecties, beenmergboostering, het gebruik van de interleukine-2 antagonist daclizumab, lagere tacrolimus aanvangsdosis met als doel dalspiegels van 10-15 ng/ml en meer recentelijk transplantaatbestraling (Abu-Elmagd et al., Ann Surg 2001; 234:404).
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
Absorptie Bij de mens is aangetoond dat tacrolimus door het gehele maagdarmkanaal kan worden geabsorbeerd.
De beschikbare tacrolimus wordt meestal snel geabsorbeerd.
Advagraf is een formulering van tacrolimus met verlengde afgifte, hetgeen resulteert in een verlengd absorptieprofiel, met een gemiddelde tijd tot Cmax van circa 2 uur.
De absorptie is variabel en de gemiddelde orale biologische beschikbaarheid van tacrolimus (onderzocht met de Prograft formulering) ligt in het bereik 20% - 25% (het individuele bereik bij volwassen patiënten is 6% - 43%).
De orale biologische beschikbaarheid van Advagraf was verlaagd bij toediening na een maaltijd.
Zowel de snelheid als de mate van absorptie van Advagraf was verlaagd bij toediening met voedsel.
Galstroming heeft geen invloed op de absorptie van tacrolimus en de behandeling met Advagraf kan daarom oraal worden gestart.
Er bestaat bij Advagraf een sterke correlatie tussen AUC en volbloed-steady state-dalspiegels.
Het volgen van volbloed-spiegels geeft daarom een goed beeld van de totale systemische blootstelling.
Distributie en Eliminatie Bij de mens kan de distributie van tacrolimus na intraveneuze infusie als bifasisch worden omschreven.
In de circulatie is tacrolimus in hoge mate aan erytrocyten gebonden, hetgeen resulteert in een volbloed: plasmaconcentratie distributieverhouding van ongeveer 20:
1.
In plasma is tacrolimus in hoge mate aan eiwit gebonden (> 98,8%), voornamelijk aan serumalbumine en zuur alfa-1- glycoproteïne.
Tacrolimus heeft een groot verdelingsvolume.
Het steady-state distributievolume bedraagt, gebaseerd op plasmaconcentraties (bij gezonde vrijwilligers) circa 1300 l, en gebaseerd op volbloed- concentraties circa 47,6 l.
Tacrolimus is een substantie met langzame klaring.
In gezonde vrijwilligers bedraagt de totale lichaamsklaring, gebaseerd op volbloed-concentraties, circa 2,25 l/uur.
Bij volwassen lever, nier en harttransplantatiepatiënten worden waarden van resp.
4,1 l/uur 6,7 l/uur en 3,9 l/uur gevonden.
Bij pediatrische levertransplantatiepatiënten is de TLK ongeveer tweemaal hoger dan die bij volwassen levertransplantatiepatiënten.
Factoren, zoals lage hematocriet en eiwitniveaus, resulterend in een hogere vrije fractie van tacrolimus, of een door corticosteroïden geïnduceerd verhoogd metabolisme kunnen verantwoordelijk zijn voor de hogere klaring in de fase na de transplantatie.
44 De halfwaardetijd van tacrolimus is lang en variabel.
Bij gezonde vrijwilligers is de gemiddelde halfwaardetijd ongeveer 43 uur.
Metabolisme en biotransformatie Tacrolimus wordt extensief gemetaboliseerd in de lever, primair door cytochroom P450-3A4.
Tacrolimus wordt tevens aanzienlijk gemetaboliseerd in de darmwand.
Er zijn meerdere metabolieten aangetoond.
Van slechts één van deze is in vitro immunosuppressieve activiteit gelijk aan die van tacrolimus aangetoond.
De overige metabolieten hebben slechts zwakke immunosuppressieve activiteit.
Slechts één van de inactieve metabolieten is in de systemische circulatie in lage concentraties aanwezig.
Hierdoor dragen de metabolieten niet bij aan de farmacologische activiteiten van tacrolimus.
Excretie Na intraveneuze en orale toediening van 14C-gelabelled tacrolimus blijkt de meeste radioactiviteit met de faeces te worden uitgescheiden.
Ongeveer 2% van de radioactiviteit werd geëlimineerd in de urine.
Minder dan 1% van het onveranderde tacrolimus kan in urine en faeces worden teruggevonden hetgeen erop wijst dat tacrolimus vrijwel geheel wordt gemetaboliseerd voor uitscheiding.
De gal is de voornaamste eliminatieroute.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
In toxiciteitstudies uitgevoerd met ratten en bavianen waren de nier en pancreas de primair aangedane organen.
Bij ratten werden toxische effecten gevonden op de ogen en de perifere zenuwen.
Reversibele cardiotoxische effecten werden waargenomen bij konijnen na intraveneuze toediening van tacrolimus.
Bij ratten en konijnen werd embryofoetale toxiciteit waargenomen die zich beperkte tot doses die significante toxiciteit bij de maternale dieren bewerkstelligde.
In ratten werd de vrouwelijke reproductie inclusief de geboorte beïnvloed bij toxische doses en het nageslacht vertoonde een gereduceerd geboortegewicht, verminderde levensvatbaarheid en vertraagde groei.
