European Medicines Agency
EMEA/H/C/258
EUROPEES OPENBAAR BEOORDELINGSRAPPORT (EPAR)
NOVORAPID
EPAR-samenvatting voor het publiek
Dit document is een samenvatting van het Europees openbaar beoordelingsrapport (EPAR).
Doel ervan is uit te leggen hoe de op studies gebaseerde beoordeling van het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (CHMP) heeft geleid tot de aanbevelingen wat betreft de gebruiksvoorwaarden.
Lees de bijsluiter (ook onderdeel van het EPAR) of neem contact op met uw arts of apotheker, als u meer informatie nodig heeft over uw ziekte of behandeling.
De wetenschappelijke discussie waarop de aanbevelingen van het CHMP zijn gebaseerd is eveneens in het EPAR opgenomen.
Wat is NovoRapid?
NovoRapid is een heldere, kleurloze injectieoplossing.
Het wordt geleverd in een injectieflacon, patroon (PenFill) of in een voorgevulde pen (NovoLet, FlexPen of InnoLet).
NovoRapid bevat de werkzame stof insuline aspart.
Wanneer wordt NovoRapid voorgeschreven?
NovoRapid wordt gebruikt voor de behandeling van patiënten met diabetes die ouder zijn dan twee jaar.
Het geneesmiddel is uitsluitend op doktersvoorschrift verkrijgbaar.
Hoe wordt NovoRapid gebruikt?
NovoRapid wordt subcutaan (onderhuids) ingespoten, in het abdomen (de buik), de dij of het deltoïdeus gebied (schouder).
De glucosespiegel van de patiënt moet regelmatig gecontroleerd worden om de laagst mogelijke werkzame dosis te bepalen.
NovoRapid wordt onmiddellijk voor de maaltijd gegeven (maar kan zonodig na de maaltijd worden gegeven).
NovoRapid wordt normaliter gebruikt in combinatie met middellang- of langwerkende insuline, ten minste eenmaal daags toegediend.
De gebruikelijke dosis bedraagt 0,5 tot 1,0 IE/kg/dag.
In geval van gebruik bij de maaltijd kan NovoRapid in 50-70% van de insulinebehoefte voorzien en een middellang- of langwerkende insuline in de resterende behoefte.
NovoRapid kan ook worden gebruikt in een pompsysteem voor doorlopende insuline-infusie.
Het middel mag ook intraveneus (in een ader) worden toegediend, maar alleen door een arts of een verpleegkundige.
Hoe werkt NovoRapid?
Diabetes is een ziekte waarbij het lichaam niet voldoende insuline aanmaakt om de bloedsuikerspiegel te reguleren.
NovoRapid is een insuline-analoog die sterk lijkt op de insuline die door de alvleesklier wordt aangemaakt.
De werkzame stof van NovoRapid, insuline aspart, wordt geproduceerd met een methode, die bekend is onder de naam recombinante technologie en wordt gemaakt door een gistcel waaraan een gen (DNA) is toegevoegd, waardoor insuline aspart kan worden geproduceerd.
Insuline aspart verschilt zeer weinig van humane insuline, en het verschil houdt in dat ze sneller door het lichaam wordt opgenomen en dus een snellere werking heeft dan humane insuline.
De vervangende insuline werkt op dezelfde manier als natuurlijk aangemaakte insuline en zorgt ervoor dat glucose
7 Westferry Circus, Canary Wharf, London E14 4HB, UK Tel.
(44-20) 74 18 84 00 Fax (44-20) 74 18 86 68 E-mail: mail@emea.eu.int http://www.emea.eu.int ©EMEA 2006 Reproduction and/or distribution of this document is authorised for non commercial purposes only provided the EMEA is acknowledged vanuit het bloed cellen kan binnendringen.
De regulering van de bloedsuikerspiegel vermindert de symptomen en complicaties van diabetes.
Hoe is NovoRapid onderzocht?
NovoRapid is onderzocht bij patiënten met type 1 diabetes, waar de alvleesklier geen insuline kan aanmaken (2 studies, 1954 patiënten) en met type 2 diabetes, waar het lichaam niet in staat is insuline effectief te gebruiken (één studie, 182 patiënten).
In de studies werd NovoRapid vergeleken met humane insuline: hierbij werd het gehalte aan geglyceerde hemoglobine (versuikerde hemoglobine – HbA1c) gemeten, aan de hand waarvan de al dan niet goede regulering van het bloedsuikergehalte kan worden opgemaakt.
Welke voordelen bleek NovoRapid tijdens de studies te hebben?
NovoRapid had vrijwel dezelfde resultaten als humane insuline.
NovoRapid verminderde de versuikerde hemoglobine met respectievelijk 0,12 en 0,15 procentpunten in de twee studies waarin het middel werd vergeleken met humane insuline, bij type 1 diabetes.
Welke risico’ s houdt het gebruik van NovoRapid in?
NovoRapid kan hypoglykemie (lage bloedsuikerspiegel) veroorzaken.
Zie de bijsluiter voor de volledige beschrijving van de gerapporteerde bijwerkingen van NovoRapid.
NovoRapid mag niet worden gebruikt bij mensen die overgevoelig zijn voor één van de bestanddelen.
Het kan nodig zijn dat de dosering van NovoRapid moet worden aangepast, wanneer het middel wordt toegediend in combinatie met een aantal andere geneesmiddelen die van invloed op het bloedsuikergehalte kunnen zijn (zie de bijsluiter voor de volledige lijst van geneesmiddelen).
Waarom is NovoRapid goedgekeurd?
Het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (CHMP) heeft geconcludeerd dat de voordelen van NovoRapid groter zijn dan de risico's voor de behandeling van diabetes mellitus.
Het bracht een positief advies uit voor goedkeuring van het in de handel brengen van NovoRapid.
Overige informatie over NovoRapid:
De Europese Commissie heeft op 7 september 1999 voor NovoRapid een in de hele Europese Unie geldige vergunning voor het in de handel brengen verleend aan Novo Nordisk A/S.
De vergunning werd op 7 september 2004 voor het laatst hernieuwd.
Klik hier voor het volledige EPAR voor NovoRapid.
Deze samenvatting is voor het laatst bijgewerkt in december 2005.
©EMEA 2006
2/2
EU-nummer
Fantasienaam
Sterkte
Farmaceutische vorm
Toedieningsweg
Verpakking
Inhoud
Verpakkingsgrootte
EU/1/99/119/001
NovoRapid
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Injectieflacon (glas)
10 ml
1 injectieflacon
EU/1/99/119/003
NovoRapid Penfill
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Patroon (glas)
3,0 ml
5 patronen
EU/1/99/119/005
NovoRapid NovoLet 100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Patroon (glas) in voorgevulde pen
3,0 ml
5 voorgevulde pennen
EU/1/99/119/006
NovoRapid Penfill 100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Patroon (glas)
3,0 ml
10 patronen
EU/1/99/119/007
NovoRapid NovoLet 100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Patroon (glas) in voorgevulde pen
3,0 ml
10 voorgevulde pennen
EU/1/99/119/008
NovoRapid 100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Injectieflacon (glas)
10 ml
5 injectieflaconnen
EU/1/99/119/009
NovoRapid FlexPen 100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Patroon (glas) in voorgevulde pen
3,0 ml
5 voorgevulde pennen
EU/1/99/119/010
NovoRapid FlexPen
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Patroon (glas) in voorgevulde pen
3,0 ml
10 voorgevulde pennen
EU/1/99/119/011
NovoRapid FlexPen
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Patroon (glas) in voorgevulde pen
3,0 ml
1 voorgevulde pen
EU/1/99/119/012
NovoRapid InnoLet
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Patroon (glas) in voorgevulde pen
3,0 ml
1 voorgevulde pen
EU/1/99/119/013
NovoRapid InnoLet
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Patroon (glas) in voorgevulde pen
3,0 ml
5 voorgevulde pennen
1/2 EU/1/99/119/014
NovoRapid InnoLet
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Patroon (glas) in voorgevulde pen
3,0 ml
10 voorgevulde pennen
EU/1/99/119/015
NovoRapid
100 E/ml
Oplossing voor injectie
Subcutaan of intraveneus gebruik
Injectieflacon (glas)
10 ml
5 x (1 x 10 ml) injectieflacons
2/2
BIJLAGE I
SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN
1 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid 100 E/ml, oplossing voor injectie in een injectieflacon.
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Insuline aspart * ………………..
100 E/ml
* geproduceerd met behulp van recombinant-DNA technologie in Saccharomyces cerevisiae.
Eén eenheid insuline aspart komt overeen met 6 nmol, 0,035 mg zout- en watervrije insuline aspart.
Hulpstof
Metacresol…………………………… 1,72 mg/ml
Voor een volledige lijst van de hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Oplossing voor injectie.
Heldere, kleurloze, waterige oplossing.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Behandeling van patiënten met diabetes mellitus.
4.2 Dosering en wijze van toediening
De werking van NovoRapid treedt sneller in en de werkingsduur is korter dan bij opgeloste humane insuline.
Doordat de werking van NovoRapid sneller intreedt, dient NovoRapid in het algemeen direct voor een maaltijd te worden toegediend.
Indien nodig kan NovoRapid ook kort na een maaltijd worden toegediend.
De dosering van NovoRapid is per persoon verschillend en wordt bepaald op basis van het advies van de arts in overeenstemming met de behoefte van de patiënt.
NovoRapid dient bij normaal gebruik te worden gecombineerd met middellang- of langwerkende insuline die ten minste eenmaal daags wordt toegediend.
Bij volwassenen en kinderen ligt de individuele insulinebehoefte gewoonlijk tussen 0,5 en 1,0 E/kg/dag.
Bij een maaltijdgerelateerde behandeling kan NovoRapid voorzien in 50– 70% van de insulinebehoefte en in de rest wordt voorzien door een middellang- of langwerkende insuline.
NovoRapid wordt subcutaan toegediend in de buikwand, de dij, het deltoïdeus gebied of het gluteaal gebied.
Binnen eenzelfde gebied moet de injectieplaats variëren.
Bij subcutane toediening via de buikwand zal de werking binnen 10-20 minuten na injectie intreden.
Het maximale effect wordt 1 à 3 uur na injectie bereikt.
De werkingsduur is 3 tot 5 uur.
Zoals bij elke soort insuline zal de werkingsduur variëren afhankelijk van de dosis, injectieplaats, doorbloeding, temperatuur en de lichamelijke activiteit.
Zoals bij alle insulines zal de subcutane toediening via de buikwand voor een snellere opname zorgen dan bij toediening via andere plaatsen.
In vergelijking met opgeloste humane insuline zal de werking echter altijd sneller intreden, ongeacht de injectieplaats.
2 Indien nodig kan NovoRapid ook intraveneus worden toegediend (zie rubriek 6.6).
Intraveneuze toediening dient te worden uitgevoerd door een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg.
NovoRapid mag gebruikt worden voor continue subcutane insuline-infusie (CSII) in pompen die geschikt zijn voor insuline-infusie.
CSII dient via de buikwand te worden toegediend.
De infusieplaatsen dienen afgewisseld te worden.
Bij gebruik in een insuline-infuuspomp mag NovoRapid nooit worden gemengd met een andere insuline.
Patiënten die CSII toepassen moeten uitgebreide instructies krijgen over het gebruik van het pompsysteem en over het gebruik van het juiste reservoir en de juiste catheter voor de pomp (zie rubriek 6.6).
De infusieset (catheter en canule) dienen te worden vervangen conform de instructies die zijn vermeld in de productinformatie, die bij de infusieset wordt geleverd.
Patiënten die NovoRapid toedienen via CSII, moeten ook andere insuline achter de hand hebben voor het geval dat de pomp niet of niet goed werkt.
De insulinebehoefte kan afnemen door nier- of leveraandoeningen.
Een zorgvuldige controle van het glucosegehalte en individuele aanpassingen van de dosis van insuline aspart worden aanbevolen bij deze patiënten.
Er zijn geen onderzoeken verricht bij kinderen jonger dan 2 jaar.
Bij kinderen heeft het gebruik van NovoRapid soms de voorkeur boven opgeloste humane insuline in geval een snelle werking nuttig zou zijn (zie rubriek 5.1 en 5.2), bijvoorbeeld bij het afstemmen van de injectie op de maaltijd.
4.3 Contra-indicaties
• Overgevoeligheid voor het werkzame bestanddeel of voor één van de hulpstoffen • Hypoglycemie.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Het gebruik van een inadequate dosering of het onderbreken van de behandeling kan, met name bij insuline-afhankelijke diabetes, leiden tot hyperglycemie en diabetische ketoacidose; gebeurtenissen die de dood tot gevolg kunnen hebben.
Patiënten bij wie de bloedglucoseregulatie sterk verbeterd is door bijvoorbeeld een intensieve insulinetherapie, kunnen de gebruikelijke waarschuwingssymptomen van een hypoglycemie anders waarnemen.
Zij dienen hierover geïnformeerd te worden.
Een gevolg van de farmacodynamische eigenschappen van snelwerkende insuline analogen is dat een eventuele hypoglycemie bij deze analogen mogelijk eerder optreedt na een injectie dan bij opgeloste humane insuline.
De toediening van NovoRapid moet altijd verbonden zijn met het nuttigen van een maaltijd.
Bij patiënten met bijkomende ziekten of die geneesmiddelen gebruiken waarbij een vertraagde voedselopname te verwachten valt, dient rekening te worden gehouden met de snelle werking van NovoRapid.
Bijkomende ziekten, met name infecties, verhogen in het algemeen de hoeveelheid insuline die de patiënt nodig heeft.
Wanneer patiënten worden overgeschakeld tussen verschillende types insulineproducten, kunnen zij
3 de vroege waarschuwingssymptomen van hypoglycemie anders of minder goed waarnemen dan toen zij hun gebruikelijke insuline gebruikten.
Het overschakelen van een patiënt op een nieuw type of merk insuline moet geschieden onder strikte medische begeleiding.
Veranderingen in sterkte, merk, type, soort (dierlijke, humane, humane insuline analoog) en/of productiemethode kunnen resulteren in een wijziging van de dosering.
Het is mogelijk dat patiënten die NovoRapid gebruiken, dagelijks meer injecties of een andere dosering nodig hebben dan bij de insuline die men voorheen gebruikte.
Indien een aanpassing nodig is, kan dit plaatsvinden bij de eerste dosis of gedurende de eerste weken of maanden.
Net als bij andere insulines kunnen reacties op de injectieplaats optreden zoals pijn, jeuk, urticaria, zwelling en ontsteking.
Continu afwisselen van de injectieplaats binnen hetzelfde gebied kan helpen deze reacties te verminderen of te voorkomen.
Deze reacties verdwijnen gewoonlijk binnen enkele dagen tot enkele weken.
In zeldzame gevallen kunnen reacties op de injectieplaats de stopzetting van NovoRapid noodzakelijk maken.
Het overslaan van een maaltijd of onverwachte, zware fysieke inspanning kan leiden tot hypoglycemie.
Aanpassing van de dosering kan ook nodig zijn wanneer patiënten hun fysieke activiteit vergroten of het gebruikelijke dieet wijzigen.
Beweging onmiddellijk na een maaltijd kan het risico op hypoglycemie doen toenemen.
NovoRapid bevat metacresol, dat in zeldzame gevallen allergische reacties kan veroorzaken.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Van een aantal geneesmiddelen is bekend dat ze een interactie hebben met het glucosemetabolisme.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verlagen:
Orale bloedglucoseverlagende middelen, octreotide, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), niet-selectieve bètablokkers, angiotensine-converting-enzymremmers (ACE-remmers), salicylaten, alcohol, anabole steroïden en sulfonamiden.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verhogen:
Orale anticonceptiva, thiaziden, glucocorticoïden, schildklierhormonen, sympathicomimetica en danazol.
Bètablokkers kunnen de symptomen van hypoglycemie maskeren.
Alcohol kan het hypoglycemisch effect van insuline versterken en verlengen.
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
NovoRapid (insuline aspart) kan tijdens de zwangerschap worden gebruikt.
Volgens gegevens van twee gecontroleerde gerandomiseerde klinische studies (157 en 14 zwangerschappen blootgesteld aan insuline aspart respectievelijk) blijkt dat insuline aspart geen bijwerkingen heeft op de zwangerschap of op de gezondheid van de foetus/het pasgeboren kind in vergelijking met humane insuline (zie rubriek 5.1).
Bij behandeling van zwangere vrouwen met diabetes mellitus (type 1 diabetes, type 2 diabetes of zwangerschapsdiabetes) verdienen intensieve bloedglucoseregulatie en controle aanbeveling gedurende de hele zwangerschap; dit geldt ook als een patiënte overweegt zwanger te worden.
De insulinebehoefte wordt in het eerste trimester in het algemeen lager en tijdens het tweede en derde trimester hoger.
Na de bevalling zal de insulinebehoefte weer snel terugkeren naar het niveau van voor de zwangerschap.
4 Er zijn geen beperkingen voor de behandeling met NovoRapid tijdens de lactatieperiode.
De insulinebehandeling van moeders die borstvoeding geven houdt geen risico in voor de baby.
Soms is het echter nodig de dosering van NovoRapid aan te passen.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Het concentratie- en reactievermogen van patiënten kan verminderd zijn bij hypoglycemie.
Dit kan gevaar opleveren in die omstandigheden waar dit vermogen van groot belang is (bijvoorbeeld het besturen van voertuigen of bedienen van machines).
Patiënten dient geadviseerd te worden om maatregelen te nemen om hypoglycemie te vermijden bij het besturen van voertuigen.
Dit is met name belangrijk voor patiënten met verminderde of afwezige herkenning van symptomen van hypoglycemie of voor patiënten die frequente episoden van hypoglycemie hebben.
Onder dergelijke omstandigheden dient de raadzaamheid van het besturen van voertuigen te worden overwogen.
4.8 Bijwerkingen
Bijwerkingen, die waargenomen zijn bij patiënten die met NovoRapid worden behandeld, zijn voornamelijk dosisafhankelijk en gebaseerd op het farmacologische effect van insuline.
Net als bij andere insulineproducten is hypoglycemie in het algemeen de meest voorkomende bijwerking.
Hypoglycemie kan optreden wanneer de insulinedosis te hoog is ten opzichte van de insulinebehoefte.
Ernstige hypoglycemie kan leiden tot bewustzijnsverlies en/of convulsies en kan een tijdelijke of permanente beschadiging van de hersenfunctie of zelfs de dood tot gevolg hebben.
In klinische studies en na toelating op de geneesmiddelenmarkt varieert de frequentie met de patiëntenpopulatie en dosisregimes, waardoor geen specifieke frequentie kan worden weergegeven.
Tijdens klinische studies was er geen verschil in de mate waarin hypoglycemie optrad tussen patiënten die werden behandeld met insuline aspart in vergelijking met humane insuline.
Frequenties van bijwerkingen uit klinische studies, die als gerelateerd aan insuline aspart zijn beoordeeld, zijn hieronder weergegeven.
De frequenties worden als volgt gedefinieerd:
Soms (> 1/1.000, < 1/100) en zelden (> 1/10.000, < 1/1.000).
Geïsoleerde spontane gevallen met inbegrip van geïsoleerde gevallen worden weergegeven als zeer zelden (< 1/10.000).
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
Immuunsysteemaandoeningen Soms - Urticaria, rash, huiduitslag
Zeer zelden - Anafylactische reacties Symptomen van gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen onder andere zijn: gegeneraliseerde huiduitslag, jeuk, transpireren, gastro-intestinale klachten, angioneurotisch oedeem, ademhalingsproblemen, hartkloppingen en een verlaging van de bloeddruk.
Gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen levensbedreigend zijn.
Zenuwstelselaandoeningen Zelden - Perifere neuropathie Een snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie kan gepaard gaan met zogenaamde acute pijnlijke neuropathie, die meestal reversibel is.
Oogaandoeningen Soms - Refractie-aandoeningen Na het instellen van de insulinetherapie kunnen refractie-anomalieën voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
Soms - Diabetische retinopathie Een verbeterde glycemische regulatie over een langdurige periode vermindert het risico van progressie
5 van diabetische retinopathie.
Echter, intensivering van de insulinebehandeling met een abrupte verbetering in de glycemische regulatie kan gepaard gaan met verergering van diabetische retinopathie.
Huid- en onderhuidaandoeningen Soms - Lipodystrofie Op de injectieplaats kan lipodystrofie optreden als gevolg van het niet-afwisselen van de injectieplaats binnen hetzelfde gebied.
Soms - Lokale overgevoeligheid Tijdens de behandeling met insuline kunnen lokale overgevoeligheidsreacties (roodheid, zwelling en jeuk op de injectieplaats) optreden.
Deze reacties zijn in het algemeen van voorbijgaande aard en verdwijnen gewoonlijk tijdens de behandeling.
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornissen Soms - Oedeem Na het instellen van de insulinetherapie kan oedeem voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
4.9 Overdosering
Voor insuline bestaat er geen specifieke definiëring van overdosering.
Er kan echter hypoglycemie ontstaan, die zich in een aantal achtereenvolgende stadia kan ontwikkelen als te hoge doses worden toegediend in verhouding tot de behoefte van de patiënt:
• Episoden van milde hypoglycemie kunnen worden behandeld door orale toediening van glucose of suikerhoudende producten.
Het verdient daarom aanbeveling dat diabetespatiënten altijd suikerhoudende producten bij zich hebben • Episoden van ernstige hypoglycemie, waarbij de patiënt het bewustzijn verliest, kunnen worden behandeld met glucagon (0,5 tot 1 mg), dat intramusculair of subcutaan wordt toegediend door iemand die daarin is geoefend; iemand die medisch is geschoold, kan intraveneus glucose toedienen.
Glucose moet eveneens intraveneus worden toegediend wanneer de patiënt niet binnen 10 tot 15 minuten reageert op glucagon.
Om een recidief te voorkomen verdient het aanbeveling de patiënt oraal koolhydraten toe te dienen, wanneer deze weer bij bewustzijn is.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie: insulines en analogen voor injectie, snelwerkend, ATC-code A10AB05.
Het bloedglucoseverlagende effect van insuline is gebaseerd op binding van insuline aan de receptoren op spier- en vetcellen.
Hierdoor wordt de opname van glucose bevorderd, terwijl tegelijkertijd de afgifte van glucose uit de lever wordt geremd.
De werking van NovoRapid treedt sneller in dan die van opgeloste humane insuline.
Tevens veroorzaakt NovoRapid een grotere daling van de glucoseconcentratie binnen de eerste vier uur na een maaltijd.
NovoRapid werkt na subcutane injectie korter dan opgeloste humane insuline.
6 16
14 Bloedglucose (mmol/l)
12
10
8
6
4
2
0
1
2
3
4
Tijd (u)
5
Afb.
I.
Bloedglucosegehalte na een eenmalige dosis NovoRapid, vlak voor een maaltijd geïnjecteerd (doorlopende lijn), of opgeloste humane insuline, 30 minuten voor een maaltijd geïnjecteerd (stippellijn) bij patiënten met type 1 diabetes mellitus.
Wanneer NovoRapid subcutaan wordt geïnjecteerd, treedt de werking binnen 10 tot 20 minuten na het injecteren in.
Het maximale effect treedt 1 tot 3 uur na het injecteren op.
De werking houdt 3 tot 5 uur aan.
Volwassenen.
In klinisch onderzoek bij type 1 diabetespatiënten is aangetoond dat met NovoRapid een lagere postprandiale bloedglucose wordt verkregen in vergelijking met opgeloste humane insuline (afb.
I).
Bij twee langlopende open-label onderzoeken bij type 1 diabetespatiënten, die respectievelijk 1070 en 884 patiënten hebben omvat, is een verlaging vastgesteld van het geglycosileerd hemoglobine met 0,12 [95% betrouwbaarheidsinterval 0,03; 0,22] procentpunten en met 0,15 [95% betrouwbaarheidsinterval 0,05; 0,26] procentpunten in vergelijking met humane insuline; een verschil van betwistbaar klinisch belang.
Oudere patiënten.
Bij oudere patiënten met type 2 diabetes (19 patiënten van 65-83 jaar, gemiddelde leeftijd:
70 jaar) werd een gerandomiseerd, dubbelblind, cross-over PK/ PD-onderzoek verricht waarin insuline aspart werd vergeleken met opgeloste humane insuline.
De relatieve verschillen in de farmacodynamische eigenschappen (glucoseinfusiesnelheid(GIR)max, AUCGIR, 0-120 min) tussen insuline aspart en humane insuline bij oudere patiënten waren vergelijkbaar met deze gezien bij gezonde proefpersonen en jongere patiënten met diabetes.
Kinderen en adolescenten.
Een klinisch onderzoek dat preprandiale opgeloste humane insuline vergelijkt met postprandiale insuline aspart werd verricht bij jonge kinderen (20 patiënten van 2 tot jonger dan 6 jaar, begeleid gedurende 12 weken, vier onder hen waren jonger dan 4 jaar) en een single dose PK/ PD-onderzoek werd verricht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar).
Het farmacodynamische profiel van insuline aspart bij kinderen was vergelijkbaar met dat van volwassenen.
Klinisch onderzoek bij patiënten met diabetes type 1 heeft aangetoond dat de kans op nachtelijke hypoglycemie afneemt als insuline aspart in plaats van opgeloste humane insuline wordt toegediend.
De kans op hypoglycemie overdag nam niet significant toe.
Zwangerschap.
Uit een klinische studie waarin de veiligheid en de werkzaamheid van insuline aspart versus humane insuline werd vergeleken bij de behandeling van zwangere vrouwen met type 1 diabetes (322 blootgestelde zwangerschappen (insuline aspart:
157; humane insuline:
165)), bleek dat
7 insuline aspart geen bijwerkingen had op de zwangerschap of op de gezondheid van de foetus/ het pasgeboren kind.
Bovendien toonden gegevens uit een klinische studie uitgevoerd bij 27 vrouwen met zwangerschapsdiabetes gerandomiseerd voor een behandeling met ofwel insuline aspart ofwel humane insuline (insuline aspart:
14; humane insuline:
13) een vergelijkbaar veiligheidsprofiel bij beide behandelingen.
Insuline aspart is molair equipotent met opgeloste humane insuline.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
De substitutie van het aminozuur proline door asparaginezuur op positie B28 bij NovoRapid vermindert de neiging tot hexameervorming die te zien is bij opgeloste humane insuline.
NovoRapid wordt derhalve in vergelijking met opgeloste humane insuline sneller uit de subcutane laag opgenomen.
De tijd tot het bereiken van de maximale concentratie bedraagt gemiddeld de helft van de tijd die opgeloste humane insuline nodig heeft.
Een gemiddelde maximale plasmaconcentratie van 492±256 pmol/ l werd bereikt 40 (interkwartielbereik:
30-40) minuten na de subcutane toediening van een dosis van 0,15 E/ kg lichaamsgewicht aan type 1 diabetespatiënten.
De insulineconcentraties keerden 4 tot 6 uur na de toediening terug naar de basale spiegels.
De absorptiesnelheid was iets lager bij type 2 diabetespatiënten, hetgeen resulteerde in een lagere Cmax (352±240 pmol/ l) en een latere tmax (60 (interkwartielbereik:
50-90) minuten).
De intra-individuele variatie met betrekking tot de tijd tot het bereiken van de maximale concentratie is significant minder bij NovoRapid dan bij opgeloste humane insuline, terwijl de intra-individuele variatie met betrekking tot de Cmax bij NovoRapid groter is.
Kinderen en adolescenten.
De farmacokinetische en farmacodynamische eigenschappen van NovoRapid werden onderzocht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar) met type 1 diabetes.
Insuline aspart werd door beide leeftijdsgroepen snel opgenomen, met vergelijkbare tmax als bij volwassenen.
Er waren echter verschillen wat Cmax betreft tussen de leeftijdsgroepen, hetgeen het belang van een individuele instelling van NovoRapid benadrukt.
Oudere patiënten:
De relatieve verschillen in de farmacokinetische eigenschappen tussen insuline aspart en opgeloste humane insuline bij oudere patiënten (65-83 jaar, gemiddelde leeftijd:
70 jaar) met type 2 diabetes waren vergelijkbaar met deze gezien bij gezonde proefpersonen en jongere patiënten met diabetes.
Een vertraagde absorptiesnelheid werd geobserveerd bij oudere patiënten, hetgeen resulteerde in een latere tmax (82 (interkwartielbereik:
60-120) minuten), terwijl Cmax vergelijkbaar was met dat geobserveerd bij jongere patiënten met type 2 diabetes en ietwat lager was bij patiënten met type 1 diabetes.
Verminderde leverfunctie:
Een farmacokinetisch onderzoek met een enkelvoudige dosering van insuline aspart werd verricht bij 24 proefpersonen met een leverfunctie variërend van normaal tot ernstig gestoord.
Bij patiënten met een verminderde leverfunctie was de absorptiesnelheid gedaald en meer variabel, hetgeen resulteerde in een vertraagde tmax van ongeveer 50 minuten bij patiënten met een normale leverfunctie tot ongeveer 85 minuten bij patiënten met een matig tot ernstig verminderde leverfunctie.
AUC, Cmax en CL/ F waren vergelijkbaar bij patiënten met een gereduceerde leverfunctie vergeleken met patiënten met een normale leverfunctie.
Verminderde nierfunctie:
Een farmacokinetisch onderzoek met een enkelvoudige dosering van insuline aspart werd verricht bij 18 proefpersonen met een nierfunctie variërend van normaal tot ernstig gestoord.
Er werd geen aantoonbaar effect van de creatinineklaring op de AUC, Cmax, CL/ F en tmax van insuline aspart gevonden.
De gegevens zijn beperkt bij patiënten met een matig tot ernstig verminderde nierfunctie.
Patiënten met nierinsufficiëntie die een dialysebehandeling nodig hebben, werden niet onderzocht.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
8 Niet-klinische gegevens duiden niet op een speciaal risico voor mensen.
Deze gegevens zijn afkomstig van conventioneel onderzoek op het gebied van veiligheidsfarmacologie, toxiciteit bij herhaalde dosering, genotoxiciteit en reproductietoxiciteit.
Bij in vitro tests, waaronder binding aan insuline- en IGF-1-receptoren en effecten op de celgroei, gedroeg insuline aspart zich op een manier die veel leek op humane insuline.
Uit onderzoeken blijkt ook dat de dissociatie van de binding aan de insulinereceptor van insuline aspart gelijk is aan humane insuline.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Glycerol Fenol Metacresol Zinkchloride Dinatriumfosfaat dihydraat Natriumchloride Zoutzuur (voor instellen van de pH) Natriumhydroxide (voor instellen van de pH) Water voor injecties
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Stoffen die aan de insulineoplossing worden toegevoegd, kunnen de insuline afbreken, bijvoorbeeld als het geneesmiddel thiolen of sulfieten bevat.
6.3 Houdbaarheid
30 maanden
De houdbaarheid na ingebruikneming is 4 weken.
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De injectieflacon in de buitenverpakking bewaren ter bescherming tegen licht.
Injectieflacons die u gebruikt of bij u draagt als reserve: niet in de koelkast bewaren.
Bewaren beneden 30°C.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Glazen injectieflacon (type 1) afgesloten met een stop (broombutyl/ polyisopreen rubber) en een tegen misbruik bestand beschermkapje.
