European Medicines Agency
EMEA/H/C/533
EUROPEES OPENBAAR BEOORDELINGSRAPPORT (EPAR)
EMTRIVA
EPAR-samenvatting voor het publiek
Dit document is een samenvatting van het Europees openbaar beoordelingsrapport (EPAR) en geeft uitleg over de aanpak van het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (CHMP) bij de beoordeling van uitgevoerde studies, een proces dat uitmondt in aanbevelingen voor gebruiksvoorwaarden.
Lees de bijsluiter (ook onderdeel van het EPAR) of neem contact op met uw arts of apotheker, als u meer informatie nodig heeft over uw aandoening of behandeling.
De wetenschappelijke discussie waarop de aanbevelingen van het CHMP zijn gebaseerd, is ook in het EPAR opgenomen.
Wat is Emtriva?
Emtriva is een middel dat de werkzame stof emtricitabine bevat.
Het is beschikbaar als witte en lichtblauwe capsules (200 mg) en als drank (10 mg/ml).
Wanneer wordt Emtriva voorgeschreven?
Emtriva is een antiviraal middel (middel tegen virussen).
Het wordt in combinatie met andere antivirale middelen gebruikt voor de behandeling van volwassenen en kinderen die geïnfecteerd zijn met het humane immunodeficiëntievirus type 1 (hiv1), een virus dat het ‘ acquired immune deficiency syndrome’ (aids) veroorzaakt.
Aan patiënten die eerder geneesmiddelen hebben gebruikt voor de behandeling van hun hiv-infectie en niet op deze behandeling reageerden, mogen artsen Emtriva pas voorschrijven als ze hebben onderzocht welke antivirale geneesmiddelen de patiënt eerder heeft gebruikt en hebben beoordeeld hoe groot de kans is dat het virus reageert op nieuwe antivirale geneesmiddelen die mogelijk worden voorgeschreven.
Het middel is uitsluitend op doktersvoorschrift verkrijgbaar.
Hoe wordt Emtriva gebruikt?
Behandeling met Emtriva moet worden ingesteld door een arts die ervaring heeft met de behandeling van hiv-infecties.
De aanbevolen dosis Emtriva is één capsule eenmaal daags voor patiënten die 33 kg of meer wegen.
De drank is bestemd voor patiënten die minder dan 33 kg wegen en voor patiënten die de capsules niet kunnen doorslikken.
De dosis van de drank is 6 mg per kilogram lichaamsgewicht, tot maximaal 240 mg (24 ml), eenmaal daags.
Bij patiënten die problemen met hun nieren hebben, moet de dosis mogelijk worden aangepast.
Emtriva kan met of zonder voedsel worden ingenomen.
Omdat er slechts beperkte informatie beschikbaar is over de veiligheid en werkzaamheid bij zuigelingen jonger dan vier maanden, wordt Emtriva niet aangeraden voor deze leeftijdsgroep.
Zie de bijsluiter voor verdere informatie.
Hoe werkt Emtriva?
De werkzame stof in Emtriva, emtricitabine, is een nucleoside-reversetranscriptaseremmer (NRTI).
Deze stof remt de activiteit van reversetranscriptase, een enzym dat door hiv wordt gemaakt waardoor het virus cellen kan infecteren en zich kan vermenigvuldigen.
Emtriva, in combinatie met andere antivirale geneesmiddelen, verlaagt het aantal hiv-deeltjes in het bloed en houdt dit aantal op een laag 7 Westferry Circus, Canary Wharf, London E14 4HB, UK Tel.
(44-20) 74 18 84 00 Fax (44-20) 74 18 84 16 E-mail: mail@emea.europa.eu http://www.emea.europa.eu
© European Medicines Agency, 2008.
Reproduction is authorised provided the source is acknowledged. niveau.
Emtriva geneest een hiv-infectie of aids niet, maar het kan de aantasting van het afweersysteem en het ontstaan van infecties en ziekten die met aids samenhangen, wel vertragen.
Hoe is Emtriva onderzocht?
Emtriva is onderzocht in drie hoofdonderzoeken waaraan 1 498 met hiv geïnfecteerde volwassenen deelnamen.
In het eerste onderzoek werd Emtriva vergeleken met stavudine (een ander antiviraal middel) bij 571 behandelingsnaïeve volwassenen (volwassenen die nog niet eerder voor hun hiv- infectie waren behandeld).
Beide geneesmiddelen werden ingenomen in combinatie met didanosine en efavirenz (andere antivirale middelen).
Het tweede onderzoek vergeleek Emtriva met lamivudine (een ander antiviraal middel) bij 468 behandelingsnaïeve volwassenen, in combinatie met stavudine en efavirenz óf nevirapine (andere antivirale middelen).
Aan het derde onderzoek namen 459 patiënten deel die gedurende ten minste 12 weken drie antivirale geneesmiddelen gebruikten (waaronder lamivudine) en die lage aantallen hiv-deeltjes in hun bloed hadden.
In het onderzoek werden de effecten onderzocht van vervanging van lamivudine door Emtriva, of van handhaving van de bestaande antivirale geneesmiddelcombinatie.
In al deze drie onderzoeken was de voornaamste graadmeter voor de effectiviteit het aantal patiënten met zeer lage aantallen hiv-deeltjes in hun bloed (virale last).
De werkzaamheid van Emtriva, in combinatie met andere antivirale geneesmiddelen, werd ook onderzocht in twee onderzoeken waaraan 120 met hiv geïnfecteerde patiënten deelnamen die tussen vier maanden en 18 jaar oud waren.
Welke voordelen bleek Emtriva tijdens de studies te hebben?
In combinatie met andere geneesmiddelen verminderde Emtriva de virale last bij met hiv geïnfecteerde patiënten.
In het eerste onderzoek met behandelingsnaïeve volwassenen waren er na 24 weken behandeling onder de patiënten met een virale last van minder dan 50 kopieën/ml meer patiënten die Emtriva gebruikten dan patiënten die stavudine gebruikten (respectievelijk 81% en 70%).
Dit verschil bleef ook na 48 weken behandeling gehandhaafd (73% en 56%).
In het tweede onderzoek was Emtriva even effectief als lamivudine: na 48 weken had ca. twee derde van de patiënten een virale last van minder dan 400 kopieën/ml en iets minder had een virale last van minder dan 50 kopieën/ml.
Van de patiënten die al eerder waren behandeld, kwam het aantal patiënten dat overschakelde van lamivudine op Emtriva met een virale last van minder dan 400 kopieën/ml overeen met het aantal dat na 48 weken nog lamivudine gebruikte (respectievelijk 73% en 82%).
Soortgelijke resultaten werden waargenomen in de twee onderzoeken waarin kinderen en adolescenten Emtriva in combinatie met andere antivirale middelen gebruikten.
Welke risico’ s houdt het gebruik van Emtriva in?
De meest voorkomende bijwerkingen bij het gebruik van Emtriva (waargenomen bij meer dan 1 op de 10 patiënten) waren hoofdpijn, diarree, misselijkheid en verhoogde creatinekinasespiegels (een enzym dat in spieren wordt aangetroffen) in het bloed.
Huidverkleuring kwam bij kinderen zeer vaak voor.
Zie de bijsluiter voor het volledige overzicht van alle gerapporteerde bijwerkingen van Emtriva.
Emtriva mag niet worden gebruikt bij mensen die mogelijk overgevoelig (allergisch) zijn voor emtricitabine of voor enig ander bestanddeel van het middel.
Net als geldt voor andere middelen tegen hiv, bestaat bij patiënten die Emtriva gebruiken een risico van lipodystrofie (veranderingen in de verdeling van het lichaamsvet), osteonecrose (afsterven van botweefsel) of het immuunreactiveringssyndroom (ontstekingsreacties veroorzaakt door het zich herstellende afweersysteem).
Bij patiënten die problemen met hun lever hebben (waaronder een infectie met hepatitis B of C), bestaat mogelijk een verhoogd risico van leverbeschadiging wanneer ze Emtriva gebruiken.
Net als geldt voor alle andere NRTI’ s kan ook Emtriva melkzuuracidose (ophoping van melkzuur in het lichaam) veroorzaken en bij de baby's van moeders die Emtriva tijdens de zwangerschap gebruikten, mitochondriale disfunctie (aantasting van de energieproducerende onderdelen in de cel waardoor problemen in het bloed kunnen ontstaan).
Waarom is Emtriva goedgekeurd?
Het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (CHMP) heeft geconcludeerd dat de voordelen van Emtriva groter zijn dan de risico’ s ervan voor de behandeling van met hiv1 geïnfecteerde volwassenen en kinderen in combinatie met andere antiretrovirale geneesmiddelen.
Het CHMP merkte hierbij op dat deze indicatie is gebaseerd op onderzoeken bij patiënten die nog niet 2/3 eerder voor hiv waren behandeld of bij wie hiv al goed onder controle was gebracht met antivirale geneesmiddelen, en dat er nog geen ervaring bestond met Emtriva bij patiënten bij wie een eerdere behandeling voor hiv niet was aangeslagen.
Het Comité heeft geadviseerd een vergunning te verlenen voor het in de handel brengen van Emtriva.
Overige informatie over Emtriva:
De Europese Commissie heeft op 24 oktober 2003 een in de hele Europese Unie geldige vergunning voor het in de handel brengen van Emtriva verleend aan Gilead Sciences International Limited.
Deze vergunning werd op 24 oktober 2008 verlengd.
Klik hier voor het volledige EPAR voor Emtriva.
Deze samenvatting is voor het laatst bijgewerkt in 10-2008.
3/3
EU-nummer
Fantasienaam
Sterkte
Farmaceutische vorm
Toedieningsweg
Verpakking
Concentratie
Verpakkings- grootte
EU/1/03/261/001 EU/1/03/261/002
Emtriva Emtriva
200 mg 200 mg
Capsule, hard Capsule, hard
Oraal gebruik Oraal gebruik
Fles (HDPE) Blisterverpak- king (Aclar / polyethyleen / PVC)
30 capsules 30 capsules
EU/1/03/261/003
Emtriva
10 mg/ml
Drank
Oraal gebruik
Fles (polyethyleen- tereftalaat)
10 mg/ml
1 fles
1/1
BIJLAGE I
SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN
1 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Emtriva 200 mg harde capsules
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Elke harde capsule bevat 200 mg emtricitabine.
Voor een volledige lijst van hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Harde capsule.