In ratten werd een nadelig effect van tacrolimus op de mannelijke fertiliteit in de vorm van een gereduceerd aantal spermacellen en afgenomen bewegelijkheid waargenomen.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Inhoud capsule:
Hypromellose Ethylcellulose Lactosemonohydraat Magnesiumstearaat.
Omhulsel capsule:
Titaniumdioxide (E 171) Geel ijzeroxide (E 172) Rood ijzeroxide (E 172) Gelatine.
Drukinkt (Opacode S-1-15083):
Schellak Lecithine (soja) Simethicon Rood ijzeroxide (E 172) Hydroxypropylcellulose.
45 6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Tacrolimus is niet verenigbaar met PVC.
Slangen, spuiten en andere apparatuur die worden gebruikt bij het prepareren van een suspensie met de inhoud van de Advagraf capsule mogen geen PVC bevatten
6.3 Houdbaarheid
3 jaar Na opening van de aluminium verpakking:
1 jaar
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de oorspronkelijke verpakking en op een droge plaats ter bescherming tegen vocht.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Transparante PVC/PVDC aluminium blisterverpakking in aluminium zakje met desiccans.
Tien capsules per blister.
Formaten verpakking:
30, 50 en 100 capsules met verlengde afgifte.
Niet alle genoemde verpakkingsgrootten worden in de handel gebracht.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
Geen bijzondere vereisten.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Astellas Pharma Europe B.V.
Elisabethhof 19 2353 EW Leiderdorp Nederland
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/07/387/007 EU/1/07/387/008 EU/1/07/387/010
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
23/04/2007
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
{MM/JJJJ}
46 BIJLAGE II
A.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR DE VERVAARDIGING VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE
B.
VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
47 A.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR DE VERVAARDIGING VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE
Naam en adres van de fabrikant verantwoordelijk voor vrijgifte
Astellas Ireland Co.
Ltd Killorglin Co Kerry Ierland
B.
VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
• VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN, INCLUSIEF BEPERKINGEN, TEN AANZIEN VAN DE LEVERING EN HET GEBRUIK
Aan beperkt medisch voorschrift onderworpen geneesmiddel (zie bijlage I:
Samenvatting van de productkenmerken, rubriek 4.2).
• VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN, INCLUSIEF BEPERKINGEN, TEN AANZIEN VAN EEN VEILIG EN DOELMATIG GEBRUIK
Niet van toepassing.
• ANDERE VOORWAARDEN
Risicobeheerplan De houder van de vergunning voor het in de handel brengen zegt toe onderzoeken en aanvullende activiteiten op het gebied van farmacovigilantie uit te voeren zoals overeengekomen in versie 3.2 van het risicobeheerplan beschreven in Module 1.8.2 van het registratiedossier en eventuele bijgewerkte versies hiervan die goedgekeurd zijn door de CHMP.
In overeenstemming met de CHMP-richtlijnen met betrekking tot risicobeheersystemen voor medische producten voor humaan gebruik, dient een bijgewerkt risicobeheerplan tegelijk met het volgende Periodic Safety Update Report (PSUR) ingediend te worden.
Bovendien moet een bijgewerkt risicobeheerplan worden ingediend:
- als nieuwe informatie beschikbaar komt die invloed heeft op de huidige
veiligheidsspecificaties, het farmacovigilantieplan of activiteiten voor het minimaliseren van risico’ s
- binnen 60 dagen nadat een mijlpaal bereikt is (met betrekking tot farmacovigilantie of
risicominimalisatie)
- op verzoek van de EMEA
48 BIJLAGE III
ETIKETTERING EN BIJSLUITER
49 A.
ETIKETTERING
50 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
Advagraf 0,5 mg capsules met verlengde afgifte (doos met 30, 50, 100 capsules)
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Advagraf 0,5 mg capsules met verlengde afgifte, hard Tacrolimus
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDE(E)L(EN)
Elke capsule bevat:
0,5 mg tacrolimus.
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Bevat eveneens: lactose, zie bijsluiter voor meer informatie.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
30 capsules met verlengde afgifte, hard 50 capsules met verlengde afgifte, hard 100 capsules met verlengde afgifte, hard
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Oraal gebruik.
Eenmaal daags.
Vóór gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Slik de desiccans niet in.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ} Gebruik alle capsules binnen 1 jaar na opening van de aluminium verpakking en vóór de uiterste gebruiksdatum.
51 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de oorspronkelijke verpakking en op een droge plaats ter bescherming tegen vocht.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Astellas Pharma Europe B.V.
Elisabethhof 19 2353 EW Leiderdorp Nederland
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/07/387/001 30 capsules EU/1/07/387/002 50 capsules EU/1/07/387/009 100 capsules
13.
PARTIJNUMMER
Partij:
{nummer}
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift..
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Advagraf 0,5 mg
52 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP BLISTERVERPAKKINGEN OF STRIPS MOETEN WORDEN VERMELD
Advagraf 0,5 mg capsules met verlengde afgifte (blisterverpakking)
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Advagraf 0,5 mg capsules met verlengde afgifte, hard Tacrolimus
2.
NAAM VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Astellas Pharma Europe B.V.
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
4.
PARTIJNUMMER
Partij:
{nummer}
5.
OVERIGE
Eenmaal daags.
53 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
Advagraf 0,5 mg capsules met verlengde afgifte (aluminium verpakking met 30, 50 capsules)
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN DE TOEDIENINGSWEG(EN)
Advagraf 0,5 mg capsules met verlengde afgifte, hard Tacrolimus Oraal gebruik.