De injectieflacon bevat 10 ml oplossing.
Verpakkingen met 1 of 5 injectieflacons en een multiverpakking met 5 x (1 x 10 ml) injectieflacons.
Niet alle genoemde verpakkingsgrootten worden in de handel gebracht.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
9 NovoRapid injectieflacons zijn bestemd voor gebruik met insulinetoedieningssystemen met de bijbehorende schaalverdeling.
NovoRapid kan worden gebruikt in een infuuspomp (CSII) zoals beschreven in rubriek 4.2.
Catheters waarvan het binnenoppervlak is vervaardigd uit polyethyleen of polyolefine, zijn na beoordeling verenigbaar bevonden met pompgebruik.
Voor intraveneus gebruik:
Infusiesystemen met NovoRapid 100 E/ ml in een concentratie van 0,05 E/ ml tot 1 E/ ml insuline aspart in een infusievloeistof van 0,9% natriumchloride, 5% glucose of 10% glucose met 40 mmol/ l kaliumchloride in een infusiezak uit polypropyleen zijn stabiel bij kamertemperatuur gedurende 24 uur.
Alhoewel de oplossing stabiel is in de tijd zal initieel een bepaalde hoeveelheid insuline worden geadsorbeerd aan het materiaal van de infusiezak.
Het is noodzakelijk de bloedglucosespiegel te controleren tijdens insuline-infusie.
NovoRapid dient niet te worden gebruikt indien deze niet helder en kleurloos is.
Alle ongebruikte producten en afvalmaterialen dienen te worden vernietigd overeenkomstig lokale voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 001 EU/ 1/ 99/ 119/ 008 EU/ 1/ 99/ 119/ 015
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/ HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
Datum van de eerste vergunning:
7 september 1999 Datum van de laatste hernieuwing:
7 september 2004
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
10 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid Penfill 100 E/ ml, oplossing voor injectie in een patroon.
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Insuline aspart* ………………..
100 E/ ml
* geproduceerd met behulp van recombinant-DNA technologie in Saccharomyces cerevisiae.
Eén eenheid insuline aspart komt overeen met 6 nmol, 0,035 mg zout- en watervrije insuline aspart.
Hulpstof
Metacresol…………………………… 1,72 mg/ ml
Voor een volledige lijst van de hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Oplossing voor injectie.
Heldere, kleurloze, waterige oplossing.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Behandeling van patiënten met diabetes mellitus.
4.2 Dosering en wijze van toediening
De werking van NovoRapid treedt sneller in en de werkingsduur is korter dan bij opgeloste humane insuline.
Doordat de werking van NovoRapid sneller intreedt, dient NovoRapid in het algemeen direct voor een maaltijd te worden toegediend.
Indien nodig kan NovoRapid ook kort na een maaltijd worden toegediend.
De dosering van NovoRapid is per persoon verschillend en wordt bepaald op basis van het advies van de arts in overeenstemming met de behoefte van de patiënt.
NovoRapid dient bij normaal gebruik te worden gecombineerd met middellang- of langwerkende insuline die ten minste eenmaal daags wordt toegediend.
Bij volwassenen en kinderen ligt de individuele insulinebehoefte gewoonlijk tussen 0,5 en 1,0 E/ kg/ dag.
Bij een maaltijdgerelateerde behandeling kan NovoRapid voorzien in 50– 70% van de insulinebehoefte en in de rest wordt voorzien door een middellang- of langwerkende insuline.
NovoRapid wordt subcutaan toegediend in de buikwand, de dij, het deltoïdeus gebied of het gluteaal gebied.
Binnen eenzelfde gebied moet de injectieplaats variëren.
Bij subcutane toediening via de buikwand zal de werking binnen 10-20 minuten na injectie intreden.
Het maximale effect wordt 1 à 3 uur na injectie bereikt.
De werkingsduur is 3 tot 5 uur.
Zoals bij elke soort insuline zal de werkingsduur variëren afhankelijk van de dosis, injectieplaats, doorbloeding, temperatuur en de lichamelijke activiteit.
Zoals bij alle insulines zal de subcutane toediening via de buikwand voor een snellere opname zorgen dan bij toediening via andere plaatsen.
In vergelijking met opgeloste humane insuline zal de werking echter altijd sneller intreden, ongeacht de injectieplaats.
11 Indien nodig kan NovoRapid ook intraveneus worden toegediend (zie rubriek 6.6).
Intraveneuze toediening dient te worden uitgevoerd door een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg.
NovoRapid mag gebruikt worden voor continue subcutane insuline-infusie (CSII) in pompen die geschikt zijn voor insuline-infusie.
CSII dient via de buikwand te worden toegediend.
De infusieplaatsen dienen afgewisseld te worden.
Bij gebruik in een insuline-infuuspomp mag NovoRapid nooit worden gemengd met een andere insuline.
Patiënten die CSII toepassen moeten uitgebreide instructies krijgen over het gebruik van het pompsysteem en over het gebruik van het juiste reservoir en de juiste catheter voor de pomp (zie rubriek 6.6).
De infusieset (catheter en canule) dienen te worden vervangen conform de instructies die zijn vermeld in de productinformatie, die bij de infusieset wordt geleverd.
Patiënten die NovoRapid toedienen via CSII, moeten ook andere insuline achter de hand hebben voor het geval dat de pomp niet of niet goed werkt.
De insulinebehoefte kan afnemen door nier- of leveraandoeningen.
Een zorgvuldige controle van het glucosegehalte en individuele aanpassingen van de dosis van insuline aspart worden aanbevolen bij deze patiënten.
Er zijn geen onderzoeken verricht bij kinderen jonger dan 2 jaar.
Bij kinderen heeft het gebruik van NovoRapid soms de voorkeur boven opgeloste humane insuline in geval een snelle werking nuttig zou zijn (zie rubriek 5.1 en 5.2), bijvoorbeeld bij het afstemmen van de injectie op de maaltijd.
4.3 Contra-indicaties
• Overgevoeligheid voor het werkzame bestanddeel of voor één van de hulpstoffen • Hypoglycemie.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Het gebruik van een inadequate dosering of het onderbreken van de behandeling kan, met name bij insuline-afhankelijke diabetes, leiden tot hyperglycemie en diabetische ketoacidose; gebeurtenissen die de dood tot gevolg kunnen hebben.
Patiënten bij wie de bloedglucoseregulatie sterk verbeterd is door bijvoorbeeld een intensieve insulinetherapie, kunnen de gebruikelijke waarschuwingssymptomen van een hypoglycemie anders waarnemen.
Zij dienen hierover geïnformeerd te worden.
Een gevolg van de farmacodynamische eigenschappen van snelwerkende insuline analogen is dat een eventuele hypoglycemie bij deze analogen mogelijk eerder optreedt na een injectie dan bij opgeloste humane insuline.
De toediening van NovoRapid moet altijd verbonden zijn met het nuttigen van een maaltijd.
Bij patiënten met bijkomende ziekten of die geneesmiddelen gebruiken waarbij een vertraagde voedselopname te verwachten valt, dient rekening te worden gehouden met de snelle werking van NovoRapid.
Bijkomende ziekten, met name infecties, verhogen in het algemeen de hoeveelheid insuline die de patiënt nodig heeft.
Wanneer patiënten worden overgeschakeld tussen verschillende types insulineproducten, kunnen zij
12 de vroege waarschuwingssymptomen van hypoglycemie anders of minder goed waarnemen dan toen zij hun gebruikelijke insuline gebruikten.
Het overschakelen van een patiënt op een nieuw type of merk insuline moet geschieden onder strikte medische begeleiding.
Veranderingen in sterkte, merk, type, soort (dierlijke, humane, humane insuline analoog) en/ of productiemethode kunnen resulteren in een wijziging van de dosering.
Het is mogelijk dat patiënten die NovoRapid gebruiken, dagelijks meer injecties of een andere dosering nodig hebben dan bij de insuline die men voorheen gebruikte.
Indien een aanpassing nodig is, kan dit plaatsvinden bij de eerste dosis of gedurende de eerste weken of maanden.
Net als bij andere insulines kunnen reacties op de injectieplaats optreden zoals pijn, jeuk, urticaria, zwelling en ontsteking.
Continu afwisselen van de injectieplaats binnen hetzelfde gebied kan helpen deze reacties te verminderen of te voorkomen.
Deze reacties verdwijnen gewoonlijk binnen enkele dagen tot enkele weken.
In zeldzame gevallen kunnen reacties op de injectieplaats de stopzetting van NovoRapid noodzakelijk maken.
Het overslaan van een maaltijd of onverwachte, zware fysieke inspanning kan leiden tot hypoglycemie.
Aanpassing van de dosering kan ook nodig zijn wanneer patiënten hun fysieke activiteit vergroten of het gebruikelijke dieet wijzigen.
Beweging onmiddellijk na een maaltijd kan het risico op hypoglycemie doen toenemen.
NovoRapid bevat metacresol, dat in zeldzame gevallen allergische reacties kan veroorzaken.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Van een aantal geneesmiddelen is bekend dat ze een interactie hebben met het glucosemetabolisme.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verlagen:
Orale bloedglucoseverlagende middelen, octreotide, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), niet-selectieve bètablokkers, angiotensine-converting-enzymremmers (ACE-remmers), salicylaten, alcohol, anabole steroïden en sulfonamiden.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verhogen:
Orale anticonceptiva, thiaziden, glucocorticoïden, schildklierhormonen, sympathicomimetica en danazol.
Bètablokkers kunnen de symptomen van hypoglycemie maskeren.
Alcohol kan het hypoglycemisch effect van insuline versterken en verlengen.
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
NovoRapid (insuline aspart) kan tijdens de zwangerschap worden gebruikt.
Volgens gegevens van twee gecontroleerde gerandomiseerde klinische studies (157 en 14 zwangerschappen blootgesteld aan insuline aspart respectievelijk) blijkt dat insuline aspart geen bijwerkingen heeft op de zwangerschap of op de gezondheid van de foetus/ het pasgeboren kind in vergelijking met humane insuline (zie rubriek 5.1).
Bij behandeling van zwangere vrouwen met diabetes mellitus (type 1 diabetes, type 2 diabetes of zwangerschapsdiabetes) verdienen intensieve bloedglucoseregulatie en controle aanbeveling gedurende de hele zwangerschap; dit geldt ook als een patiënte overweegt zwanger te worden.
De insulinebehoefte wordt in het eerste trimester in het algemeen lager en tijdens het tweede en derde trimester hoger.
Na de bevalling zal de insulinebehoefte weer snel terugkeren naar het niveau van voor de zwangerschap.
13 Er zijn geen beperkingen voor de behandeling met NovoRapid tijdens de lactatieperiode.
De insulinebehandeling van moeders die borstvoeding geven houdt geen risico in voor de baby.
Soms is het echter nodig de dosering van NovoRapid aan te passen.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Het concentratie- en reactievermogen van patiënten kan verminderd zijn bij hypoglycemie.
Dit kan gevaar opleveren in die omstandigheden waar dit vermogen van groot belang is (bijvoorbeeld het besturen van voertuigen of bedienen van machines).
Patiënten dient geadviseerd te worden om maatregelen te nemen om hypoglycemie te vermijden bij het besturen van voertuigen.
Dit is met name belangrijk voor patiënten met verminderde of afwezige herkenning van symptomen van hypoglycemie of voor patiënten die frequente episoden van hypoglycemie hebben.
Onder dergelijke omstandigheden dient de raadzaamheid van het besturen van voertuigen te worden overwogen.
4.8 Bijwerkingen
Bijwerkingen, die waargenomen zijn bij patiënten die met NovoRapid worden behandeld, zijn voornamelijk dosisafhankelijk en gebaseerd op het farmacologische effect van insuline.
Net als bij andere insulineproducten is hypoglycemie in het algemeen de meest voorkomende bijwerking.
Hypoglycemie kan optreden wanneer de insulinedosis te hoog is ten opzichte van de insulinebehoefte.
Ernstige hypoglycemie kan leiden tot bewustzijnsverlies en/ of convulsies en kan een tijdelijke of permanente beschadiging van de hersenfunctie of zelfs de dood tot gevolg hebben.
In klinische studies en na toelating op de geneesmiddelenmarkt varieert de frequentie met de patiëntenpopulatie en dosisregimes, waardoor geen specifieke frequentie kan worden weergegeven.
Tijdens klinische studies was er geen verschil in de mate waarin hypoglycemie optrad tussen patiënten die werden behandeld met insuline aspart in vergelijking met humane insuline.
Frequenties van bijwerkingen uit klinische studies, die als gerelateerd aan insuline aspart zijn beoordeeld, zijn hieronder weergegeven.
De frequenties worden als volgt gedefinieerd:
Soms (> 1/ 1.000, < 1/100) en zelden (> 1/10.000, < 1/1.000).
Geïsoleerde spontane gevallen met inbegrip van geïsoleerde gevallen worden weergegeven als zeer zelden (< 1/ 10.000).
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
Immuunsysteemaandoeningen Soms - Urticaria, rash, huiduitslag
Zeer zelden - Anafylactische reacties Symptomen van gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen onder andere zijn: gegeneraliseerde huiduitslag, jeuk, transpireren, gastro-intestinale klachten, angioneurotisch oedeem, ademhalingsproblemen, hartkloppingen en een verlaging van de bloeddruk.
Gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen levensbedreigend zijn.
Zenuwstelselaandoeningen Zelden - Perifere neuropathie Een snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie kan gepaard gaan met zogenaamde acute pijnlijke neuropathie, die meestal reversibel is.
Oogaandoeningen Soms - Refractie-aandoeningen Na het instellen van de insulinetherapie kunnen refractie-anomalieën voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
Soms - Diabetische retinopathie Een verbeterde glycemische regulatie over een langdurige periode vermindert het risico van progressie
14 van diabetische retinopathie.
Echter, intensivering van de insulinebehandeling met een abrupte verbetering in de glycemische regulatie kan gepaard gaan met verergering van diabetische retinopathie.
Huid- en onderhuidaandoeningen Soms - Lipodystrofie Op de injectieplaats kan lipodystrofie optreden als gevolg van het niet-afwisselen van de injectieplaats binnen hetzelfde gebied.
Soms - Lokale overgevoeligheid Tijdens de behandeling met insuline kunnen lokale overgevoeligheidsreacties (roodheid, zwelling en jeuk op de injectieplaats) optreden.
Deze reacties zijn in het algemeen van voorbijgaande aard en verdwijnen gewoonlijk tijdens de behandeling.
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornissen Soms - Oedeem Na het instellen van de insulinetherapie kan oedeem voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
4.9 Overdosering
Voor insuline bestaat er geen specifieke definiëring van overdosering.
Er kan echter hypoglycemie ontstaan, die zich in een aantal achtereenvolgende stadia kan ontwikkelen als te hoge doses worden toegediend in verhouding tot de behoefte van de patiënt:
• Episoden van milde hypoglycemie kunnen worden behandeld door orale toediening van glucose of suikerhoudende producten.
Het verdient daarom aanbeveling dat diabetespatiënten altijd suikerhoudende producten bij zich hebben • Episoden van ernstige hypoglycemie, waarbij de patiënt het bewustzijn verliest, kunnen worden behandeld met glucagon (0,5 tot 1 mg), dat intramusculair of subcutaan wordt toegediend door iemand die daarin is geoefend; iemand die medisch is geschoold, kan intraveneus glucose toedienen.
Glucose moet eveneens intraveneus worden toegediend wanneer de patiënt niet binnen 10 tot 15 minuten reageert op glucagon.
Om een recidief te voorkomen verdient het aanbeveling de patiënt oraal koolhydraten toe te dienen, wanneer deze weer bij bewustzijn is.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie: insulines en analogen voor injectie, snelwerkend, ATC-code A10AB05.
Het bloedglucoseverlagende effect van insuline is gebaseerd op binding van insuline aan de receptoren op spier- en vetcellen.
Hierdoor wordt de opname van glucose bevorderd, terwijl tegelijkertijd de afgifte van glucose uit de lever wordt geremd.
De werking van NovoRapid treedt sneller in dan die van opgeloste humane insuline.
Tevens veroorzaakt NovoRapid een grotere daling van de glucoseconcentratie binnen de eerste vier uur na een maaltijd.
NovoRapid werkt na subcutane injectie korter dan opgeloste humane insuline.
15 16
14 Bloedglucose (mmol/ l)
12
10
8
6
4
2
0
1
2
3
4
Tijd (u)
5
Afb.
I.
Bloedglucosegehalte na een eenmalige dosis NovoRapid, vlak voor een maaltijd geïnjecteerd (doorlopende lijn), of opgeloste humane insuline, 30 minuten voor een maaltijd geïnjecteerd (stippellijn) bij patiënten met type 1 diabetes mellitus.
Wanneer NovoRapid subcutaan wordt geïnjecteerd, treedt de werking binnen 10 tot 20 minuten na het injecteren in.
Het maximale effect treedt 1 tot 3 uur na het injecteren op.
De werking houdt 3 tot 5 uur aan.
Volwassenen.
In klinisch onderzoek bij type 1 diabetespatiënten is aangetoond dat met NovoRapid een lagere postprandiale bloedglucose wordt verkregen in vergelijking met opgeloste humane insuline (afb.
I).
Bij twee langlopende open-label onderzoeken bij type 1 diabetespatiënten, die respectievelijk 1070 en 884 patiënten hebben omvat, is een verlaging vastgesteld van het geglycosileerd hemoglobine met 0,12 [95% betrouwbaarheidsinterval 0,03; 0,22] procentpunten en met 0,15 [95% betrouwbaarheidsinterval 0,05; 0,26] procentpunten in vergelijking met humane insuline; een verschil van betwistbaar klinisch belang.
Oudere patiënten.
Bij oudere patiënten met type 2 diabetes (19 patiënten van 65-83 jaar, gemiddelde leeftijd:
70 jaar) werd een gerandomiseerd, dubbelblind, cross-over PK/PD-onderzoek verricht waarin insuline aspart werd vergeleken met opgeloste humane insuline.
De relatieve verschillen in de farmacodynamische eigenschappen (glucoseinfusiesnelheid(GIR)max, AUCGIR, 0-120 min) tussen insuline aspart en humane insuline bij oudere patiënten waren vergelijkbaar met deze gezien bij gezonde proefpersonen en jongere patiënten met diabetes.
Kinderen en adolescenten.
Een klinisch onderzoek dat preprandiale opgeloste humane insuline vergelijkt met postprandiale insuline aspart werd verricht bij jonge kinderen (20 patiënten van 2 tot jonger dan 6 jaar, begeleid gedurende 12 weken, vier onder hen waren jonger dan 4 jaar) en een single dose PK/ PD-onderzoek werd verricht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar).
Het farmacodynamische profiel van insuline aspart bij kinderen was vergelijkbaar met dat van volwassenen.
Klinisch onderzoek bij patiënten met diabetes type 1 heeft aangetoond dat de kans op nachtelijke hypoglycemie afneemt als insuline aspart in plaats van opgeloste humane insuline wordt toegediend.
De kans op hypoglycemie overdag nam niet significant toe.
Zwangerschap.
Uit een klinische studie waarin de veiligheid en de werkzaamheid van insuline aspart versus humane insuline werd vergeleken bij de behandeling van zwangere vrouwen met type 1 diabetes (322 blootgestelde zwangerschappen (insuline aspart:
157; humane insuline:
165)), bleek dat
16 insuline aspart geen bijwerkingen had op de zwangerschap of op de gezondheid van de foetus/ het pasgeboren kind.
Bovendien toonden gegevens uit een klinische studie uitgevoerd bij 27 vrouwen met zwangerschapsdiabetes gerandomiseerd voor een behandeling met ofwel insuline aspart ofwel humane insuline (insuline aspart:
14; humane insuline:
13) een vergelijkbaar veiligheidsprofiel bij beide behandelingen.
Insuline aspart is molair equipotent met opgeloste humane insuline.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
De substitutie van het aminozuur proline door asparaginezuur op positie B28 bij NovoRapid vermindert de neiging tot hexameervorming die te zien is bij opgeloste humane insuline.
NovoRapid wordt derhalve in vergelijking met opgeloste humane insuline sneller uit de subcutane laag opgenomen.
De tijd tot het bereiken van de maximale concentratie bedraagt gemiddeld de helft van de tijd die opgeloste humane insuline nodig heeft.
Een gemiddelde maximale plasmaconcentratie van 492±256 pmol/ l werd bereikt 40 (interkwartielbereik:
30-40) minuten na de subcutane toediening van een dosis van 0,15 E/ kg lichaamsgewicht aan type 1 diabetespatiënten.
De insulineconcentraties keerden 4 tot 6 uur na de toediening terug naar de basale spiegels.
De absorptiesnelheid was iets lager bij type 2 diabetespatiënten, hetgeen resulteerde in een lagere Cmax (352±240 pmol/ l) en een latere tmax (60 (interkwartielbereik:
50-90) minuten).
De intra-individuele variatie met betrekking tot de tijd tot het bereiken van de maximale concentratie is significant minder bij NovoRapid dan bij opgeloste humane insuline, terwijl de intra-individuele variatie met betrekking tot de Cmax bij NovoRapid groter is.
Kinderen en adolescenten.
De farmacokinetische en farmacodynamische eigenschappen van NovoRapid werden onderzocht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar) met type 1 diabetes.
Insuline aspart werd door beide leeftijdsgroepen snel opgenomen, met vergelijkbare tmax als bij volwassenen.
Er waren echter verschillen wat Cmax betreft tussen de leeftijdsgroepen, hetgeen het belang van een individuele instelling van NovoRapid benadrukt.
Oudere patiënten:
De relatieve verschillen in de farmacokinetische eigenschappen tussen insuline aspart en opgeloste humane insuline bij oudere patiënten (65-83 jaar, gemiddelde leeftijd:
70 jaar) met type 2 diabetes waren vergelijkbaar met deze gezien bij gezonde proefpersonen en jongere patiënten met diabetes.
Een vertraagde absorptiesnelheid werd geobserveerd bij oudere patiënten, hetgeen resulteerde in een latere tmax (82 (interkwartielbereik:
60-120) minuten), terwijl Cmax vergelijkbaar was met dat geobserveerd bij jongere patiënten met type 2 diabetes en ietwat lager was bij patiënten met type 1 diabetes.
Verminderde leverfunctie:
Een farmacokinetisch onderzoek met een enkelvoudige dosering van insuline aspart werd verricht bij 24 proefpersonen met een leverfunctie variërend van normaal tot ernstig gestoord.
Bij patiënten met een verminderde leverfunctie was de absorptiesnelheid gedaald en meer variabel, hetgeen resulteerde in een vertraagde tmax van ongeveer 50 minuten bij patiënten met een normale leverfunctie tot ongeveer 85 minuten bij patiënten met een matig tot ernstig verminderde leverfunctie.
AUC, Cmax en CL/ F waren vergelijkbaar bij patiënten met een gereduceerde leverfunctie vergeleken met patiënten met een normale leverfunctie.
Verminderde nierfunctie:
Een farmacokinetisch onderzoek met een enkelvoudige dosering van insuline aspart werd verricht bij 18 proefpersonen met een nierfunctie variërend van normaal tot ernstig gestoord.
Er werd geen aantoonbaar effect van de creatinineklaring op de AUC, Cmax, CL/ F en tmax van insuline aspart gevonden.
De gegevens zijn beperkt bij patiënten met een matig tot ernstig verminderde nierfunctie.
Patiënten met nierinsufficiëntie die een dialysebehandeling nodig hebben, werden niet onderzocht.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
17 Niet-klinische gegevens duiden niet op een speciaal risico voor mensen.
Deze gegevens zijn afkomstig van conventioneel onderzoek op het gebied van veiligheidsfarmacologie, toxiciteit bij herhaalde dosering, genotoxiciteit en reproductietoxiciteit.
Bij in vitro tests, waaronder binding aan insuline- en IGF-1-receptoren en effecten op de celgroei, gedroeg insuline aspart zich op een manier die veel leek op humane insuline.
Uit onderzoeken blijkt ook dat de dissociatie van de binding aan de insulinereceptor van insuline aspart gelijk is aan humane insuline.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Glycerol Fenol Metacresol Zinkchloride Dinatriumfosfaat dihydraat Natriumchloride Zoutzuur (voor instellen van de pH) Natriumhydroxide (voor instellen van de pH) Water voor injecties
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Stoffen die aan de insulineoplossing worden toegevoegd, kunnen de insuline afbreken, bijvoorbeeld als het geneesmiddel thiolen of sulfieten bevat.
6.3 Houdbaarheid
30 maanden
De houdbaarheid na ingebruikneming is 4 weken.
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De patroon in de buitenverpakking bewaren ter bescherming tegen licht.
NovoRapid Penfill die u gebruikt of bij u draagt als reserve: niet in de koelkast bewaren.
Bewaren beneden 30°C.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Glazen patroon (type 1) die een zuiger (broombutyl rubber) bevat en afgesloten is met een stop (broombutyl/ polyisopreen rubber).
De patroon bevat 3 ml oplossing.
Verpakkingen met 5 of 10 patronen.
Niet alle genoemde verpakkingsgrootten worden in de handel gebracht.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
NovoRapid Penfill dient uitsluitend te worden gebruikt in combinatie met producten, die ermee verenigbaar zijn en ervoor zorgen dat de patronen veilig en effectief functioneren.
18 NovoRapid Penfill mag maar door één persoon worden gebruikt.
De patroon mag niet opnieuw worden gevuld.
NovoRapid Penfill is ontworpen voor gebruik met Novo Nordisk insulinetoedieningssystemen en NovoFine naalden.
NovoRapid kan worden gebruikt in een infuuspomp (CSII) zoals beschreven in rubriek 4.2.
Catheters waarvan het binnenoppervlak is vervaardigd uit polyethyleen of polyolefine, zijn na beoordeling verenigbaar bevonden met pompgebruik.
Voor intraveneus gebruik:
Infusiesystemen met NovoRapid 100 E/ ml in een concentratie van 0,05 E/ ml tot 1 E/ ml insuline aspart in een infusievloeistof van 0,9% natriumchloride, 5% glucose of 10% glucose met 40 mmol/ l kaliumchloride in een infusiezak uit polypropyleen zijn stabiel bij kamertemperatuur gedurende 24 uur.
Alhoewel de oplossing stabiel is in de tijd zal initieel een bepaalde hoeveelheid insuline worden geadsorbeerd aan het materiaal van de infusiezak.
Het is noodzakelijk de bloedglucosespiegel te controleren tijdens insuline-infusie.
NovoRapid dient niet te worden gebruikt indien deze niet helder en kleurloos is.
Alle ongebruikte producten en afvalmaterialen dienen te worden vernietigd overeenkomstig lokale voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 003 EU/ 1/ 99/ 119/ 006
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/ HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
Datum van de eerste vergunning:
7 september 1999 Datum van de laatste hernieuwing:
7 september 2004
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
19 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid NovoLet 100 E/ ml, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen.
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Insuline aspart* ………………..
100 E/ ml
* geproduceerd met behulp van recombinant-DNA technologie in Saccharomyces cerevisiae.
Eén eenheid insuline aspart komt overeen met 6 nmol, 0,035 mg zout- en watervrije insuline aspart.
Hulpstof
Metacresol…………………………… 1,72 mg/ ml
Voor een volledige lijst van de hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Oplossing voor injectie.
Heldere, kleurloze, waterige oplossing.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Behandeling van patiënten met diabetes mellitus.
4.2 Dosering en wijze van toediening
De werking van NovoRapid treedt sneller in en de werkingsduur is korter dan bij opgeloste humane insuline.
Doordat de werking van NovoRapid sneller intreedt, dient NovoRapid in het algemeen direct voor een maaltijd te worden toegediend.
Indien nodig kan NovoRapid ook kort na een maaltijd worden toegediend.
De dosering van NovoRapid is per persoon verschillend en wordt bepaald op basis van het advies van de arts in overeenstemming met de behoefte van de patiënt.
NovoRapid dient bij normaal gebruik te worden gecombineerd met middellang- of langwerkende insuline die ten minste eenmaal daags wordt toegediend.
Bij volwassenen en kinderen ligt de individuele insulinebehoefte gewoonlijk tussen 0,5 en 1,0 E/ kg/ dag.
Bij een maaltijdgerelateerde behandeling kan NovoRapid voorzien in 50– 70% van de insulinebehoefte en in de rest wordt voorzien door een middellang- of langwerkende insuline.
NovoRapid wordt subcutaan toegediend in de buikwand, de dij, het deltoïdeus gebied of het gluteaal gebied.
Binnen eenzelfde gebied moet de injectieplaats variëren.
Bij subcutane toediening via de buikwand zal de werking binnen 10-20 minuten na injectie intreden.
Het maximale effect wordt 1 à 3 uur na injectie bereikt.
De werkingsduur is 3 tot 5 uur.
Zoals bij elke soort insuline zal de werkingsduur variëren afhankelijk van de dosis, injectieplaats, doorbloeding, temperatuur en de lichamelijke activiteit.
Zoals bij alle insulines zal de subcutane toediening via de buikwand voor een snellere opname zorgen dan bij toediening via andere plaatsen.
In vergelijking met opgeloste humane insuline zal de werking echter altijd sneller intreden, ongeacht de injectieplaats.
20 Indien nodig kan NovoRapid ook intraveneus worden toegediend (zie rubriek 6.6).
Intraveneuze toediening dient te worden uitgevoerd door een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg.
NovoRapid mag gebruikt worden voor continue subcutane insuline-infusie (CSII) in pompen die geschikt zijn voor insuline-infusie.
CSII dient via de buikwand te worden toegediend.
De infusieplaatsen dienen afgewisseld te worden.
Bij gebruik in een insuline-infuuspomp mag NovoRapid nooit worden gemengd met een andere insuline.
Patiënten die CSII toepassen moeten uitgebreide instructies krijgen over het gebruik van het pompsysteem en over het gebruik van het juiste reservoir en de juiste catheter voor de pomp (zie rubriek 6.6).
De infusieset (catheter en canule) dienen te worden vervangen conform de instructies die zijn vermeld in de productinformatie, die bij de infusieset wordt geleverd.
Patiënten die NovoRapid toedienen via CSII, moeten ook andere insuline achter de hand hebben voor het geval dat de pomp niet of niet goed werkt.
De insulinebehoefte kan afnemen door nier- of leveraandoeningen.
Een zorgvuldige controle van het glucosegehalte en individuele aanpassingen van de dosis van insuline aspart worden aanbevolen bij deze patiënten.
Er zijn geen onderzoeken verricht bij kinderen jonger dan 2 jaar.
Bij kinderen heeft het gebruik van NovoRapid soms de voorkeur boven opgeloste humane insuline in geval een snelle werking nuttig zou zijn (zie rubriek 5.1 en 5.2), bijvoorbeeld bij het afstemmen van de injectie op de maaltijd.
4.3 Contra-indicaties
• Overgevoeligheid voor het werkzame bestanddeel of voor één van de hulpstoffen • Hypoglycemie.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Het gebruik van een inadequate dosering of het onderbreken van de behandeling kan, met name bij insuline-afhankelijke diabetes, leiden tot hyperglycemie en diabetische ketoacidose; gebeurtenissen die de dood tot gevolg kunnen hebben.