Elke capsule bestaat uit een ondoorzichtig wit onderste deel en een ondoorzichtig lichtblauw bovenste deel.
Elke capsule is bedrukt met “ 200 mg” op het bovenste deel en “ GILEAD” en [Gilead logo] op het onderste deel in zwarte inkt.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Emtriva is geïndiceerd in combinatie met andere antiretrovirale middelen voor de behandeling van met HIV-1 geïnfecteerde volwassenen en kinderen.
Deze indicatie is gebaseerd op studies bij nog niet eerder behandelde patiënten en reeds eerder behandelde patiënten bij wie het virus onder stabiele controle is.
Er is geen ervaring met het gebruik van Emtriva bij patiënten bij wie het huidige regime niet aanslaat of bij wie meerdere regimes niet aangeslagen zijn (zie rubriek 5.1).
Bij het beslissen over een nieuw regime voor patiënten bij wie een antiretroviraal regime niet is aangeslagen, dient men de mutatiepatronen toegekend aan verschillende geneesmiddelen en de behandelingsanamnese van de individuele patiënt zorgvuldig in acht te nemen.
Indien mogelijk kan het testen op resistentie aangewezen zijn.
4.2 Dosering en wijze van toediening
De therapie moet worden gestart door een arts met ervaring in de behandeling van HIV-infecties.
Emtriva 200 mg harde capsules kunnen met of zonder voedsel ingenomen worden.
Volwassenen:
De aanbevolen dosis Emtriva is 200 mg (één harde capsule), eenmaal daags oraal in te nemen.
Kinderen en adolescenten tot 18 jaar:
De aanbevolen dosis Emtriva voor kinderen en adolescenten met een gewicht van ten minste 33 kg die in staat zijn harde capsules te slikken, is 200 mg (één harde capsule), eenmaal daags oraal in te nemen.
Er zijn geen gegevens met betrekking tot de werkzaamheid en slechts zeer beperkte gegevens met betrekking tot de veiligheid van emtricitabine bij zuigelingen jonger dan 4 maanden.
Daarom wordt Emtriva niet aangeraden voor gebruik bij zuigelingen die jonger zijn dan 4 maanden.
(Zie voor farmacokinetische gegevens voor deze leeftijdscategorie rubriek 5.2.)
2 Emtriva is ook verkrijgbaar als een 10 mg/ ml drank voor gebruik bij zuigelingen ouder dan 4 maanden, kinderen en patiënten die geen harde capsules kunnen slikken en bij patiënten met nierinsufficiëntie.
Raadpleeg de Samenvatting van de productkenmerken voor Emtriva 10 mg/ ml drank.
Aangezien er tussen de presentatievormen van de harde capsule en de drank een verschil in de biobeschikbaarheid van emtricitabine bestaat, leidt 240 mg emtricitabine toegediend als drank naar alle waarschijnlijkheid tot vergelijkbare plasmaconcentraties als die waargenomen na toediening van één harde capsule met 200 mg emtricitabine (zie rubriek 5.2).
Bejaarden:
Er zijn geen gegevens beschikbaar over de veiligheid en werkzaamheid bij patiënten ouder dan 65 jaar.
Een aanpassing van de aanbevolen dagdosis voor volwassenen is echter naar alle waarschijnlijkheid niet noodzakelijk tenzij er tekenen van nierinsufficiëntie optreden.
Nierinsufficiëntie:
Emtricitabine wordt via de nieren uitgescheiden en de blootstelling aan emtricitabine neemt aanzienlijk toe bij patiënten met nierinsufficiëntie (zie rubriek 5.2).
Aanpassing van de dosis of van het doseringsinterval is nodig bij alle patiënten met een creatinineklaring < 50 ml/ min (zie rubriek 4.4).
De hieronder volgende tabel bevat richtlijnen voor de aanpassing van het doseringsinterval voor de 200 mg harde capsules afhankelijk van de mate van nierinsufficiëntie.
De veiligheid en werkzaamheid van deze richtlijnen voor het aanpassen van het doseringsinterval zijn niet klinisch geëvalueerd.
De klinische respons op de behandeling en de nierfunctie dienen daarom nauwlettend geobserveerd te worden bij deze patiënten (zie rubriek 4.4).
Patiënten met nierinsufficiëntie kunnen ook behandeld worden met Emtriva 10 mg/ ml drank om voor een verlaagde dagdosis emtricitabine te zorgen.
Raadpleeg de Samenvatting van de productkenmerken voor Emtriva 10 mg/ ml drank.
Creatinineklaring (CLcr) (ml/ min)
≥ 50
30-49
15-29
<
15 (functioneel nierloos met noodzaak van periodieke hemodialyse)*
Aanbevolen
Eén harde capsule Eén harde capsule Eén harde capsule
Eén harde capsule
doseringsinterval voor 200 mg harde capsules
(200 mg) om de 24 uur
(200 mg) om de 48 uur
(200 mg) om de 72 uur
(200 mg) om de 96 uur
* Er is uitgegaan van drie hemodialysesessies per week, elk met een duur van 3 uur en beginnend ten minste 12 uur na toediening van de laatste dosis emtricitabine.
Patiënten met terminale nieraandoening (End Stage Renal Disease, ESRD) die worden behandeld met andere vormen van dialyse zoals ambulante peritoneale dialyse zijn niet onderzocht en er kunnen geen dosisaanbevelingen gedaan worden.
Er zijn geen gegevens beschikbaar op basis waarvan een dosisaanbeveling gedaan kan worden voor pediatrische patiënten met nierinsufficiëntie.
Leverinsufficiëntie:
Er zijn geen gegevens beschikbaar op basis waarvan een dosisaanbeveling gedaan kan worden voor patiënten met leverinsufficiëntie.
Op grond van de minimale metabolisering van emtricitabine en de renale eliminatieroute is het echter onwaarschijnlijk dat een dosisaanpassing bij patiënten met leverinsufficiëntie noodzakelijk zou zijn (zie rubriek 5.2).
Als de behandeling met Emtriva wordt gestopt bij patiënten met gelijktijdige infectie met HIV en HBV, dienen deze patiënten nauwlettend te worden gecontroleerd op tekenen van exacerbatie van hepatitis (zie rubriek 4.4).
3 4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor het werkzame bestanddeel of voor één van de hulpstoffen.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Emtriva dient niet te worden ingenomen met andere geneesmiddelen die emtricitabine bevatten of met geneesmiddelen die lamivudine bevatten.
Algemeen:
Emtricitabine wordt niet aanbevolen als monotherapie voor de behandeling van HIV-infecties.
Het moet gebruikt worden in combinatie met andere antiretrovirale middelen.
Raadpleeg ook de Samenvattingen van de productkenmerken van de andere in de combinatietherapie gebruikte antiretrovirale geneesmiddelen.
Patiënten die emtricitabine of een andere antiretrovirale therapie krijgen, kunnen opportunistische infecties en andere complicaties van HIV-infecties blijven ontwikkelen en moeten derhalve onder nauwlettende klinische observatie blijven van artsen met ervaring in de behandeling van patiënten met HIV-geassocieerde aandoeningen.
Patiënten moeten erop gewezen worden, dat het niet is aangetoond dat antiretrovirale therapieën, inclusief emtricitabine, het risico van HIV-transmissie op anderen via sexueel contact of bloedcontaminatie kunnen voorkomen.
Men dient adequate voorzorgsmaatregelen te blijven treffen.
Patiënten moeten ook ingelicht worden over het feit, dat emtricitabine geen genezing brengt voor een HIV-infectie.
Nierfunctie:
Emtricitabine wordt voornamelijk via de nieren uitgescheiden door glomerulaire filtratie en actieve tubulaire secretie.
Emtricitabine-blootstelling kan aanzienlijk verhoogd zijn bij patiënten met matige of ernstige nierinsufficiëntie (creatinineklaring < 50 ml/ min) die een dagelijkse dosis van 200 mg emtricitabine als harde capsules of 240 mg als drank krijgen.
Dientengevolge is een aanpassing van het doseringsinterval (bij gebruik van Emtriva 200 mg harde capsules) of een verlaging van de dagdosis emtricitabine (bij gebruik van Emtriva 10 mg/ ml drank) nodig bij alle patiënten met een creatinineklaring < 50 ml/ min.
De veiligheid en werkzaamheid van de in rubriek 4.2 gegeven richtlijnen voor het aanpassen van het doseringsinterval zijn gebaseerd op farmacokinetische gegevens en modellen op basis van een enkele dosis en zijn niet klinisch geëvalueerd.
De klinische respons op de behandeling en de nierfunctie dienen daarom nauwlettend geobserveerd te worden bij patiënten die met emtricitabine met verlengde doseringsintervallen worden behandeld (zie rubrieken 4.2 en 5.2).
Voorzichtigheid dient te worden betracht bij gelijktijdige toediening van emtricitabine met geneesmiddelen die worden uitgescheiden via actieve tubulaire secretie, aangezien deze gelijktijdige toediening kan leiden tot een verhoging van serumconcentraties van óf emtricitabine óf een gelijktijdig toegediend geneesmiddel als gevolg van competitie voor deze eliminatieweg (zie rubriek 4.5).
Lactaatacidose:
Bij het gebruik van nucleoside-analogen is melding gemaakt van lactaatacidose, gewoonlijk samengaand met hepatische steatosis.
Eerste symptomen (symptomatische hyperlactatemie) omvatten goedaardige digestieve symptomen (misselijkheid, braken en abdominale pijn), niet-specifieke malaise, gebrek aan eetlust, gewichtsverlies, ademhalingssymptomen (snel en/ of diep ademhalen) of neurologische symptomen (waaronder motorische zwakheid).
Lactaatacidose heeft vaak een dodelijke afloop en kan geassocieerd zijn met pancreatitis, leverfalen of nierfalen.
Lactaatacidose trad over het algemeen op na een behandeling van enkele tot verscheidene maanden.
De behandeling met nucleoside-analogen moet gestopt worden bij het optreden van symptomatische hyperlactatemie en metabole acidose/ lactaatacidose, progressieve hepatomegalie of snel stijgende aminotransferasespiegels.
4 Voorzichtigheid dient te worden betracht bij het toedienen van nucleoside-analogen aan patiënten (met name vrouwen met obesitas) met hepatomegalie, hepatitis of andere bekende risicofactoren voor leverziekte en hepatische steatosis (waaronder bepaalde geneesmiddelen en alcohol).