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
Vóór gebruik de bijsluiter lezen.
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ} Gebruik alle capsules binnen 1 jaar na opening van de aluminium verpakking en vóór de uiterste gebruiksdatum.
4.
PARTIJNUMMER
Partij:
{nummer}
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
30 capsules met verlengde afgifte, hard 50 capsules met verlengde afgifte, hard
6.
OVERIGE
Eenmaal daags.
54 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
Advagraf 1 mg capsules met verlengde afgifte (doos met 30, 50, 60, 100 capsules)
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Advagraf 1 mg capsules met verlengde afgifte, hard Tacrolimus
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDE(E)L(EN)
Elke capsule bevat:
1 mg tacrolimus.
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Bevat eveneens: lactose, zie bijsluiter voor meer informatie.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
30 capsules met verlengde afgifte, hard 50 capsules met verlengde afgifte, hard 60 capsules met verlengde afgifte, hard 100 capsules met verlengde afgifte, hard
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Oraal gebruik.
Eenmaal daags.
Vóór gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Slik de desiccans niet in.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ} Gebruik alle capsules binnen 1 jaar na opening van de aluminium verpakking en vóór de uiterste gebruiksdatum.
55 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de oorspronkelijke verpakking en op een droge plaats ter bescherming tegen vocht.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Astellas Pharma Europe B.V.
Elisabethhof 19 2353 EW Leiderdorp Nederland
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/07/387/003 30 capsules EU/1/07/387/004 50 capsules EU/1/07/387/005 60 capsules EU/1/07/387/006 100 capsules
13.
PARTIJNUMMER
Partij:
{nummer}
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift.
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Advagraf 1 mg
56 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP BLISTERVERPAKKINGEN OF STRIPS MOETEN WORDEN VERMELD
Advagraf 1 mg capsules met verlengde afgifte (blisterverpakking)
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Advagraf 1 mg capsules met verlengde afgifte, hard Tacrolimus
2.
NAAM VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Astellas Pharma Europe B.V.
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
4.
PARTIJNUMMER
Partij:
{nummer}
5.
OVERIGE
Eenmaal daags.
57 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
Advagraf 1 mg capsules met verlengde afgifte (aluminium verpakking met 30, 50, 60, 100 capsules)
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN DE TOEDIENINGSWEG(EN)
Advagraf 1 mg capsules met verlengde afgifte, hard Tacrolimus Oraal gebruik.
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
Vóór gebruik de bijsluiter lezen.
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ} Gebruik alle capsules binnen 1 jaar na opening van de aluminium verpakking en vóór de uiterste gebruiksdatum.
4.
PARTIJNUMMER
Partij:
{nummer}
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
30 capsules met verlengde afgifte, hard 50 capsules met verlengde afgifte, hard 60 capsules met verlengde afgifte, hard 100 capsules met verlengde afgifte, hard
6.
OVERIGE
Eenmaal daags.
58 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
Advagraf 5 mg capsules met verlengde afgifte (doos met 30, 50, 100 capsules)
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Advagraf 5 mg capsules met verlengde afgifte, hard Tacrolimus
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDE(E)L(EN)
Elke capsule bevat:
5 mg tacrolimus.
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Bevat eveneens: lactose, zie bijsluiter voor meer informatie.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
30 capsules met verlengde afgifte, hard 50 capsules met verlengde afgifte, hard 100 capsules met verlengde afgifte, hard
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Oraal gebruik.
Eenmaal daags.
Vóór gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
Slik de desiccans niet in.
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ} Gebruik alle capsules binnen 1 jaar na opening van de aluminium verpakking en vóór de uiterste gebruiksdatum.
59 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de oorspronkelijke verpakking en op een droge plaats ter bescherming tegen vocht.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Astellas Pharma Europe B.V.
Elisabethhof 19 2353 EW Leiderdorp Nederland
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/1/07/387/007 30 capsules EU/1/07/387/008 50 capsules EU/1/07/387/010 100 capsules
13.
PARTIJNUMMER
Partij:
{nummer}
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift.
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE in BRAILLE
Advagraf 5 mg
60 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP BLISTERVERPAKKINGEN OF STRIPS MOETEN WORDEN VERMELD
Advagraf 5 mg capsules met verlengde afgifte (blisterverpakking)
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Advagraf 5 mg capsules met verlengde afgifte, hard Tacrolimus
2.
NAAM VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Astellas Pharma Europe B.V.
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ}
4.
PARTIJNUMMER
Partij:
{nummer}
5.
OVERIGE
Eenmaal daags.
61 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
Advagraf 5 mg capsules met verlengde afgifte (aluminium verpakking met 30, 50 capsules)
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN DE TOEDIENINGSWEG(EN)
Advagraf 5 mg capsules met verlengde afgifte, hard Tacrolimus Oraal gebruik.
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
Vóór gebruik de bijsluiter lezen.
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP:
{MM/JJJJ} Gebruik alle capsules binnen 1 jaar na opening van de aluminium verpakking en vóór de uiterste gebruiksdatum.
4.
PARTIJNUMMER
Partij:
{nummer}
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
30 capsules met verlengde afgifte, hard 50 capsules met verlengde afgifte, hard
6.
OVERIGE
Eenmaal daags.