Patiënten bij wie de bloedglucoseregulatie sterk verbeterd is door bijvoorbeeld een intensieve insulinetherapie, kunnen de gebruikelijke waarschuwingssymptomen van een hypoglycemie anders waarnemen.
Zij dienen hierover geïnformeerd te worden.
Een gevolg van de farmacodynamische eigenschappen van snelwerkende insuline analogen is dat een eventuele hypoglycemie bij deze analogen mogelijk eerder optreedt na een injectie dan bij opgeloste humane insuline.
De toediening van NovoRapid moet altijd verbonden zijn met het nuttigen van een maaltijd.
Bij patiënten met bijkomende ziekten of die geneesmiddelen gebruiken waarbij een vertraagde voedselopname te verwachten valt, dient rekening te worden gehouden met de snelle werking van NovoRapid.
Bijkomende ziekten, met name infecties, verhogen in het algemeen de hoeveelheid insuline die de patiënt nodig heeft.
Wanneer patiënten worden overgeschakeld tussen verschillende types insulineproducten, kunnen zij
21 de vroege waarschuwingssymptomen van hypoglycemie anders of minder goed waarnemen dan toen zij hun gebruikelijke insuline gebruikten.
Het overschakelen van een patiënt op een nieuw type of merk insuline moet geschieden onder strikte medische begeleiding.
Veranderingen in sterkte, merk, type, soort (dierlijke, humane, humane insuline analoog) en/ of productiemethode kunnen resulteren in een wijziging van de dosering.
Het is mogelijk dat patiënten die NovoRapid gebruiken, dagelijks meer injecties of een andere dosering nodig hebben dan bij de insuline die men voorheen gebruikte.
Indien een aanpassing nodig is, kan dit plaatsvinden bij de eerste dosis of gedurende de eerste weken of maanden.
Net als bij andere insulines kunnen reacties op de injectieplaats optreden zoals pijn, jeuk, urticaria, zwelling en ontsteking.
Continu afwisselen van de injectieplaats binnen hetzelfde gebied kan helpen deze reacties te verminderen of te voorkomen.
Deze reacties verdwijnen gewoonlijk binnen enkele dagen tot enkele weken.
In zeldzame gevallen kunnen reacties op de injectieplaats de stopzetting van NovoRapid noodzakelijk maken.
Het overslaan van een maaltijd of onverwachte, zware fysieke inspanning kan leiden tot hypoglycemie.
Aanpassing van de dosering kan ook nodig zijn wanneer patiënten hun fysieke activiteit vergroten of het gebruikelijke dieet wijzigen.
Beweging onmiddellijk na een maaltijd kan het risico op hypoglycemie doen toenemen.
NovoRapid bevat metacresol, dat in zeldzame gevallen allergische reacties kan veroorzaken.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Van een aantal geneesmiddelen is bekend dat ze een interactie hebben met het glucosemetabolisme.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verlagen:
Orale bloedglucoseverlagende middelen, octreotide, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), niet-selectieve bètablokkers, angiotensine-converting-enzymremmers (ACE-remmers), salicylaten, alcohol, anabole steroïden en sulfonamiden.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verhogen:
Orale anticonceptiva, thiaziden, glucocorticoïden, schildklierhormonen, sympathicomimetica en danazol.
Bètablokkers kunnen de symptomen van hypoglycemie maskeren.
Alcohol kan het hypoglycemisch effect van insuline versterken en verlengen.
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
NovoRapid (insuline aspart) kan tijdens de zwangerschap worden gebruikt.
Volgens gegevens van twee gecontroleerde gerandomiseerde klinische studies (157 en 14 zwangerschappen blootgesteld aan insuline aspart respectievelijk) blijkt dat insuline aspart geen bijwerkingen heeft op de zwangerschap of op de gezondheid van de foetus/ het pasgeboren kind in vergelijking met humane insuline (zie rubriek 5.1).
Bij behandeling van zwangere vrouwen met diabetes mellitus (type 1 diabetes, type 2 diabetes of zwangerschapsdiabetes) verdienen intensieve bloedglucoseregulatie en controle aanbeveling gedurende de hele zwangerschap; dit geldt ook als een patiënte overweegt zwanger te worden.
De insulinebehoefte wordt in het eerste trimester in het algemeen lager en tijdens het tweede en derde trimester hoger.
Na de bevalling zal de insulinebehoefte weer snel terugkeren naar het niveau van voor de zwangerschap.
22 Er zijn geen beperkingen voor de behandeling met NovoRapid tijdens de lactatieperiode.
De insulinebehandeling van moeders die borstvoeding geven houdt geen risico in voor de baby.
Soms is het echter nodig de dosering van NovoRapid aan te passen.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Het concentratie- en reactievermogen van patiënten kan verminderd zijn bij hypoglycemie.
Dit kan gevaar opleveren in die omstandigheden waar dit vermogen van groot belang is (bijvoorbeeld het besturen van voertuigen of bedienen van machines).
Patiënten dient geadviseerd te worden om maatregelen te nemen om hypoglycemie te vermijden bij het besturen van voertuigen.
Dit is met name belangrijk voor patiënten met verminderde of afwezige herkenning van symptomen van hypoglycemie of voor patiënten die frequente episoden van hypoglycemie hebben.
Onder dergelijke omstandigheden dient de raadzaamheid van het besturen van voertuigen te worden overwogen.
4.8 Bijwerkingen
Bijwerkingen, die waargenomen zijn bij patiënten die met NovoRapid worden behandeld, zijn voornamelijk dosisafhankelijk en gebaseerd op het farmacologische effect van insuline.
Net als bij andere insulineproducten is hypoglycemie in het algemeen de meest voorkomende bijwerking.
Hypoglycemie kan optreden wanneer de insulinedosis te hoog is ten opzichte van de insulinebehoefte.
Ernstige hypoglycemie kan leiden tot bewustzijnsverlies en/ of convulsies en kan een tijdelijke of permanente beschadiging van de hersenfunctie of zelfs de dood tot gevolg hebben.
In klinische studies en na toelating op de geneesmiddelenmarkt varieert de frequentie met de patiëntenpopulatie en dosisregimes, waardoor geen specifieke frequentie kan worden weergegeven.
Tijdens klinische studies was er geen verschil in de mate waarin hypoglycemie optrad tussen patiënten die werden behandeld met insuline aspart in vergelijking met humane insuline.
Frequenties van bijwerkingen uit klinische studies, die als gerelateerd aan insuline aspart zijn beoordeeld, zijn hieronder weergegeven.
De frequenties worden als volgt gedefinieerd:
Soms (> 1/ 1.000, < 1/100) en zelden (> 1/10.000, < 1/1.000).
Geïsoleerde spontane gevallen met inbegrip van geïsoleerde gevallen worden weergegeven als zeer zelden (< 1/ 10.000).
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
Immuunsysteemaandoeningen Soms - Urticaria, rash, huiduitslag
Zeer zelden - Anafylactische reacties Symptomen van gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen onder andere zijn: gegeneraliseerde huiduitslag, jeuk, transpireren, gastro-intestinale klachten, angioneurotisch oedeem, ademhalingsproblemen, hartkloppingen en een verlaging van de bloeddruk.
Gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen levensbedreigend zijn.
Zenuwstelselaandoeningen Zelden - Perifere neuropathie Een snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie kan gepaard gaan met zogenaamde acute pijnlijke neuropathie, die meestal reversibel is.
Oogaandoeningen Soms - Refractie-aandoeningen Na het instellen van de insulinetherapie kunnen refractie-anomalieën voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
Soms - Diabetische retinopathie Een verbeterde glycemische regulatie over een langdurige periode vermindert het risico van progressie
23 van diabetische retinopathie.
Echter, intensivering van de insulinebehandeling met een abrupte verbetering in de glycemische regulatie kan gepaard gaan met verergering van diabetische retinopathie.
Huid- en onderhuidaandoeningen Soms - Lipodystrofie Op de injectieplaats kan lipodystrofie optreden als gevolg van het niet-afwisselen van de injectieplaats binnen hetzelfde gebied.
Soms - Lokale overgevoeligheid Tijdens de behandeling met insuline kunnen lokale overgevoeligheidsreacties (roodheid, zwelling en jeuk op de injectieplaats) optreden.
Deze reacties zijn in het algemeen van voorbijgaande aard en verdwijnen gewoonlijk tijdens de behandeling.
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornissen Soms - Oedeem Na het instellen van de insulinetherapie kan oedeem voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
4.9 Overdosering
Voor insuline bestaat er geen specifieke definiëring van overdosering.
Er kan echter hypoglycemie ontstaan, die zich in een aantal achtereenvolgende stadia kan ontwikkelen als te hoge doses worden toegediend in verhouding tot de behoefte van de patiënt:
• Episoden van milde hypoglycemie kunnen worden behandeld door orale toediening van glucose of suikerhoudende producten.
Het verdient daarom aanbeveling dat diabetespatiënten altijd suikerhoudende producten bij zich hebben • Episoden van ernstige hypoglycemie, waarbij de patiënt het bewustzijn verliest, kunnen worden behandeld met glucagon (0,5 tot 1 mg), dat intramusculair of subcutaan wordt toegediend door iemand die daarin is geoefend; iemand die medisch is geschoold, kan intraveneus glucose toedienen.
Glucose moet eveneens intraveneus worden toegediend wanneer de patiënt niet binnen 10 tot 15 minuten reageert op glucagon.
Om een recidief te voorkomen verdient het aanbeveling de patiënt oraal koolhydraten toe te dienen, wanneer deze weer bij bewustzijn is.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie: insulines en analogen voor injectie, snelwerkend, ATC-code A10AB05.
Het bloedglucoseverlagende effect van insuline is gebaseerd op binding van insuline aan de receptoren op spier- en vetcellen.
Hierdoor wordt de opname van glucose bevorderd, terwijl tegelijkertijd de afgifte van glucose uit de lever wordt geremd.
De werking van NovoRapid treedt sneller in dan die van opgeloste humane insuline.
Tevens veroorzaakt NovoRapid een grotere daling van de glucoseconcentratie binnen de eerste vier uur na een maaltijd.
NovoRapid werkt na subcutane injectie korter dan opgeloste humane insuline.
24 16
14 Bloedglucose (mmol/ l)
12
10
8
6
4
2
0
1
2
3
4
Tijd (u)
5
Afb.
I.
Bloedglucosegehalte na een eenmalige dosis NovoRapid, vlak voor een maaltijd geïnjecteerd (doorlopende lijn), of opgeloste humane insuline, 30 minuten voor een maaltijd geïnjecteerd (stippellijn) bij patiënten met type 1 diabetes mellitus.
Wanneer NovoRapid subcutaan wordt geïnjecteerd, treedt de werking binnen 10 tot 20 minuten na het injecteren in.
Het maximale effect treedt 1 tot 3 uur na het injecteren op.
De werking houdt 3 tot 5 uur aan.
Volwassenen.
In klinisch onderzoek bij type 1 diabetespatiënten is aangetoond dat met NovoRapid een lagere postprandiale bloedglucose wordt verkregen in vergelijking met opgeloste humane insuline (afb.
I).
Bij twee langlopende open-label onderzoeken bij type 1 diabetespatiënten, die respectievelijk 1070 en 884 patiënten hebben omvat, is een verlaging vastgesteld van het geglycosileerd hemoglobine met 0,12 [95% betrouwbaarheidsinterval 0,03; 0,22] procentpunten en met 0,15 [95% betrouwbaarheidsinterval 0,05; 0,26] procentpunten in vergelijking met humane insuline; een verschil van betwistbaar klinisch belang.
Oudere patiënten.
Bij oudere patiënten met type 2 diabetes (19 patiënten van 65-83 jaar, gemiddelde leeftijd:
70 jaar) werd een gerandomiseerd, dubbelblind, cross-over PK/ PD-onderzoek verricht waarin insuline aspart werd vergeleken met opgeloste humane insuline.
De relatieve verschillen in de farmacodynamische eigenschappen (glucoseinfusiesnelheid(GIR)max, AUCGIR, 0-120 min) tussen insuline aspart en humane insuline bij oudere patiënten waren vergelijkbaar met deze gezien bij gezonde proefpersonen en jongere patiënten met diabetes.
Kinderen en adolescenten.
Een klinisch onderzoek dat preprandiale opgeloste humane insuline vergelijkt met postprandiale insuline aspart werd verricht bij jonge kinderen (20 patiënten van 2 tot jonger dan 6 jaar, begeleid gedurende 12 weken, vier onder hen waren jonger dan 4 jaar) en een single dose PK/ PD-onderzoek werd verricht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar).
Het farmacodynamische profiel van insuline aspart bij kinderen was vergelijkbaar met dat van volwassenen.
Klinisch onderzoek bij patiënten met diabetes type 1 heeft aangetoond dat de kans op nachtelijke hypoglycemie afneemt als insuline aspart in plaats van opgeloste humane insuline wordt toegediend.
De kans op hypoglycemie overdag nam niet significant toe.
Zwangerschap.
Uit een klinische studie waarin de veiligheid en de werkzaamheid van insuline aspart versus humane insuline werd vergeleken bij de behandeling van zwangere vrouwen met type 1 diabetes (322 blootgestelde zwangerschappen (insuline aspart:
157; humane insuline:
165)), bleek dat
25 insuline aspart geen bijwerkingen had op de zwangerschap of op de gezondheid van de foetus/ het pasgeboren kind.
Bovendien toonden gegevens uit een klinische studie uitgevoerd bij 27 vrouwen met zwangerschapsdiabetes gerandomiseerd voor een behandeling met ofwel insuline aspart ofwel humane insuline (insuline aspart:
14; humane insuline:
13) een vergelijkbaar veiligheidsprofiel bij beide behandelingen.
Insuline aspart is molair equipotent met opgeloste humane insuline.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
De substitutie van het aminozuur proline door asparaginezuur op positie B28 bij NovoRapid vermindert de neiging tot hexameervorming die te zien is bij opgeloste humane insuline.
NovoRapid wordt derhalve in vergelijking met opgeloste humane insuline sneller uit de subcutane laag opgenomen.
De tijd tot het bereiken van de maximale concentratie bedraagt gemiddeld de helft van de tijd die opgeloste humane insuline nodig heeft.
Een gemiddelde maximale plasmaconcentratie van 492±256 pmol/ l werd bereikt 40 (interkwartielbereik:
30-40) minuten na de subcutane toediening van een dosis van 0,15 E/ kg lichaamsgewicht aan type 1 diabetespatiënten.
De insulineconcentraties keerden 4 tot 6 uur na de toediening terug naar de basale spiegels.
De absorptiesnelheid was iets lager bij type 2 diabetespatiënten, hetgeen resulteerde in een lagere Cmax (352±240 pmol/ l) en een latere tmax (60 (interkwartielbereik:
50-90) minuten).
De intra-individuele variatie met betrekking tot de tijd tot het bereiken van de maximale concentratie is significant minder bij NovoRapid dan bij opgeloste humane insuline, terwijl de intra-individuele variatie met betrekking tot de Cmax bij NovoRapid groter is.
Kinderen en adolescenten.
De farmacokinetische en farmacodynamische eigenschappen van NovoRapid werden onderzocht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar) met type 1 diabetes.
Insuline aspart werd door beide leeftijdsgroepen snel opgenomen, met vergelijkbare tmax als bij volwassenen.
Er waren echter verschillen wat Cmax betreft tussen de leeftijdsgroepen, hetgeen het belang van een individuele instelling van NovoRapid benadrukt.
Oudere patiënten:
De relatieve verschillen in de farmacokinetische eigenschappen tussen insuline aspart en opgeloste humane insuline bij oudere patiënten (65-83 jaar, gemiddelde leeftijd:
70 jaar) met type 2 diabetes waren vergelijkbaar met deze gezien bij gezonde proefpersonen en jongere patiënten met diabetes.
Een vertraagde absorptiesnelheid werd geobserveerd bij oudere patiënten, hetgeen resulteerde in een latere tmax (82 (interkwartielbereik:
60-120) minuten), terwijl Cmax vergelijkbaar was met dat geobserveerd bij jongere patiënten met type 2 diabetes en ietwat lager was bij patiënten met type 1 diabetes.
Verminderde leverfunctie:
Een farmacokinetisch onderzoek met een enkelvoudige dosering van insuline aspart werd verricht bij 24 proefpersonen met een leverfunctie variërend van normaal tot ernstig gestoord.
Bij patiënten met een verminderde leverfunctie was de absorptiesnelheid gedaald en meer variabel, hetgeen resulteerde in een vertraagde tmax van ongeveer 50 minuten bij patiënten met een normale leverfunctie tot ongeveer 85 minuten bij patiënten met een matig tot ernstig verminderde leverfunctie.
AUC, Cmax en CL/ F waren vergelijkbaar bij patiënten met een gereduceerde leverfunctie vergeleken met patiënten met een normale leverfunctie.
Verminderde nierfunctie:
Een farmacokinetisch onderzoek met een enkelvoudige dosering van insuline aspart werd verricht bij 18 proefpersonen met een nierfunctie variërend van normaal tot ernstig gestoord.
Er werd geen aantoonbaar effect van de creatinineklaring op de AUC, Cmax, CL/ F en tmax van insuline aspart gevonden.
De gegevens zijn beperkt bij patiënten met een matig tot ernstig verminderde nierfunctie.
Patiënten met nierinsufficiëntie die een dialysebehandeling nodig hebben, werden niet onderzocht.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
26 Niet-klinische gegevens duiden niet op een speciaal risico voor mensen.
Deze gegevens zijn afkomstig van conventioneel onderzoek op het gebied van veiligheidsfarmacologie, toxiciteit bij herhaalde dosering, genotoxiciteit en reproductietoxiciteit.
Bij in vitro tests, waaronder binding aan insuline- en IGF-1-receptoren en effecten op de celgroei, gedroeg insuline aspart zich op een manier die veel leek op humane insuline.
Uit onderzoeken blijkt ook dat de dissociatie van de binding aan de insulinereceptor van insuline aspart gelijk is aan humane insuline.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Glycerol Fenol Metacresol Zinkchloride Dinatriumfosfaat dihydraat Natriumchloride Zoutzuur (voor instellen van de pH) Natriumhydroxide (voor instellen van de pH) Water voor injecties
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Stoffen die aan de insulineoplossing worden toegevoegd, kunnen de insuline afbreken, bijvoorbeeld als het geneesmiddel thiolen of sulfieten bevat.
6.3 Houdbaarheid
30 maanden
De houdbaarheid na ingebruikneming is 4 weken.
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
Wanneer u NovoRapid NovoLet niet gebruikt, houd dan ter bescherming tegen licht de dop op de pen.
NovoRapid NovoLet die u gebruikt of bij u draagt als reserve: niet in de koelkast bewaren.
Bewaren beneden 30°C.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Glazen patroon (type 1), die een zuiger (broombutyl rubber) bevat en afgesloten is met een stop (broombutyl/ polyisopreen rubber), in een voorgevulde kunststof wegwerppen voor meervoudig gebruik.
De patroon bevat 3 ml oplossing.
Verpakkingen met 5 of 10 voorgevulde pennen.
Niet alle genoemde verpakkingsgrootten worden in de handel gebracht.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen 27 NovoRapid NovoLet dient uitsluitend te worden gebruikt in combinatie met producten, die ermee verenigbaar zijn en ervoor zorgen dat de pennen veilig en effectief functioneren.
NovoRapid NovoLet mag maar door één persoon worden gebruikt.
NovoRapid NovoLet mag niet opnieuw worden gevuld.
NovoFine naalden zijn ontworpen om te worden gebruikt in combinatie met NovoRapid NovoLet.
NovoRapid kan worden gebruikt in een infuuspomp (CSII) zoals beschreven in rubriek 4.2.
Catheters waarvan het binnenoppervlak is vervaardigd uit polyethyleen of polyolefine, zijn na beoordeling verenigbaar bevonden met pompgebruik.
Voor intraveneus gebruik:
Infusiesystemen met NovoRapid 100 E/ ml in een concentratie van 0,05 E/ ml tot 1 E/ ml insuline aspart in een infusievloeistof van 0,9% natriumchloride, 5% glucose of 10% glucose met 40 mmol/ l kaliumchloride in een infusiezak uit polypropyleen zijn stabiel bij kamertemperatuur gedurende 24 uur.
Alhoewel de oplossing stabiel is in de tijd zal initieel een bepaalde hoeveelheid insuline worden geadsorbeerd aan het materiaal van de infusiezak.
Het is noodzakelijk de bloedglucosespiegel te controleren tijdens insuline-infusie.
NovoRapid dient niet te worden gebruikt indien deze niet helder en kleurloos is.
Alle ongebruikte producten en afvalmaterialen dienen te worden vernietigd overeenkomstig lokale voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 005 EU/ 1/ 99/ 119/ 007
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/ HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
Datum van de eerste vergunning:
7 september 1999 Datum van de laatste hernieuwing:
7 september 2004
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
28 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid FlexPen 100 E/ ml, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen.
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Insuline aspart* ………………..
100 E/ ml
* geproduceerd met behulp van recombinant-DNA technologie in Saccharomyces cerevisiae.
Eén eenheid insuline aspart komt overeen met 6 nmol, 0,035 mg zout- en watervrije insuline aspart.
Hulpstof
Metacresol…………………………… 1,72 mg/ ml
Voor een volledige lijst van de hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Oplossing voor injectie.
Heldere, kleurloze, waterige oplossing.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Behandeling van patiënten met diabetes mellitus.
4.2 Dosering en wijze van toediening
De werking van NovoRapid treedt sneller in en de werkingsduur is korter dan bij opgeloste humane insuline.
Doordat de werking van NovoRapid sneller intreedt, dient NovoRapid in het algemeen direct voor een maaltijd te worden toegediend.
Indien nodig kan NovoRapid ook kort na een maaltijd worden toegediend.
De dosering van NovoRapid is per persoon verschillend en wordt bepaald op basis van het advies van de arts in overeenstemming met de behoefte van de patiënt.
NovoRapid dient bij normaal gebruik te worden gecombineerd met middellang- of langwerkende insuline die ten minste eenmaal daags wordt toegediend.
Bij volwassenen en kinderen ligt de individuele insulinebehoefte gewoonlijk tussen 0,5 en 1,0 E/ kg/ dag.
Bij een maaltijdgerelateerde behandeling kan NovoRapid voorzien in 50– 70% van de insulinebehoefte en in de rest wordt voorzien door een middellang- of langwerkende insuline.
NovoRapid wordt subcutaan toegediend in de buikwand, de dij, het deltoïdeus gebied of het gluteaal gebied.
Binnen eenzelfde gebied moet de injectieplaats variëren.
Bij subcutane toediening via de buikwand zal de werking binnen 10-20 minuten na injectie intreden.
Het maximale effect wordt 1 à 3 uur na injectie bereikt.
De werkingsduur is 3 tot 5 uur.
Zoals bij elke soort insuline zal de werkingsduur variëren afhankelijk van de dosis, injectieplaats, doorbloeding, temperatuur en de lichamelijke activiteit.
Zoals bij alle insulines zal de subcutane toediening via de buikwand voor een snellere opname zorgen dan bij toediening via andere plaatsen.
In vergelijking met opgeloste humane insuline zal de werking echter altijd sneller intreden, ongeacht de injectieplaats.
29 Indien nodig kan NovoRapid ook intraveneus worden toegediend (zie rubriek 6.6).
Intraveneuze toediening dient te worden uitgevoerd door een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg.
NovoRapid mag gebruikt worden voor continue subcutane insuline-infusie (CSII) in pompen die geschikt zijn voor insuline-infusie.
CSII dient via de buikwand te worden toegediend.
De infusieplaatsen dienen afgewisseld te worden.
Bij gebruik in een insuline-infuuspomp mag NovoRapid nooit worden gemengd met een andere insuline.
Patiënten die CSII toepassen moeten uitgebreide instructies krijgen over het gebruik van het pompsysteem en over het gebruik van het juiste reservoir en de juiste catheter voor de pomp (zie rubriek 6.6).
De infusieset (catheter en canule) dienen te worden vervangen conform de instructies die zijn vermeld in de productinformatie, die bij de infusieset wordt geleverd.
Patiënten die NovoRapid toedienen via CSII, moeten ook andere insuline achter de hand hebben voor het geval dat de pomp niet of niet goed werkt.
De insulinebehoefte kan afnemen door nier- of leveraandoeningen.
Een zorgvuldige controle van het glucosegehalte en individuele aanpassingen van de dosis van insuline aspart worden aanbevolen bij deze patiënten.
Er zijn geen onderzoeken verricht bij kinderen jonger dan 2 jaar.
Bij kinderen heeft het gebruik van NovoRapid soms de voorkeur boven opgeloste humane insuline in geval een snelle werking nuttig zou zijn (zie rubriek 5.1 en 5.2), bijvoorbeeld bij het afstemmen van de injectie op de maaltijd.
FlexPen zijn voorgevulde pennen die zijn ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine naalden met een kort beschermdopje.
Op de verpakking van de naalden staat een S vermeld.
FlexPen levert 1-60 eenheden in stappen van 1 eenheid.
De gedetailleerde aanwijzingen bij het systeem moeten worden opgevolgd.
4.3 Contra-indicaties
• Overgevoeligheid voor het werkzame bestanddeel of voor één van de hulpstoffen • Hypoglycemie.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Het gebruik van een inadequate dosering of het onderbreken van de behandeling kan, met name bij insuline-afhankelijke diabetes, leiden tot hyperglycemie en diabetische ketoacidose; gebeurtenissen die de dood tot gevolg kunnen hebben.
Patiënten bij wie de bloedglucoseregulatie sterk verbeterd is door bijvoorbeeld een intensieve insulinetherapie, kunnen de gebruikelijke waarschuwingssymptomen van een hypoglycemie anders waarnemen.
Zij dienen hierover geïnformeerd te worden.
Een gevolg van de farmacodynamische eigenschappen van snelwerkende insuline analogen is dat een eventuele hypoglycemie bij deze analogen mogelijk eerder optreedt na een injectie dan bij opgeloste humane insuline.
De toediening van NovoRapid moet altijd verbonden zijn met het nuttigen van een maaltijd.
Bij patiënten met bijkomende ziekten of die geneesmiddelen gebruiken waarbij een vertraagde voedselopname te verwachten valt, dient rekening te worden gehouden met de snelle werking van NovoRapid.
30 Bijkomende ziekten, met name infecties, verhogen in het algemeen de hoeveelheid insuline die de patiënt nodig heeft.
Wanneer patiënten worden overgeschakeld tussen verschillende types insulineproducten, kunnen zij de vroege waarschuwingssymptomen van hypoglycemie anders of minder goed waarnemen dan toen zij hun gebruikelijke insuline gebruikten.
Het overschakelen van een patiënt op een nieuw type of merk insuline moet geschieden onder strikte medische begeleiding.
Veranderingen in sterkte, merk, type, soort (dierlijke, humane, humane insuline analoog) en/ of productiemethode kunnen resulteren in een wijziging van de dosering.
Het is mogelijk dat patiënten die NovoRapid gebruiken, dagelijks meer injecties of een andere dosering nodig hebben dan bij de insuline die men voorheen gebruikte.
Indien een aanpassing nodig is, kan dit plaatsvinden bij de eerste dosis of gedurende de eerste weken of maanden.
Net als bij andere insulines kunnen reacties op de injectieplaats optreden zoals pijn, jeuk, urticaria, zwelling en ontsteking.
Continu afwisselen van de injectieplaats binnen hetzelfde gebied kan helpen deze reacties te verminderen of te voorkomen.
Deze reacties verdwijnen gewoonlijk binnen enkele dagen tot enkele weken.
In zeldzame gevallen kunnen reacties op de injectieplaats de stopzetting van NovoRapid noodzakelijk maken.
Het overslaan van een maaltijd of onverwachte, zware fysieke inspanning kan leiden tot hypoglycemie.
Aanpassing van de dosering kan ook nodig zijn wanneer patiënten hun fysieke activiteit vergroten of het gebruikelijke dieet wijzigen.
Beweging onmiddellijk na een maaltijd kan het risico op hypoglycemie doen toenemen.
NovoRapid bevat metacresol, dat in zeldzame gevallen allergische reacties kan veroorzaken.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Van een aantal geneesmiddelen is bekend dat ze een interactie hebben met het glucosemetabolisme.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verlagen:
Orale bloedglucoseverlagende middelen, octreotide, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), niet-selectieve bètablokkers, angiotensine-converting-enzymremmers (ACE-remmers), salicylaten, alcohol, anabole steroïden en sulfonamiden.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verhogen:
Orale anticonceptiva, thiaziden, glucocorticoïden, schildklierhormonen, sympathicomimetica en danazol.
Bètablokkers kunnen de symptomen van hypoglycemie maskeren.
Alcohol kan het hypoglycemisch effect van insuline versterken en verlengen.
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
NovoRapid (insuline aspart) kan tijdens de zwangerschap worden gebruikt.
Volgens gegevens van twee gecontroleerde gerandomiseerde klinische studies (157 en 14 zwangerschappen blootgesteld aan insuline aspart respectievelijk) blijkt dat insuline aspart geen bijwerkingen heeft op de zwangerschap of op de gezondheid van de foetus/ het pasgeboren kind in vergelijking met humane insuline (zie rubriek 5.1).
Bij behandeling van zwangere vrouwen met diabetes mellitus (type 1 diabetes, type 2 diabetes of zwangerschapsdiabetes) verdienen intensieve bloedglucoseregulatie en controle aanbeveling
31 gedurende de hele zwangerschap; dit geldt ook als een patiënte overweegt zwanger te worden.
De insulinebehoefte wordt in het eerste trimester in het algemeen lager en tijdens het tweede en derde trimester hoger.
Na de bevalling zal de insulinebehoefte weer snel terugkeren naar het niveau van voor de zwangerschap.
Er zijn geen beperkingen voor de behandeling met NovoRapid tijdens de lactatieperiode.
De insulinebehandeling van moeders die borstvoeding geven houdt geen risico in voor de baby.
Soms is het echter nodig de dosering van NovoRapid aan te passen.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Het concentratie- en reactievermogen van patiënten kan verminderd zijn bij hypoglycemie.
Dit kan gevaar opleveren in die omstandigheden waar dit vermogen van groot belang is (bijvoorbeeld het besturen van voertuigen of bedienen van machines).
Patiënten dient geadviseerd te worden om maatregelen te nemen om hypoglycemie te vermijden bij het besturen van voertuigen.
Dit is met name belangrijk voor patiënten met verminderde of afwezige herkenning van symptomen van hypoglycemie of voor patiënten die frequente episoden van hypoglycemie hebben.
Onder dergelijke omstandigheden dient de raadzaamheid van het besturen van voertuigen te worden overwogen.
4.8 Bijwerkingen
Bijwerkingen, die waargenomen zijn bij patiënten die met NovoRapid worden behandeld, zijn voornamelijk dosisafhankelijk en gebaseerd op het farmacologische effect van insuline.
Net als bij andere insulineproducten is hypoglycemie in het algemeen de meest voorkomende bijwerking.
Hypoglycemie kan optreden wanneer de insulinedosis te hoog is ten opzichte van de insulinebehoefte.
Ernstige hypoglycemie kan leiden tot bewustzijnsverlies en/ of convulsies en kan een tijdelijke of permanente beschadiging van de hersenfunctie of zelfs de dood tot gevolg hebben.