Patiënten die tevens geïnfecteerd zijn met hepatitis C en die behandeld worden met alfa-interferon en ribavirine, vormen een bijzondere risicogroep.
Patiënten met een verhoogd risico moeten nauwlettend gevolgd worden.
Lipodystrofie:
Antiretrovirale combinatietherapie is in verband gebracht met de herverdeling van lichaamsvet (lipodystrofie) bij HIV-patiënten.
De gevolgen op lange termijn van deze manifestaties zijn momenteel niet bekend.
De kennis omtrent het mechanisme is onvolledig.
Een samenhang tussen viscerale lipomatose en proteaseremmers en lipo-atrofie en nucleoside reverse transcriptase-remmers is verondersteld.
Een hoger risico op lipodystrofie is in verband gebracht met individuele factoren zoals een hogere leeftijd en met geneesmiddel-geassocieerde factoren zoals langere duur van antiretrovirale behandeling en hiermee gepaard gaande metabole stoornissen.
Een klinisch onderzoek moet een beoordeling op fysieke tekenen van herverdeling van vet omvatten.
Er moet aandacht besteed worden aan de meting van nuchtere serumlipiden en bloedglucose.
Lipidestoornissen moeten op klinisch geschikte wijze behandeld worden.
Leverfunctie:
Patiënten met een reeds bestaande leverdysfunctie, waaronder chronische actieve hepatitis, vertonen vaker leverfunctie-afwijkingen tijdens antiretrovirale combinatietherapie en dienen conform de standaardprocedures gecontroleerd te worden.
Patiënten met chronische hepatitis-B- of hepatitis-C-infectie die behandeld worden met antiretrovirale combinatietherapie, hebben een verhoogd risico op ernstige, en mogelijk fatale, hepatische bijwerkingen.
Raadpleeg bij gelijktijdige antivirale therapie voor hepatitis B of C de betreffende Samenvatting van de productkenmerken voor deze geneesmiddelen.
Zijn er aanwijzingen voor exacerbaties van leverziekte bij dergelijke patiënten, dan moet onderbreken of stoppen van de behandeling overwogen worden.
Patiënten met gelijktijdige infectie met hepatitis-B-virus (HBV):
Emtricitabine is in vitro werkzaam tegen HBV.
Er zijn echter beperkte gegevens beschikbaar over de werkzaamheid en veiligheid van emtricitabine (als een 200 mg harde capsule, eenmaal daags toegediend) bij patiënten met gelijktijdige infectie met HIV en HBV.
Het gebruik van emtricitabine bij patiënten met chronische HBV-infectie induceert hetzelfde mutatiepatroon in het YMDD-motief zoals waargenomen bij lamivudinetherapie.
De YMDD-mutatie veroorzaakt resistentie tegen zowel emtricitabine als lamivudine.
Patiënten met gelijktijdige infectie met HIV en HBV dienen gedurende ten minste enige maanden na het stoppen van de behandeling met emtricitabine middels klinisch vervolgonderzoek en laboratoriumonderzoek nauwlettend gecontroleerd te worden op tekenen van exacerbaties van hepatitis.
Dergelijke exacerbaties zijn waargenomen na het stoppen van de behandeling met emtricitabine bij patiënten met HBV-infectie zonder gelijktijdige HIV-infectie en zijn voornamelijk aangetoond door verhogingen van serum-glutamaatpyruvaattransaminase (serum-GPT) naast opnieuw verschijnen van HBV DNA.
Bij sommige van deze patiënten was de reactivering van HBV geassocieerd met ernstigere leverziekte, waaronder decompensatie en leverfalen.
Er zijn niet voldoende aanwijzingen om te kunnen bepalen of het opnieuw starten met emtricitabine invloed heeft op het verloop van exacerbaties van hepatitis die na het stoppen van de emtricitabinebehandeling waren opgetreden.
Mitochondriale dysfunctie:
In vitro en in vivo werd aangetoond dat nucleoside- en nucleotide- analogen mitochondriale schade veroorzaken in variabele gradaties.
Bij HIV-negatieve zuigelingen die in utero en/ of postnataal werden blootgesteld aan nucleoside-analogen, werd mitochondriale dysfunctie gerapporteerd.
De belangrijkste gerapporteerde bijwerkingen zijn hematologische aandoeningen (anemie, neutropenie), metabole stoornissen (hyperlactatemie, hyperlipasemie).
Deze bijwerkingen zijn vaak van voorbijgaande aard.
Enkele laat intredende neurologische afwijkingen
5 werden gerapporteerd (hypertonie, convulsie, abnormaal gedrag).
Of de neurologische afwijkingen voorbijgaand of blijvend zijn, is momenteel niet bekend.
Alle kinderen die in utero aan nucleoside- en nucleotide-analogen zijn blootgesteld, zelfs HIV-negatieve kinderen, moeten klinische en laboratorium nacontroles krijgen en bij relevante tekenen of symptomen nauwlettend worden gecontroleerd op eventuele mitochondriale dysfunctie.
Deze bevindingen hebben geen invloed op de huidige nationale aanbevelingen voor antiretrovirale therapie bij zwangere vrouwen ter voorkoming van verticale overdracht van HIV.
Immuunreactiveringssyndroom:
Bij met HIV geïnfecteerde patiënten die op het moment dat de antiretrovirale combinatietherapie (CART) wordt gestart een ernstige immuundeficiëntie hebben, kan zich een ontstekingsreactie op asymptomatische of nog aanwezige opportunistische pathogenen voordoen die tot ernstige klinische manifestaties of verergering van de symptomen kan leiden.
Dergelijke reacties zijn vooral in de eerste weken of maanden na het starten van CART gezien.
Relevante voorbeelden zijn cytomegalovirus retinitis, gegeneraliseerde en/ of focale mycobacteriële infecties en Pneumocystis carinii pneumonie.
Alle symptomen van de ontsteking moeten worden beoordeeld en zo nodig dient een behandeling te worden ingesteld.
Osteonecrose:
Hoewel men aanneemt dat bij de etiologie vele factoren een rol spelen (waaronder gebruik van corticosteroïden, alcoholgebruik, ernstige immunosuppressie, hoge Body Mass Index), zijn gevallen van osteonecrose vooral gemeld bij patiënten met voortgeschreden HIV-infectie en/ of langdurige blootstelling aan antiretrovirale combinatietherapie (CART).
Patiënten moet worden aangeraden om een arts te raadplegen wanneer hun gewrichten pijnlijk zijn of stijf worden of wanneer zij moeilijk kunnen bewegen.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Emtricitabine had in vitro geen remmende werking op metabolisme gemedieerd door de volgende humane CYP450-isoenzymen:
1A2, 2A6, 2B6, 2C9, 2C19, 2D6 en 3A4.
Emtricitabine remde het voor glucuronidatie verantwoordelijke enzym niet.
Op basis van de resultaten van deze in vitro experimenten en de bekende eliminatiewegen van emtricitabine is het potentieel voor CYP450- gemedieerde interacties van emtricitabine met andere geneesmiddelen laag.
Er zijn geen klinisch significante interacties bij gelijktijdige toediening van emtricitabine met indinavir, zidovudine, stavudine, famciclovir of tenofovirdisoproxilfumaraat.
Emtricitabine wordt voornamelijk via glomerulaire filtratie en actieve tubulaire secretie uitgescheiden.
Behalve van famciclovir en tenofovirdisoproxilfumaraat, is het effect van gelijktijdige toediening van emtricitabine met geneesmiddelen die via de renale eliminatieroute worden uitgescheiden, of andere geneesmiddelen waarvan bekend is dat ze de nierfunctie beïnvloeden, niet geëvalueerd.
Gelijktijdige toediening van emtricitabine met geneesmiddelen die worden uitgescheiden via actieve tubulaire secretie, kan resulteren in een verhoging van serumconcentraties van óf emtricitabine óf een gelijktijdig toegediend geneesmiddel als gevolg van competitie voor deze eliminatieweg.
Er is tot nu toe geen klinische ervaring met gelijktijdige toediening van cytidine-analogen.
Dientengevolge kan het gebruik van emtricitabine in combinatie met lamivudine of zalcitabine voor de behandeling van HIV-infectie op dit moment niet worden aangeraden.
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
De veiligheid van emtricitabine bij zwangerschap bij de mens is niet vastgesteld.
Experimenteel onderzoek bij dieren wijst geen directe of indirecte schadelijke effecten van emtricitabine uit voor de zwangerschap, ontwikkeling van de foetus, de bevalling of de postnatale ontwikkeling (zie rubriek 5.3).
6 Emtricitabine dient uitsluitend tijdens de zwangerschap te worden gebruikt, wanneer dit noodzakelijk is.
Omdat de mogelijke risico’ s voor ontwikkelende menselijke foetussen onbekend zijn, moet het gebruik van emtricitabine bij vruchtbare vrouwen vergezeld gaan met het gebruik van effectieve anticonceptie.
Het is niet bekend of emtricitabine wordt uitgescheiden in moedermelk.
Het is raadzaam dat met HIV geïnfecteerde vrouwen onder geen enkele omstandigheid hun baby borstvoeding geven, om het overdragen van HIV op de baby te voorkomen.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Er is geen onderzoek verricht met betrekking tot de effecten op de rijvaardigheid en op het vermogen om machines te bedienen.
Patiënten dienen echter ingelicht te worden over het feit, dat er melding is gemaakt van duizeligheid tijdens behandeling met emtricitabine.
4.8 Bijwerkingen
De beoordeling van bijwerkingen is gebaseerd op gegevens uit drie studies bij volwassenen (n=1.479) en drie pediatrische studies (n=169).
In de studies bij volwassenen kregen 1.039 nog niet eerder behandelde en 440 eerder behandelde patiënten emtricitabine (n=814) of vergelijkend geneesmiddel (n=665) gedurende 48 weken in combinatie met andere antiretrovirale geneesmiddelen.
In drie studies bij kinderen werden nog niet eerder behandelde (n=123) en eerder behandelde (n=46) pediatrische patiënten in de leeftijd van 4 maanden tot 18 jaar behandeld met emtricitabine in combinatie met andere antiretrovirale middelen.
De bijwerkingen die vermoedelijk (of ten minste mogelijk) verband houden met de behandeling bij volwassenen worden hierna genoemd per lichaamssysteem, orgaanklasse en absolute frequentie.