62 B.
BIJSLUITER
63 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
Advagraf 0,5 mg capsules met verlengde afgifte, hard Advagraf 1 mg capsules met verlengde afgifte, hard Advagraf 5 mg capsules met verlengde afgifte, hard Tacrolimus
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel.
- Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door te lezen.
- Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
- Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan
anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen.
- Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of in geval er bij u een bijwerking optreedt die
niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
In deze bijsluiter:
1.
Wat is Advagraf en waarvoor wordt het gebruikt 2.
Wat u moet weten voordat u Advagraf inneemt 3.
Hoe wordt Advagraf ingenomen 4.
Mogelijke bijwerkingen 5.
Hoe bewaart u Advagraf 6.
Aanvullende informatie
1.
WAT IS ADVAGRAF EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
Advagraf capsules met verlengde afgifte zijn een aanvullende farmaceutische vorm voor oraal gebruik van de reeds beschikbare Prograft capsules.
Advagraf wordt eenmaal daags ingenomen, terwijl Prograft tweemaal daags wordt ingenomen.
Advagraf is een geneesmiddel uit de groep van geneesmiddelen die immunosuppressiva wordt genoemd.
Na een transplantatie (lever, nier) zal het afweersysteem van uw lichaam proberen het nieuwe orgaan af te stoten.
Advagraf wordt gebruikt om deze afweerreactie van uw lichaam te beïnvloeden zodat het nieuwe, getransplanteerde orgaan door uw lichaam kan worden geaccepteerd.
Advagraf wordt vaak gebruikt in combinatie met andere geneesmiddelen die ook het immuunsysteem onderdrukken.
Advagraf kan ook voorgeschreven worden voor alle opgangzijnde afstotingen van getransplanteerde lever, nier, hart of een ander orgaan of als een eerdere behandeling de afweerreactie van uw lichaam na een lever-, nier- of harttransplantatie niet voldoende kan onderdrukken.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U ADVAGRAF INNEEMT
Neem Advagraf niet in
- als u allergisch (overgevoelig) bent voor tacrolimus of voor één van de andere bestanddelen van
Advagraf.
- als u allergisch (overgevoelig) bent voor een antibioticum uit de subgroep van de macroliden
(bijvoorbeeld erytromycine, claritromycine, josamycine).
Wees extra voorzichtig met Advagraf
- U moet Advagraf elke dag innemen zolang u immunosuppressie nodig heeft om de afstoting
van uw getransplanteerde orgaan te voorkomen.
Houd regelmatig contact met uw arts.
64
- Gedurende de periode dat u Advagraf gebruikt zal uw arts op gezette tijden een aantal
onderzoeken uitvoeren (hieronder vallen bloed- en urine-onderzoek, onderzoek naar de werking van het hart, onderzoek naar uw gezichtsvermogen en neurologische testen).
Deze onderzoeken zijn normaal en helpen de arts de beste dosis Advagraf voor u te bepalen.
- Gebruik geen kruidenmiddelen, bv Sint Janskruid (Hypericum perforatum) of andere
kruidenmiddelen omdat deze middelen de werkzaamheid van Advagraf, en daarmee de dosis die u moet innemen, kunnen veranderen.
Neem bij twijfel contact op met uw arts voordat u op kruiden gebaseerde middelen inneemt.
- Wanneer u problemen met uw lever heeft of een ziekte heeft gehad die uw lever heeft
aangetast, moet u dat uw arts vertellen omdat hierop de dosis van Advagraf mogelijk moet worden aangepast.
- Als u langer dan één dag diarree heeft, moet u dat uw arts vertellen omdat het noodzakelijk kan
zijn de dosis van Advagraf die u inneemt aan te passen.
- Beperk de blootstelling aan zonlicht en ultraviolette straling wanneer u Advagraf gebruikt.
Draag voldoende beschermende kleding en gebruik een zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor.
Dit in verband met het aanwezige risico op kwaadaardige veranderingen van de huid bij immunosuppressieve therapie.
- Indien u vaccinaties nodig hebt, informeer dan vooraf uw arts.
Uw arts zal u adviseren wat u het
beste kunt doen.
Gebruik in combinatie met andere geneesmiddelen Vertel uw arts of apotheker wanneer u andere geneesmiddelen gebruikt of kort geleden heeft gebruikt.
Dit geldt ook voor geneesmiddelen die u zonder recept kunt krijgen en kruidengeneesmiddelen.
Advagraf mag niet worden ingenomen in combinatie met ciclosporine.
Bloedspiegels van Advagraf kunnen beïnvloed worden door andere medicijnen en bloedspiegels van andere medicijnen kunnen beïnvloed worden door inname van Advagraf.
Hierdoor is mogelijk een verhoging of een verlaging van de Advagraf dosis noodzakelijk.