In klinische studies en na toelating op de geneesmiddelenmarkt varieert de frequentie met de patiëntenpopulatie en dosisregimes, waardoor geen specifieke frequentie kan worden weergegeven.
Tijdens klinische studies was er geen verschil in de mate waarin hypoglycemie optrad tussen patiënten die werden behandeld met insuline aspart in vergelijking met humane insuline.
Frequenties van bijwerkingen uit klinische studies, die als gerelateerd aan insuline aspart zijn beoordeeld, zijn hieronder weergegeven.
De frequenties worden als volgt gedefinieerd:
Soms (> 1/ 1.000, < 1/100) en zelden (> 1/10.000, < 1/1.000).
Geïsoleerde spontane gevallen met inbegrip van geïsoleerde gevallen worden weergegeven als zeer zelden (< 1/ 10.000).
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
Immuunsysteemaandoeningen Soms - Urticaria, rash, huiduitslag
Zeer zelden - Anafylactische reacties Symptomen van gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen onder andere zijn: gegeneraliseerde huiduitslag, jeuk, transpireren, gastro-intestinale klachten, angioneurotisch oedeem, ademhalingsproblemen, hartkloppingen en een verlaging van de bloeddruk.
Gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen levensbedreigend zijn.
Zenuwstelselaandoeningen Zelden - Perifere neuropathie Een snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie kan gepaard gaan met zogenaamde acute pijnlijke neuropathie, die meestal reversibel is.
Oogaandoeningen Soms - Refractie-aandoeningen
32 Na het instellen van de insulinetherapie kunnen refractie-anomalieën voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
Soms - Diabetische retinopathie Een verbeterde glycemische regulatie over een langdurige periode vermindert het risico van progressie van diabetische retinopathie.
Echter, intensivering van de insulinebehandeling met een abrupte verbetering in de glycemische regulatie kan gepaard gaan met verergering van diabetische retinopathie.
Huid- en onderhuidaandoeningen Soms - Lipodystrofie Op de injectieplaats kan lipodystrofie optreden als gevolg van het niet-afwisselen van de injectieplaats binnen hetzelfde gebied.
Soms - Lokale overgevoeligheid Tijdens de behandeling met insuline kunnen lokale overgevoeligheidsreacties (roodheid, zwelling en jeuk op de injectieplaats) optreden.
Deze reacties zijn in het algemeen van voorbijgaande aard en verdwijnen gewoonlijk tijdens de behandeling.
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornissen Soms - Oedeem Na het instellen van de insulinetherapie kan oedeem voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
4.9 Overdosering
Voor insuline bestaat er geen specifieke definiëring van overdosering.
Er kan echter hypoglycemie ontstaan, die zich in een aantal achtereenvolgende stadia kan ontwikkelen als te hoge doses worden toegediend in verhouding tot de behoefte van de patiënt:
• Episoden van milde hypoglycemie kunnen worden behandeld door orale toediening van glucose of suikerhoudende producten.
Het verdient daarom aanbeveling dat diabetespatiënten altijd suikerhoudende producten bij zich hebben • Episoden van ernstige hypoglycemie, waarbij de patiënt het bewustzijn verliest, kunnen worden behandeld met glucagon (0,5 tot 1 mg), dat intramusculair of subcutaan wordt toegediend door iemand die daarin is geoefend; iemand die medisch is geschoold, kan intraveneus glucose toedienen.
Glucose moet eveneens intraveneus worden toegediend wanneer de patiënt niet binnen 10 tot 15 minuten reageert op glucagon.
Om een recidief te voorkomen verdient het aanbeveling de patiënt oraal koolhydraten toe te dienen, wanneer deze weer bij bewustzijn is.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie: insulines en analogen voor injectie, snelwerkend, ATC-code A10AB05.
Het bloedglucoseverlagende effect van insuline is gebaseerd op binding van insuline aan de receptoren op spier- en vetcellen.
Hierdoor wordt de opname van glucose bevorderd, terwijl tegelijkertijd de afgifte van glucose uit de lever wordt geremd.
De werking van NovoRapid treedt sneller in dan die van opgeloste humane insuline.
Tevens veroorzaakt NovoRapid een grotere daling van de glucoseconcentratie binnen de eerste vier uur na een maaltijd.
NovoRapid werkt na subcutane injectie korter dan opgeloste humane insuline.
33 16
14 Bloedglucose (mmol/ l)
12
10
8
6
4
2
0
1
2
3
4
Tijd (u)
5
Afb.
I.
Bloedglucosegehalte na een eenmalige dosis NovoRapid, vlak voor een maaltijd geïnjecteerd (doorlopende lijn), of opgeloste humane insuline, 30 minuten voor een maaltijd geïnjecteerd (stippellijn) bij patiënten met type 1 diabetes mellitus.
Wanneer NovoRapid subcutaan wordt geïnjecteerd, treedt de werking binnen 10 tot 20 minuten na het injecteren in.
Het maximale effect treedt 1 tot 3 uur na het injecteren op.
De werking houdt 3 tot 5 uur aan.
Volwassenen.
In klinisch onderzoek bij type 1 diabetespatiënten is aangetoond dat met NovoRapid een lagere postprandiale bloedglucose wordt verkregen in vergelijking met opgeloste humane insuline (afb.
I).
Bij twee langlopende open-label onderzoeken bij type 1 diabetespatiënten, die respectievelijk 1070 en 884 patiënten hebben omvat, is een verlaging vastgesteld van het geglycosileerd hemoglobine met 0,12 [95% betrouwbaarheidsinterval 0,03; 0,22] procentpunten en met 0,15 [95% betrouwbaarheidsinterval 0,05; 0,26] procentpunten in vergelijking met humane insuline; een verschil van betwistbaar klinisch belang.
Oudere patiënten.
Bij oudere patiënten met type 2 diabetes (19 patiënten van 65-83 jaar, gemiddelde leeftijd:
70 jaar) werd een gerandomiseerd, dubbelblind, cross-over PK/PD-onderzoek verricht waarin insuline aspart werd vergeleken met opgeloste humane insuline.
De relatieve verschillen in de farmacodynamische eigenschappen (glucoseinfusiesnelheid(GIR)max, AUCGIR, 0-120 min) tussen insuline aspart en humane insuline bij oudere patiënten waren vergelijkbaar met deze gezien bij gezonde proefpersonen en jongere patiënten met diabetes.
Kinderen en adolescenten.
Een klinisch onderzoek dat preprandiale opgeloste humane insuline vergelijkt met postprandiale insuline aspart werd verricht bij jonge kinderen (20 patiënten van 2 tot jonger dan 6 jaar, begeleid gedurende 12 weken, vier onder hen waren jonger dan 4 jaar) en een single dose PK/ PD-onderzoek werd verricht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar).
Het farmacodynamische profiel van insuline aspart bij kinderen was vergelijkbaar met dat van volwassenen.
Klinisch onderzoek bij patiënten met diabetes type 1 heeft aangetoond dat de kans op nachtelijke hypoglycemie afneemt als insuline aspart in plaats van opgeloste humane insuline wordt toegediend.
De kans op hypoglycemie overdag nam niet significant toe.
Zwangerschap.
Uit een klinische studie waarin de veiligheid en de werkzaamheid van insuline aspart versus humane insuline werd vergeleken bij de behandeling van zwangere vrouwen met type 1 diabetes (322 blootgestelde zwangerschappen (insuline aspart:
157; humane insuline:
165)), bleek dat
34 insuline aspart geen bijwerkingen had op de zwangerschap of op de gezondheid van de foetus/ het pasgeboren kind.
Bovendien toonden gegevens uit een klinische studie uitgevoerd bij 27 vrouwen met zwangerschapsdiabetes gerandomiseerd voor een behandeling met ofwel insuline aspart ofwel humane insuline (insuline aspart:
14; humane insuline:
13) een vergelijkbaar veiligheidsprofiel bij beide behandelingen.
Insuline aspart is molair equipotent met opgeloste humane insuline.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
De substitutie van het aminozuur proline door asparaginezuur op positie B28 bij NovoRapid vermindert de neiging tot hexameervorming die te zien is bij opgeloste humane insuline.
NovoRapid wordt derhalve in vergelijking met opgeloste humane insuline sneller uit de subcutane laag opgenomen.
De tijd tot het bereiken van de maximale concentratie bedraagt gemiddeld de helft van de tijd die opgeloste humane insuline nodig heeft.
Een gemiddelde maximale plasmaconcentratie van 492±256 pmol/ l werd bereikt 40 (interkwartielbereik:
30-40) minuten na de subcutane toediening van een dosis van 0,15 E/ kg lichaamsgewicht aan type 1 diabetespatiënten.
De insulineconcentraties keerden 4 tot 6 uur na de toediening terug naar de basale spiegels.
De absorptiesnelheid was iets lager bij type 2 diabetespatiënten, hetgeen resulteerde in een lagere Cmax (352±240 pmol/ l) en een latere tmax (60 (interkwartielbereik:
50-90) minuten).
De intra-individuele variatie met betrekking tot de tijd tot het bereiken van de maximale concentratie is significant minder bij NovoRapid dan bij opgeloste humane insuline, terwijl de intra-individuele variatie met betrekking tot de Cmax bij NovoRapid groter is.
Kinderen en adolescenten.
De farmacokinetische en farmacodynamische eigenschappen van NovoRapid werden onderzocht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar) met type 1 diabetes.
Insuline aspart werd door beide leeftijdsgroepen snel opgenomen, met vergelijkbare tmax als bij volwassenen.
Er waren echter verschillen wat Cmax betreft tussen de leeftijdsgroepen, hetgeen het belang van een individuele instelling van NovoRapid benadrukt.
Oudere patiënten:
De relatieve verschillen in de farmacokinetische eigenschappen tussen insuline aspart en opgeloste humane insuline bij oudere patiënten (65-83 jaar, gemiddelde leeftijd:
70 jaar) met type 2 diabetes waren vergelijkbaar met deze gezien bij gezonde proefpersonen en jongere patiënten met diabetes.
Een vertraagde absorptiesnelheid werd geobserveerd bij oudere patiënten, hetgeen resulteerde in een latere tmax (82 (interkwartielbereik:
60-120) minuten), terwijl Cmax vergelijkbaar was met dat geobserveerd bij jongere patiënten met type 2 diabetes en ietwat lager was bij patiënten met type 1 diabetes.
Verminderde leverfunctie:
Een farmacokinetisch onderzoek met een enkelvoudige dosering van insuline aspart werd verricht bij 24 proefpersonen met een leverfunctie variërend van normaal tot ernstig gestoord.
Bij patiënten met een verminderde leverfunctie was de absorptiesnelheid gedaald en meer variabel, hetgeen resulteerde in een vertraagde tmax van ongeveer 50 minuten bij patiënten met een normale leverfunctie tot ongeveer 85 minuten bij patiënten met een matig tot ernstig verminderde leverfunctie.
AUC, Cmax en CL/ F waren vergelijkbaar bij patiënten met een gereduceerde leverfunctie vergeleken met patiënten met een normale leverfunctie.
Verminderde nierfunctie:
Een farmacokinetisch onderzoek met een enkelvoudige dosering van insuline aspart werd verricht bij 18 proefpersonen met een nierfunctie variërend van normaal tot ernstig gestoord.
Er werd geen aantoonbaar effect van de creatinineklaring op de AUC, Cmax, CL/ F en tmax van insuline aspart gevonden.
De gegevens zijn beperkt bij patiënten met een matig tot ernstig verminderde nierfunctie.
Patiënten met nierinsufficiëntie die een dialysebehandeling nodig hebben, werden niet onderzocht.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
35 Niet-klinische gegevens duiden niet op een speciaal risico voor mensen.
Deze gegevens zijn afkomstig van conventioneel onderzoek op het gebied van veiligheidsfarmacologie, toxiciteit bij herhaalde dosering, genotoxiciteit en reproductietoxiciteit.
Bij in vitro tests, waaronder binding aan insuline- en IGF-1-receptoren en effecten op de celgroei, gedroeg insuline aspart zich op een manier die veel leek op humane insuline.
Uit onderzoeken blijkt ook dat de dissociatie van de binding aan de insulinereceptor van insuline aspart gelijk is aan humane insuline.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Glycerol Fenol Metacresol Zinkchloride Dinatriumfosfaat dihydraat Natriumchloride Zoutzuur (voor instellen van de pH) Natriumhydroxide (voor instellen van de pH) Water voor injecties
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Stoffen die aan de insulineoplossing worden toegevoegd, kunnen de insuline afbreken, bijvoorbeeld als het geneesmiddel thiolen of sulfieten bevat.
6.3 Houdbaarheid
30 maanden
De houdbaarheid na ingebruikneming is 4 weken.
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
Wanneer u NovoRapid FlexPen niet gebruikt, houd dan ter bescherming tegen licht de dop op de pen.
NovoRapid FlexPen die u gebruikt of bij u draagt als reserve: niet in de koelkast bewaren.
Bewaren beneden 30°C.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Glazen patroon (type 1), die een zuiger (broombutyl rubber) bevat en afgesloten is met een stop (broombutyl/ polyisopreen rubber), in een voorgevulde kunststof wegwerppen voor meervoudig gebruik.
De patroon bevat 3 ml oplossing.
Verpakkingen met 1, 5 of 10 voorgevulde pennen.
Niet alle genoemde verpakkingsgrootten worden in de handel gebracht.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
NovoRapid FlexPen dient uitsluitend te worden gebruikt in combinatie met producten, die ermee 36 verenigbaar zijn en ervoor zorgen dat de pennen veilig en effectief functioneren.
NovoRapid FlexPen mag maar door één persoon worden gebruikt.
NovoRapid FlexPen mag niet opnieuw worden gevuld.
NovoFine S naalden zijn ontworpen om te worden gebruikt in combinatie met NovoRapid FlexPen.
NovoRapid kan worden gebruikt in een infuuspomp (CSII) zoals beschreven in rubriek 4.2.
Catheters waarvan het binnenoppervlak is vervaardigd uit polyethyleen of polyolefine, zijn na beoordeling verenigbaar bevonden met pompgebruik.
Voor intraveneus gebruik:
Infusiesystemen met NovoRapid 100 E/ ml in een concentratie van 0,05 E/ ml tot 1 E/ ml insuline aspart in een infusievloeistof van 0,9% natriumchloride, 5% glucose of 10% glucose met 40 mmol/ l kaliumchloride in een infusiezak uit polypropyleen zijn stabiel bij kamertemperatuur gedurende 24 uur.
Alhoewel de oplossing stabiel is in de tijd zal initieel een bepaalde hoeveelheid insuline worden geadsorbeerd aan het materiaal van de infusiezak.
Het is noodzakelijk de bloedglucosespiegel te controleren tijdens insuline-infusie.
NovoRapid dient niet te worden gebruikt indien deze niet helder en kleurloos is.
Alle ongebruikte producten en afvalmaterialen dienen te worden vernietigd overeenkomstig lokale voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 009 EU/ 1/ 99/ 119/ 010 EU/ 1/ 99/ 119/ 011
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/ HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
Datum van de eerste vergunning:
7 september 1999 Datum van de laatste hernieuwing:
7 september 2004
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
37 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid InnoLet 100 E/ ml, oplossing voor injectie in een voorgevulde pen.
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Insuline aspart* ………………..
100 E/ ml
* geproduceerd met behulp van recombinant-DNA technologie in Saccharomyces cerevisiae.
Eén eenheid insuline aspart komt overeen met 6 nmol, 0,035 mg zout- en watervrije insuline aspart.
Hulpstof
Metacresol…………………………… 1,72 mg/ ml
Voor een volledige lijst van de hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Oplossing voor injectie.
Heldere, kleurloze, waterige oplossing.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Behandeling van patiënten met diabetes mellitus.
4.2 Dosering en wijze van toediening
De werking van NovoRapid treedt sneller in en de werkingsduur is korter dan bij opgeloste humane insuline.
Doordat de werking van NovoRapid sneller intreedt, dient NovoRapid in het algemeen direct voor een maaltijd te worden toegediend.
Indien nodig kan NovoRapid ook kort na een maaltijd worden toegediend.
De dosering van NovoRapid is per persoon verschillend en wordt bepaald op basis van het advies van de arts in overeenstemming met de behoefte van de patiënt.
NovoRapid dient bij normaal gebruik te worden gecombineerd met middellang- of langwerkende insuline die ten minste eenmaal daags wordt toegediend.
Bij volwassenen en kinderen ligt de individuele insulinebehoefte gewoonlijk tussen 0,5 en 1,0 E/ kg/ dag.
Bij een maaltijdgerelateerde behandeling kan NovoRapid voorzien in 50– 70% van de insulinebehoefte en in de rest wordt voorzien door een middellang- of langwerkende insuline.
NovoRapid wordt subcutaan toegediend in de buikwand, de dij, het deltoïdeus gebied of het gluteaal gebied.
Binnen eenzelfde gebied moet de injectieplaats variëren.
Bij subcutane toediening via de buikwand zal de werking binnen 10-20 minuten na injectie intreden.
Het maximale effect wordt 1 à 3 uur na injectie bereikt.
De werkingsduur is 3 tot 5 uur.
Zoals bij elke soort insuline zal de werkingsduur variëren afhankelijk van de dosis, injectieplaats, doorbloeding, temperatuur en de lichamelijke activiteit.
Zoals bij alle insulines zal de subcutane toediening via de buikwand voor een snellere opname zorgen dan bij toediening via andere plaatsen.
In vergelijking met opgeloste humane insuline zal de werking echter altijd sneller intreden, ongeacht de injectieplaats.
38 Indien nodig kan NovoRapid ook intraveneus worden toegediend (zie rubriek 6.6).
Intraveneuze toediening dient te worden uitgevoerd door een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg.
NovoRapid mag gebruikt worden voor continue subcutane insuline-infusie (CSII) in pompen die geschikt zijn voor insuline-infusie.
CSII dient via de buikwand te worden toegediend.
De infusieplaatsen dienen afgewisseld te worden.
Bij gebruik in een insuline-infuuspomp mag NovoRapid nooit worden gemengd met een andere insuline.
Patiënten die CSII toepassen moeten uitgebreide instructies krijgen over het gebruik van het pompsysteem en over het gebruik van het juiste reservoir en de juiste catheter voor de pomp (zie rubriek 6.6).
De infusieset (catheter en canule) dienen te worden vervangen conform de instructies die zijn vermeld in de productinformatie, die bij de infusieset wordt geleverd.
Patiënten die NovoRapid toedienen via CSII, moeten ook andere insuline achter de hand hebben voor het geval dat de pomp niet of niet goed werkt.
De insulinebehoefte kan afnemen door nier- of leveraandoeningen.
Een zorgvuldige controle van het glucosegehalte en individuele aanpassingen van de dosis van insuline aspart worden aanbevolen bij deze patiënten.
Er zijn geen onderzoeken verricht bij kinderen jonger dan 2 jaar.
Bij kinderen heeft het gebruik van NovoRapid soms de voorkeur boven opgeloste humane insuline in geval een snelle werking nuttig zou zijn (zie rubriek 5.1 en 5.2), bijvoorbeeld bij het afstemmen van de injectie op de maaltijd.
InnoLet zijn voorgevulde pennen die zijn ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine naalden met een kort beschermdopje.
Op de verpakking van de naalden staat een S vermeld.
InnoLet levert 1-50 eenheden in stappen van 1 eenheid.
De gedetailleerde aanwijzingen bij het systeem moeten worden opgevolgd.
4.3 Contra-indicaties
• Overgevoeligheid voor het werkzame bestanddeel of voor één van de hulpstoffen • Hypoglycemie.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Het gebruik van een inadequate dosering of het onderbreken van de behandeling kan, met name bij insuline-afhankelijke diabetes, leiden tot hyperglycemie en diabetische ketoacidose; gebeurtenissen die de dood tot gevolg kunnen hebben.
Patiënten bij wie de bloedglucoseregulatie sterk verbeterd is door bijvoorbeeld een intensieve insulinetherapie, kunnen de gebruikelijke waarschuwingssymptomen van een hypoglycemie anders waarnemen.
Zij dienen hierover geïnformeerd te worden.
Een gevolg van de farmacodynamische eigenschappen van snelwerkende insuline analogen is dat een eventuele hypoglycemie bij deze analogen mogelijk eerder optreedt na een injectie dan bij opgeloste humane insuline.
De toediening van NovoRapid moet altijd verbonden zijn met het nuttigen van een maaltijd.
Bij patiënten met bijkomende ziekten of die geneesmiddelen gebruiken waarbij een vertraagde voedselopname te verwachten valt, dient rekening te worden gehouden met de snelle werking van NovoRapid.
39 Bijkomende ziekten, met name infecties, verhogen in het algemeen de hoeveelheid insuline die de patiënt nodig heeft.
Wanneer patiënten worden overgeschakeld tussen verschillende types insulineproducten, kunnen zij de vroege waarschuwingssymptomen van hypoglycemie anders of minder goed waarnemen dan toen zij hun gebruikelijke insuline gebruikten.
Het overschakelen van een patiënt op een nieuw type of merk insuline moet geschieden onder strikte medische begeleiding.
Veranderingen in sterkte, merk, type, soort (dierlijke, humane, humane insuline analoog) en/ of productiemethode kunnen resulteren in een wijziging van de dosering.
Het is mogelijk dat patiënten die NovoRapid gebruiken, dagelijks meer injecties of een andere dosering nodig hebben dan bij de insuline die men voorheen gebruikte.
Indien een aanpassing nodig is, kan dit plaatsvinden bij de eerste dosis of gedurende de eerste weken of maanden.
Net als bij andere insulines kunnen reacties op de injectieplaats optreden zoals pijn, jeuk, urticaria, zwelling en ontsteking.
Continu afwisselen van de injectieplaats binnen hetzelfde gebied kan helpen deze reacties te verminderen of te voorkomen.
Deze reacties verdwijnen gewoonlijk binnen enkele dagen tot enkele weken.
In zeldzame gevallen kunnen reacties op de injectieplaats de stopzetting van NovoRapid noodzakelijk maken.
Het overslaan van een maaltijd of onverwachte, zware fysieke inspanning kan leiden tot hypoglycemie.
Aanpassing van de dosering kan ook nodig zijn wanneer patiënten hun fysieke activiteit vergroten of het gebruikelijke dieet wijzigen.
Beweging onmiddellijk na een maaltijd kan het risico op hypoglycemie doen toenemen.
NovoRapid bevat metacresol, dat in zeldzame gevallen allergische reacties kan veroorzaken.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Van een aantal geneesmiddelen is bekend dat ze een interactie hebben met het glucosemetabolisme.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verlagen:
Orale bloedglucoseverlagende middelen, octreotide, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), niet-selectieve bètablokkers, angiotensine-converting-enzymremmers (ACE-remmers), salicylaten, alcohol, anabole steroïden en sulfonamiden.
De volgende stoffen kunnen de insulinebehoefte verhogen:
Orale anticonceptiva, thiaziden, glucocorticoïden, schildklierhormonen, sympathicomimetica en danazol.
Bètablokkers kunnen de symptomen van hypoglycemie maskeren.
Alcohol kan het hypoglycemisch effect van insuline versterken en verlengen.
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
NovoRapid (insuline aspart) kan tijdens de zwangerschap worden gebruikt.
Volgens gegevens van twee gecontroleerde gerandomiseerde klinische studies (157 en 14 zwangerschappen blootgesteld aan insuline aspart respectievelijk) blijkt dat insuline aspart geen bijwerkingen heeft op de zwangerschap of op de gezondheid van de foetus/ het pasgeboren kind in vergelijking met humane insuline (zie rubriek 5.1).
Bij behandeling van zwangere vrouwen met diabetes mellitus (type 1 diabetes, type 2 diabetes of zwangerschapsdiabetes) verdienen intensieve bloedglucoseregulatie en controle aanbeveling
40 gedurende de hele zwangerschap; dit geldt ook als een patiënte overweegt zwanger te worden.
De insulinebehoefte wordt in het eerste trimester in het algemeen lager en tijdens het tweede en derde trimester hoger.
Na de bevalling zal de insulinebehoefte weer snel terugkeren naar het niveau van voor de zwangerschap.
Er zijn geen beperkingen voor de behandeling met NovoRapid tijdens de lactatieperiode.
De insulinebehandeling van moeders die borstvoeding geven houdt geen risico in voor de baby.
Soms is het echter nodig de dosering van NovoRapid aan te passen.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Het concentratie- en reactievermogen van patiënten kan verminderd zijn bij hypoglycemie.
Dit kan gevaar opleveren in die omstandigheden waar dit vermogen van groot belang is (bijvoorbeeld het besturen van voertuigen of bedienen van machines).
Patiënten dient geadviseerd te worden om maatregelen te nemen om hypoglycemie te vermijden bij het besturen van voertuigen.
Dit is met name belangrijk voor patiënten met verminderde of afwezige herkenning van symptomen van hypoglycemie of voor patiënten die frequente episoden van hypoglycemie hebben.
Onder dergelijke omstandigheden dient de raadzaamheid van het besturen van voertuigen te worden overwogen.
4.8 Bijwerkingen
Bijwerkingen, die waargenomen zijn bij patiënten die met NovoRapid worden behandeld, zijn voornamelijk dosisafhankelijk en gebaseerd op het farmacologische effect van insuline.
Net als bij andere insulineproducten is hypoglycemie in het algemeen de meest voorkomende bijwerking.
Hypoglycemie kan optreden wanneer de insulinedosis te hoog is ten opzichte van de insulinebehoefte.
Ernstige hypoglycemie kan leiden tot bewustzijnsverlies en/ of convulsies en kan een tijdelijke of permanente beschadiging van de hersenfunctie of zelfs de dood tot gevolg hebben.
In klinische studies en na toelating op de geneesmiddelenmarkt varieert de frequentie met de patiëntenpopulatie en dosisregimes, waardoor geen specifieke frequentie kan worden weergegeven.
Tijdens klinische studies was er geen verschil in de mate waarin hypoglycemie optrad tussen patiënten die werden behandeld met insuline aspart in vergelijking met humane insuline.
Frequenties van bijwerkingen uit klinische studies, die als gerelateerd aan insuline aspart zijn beoordeeld, zijn hieronder weergegeven.
De frequenties worden als volgt gedefinieerd:
Soms (> 1/ 1.000, < 1/100) en zelden (> 1/10.000, < 1/1.000).
Geïsoleerde spontane gevallen met inbegrip van geïsoleerde gevallen worden weergegeven als zeer zelden (< 1/ 10.000).
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
Immuunsysteemaandoeningen Soms - Urticaria, rash, huiduitslag
Zeer zelden - Anafylactische reacties Symptomen van gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen onder andere zijn: gegeneraliseerde huiduitslag, jeuk, transpireren, gastro-intestinale klachten, angioneurotisch oedeem, ademhalingsproblemen, hartkloppingen en een verlaging van de bloeddruk.
Gegeneraliseerde overgevoeligheidsreacties kunnen levensbedreigend zijn.
Zenuwstelselaandoeningen Zelden - Perifere neuropathie Een snelle verbetering van de bloedglucoseregulatie kan gepaard gaan met zogenaamde acute pijnlijke neuropathie, die meestal reversibel is.
Oogaandoeningen Soms - Refractie-aandoeningen
41 Na het instellen van de insulinetherapie kunnen refractie-anomalieën voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
Soms - Diabetische retinopathie Een verbeterde glycemische regulatie over een langdurige periode vermindert het risico van progressie van diabetische retinopathie.
Echter, intensivering van de insulinebehandeling met een abrupte verbetering in de glycemische regulatie kan gepaard gaan met verergering van diabetische retinopathie.
Huid- en onderhuidaandoeningen Soms - Lipodystrofie Op de injectieplaats kan lipodystrofie optreden als gevolg van het niet-afwisselen van de injectieplaats binnen hetzelfde gebied.
Soms - Lokale overgevoeligheid Tijdens de behandeling met insuline kunnen lokale overgevoeligheidsreacties (roodheid, zwelling en jeuk op de injectieplaats) optreden.
Deze reacties zijn in het algemeen van voorbijgaande aard en verdwijnen gewoonlijk tijdens de behandeling.
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornissen Soms - Oedeem Na het instellen van de insulinetherapie kan oedeem voorkomen.
Deze symptomen zijn meestal van voorbijgaande aard.
4.9 Overdosering
Voor insuline bestaat er geen specifieke definiëring van overdosering.
Er kan echter hypoglycemie ontstaan, die zich in een aantal achtereenvolgende stadia kan ontwikkelen als te hoge doses worden toegediend in verhouding tot de behoefte van de patiënt:
• Episoden van milde hypoglycemie kunnen worden behandeld door orale toediening van glucose of suikerhoudende producten.
Het verdient daarom aanbeveling dat diabetespatiënten altijd suikerhoudende producten bij zich hebben • Episoden van ernstige hypoglycemie, waarbij de patiënt het bewustzijn verliest, kunnen worden behandeld met glucagon (0,5 tot 1 mg), dat intramusculair of subcutaan wordt toegediend door iemand die daarin is geoefend; iemand die medisch is geschoold, kan intraveneus glucose toedienen.
Glucose moet eveneens intraveneus worden toegediend wanneer de patiënt niet binnen 10 tot 15 minuten reageert op glucagon.
Om een recidief te voorkomen verdient het aanbeveling de patiënt oraal koolhydraten toe te dienen, wanneer deze weer bij bewustzijn is.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie: insulines en analogen voor injectie, snelwerkend, ATC-code A10AB05.
Het bloedglucoseverlagende effect van insuline is gebaseerd op binding van insuline aan de receptoren op spier- en vetcellen.
Hierdoor wordt de opname van glucose bevorderd, terwijl tegelijkertijd de afgifte van glucose uit de lever wordt geremd.
De werking van NovoRapid treedt sneller in dan die van opgeloste humane insuline.
Tevens veroorzaakt NovoRapid een grotere daling van de glucoseconcentratie binnen de eerste vier uur na een maaltijd.
NovoRapid werkt na subcutane injectie korter dan opgeloste humane insuline.
42 16
14 Bloedglucose (mmol/ l)
12
10
8
6
4
2
0
1
2
3
4
Tijd (u)
5
Afb.
I.
Bloedglucosegehalte na een eenmalige dosis NovoRapid, vlak voor een maaltijd geïnjecteerd (doorlopende lijn), of opgeloste humane insuline, 30 minuten voor een maaltijd geïnjecteerd (stippellijn) bij patiënten met type 1 diabetes mellitus.
Wanneer NovoRapid subcutaan wordt geïnjecteerd, treedt de werking binnen 10 tot 20 minuten na het injecteren in.
Het maximale effect treedt 1 tot 3 uur na het injecteren op.
De werking houdt 3 tot 5 uur aan.
Volwassenen.
In klinisch onderzoek bij type 1 diabetespatiënten is aangetoond dat met NovoRapid een lagere postprandiale bloedglucose wordt verkregen in vergelijking met opgeloste humane insuline (afb.
I).
Bij twee langlopende open-label onderzoeken bij type 1 diabetespatiënten, die respectievelijk 1070 en 884 patiënten hebben omvat, is een verlaging vastgesteld van het geglycosileerd hemoglobine met 0,12 [95% betrouwbaarheidsinterval 0,03; 0,22] procentpunten en met 0,15 [95% betrouwbaarheids interval 0,05; 0,26] procentpunten in vergelijking met humane insuline; een verschil van betwistbaar klinisch belang.