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
De frequentie wordt gedefinieerd als zeer vaak (≥ 1/ 10), vaak (≥ 1/ 100, < 1/ 10) of soms (≥ 1/ 1.000, < 1/ 100).
Bloed- en lymfestelselaandoeningen:
Vaak: neutropenie Soms: anemie
Voedings- en stofwisselingsstoornissen:
Vaak: hypertriglyceridemie, hyperglycemie
Bij het gebruik van nucleoside-analogen is melding gemaakt van lactaatacidose, gewoonlijk samengaand met hepatische steatosis (zie rubriek 4.4).
Psychische stoornissen:
Vaak: slapeloosheid, abnormale dromen
Zenuwstelselaandoeningen:
Zeer vaak: hoofdpijn Vaak: duizeligheid
Maagdarmstelselaandoeningen:
Zeer vaak: diarree, misselijkheid Vaak: braken, abdominale pijn, verhoogde amylasespiegels waaronder verhoogde pancreas- amylasespiegels, verhoogde serumlipasespiegels, dyspepsie
7 Lever- en galaandoeningen:
Vaak: hyperbilirubinemie, verhoogde serum-glutamaatoxaalacetaattransaminase (serum-GOT)- spiegels en/ of verhoogde serum-glutamaatpyruvaattransaminase (serum-GPT)-spiegels
Huid- en onderhuidaandoeningen:
Vaak: allergische reactie, urticaria, vesiculobulaire uitslag, pustuleuze uitslag, maculopapulaire uitslag, jeuk, uitslag en huidverkleuring (hyperpigmentatie)
Skeletspierstelsel- en bindweefselaandoeningen:
Zeer vaak: verhoogde creatinekinase
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornissen:
Vaak: asthenie, pijn
Naast de bijwerkingen die bij volwassenen werden gemeld, trad bij pediatrische patiënten vaak anemie en zeer vaak huidverkleuring (hyperpigmentatie) op.
Het bijwerkingsprofiel bij patiënten met gelijktijdige HBV-infectie is gelijk aan het profiel dat waargenomen wordt bij patiënten met HIV-infectie zonder gelijktijdige HBV-infectie.
Zoals echter te verwachten was bij deze patiëntengroep, kwamen verhogingen in GOT- en GPT-spiegels vaker voor dan bij de algemene met HIV geïnfecteerde groep.
Antiretrovirale combinatietherapie is in verband gebracht met metabole afwijkingen zoals hypertriglyceridemie, hypercholesterolemie, insulineresistentie, hyperglycemie en hyperlactatemie (zie rubriek 4.4).
Antiretrovirale combinatietherapie is in verband gebracht met herverdeling van lichaamsvet (lipodystrofie) bij HIV-patiënten waaronder het verlies van subcutaan vet in ledematen en gezicht, toegenomen vet in buikbereik en ingewanden, borsthypertrofie en dorsocervicale vetophoping (bizonnek) (zie rubriek 4.4).
Bij met HIV geïnfecteerde patiënten die op het moment dat de antiretrovirale combinatietherapie (CART) wordt gestart een ernstige immuundeficiëntie hebben, kan zich een ontstekingsreactie op asymptomatische of nog aanwezige opportunistische infecties voordoen (zie rubriek 4.4).
Er zijn gevallen van osteonecrose gemeld, vooral bij patiënten met algemeen erkende risicofactoren, voortgeschreden HIV-infectie of langdurige blootstelling aan antiretrovirale combinatietherapie (CART).
De frequentie hiervan is onbekend (zie rubriek 4.4).
4.9 Overdosering
Toediening van max.
1.200 mg emtricitabine ging gepaard met de bovenvermelde bijwerkingen (zie rubriek 4.8).
Bij een overdosis moet de patiënt op tekenen van toxiciteit gecontroleerd worden en waar nodig ondersteunende standaardbehandeling toegepast worden.
Max.
30% van de dosis emtricitabine kan verwijderd worden door middel van hemodialyse.
Het is niet bekend of emtricitabine verwijderd kan worden door middel van peritoneale dialyse.
8 5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie:
Nucleoside en nucleotide reverse transcriptase-remmers, ATC-code:
J05AF09.
Werkingsmechanisme:
Emtricitabine is een synthetisch nucleoside-analoog van cytidine en werkt specifiek tegen Humaan Immunodeficiëntie Virus (HIV-1 en HIV-2) en hepatitis-B-virus (HBV).
Emtricitabine wordt gefosforyleerd door cellulaire enzymen om zo emtricitabine 5’ -trifosfaat te vormen, dat de HIV-1 reverse transcriptase competitief remt, wat DNA-keten-terminatie tot gevolg heeft.
Emtricitabine is een zwakke remmer van DNA-polymerases α, β en ε en mitochondriale DNA- polymerase γ bij zoogdieren.
Emtricitabine vertoonde in vitro geen cytotoxiciteit voor perifere mononucleaire bloedcellen (PBMC’ s), conventionele lymfocyt- en monocyt-macrofaagcellijnen of beenmergstamcellen.
Noch in vitro noch in vivo was er bewijs van toxiciteit voor mitochondria.
Antivirale werking in vitro:
De emtricitabineconcentratie voor 50% remming (IC50) tegen laboratoriumisolaten en klinische isolaten van HIV-1 lag tussen 0,0013 en 0,5 µmol/ l.
In combinatiestudies van emtricitabine met proteaseremmers, nucleoside-, nucleotide- en non-nucleoside-analoogremmers van HIV reverse transcriptase werden additieve tot synergistische effecten waargenomen.
De meeste van deze combinaties zijn niet bij mensen onderzocht.
Bij het testen op activiteit tegen laboratoriumstammen van HBV lag de emtricitabineconcentratie voor 50% remming (IC50) tussen 0,01 en 0,04 µmol/ l.
Resistentie:
Resistentie van HIV-1 tegen emtricitabine ontwikkelt zich als het gevolg van veranderingen bij codon 184 van de HIV reverse transcriptase, waardoor de methionine wordt vervangen door een valine (een isoleucine-intermediair is ook waargenomen).
Deze HIV-1-mutatie werd in vitro en bij met HIV-1 geïnfecteerde patiënten waargenomen.
Emtricitabine-resistente virussen waren kruisresistent tegen lamivudine, maar bleven hun gevoeligheid voor andere nucleoside reverse transcriptase-remmers (NRTI’ s) (zidovudine, stavudine, tenofovir, abacavir, didanosine en zalcitabine), alle non-nucleoside reverse transcriptase-remmers (NNRTI’ s) en alle proteaseremmers (PI’ s) behouden.
Virussen die resistent zijn tegen zidovudine, zalcitabine, didanosine en NNRTI’ s bleven hun gevoeligheid voor emtricitabine (IC50=0,002 µmol/ l tot 0,08 µmol/ l) behouden.
Klinische ervaring:
De werkzaamheid van emtricitabine in combinatie met andere antiretrovirale middelen, waaronder nucleoside-analogen, non-nucleoside-analogen en proteaseremmers, is aangetoond bij de behandeling van HIV-infectie bij nog niet eerder behandelde patiënten en reeds eerder behandelde patiënten bij wie het virus onder stabiele controle is.
Er is geen ervaring met het gebruik van emtricitabine bij patiënten bij wie het huidige regime niet aanslaat of bij wie meerdere regimes niet aangeslagen zijn.
Er is geen klinische ervaring met het gebruik van emtricitabine bij zuigelingen jonger dan 4 maanden.
Bij volwassenen die nog niet eerder een antiretrovirale behandeling kregen, werkte emtricitabine significant beter dan stavudine wanneer beide geneesmiddelen in combinatie met didanosine en efavirenz ingenomen werden gedurende een 48 weken durende behandeling.
Fenotypische analyse liet geen significante veranderingen zien in gevoeligheid voor emtricitabine, tenzij de M184V/ I-mutatie zich ontwikkeld had.
Bij virologisch stabiele reeds eerder behandelde volwassenen werd aangetoond dat emtricitabine, in combinatie met een NRTI (óf stavudine óf zidovudine) en een proteaseremmer (PI) of een NNRTI
9 geen mindere resultaten boekte dan lamivudine wat het aandeel van responders (< 400 kopieën/ ml) gedurende 48 weken betreft (77% voor emtricitabine, 82% voor lamivudine).
In een tweede onderzoek werden bovendien reeds eerder behandelde volwassenen op een stabiel op PI gebaseerd HAART-regime (hoog actief antiretroviraal therapieregime) gerandomiseerd op een eenmaal-daags- regime dat emtricitabine bevatte, gezet of gingen door met hun PI-HAART-regime.
Na een behandeling van 48 weken liet het regime dat emtricitabine bevatte, een equivalent aandeel van de patiënten met HIV RNA < 400 kopieën/ ml (94% voor emtricitabine versus 92%) en een groter aandeel van de patiënten met HIV RNA < 50 kopieën/ ml (95% voor emtricitabine versus 87%) zien in vergelijking met de patiënten die doorgingen met hun PI-HAART-regime.
Bij zuigelingen en kinderen ouder dan 4 maanden bereikte of behield de meerderheid van de patiënten complete suppressie van plasma HIV-1 RNA gedurende 48 weken (89% bereikte ≤ 400 kopieën/ ml en 77% bereikte ≤ 50 kopieën/ ml).
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
Absorptie:
Emtricitabine wordt snel en extensief geabsorbeerd na orale toediening met piek- plasmaconcentraties die 1 tot 2 uur na de dosis optreden.
Bij 20 met HIV geïnfecteerde patiënten die dagelijks 200 mg emtricitabine als harde capsules kregen, waren de steady-state piek- plasmaconcentraties van emtricitabine (Cmax), de dalconcentraties (Cmin) en het gebied onder de plasmaconcentratie-tijdcurve gedurende een 24-uur doseringsinterval (AUC) respectievelijk 1,8±0,7 µg/ ml, 0,09±0,07 µg/ ml en 10,0±3,1 µg·h/ ml.
De steady-state dal-plasmaconcentraties bereikten waarden die ca.
4 keer hoger lagen dan de in vitro IC90-waarden voor anti-HIV-activiteit.
De absolute biobeschikbaarheid van emtricitabine uit Emtriva 200 mg harde capsules werd geschat op 93% en de absolute biobeschikbaarheid uit de Emtriva 10 mg/ ml drank werd geschat op 75%.