In het bijzonder moet u uw arts op de hoogte stellen als u een van de volgende middelen gebruikt of recentelijk gebruikt heeft: – antischimmelmiddelen en antibiotica, met name de zogenaamde macrolide antibiotica voor de behandeling van infecties zoals ketoconazol, fluconazol, itraconazol, voriconazol, clotrimazol, erytromycine, claritromycine, josamycine en rifampicine – HIV-proteaseremmers zoals ritonavir – omeprazol, lansoprazol of cimetidine, ter voorkoming en behandeling van maagzweren – metoclopramide gebruikt voor behandeling van misselijkheid en braken – of cisapride of magnesium-aluminium-hydroxide, voor de behandeling van een overmaat aan maagsap –
de
anticonceptiepil
of
andere
hormoonbehandelingen
met
ethinyloestradiol,
hormoonbehandelingen met danazol – nifedipine, nicardipine, diltiazem en verapamil of andere geneesmiddelen die worden gebruikt om hoge bloeddruk of hartproblemen te behandelen – geneesmiddelen bekend als ‘ statines’ voor de behandeling van verhoogd cholesterol en triglyceriden – fenytoïne en fenobarbital, middelen tegen epilepsie – de corticosteroïden prednisolon en methylprednisolon – nefazodon, een middel tegen depressies – St.
Janskruid (hypericum perforatum)
Uw arts moet ook weten of u ibuprofen, amfotericine B of antivirale middelen (bijvoorbeeld aciclovir) gebruikt.
Gebruik van deze middelen kan aandoeningen van nieren en zenuwstelsel verergeren indien ze samen met Advagraf worden ingenomen.
Uw arts moet ook weten indien u kaliumsupplementen of kaliumsparende diuretica (bepaalde plaspillen zoals amiloride, triamterene, of spironolacton), bepaalde pijnstillers (zogenaamde NSAIDs,
65 zoals ibuprofen), antistollingsmiddelen, of orale geneesmiddelen voor de behandeling van diabetes gebruikt wanneer u Advagraf gebruikt.
Indien u vaccinaties nodig hebt, informeer dan vooraf uw arts hierover.
Inname van Advagraf met voedsel en drank In het algemeen dient u Advagraf op een lege maag en ten minste 1 uur vóór of 2 tot 3 uur na een maaltijd in te nemen.
Grapefruit of grapefruitsap mogen niet tegelijk met Advagraf worden gebruikt.
Zwangerschap en borstvoeding Als u van plan bent zwanger te worden of denkt dat u zwanger bent, vraag uw arts of apotheker om advies voordat u een geneesmiddel inneemt.
Advagraf wordt uitgescheiden in de moedermelk.
Daarom dient u geen borstvoeding geven als u Advagraf gebruikt.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines Rijd niet en gebruik geen gereedschap of machines indien u zich duizelig of slaperig voelt, of problemen heeft met helder zien nadat u Advagraf heeft gebruikt.
Deze effecten worden vaker waargenomen als Advagraf in combinatie met alcohol wordt gebruikt.
Belangrijke informatie over bepaalde bestanddelen van Advagraf Als uw arts u heeft verteld dat u bepaalde suikers niet kunt verdragen, dient u contact op te nemen met uw arts voordat u dit geneesmiddel inneemt.
3.
HOE WORDT ADVAGRAF GEBRUIKT
Volg bij gebruik van Advagraf nauwgezet het advies van uw arts.
Raadpleeg bij twijfel uw arts of apotheker.
Zorg ervoor dat u altijd hetzelfde tacrolimus geneesmiddel krijgt elke keer wanneer u uw recept afhaalt, tenzij met goedkeuring van uw transplantatiespecialist uw geneesmiddel veranderd is.
Dit geneesmiddel dient één keer per dag te worden ingenomen.
Als dit geneesmiddel er anders uitziet dan u gewend bent of als de doseringsaanwijzingen veranderd zijn, neem dan zo spoedig mogelijk contact op met uw arts of apotheker om er zeker van te zijn dat u het juiste geneesmiddel heeft.
De begindosis ter voorkoming van afstoting van uw getransplanteerde orgaan zal worden vastgesteld door uw arts en gerelateerd zijn aan uw lichaamsgewicht.
De eerste dosis direkt na de transplantatie zal gewoonlijk in de orde van grootte van
0,10 – 0,30 mg per kg lichaamsgewicht per dag
zijn, afhankelijk van het getransplanteerde orgaan.
Uw dosis hangt af van uw algemene gesteldheid en van welke andere immunosuppressieve geneesmiddelen u gebruikt.
Na het begin van uw behandeling met Advagraf zullen er door uw arts regelmatig bloedmonsters afgenomen worden om de juiste dosis vast te stellen.
Nadien zullen regelmatig bloedtesten bij u gedaan worden om de juiste dosis te vinden en deze van tijd tot tijd aan te passen.
Gewoonlijk zal uw arts de dosis van Advagraf verlagen als uw toestand is gestabiliseerd.
Uw dokter zal u exact vertellen hoeveel Advagraf capsules u moet innemen en hoe vaak.
Advagraf wordt eenmaal daags in de ochtend oraal ingenomen.
In het algemeen dient u Advagraf op een lege maag of ten minste 1 uur vóór of 2 tot 3 uur na een maaltijd in te nemen.
De capsules moeten in zijn geheel doorgeslikt worden met een glas water.
Gebruik liever geen grapefruit en grapefruitsap wanneer u Advagraf gebruikt.
In de verpakking zit een zakje met vochtabsorberend materiaal.
Neem dit niet in.
66 Wat u moet doen als u meer van Advagraf hebt ingenomen dan u zou mogen Als u per ongeluk teveel capsules inneemt, neem dan direct contact op met uw arts, apotheker of met de afdeling spoedeisende hulp van het dichtstbijzijnde ziekenhuis.