Oudere patiënten.
Bij oudere patiënten met type 2 diabetes (19 patiënten van 65-83 jaar, gemiddelde leeftijd:
70 jaar) werd een gerandomiseerd, dubbelblind, cross-over PK/PD-onderzoek verricht waarin insuline aspart werd vergeleken met opgeloste humane insuline.
De relatieve verschillen in de farmacodynamische eigenschappen (glucoseinfusiesnelheid(GIR)max, AUCGIR, 0-120 min) tussen insuline aspart en humane insuline bij oudere patiënten waren vergelijkbaar met deze gezien bij gezonde proefpersonen en jongere patiënten met diabetes.
Kinderen en adolescenten.
Een klinisch onderzoek dat preprandiale opgeloste humane insuline vergelijkt met postprandiale insuline aspart werd verricht bij jonge kinderen (20 patiënten van 2 tot jonger dan 6 jaar, begeleid gedurende 12 weken, vier onder hen waren jonger dan 4 jaar) en een single dose PK/PD-onderzoek werd verricht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar).
Het farmacodynamische profiel van insuline aspart bij kinderen was vergelijkbaar met dat van volwassenen.
Klinisch onderzoek bij patiënten met diabetes type 1 heeft aangetoond dat de kans op nachtelijke hypoglycemie afneemt als insuline aspart in plaats van opgeloste humane insuline wordt toegediend.
De kans op hypoglycemie overdag nam niet significant toe.
Zwangerschap.
Uit een klinische studie waarin de veiligheid en de werkzaamheid van insuline aspart versus humane insuline werd vergeleken bij de behandeling van zwangere vrouwen met type 1 diabetes (322 blootgestelde zwangerschappen (insuline aspart:
157; humane insuline:
165)), bleek dat
43 insuline aspart geen bijwerkingen had op de zwangerschap of op de gezondheid van de foetus/ het pasgeboren kind.
Bovendien toonden gegevens uit een klinische studie uitgevoerd bij 2 7 vrouwen met zwangerschapsdiabetes gerandomiseerd voor een behandeling met ofwel insuline aspart ofwel humane insuline (insuline aspart:
14; humane insuline:
13) een vergelijkbaar veiligheidsprofiel bij beide behandelingen.
Insuline aspart is molair equipotent met opgeloste humane insuline.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
De substitutie van het aminozuur proline door asparaginezuur op positie B28 bij NovoRapid vermindert de neiging tot hexameervorming die te zien is bij opgeloste humane insuline.
NovoRapid wordt derhalve in vergelijking met opgeloste humane insuline sneller uit de subcutane laag opgenomen.
De tijd tot het bereiken van de maximale concentratie bedraagt gemiddeld de helft van de tijd die opgeloste humane insuline nodig heeft.
Een gemiddelde maximale plasmaconcentratie van 492±256 pmol/ l werd bereikt 40 (interkwartielbereik:
30-40) minuten na de subcutane toediening van een dosis van 0,15 E/ kg lichaamsgewicht aan type 1 diabetespatiënten.
De insulineconcentraties keerden 4 tot 6 uur na de toediening terug naar de basale spiegels.
De absorptiesnelheid was iets lager bij type 2 diabetespatiënten, het geen resulteerde in een lagere Cmax (352±240 pmol/l) en een latere tmax (60 (interkwartielbereik:
50-90) minuten).
De intra-individuele variatie met betrekking tot de tijd tot het bereiken van de maximale concentratie is significant minder bij NovoRapid dan bij opgeloste humane insuline, terwijl de intra-individuele variatie met betrekking tot de Cmax bij NovoRapid groter is.
Kinderen en adolescenten.
De farmacokinetische en farmacodynamische eigenschappen van NovoRapid werden onderzocht bij kinderen (6-12 jaar) en adolescenten (13-17 jaar) met type 1 diabetes.
Insuline aspart werd door beide leeftijdsgroepen snel opgenomen, met vergelijkbare tmax als bij volwassenen.
Er waren echter verschillen wat Cmax betreft tussen de leeftijdsgroepen, hetgeen het belang van een individuele instelling van NovoRapid benadrukt.
Oudere patiënten:
De relatieve verschillen in de farmacokinetische eigenschappen tussen insuline aspart en opgeloste humane insuline bij oudere patiënten (65-83 jaar, gemiddelde leeftijd:
70 jaar) met type 2 diabetes waren vergelijkbaar met deze gezien bij gezonde proefpersonen en jongere patiënten met diabetes.
Een vertraagde absorptiesnelheid werd geobserveerd bij oudere patiënten, hetgeen resulteerde in een latere tmax (82 (interkwartielbereik:
60-120) minuten), terwijl Cmax vergelijkbaar was met dat geobserveerd bij jongere patiënten met type 2 diabetes en ietwat lager was bij patiënten met type 1 diabetes.
Verminderde leverfunctie:
Een farmacokinetisch onderzoek met een enkelvoudige dosering van insuline aspart werd verricht bij 24 proefpersonen met een leverfunctie variërend van normaal tot ernstig gestoord.
Bij patiënten met een verminderde leverfunctie was de absorptiesnelheid gedaald en meer variabel, hetgeen resulteerde in een vertraagde tmax van ongeveer 50 minuten bij patiënten met een normale leverfunctie tot ongeveer 85 minuten bij patiënten met een matig tot ernstig verminderde leverfunctie.
AUC, Cmax en CL/ F waren vergelijkbaar bij patiënten met een gereduceerde leverfunctie vergeleken met patiënten met een normale leverfunctie.
Verminderde nierfunctie:
Een farmacokinetisch onderzoek met een enkelvoudige dosering van insuline aspart werd verricht bij 18 proefpersonen met een nierfunctie variërend van normaal tot ernstig gestoord.
Er werd geen aantoonbaar effect van de creatinineklaring op de AUC, Cmax, CL/ F en tmax van insuline aspart gevonden.
De gegevens zijn beperkt bij patiënten met een matig tot ernstig verminderde nierfunctie.
Patiënten met nierinsufficiëntie die een dialysebehandeling nodig hebben, werden niet onderzocht.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
44 Niet-klinische gegevens duiden niet op een speciaal risico voor mensen.
Deze gegevens zijn afkomstig van conventioneel onderzoek op het gebied van veiligheidsfarmacologie, toxiciteit bij herhaalde dosering, genotoxiciteit en reproductietoxiciteit.
Bij in vitro tests, waaronder binding aan insuline- en IGF-1-receptoren en effecten op de celgroei, gedroeg insuline aspart zich op een manier die veel leek op humane insuline.
Uit onderzoeken blijkt ook dat de dissociatie van de binding aan de insulinereceptor van insuline aspart gelijk is aan humane insuline.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Glycerol Fenol Metacresol Zinkchloride Dinatriumfosfaat dihydraat Natriumchloride Zoutzuur (voor instellen van de pH) Natriumhydroxide (voor instellen van de pH) Water voor injecties
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Stoffen die aan de insulineoplossing worden toegevoegd, kunnen de insuline afbreken, bijvoorbeeld als het geneesmiddel thiolen of sulfieten bevat.
6.3 Houdbaarheid
30 maanden
De houdbaarheid na ingebruikneming is 4 weken.
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
Wanneer u NovoRapid InnoLet niet gebruikt, houd dan ter bescherming tegen licht de dop op de pen.
NovoRapid InnoLet die u gebruikt of bij u draagt als reserve: niet in de koelkast bewaren.
Bewaren beneden 30°C.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Glazen patroon (type 1), die een zuiger (broombutyl rubber) bevat en afgesloten is met een stop (broombutyl/ polyisopreen rubber), in een voorgevulde kunststof wegwerppen voor meervoudig gebruik.
De patroon bevat 3 ml oplossing.
Verpakkingen met 1, 5 of 10 voorgevulde pennen.
Niet alle genoemde verpakkingsgrootten worden in de handel gebracht.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
NovoRapid InnoLet dient uitsluitend te worden gebruikt in combinatie met producten, die ermee 45 verenigbaar zijn en ervoor zorgen dat de pennen veilig en effectief functioneren.
NovoRapid InnoLet mag maar door één persoon worden gebruikt.
NovoRapid InnoLet mag niet opnieuw worden gevuld.
NovoFine S naalden zijn ontworpen om te worden gebruikt in combinatie met NovoRapid InnoLet.
NovoRapid kan worden gebruikt in een infuuspomp (CSII) zoals beschreven in rubriek 4.2.
Catheters waarvan het binnenoppervlak is vervaardigd uit polyethyleen of polyolefine, zijn na beoordeling verenigbaar bevonden met pompgebruik.
Voor intraveneus gebruik:
Infusiesystemen met NovoRapid 100 E/ ml in een concentratie van 0,05 E/ ml tot 1 E/ ml insuline aspart in een infusievloeistof van 0,9% natriumchloride, 5% glucose of 10% glucose met 40 mmol/ l kaliumchloride in een infusiezak uit polypropyleen zijn stabiel bij kamertemperatuur gedurende 24 uur.
Alhoewel de oplossing stabiel is in de tijd zal initieel een bepaalde hoeveelheid insuline worden geadsorbeerd aan het materiaal van de infusiezak.
Het is noodzakelijk de bloedglucosespiegel te controleren tijdens insuline-infusie.
NovoRapid dient niet te worden gebruikt indien deze niet helder en kleurloos is.
Alle ongebruikte producten en afvalmaterialen dienen te worden vernietigd overeenkomstig lokale voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 012 EU/ 1/ 99/ 119/ 013 EU/ 1/ 99/ 119/ 014
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/ HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
Datum van de eerste vergunning:
7 september 1999 Datum van de laatste hernieuwing:
7 september 2004
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
46 BIJLAGE II
A.
FABRIKANT VAN HET BIOLOGISCH WERKZAAM BESTANDDEEL EN HOUDERS VAN DE VERGUNNING VOOR DE VERVAARDIGING VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE
B.
VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
47 A.
FABRIKANT VAN HET BIOLOGISCH WERKZAAM BESTANDDEEL EN HOUDERS VAN DE VERGUNNINGEN VOOR DE VERVAARDIGING VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE
Naam en adres van de fabrikant van het biologisch werkzaam bestanddeel
Novo Nordisk A/ S Hallas Allé DK-4400 Kalundborg Denemarken
Naam en adres van de fabrikanten verantwoordelijk voor vrijgifte
NovoRapid injectieflacon, NovoLet en InnoLet:
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
NovoRapid Penfill en FlexPen:
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
Novo Nordisk Production SAS 45, Avenue d’ Orléans F-28002 Chartres Frankrijk
In de gedrukte bijsluiter van het geneesmiddel dienen de naam en het adres van de fabrikant die verantwoordelijk is voor vrijgifte van de desbetreffende partij te zijn opgenomen.
B.
VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
• VOORWAARDEN OF BEPERKINGEN OPGELEGD AAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN TEN AANZIEN VAN DE AFLEVERING EN HET GEBRUIK
Aan medisch voorschrift onderworpen geneesmiddel.
• VOORWAARDEN OF BEPERKINGEN MET BETREKKING TOT EEN VEILIG EN DOELTREFFEND GEBRUIK VAN HET GENEESMIDDEL
Niet van toepassing.
48 BIJLAGE III
ETIKETTERING EN BIJSLUITER
49 A.
ETIKETTERING
50 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een injectieflacon Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
10 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan of intraveneus gebruik Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
51 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren De injectieflacon in de buitenverpakking bewaren Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 001
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid injectieflacon
52 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een injectieflacon Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
5 x 10 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan of intraveneus gebruik Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
53 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren De injectieflacon in de buitenverpakking bewaren Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 008
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid injectieflacon
54 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een injectieflacon Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
1 x 10 ml Onderdeel van een multiverpakking – niet voor afzonderlijke verkoop
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan of intraveneus gebruik Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
55 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren De injectieflacon in de buitenverpakking bewaren Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 015
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid injectieflacon
56 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
ETIKET BUITENWIKKEL OP DE MULTIVERPAKKINGEN
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een injectieflacon Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
5 x (1 x 10 ml) Multiverpakking - niet voor afzonderlijke verkoop
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan of intraveneus gebruik Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
57 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren De injectieflacon in de buitenverpakking bewaren Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 015
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
58 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
ETIKET
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN TOEDIENINGSWEG(EN)
NovoRapid 100 E/ ml Oplossing voor injectie Insuline aspart s. c., i. v. gebruik
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
4.
PARTIJNUMMER
Charge:
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
10 ml
6.
OVERIGE
59 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid Penfill 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een patroon Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
5 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan of intraveneus gebruik NovoRapid Penfill is bestemd voor gebruik in combinatie met Novo Nordisk insulinetoedieningssystemen Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
NovoRapid Penfill mag maar door één persoon worden gebruikt
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
60 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren De patroon in de buitenverpakking bewaren Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 003
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid Penfill
61 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid Penfill 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een patroon Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
10 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan of intraveneus gebruik NovoRapid Penfill is bestemd voor gebruik in combinatie met Novo Nordisk insulinetoedieningssystemen Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
NovoRapid Penfill mag maar door één persoon worden gebruikt
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
62 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren De patroon in de buitenverpakking bewaren Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 006
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid Penfill
63 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
ETIKET
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN TOEDIENINGSWEG(EN)
NovoRapid Penfill 100 E/ ml Oplossing voor injectie Insuline aspart s. c., i. v. gebruik
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
4.
PARTIJNUMMER
Charge:
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
3 ml
6.
OVERIGE
64 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid NovoLet 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
5 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik NovoRapid NovoLet is ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine naalden NovoFine naalden zijn niet bijgesloten Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
NovoRapid NovoLet mag maar door één persoon worden gebruikt
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
65 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren Beschermen tegen licht Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 005
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid NovoLet
66 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid NovoLet 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
10 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik NovoRapid NovoLet is ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine naalden NovoFine naalden zijn niet bijgesloten Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
NovoRapid NovoLet mag maar door één persoon worden gebruikt
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
67 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren Beschermen tegen licht Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 007
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid NovoLet
68 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
ETIKET
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN TOEDIENINGSWEG(EN)
NovoRapid NovoLet 100 E/ ml Oplossing voor injectie Insuline aspart s. c. gebruik
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
4.
PARTIJNUMMER
Charge:
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
3 ml
6.
OVERIGE
69 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid FlexPen 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik Ontworpen voor gebruik met NovoFine of NovoTwist naalden voor eenmalig gebruik met een lengte van maximaal 8 mm Naalden zijn niet meegeleverd Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
NovoRapid FlexPen mag maar door één persoon worden gebruikt
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
70 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren Beschermen tegen licht Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 011
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid FlexPen
71 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid FlexPen 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
5 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik Ontworpen voor gebruik met NovoFine of NovoTwist naalden voor eenmalig gebruik met een lengte van maximaal 8 mm Naalden zijn niet meegeleverd Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
NovoRapid FlexPen mag maar door één persoon worden gebruikt
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
72 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren Beschermen tegen licht Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 009
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid FlexPen
73 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid FlexPen 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
10 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik Ontworpen voor gebruik met NovoFine of NovoTwist naalden voor eenmalig gebruik met een lengte van maximaal 8 mm Naalden zijn niet meegeleverd Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
NovoRapid FlexPen mag maar door één persoon worden gebruikt
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
74 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren Beschermen tegen licht Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 010
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid FlexPen
75 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
ETIKET
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN TOEDIENINGSWEG(EN)
NovoRapid FlexPen 100 E/ ml Oplossing voor injectie Insuline aspart s. c. gebruik
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
4.
PARTIJNUMMER
Charge:
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
3 ml
6.
OVERIGE
76 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid InnoLet 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik NovoRapid InnoLet is ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine S naalden NovoFine S naalden zijn niet bijgesloten Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
NovoRapid InnoLet mag maar door één persoon worden gebruikt
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
77 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren Beschermen tegen licht Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 012
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid InnoLet
78 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid InnoLet 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
5 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik NovoRapid InnoLet is ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine S naalden NovoFine S naalden zijn niet bijgesloten Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
NovoRapid InnoLet mag maar door één persoon worden gebruikt
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
79 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren Beschermen tegen licht Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 013
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid InnoLet
80 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
BUITENVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
NovoRapid InnoLet 100 E/ ml Oplossing voor injectie in een voorgevulde pen Insuline aspart
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)LEN
1 ml oplossing bevat 100 E (3,5 mg) insuline aspart (rDNA),
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumchloride, zoutzuur, natriumhydroxide en water voor injecties
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
10 x 3 ml
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Subcutaan gebruik NovoRapid InnoLet is ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine S naalden NovoFine S naalden zijn niet bijgesloten Voor gebruik de bijsluiter lezen
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
NovoRapid InnoLet mag maar door één persoon worden gebruikt
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
81 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C) Niet in de vriezer bewaren Beschermen tegen licht Tijdens het gebruik: binnen 4 weken gebruiken Niet in de koelkast bewaren en beneden 30°C bewaren
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novo Nordisk A/ S Novo Allé DK-2880 Bagsværd Denemarken
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 99/ 119/ 014
13.
PARTIJNUMMER
Charge:
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
NovoRapid InnoLet
82 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
ETIKET
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN TOEDIENINGSWEG(EN)
NovoRapid InnoLet 100 E/ ml Oplossing voor injectie Insuline aspart s. c. gebruik
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP/
4.
PARTIJNUMMER
Charge:
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
3 ml
6.
OVERIGE
83 B.
BIJSLUITER
84 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
NovoRapid 100 E/ ml oplossing voor injectie in een injectieflacon insuline aspart
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. – Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn deze nog eens door te lezen. – Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker. – Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen. – Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
1.
WAT IS NOVORAPID EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
NovoRapid is een insuline analoog voor de behandeling van diabetes.
Deze insuline bevindt zich in een injectieflacon van 10 ml, die u gebruikt om een injectiespuit te vullen.
NovoRapid is een snelwerkende insuline voor volwassenen en kinderen vanaf 2 jaar die uw bloedglucosegehalte ongeveer 10-20 minuten na de injectie zal beginnen te verlagen.
Het maximale effect treedt 1 tot 3 uur na het injecteren op en het effect houdt 3-5 uur aan.
Gezien deze korte werkingsduur moet NovoRapid gewoonlijk worden toegediend in combinatie met middellang- of langwerkende insulinepreparaten.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U NOVORAPID GEBRUIKT
Gebruik NovoRapid niet
âº Als u allergisch (overgevoelig) bent voor insuline aspart, metacresol of één van de overige bestanddelen (zie 7 Aanvullende informatie).
Zie 5 Mogelijke bijwerkingen voor de tekenen van allergie âº Als u een hypoglycemie voelt opkomen (hypoglycemie omvat de symptomen van een laag bloedglucosegehalte).
Zie 4 Wat moet u doen in een noodgeval voor meer informatie over hypoglycemieën.
Wees extra voorzichtig met NovoRapid
âº Als u nier- of leverproblemen heeft, kan uw arts besluiten uw insulinedosis te wijzigen âº Wanneer u alcohol drinkt (inclusief bier en wijn): let op tekenen van een hypoglycemie en drink nooit alcohol op een lege maag âº Wanneer u zich meer lichamelijk inspant dan normaal of als u uw normale dieet wilt veranderen âº Als u ziek bent: blijf de insuline gewoon gebruiken.
Uw insulinebehoefte kan veranderen âº Wanneer u een infectie of koorts heeft, of wanneer u geopereerd bent, heeft u wellicht meer insuline nodig dan normaal âº Wanneer u last heeft van diarree of overgeven, of wanneer u minder eet dan normaal, heeft u wellicht minder insuline nodig dan normaal âº Als u naar het buitenland gaat: door het tijdsverschil tussen landen kan het nodig zijn om de hoeveelheid insuline die u gebruikt en het tijdstip van de injectie te wijzigen.
Neem daarom contact op met uw arts als u van plan bent om naar het buitenland te gaan.
Gebruik met andere geneesmiddelen Veel geneesmiddelen hebben invloed op de werking van glucose in uw lichaam en mogelijk op de
85 insulinedosis.
Hieronder worden de meest voorkomende geneesmiddelen genoemd die mogelijk invloed hebben op uw insulinebehandeling.
Raadpleeg uw arts of apotheker als u ook andere geneesmiddelen gebruikt of onlangs heeft gebruikt, ook als deze niet op voorschrift zijn verkregen.
Uw insulinebehoefte kan veranderen als u ook de volgende geneesmiddelen gebruikt: orale bloedglucoseverlagende middelen, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), bètablokkers, angiotensine-converting-enzym (ACE)-remmers, salicylaten, anabole steroïden en glucocorticoïden (met uitzondering van lokale toepassing), orale anticonceptiva, thiaziden, schildklierhormonen, sympathicomimetica, danazol, octreotide en sulfonamiden.
Zwangerschap en borstvoeding Als u zwanger wilt worden of als u zwanger bent of borstvoeding geeft: neem contact op met uw arts voor advies.
NovoRapid kan tijdens de zwangerschap worden gebruikt.
Een wijziging van uw insulinedosering kan nodig zijn tijdens de zwangerschap en na de bevalling.
Een zorgvuldige regulatie van uw diabetes, en het voorkomen van hypoglycemie, is belangrijk, ook voor de gezondheid van uw baby.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines Wanneer u autorijdt of gereedschappen of machines bedient: uw concentratie- en reactievermogen kunnen bij een hypoglycemie afnemen.
Houd hiermee rekening bij alle situaties waar u uzelf en anderen in gevaar kunt brengen (bv. autorijden of machines bedienen).
U moet dan ook nooit rijden of machines bedienen wanneer u een hypoglycemie voelt opkomen.
Neem contact op met uw arts om na te gaan of u mag rijden als u vaak een hypoglycemie heeft of als u moeite heeft om hypoglycemieën te herkennen of als de symptomen afwezig blijven.
Een gevolg van het snelle effect van NovoRapid is dat een eventuele hypoglycemie bij NovoRapid mogelijk eerder optreedt na een injectie dan bij opgeloste humane insuline.
Er is geen klinisch onderzoek verricht bij kinderen jonger dan 2 jaar.
NovoRapid mag bij kinderen gebruikt worden in plaats van opgeloste humane insuline wanneer een snel effect beter zou zijn.
Bijvoorbeeld wanneer de toediening aan het kind moeilijk is te relateren aan het nuttigen van een maaltijd.
3.
HOE WORDT NOVORAPID GEBRUIKT
Overleg met uw arts en diabetesverpleegkundige over uw insulinebehoefte.
U dient hun advies nauwkeurig op te volgen.
Deze bijsluiter geldt als algemene leidraad.
Als uw arts u heeft overgeschakeld op een nieuwe soort of een nieuw merk insuline, kan het zijn dat de dosering door uw arts moet worden aangepast.
Gebruik binnen 10 minuten na toediening een maaltijd of een tussendoortje dat koolhydraten bevat om hypoglycemie te voorkomen.
Indien nodig kan NovoRapid ook kort na de maaltijd in plaats van voor de maaltijd worden toegediend.
Het wordt aanbevolen uw bloedglucosegehalte regelmatig te controleren.
Voordat u NovoRapid gaat gebruiken
âº Controleer het etiket om zeker te zijn dat u de juiste insulinesoort heeft âº Verwijder het beschermkapje âº Desinfecteer de rubber stop met een antiseptisch doekje
Gebruik NovoRapid niet
âº als het beschermkapje loszit of ontbreekt.
Elke injectieflacon heeft een tegen misbruik bestand kunststof beschermkapje.
Als dat niet volledig intact is wanneer u de injectieflacon krijgt, moet u met de injectieflacon teruggaan naar uw leverancier âº als dit niet op de juiste wijze is bewaard of bevroren is geweest (zie 6 Hoe bewaart u 86 NovoRapid) âº als de insuline niet kristalhelder en kleurloos is.
NovoRapid moet onder de huid (subcutaan) geïnjecteerd worden of is voor continue infusie met behulp van een pomp.
NovoRapid kan ook intraveneus worden toegediend door een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg en onder direct toezicht van een arts.
Wissel de injectieplaats altijd af om huidverdikking te voorkomen (zie 5 Mogelijke bijwerkingen).
De beste injectieplaatsen zijn: de voorzijde van de buik, de bil, de voorzijde van de dij of de voorzijde van de bovenarm.
De insuline zal sneller werken als u in de buik injecteert.
Hoe gebruikt u deze insuline
Wanneer u slechts één soort insuline gebruikt 1.
Zuig lucht in een injectiespuit op, evenveel als de toe te dienen dosis insuline.
Injecteer de lucht in de injectieflacon.
2.
Draai de injectieflacon met de injectiespuit ondersteboven en trek de juiste hoeveelheid insuline in de injectiespuit.
Trek de naald uit de injectieflacon.
Verwijder de lucht uit de injectiespuit en controleer of de dosering juist is.
Wanneer u twee soorten insuline moet vermengen 1.
Rol, vlak voor gebruik, de injectieflacon met de langwerkende (melkachtige) insuline tussen uw handen totdat de vloeistof gelijkmatig wit en troebel is.
2.
Zuig in een injectiespuit evenveel lucht op als de toe te dienen dosis langwerkende insuline.
Injecteer de lucht in de injectieflacon met langwerkende insuline en trek de naald uit de injectieflacon.
3.
Zuig in een injectiespuit evenveel lucht op als de toe te dienen dosis NovoRapid.
Injecteer de lucht in de injectieflacon met NovoRapid.
Draai de injectieflacon met de injectiespuit ondersteboven en trek de voorgeschreven hoeveelheid NovoRapid in de injectiespuit.
Verwijder lucht uit de injectiespuit en controleer of de dosis juist is.
4.
Steek de naald in de injectieflacon met langwerkende insuline.
Draai de injectieflacon met de injectiespuit ondersteboven en trek de voorgeschreven hoeveelheid langwerkende insuline in de injectiespuit.
Verwijder lucht uit de injectiespuit en controleer of de dosis juist is.
Injecteer het mengsel onmiddellijk.
5.
NovoRapid en een langwerkende insuline moeten altijd in dezelfde volgorde worden gemengd.
Injecteren van de insuline
âº Pak uw huid met twee vingers vast, steek de naald in de huidplooi en injecteer de insuline onder de huid. âº Houd de naald ten minste 6 seconden onder de huid, om er zeker van te zijn dat de volledige dosis is geïnjecteerd.
Voor gebruik in een infuuspomp
Als NovoRapid in een pomp wordt gebruikt, mag deze nooit worden gemengd met een andere insuline.
Volg de aanwijzingen en adviezen van uw arts op voor wat betreft het gebruik van NovoRapid in een pomp.
Voordat u NovoRapid in een pomp gebruikt dient u uitgebreide instructies te hebben gekregen over het gebruik van de pomp.
Ook dient u informatie te hebben gekregen over wat u moet doen in geval van ziekte, een te hoog of te laag bloedglucosegehalte of voor het geval dat de pomp niet of niet naar behoren werkt. • Voordat u de naald inbrengt moet u uw handen en de plaats waar de naald wordt ingebracht met water en zeep wassen om infectie op de plaats van infusie te voorkomen • Zorg bij het vullen van een nieuw reservoir dat er geen grote luchtbellen in de injectiespuit of de infusieslang achterblijven • Wisseling van de infusieset (infusieslang en naald) dient te geschieden volgens de instructies die zijn vermeld in de productinformatie, die bij de infusieset wordt geleverd.
87 Om optimaal te profiteren van insuline-infusie en vast te kunnen stellen of de pomp mogelijk niet naar behoren functioneert, wordt aanbevolen uw bloedglucosegehalte regelmatig te controleren.
Wat moet u doen als de pomp niet of niet goed werkt
U moet altijd andere insuline achter de hand hebben voor injectie onder de huid voor het geval dat de pomp defect is.
4.
WAT MOET U DOEN IN EEN NOODGEVAL
Wanneer u een hypoglycemie krijgt
Een hypoglycemie betekent dat uw bloedglucosegehalte te laag is.
De tekenen die wijzen op een hypoglycemie kunnen zich plotseling voordoen en zijn onder andere: koud zweet, een koude bleke huid, hoofdpijn, hartkloppingen, misselijkheid, overmatig hongergevoel, tijdelijke stoornissen in het gezichtsvermogen, sufheid, ongewone vermoeidheid en zwakte, zenuwachtigheid of beven, angstgevoelens, verwardheid, concentratiestoornissen.
Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u druivensuikertabletten of een tussendoortje met veel suiker eten (snoepjes, koekjes, vruchtensap) en daarna gaan rusten.
U dient geen insuline te gebruiken als u een hypoglycemie voelt opkomen.
U dient er altijd voor te zorgen dat u druivensuikertabletten, snoepjes, koekjes of vruchtensap bij u heeft voor het geval u ze nodig heeft.
Vertel uw familieleden, vrienden en naaste collega’ s dat zij, wanneer u flauwvalt (bewusteloos bent), u op uw zij moeten leggen en meteen medische hulp moeten inroepen.
Ze mogen u niets te eten of te drinken geven daar u hierdoor zou kunnen stikken. âº Wanneer een ernstige hypoglycemie onbehandeld blijft, kan dat leiden tot hersenbeschadiging (tijdelijk of blijvend) of zelfs de dood tot gevolg hebben âº Bespreek met uw arts wanneer u een hypoglycemie heeft gehad waardoor u bent flauwgevallen, of indien u vaak hypoglycemieën heeft.
Misschien moet u de insulinedosis, het tijdstip van toediening, de hoeveelheid voedsel die u eet of de mate van lichamelijke inspanning aanpassen.
Gebruik van glucagon
U kunt sneller bij bewustzijn komen wanneer iemand die weet hoe hij glucagon moet gebruiken, u een injectie met glucagon geeft.
Als u glucagon krijgt toegediend, moet u, zodra u weer bij bewustzijn bent, druivensuiker of een tussendoortje met suiker eten.
Wanneer u niet op de glucagonbehandeling reageert, zult u voor behandeling naar het ziekenhuis moeten.
Ga na een glucagoninjectie naar uw arts of naar een afdeling voor spoedgevallen: u moet erachter komen waarom u een hypoglycemie kreeg zodat u deze in de toekomst kunt voorkomen.
Oorzaken van een hypoglycemie
U krijgt een hypoglycemie als uw bloedglucosegehalte te laag wordt.
Dit kan gebeuren: • als u te veel insuline gebruikt • als u te weinig eet of een maaltijd overslaat • als u zich meer lichamelijk inspant dan normaal.
Als uw bloedglucosegehalte te hoog wordt
Uw bloedglucosegehalte kan te hoog worden (dit wordt hyperglycemie genoemd).
De tekenen die daarop wijzen doen zich geleidelijk voor en zijn onder andere: vaak plassen, dorst, verlies van eetlust, zich ziek voelen (misselijkheid of braken), sufheid of vermoeidheid, een rode droge huid, een droge mond en een adem die naar fruit (aceton) ruikt.
88 Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u uw bloedglucosegehalte controleren, zo mogelijk uw urine op de aanwezigheid van ketonen controleren en vervolgens onmiddellijk medische hulp inroepen.
Het kunnen namelijk tekenen zijn van een zeer ernstige aandoening, de zogenaamde diabetische ketoacidose, die tot diabetisch coma en de dood kan leiden als zij niet wordt behandeld.