In een pilotonderzoek bij kinderen en een definitief bio-equivalentie-onderzoek bij volwassenen werd aangetoond dat de Emtriva 10 mg/ ml drank ca.
80% van de biobeschikbaarheid van de Emtriva 200 mg harde capsules had.
De reden voor dit verschil is niet bekend.
Wegens dit verschil in biobeschikbaarheid zou 240 mg emtricitabine toegediend als drank moeten zorgen voor vergelijkbare plasmaconcentraties zoals deze waargenomen worden na toediening van één 200 mg emtricitabine harde capsule.
Daarom kunnen kinderen die ten minste 33 kg wegen, óf dagelijks één 200 mg harde capsule óf eenmaal daags de drank tot een maximum dosis van 240 mg (24 ml) innemen.
Toediening van Emtriva 200 mg harde capsules met een vetrijke maaltijd of toediening van Emtriva 10 mg/ ml drank met een vetarme of vetrijke maaltijd had geen effect op de systemische blootstelling (AUC0-â) van emtricitabine; daarom kunnen Emtriva 200 mg harde capsules en Emtriva 10 mg/ ml drank met of zonder voedsel toegediend worden.
Distributie:
In vitro binding van emtricitabine aan humane plasmaproteïnen was < 4% en onafhankelijk van de concentratie tussen 0,02 en 200 µg/ ml.
De gemiddelde verhouding van plasma- tot bloedconcentratie was ca.
1,0 en de gemiddelde verhouding van sperma- tot plasmaconcentratie was ca.
4,0.
Het schijnbare volume van verdeling na intraveneuze toediening van emtricitabine was 1,4±0,3 l/ kg, wat erop wijst dat emtricitabine uitgebreid verdeeld wordt over het gehele lichaam in zowel intracellulaire als extracellulaire compartimenten.
Biotransformatie:
Emtricitabine wordt in beperkte mate gemetaboliseerd.
De biotransformatie van emtricitabine omvat oxidatie van de thiolgroep tot de 3’ -sulfoxide diastereomeren (ca.
9% van de dosis) en conjugatie met glucuronzuur tot het 2’ -O-glucuronide (ca.
4% van de dosis).
Emtricitabine had geen remmende werking op in vitro geneesmiddelmetabolisme gemedieerd door de volgende humane CYP450-isoenzymen:
1A2, 2A6, 2B6, 2C9, 2C19, 2D6 en 3A4.
10 Emtricitabine had ook geen remmende werking op uridine-5’ -difosfoglucuronyltransferase, het enzym dat verantwoordelijk is voor glucuronidatie.
Eliminatie:
Emtricitabine wordt voornamelijk uitgescheiden door de nieren, waarbij de dosis volledig wordt teruggevonden in urine (ca.
86%) en faeces (ca.
14%).
Dertien procent van de dosis emtricitabine werd teruggevonden in de urine in de vorm van drie metabolieten.
De systemische klaring van emtricitabine bedroeg gemiddeld 307 ml/ min (4,03 ml/ min/ kg).
Na orale toediening is de eliminatiehalfwaardetijd van emtricitabine ca.
10 uur.
Lineariteit/ niet-lineariteit:
De farmacokinetiek van emtricitabine is proportioneel ten opzichte van de dosis over het dosisbereik van 25 tot 200 mg na eenmalige of herhaalde toediening.
Intracellulaire farmacokinetiek:
In een klinische studie was de intracellulaire halfwaardetijd van emtricitabine-trifosfaat in perifere mononucleaire bloedcellen 39 uur.
Intracellulaire trifosfaatwaarden namen toe met de dosis, maar bereikten een plateau bij doses van 200 mg of hoger.
Volwassenen met nierinsufficiëntie:
Farmacokinetische parameters werden vastgesteld na toediening van één enkele dosis 200 mg emtricitabine harde capsules aan 30 niet met HIV geïnfecteerde proefpersonen met nierinsufficiëntie in diverse gradaties.
De proefpersonen werden ingedeeld volgens de uitgangswaarde van de creatinineklaring (> 80 ml/ min als normale functie; 50-80 ml/ min als milde stoornis; 30-49 ml/ min als matige stoornis; < 30 ml/ min als ernstige stoornis; < 15 ml/ min als functioneel nierloos met noodzaak van hemodialyse).
De systemische emtricitabine-blootstelling (gemiddelde ± standaardafwijking) nam toe van 11,8±2,9 µg·h/ ml bij personen met normale nierfunctie tot respectievelijk 19,9±1,1 µg·h/ ml, 25,0±5,7 µg·h/ ml en 34,0±2,1 µg·h/ ml bij patiënten met milde, matige en ernstige nierfunctiestoornis.
Bij patiënten met ESRD die hemodialyse nodig hebben, werd ca.
30% van de dosis emtricitabine teruggevonden in het dialysaat tijdens een 3 uur durende dialyseperiode die binnen 1,5 uur na toediening van de dosis emtricitabine was gestart (bloedstroomsnelheid van 400 ml/ min en dialysaatstroomsnelheid van ca.
600 ml/ min).
Leverinsufficiëntie:
De farmacokinetiek van emtricitabine is niet onderzocht bij niet met HBV geïnfecteerde personen met leverinsufficiëntie in diverse gradaties.
Over het algemeen was de farmacokinetiek van emtricitabine bij met HBV geïnfecteerde patiënten gelijk aan die bij gezonde proefpersonen en bij met HIV geïnfecteerde patiënten.
Leeftijd, geslacht en etniciteit:
Over het algemeen is de farmacokinetiek van emtricitabine bij zuigelingen, kinderen en adolescenten (in de leeftijd van 4 maanden tot 18 jaar) gelijk aan die waargenomen bij volwassenen.
De gemiddelde AUC bij 77 zuigelingen, kinderen en adolescenten die eenmaal daags 6 mg/ kg emtricitabine als drank of eenmaal daags 200 mg emtricitabine als harde capsules toegediend kregen, was vergelijkbaar met de gemiddelde AUC van 10,0 µg·h/ ml bij 20 volwassenen die 200 mg harde capsules eenmaal daags toegediend kregen.
In een open-label, niet-vergelijkend onderzoek werden farmacokinetische gegevens verzameld van 20 pasgeborenen van met HIV geïnfecteerde moeders die in de periode tussen de eerste levensweek en een leeftijd van 3 maanden twee vierdaagse kuren met emtricitabine drank hadden gekregen met een dosis van eenmaal per dag 3 mg/ kg.
Deze dosis is de helft van de toegelaten dosis voor zuigelingen van 4 maanden en ouder (6 mg/ kg).
De schijnbare totale steady-state lichaamsklaring (CL/ F) steeg in deze periode van 3 maanden met de leeftijd, waarbij de AUC overeenkomstig daalde.
De plasmablootstelling aan emtricitabine (AUC) bij zuigelingen met een leeftijd tot 3 maanden die eenmaal per dag 3 mg/ kg emtricitabine kregen, was vergelijkbaar met de blootstelling die werd waargenomen bij met HIV geïnfecteerde volwassenen en kinderen van 4 maanden en ouder die dagelijkse doses van 6 mg/ kg kregen.
11 Er zijn geen farmacokinetische gegevens beschikbaar voor bejaarden.
Alhoewel de gemiddelde Cmax en Cmin ca.
20% hoger waren en de gemiddelde AUC 16% hoger was bij vrouwen in vergelijking met mannen, werd dit verschil niet als klinisch relevant beschouwd.
Er is geen klinisch belangrijk farmacokinetisch verschil met betrekking tot ras vastgesteld.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
Niet-klinische gegevens duiden niet op een speciaal risico voor mensen.
Deze gegevens zijn afkomstig van conventioneel onderzoek op het gebied van veiligheidsfarmacologie, toxiciteit bij herhaalde dosering, genotoxiciteit en reproductie-/ ontwikkelingstoxiciteit.
In lange-termijn studies naar de orale carcinogeniteit bij muizen en ratten vertoonde emtricitabine geen carcinogeen potentieel.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Inhoud capsule:
Microkristallijne cellulose (E460) Crospovidon Magnesiumstearaat (E572) Povidon (E1201)
Capsulehuls:
Gelatine Indigotine (E132) Titaniumdioxide (E171)
Drukinkt:
Zwart ijzeroxide (E172) Schellak (E904)
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Niet van toepassing.
6.3 Houdbaarheid
3 jaar.
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Voor dit geneesmiddel zijn er geen speciale bewaarcondities.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Witte flacon van hoge-dichtheid-polyethyleen (HDPE) voorzien van een kindveilige sluiting, met 30 harde capsules.
Blisterverpakkingen van polychlorotrifluoroethyleen (PCTFE) / polyethyleen (PE) / polyvinylchloride (PVC) / aluminium.
Elke blisterverpakking bevat 30 harde capsules.
Verpakkingsgrootte:
30 harde capsules.
12 6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
Alle ongebruikte producten of afvalmaterialen dienen te worden vernietigd overeenkomstig lokale voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Gilead Sciences International Limited Cambridge CB21 6GT Verenigd Koninkrijk
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 03/ 261/ 001 EU/ 1/ 03/ 261/ 002
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/ HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
Datum van eerste verlening van de vergunning:
24 oktober 2003 Datum van laatste hernieuwing:
22 september 2008
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
MM/ YYYY
Gedetailleerde informatie over dit geneesmiddel is beschikbaar op de website van het Europese Geneesmiddelen Bureau (EMEA) http: / /www. emea. europa. eu/.
13 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Emtriva 10 mg/ ml drank
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Elke ml Emtriva drank bevat 10 mg emtricitabine.
Hulpstof(fen):
Elke dosis (24 ml) bevat 36 mg methylparahydroxybenzoaat (E218), 3,6 mg propylparahydroxybenzoaat (E216), 1,2 mg Sunset geel (E110) en heeft een natriumgehalte van 254 mg.
Voor een volledige lijst van hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Drank.
De heldere drank is oranje tot donkeroranje.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Emtriva is geïndiceerd in combinatie met andere antiretrovirale middelen voor de behandeling van met HIV-1 geïnfecteerde volwassenen en kinderen.
Deze indicatie is gebaseerd op studies bij nog niet eerder behandelde patiënten en reeds eerder behandelde patiënten bij wie het virus onder stabiele controle is.
Er is geen ervaring met het gebruik van Emtriva bij patiënten bij wie het huidige regime niet aanslaat of bij wie meerdere regimes niet aangeslagen zijn (zie rubriek 5.1).