Wat u moet doen als u bent vergeten Advagraf in te nemen Als u ’ s ochtends bent vergeten uw Advagraf capsules in te nemen, dient u deze zo snel mogelijk alsnog op dezelfde dag in te nemen.
Neem de volgende ochtend geen dubbele dosis in.
Als u stopt met het gebruik van Advagraf Het stoppen van de behandeling met Advagraf kan het risico op afstoting van uw getransplanteerde orgaan vergroten.
Stop niet met de behandeling tenzij uw arts u dat mededeelt.
Als u nog vragen heeft over het gebruik van dit geneesmiddel, vraag dan uw arts of apotheker.
4.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan Advagraf bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
Immunosuppressiva, waaronder Advagraf, verminderen het lichaamseigen afweermechanisme zodat het getransplanteerde orgaan niet wordt afgestoten.
Als gevolg daarvan zal het lichaam niet zo goed als gewoonlijk infecties kunnen bestrijden.
Indien u Advagraf gebruikt kan u daarom meer vatbaar zijn dan gewoonlijk voor infecties zoals infecties van de huid, mond, maag en darm, longen en urinewegen.
Ernstige effecten zijn waargenomen, met inbegrip van allergische en anafylactische reacties.
Goedaardige en kwaadaardige gezwellen zijn waargenomen doordat het immuunsysteem onderdrukt is na behandeling met Advagraf.
De mogelijke bijwerkingen zijn gegroepeerd in de volgende categorieën:
Bijwerkingen die ‘ zeer vaak’ voorkomen worden waargenomen bij tenminste 1 op de 10 patiënten.
Bijwerkingen die ‘vaak’ voorkomen worden waargenomen in minder dan 1 op de 10 patiënten maar bij tenminste 1 op de 100 patiënten.
Bijwerkingen die ‘ soms’ voorkomen worden waargenomen in minder dan 1 op de 100 patiënten maar bij tenminste 1 op de 1.000 patiënten.
Bijwerkingen die ‘ zelden’ voorkomen worden waargenomen in minder dan 1 op de 1.000 patiënten maar bij tenminste 1 op de 10.000 patiënten.
Bijwerkingen die ‘ zeer zelden’ voorkomen worden waargenomen in minder dan 1 op de 10.000 patiënten.
Bijwerkingen die zeer vaak voorkomen:
- Verhoogde bloedsuikerspiegel, diabetes mellitus, verhoogde kaliumconcentraties in het bloed
- Slaapproblemen
- Trillen, hoofdpijn
- Verhoogde bloeddruk
- Diarree, misselijkheid
- Nierproblemen
Bijwerkingen die vaak voorkomen:
- Verlaging van het aantal bloedcellen (bloedplaatjes, rode of witte bloedcellen), toename van
het aantal witte bloedcellen, veranderingen in het aantal rode bloedcellen
- Verlaagde concentraties magnesium, fosfaat, kalium, calcium of natrium in het bloed,
vochtretentie, verhoogde concentraties urinezuur of lipiden in het bloed, verminderde eetlust, verhoogde zuurgraad van het bloed, andere veranderingen in de elektrolyten
67
- Angstsymptomen, verwarring en desoriëntatie, depressie, stemmingswisselingen, nachtmerries,
hallucinaties, psychische stoornissen
- Toevallen, verminderd bewustzijn, tintelen en een dof (soms pijnlijk) gevoel in handen en
voeten, duizeligheid, verminderd vermogen tot schrijven, aandoeningen van het zenuwstelsel
- Wazig zien, toegenomen gevoeligheid voor licht, oogstoornissen
- Tuitend geluid in de oren
- Verminderde bloedstroom in de hartvaten, snellere hartslag
- Bloedingen, gedeeltelijke of volledige afsluiting van bloedvaten, verlaagde bloeddruk
- Kortademigheid, veranderingen in het longweefsel, vochtophoping rond de long,
keelontsteking, hoesten, griepachtige verschijnselen
- Ontstekingen en zweren die buikpijn en diarree veroorzaken, maagbloedingen, ontstekingen en
zweren in de mond, vochtophoping in de buik, braken, gastrointestinale pijn en buikpijn, slechte spijsvertering, verstopping, winderigheid, opzwelling, zachte ontlasting, maagklachten
- Afwijkingen in leverenzymen en leverfunctie, het geel worden van de huid door
leverproblemen, leverweefselschade en ontsteking van de lever
- Jeuk, uitslag, haarverlies, acne, toegenomen transpiratie
- Pijn in gewrichten, ledematen of rug, spierkrampen
- Onvoldoende functioneren van de nier, verminderde urineproductie, verminderd of pijnlijk
uitplassen
- Algehele zwakte, koorts, vochtophoping in het lichaam, pijn en ongemak, toename van het
enzym alkalische fosfatase in het bloed, gewichtstoename, het gevoel dat de lichaamstemperatuur ontregeld is
- Onvoldoende functie van het getransplanteerde orgaan
Bijwerkingen die soms voorkomen:
- Veranderingen in de bloedstolling, afname van alle bloedcellen
- Uitdroging, verlaagde eiwit- of suikerconcentraties in het bloed, verhoogde fosfaatspiegels in
het bloed
- Coma, bloedingen in de hersenen, beroerte, verlamming, hersenstoornissen, verstoorde spraak-