Oorzaken van hyperglycemie
• U bent vergeten uw insuline te gebruiken • U gebruikt herhaaldelijk minder insuline dan u nodig heeft • U heeft een infectie of koorts • U eet meer dan normaal • U spant zich minder lichamelijk in dan normaal.
5.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan NovoRapid bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
De meest voorkomende bijwerking is een te laag bloedglucosegehalte (hypoglycemie).
Zie het advies in 4 Wat moet u doen in een noodgeval.
Soms voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 100)
Gezichtsproblemen.
Bij het opstarten van uw insulinebehandeling kan uw gezichtsvermogen worden beïnvloed, maar deze bijwerking verdwijnt gewoonlijk weer.
Veranderingen op de injectieplaats (lipodystrofie).
Als u te vaak op dezelfde plaats injecteert, kan vetweefsel onder de huid op die plaats verminderen (lipoatrofie) of dikker worden (lipohypertrofie).
Door telkens een andere injectieplaats te kiezen binnen hetzelfde gebied kunnen zulke huidveranderingen voorkomen worden.
Als er bij u putjes in de huid of een huidverdikking optreedt op de injectieplaats, neem dan contact op met uw arts of diabetesverpleegkundige, want deze veranderingen kunnen verergeren of kunnen de opname van uw insuline wijzigen als u op deze plaatsen blijft injecteren.
Tekenen van allergie.
Er kunnen reacties (roodheid, zwelling, jeuk) op de injectieplaats optreden (plaatselijke overgevoeligheidsreacties).
Meestal verdwijnen ze na een paar weken insulinegebruik.
Indien ze niet verdwijnen, raadpleeg dan uw arts.
Roep onmiddellijk medische hulp in: • wanneer deze allergische reacties zich uitbreiden naar andere delen van uw lichaam, of • als u zich plotseling ziek voelt en u begint te zweten, misselijk wordt (braken), ademhalingsmoeilijkheden heeft, hartkloppingen heeft, duizelig bent.
U kunt een zeer zelden voorkomende ernstige allergische reactie hebben op NovoRapid of één van de bestanddelen (een zogenaamde systemische overgevoeligheidsreactie).
Zie ook de waarschuwing in 2 Wat u moet weten voordat u NovoRapid gebruikt.
Diabetische retinopathie.
Wanneer u diabetische retinopathie heeft en uw bloedglucosewaarden zeer snel verbeteren, kan de retinopathie verergeren.
Spreek erover met uw arts.
Zwelling van gewrichten.
Wanneer u met een insulinebehandeling start, kunnen er zwellingen ontstaan rond de enkels en andere gewrichten doordat er water in het lichaam wordt vastgehouden.
Dit verschijnsel verdwijnt gewoonlijk snel.
Zelden voorkomende bijwerkingen
89 (minder dan 1 op 1.000)
Pijnlijke neuropathie.
Wanneer uw bloedglucosewaarden zeer snel verbeteren, kunt u zenuwpijnen krijgen - dit noemt men acute pijnlijke neuropathie en is gewoonlijk van voorbijgaande aard.
Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
6.
HOE BEWAART U NOVORAPID
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik NovoRapid niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het etiket en het kartonnen doosje.
NovoRapid injectieflacons die niet in gebruik zijn moeten in de koelkast (2°C – 8°C) worden bewaard, ver van het vriesvak.
Niet in de vriezer bewaren.
NovoRapid injectieflacons die in gebruik zijn of binnenkort zullen worden gebruikt, moeten niet in de koelkast worden bewaard.
U kunt deze bij u dragen en maximaal 4 weken bij kamertemperatuur (beneden 30ºC) bewaren.
Bewaar de injectieflacon wanneer u deze niet gebruikt altijd in het kartonnen doosje ter bescherming tegen licht.
NovoRapid moet worden beschermd tegen extreme hitte en zonlicht.
NovoRapid dient niet weggegooid te worden via het afvalwater of met huishoudelijk afval.
Vraag uw apotheker wat u met medicijnen moet doen die niet meer nodig zijn.
Deze maatregelen zullen helpen bij de bescherming van het milieu.
7.
AANVULLENDE INFORMATIE
Wat bevat NovoRapid
– Het werkzame bestanddeel is insuline aspart, die wordt gemaakt met behulp van recombinant- DNA technologie. – De andere bestanddelen zijn glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, natriumchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumhydroxide, zoutzuur en water voor injecties.
Hoe ziet NovoRapid er uit en wat is de inhoud van de verpakking
De oplossing voor injectie wordt geleverd als een heldere, kleurloze, waterige oplossing in verpakkingen met 1 of 5 injectieflacons van 10 ml of in een multiverpakking van 5 x (1 x 10 ml) injectieflacons (mogelijk worden niet alle verpakkingen in de handel gebracht).
1 ml bevat 100 E insuline aspart.
1 injectieflacon bevat 10 ml equivalent aan 1.000 E.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen en fabrikant:
Novo Nordisk A/ S, Novo Allé, DK-2880 Bagsværd, Denemarken.
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in.
90 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
NovoRapid Penfill 100 E/ ml oplossing voor injectie in een patroon insuline aspart
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. – Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn deze nog eens door te lezen. – Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker. – Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen. – Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
1.
WAT IS NOVORAPID EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
NovoRapid is een insuline analoog voor de behandeling van diabetes.
Deze insuline bevindt zich in een patroon van 3 ml, Penfill genaamd, die in een toedieningssysteem past.
NovoRapid is een snelwerkende insuline voor volwassenen en kinderen vanaf 2 jaar die uw bloedglucosegehalte ongeveer 10-20 minuten na de injectie zal beginnen te verlagen.
Het maximale effect treedt 1 tot 3 uur na het injecteren op en het effect houdt 3-5 uur aan.
Gezien deze korte werkingsduur moet NovoRapid gewoonlijk worden toegediend in combinatie met middellang- of langwerkende insulinepreparaten.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U NOVORAPID GEBRUIKT
Gebruik NovoRapid niet
âº Als u allergisch (overgevoelig) bent voor insuline aspart, metacresol of één van de overige bestanddelen (zie 7 Aanvullende informatie).
Zie 5 Mogelijke bijwerkingen voor de tekenen van allergie âº Als u een hypoglycemie voelt opkomen (hypoglycemie omvat de symptomen van een laag bloedglucosegehalte).
Zie 4 Wat moet u doen in een noodgeval voor meer informatie over hypoglycemieën.
Wees extra voorzichtig met NovoRapid
âº Als u nier- of leverproblemen heeft, kan uw arts besluiten uw insulinedosis te wijzigen âº Wanneer u alcohol drinkt (inclusief bier en wijn): let op tekenen van een hypoglycemie en drink nooit alcohol op een lege maag âº Wanneer u zich meer lichamelijk inspant dan normaal of als u uw normale dieet wilt veranderen âº Als u ziek bent: blijf de insuline gewoon gebruiken.
Uw insulinebehoefte kan veranderen âº Wanneer u een infectie of koorts heeft, of wanneer u geopereerd bent, heeft u wellicht meer insuline nodig dan normaal âº Wanneer u last heeft van diarree of overgeven, of wanneer u minder eet dan normaal, heeft u wellicht minder insuline nodig dan normaal âº Als u naar het buitenland gaat: door het tijdsverschil tussen landen kan het nodig zijn om de hoeveelheid insuline die u gebruikt en het tijdstip van de injectie te wijzigen.
Neem daarom contact op met uw arts als u van plan bent om naar het buitenland te gaan.
Gebruik met andere geneesmiddelen Veel geneesmiddelen hebben invloed op de werking van glucose in uw lichaam en mogelijk op de
91 insulinedosis.
Hieronder worden de meest voorkomende geneesmiddelen genoemd die mogelijk invloed hebben op uw insulinebehandeling.
Raadpleeg uw arts of apotheker als u ook andere geneesmiddelen gebruikt of onlangs heeft gebruikt, ook als deze niet op voorschrift zijn verkregen.
Uw insulinebehoefte kan veranderen als u ook de volgende geneesmiddelen gebruikt: orale bloedglucoseverlagende middelen, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), bètablokkers, angiotensine-converting-enzym (ACE)-remmers, salicylaten, anabole steroïden en glucocorticoïden (met uitzondering van lokale toepassing), orale anticonceptiva, thiaziden, schildklierhormonen, sympathicomimetica, danazol, octreotide en sulfonamiden.
Zwangerschap en borstvoeding Als u zwanger wilt worden of als u zwanger bent of borstvoeding geeft: neem contact op met uw arts voor advies.
NovoRapid kan tijdens de zwangerschap worden gebruikt.
Een wijziging van uw insulinedosering kan nodig zijn tijdens de zwangerschap en na de bevalling.
Een zorgvuldige regulatie van uw diabetes, en het voorkomen van hypoglycemie, is belangrijk, ook voor de gezondheid van uw baby.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines Wanneer u autorijdt of gereedschappen of machines bedient: uw concentratie- en reactievermogen kunnen bij een hypoglycemie afnemen.
Houd hiermee rekening bij alle situaties waar u uzelf en anderen in gevaar kunt brengen (bv. autorijden of machines bedienen).
U moet dan ook nooit rijden of machines bedienen wanneer u een hypoglycemie voelt opkomen.
Neem contact op met uw arts om na te gaan of u mag rijden als u vaak een hypoglycemie heeft of als u moeite heeft om hypoglycemieën te herkennen of als de symptomen afwezig blijven.
Een gevolg van het snelle effect van NovoRapid is dat een eventuele hypoglycemie bij NovoRapid mogelijk eerder optreedt na een injectie dan bij opgeloste humane insuline.
Er is geen klinisch onderzoek verricht bij kinderen jonger dan 2 jaar.
NovoRapid mag bij kinderen gebruikt worden in plaats van opgeloste humane insuline wanneer een snel effect beter zou zijn.
Bijvoorbeeld wanneer de toediening aan het kind moeilijk is te relateren aan het nuttigen van een maaltijd.
3.
HOE WORDT NOVORAPID GEBRUIKT
Overleg met uw arts en diabetesverpleegkundige over uw insulinebehoefte.
U dient hun advies nauwkeurig op te volgen.
Deze bijsluiter geldt als algemene leidraad.
Als uw arts u heeft overgeschakeld op een nieuwe soort of een nieuw merk insuline, kan het zijn dat de dosering door uw arts moet worden aangepast.
Gebruik binnen 10 minuten na toediening een maaltijd of een tussendoortje dat koolhydraten bevat om hypoglycemie te voorkomen.
Indien nodig kan NovoRapid ook kort na de maaltijd in plaats van voor de maaltijd worden toegediend.
Het wordt aanbevolen uw bloedglucosegehalte regelmatig te controleren.
Voordat u NovoRapid gaat gebruiken
âº Controleer het etiket om zeker te zijn dat u de juiste insulinesoort heeft âº Controleer altijd de patroon, met inbegrip van de rubber zuiger (stop).
Niet gebruiken als er beschadigingen te zien zijn of als er een ruimte is tussen de rubber zuiger en de witte band.
Breng de patroon terug naar de leverancier.
Raadpleeg de handleiding van uw toedieningssysteem voor verdere instructies âº Desinfecteer het rubber membraan met een antiseptisch doekje âº Gebruik altijd voor elke injectie een nieuwe naald om contaminatie te voorkomen
Gebruik NovoRapid niet
92 âº als de patroon of de pen met de patroon gevallen, beschadigd of gedeukt is, bestaat het risico dat de insuline gaat lekken âº als dit niet op de juiste wijze is bewaard of bevroren is geweest (zie 6 Hoe bewaart u NovoRapid) âº als de insuline niet kristalhelder en kleurloos is.
NovoRapid moet onder de huid (subcutaan) geïnjecteerd worden of is voor continue infusie met behulp van een pomp.
NovoRapid kan ook intraveneus worden toegediend door een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg en onder direct toezicht van een arts.
Wissel de injectieplaats altijd af om huidverdikking te voorkomen (zie 5 Mogelijke bijwerkingen).
De beste injectieplaatsen zijn: de voorzijde van de buik, de bil, de voorzijde van de dij of de voorzijde van de bovenarm.
De insuline zal sneller werken als u in de buik injecteert.
NovoRapid Penfill is ontworpen voor gebruik in combinatie met Novo Nordisk insulinetoedieningssystemen en NovoFine naalden.
Wanneer u wordt behandeld met NovoRapid Penfill en een andere soort insuline in een Penfill patroon, moet u twee insulinetoedieningssystemen gebruiken, voor elke soort insuline één.
NovoRapid Penfill mag niet opnieuw worden gevuld.
Neem uit voorzorg altijd een reserve insulinetoedieningssysteem mee voor het geval dat u uw Penfill verliest of de pen beschadigd raakt.
Hoe injecteert u deze insuline
âº Injecteer de insuline onder de huid.
Injecteer op de manier die door uw arts of diabetesverpleegkundige is aanbevolen en zoals in de handleiding van uw toedieningssysteem beschreven âº Houd de naald ten minste 6 seconden onder de huid om er zeker van te zijn dat de volledige dosis is geïnjecteerd âº Zorg dat u de naald verwijdert en weggooit na elke injectie en bewaar NovoRapid zonder de naald erop geschroefd.
Anders kan vloeistof weglekken wat een onnauwkeurige dosering kan veroorzaken.
Voor gebruik in een infuuspomp
Als NovoRapid in een pomp wordt gebruikt, mag deze nooit worden gemengd met een andere insuline.
Volg de aanwijzingen en adviezen van uw arts op voor wat betreft het gebruik van NovoRapid in een pomp.
Voordat u NovoRapid in een pomp gebruikt dient u uitgebreide instructies te hebben gekregen over het gebruik van de pomp.
Ook dient u informatie te hebben gekregen over wat u moet doen in geval van ziekte, een te hoog of te laag bloedglucosegehalte of voor het geval dat de pomp niet of niet naar behoren werkt. • Voordat u de naald inbrengt moet u uw handen en de plaats waar de naald wordt ingebracht met water en zeep wassen om infectie op de plaats van infusie te voorkomen • Zorg bij het vullen van een nieuw reservoir dat er geen grote luchtbellen in de injectiespuit of de infusieslang achterblijven • Wisseling van de infusieset (infusieslang en naald) dient te geschieden volgens de instructies die zijn vermeld in de productinformatie, die bij de infusieset wordt geleverd.
Om optimaal te profiteren van insuline-infusie en vast te kunnen stellen of de pomp mogelijk niet naar behoren functioneert, wordt aanbevolen uw bloedglucosegehalte regelmatig te controleren.
Wat moet u doen als de pomp niet of niet goed werkt
U moet altijd andere insuline achter de hand hebben voor injectie onder de huid voor het geval dat de pomp defect is.
93 4.
WAT MOET U DOEN IN EEN NOODGEVAL
Wanneer u een hypoglycemie krijgt
Een hypoglycemie betekent dat uw bloedglucosegehalte te laag is.
De tekenen die wijzen op een hypoglycemie kunnen zich plotseling voordoen en zijn onder andere: koud zweet, een koude bleke huid, hoofdpijn, hartkloppingen, misselijkheid, overmatig hongergevoel, tijdelijke stoornissen in het gezichtsvermogen, sufheid, ongewone vermoeidheid en zwakte, zenuwachtigheid of beven, angstgevoelens, verwardheid, concentratiestoornissen.
Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u druivensuikertabletten of een tussendoortje met veel suiker eten (snoepjes, koekjes, vruchtensap) en daarna gaan rusten.
U dient geen insuline te gebruiken als u een hypoglycemie voelt opkomen.
U dient er altijd voor te zorgen dat u druivensuikertabletten, snoepjes, koekjes of vruchtensap bij u heeft voor het geval u ze nodig heeft.
Vertel uw familieleden, vrienden en naaste collega’ s dat zij, wanneer u flauwvalt (bewusteloos bent), u op uw zij moeten leggen en meteen medische hulp moeten inroepen.
Ze mogen u niets te eten of te drinken geven daar u hierdoor zou kunnen stikken. âº Wanneer een ernstige hypoglycemie onbehandeld blijft, kan dat leiden tot hersenbeschadiging (tijdelijk of blijvend) of zelfs de dood tot gevolg hebben âº Bespreek met uw arts wanneer u een hypoglycemie heeft gehad waardoor u bent flauwgevallen, of indien u vaak hypoglycemieën heeft.
Misschien moet u de insulinedosis, het tijdstip van toediening, de hoeveelheid voedsel die u eet of de mate van lichamelijke inspanning aanpassen.
Gebruik van glucagon
U kunt sneller bij bewustzijn komen wanneer iemand die weet hoe hij glucagon moet gebruiken, u een injectie met glucagon geeft.
Als u glucagon krijgt toegediend, moet u, zodra u weer bij bewustzijn bent, druivensuiker of een tussendoortje met suiker eten.
Wanneer u niet op de glucagonbehandeling reageert, zult u voor behandeling naar het ziekenhuis moeten.
Ga na een glucagoninjectie naar uw arts of naar een afdeling voor spoedgevallen: u moet erachter komen waarom u een hypoglycemie kreeg zodat u deze in de toekomst kunt voorkomen.
Oorzaken van een hypoglycemie
U krijgt een hypoglycemie als uw bloedglucosegehalte te laag wordt.
Dit kan gebeuren: • als u te veel insuline gebruikt • als u te weinig eet of een maaltijd overslaat • als u zich meer lichamelijk inspant dan normaal.
Als uw bloedglucosegehalte te hoog wordt
Uw bloedglucosegehalte kan te hoog worden (dit wordt hyperglycemie genoemd).
De tekenen die daarop wijzen doen zich geleidelijk voor en zijn onder andere: vaak plassen, dorst, verlies van eetlust, zich ziek voelen (misselijkheid of braken), sufheid of vermoeidheid, een rode droge huid, een droge mond en een adem die naar fruit (aceton) ruikt.
Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u uw bloedglucosegehalte controleren, zo mogelijk uw urine op de aanwezigheid van ketonen controleren en vervolgens onmiddellijk medische hulp inroepen.
Het kunnen namelijk tekenen zijn van een zeer ernstige aandoening, de zogenaamde diabetische ketoacidose, die tot diabetisch coma en de dood kan leiden als zij niet wordt behandeld.
94 Oorzaken van hyperglycemie
• U bent vergeten uw insuline te gebruiken • U gebruikt herhaaldelijk minder insuline dan u nodig heeft • U heeft een infectie of koorts • U eet meer dan normaal • U spant zich minder lichamelijk in dan normaal.
5.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan NovoRapid bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
De meest voorkomende bijwerking is een te laag bloedglucosegehalte (hypoglycemie).
Zie het advies in 4 Wat moet u doen in een noodgeval.
Soms voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 100)
Gezichtsproblemen.
Bij het opstarten van uw insulinebehandeling kan uw gezichtsvermogen worden beïnvloed, maar deze bijwerking verdwijnt gewoonlijk weer.
Veranderingen op de injectieplaats (lipodystrofie).
Als u te vaak op dezelfde plaats injecteert, kan vetweefsel onder de huid op die plaats verminderen (lipoatrofie) of dikker worden (lipohypertrofie).
Door telkens een andere injectieplaats te kiezen binnen hetzelfde gebied kunnen zulke huidveranderingen voorkomen worden.
Als er bij u putjes in de huid of een huidverdikking optreedt op de injectieplaats, neem dan contact op met uw arts of diabetesverpleegkundige, want deze veranderingen kunnen verergeren of kunnen de opname van uw insuline wijzigen als u op deze plaatsen blijft injecteren.
Tekenen van allergie.
Er kunnen reacties (roodheid, zwelling, jeuk) op de injectieplaats optreden (plaatselijke overgevoeligheidsreacties).
Meestal verdwijnen ze na een paar weken insulinegebruik.
Indien ze niet verdwijnen, raadpleeg dan uw arts.
Roep onmiddellijk medische hulp in: • wanneer deze allergische reacties zich uitbreiden naar andere delen van uw lichaam, of • als u zich plotseling ziek voelt en u begint te zweten, misselijk wordt (braken), ademhalingsmoeilijkheden heeft, hartkloppingen heeft, duizelig bent.
U kunt een zeer zelden voorkomende ernstige allergische reactie hebben op NovoRapid of één van de bestanddelen (een zogenaamde systemische overgevoeligheidsreactie).
Zie ook de waarschuwing in 2 Wat u moet weten voordat u NovoRapid gebruikt.
Diabetische retinopathie.
Wanneer u diabetische retinopathie heeft en uw bloedglucosewaarden zeer snel verbeteren, kan de retinopathie verergeren.
Spreek erover met uw arts.
Zwelling van gewrichten.
Wanneer u met een insulinebehandeling start, kunnen er zwellingen ontstaan rond de enkels en andere gewrichten doordat er water in het lichaam wordt vastgehouden.
Dit verschijnsel verdwijnt gewoonlijk snel.
Zelden voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 1.000)
Pijnlijke neuropathie.
Wanneer uw bloedglucosewaarden zeer snel verbeteren, kunt u zenuwpijnen krijgen - dit noemt men acute pijnlijke neuropathie en is gewoonlijk van voorbijgaande aard.
95 Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
6.
HOE BEWAART U NOVORAPID
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik NovoRapid niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het etiket en het kartonnen doosje.
NovoRapid Penfill dat niet in gebruik is moet in de koelkast (2°C – 8°C) worden bewaard, ver van het vriesvak.
Niet in de vriezer bewaren.
NovoRapid Penfill dat in gebruik is of binnenkort zal worden gebruikt, moet niet in de koelkast worden bewaard.
U kunt dit bij u dragen en maximaal 4 weken bij kamertemperatuur (beneden 30ºC) bewaren.
Bewaar de patroon wanneer u deze niet gebruikt altijd in het kartonnen doosje ter bescherming tegen licht.
NovoRapid moet worden beschermd tegen extreme hitte en zonlicht.
NovoRapid dient niet weggegooid te worden via het afvalwater of met huishoudelijk afval.
Vraag uw apotheker wat u met medicijnen moet doen die niet meer nodig zijn.
Deze maatregelen zullen helpen bij de bescherming van het milieu.
7.
AANVULLENDE INFORMATIE
Wat bevat NovoRapid
– Het werkzame bestanddeel is insuline aspart, die wordt gemaakt met behulp van recombinant- DNA technologie. – De andere bestanddelen zijn glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, natriumchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumhydroxide, zoutzuur en water voor injecties.
Hoe ziet NovoRapid er uit en wat is de inhoud van de verpakking
De oplossing voor injectie wordt geleverd als een heldere, kleurloze, waterige oplossing in verpakkingen met 5 of 10 patronen van 3 ml (mogelijk worden niet alle verpakkingen in de handel gebracht).
1 ml bevat 100 E insuline aspart.
1 patroon bevat 3 ml equivalent aan 300 E.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen Novo Nordisk A/ S, Novo Allé, DK-2880 Bagsværd, Denemarken
Fabrikant De fabrikant kan geïdentificeerd worden door het lotnummer gedrukt op de zijkant van het kartonnen doosje en op het etiket:
– Indien de tweede en derde letters W5, S6, P5, K7 of ZF zijn, is de fabrikant Novo Nordisk A/ S, Novo Allé, DK-2880 Bagsværd, Denemarken
– Indien de tweede en derde letters H7 of T6 zijn, is de fabrikant Novo Nordisk Production SAS, 45 Avenue d’ Orléans, F-28002 Chartres, Frankrijk.
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in.
96 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
NovoRapid NovoLet 100 E/ ml oplossing voor injectie in een voorgevulde pen insuline aspart
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. – Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn deze nog eens door te lezen. – Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker. – Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen. – Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
Deze zijde van de bijsluiter:
1 Wat is NovoRapid en waarvoor wordt het gebruikt 2 Wat u moet weten voordat u NovoRapid gebruikt 3 Hoe wordt NovoRapid gebruikt 4 Wat moet u doen in een noodgeval 5 Mogelijke bijwerkingen 6 Hoe bewaart u NovoRapid 7 Aanvullende informatie
Ommezijde:
Hoe wordt NovoLet gebruikt
1.
WAT IS NOVORAPID EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
NovoRapid is een insuline analoog voor de behandeling van diabetes.
Deze insuline bevindt zich in een voorgevulde pen van 3 ml, NovoLet genaamd – zie ommezijde voor uitvoerige instructies.
NovoRapid is een snelwerkende insuline voor volwassenen en kinderen vanaf 2 jaar die uw bloedglucosegehalte ongeveer 10-20 minuten na de injectie zal beginnen te verlagen.
Het maximale effect treedt 1 tot 3 uur na het injecteren op en het effect houdt 3-5 uur aan.
Gezien deze korte werkingsduur moet NovoRapid gewoonlijk worden toegediend in combinatie met middellang- of langwerkende insulinepreparaten.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U NOVORAPID GEBRUIKT
Gebruik NovoRapid niet
âº Als u allergisch (overgevoelig) bent voor insuline aspart, metacresol of één van de overige bestanddelen (zie 7 Aanvullende informatie).
Zie 5 Mogelijke bijwerkingen voor de tekenen van allergie âº Als u een hypoglycemie voelt opkomen (hypoglycemie omvat de symptomen van een laag bloedglucosegehalte).
Zie 4 Wat moet u doen in een noodgeval voor meer informatie over hypoglycemieën.
Wees extra voorzichtig met NovoRapid
âº Als u nier- of leverproblemen heeft, kan uw arts besluiten uw insulinedosis te wijzigen âº Wanneer u alcohol drinkt (inclusief bier en wijn): let op tekenen van een hypoglycemie en drink nooit alcohol op een lege maag âº Wanneer u zich meer lichamelijk inspant dan normaal of als u uw normale dieet wilt veranderen
97 âº Als u ziek bent: blijf de insuline gewoon gebruiken.
Uw insulinebehoefte kan veranderen âº Wanneer u een infectie of koorts heeft, of wanneer u geopereerd bent, heeft u wellicht meer insuline nodig dan normaal âº Wanneer u last heeft van diarree of overgeven, of wanneer u minder eet dan normaal, heeft u wellicht minder insuline nodig dan normaal âº Als u naar het buitenland gaat: door het tijdsverschil tussen landen kan het nodig zijn om de hoeveelheid insuline die u gebruikt en het tijdstip van de injectie te wijzigen.
Neem daarom contact op met uw arts als u van plan bent om naar het buitenland te gaan.
Gebruik met andere geneesmiddelen Veel geneesmiddelen hebben invloed op de werking van glucose in uw lichaam en mogelijk op de insulinedosis.
Hieronder worden de meest voorkomende geneesmiddelen genoemd die mogelijk invloed hebben op uw insulinebehandeling.
Raadpleeg uw arts of apotheker als u ook andere geneesmiddelen gebruikt of onlangs heeft gebruikt, ook als deze niet op voorschrift zijn verkregen.
Uw insulinebehoefte kan veranderen als u ook de volgende geneesmiddelen gebruikt: orale bloedglucoseverlagende middelen, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), bètablokkers, angiotensine-converting-enzym (ACE)-remmers, salicylaten, anabole steroïden en glucocorticoïden (met uitzondering van lokale toepassing), orale anticonceptiva, thiaziden, schildklierhormonen, sympathicomimetica, danazol, octreotide en sulfonamiden.
Zwangerschap en borstvoeding Als u zwanger wilt worden of als u zwanger bent of borstvoeding geeft: neem contact op met uw arts voor advies.
NovoRapid kan tijdens de zwangerschap worden gebruikt.
Een wijziging van uw insulinedosering kan nodig zijn tijdens de zwangerschap en na de bevalling.
Een zorgvuldige regulatie van uw diabetes, en het voorkomen van hypoglycemie, is belangrijk, ook voor de gezondheid van uw baby.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines Wanneer u autorijdt of gereedschappen of machines bedient: uw concentratie- en reactievermogen kunnen bij een hypoglycemie afnemen.
Houd hiermee rekening bij alle situaties waar u uzelf en anderen in gevaar kunt brengen (bv. autorijden of machines bedienen).
U moet dan ook nooit rijden of machines bedienen wanneer u een hypoglycemie voelt opkomen.
Neem contact op met uw arts om na te gaan of u mag rijden als u vaak een hypoglycemie heeft of als u moeite heeft om hypoglycemieën te herkennen of als de symptomen afwezig blijven.
Een gevolg van het snelle effect van NovoRapid is dat een eventuele hypoglycemie bij NovoRapid mogelijk eerder optreedt na een injectie dan bij opgeloste humane insuline.
Er is geen klinisch onderzoek verricht bij kinderen jonger dan 2 jaar.
NovoRapid mag bij kinderen gebruikt worden in plaats van opgeloste humane insuline wanneer een snel effect beter zou zijn.
Bijvoorbeeld wanneer de toediening aan het kind moeilijk is te relateren aan het nuttigen van een maaltijd.
3.
HOE WORDT NOVORAPID GEBRUIKT
Overleg met uw arts en diabetesverpleegkundige over uw insulinebehoefte.
U dient hun advies nauwkeurig op te volgen.
Deze bijsluiter geldt als algemene leidraad.
Als uw arts u heeft overgeschakeld op een nieuwe soort of een nieuw merk insuline, kan het zijn dat de dosering door uw arts moet worden aangepast.
Gebruik binnen 10 minuten na toediening een maaltijd of een tussendoortje dat koolhydraten bevat om hypoglycemie te voorkomen.
Indien nodig kan NovoRapid ook kort na de maaltijd in plaats van voor de maaltijd worden toegediend.
Het wordt aanbevolen uw bloedglucosegehalte regelmatig te controleren.
Injecteren van de insuline 98 Zie ommezijde voor uitvoerige instructies.
Voordat u NovoRapid gaat gebruiken
âº Controleer het etiket om zeker te zijn dat u de juiste insulinesoort heeft âº Gebruik altijd voor elke injectie een nieuwe naald om contaminatie te voorkomen
Gebruik NovoRapid niet
âº als NovoLet gevallen, beschadigd of gedeukt is, bestaat het risico dat de insuline gaat lekken âº als dit niet op de juiste wijze is bewaard of bevroren is geweest (zie 6 Hoe bewaart u NovoRapid) âº als de insuline niet kristalhelder en kleurloos is.
NovoRapid moet onder de huid (subcutaan) geïnjecteerd worden of is voor continue infusie met behulp van een pomp.
NovoRapid kan ook intraveneus worden toegediend door een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg en onder direct toezicht van een arts.
Wissel de injectieplaats altijd af om huidverdikking te voorkomen (zie 5 Mogelijke bijwerkingen).
De beste injectieplaatsen zijn: de voorzijde van de buik, de bil, de voorzijde van de dij of de voorzijde van de bovenarm.
De insuline zal sneller werken als u in de buik injecteert.
Voor gebruik in een infuuspomp
Als NovoRapid in een pomp wordt gebruikt, mag deze nooit worden gemengd met een andere insuline.
Volg de aanwijzingen en adviezen van uw arts op voor wat betreft het gebruik van NovoRapid in een pomp.
Voordat u NovoRapid in een pomp gebruikt dient u uitgebreide instructies te hebben gekregen over het gebruik van de pomp.