Bij het beslissen over een nieuw regime voor patiënten bij wie een antiretroviraal regime niet is aangeslagen, dient men de mutatiepatronen toegekend aan verschillende geneesmiddelen en de behandelingsanamnese van de individuele patiënt zorgvuldig in acht te nemen.
Indien mogelijk kan het testen op resistentie aangewezen zijn.
4.2 Dosering en wijze van toediening
De therapie moet worden gestart door een arts met ervaring in de behandeling van HIV-infecties.
Emtriva 10 mg/ ml drank kan met of zonder voedsel ingenomen worden.
Een maatbekertje is bijgesloten (zie rubriek 6.5).
Volwassenen:
De aanbevolen dosis Emtriva 10 mg/ ml drank is eenmaal daags 240 mg (24 ml).
Zuigelingen, kinderen en adolescenten tot 18 jaar:
De aanbevolen dosis Emtriva 10 mg/ ml drank is 6 mg/ kg tot een maximum van 240 mg (24 ml) eenmaal daags.
Kinderen die ten minste 33 kg wegen, kunnen óf dagelijks 200 mg (één harde capsule) innemen of eenmaal daags emtricitabine als drank tot een maximum van 240 mg innemen.
14 Er zijn geen gegevens met betrekking tot de werkzaamheid en slechts zeer beperkte gegevens met betrekking tot de veiligheid van emtricitabine bij zuigelingen jonger dan 4 maanden.
Daarom wordt Emtriva niet aangeraden voor gebruik bij zuigelingen die jonger zijn dan 4 maanden.
(Zie voor farmacokinetische gegevens voor deze leeftijdscategorie rubriek 5.2.)
Emtriva 200 mg harde capsules zijn beschikbaar voor volwassenen, adolescenten en kinderen die ten minste 33 kg wegen en harde capsules kunnen slikken.
Raadpleeg de Samenvatting van de productkenmerken voor Emtriva 200 mg harde capsules.
Aangezien er tussen de presentatievormen van de harde capsule en de drank een verschil in de biobeschikbaarheid van emtricitabine bestaat, leidt 240 mg emtricitabine toegediend als drank (24 ml) naar alle waarschijnlijkheid tot vergelijkbare plasmaconcentraties als die waargenomen na toediening van één harde capsule met 200 mg emtricitabine (zie rubriek 5.2).
Bejaarden:
Er zijn geen gegevens beschikbaar over de veiligheid en werkzaamheid bij patiënten ouder dan 65 jaar.
Een aanpassing van de aanbevolen dagdosis voor volwassenen is echter naar alle waarschijnlijkheid niet noodzakelijk tenzij er tekenen van nierinsufficiëntie optreden.
Nierinsufficiëntie:
Emtricitabine wordt via de nieren uitgescheiden en de blootstelling aan emtricitabine neemt aanzienlijk toe bij patiënten met nierinsufficiëntie (zie rubriek 5.2).
Aanpassing van de dosis of van het doseringsinterval is nodig bij alle patiënten met een creatinineklaring < 50 ml/ min (zie rubriek 4.4).
De hieronder volgende tabel bevat dagdoses voor Emtriva 10 mg/ ml drank afhankelijk van de mate van nierinsufficiëntie.
De veiligheid en werkzaamheid van deze doses zijn niet klinisch geëvalueerd.
De klinische respons op de behandeling en de nierfunctie dienen daarom nauwlettend geobserveerd te worden bij deze patiënten (zie rubriek 4.4).
Patiënten met nierinsufficiëntie kunnen onder wijziging van het doseringsinterval ook behandeld worden met Emtriva 200 mg harde capsules.
Raadpleeg de Samenvatting van de productkenmerken voor Emtriva 200 mg harde capsules.
Creatinineklaring (CLcr) (ml/ min)
≥ 50
30-49
15-29
<
15 (functioneel nierloos met noodzaak van periodieke hemodialyse)*
Aanbevolen dosis 240 Emtriva 10 mg/ ml drank om de 24 uur
mg (24 ml)
120 mg (12 ml)
80 mg (8 ml)
60 mg (6 ml)
* Er is uitgegaan van drie hemodialysesessies per week, elk met een duur van 3 uur en beginnend ten minste 12 uur na toediening van de laatste dosis emtricitabine.
Patiënten met terminale nieraandoening (End Stage Renal Disease, ESRD) die worden behandeld met andere vormen van dialyse zoals ambulante peritoneale dialyse zijn niet onderzocht en er kunnen geen dosisaanbevelingen gedaan worden.
Er zijn geen gegevens beschikbaar op basis waarvan een dosisaanbeveling gedaan kan worden voor pediatrische patiënten met nierinsufficiëntie.
Leverinsufficiëntie:
Er zijn geen gegevens beschikbaar op basis waarvan een dosisaanbeveling gedaan kan worden voor patiënten met leverinsufficiëntie.
Op grond van de minimale metabolisering van emtricitabine en de renale eliminatieroute is het echter onwaarschijnlijk dat een dosisaanpassing bij patiënten met leverinsufficiëntie noodzakelijk zou zijn (zie rubriek 5.2).
15 Als de behandeling met Emtriva wordt gestopt bij patiënten met gelijktijdige infectie met HIV en HBV, dienen deze patiënten nauwlettend te worden gecontroleerd op tekenen van exacerbatie van hepatitis (zie rubriek 4.4).
4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor het werkzame bestanddeel of voor één van de hulpstoffen.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
Emtriva dient niet te worden ingenomen met andere geneesmiddelen die emtricitabine bevatten of met geneesmiddelen die lamivudine bevatten.
Algemeen:
Emtricitabine wordt niet aanbevolen als monotherapie voor de behandeling van HIV-infecties.
Het moet gebruikt worden in combinatie met andere antiretrovirale middelen.
Raadpleeg ook de Samenvattingen van de productkenmerken van de andere in de combinatietherapie gebruikte antiretrovirale geneesmiddelen.
Patiënten die emtricitabine of een andere antiretrovirale therapie krijgen, kunnen opportunistische infecties en andere complicaties van HIV-infecties blijven ontwikkelen en moeten derhalve onder nauwlettende klinische observatie blijven van artsen met ervaring in de behandeling van patiënten met HIV-geassocieerde aandoeningen.
Patiënten moeten erop gewezen worden, dat het niet is aangetoond dat antiretrovirale therapieën, inclusief emtricitabine, het risico van HIV-transmissie op anderen via sexueel contact of bloedcontaminatie kunnen voorkomen.
Men dient adequate voorzorgsmaatregelen te blijven treffen.
Patiënten moeten ook ingelicht worden over het feit, dat emtricitabine geen genezing brengt voor een HIV-infectie.
Nierfunctie:
Emtricitabine wordt voornamelijk via de nieren uitgescheiden door glomerulaire filtratie en actieve tubulaire secretie.
Emtricitabine-blootstelling kan aanzienlijk verhoogd zijn bij patiënten met matige of ernstige nierinsufficiëntie (creatinineklaring < 50 ml/ min) die een dagelijkse dosis van 200 mg emtricitabine als harde capsules of 240 mg als drank krijgen.
Dientengevolge is een aanpassing van het doseringsinterval (bij gebruik van Emtriva 200 mg harde capsules) of een verlaging van de dagdosis emtricitabine (bij gebruik van Emtriva 10 mg/ ml drank) nodig bij alle patiënten met een creatinineklaring < 50 ml/ min.
De veiligheid en werkzaamheid van de in rubriek 4.2 aangegeven verlaagde doses zijn gebaseerd op farmacokinetische gegevens en modellen op basis van een enkele dosis en zijn niet klinisch geëvalueerd.
De klinische respons op de behandeling en de nierfunctie dienen daarom nauwlettend geobserveerd te worden bij patiënten die met een verlaagde dosis emtricitabine worden behandeld (zie rubrieken 4.2 en 5.2).
Voorzichtigheid dient te worden betracht bij gelijktijdige toediening van emtricitabine met geneesmiddelen die worden uitgescheiden via actieve tubulaire secretie, aangezien deze gelijktijdige toediening kan leiden tot een verhoging van serumconcentraties van óf emtricitabine óf een gelijktijdig toegediend geneesmiddel als gevolg van competitie voor deze eliminatieweg (zie rubriek 4.5).
Lactaatacidose:
Bij het gebruik van nucleoside-analogen is melding gemaakt van lactaatacidose, gewoonlijk samengaand met hepatische steatosis.
Eerste symptomen (symptomatische hyperlactatemie) omvatten goedaardige digestieve symptomen (misselijkheid, braken en abdominale pijn), niet-specifieke malaise, gebrek aan eetlust, gewichtsverlies, ademhalingssymptomen (snel en/ of diep ademhalen) of neurologische symptomen (waaronder motorische zwakheid).
Lactaatacidose heeft vaak een dodelijke afloop en kan geassocieerd zijn met pancreatitis, leverfalen of nierfalen.
Lactaatacidose trad over het algemeen op na een behandeling van enkele tot verscheidene maanden.
16 De behandeling met nucleoside-analogen moet gestopt worden bij het optreden van symptomatische hyperlactatemie en metabole acidose/ lactaatacidose, progressieve hepatomegalie of snel stijgende aminotransferasespiegels.
Voorzichtigheid dient te worden betracht bij het toedienen van nucleoside-analogen aan patiënten (met name vrouwen met obesitas) met hepatomegalie, hepatitis of andere bekende risicofactoren voor leverziekte en hepatische steatosis (waaronder bepaalde geneesmiddelen en alcohol).
Patiënten die tevens geïnfecteerd zijn met hepatitis C en die behandeld worden met alfa-interferon en ribavirine, vormen een bijzondere risicogroep.
Patiënten met een verhoogd risico moeten nauwlettend gevolgd worden.
Lipodystrofie:
Antiretrovirale combinatietherapie is in verband gebracht met de herverdeling van lichaamsvet (lipodystrofie) bij HIV-patiënten.
De gevolgen op lange termijn van deze manifestaties zijn momenteel niet bekend.
De kennis omtrent het mechanisme is onvolledig.
Een samenhang tussen viscerale lipomatose en proteaseremmers en lipo-atrofie en nucleoside reverse transcriptase-remmers is verondersteld.
Een hoger risico op lipodystrofie is in verband gebracht met individuele factoren zoals een hogere leeftijd en met geneesmiddel-geassocieerde factoren zoals langere duur van antiretrovirale behandeling en hiermee gepaard gaande metabole stoornissen.