en taalfunctie, geheugenproblemen
- Matheid van de ooglens
- Verminderd gehoor
- Onregelmatige hartslag, stoppen van hartslag, verminderde hartprestaties, stoornissen van de
hartspier, vergrote hartspier, krachtigere hartslag, afwijkingen in ECG, hartslag en polsslag
- Bloedstolsel in een bloedvat van een ledemaat, shock
- Problemen met ademhaling, stoornissen van de luchtwegen, astma
- Darmobstructie, verhoogde concentratie van het enzym amylase in het bloed, terugstromen van
maaginhoud naar de slokdarm, vertraagde maaglediging
- Dermatitis, branderig gevoel in de zon
- Stoornissen van de gewrichten
- Niet kunnen uitplassen, menstruatiepijn en abnormale menstruatiebloedingen
- Uitvallen van sommige organen, griepachtige verschijnselen, verhoogde gevoeligheid voor
warmte en koude, drukgevoel op de borst, onrustig of abnormaal gevoel, verhoogde concentratie van het enzym lactaatdehydrogenase in het bloed, gewichtsverlies
Bijwerkingen die zelden voorkomen:
- Bloedinkjes in de huid als gevolg van bloedstolsels
- Toegenomen spierstijfheid
- Blindheid
- Doofheid
- Vochtophoping rond het hart
- Acute ademnood
- Kystevorming in de alvleesklier
- Problemen met de bloedstroom in de lever
- Ernstige aandoening met blaarvorming op de huid, in de mond, rond ogen en geslachtsdelen;
toegenomen lichaamsbeharing
68
- Dorst, vallen, ‘ band’ om de borst, verminderde mobiliteit, zweervorming
Bijwerkingen die zeer zelden voorkomen:
- Spierzwakte
- Afwijkingen op cardiogram
- Leverfalen, vernauwing van de ductus hepaticus
- Pijn bij het uitplassen, met bloed in de urine
- Toename van vetweefsel
Wanneer een van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
5.
HOE BEWAART U ADVAGRAF
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Bewaren in de oorspronkelijke verpakking en op een droge plaats ter bescherming tegen vocht.
Advagraf capsules met verlengde afgifte dienen direct na uitname uit de blisterverpakking te worden ingenomen
Gebruik Advagraf niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het kartonnen doosje na ’ EXP’.
De vervaldatum verwijst naar de laatste dag van die maand.
Gebruik alle capsules binnen 1 jaar na opening van de aluminium verpakking.
6.
OVERIGE INFORMATIE
Wat bevat Advagraf
- Het werkzame bestanddeel is tacrolimus.
Elke Advagraf 0,5 mg capsule bevat 0,5 mg tacrolimus.
Elke Advagraf 1 mg capsule bevat 1 mg tacrolimus.
Elke Advagraf 5 mg capsule bevat 5 mg tacrolimus.
- De andere bestanddelen zijn:
Inhoud capsule:
Hypromellose, Ethylcellulose, Lactose, Magnesiumstearaat.
Omhulsel capsule:
Titaniumdioxide (E171), Geel ijzeroxide (E 172), Rood ijzeroxide (E 172), gelatine.
Drukinkt:
Schellak, Lecithine (soja), Simethicon, Rood ijzeroxide (E 172), Hydroxypropylcellulose.
Hoe ziet Advagraf eruit en wat is de inhoud van de verpakking
Advagraf 0,5 mg capsules met verlengde afgifte zijn harde gelatinecapsules bedrukt in rood met “ 0.5 mg” op het lichtgele capsule kapje en met “ï« 647” op de oranje capsule romp en bevatten een wit poeder.
Advagraf 0,5 mg wordt geleverd in blisters met 10 capsules binnen een beschermende aluminium verpakking, die tevens een desiccans (zakje met vochtabsorberend materiaal) bevat.
Er zijn verpakkingen met 30, 50 en 100 capsules met verlengde afgifte beschikbaar.
Advagraf 1 mg capsules met verlengde afgifte zijn harde gelatinecapsules bedrukt in rood met “ 1 mg” op het witte capsule kapje en met “ï« 677” op de oranje capsule romp en bevatten een wit poeder.
69 Advagraf 1 mg wordt geleverd in blisters met 10 capsules binnen een beschermende aluminium verpakking, die tevens een desiccans (zakje met vochtabsorberend materiaal) bevat.
Er zijn verpakkingen met 30, 50, 60 en 100 capsules met verlengde afgifte beschikbaar.
Advagraf 5 mg capsules met verlengde afgifte zijn harde gelatinecapsules bedrukt in rood met “ 5 mg” op het roodgrijze capsule kapje en met “ï« 687” op de oranje capsule romp en bevatten een wit poeder.
Advagraf 5 mg wordt geleverd in blisters met 10 capsules binnen een beschermende aluminium verpakking, die tevens een desiccans (zakje met vochtabsorberend materiaal) bevat.
Er zijn verpakkingen met 30, 50 en 100 capsules met verlengde afgifte beschikbaar.
Niet alle genoemde verpakkingsgrootten worden in de handel gebracht.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen en fabrikant
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen:
Astellas Pharma Europe B.V.
Elisabethhof 19 2353 EW Leiderdorp Nederland
Fabrikant:
Astellas Ireland Co., Ltd.