Ook dient u informatie te hebben gekregen over wat u moet doen in geval van ziekte, een te hoog of te laag bloedglucosegehalte of voor het geval dat de pomp niet of niet naar behoren werkt. • Voordat u de naald inbrengt moet u uw handen en de plaats waar de naald wordt ingebracht met water en zeep wassen om infectie op de plaats van infusie te voorkomen • Zorg bij het vullen van een nieuw reservoir dat er geen grote luchtbellen in de injectiespuit of de infusieslang achterblijven • Wisseling van de infusieset (infusieslang en naald) dient te geschieden volgens de instructies die zijn vermeld in de productinformatie, die bij de infusieset wordt geleverd.
Om optimaal te profiteren van insuline-infusie en vast te kunnen stellen of de pomp mogelijk niet naar behoren functioneert, wordt aanbevolen uw bloedglucosegehalte regelmatig te controleren.
Wat moet u doen als de pomp niet of niet goed werkt
U moet altijd andere insuline achter de hand hebben voor injectie onder de huid voor het geval dat de pomp defect is.
4.
WAT MOET U DOEN IN EEN NOODGEVAL
Wanneer u een hypoglycemie krijgt
Een hypoglycemie betekent dat uw bloedglucosegehalte te laag is.
De tekenen die wijzen op een hypoglycemie kunnen zich plotseling voordoen en zijn onder andere: koud zweet, een koude bleke huid, hoofdpijn, hartkloppingen, misselijkheid, overmatig hongergevoel, tijdelijke stoornissen in het gezichtsvermogen, sufheid, ongewone vermoeidheid en zwakte, zenuwachtigheid of beven, angstgevoelens, verwardheid, concentratiestoornissen.
99 Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u druivensuikertabletten of een tussendoortje met veel suiker eten (snoepjes, koekjes, vruchtensap) en daarna gaan rusten.
U dient geen insuline te gebruiken als u een hypoglycemie voelt opkomen.
U dient er altijd voor te zorgen dat u druivensuikertabletten, snoepjes, koekjes of vruchtensap bij u heeft voor het geval u ze nodig heeft.
Vertel uw familieleden, vrienden en naaste collega’ s dat zij, wanneer u flauwvalt (bewusteloos bent), u op uw zij moeten leggen en meteen medische hulp moeten inroepen.
Ze mogen u niets te eten of te drinken geven daar u hierdoor zou kunnen stikken. âº Wanneer een ernstige hypoglycemie onbehandeld blijft, kan dat leiden tot hersenbeschadiging (tijdelijk of blijvend) of zelfs de dood tot gevolg hebben âº Bespreek met uw arts wanneer u een hypoglycemie heeft gehad waardoor u bent flauwgevallen, of indien u vaak hypoglycemieën heeft.
Misschien moet u de insulinedosis, het tijdstip van toediening, de hoeveelheid voedsel die u eet of de mate van lichamelijke inspanning aanpassen.
Gebruik van glucagon
U kunt sneller bij bewustzijn komen wanneer iemand die weet hoe hij glucagon moet gebruiken, u een injectie met glucagon geeft.
Als u glucagon krijgt toegediend, moet u, zodra u weer bij bewustzijn bent, druivensuiker of een tussendoortje met suiker eten.
Wanneer u niet op de glucagonbehandeling reageert, zult u voor behandeling naar het ziekenhuis moeten.
Ga na een glucagoninjectie naar uw arts of naar een afdeling voor spoedgevallen: u moet erachter komen waarom u een hypoglycemie kreeg zodat u deze in de toekomst kunt voorkomen.
Oorzaken van een hypoglycemie
U krijgt een hypoglycemie als uw bloedglucosegehalte te laag wordt.
Dit kan gebeuren: • als u te veel insuline gebruikt • als u te weinig eet of een maaltijd overslaat • als u zich meer lichamelijk inspant dan normaal.
Als uw bloedglucosegehalte te hoog wordt
Uw bloedglucosegehalte kan te hoog worden (dit wordt hyperglycemie genoemd).
De tekenen die daarop wijzen doen zich geleidelijk voor en zijn onder andere: vaak plassen, dorst, verlies van eetlust, zich ziek voelen (misselijkheid of braken), sufheid of vermoeidheid, een rode droge huid, een droge mond en een adem die naar fruit (aceton) ruikt.
Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u uw bloedglucosegehalte controleren, zo mogelijk uw urine op de aanwezigheid van ketonen controleren en vervolgens onmiddellijk medische hulp inroepen.
Het kunnen namelijk tekenen zijn van een zeer ernstige aandoening, de zogenaamde diabetische ketoacidose, die tot diabetisch coma en de dood kan leiden als zij niet wordt behandeld.
Oorzaken van hyperglycemie
• U bent vergeten uw insuline te gebruiken • U gebruikt herhaaldelijk minder insuline dan u nodig heeft • U heeft een infectie of koorts • U eet meer dan normaal • U spant zich minder lichamelijk in dan normaal.
5.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan NovoRapid bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
De meest voorkomende bijwerking is een te laag bloedglucosegehalte (hypoglycemie).
Zie het advies 100 in 4 Wat moet u doen in een noodgeval.
Soms voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 100)
Gezichtsproblemen.
Bij het opstarten van uw insulinebehandeling kan uw gezichtsvermogen worden beïnvloed, maar deze bijwerking verdwijnt gewoonlijk weer.
Veranderingen op de injectieplaats (lipodystrofie).
Als u te vaak op dezelfde plaats injecteert, kan vetweefsel onder de huid op die plaats verminderen (lipoatrofie) of dikker worden (lipohypertrofie).
Door telkens een andere injectieplaats te kiezen binnen hetzelfde gebied kunnen zulke huidveranderingen voorkomen worden.
Als er bij u putjes in de huid of een huidverdikking optreedt op de injectieplaats, neem dan contact op met uw arts of diabetesverpleegkundige, want deze veranderingen kunnen verergeren of kunnen de opname van uw insuline wijzigen als u op deze plaatsen blijft injecteren.
Tekenen van allergie.
Er kunnen reacties (roodheid, zwelling, jeuk) op de injectieplaats optreden (plaatselijke overgevoeligheidsreacties).
Meestal verdwijnen ze na een paar weken insulinegebruik.
Indien ze niet verdwijnen, raadpleeg dan uw arts.
Roep onmiddellijk medische hulp in: • wanneer deze allergische reacties zich uitbreiden naar andere delen van uw lichaam, of • als u zich plotseling ziek voelt en u begint te zweten, misselijk wordt (braken), ademhalingsmoeilijkheden heeft, hartkloppingen heeft, duizelig bent.
U kunt een zeer zelden voorkomende ernstige allergische reactie hebben op NovoRapid of één van de bestanddelen (een zogenaamde systemische overgevoeligheidsreactie).
Zie ook de waarschuwing in 2 Wat u moet weten voordat u NovoRapid gebruikt.
Diabetische retinopathie.
Wanneer u diabetische retinopathie heeft en uw bloedglucosewaarden zeer snel verbeteren, kan de retinopathie verergeren.
Spreek erover met uw arts.
Zwelling van gewrichten.
Wanneer u met een insulinebehandeling start, kunnen er zwellingen ontstaan rond de enkels en andere gewrichten doordat er water in het lichaam wordt vastgehouden.
Dit verschijnsel verdwijnt gewoonlijk snel.
Zelden voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 1.000)
Pijnlijke neuropathie.
Wanneer uw bloedglucosewaarden zeer snel verbeteren, kunt u zenuwpijnen krijgen - dit noemt men acute pijnlijke neuropathie en is gewoonlijk van voorbijgaande aard.
Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
6.
HOE BEWAART U NOVORAPID
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik NovoRapid niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het etiket en het kartonnen doosje.
NovoRapid NovoLet dat niet in gebruik is, moet in de koelkast (2°C – 8°C) worden bewaard, ver van het vriesvak.
Niet in de vriezer bewaren.
NovoRapid NovoLet dat in gebruik is of binnenkort zal worden gebruikt moet niet in de koelkast worden bewaard.
U kunt dit bij u dragen en maximaal 4 weken bij kamertemperatuur (beneden 30ºC) bewaren.
101 Houd de pendop altijd op NovoLet wanneer u NovoLet niet gebruikt ter bescherming tegen licht.
NovoRapid moet worden beschermd tegen extreme hitte en zonlicht.
NovoRapid dient niet weggegooid te worden via het afvalwater of met huishoudelijk afval.
Vraag uw apotheker wat u met medicijnen moet doen die niet meer nodig zijn.
Deze maatregelen zullen helpen bij de bescherming van het milieu.
7.
AANVULLENDE INFORMATIE
Wat bevat NovoRapid
– Het werkzame bestanddeel is insuline aspart, die wordt gemaakt met behulp van recombinant- DNA technologie. – De andere bestanddelen zijn glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, natriumchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumhydroxide, zoutzuur en water voor injecties.
Hoe ziet NovoRapid er uit en wat is de inhoud van de verpakking
De oplossing voor injectie wordt geleverd als een heldere, kleurloze, waterige oplossing in verpakkingen met 5 of 10 voorgevulde pennen van 3 ml (mogelijk worden niet alle verpakkingen in de handel gebracht).
1 ml bevat 100 E insuline aspart.
1 voorgevulde pen bevat 3 ml equivalent aan 300 E.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen en fabrikant:
Novo Nordisk A/ S, Novo Allé, DK-2880 Bagsværd, Denemarken
Zie nu de ommezijde voor informatie over hoe NovoLet gebruikt wordt
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in.
102 Lees de volgende gebruiksaanwijzingen zorgvuldig door alvorens uw NovoRapid NovoLet te gebruiken.
Inleiding
NovoRapid NovoLet is een eenvoudige, compacte voorgevulde pen.
U kunt de dosis in stappen van 2 eenheden instellen, van 2 tot en met 78 eenheden.
NovoRapid NovoLet is ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine naalden.
Neem uit voorzorg altijd een reservepen mee voor het geval u uw NovoLet verliest of deze beschadigd raakt.
NovoLet®
NovoFine® naald
Naaldver- pakking
Afdek- plaatje Pendop
Bescherm- dopje Pendop- schaalver- deling
Naald Rubber membraan
Patroonschaalverdeling
Insulinepatroon
Doseringsstreepje
Band met kleurcode
Drukknopschaalverdeling
Drukknop
Voorbereiding
Controleer het etiket om er zeker van te zijn dat uw NovoRapid NovoLet de juiste insulinesoort bevat.
Verwijder de pendop. • Desinfecteer het rubber membraan met een antiseptisch doekje • Gebruik altijd voor elke injectie een nieuwe naald om contaminatie te voorkomen
103 • Verwijder het afdekplaatje van een NovoFine naald • Schroef de naald recht en stevig op NovoRapid NovoLet (afbeelding A) • Verwijder de naaldverpakking en het beschermdopje.
Gooi de naaldverpakking niet weg.
Gebruiksklaarmaken en verwijderen van lucht
Bij normaal gebruik kan er vóór elke injectie wat lucht in de naald en de patroon terechtkomen.
Ga als volgt te werk om injecteren van lucht te voorkomen en te zorgen voor een juiste dosering: • Houd NovoRapid NovoLet met de naald omhoog • Tik met uw vinger een paar keer licht tegen de patroon.
Eventuele luchtbelletjes zullen zich boven in de patroon verzamelen • Houd de naald omhoog en draai de patroon, één klik in de richting van de pijl (afbeelding B) • Druk, terwijl u de naald omhoog houdt, de drukknop volledig in (afbeelding C) • Er moet nu een druppel insuline aan de naaldtip verschijnen.
Is dit niet het geval, gebruik dan een andere nieuwe naald en herhaal deze procedure maximaal 6 keer.
Als er dan nog geen druppel insuline verschijnt, is de pen defect en mag u deze niet gebruiken.
Het instellen van de dosis
• Plaats de dop terug op de pen, zodanig dat de 0 tegenover het doseringsstreepje staat (afbeelding D) • Controleer of de drukknop helemaal is ingedrukt.
Als dit niet het geval is, draai de pendop dan totdat de drukknop helemaal is ingedrukt • Houd NovoRapid NovoLet horizontaal vast.
U kunt nu de juiste dosis instellen • Draai de pendop in de richting van de pijl (afbeelding E) om de juiste dosis in te stellen.
U voelt de pendop klikken en de drukknop zal omhoog komen • Houd uw hand niet op de drukknop wanneer u de dosis instelt.
Kan de drukknop niet vrij bewegen, dan zal er wat insuline via de naald naar buiten worden gedrukt • De schaalverdeling op de pendop geeft 0, 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16 en 18 eenheden aan.
Bij elke klik die u voelt wanneer u de pendop draait, stelt u 2 eenheden in.
De drukknop komt ook omhoog als u de pendop draait • De schaalverdeling onder de drukknop geeft 20, 40 en 60 eenheden aan.
Bij elke volledige
104 draai van de pendop worden 20 eenheden ingesteld.
Doseringsvoorbeelden
Hoe stelt u 8 eenheden in:
Draai de pendop totdat de 8 tegenover het doseringsstreepje staat: vier klikken Hoe stelt u 26 eenheden in:
Draai de pendop 1 maal volledig rond totdat de 0 weer tegenover het doseringsstreepje staat.
U heeft nu 20 eenheden ingesteld.
Draai de pendop door totdat de 6 tegenover het doseringsstreepje staat.
Op de schaalverdeling van de drukknop ziet u een streepje 20.
Tel de 6 eenheden die zijn aangegeven bij het doseringsstreepje op bij de 20 van de schaalverdeling van de drukknop.
Bij elkaar zijn nu 26 eenheden ingesteld (afbeelding F).
Hoe controleert u een ingestelde dosis
• Noteer het cijfer op de pendop naast het doseringsstreepje • Noteer het hoogste cijfer dat u kunt zien op de schaalverdeling van de drukknop • Tel beide cijfers bij elkaar op om de ingestelde dosis aan te geven • Wanneer u een verkeerde dosis heeft ingesteld, kunt u zonder problemen de pendop terug of verder draaien tot het gewenste aantal eenheden.
De maximale dosis is 78 eenheden
• Probeer niet een dosis in te stellen die hoger is dan 78 eenheden.
Anders zal er insuline via de naald uit NovoLet lekken en is de dosis onjuist • Als u per ongeluk heeft geprobeerd meer dan 78 eenheden in te stellen, ga dan als volgt te werk:
Draai de pendop zo ver mogelijk terug.
Draai de dop totdat de drukknop helemaal is ingedrukt en u voelt dat het niet meer verder kan zonder te forceren.
Verwijder de pendop en plaats hem weer op NovoLet met de 0 tegenover het doseringsstreepje.
Stel nu de dosis opnieuw in.
Onthoud dat 78 eenheden de maximale dosis is • Verwijder na het instellen van de dosis de pendop om de insuline te injecteren.
Ga meteen verder met Insuline injecteren.
Insuline injecteren
• Steek de naald in de huid.
Injecteer op de manier die door uw arts is aanbevolen • Injecteer de volledige dosis door de drukknop helemaal in te drukken.
Zorg ervoor dat u de drukknop alleen indrukt bij het injecteren • Houd de drukknop na het injecteren volledig ingedrukt totdat de naald uit de huid is getrokken.
De naald moet nog minstens 6 seconden onder de huid blijven.
Zo bent u er zeker van dat de volledige dosis is geïnjecteerd.
Volgende injecties
105 • Controleer altijd of de drukknop volledig is ingedrukt.
Als dit niet het geval is, draai dan de pendop terug totdat de drukknop helemaal is ingedrukt.
Volg daarna de instructies zoals beschreven onder Voorbereiding • Het kan voorkomen dat u een klikkend geluid hoort wanneer u de drukknop indrukt.
Ga hier niet op af voor het instellen of controleren van de dosis; dit kan onnauwkeurig zijn • U kunt geen grotere dosis instellen dan het resterende aantal eenheden in de patroon • U kunt de insulineschaalverdeling gebruiken om te schatten hoeveel insuline er nog in de patroon zit.
U mag deze echter niet gebruiken voor het instellen of kiezen van de dosis.
Verwijderen van de naald
• Plaats de naaldverpakking weer op de naald en schroef de naald los • Gooi de naald voorzichtig en op een geschikte manier weg.
Gebruik voor elke injectie een nieuwe naald.
Verwijder de naald na elke injectie en bewaar NovoRapid NovoLet zonder de naald erop geschroefd.
Anders kan vloeistof weglekken wat een onnauwkeurige dosering kan veroorzaken.
Beroepsbeoefenaars in de gezondheidszorg, familieleden en overige verzorgers dienen de algemene voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen en weggooien van naalden in acht te nemen zodat de kans op ongewenst prikken aan de naald tot een minimum wordt beperkt.
Sluit NovoRapid NovoLet na gebruik volledig af waarbij de 0 tegenover het doseringsstreepje moet staan.
Gooi uw gebruikte NovoRapid NovoLet op een geschikte manier weg zonder de naald.
Onderhoud
Uw NovoRapid NovoLet is ontworpen voor nauwkeurig en veilig gebruik.
De pen moet met zorg worden behandeld.
U kunt de buitenkant van uw NovoRapid NovoLet reinigen met een antiseptisch doekje.
Dompel de pen niet onder, was of smeer de pen niet, omdat het mechanisme daardoor kan beschadigd worden.
NovoRapid NovoLet niet opnieuw vullen.
106 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
NovoRapid FlexPen 100 E/ ml oplossing voor injectie in een voorgevulde pen insuline aspart
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. – Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn deze nog eens door te lezen. – Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts, verpleegkundige of apotheker. – Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen. – Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, verpleegkundige of apotheker.
Deze zijde van de bijsluiter:
1 Wat is NovoRapid en waarvoor wordt het gebruikt 2 Wat u moet weten voordat u NovoRapid gebruikt 3 Hoe wordt NovoRapid gebruikt 4 Wat moet u doen in een noodgeval 5 Mogelijke bijwerkingen 6 Hoe bewaart u NovoRapid 7 Aanvullende informatie
Ommezijde:
Hoe wordt FlexPen gebruikt
1.
WAT IS NOVORAPID EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
NovoRapid is een insuline analoog voor de behandeling van diabetes.
Deze insuline bevindt zich in een voorgevulde pen van 3 ml, FlexPen genaamd – zie ommezijde voor uitvoerige instructies.
NovoRapid is een snelwerkende insuline voor volwassenen en kinderen vanaf 2 jaar die uw bloedglucosegehalte ongeveer 10-20 minuten na de injectie zal beginnen te verlagen.
Het maximale effect treedt 1 tot 3 uur na het injecteren op en het effect houdt 3-5 uur aan.
Gezien deze korte werkingsduur moet NovoRapid gewoonlijk worden toegediend in combinatie met middellang- of langwerkende insulinepreparaten.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U NOVORAPID GEBRUIKT
Gebruik NovoRapid niet
âº Als u allergisch (overgevoelig) bent voor insuline aspart, metacresol of één van de overige bestanddelen (zie 7 Aanvullende informatie).
Zie 5 Mogelijke bijwerkingen voor de tekenen van allergie âº Als u een hypoglycemie voelt opkomen (hypoglycemie omvat de symptomen van een laag bloedglucosegehalte).
Zie 4 Wat moet u doen in een noodgeval voor meer informatie over hypoglycemieën.
Wees extra voorzichtig met NovoRapid
âº Als u nier- of leverproblemen heeft, kan uw arts besluiten uw insulinedosis te wijzigen âº Wanneer u alcohol drinkt (inclusief bier en wijn): let op tekenen van een hypoglycemie en drink nooit alcohol op een lege maag âº Wanneer u zich meer lichamelijk inspant dan normaal of als u uw normale dieet wilt veranderen
107 âº Als u ziek bent: blijf de insuline gewoon gebruiken.
Uw insulinebehoefte kan veranderen âº Wanneer u een infectie of koorts heeft, of wanneer u geopereerd bent, heeft u wellicht meer insuline nodig dan normaal âº Wanneer u last heeft van diarree of overgeven, of wanneer u minder eet dan normaal, heeft u wellicht minder insuline nodig dan normaal âº Als u naar het buitenland gaat: door het tijdsverschil tussen landen kan het nodig zijn om de hoeveelheid insuline die u gebruikt en het tijdstip van de injectie te wijzigen.
Neem daarom contact op met uw arts als u van plan bent om naar het buitenland te gaan.
Gebruik met andere geneesmiddelen Veel geneesmiddelen hebben invloed op de werking van glucose in uw lichaam en mogelijk op de insulinedosis.
Hieronder worden de meest voorkomende geneesmiddelen genoemd die mogelijk invloed hebben op uw insulinebehandeling.
Raadpleeg uw arts of apotheker als u ook andere geneesmiddelen gebruikt of onlangs heeft gebruikt, ook als deze niet op voorschrift zijn verkregen.
Uw insulinebehoefte kan veranderen als u ook de volgende geneesmiddelen gebruikt: orale bloedglucoseverlagende middelen, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), bètablokkers, angiotensine-converting-enzym (ACE)-remmers, salicylaten, anabole steroïden en glucocorticoïden (met uitzondering van lokale toepassing), orale anticonceptiva, thiaziden, schildklierhormonen, sympathicomimetica, danazol, octreotide en sulfonamiden.
Zwangerschap en borstvoeding Als u zwanger wilt worden of als u zwanger bent of borstvoeding geeft: neem contact op met uw arts voor advies.
NovoRapid kan tijdens de zwangerschap worden gebruikt.
Een wijziging van uw insulinedosering kan nodig zijn tijdens de zwangerschap en na de bevalling.
Een zorgvuldige regulatie van uw diabetes, en het voorkomen van hypoglycemie, is belangrijk, ook voor de gezondheid van uw baby.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines Wanneer u autorijdt of gereedschappen of machines bedient: uw concentratie- en reactievermogen kunnen bij een hypoglycemie afnemen.
Houd hiermee rekening bij alle situaties waar u uzelf en anderen in gevaar kunt brengen (bv. autorijden of machines bedienen).
U moet dan ook nooit rijden of machines bedienen wanneer u een hypoglycemie voelt opkomen.
Neem contact op met uw arts om na te gaan of u mag rijden als u vaak een hypoglycemie heeft of als u moeite heeft om hypoglycemieën te herkennen of als de symptomen afwezig blijven.
Een gevolg van het snelle effect van NovoRapid is dat een eventuele hypoglycemie bij NovoRapid mogelijk eerder optreedt na een injectie dan bij opgeloste humane insuline.
Er is geen klinisch onderzoek verricht bij kinderen jonger dan 2 jaar.
NovoRapid mag bij kinderen gebruikt worden in plaats van opgeloste humane insuline wanneer een snel effect beter zou zijn.
Bijvoorbeeld wanneer de toediening aan het kind moeilijk is te relateren aan het nuttigen van een maaltijd.
3.
HOE WORDT NOVORAPID GEBRUIKT
Overleg met uw arts en verpleegkundige over uw insulinebehoefte.
U dient hun advies nauwkeurig op te volgen.
Deze bijsluiter geldt als algemene leidraad.
Als uw arts u heeft overgeschakeld op een nieuwe soort of een nieuw merk insuline, kan het zijn dat de dosering door uw arts moet worden aangepast.
Gebruik binnen 10 minuten na toediening een maaltijd of een tussendoortje dat koolhydraten bevat om hypoglycemie te voorkomen.
Indien nodig kan NovoRapid ook kort na de maaltijd in plaats van voor de maaltijd worden toegediend.
Het wordt aanbevolen uw bloedglucosegehalte regelmatig te controleren.
Injecteren van de insuline 108 Zie ommezijde voor uitvoerige instructies.
Voordat u NovoRapid gaat gebruiken
âº Controleer het etiket om zeker te zijn dat u de juiste insulinesoort heeft âº Gebruik altijd voor elke injectie een nieuwe naald om contaminatie te voorkomen
Gebruik NovoRapid niet
âº als FlexPen gevallen, beschadigd of gedeukt is, bestaat het risico dat de insuline gaat lekken âº als dit niet op de juiste wijze is bewaard of bevroren is geweest (zie 6 Hoe bewaart u NovoRapid) âº als de insuline niet kristalhelder en kleurloos is.
NovoRapid moet onder de huid (subcutaan) geïnjecteerd worden of is voor continue infusie met behulp van een pomp.
NovoRapid kan ook intraveneus worden toegediend door een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg en onder direct toezicht van een arts.
Wissel de injectieplaats altijd af om huidverdikking te voorkomen (zie 5 Mogelijke bijwerkingen).
De beste injectieplaatsen zijn: de voorzijde van de buik, de bil, de voorzijde van de dij of de voorzijde van de bovenarm.
De insuline zal sneller werken als u in de buik injecteert.
Voor gebruik in een infuuspomp
Als NovoRapid in een pomp wordt gebruikt, mag deze nooit worden gemengd met een andere insuline.
Volg de aanwijzingen en adviezen van uw arts op voor wat betreft het gebruik van NovoRapid in een pomp.
Voordat u NovoRapid in een pomp gebruikt dient u uitgebreide instructies te hebben gekregen over het gebruik van de pomp.
Ook dient u informatie te hebben gekregen over wat u moet doen in geval van ziekte, een te hoog of te laag bloedglucosegehalte of voor het geval dat de pomp niet of niet naar behoren werkt. • Voordat u de naald inbrengt moet u uw handen en de plaats waar de naald wordt ingebracht met water en zeep wassen om infectie op de plaats van infusie te voorkomen • Zorg bij het vullen van een nieuw reservoir dat er geen grote luchtbellen in de injectiespuit of de infusieslang achterblijven • Wisseling van de infusieset (infusieslang en naald) dient te geschieden volgens de instructies die zijn vermeld in de productinformatie, die bij de infusieset wordt geleverd.
Om optimaal te profiteren van insuline-infusie en vast te kunnen stellen of de pomp mogelijk niet naar behoren functioneert, wordt aanbevolen uw bloedglucosegehalte regelmatig te controleren.
Wat moet u doen als de pomp niet of niet goed werkt
U moet altijd andere insuline achter de hand hebben voor injectie onder de huid voor het geval dat de pomp defect is.
4.
WAT MOET U DOEN IN EEN NOODGEVAL
Wanneer u een hypoglycemie krijgt
Een hypoglycemie betekent dat uw bloedglucosegehalte te laag is.
De tekenen die wijzen op een hypoglycemie kunnen zich plotseling voordoen en zijn onder andere: koud zweet, een koude bleke huid, hoofdpijn, hartkloppingen, misselijkheid, overmatig hongergevoel, tijdelijke stoornissen in het gezichtsvermogen, sufheid, ongewone vermoeidheid en zwakte, zenuwachtigheid of beven, angstgevoelens, verwardheid, concentratiestoornissen.
109 Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u druivensuikertabletten of een tussendoortje met veel suiker eten (snoepjes, koekjes, vruchtensap) en daarna gaan rusten.
U dient geen insuline te gebruiken als u een hypoglycemie voelt opkomen.
U dient er altijd voor te zorgen dat u druivensuikertabletten, snoepjes, koekjes of vruchtensap bij u heeft voor het geval u ze nodig heeft.
Vertel uw familieleden, vrienden en naaste collega’ s dat zij, wanneer u flauwvalt (bewusteloos bent), u op uw zij moeten leggen en meteen medische hulp moeten inroepen.
Ze mogen u niets te eten of te drinken geven daar u hierdoor zou kunnen stikken. âº Wanneer een ernstige hypoglycemie onbehandeld blijft, kan dat leiden tot hersenbeschadiging (tijdelijk of blijvend) of zelfs de dood tot gevolg hebben âº Bespreek met uw arts wanneer u een hypoglycemie heeft gehad waardoor u bent flauwgevallen, of indien u vaak hypoglycemieën heeft.
Misschien moet u de insulinedosis, het tijdstip van toediening, de hoeveelheid voedsel die u eet of de mate van lichamelijke inspanning aanpassen.
Gebruik van glucagon
U kunt sneller bij bewustzijn komen wanneer iemand die weet hoe hij glucagon moet gebruiken, u een injectie met glucagon geeft.
Als u glucagon krijgt toegediend, moet u, zodra u weer bij bewustzijn bent, druivensuiker of een tussendoortje met suiker eten.
Wanneer u niet op de glucagonbehandeling reageert, zult u voor behandeling naar het ziekenhuis moeten.
Ga na een glucagoninjectie naar uw arts of naar een afdeling voor spoedgevallen: u moet erachter komen waarom u een hypoglycemie kreeg zodat u deze in de toekomst kunt voorkomen.
Oorzaken van een hypoglycemie
U krijgt een hypoglycemie als uw bloedglucosegehalte te laag wordt.
Dit kan gebeuren: • als u te veel insuline gebruikt • als u te weinig eet of een maaltijd overslaat • als u zich meer lichamelijk inspant dan normaal.
Als uw bloedglucosegehalte te hoog wordt
Uw bloedglucosegehalte kan te hoog worden (dit wordt hyperglycemie genoemd).
De tekenen die daarop wijzen doen zich geleidelijk voor en zijn onder andere: vaak plassen, dorst, verlies van eetlust, zich ziek voelen (misselijkheid of braken), sufheid of vermoeidheid, een rode droge huid, een droge mond en een adem die naar fruit (aceton) ruikt.
Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u uw bloedglucosegehalte controleren, zo mogelijk uw urine op de aanwezigheid van ketonen controleren en vervolgens onmiddellijk medische hulp inroepen.
Het kunnen namelijk tekenen zijn van een zeer ernstige aandoening, de zogenaamde diabetische ketoacidose, die tot diabetisch coma en de dood kan leiden als zij niet wordt behandeld.
Oorzaken van hyperglycemie
• U bent vergeten uw insuline te gebruiken • U gebruikt herhaaldelijk minder insuline dan u nodig heeft • U heeft een infectie of koorts • U eet meer dan normaal • U spant zich minder lichamelijk in dan normaal.
5.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
110 Zoals alle geneesmiddelen kan NovoRapid bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
De meest voorkomende bijwerking is een te laag bloedglucosegehalte (hypoglycemie).
Zie het advies in 4 Wat moet u doen in een noodgeval.
Soms voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 100)
Gezichtsproblemen.
Bij het opstarten van uw insulinebehandeling kan uw gezichtsvermogen worden beïnvloed, maar deze bijwerking verdwijnt gewoonlijk weer.
Veranderingen op de injectieplaats (lipodystrofie).
Als u te vaak op dezelfde plaats injecteert, kan vetweefsel onder de huid op die plaats verminderen (lipoatrofie) of dikker worden (lipohypertrofie).
Door telkens een andere injectieplaats te kiezen binnen hetzelfde gebied kunnen zulke huidveranderingen voorkomen worden.
Als er bij u putjes in de huid of een huidverdikking optreedt op de injectieplaats, neem dan contact op met uw arts of verpleegkundige, want deze veranderingen kunnen verergeren of kunnen de opname van uw insuline wijzigen als u op deze plaatsen blijft injecteren.
Tekenen van allergie.
Er kunnen reacties (roodheid, zwelling, jeuk) op de injectieplaats optreden (plaatselijke overgevoeligheidsreacties).
Meestal verdwijnen ze na een paar weken insulinegebruik.
Indien ze niet verdwijnen, raadpleeg dan uw arts.
Roep onmiddellijk medische hulp in: • wanneer deze allergische reacties zich uitbreiden naar andere delen van uw lichaam, of • als u zich plotseling ziek voelt en u begint te zweten, misselijk wordt (braken), ademhalingsmoeilijkheden heeft, hartkloppingen heeft, duizelig bent.