Een klinisch onderzoek moet een beoordeling op fysieke tekenen van herverdeling van vet omvatten.
Er moet aandacht besteed worden aan de meting van nuchtere serumlipiden en bloedglucose.
Lipidestoornissen moeten op klinisch geschikte wijze behandeld worden.
Leverfunctie:
Patiënten met een reeds bestaande leverdysfunctie, waaronder chronische actieve hepatitis, vertonen vaker leverfunctie-afwijkingen tijdens antiretrovirale combinatietherapie en dienen conform de standaardprocedures gecontroleerd te worden.
Patiënten met chronische hepatitis-B- of hepatitis-C-infectie die behandeld worden met antiretrovirale combinatietherapie, hebben een verhoogd risico op ernstige, en mogelijk fatale, hepatische bijwerkingen.
Raadpleeg bij gelijktijdige antivirale therapie voor hepatitis B of C de betreffende Samenvatting van de productkenmerken voor deze geneesmiddelen.
Zijn er aanwijzingen voor exacerbaties van leverziekte bij dergelijke patiënten, dan moet onderbreken of stoppen van de behandeling overwogen worden.
Patiënten met gelijktijdige infectie met hepatitis-B-virus (HBV):
Emtricitabine is in vitro werkzaam tegen HBV.
Er zijn echter beperkte gegevens beschikbaar over de werkzaamheid en veiligheid van emtricitabine (als een 200 mg harde capsule, eenmaal daags toegediend) bij patiënten met gelijktijdige infectie met HIV en HBV.
Het gebruik van emtricitabine bij patiënten met chronische HBV-infectie induceert hetzelfde mutatiepatroon in het YMDD-motief zoals waargenomen bij lamivudinetherapie.
De YMDD-mutatie veroorzaakt resistentie tegen zowel emtricitabine als lamivudine.
Patiënten met gelijktijdige infectie met HIV en HBV dienen gedurende ten minste enige maanden na het stoppen van de behandeling met emtricitabine middels klinisch vervolgonderzoek en laboratoriumonderzoek nauwlettend gecontroleerd te worden op tekenen van exacerbaties van hepatitis.
Dergelijke exacerbaties zijn waargenomen na het stoppen van de behandeling met emtricitabine bij patiënten met HBV-infectie zonder gelijktijdige HIV-infectie en zijn voornamelijk aangetoond door verhogingen van serum-glutamaatpyruvaattransaminase (serum-GPT) naast opnieuw verschijnen van HBV DNA.
Bij sommige van deze patiënten was de reactivering van HBV geassocieerd met ernstigere leverziekte, waaronder decompensatie en leverfalen.
Er zijn niet voldoende aanwijzingen om te kunnen bepalen of het opnieuw starten met emtricitabine invloed heeft op het verloop van exacerbaties van hepatitis die na het stoppen van de emtricitabinebehandeling waren opgetreden.
Mitochondriale dysfunctie:
In vitro en in vivo werd aangetoond dat nucleoside- en nucleotide- analogen mitochondriale schade veroorzaken in variabele gradaties.
Bij HIV-negatieve zuigelingen
17 die in utero en/ of postnataal werden blootgesteld aan nucleoside-analogen, werd mitochondriale dysfunctie gerapporteerd.
De belangrijkste gerapporteerde bijwerkingen zijn hematologische aandoeningen (anemie, neutropenie), metabole stoornissen (hyperlactatemie, hyperlipasemie).
Deze bijwerkingen zijn vaak van voorbijgaande aard.
Enkele laat intredende neurologische afwijkingen werden gerapporteerd (hypertonie, convulsie, abnormaal gedrag).
Of de neurologische afwijkingen voorbijgaand of blijvend zijn, is momenteel niet bekend.
Alle kinderen die in utero aan nucleoside- en nucleotide-analogen zijn blootgesteld, zelfs HIV-negatieve kinderen, moeten klinische en laboratorium nacontroles krijgen en bij relevante tekenen of symptomen nauwlettend worden gecontroleerd op eventuele mitochondriale dysfunctie.
Deze bevindingen hebben geen invloed op de huidige nationale aanbevelingen voor antiretrovirale therapie bij zwangere vrouwen ter voorkoming van verticale overdracht van HIV.
Immuunreactiveringssyndroom:
Bij met HIV geïnfecteerde patiënten die op het moment dat de antiretrovirale combinatietherapie (CART) wordt gestart een ernstige immuundeficiëntie hebben, kan zich een ontstekingsreactie op asymptomatische of nog aanwezige opportunistische pathogenen voordoen die tot ernstige klinische manifestaties of verergering van de symptomen kan leiden.
Dergelijke reacties zijn vooral in de eerste weken of maanden na het starten van CART gezien.
Relevante voorbeelden zijn cytomegalovirus retinitis, gegeneraliseerde en/ of focale mycobacteriële infecties en Pneumocystis carinii pneumonie.
Alle symptomen van de ontsteking moeten worden beoordeeld en zo nodig dient een behandeling te worden ingesteld.
Osteonecrose:
Hoewel men aanneemt dat bij de etiologie vele factoren een rol spelen (waaronder gebruik van corticosteroïden, alcoholgebruik, ernstige immunosuppressie, hoge Body Mass Index), zijn gevallen van osteonecrose vooral gemeld bij patiënten met voortgeschreden HIV-infectie en/ of langdurige blootstelling aan antiretrovirale combinatietherapie (CART).
Patiënten moet worden aangeraden om een arts te raadplegen wanneer hun gewrichten pijnlijk zijn of stijf worden of wanneer zij moeilijk kunnen bewegen.
Emtriva drank bevat Sunset geel (E110) dat allergische reacties kan veroorzaken, methylparahydroxybenzoaat (E218) en propylparahydroxybenzoaat (E216) die allergische reacties kunnen veroorzaken (wellicht vertraagd).
Dit geneesmiddel bevat 254 mg natrium per dosis, daarom is voorzichtigheid geboden bij patiënten met een gecontroleerd natriumdieet.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Emtricitabine had in vitro geen remmende werking op metabolisme gemedieerd door de volgende humane CYP450-isoenzymen:
1A2, 2A6, 2B6, 2C9, 2C19, 2D6 en 3A4.
Emtricitabine remde het voor glucuronidatie verantwoordelijke enzym niet.
Op basis van de resultaten van deze in vitro experimenten en de bekende eliminatiewegen van emtricitabine is het potentieel voor CYP450- gemedieerde interacties van emtricitabine met andere geneesmiddelen laag.
Er zijn geen klinisch significante interacties bij gelijktijdige toediening van emtricitabine met indinavir, zidovudine, stavudine, famciclovir of tenofovirdisoproxilfumaraat.
Emtricitabine wordt voornamelijk via glomerulaire filtratie en actieve tubulaire secretie uitgescheiden.
Behalve van famciclovir en tenofovirdisoproxilfumaraat, is het effect van gelijktijdige toediening van emtricitabine met geneesmiddelen die via de renale eliminatieroute worden uitgescheiden, of andere geneesmiddelen waarvan bekend is dat ze de nierfunctie beïnvloeden, niet geëvalueerd.
Gelijktijdige toediening van emtricitabine met geneesmiddelen die worden uitgescheiden via actieve tubulaire secretie, kan resulteren in een verhoging van serumconcentraties van óf emtricitabine óf een gelijktijdig toegediend geneesmiddel als gevolg van competitie voor deze eliminatieweg.
Er is tot nu toe geen klinische ervaring met gelijktijdige toediening van cytidine-analogen.
Dientengevolge kan het gebruik van emtricitabine in combinatie met lamivudine of zalcitabine voor de behandeling van HIV-infectie op dit moment niet worden aangeraden.
18 4.6 Zwangerschap en borstvoeding
De veiligheid van emtricitabine bij zwangerschap bij de mens is niet vastgesteld.
Experimenteel onderzoek bij dieren wijst geen directe of indirecte schadelijke effecten van emtricitabine uit voor de zwangerschap, ontwikkeling van de foetus, de bevalling of de postnatale ontwikkeling (zie rubriek 5.3).
Emtricitabine dient uitsluitend tijdens de zwangerschap te worden gebruikt, wanneer dit noodzakelijk is.
Omdat de mogelijke risico’ s voor ontwikkelende menselijke foetussen onbekend zijn, moet het gebruik van emtricitabine bij vruchtbare vrouwen vergezeld gaan met het gebruik van effectieve anticonceptie.
Het is niet bekend of emtricitabine wordt uitgescheiden in moedermelk.
Het is raadzaam dat met HIV geïnfecteerde vrouwen onder geen enkele omstandigheid hun baby borstvoeding geven, om het overdragen van HIV op de baby te voorkomen.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
Er is geen onderzoek verricht met betrekking tot de effecten op de rijvaardigheid en op het vermogen om machines te bedienen.
Patiënten dienen echter ingelicht te worden over het feit, dat er melding is gemaakt van duizeligheid tijdens behandeling met emtricitabine.
4.8 Bijwerkingen
De beoordeling van bijwerkingen is gebaseerd op gegevens uit drie studies bij volwassenen (n=1.479) en drie pediatrische studies (n=169).
In de studies bij volwassenen kregen 1.039 nog niet eerder behandelde en 440 eerder behandelde patiënten emtricitabine (n=814) of vergelijkend geneesmiddel (n=665) gedurende 48 weken in combinatie met andere antiretrovirale geneesmiddelen.
In drie studies bij kinderen werden nog niet eerder behandelde (n=123) en eerder behandelde (n=46) pediatrische patiënten in de leeftijd van 4 maanden tot 18 jaar behandeld met emtricitabine in combinatie met andere antiretrovirale middelen.
De bijwerkingen die vermoedelijk (of ten minste mogelijk) verband houden met de behandeling bij volwassenen worden hierna genoemd per lichaamssysteem, orgaanklasse en absolute frequentie.
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
De frequentie wordt gedefinieerd als zeer vaak (≥ 1/ 10), vaak (≥ 1/ 100, < 1/ 10) of soms (≥ 1/ 1.000, < 1/ 100).
Bloed- en lymfestelselaandoeningen:
Vaak: neutropenie Soms: anemie
Voedings- en stofwisselingsstoornissen:
Vaak: hypertriglyceridemie, hyperglycemie
Bij het gebruik van nucleoside-analogen is melding gemaakt van lactaatacidose, gewoonlijk samengaand met hepatische steatosis (zie rubriek 4.4).