Killorglin, County Kerry Ierland
Neem voor alle informatie met betrekking tot dit geneesmiddel contact op met de lokale vertegenwoordiger van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen:
België/Belgique/Belgien Astellas Pharma B.V.
Branch Erasmus Park/Parc Erasme Square Marie Curie 50 B-1070 Brüssel/Bruxelles Tél/Tel: + 32 (0)2 5580710
Luxembourg/Luxemburg Astellas Pharma B.V.Branch Erasmus Park/Parc Erasme Square Marie Curie 50 B-1070 Brüssel/Bruxelles Belgique/Belgien Tél/Tel: + 32 (0)2 5580710
ÐÑÐ»Ð³Ð°ÑÐ¸Ñ ÐÑÑÐµÐ»Ð°Ñ Ð¤Ð°ÑÐ¼Ð° Ð®ÑÑÐ¿ Ð .Ð. /ÐÐÐÐ ÑÐ» .”ÐÐ¸Ð³Ð»Ð°” 6 Ð¡Ð¾ÑÐ¸Ñ 1407 Ð¢ÐµÐ». + 359 2 862 53 72
Magyarország Astellas Pharma Kft.
Kelenhegyi út 43 H-1118 Budapest Tel.: + 36 (06)1 3614673
Č eská republika Astellas Pharma s.r.o.
Sokolovská 100/94 CZ – 18600 Praha 8 Tel: +420 236 080300
Malta Astellas Pharma Europe B.V.
Elisabethhof 19 NL-2353 EW Leiderdorp L-Olanda Tel: + 31 (0)71 5455745
70 Danmark Astellas Pharma a/s Naverland 4 DK-2600 Glostrup Tlf: + 45 43 430355
Nederland Astellas Pharma B.V.
Elisabethhof 19 NL-2353 EW Leiderdorp Tel: + 31 (0)71 5455745
Deutschland Astellas Pharma GmbH Georg-Brauchle-Ring 64 – 66 D-80992 München Tel: + 49 (0)89 454401
Norge Astellas Pharma Solbråveien 47 N-1383 Asker Tlf: + 47 66 76 46 00
Eesti Österreich Astellas Pharma Europe B.V.
Elisabethhof 19 NL-2353 EW Leiderdorp Holland Tel: +31 (0)71 5455745
Astellas Pharma Ges.m.b.H.
Linzer Straße 221/E02 A-1140 Wien Tel: + 43 (0)1 8772668
Ελλάδα Astellas Pharmaceuticals AEBE Θουκυδίδου 1 GR-14565 Άγιος Στέφανος Αττικής Τηλ: +30 210 8189900
Polska Astellas Pharma Sp.z o.o. ul.
Poleczki 21 PL – 02-822 Warszawa Tel.: + 48 (0) 225451 111
España Astellas Pharma S.A.
Paseo del Club Deportivo n ° 1 Bloque 14-2ª E-28223 Pozuelo de Alarcón, Madrid Tel: + 34 91 4952700
Portugal Astellas Farma, Lda.
Edifício Cinema Rua José Fontana, n. ° 1, 1°Andar P-2770− 101 Paço de Arcos Tel: + 351 21 4401320
France Astellas Pharma S.A.S.
114 rue Victor Hugo F-92300 Levallois Perret Tél: + 33 (0)1 55917500
România Astellas Pharma InternaÅ£ ional Detalii de contact pentru România Ş oseaua Bucureş ti-Ploieş ti 42-44, ClÄ dire 1, Parter, 013696-Bucureş ti Tel: +40 (0)21 361 0495
Ireland Astellas Pharma Co.
Ltd.
25, The Courtyard Kilcarbery Business Park, Clondalkin IRL – Dublin 22 Tel: + 353 (0)1 4671555
Slovenija Astellas Pharma Europe B.V.
Elisabethhof 19 NL-2353 EW Leiderdorp Nizozemska Tel: +31 (0)71 5455745
Ísland Vistor hf Hörgatúni 2 IS-210 Garðabæ Sími: + 354 535 7000
Slovenská republika Astellas Pharma s.r.o., organizač ná zlož ka Galvániho 15/C SK-821 04 Bratislava 2 Tel: +421 2 4444 2157
71 Italia Astellas Pharma S.p.A.
Via delle Industrie 1 I-20061 Carugate (Milano) Tel: + 39 (0)2 921381
Suomi/Finland Astellas Pharma / Algol Pharma Oy Ab PL/Box 13 FIN-02611 Espoo/Esbo Puh/Tel: + 358 9 50991
Κύπρος Astellas Pharmaceuticals AEBE Θουκυδίδου 1 GR-14565 Άγιος Στέφανος Αττικής Τηλ: +30 210 8189900
Sverige Astellas Pharma AB Per Albin Hanssons väg 41 S- 205 12 Malmö Tel: + 46 (0)40-650 15 00
Latvija Astellas Pharma Europe B.V.
Elisabethhof 19 NL-2353 EW Leiderdorp Nī derlande Tel: + 31 (0)71 5455745
United Kingdom Astellas Pharma Ltd.
Lovett House Lovett Road, Staines Middlesex TW18 3AZ – UK Tel: + 44 (0) 1784 419615
Lietuva Astellas Pharma Europe B.V.
Elisabethhof 19 NL-2353 EW Leiderdorp Nyderlandai Tel. +31 (0)71 5455745
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd op {MM/JJJJ}.
72