U kunt een zeer zelden voorkomende ernstige allergische reactie hebben op NovoRapid of één van de bestanddelen (een zogenaamde systemische overgevoeligheidsreactie).
Zie ook de waarschuwing in 2 Wat u moet weten voordat u NovoRapid gebruikt.
Diabetische retinopathie.
Wanneer u diabetische retinopathie heeft en uw bloedglucosewaarden zeer snel verbeteren, kan de retinopathie verergeren.
Spreek erover met uw arts.
Zwelling van gewrichten.
Wanneer u met een insulinebehandeling start, kunnen er zwellingen ontstaan rond de enkels en andere gewrichten doordat er water in het lichaam wordt vastgehouden.
Dit verschijnsel verdwijnt gewoonlijk snel.
Zelden voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 1.000)
Pijnlijke neuropathie.
Wanneer uw bloedglucosewaarden zeer snel verbeteren, kunt u zenuwpijnen krijgen - dit noemt men acute pijnlijke neuropathie en is gewoonlijk van voorbijgaande aard.
Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, verpleegkundige of apotheker.
6.
HOE BEWAART U NOVORAPID
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik NovoRapid niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het etiket en het kartonnen doosje.
NovoRapid FlexPen dat niet in gebruik is, moet in de koelkast (2°C – 8°C) worden bewaard, ver
111 van het vriesvak.
Niet in de vriezer bewaren.
NovoRapid FlexPen dat in gebruik is of binnenkort zal worden gebruikt moet niet in de koelkast worden bewaard.
U kunt dit bij u dragen en maximaal 4 weken bij kamertemperatuur (beneden 30ºC) bewaren.
Houd de pendop altijd op FlexPen wanneer u FlexPen niet gebruikt ter bescherming tegen licht.
NovoRapid moet worden beschermd tegen extreme hitte en zonlicht.
NovoRapid dient niet weggegooid te worden via het afvalwater of met huishoudelijk afval.
Vraag uw apotheker wat u met medicijnen moet doen die niet meer nodig zijn.
Deze maatregelen zullen helpen bij de bescherming van het milieu.
7.
AANVULLENDE INFORMATIE
Wat bevat NovoRapid
– Het werkzame bestanddeel is insuline aspart, die wordt gemaakt met behulp van recombinant- DNA technologie. – De andere bestanddelen zijn glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, natriumchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumhydroxide, zoutzuur en water voor injecties.
Hoe ziet NovoRapid er uit en wat is de inhoud van de verpakking
De oplossing voor injectie wordt geleverd als een heldere, kleurloze, waterige oplossing in verpakkingen met 1, 5 of 10 voorgevulde pennen van 3 ml (mogelijk worden niet alle verpakkingen in de handel gebracht).
1 ml bevat 100 E insuline aspart.
1 voorgevulde pen bevat 3 ml equivalent aan 300 E.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen Novo Nordisk A/ S, Novo Allé, DK-2880 Bagsværd, Denemarken
Fabrikant De fabrikant kan geïdentificeerd worden door het lotnummer gedrukt op de zijkant van het kartonnen doosje en op het etiket:
– Indien de tweede en derde letters W5, S6, P5, K7 of ZF zijn, is de fabrikant Novo Nordisk A/ S, Novo Allé, DK-2880 Bagsværd, Denemarken
– Indien de tweede en derde letters H7 of T6 zijn, is de fabrikant Novo Nordisk Production SAS, 45 Avenue d’ Orléans, F-28002 Chartres, Frankrijk.
Zie nu de ommezijde voor informatie over hoe FlexPen gebruikt wordt
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in.
112 Inleiding
Lees de volgende gebruiksaanwijzingen zorgvuldig door alvorens uw NovoRapid FlexPen te gebruiken.
Uw FlexPen is een unieke insulinepen met dosisinsteller.
U kunt de dosis in stappen van 1 eenheid instellen, van 1 tot en met 60 eenheden.
FlexPen is ontworpen en getest voor gebruik in combinatie met NovoFine of NovoTwist naalden voor eenmalig gebruik, met een lengte van maximaal 8 mm.
Neem uit voorzorg altijd een reservepen mee voor het geval u uw FlexPen verliest of deze beschadigd raakt.
De kleur van uw FlexPen verschilt van de penkleur in de afbeeldingen.
Uw NovoRapid FlexPen Pendop
Schaalverdeling
Rubber
Patroon resterend aantal
Aanwijspijl
Instel- Drukknop
membraan
eenheden
knop
Naald (voorbeeld)
Grote buitenste
Binnenste
Naald
Afdekplaatje
naaldbeschermingskap naaldbeschermdopje
Onderhoud Uw FlexPen is ontworpen voor nauwkeurig en veilig gebruik.
De pen moet met zorg worden behandeld.
Als de pen gevallen of gedeukt is, bestaat het risico dat de pen beschadigd is en de insuline gaat lekken.
U kunt de buitenkant van uw FlexPen reinigen met een antiseptisch doekje.
Dompel de pen niet onder, was of smeer de pen niet, omdat de pen daardoor beschadigd kan worden.
Uw FlexPen niet opnieuw vullen.
Voorbereiding van uw NovoRapid FlexPen
Controleer het etiket om er zeker van te zijn dat uw FlexPen de juiste insulinesoort bevat.
A Verwijder de pendop.
113 Desinfecteer het rubber membraan met een antiseptisch doekje.
A
B Verwijder het afdekplaatje van een nieuwe naald voor eenmalig gebruik.
Schroef de naald recht en stevig op uw FlexPen.
B
C Verwijder de grote buitenste naaldbeschermingskap en bewaar deze voor later gebruik.
C
D Verwijder het binnenste naaldbeschermdopje en gooi het weg.
D
• Gebruik altijd voor elke injectie een nieuwe naald om besmetting te voorkomen.
• Zorg ervoor dat u de naald niet buigt of beschadigt vóór gebruik.
• Plaats het binnenste naaldbeschermdopje, eenmaal verwijderd, nooit terug op de naald teneinde de kans op ongewenst prikken te beperken.
Controle van de insulinestroom
Bij normaal gebruik kan er vóór elke injectie wat lucht in de patroon terechtkomen.
Ga als volgt te werk om injecteren van lucht te voorkomen en te zorgen voor een juiste dosering:
E
114 Draai de instelknop om 2 eenheden in te stellen.
E
2 eenheden ingesteld
F Houd uw FlexPen met de naald omhoog gericht en tik met uw vinger een paar keer licht tegen de patroon zodat eventuele luchtbelletjes zich boven in de patroon verzamelen.
F
G Houd de naald omhoog gericht en druk tegelijkertijd de drukknop volledig in.
De instelknop komt terug op 0.
Er moet nu een druppel insuline aan de naaldtip verschijnen.
Is dit niet het geval, gebruik dan een nieuwe naald en herhaal deze procedure maximaal zes keer.
Als er dan nog geen druppel insuline verschijnt, is de pen defect en moet u een nieuwe pen gebruiken.
G
Het instellen van uw dosis
Controleer of de instelknop op 0 staat.
H Draai de instelknop om het aantal eenheden dat u moet injecteren in te stellen.
De dosis kan worden verhoogd of verlaagd door de instelknop verder of terug te draaien zodat de correcte dosis tegenover de aanwijspijl verschijnt.
Zorg er bij het draaien van de instelknop voor dat u de drukknop niet indrukt; anders komt er insuline uit de pen.
115 U kunt geen dosis instellen die groter is dan het resterende aantal eenheden in de patroon.
H
5 eenheden ingesteld
24 eenheden ingesteld
• Gebruik de schaalverdeling voor het resterende aantal eenheden niet om de insulinedosis af te meten.
Insuline injecteren
Steek de naald in de huid.
Injecteer op de manier die uw arts of verpleegkundige u heeft getoond.
I Injecteer de dosis door de drukknop helemaal in te drukken tot de 0 tegenover de aanwijspijl verschijnt.
Zorg ervoor dat u de drukknop alleen indrukt bij het injecteren.
Door de instelknop te draaien, zal er geen insuline geïnjecteerd worden.
I
J Houd de drukknop na het injecteren volledig ingedrukt tot de naald uit de huid is getrokken.
De naald moet minstens zes seconden onder de huid blijven.
Zo bent u er zeker van dat de volledige dosis is geïnjecteerd.
J
K Breng de grote buitenste naaldbeschermingskap op de naald aan zonder deze aan te raken.
Druk
116 wanneer de naald bedekt is de grote buitenste naaldbeschermingskap zorgvuldig volledig aan en schroef de naald los.
Gooi de naald voorzichtig weg en plaats de pendop terug op de pen.
K
• Verwijder altijd de naald na elke injectie en bewaar uw FlexPen zonder de naald erop geschroefd.
Anders kan er vloeistof weglekken, wat een onnauwkeurige dosering kan veroorzaken.
• Verzorgers dienen wanneer ze met gebruikte naalden werken uiterst voorzichtig te zijn om ongewenst prikken te vermijden.
• Gooi uw gebruikte FlexPen op de juiste manier weg zonder de naald.
• Deel uw FlexPen niet met iemand anders.
117 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
NovoRapid InnoLet 100 E/ ml oplossing voor injectie in een voorgevulde pen insuline aspart
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. – Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn deze nog eens door te lezen. – Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker. – Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen. – Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
Deze zijde van de bijsluiter:
1 Wat is NovoRapid en waarvoor wordt het gebruikt 2 Wat u moet weten voordat u NovoRapid gebruikt 3 Hoe wordt NovoRapid gebruikt 4 Wat moet u doen in een noodgeval 5 Mogelijke bijwerkingen 6 Hoe bewaart u NovoRapid 7 Aanvullende informatie
Ommezijde:
Hoe wordt InnoLet gebruikt
1.
WAT IS NOVORAPID EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
NovoRapid is een insuline analoog voor de behandeling van diabetes.
Deze insuline bevindt zich in een voorgevulde pen van 3 ml, InnoLet genaamd – zie ommezijde voor uitvoerige instructies.
NovoRapid is een snelwerkende insuline voor volwassenen en kinderen vanaf 2 jaar die uw bloedglucosegehalte ongeveer 10-20 minuten na de injectie zal beginnen te verlagen.
Het maximale effect treedt 1 tot 3 uur na het injecteren op en het effect houdt 3-5 uur aan.
Gezien deze korte werkingsduur moet NovoRapid gewoonlijk worden toegediend in combinatie met middellang- of langwerkende insulinepreparaten.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U NOVORAPID GEBRUIKT
Gebruik NovoRapid niet
âº Als u allergisch (overgevoelig) bent voor insuline aspart, metacresol of één van de overige bestanddelen (zie 7 Aanvullende informatie).
Zie 5 Mogelijke bijwerkingen voor de tekenen van allergie âº Als u een hypoglycemie voelt opkomen (hypoglycemie omvat de symptomen van een laag bloedglucosegehalte).
Zie 4 Wat moet u doen in een noodgeval voor meer informatie over hypoglycemieën.
Wees extra voorzichtig met NovoRapid
âº Als u nier- of leverproblemen heeft, kan uw arts besluiten uw insulinedosis te wijzigen âº Wanneer u alcohol drinkt (inclusief bier en wijn): let op tekenen van een hypoglycemie en drink nooit alcohol op een lege maag âº Wanneer u zich meer lichamelijk inspant dan normaal of als u uw normale dieet wilt veranderen
118 âº Als u ziek bent: blijf de insuline gewoon gebruiken.
Uw insulinebehoefte kan veranderen âº Wanneer u een infectie of koorts heeft, of wanneer u geopereerd bent, heeft u wellicht meer insuline nodig dan normaal âº Wanneer u last heeft van diarree of overgeven, of wanneer u minder eet dan normaal, heeft u wellicht minder insuline nodig dan normaal âº Als u naar het buitenland gaat: door het tijdsverschil tussen landen kan het nodig zijn om de hoeveelheid insuline die u gebruikt en het tijdstip van de injectie te wijzigen.
Neem daarom contact op met uw arts als u van plan bent om naar het buitenland te gaan.
Gebruik met andere geneesmiddelen Veel geneesmiddelen hebben invloed op de werking van glucose in uw lichaam en mogelijk op de insulinedosis.
Hieronder worden de meest voorkomende geneesmiddelen genoemd die mogelijk invloed hebben op uw insulinebehandeling.
Raadpleeg uw arts of apotheker als u ook andere geneesmiddelen gebruikt of onlangs heeft gebruikt, ook als deze niet op voorschrift zijn verkregen.
Uw insulinebehoefte kan veranderen als u ook de volgende geneesmiddelen gebruikt: orale bloedglucoseverlagende middelen, monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers), bètablokkers, angiotensine-converting-enzym (ACE)-remmers, salicylaten, anabole steroïden en glucocorticoïden (met uitzondering van lokale toepassing), orale anticonceptiva, thiaziden, schildklierhormonen, sympathicomimetica, danazol, octreotide en sulfonamiden.
Zwangerschap en borstvoeding Als u zwanger wilt worden of als u zwanger bent of borstvoeding geeft: neem contact op met uw arts voor advies.
NovoRapid kan tijdens de zwangerschap worden gebruikt.
Een wijziging van uw insulinedosering kan nodig zijn tijdens de zwangerschap en na de bevalling.
Een zorgvuldige regulatie van uw diabetes, en het voorkomen van hypoglycemie, is belangrijk, ook voor de gezondheid van uw baby.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines Wanneer u autorijdt of gereedschappen of machines bedient: uw concentratie- en reactievermogen kunnen bij een hypoglycemie afnemen.
Houd hiermee rekening bij alle situaties waar u uzelf en anderen in gevaar kunt brengen (bv. autorijden of machines bedienen).
U moet dan ook nooit rijden of machines bedienen wanneer u een hypoglycemie voelt opkomen.
Neem contact op met uw arts om na te gaan of u mag rijden als u vaak een hypoglycemie heeft of als u moeite heeft om hypoglycemieën te herkennen of als de symptomen afwezig blijven.
Een gevolg van het snelle effect van NovoRapid is dat een eventuele hypoglycemie bij NovoRapid mogelijk eerder optreedt na een injectie dan bij opgeloste humane insuline.
Er is geen klinisch onderzoek verricht bij kinderen jonger dan 2 jaar.
NovoRapid mag bij kinderen gebruikt worden in plaats van opgeloste humane insuline wanneer een snel effect beter zou zijn.
Bijvoorbeeld wanneer de toediening aan het kind moeilijk is te relateren aan het nuttigen van een maaltijd.
3.
HOE WORDT NOVORAPID GEBRUIKT
Overleg met uw arts en diabetesverpleegkundige over uw insulinebehoefte.
U dient hun advies nauwkeurig op te volgen.
Deze bijsluiter geldt als algemene leidraad.
Als uw arts u heeft overgeschakeld op een nieuwe soort of een nieuw merk insuline, kan het zijn dat de dosering door uw arts moet worden aangepast.
Gebruik binnen 10 minuten na toediening een maaltijd of een tussendoortje dat koolhydraten bevat om hypoglycemie te voorkomen.
Indien nodig kan NovoRapid ook kort na de maaltijd in plaats van voor de maaltijd worden toegediend.
Het wordt aanbevolen uw bloedglucosegehalte regelmatig te controleren.
Injecteren van de insuline 119 Zie ommezijde voor uitvoerige instructies.
Voordat u NovoRapid gaat gebruiken
âº Controleer het etiket om zeker te zijn dat u de juiste insulinesoort heeft âº Gebruik altijd voor elke injectie een nieuwe naald om contaminatie te voorkomen
Gebruik NovoRapid niet
âº als InnoLet gevallen, beschadigd of gedeukt is, bestaat het risico dat de insuline gaat lekken. âº als dit niet op de juiste wijze is bewaard of bevroren is geweest (zie 6 Hoe bewaart u NovoRapid) âº als de insuline niet kristalhelder en kleurloos is.
NovoRapid moet onder de huid (subcutaan) geïnjecteerd worden of is voor continue infusie met behulp van een pomp.
NovoRapid kan ook intraveneus worden toegediend door een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg en onder direct toezicht van een arts.
Wissel de injectieplaats altijd af om huidverdikking te voorkomen (zie 5 Mogelijke bijwerkingen).
De beste injectieplaatsen zijn: de voorzijde van de buik, de bil, de voorzijde van de dij of de voorzijde van de bovenarm.
De insuline zal sneller werken als u in de buik injecteert.
Voor gebruik in een infuuspomp
Als NovoRapid in een pomp wordt gebruikt, mag deze nooit worden gemengd met een andere insuline.
Volg de aanwijzingen en adviezen van uw arts op voor wat betreft het gebruik van NovoRapid in een pomp.
Voordat u NovoRapid in een pomp gebruikt dient u uitgebreide instructies te hebben gekregen over het gebruik van de pomp.
Ook dient u informatie te hebben gekregen over wat u moet doen in geval van ziekte, een te hoog of te laag bloedglucosegehalte of voor het geval dat de pomp niet of niet naar behoren werkt. • Voordat u de naald inbrengt moet u uw handen en de plaats waar de naald wordt ingebracht met water en zeep wassen om infectie op de plaats van infusie te voorkomen • Zorg bij het vullen van een nieuw reservoir dat er geen grote luchtbellen in de injectiespuit of de infusieslang achterblijven • Wisseling van de infusieset (infusieslang en naald) dient te geschieden volgens de instructies die zijn vermeld in de productinformatie, die bij de infusieset wordt geleverd.
Om optimaal te profiteren van insuline-infusie en vast te kunnen stellen of de pomp mogelijk niet naar behoren functioneert, wordt aanbevolen uw bloedglucosegehalte regelmatig te controleren.
Wat moet u doen als de pomp niet of niet goed werkt
U moet altijd andere insuline achter de hand hebben voor injectie onder de huid voor het geval dat de pomp defect is.
4.
WAT MOET U DOEN IN EEN NOODGEVAL
Wanneer u een hypoglycemie krijgt
Een hypoglycemie betekent dat uw bloedglucosegehalte te laag is.
De tekenen die wijzen op een hypoglycemie kunnen zich plotseling voordoen en zijn onder andere: koud zweet, een koude bleke huid, hoofdpijn, hartkloppingen, misselijkheid, overmatig hongergevoel, tijdelijke stoornissen in het gezichtsvermogen, sufheid, ongewone vermoeidheid en zwakte, zenuwachtigheid of beven, angstgevoelens, verwardheid, concentratiestoornissen.
120 Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u druivensuikertabletten of een tussendoortje met veel suiker eten (snoepjes, koekjes, vruchtensap) en daarna gaan rusten.
U dient geen insuline te gebruiken als u een hypoglycemie voelt opkomen.
U dient er altijd voor te zorgen dat u druivensuikertabletten, snoepjes, koekjes of vruchtensap bij u heeft voor het geval u ze nodig heeft.
Vertel uw familieleden, vrienden en naaste collega’ s dat zij, wanneer u flauwvalt (bewusteloos bent), u op uw zij moeten leggen en meteen medische hulp moeten inroepen.
Ze mogen u niets te eten of te drinken geven daar u hierdoor zou kunnen stikken. âº Wanneer een ernstige hypoglycemie onbehandeld blijft, kan dat leiden tot hersenbeschadiging (tijdelijk of blijvend) of zelfs de dood tot gevolg hebben âº Bespreek met uw arts wanneer u een hypoglycemie heeft gehad waardoor u bent flauwgevallen, of indien u vaak hypoglycemieën heeft.
Misschien moet u de insulinedosis, het tijdstip van toediening, de hoeveelheid voedsel die u eet of de mate van lichamelijke inspanning aanpassen.
Gebruik van glucagon
U kunt sneller bij bewustzijn komen wanneer iemand die weet hoe hij glucagon moet gebruiken, u een injectie met glucagon geeft.
Als u glucagon krijgt toegediend, moet u, zodra u weer bij bewustzijn bent, druivensuiker of een tussendoortje met suiker eten.
Wanneer u niet op de glucagonbehandeling reageert, zult u voor behandeling naar het ziekenhuis moeten.
Ga na een glucagoninjectie naar uw arts of naar een afdeling voor spoedgevallen: u moet erachter komen waarom u een hypoglycemie kreeg zodat u deze in de toekomst kunt voorkomen.
Oorzaken van een hypoglycemie
U krijgt een hypoglycemie als uw bloedglucosegehalte te laag wordt.
Dit kan gebeuren: • als u te veel insuline gebruikt • als u te weinig eet of een maaltijd overslaat • als u zich meer lichamelijk inspant dan normaal.
Als uw bloedglucosegehalte te hoog wordt
Uw bloedglucosegehalte kan te hoog worden (dit wordt hyperglycemie genoemd).
De tekenen die daarop wijzen doen zich geleidelijk voor en zijn onder andere: vaak plassen, dorst, verlies van eetlust, zich ziek voelen (misselijkheid of braken), sufheid of vermoeidheid, een rode droge huid, een droge mond en een adem die naar fruit (aceton) ruikt.
Als u één of meer van deze symptomen heeft, moet u uw bloedglucosegehalte controleren, zo mogelijk uw urine op de aanwezigheid van ketonen controleren en vervolgens onmiddellijk medische hulp inroepen.
Het kunnen namelijk tekenen zijn van een zeer ernstige aandoening, de zogenaamde diabetische ketoacidose, die tot diabetisch coma en de dood kan leiden als zij niet wordt behandeld.
Oorzaken van hyperglycemie
• U bent vergeten uw insuline te gebruiken • U gebruikt herhaaldelijk minder insuline dan u nodig heeft • U heeft een infectie of koorts • U eet meer dan normaal • U spant zich minder lichamelijk in dan normaal.
5.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN 121 Zoals alle geneesmiddelen kan NovoRapid bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
De meest voorkomende bijwerking is een te laag bloedglucosegehalte (hypoglycemie).
Zie het advies in 4 Wat moet u doen in een noodgeval.
Soms voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 100)
Gezichtsproblemen.
Bij het opstarten van uw insulinebehandeling kan uw gezichtsvermogen worden beïnvloed, maar deze bijwerking verdwijnt gewoonlijk weer.
Veranderingen op de injectieplaats (lipodystrofie).
Als u te vaak op dezelfde plaats injecteert, kan vetweefsel onder de huid op die plaats verminderen (lipoatrofie) of dikker worden (lipohypertrofie).
Door telkens een andere injectieplaats te kiezen binnen hetzelfde gebied kunnen zulke huidveranderingen voorkomen worden.
Als er bij u putjes in de huid of een huidverdikking optreedt op de injectieplaats, neem dan contact op met uw arts of diabetesverpleegkundige, want deze veranderingen kunnen verergeren of kunnen de opname van uw insuline wijzigen als u op deze plaatsen blijft injecteren.
Tekenen van allergie.
Er kunnen reacties (roodheid, zwelling, jeuk) op de injectieplaats optreden (plaatselijke overgevoeligheidsreacties).
Meestal verdwijnen ze na een paar weken insulinegebruik.
Indien ze niet verdwijnen, raadpleeg dan uw arts.
Roep onmiddellijk medische hulp in: • wanneer deze allergische reacties zich uitbreiden naar andere delen van uw lichaam, of • als u zich plotseling ziek voelt en u begint te zweten, misselijk wordt (braken), ademhalingsmoeilijkheden heeft, hartkloppingen heeft, duizelig bent.
U kunt een zeer zelden voorkomende ernstige allergische reactie hebben op NovoRapid of één van de bestanddelen (een zogenaamde systemische overgevoeligheidsreactie).
Zie ook de waarschuwing in 2 Wat u moet weten voordat u NovoRapid gebruikt.
Diabetische retinopathie.
Wanneer u diabetische retinopathie heeft en uw bloedglucosewaarden zeer snel verbeteren, kan de retinopathie verergeren.
Spreek erover met uw arts.
Zwelling van gewrichten.
Wanneer u met een insulinebehandeling start, kunnen er zwellingen ontstaan rond de enkels en andere gewrichten doordat er water in het lichaam wordt vastgehouden.
Dit verschijnsel verdwijnt gewoonlijk snel.
Zelden voorkomende bijwerkingen
(minder dan 1 op 1.000)
Pijnlijke neuropathie.
Wanneer uw bloedglucosewaarden zeer snel verbeteren, kunt u zenuwpijnen krijgen - dit noemt men acute pijnlijke neuropathie en is gewoonlijk van voorbijgaande aard.
Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts, diabetesverpleegkundige of apotheker.
6.
HOE BEWAART U NOVORAPID
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik NovoRapid niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op het etiket en het kartonnen doosje.
NovoRapid InnoLet dat niet in gebruik is, moet in de koelkast (2°C – 8°C) worden bewaard, ver
122 van het vriesvak.
Niet in de vriezer bewaren.
NovoRapid InnoLet dat in gebruik is of binnenkort zal worden gebruikt moet niet in de koelkast worden bewaard.
U kunt dit bij u dragen en maximaal 4 weken bij kamertemperatuur (beneden 30ºC) bewaren.
Houd de pendop altijd op InnoLet wanneer u InnoLet niet gebruikt ter bescherming tegen licht.
NovoRapid moet worden beschermd tegen extreme hitte en zonlicht.
NovoRapid dient niet weggegooid te worden via het afvalwater of met huishoudelijk afval.
Vraag uw apotheker wat u met medicijnen moet doen die niet meer nodig zijn.
Deze maatregelen zullen helpen bij de bescherming van het milieu.
7.
AANVULLENDE INFORMATIE
Wat bevat NovoRapid
– Het werkzame bestanddeel is insuline aspart, die wordt gemaakt met behulp van recombinant- DNA technologie. – De andere bestanddelen zijn glycerol, fenol, metacresol, zinkchloride, natriumchloride, dinatriumfosfaat dihydraat, natriumhydroxide, zoutzuur en water voor injecties.
Hoe ziet NovoRapid er uit en wat is de inhoud van de verpakking
De oplossing voor injectie wordt geleverd als een heldere, kleurloze, waterige oplossing in verpakkingen met 1, 5 of 10 voorgevulde pennen van 3 ml (mogelijk worden niet alle verpakkingen in de handel gebracht).
1 ml bevat 100 E insuline aspart.
1 voorgevulde pen bevat 3 ml equivalent aan 300 E.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen en fabrikant:
Novo Nordisk A/ S, Novo Allé, DK-2880 Bagsværd, Denemarken
Zie nu de ommezijde voor informatie over hoe InnoLet gebruikt wordt
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in.
123 Lees de volgende gebruiksaanwijzingen zorgvuldig door alvorens uw NovoRapid InnoLet te gebruiken.
Inleiding
NovoRapid InnoLet is een eenvoudige, compacte voorgevulde pen die 1 tot en met 50 eenheden in stappen van 1 eenheid kan afgeven.
NovoRapid InnoLet is ontworpen voor gebruik in combinatie met NovoFine S naalden van maximaal 8 mm lang.
Controleer of er een S op de verpakking van de naalden staat.
De S staat voor short cap d. w. z. kort beschermdopje.
Neem uit voorzorg altijd een reservepen mee voor het geval u uw InnoLet verliest of deze beschadigd raakt.
Drukknop
Dosisinstel- schijf Dosisschaal- verdeling
Schaal- verdeling resterend aantal eenheden
Insuline-
Naaldcompar- timent
patroon
Rubber membraan
Naald
Bescherm-
Pendop
Afdekplaatje
dopje
Naaldver- pakking
Voorbereiding
Controleer het etiket om er zeker van te zijn dat uw NovoRapid InnoLet de juiste insulinesoort bevat.
Verwijder de pendop (in de richting van de pijl). • Desinfecteer het rubber membraan met een antiseptisch doekje • Gebruik altijd voor elke injectie een nieuwe naald om contaminatie te voorkomen • Verwijder het afdekplaatje van een NovoFine S naald • Schroef de naald recht en stevig op NovoRapid InnoLet (afbeelding 1A) • Verwijder de naaldverpakking en het beschermdopje.
U kunt de naaldverpakking in het compartiment bewaren.
124 1A
Gebruiksklaarmaken en verwijderen van lucht
Bij normaal gebruik kan er vóór elke injectie wat lucht in de naald en de patroon terechtkomen.
Ga als volgt te werk om injecteren van lucht te voorkomen en te zorgen voor een juiste dosering: • Stel 2 eenheden in door de instelschijf met de klok mee te draaien • Houd NovoRapid InnoLet met de naald omhoog en tik met uw vinger een paar keer licht tegen de patroon om ervoor te zorgen dat eventuele luchtbelletjes zich boven in de patroon verzamelen • Houd de naald omhoog en druk tegelijkertijd de drukknop in, de instelschijf komt weer op nul • Er moet nu een druppel insuline aan de naaldtip verschijnen (afbeelding 1B).
Is dit niet het geval, gebruik dan een andere nieuwe naald en herhaal deze procedure maximaal 6 keer.
Als er dan nog geen druppel insuline verschijnt, is de pen defect en mag u deze niet gebruiken.
1B
Het instellen van de dosis
• Controleer altijd of de drukknop volledig is ingedrukt en de instelschijf op nul staat • Stel het aantal eenheden in dat u moet injecteren door de instelschijf met de klok mee te draaien (afbeelding 2).
Gebruik de schaalverdeling voor het resterende aantal eenheden niet om de insulinedosis af te meten • Steeds als u een eenheid instelt hoort u een klik.
De dosis kan worden verhoogd of verlaagd door de instelschijf verder of terug te draaien.
U kunt geen dosis instellen die groter is dan het resterende aantal eenheden in de patroon.
125 2
Insuline injecteren
• Steek de naald in de huid.
Injecteer op de manier die door uw arts is aanbevolen • Injecteer de volledige dosis door de drukknop helemaal in te drukken (afbeelding 3).
U hoort klikken als de instelschijf weer terug naar nul gaat • De naald moet na het injecteren nog minstens 6 seconden onder de huid blijven om er zeker van te zijn dat de volledige dosis is geïnjecteerd • Zorg dat de instelschijf niet blokkeert tijdens het injecteren, aangezien de instelschijf naar nul terug moet kunnen gaan wanneer u de drukknop indrukt
3
Verwijderen van de naald
• Plaats de naaldverpakking weer op de naald en schroef de naald los (afbeelding 4) • Gooi de naald voorzichtig en op een geschikte manier weg.
Gebruik voor elke injectie een nieuwe naald.
Verwijder de naald na elke injectie en bewaar NovoRapid InnoLet zonder de naald erop geschroefd.
Anders kan vloeistof weglekken wat een onnauwkeurige dosering kan veroorzaken.
Beroepsbeoefenaars in de gezondheidszorg, familieleden en overige verzorgers dienen de algemene voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen en weggooien van naalden in acht te nemen zodat de kans op ongewenst prikken aan de naald tot een minimum wordt beperkt.
Gooi uw gebruikte NovoRapid InnoLet op een geschikte manier weg zonder de naald.
126 4
Onderhoud
Uw NovoRapid InnoLet is ontworpen voor nauwkeurig en veilig gebruik.
De pen moet met zorg worden behandeld.
U kunt uw NovoRapid InnoLet reinigen met een antiseptisch doekje.
Dompel de pen niet onder, was of smeer de pen niet omdat het mechanisme daardoor kan beschadigd worden.
NovoRapid InnoLet niet opnieuw vullen.
127