Psychische stoornissen:
Vaak: slapeloosheid, abnormale dromen
19 Zenuwstelselaandoeningen:
Zeer vaak: hoofdpijn Vaak: duizeligheid
Maagdarmstelselaandoeningen:
Zeer vaak: diarree, misselijkheid Vaak: braken, abdominale pijn, verhoogde amylasespiegels waaronder verhoogde pancreas- amylasespiegels, verhoogde serumlipasespiegels, dyspepsie
Lever- en galaandoeningen:
Vaak: hyperbilirubinemie, verhoogde serum-glutamaatoxaalacetaattransaminase (serum-GOT)- spiegels en/ of verhoogde serum-glutamaatpyruvaattransaminase (serum-GPT)-spiegels
Huid- en onderhuidaandoeningen:
Vaak: allergische reactie, urticaria, vesiculobulaire uitslag, pustuleuze uitslag, maculopapulaire uitslag, jeuk, uitslag en huidverkleuring (hyperpigmentatie)
Skeletspierstelsel- en bindweefselaandoeningen:
Zeer vaak: verhoogde creatinekinase
Algemene aandoeningen en toedieningsplaatsstoornissen:
Vaak: asthenie, pijn
Naast de bijwerkingen die bij volwassenen werden gemeld, trad bij pediatrische patiënten vaak anemie en zeer vaak huidverkleuring (hyperpigmentatie) op.
Het bijwerkingsprofiel bij patiënten met gelijktijdige HBV-infectie is gelijk aan het profiel dat waargenomen wordt bij patiënten met HIV-infectie zonder gelijktijdige HBV-infectie.
Zoals echter te verwachten was bij deze patiëntengroep, kwamen verhogingen in GOT- en GPT-spiegels vaker voor dan bij de algemene met HIV geïnfecteerde groep.
Antiretrovirale combinatietherapie is in verband gebracht met metabole afwijkingen zoals hypertriglyceridemie, hypercholesterolemie, insulineresistentie, hyperglycemie en hyperlactatemie (zie rubriek 4.4).
Antiretrovirale combinatietherapie is in verband gebracht met herverdeling van lichaamsvet (lipodystrofie) bij HIV-patiënten waaronder het verlies van subcutaan vet in ledematen en gezicht, toegenomen vet in buikbereik en ingewanden, borsthypertrofie en dorsocervicale vetophoping (bizonnek) (zie rubriek 4.4).
Bij met HIV geïnfecteerde patiënten die op het moment dat de antiretrovirale combinatietherapie (CART) wordt gestart een ernstige immuundeficiëntie hebben, kan zich een ontstekingsreactie op asymptomatische of nog aanwezige opportunistische infecties voordoen (zie rubriek 4.4).
Er zijn gevallen van osteonecrose gemeld, vooral bij patiënten met algemeen erkende risicofactoren, voortgeschreden HIV-infectie of langdurige blootstelling aan antiretrovirale combinatietherapie (CART).
De frequentie hiervan is onbekend (zie rubriek 4.4).
4.9 Overdosering
Toediening van max.
1.200 mg emtricitabine ging gepaard met de bovenvermelde bijwerkingen (zie rubriek 4.8).
Bij een overdosis moet de patiënt op tekenen van toxiciteit gecontroleerd worden en waar nodig ondersteunende standaardbehandeling toegepast worden.
20 Max.
30% van de dosis emtricitabine kan verwijderd worden door middel van hemodialyse.
Het is niet bekend of emtricitabine verwijderd kan worden door middel van peritoneale dialyse.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie:
Nucleoside en nucleotide reverse transcriptase-remmers, ATC-code:
J05AF09.
Werkingsmechanisme:
Emtricitabine is een synthetisch nucleoside-analoog van cytidine en werkt specifiek tegen Humaan Immunodeficiëntie Virus (HIV-1 en HIV-2) en hepatitis-B-virus (HBV).
Emtricitabine wordt gefosforyleerd door cellulaire enzymen om zo emtricitabine 5’ -trifosfaat te vormen, dat de HIV-1 reverse transcriptase competitief remt, wat DNA-keten-terminatie tot gevolg heeft.
Emtricitabine is een zwakke remmer van DNA-polymerases α, β en ε en mitochondriale DNA- polymerase γ bij zoogdieren.
Emtricitabine vertoonde in vitro geen cytotoxiciteit voor perifere mononucleaire bloedcellen (PBMC’ s), conventionele lymfocyt- en monocyt-macrofaagcellijnen of beenmergstamcellen.
Noch in vitro noch in vivo was er bewijs van toxiciteit voor mitochondria.
Antivirale werking in vitro:
De emtricitabineconcentratie voor 50% remming (IC50) tegen laboratoriumisolaten en klinische isolaten van HIV-1 lag tussen 0,0013 en 0,5 µmol/ l.
In combinatiestudies van emtricitabine met proteaseremmers, nucleoside-, nucleotide- en non-nucleoside-analoogremmers van HIV reverse transcriptase werden additieve tot synergistische effecten waargenomen.
De meeste van deze combinaties zijn niet bij mensen onderzocht.
Bij het testen op activiteit tegen laboratoriumstammen van HBV lag de emtricitabineconcentratie voor 50% remming (IC50) tussen 0,01 en 0,04 µmol/ l.
Resistentie:
Resistentie van HIV-1 tegen emtricitabine ontwikkelt zich als het gevolg van veranderingen bij codon 184 van de HIV reverse transcriptase, waardoor de methionine wordt vervangen door een valine (een isoleucine-intermediair is ook waargenomen).
Deze HIV-1-mutatie werd in vitro en bij met HIV-1 geïnfecteerde patiënten waargenomen.
Emtricitabine-resistente virussen waren kruisresistent tegen lamivudine, maar bleven hun gevoeligheid voor andere nucleoside reverse transcriptase-remmers (NRTI’ s) (zidovudine, stavudine, tenofovir, abacavir, didanosine en zalcitabine), alle non-nucleoside reverse transcriptase-remmers (NNRTI’ s) en alle proteaseremmers (PI’ s) behouden.
Virussen die resistent zijn tegen zidovudine, zalcitabine, didanosine en NNRTI’ s bleven hun gevoeligheid voor emtricitabine (IC50=0,002 µmol/ l tot 0,08 µmol/ l) behouden.
Klinische ervaring:
De werkzaamheid van emtricitabine in combinatie met andere antiretrovirale middelen, waaronder nucleoside-analogen, non-nucleoside-analogen en proteaseremmers, is aangetoond bij de behandeling van HIV-infectie bij nog niet eerder behandelde patiënten en reeds eerder behandelde patiënten bij wie het virus onder stabiele controle is.
Er is geen ervaring met het gebruik van emtricitabine bij patiënten bij wie het huidige regime niet aanslaat of bij wie meerdere regimes niet aangeslagen zijn.
Er is geen klinische ervaring met het gebruik van emtricitabine bij zuigelingen jonger dan 4 maanden.
Bij volwassenen die nog niet eerder een antiretrovirale behandeling kregen, werkte emtricitabine significant beter dan stavudine wanneer beide geneesmiddelen in combinatie met didanosine en efavirenz ingenomen werden gedurende een 48 weken durende behandeling.
Fenotypische analyse liet geen significante veranderingen zien in gevoeligheid voor emtricitabine, tenzij de M184V/ I-mutatie
21 zich ontwikkeld had.
Bij virologisch stabiele reeds eerder behandelde volwassenen werd aangetoond dat emtricitabine, in combinatie met een NRTI (óf stavudine óf zidovudine) en een proteaseremmer (PI) of een NNRTI geen mindere resultaten boekte dan lamivudine wat het aandeel van responders (< 400 kopieën/ ml) gedurende 48 weken betreft (77% voor emtricitabine, 82% voor lamivudine).
In een tweede onderzoek werden bovendien reeds eerder behandelde volwassenen op een stabiel op PI gebaseerd HAART-regime (hoog actief antiretroviraal therapieregime) gerandomiseerd op een eenmaal-daags- regime dat emtricitabine bevatte, gezet of gingen door met hun PI-HAART-regime.
Na een behandeling van 48 weken liet het regime dat emtricitabine bevatte, een equivalent aandeel van de patiënten met HIV RNA < 400 kopieën/ ml (94% voor emtricitabine versus 92%) en een groter aandeel van de patiënten met HIV RNA < 50 kopieën/ ml (95% voor emtricitabine versus 87%) zien in vergelijking met de patiënten die doorgingen met hun PI-HAART-regime.
Bij zuigelingen en kinderen ouder dan 4 maanden bereikte of behield de meerderheid van de patiënten complete suppressie van plasma HIV-1 RNA gedurende 48 weken (89% bereikte ≤ 400 kopieën/ ml en 77% bereikte ≤ 50 kopieën/ ml).
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
Absorptie:
Emtricitabine wordt snel en extensief geabsorbeerd na orale toediening met piek- plasmaconcentraties die 1 tot 2 uur na de dosis optreden.
Bij 20 met HIV geïnfecteerde patiënten die dagelijks 200 mg emtricitabine als harde capsules kregen, waren de steady-state piek- plasmaconcentraties van emtricitabine (Cmax), de dalconcentraties (Cmin) en het gebied onder de plasmaconcentratie-tijdcurve gedurende een 24-uur doseringsinterval (AUC) respectievelijk 1,8±0,7 µg/ ml, 0,09±0,07 µg/ ml en 10,0±3,1 µg·h/ ml.
De steady-state dal-plasmaconcentraties bereikten waarden die ca.
4 keer hoger lagen dan de in vitro IC90-waarden voor anti-HIV-activiteit.
De absolute biobeschikbaarheid van emtricitabine uit Emtriva 200 mg harde capsules werd geschat op 93% en de absolute biobeschikbaarheid uit de Emtriva 10 mg/ ml drank werd geschat op 75%.
In een pilotonderzoek bij kinderen en een definitief bio-equivalentie-onderzoek bij volwassenen werd aangetoond dat de Emtriva 10 mg/ ml drank ca.
80% van de biobeschikbaarheid van de Emtriva 200 mg harde capsules had.
De reden voor dit verschil is niet bekend.
Wegens dit verschil in biobeschikbaarheid zou 240 mg emtricitabine toegediend als drank moeten zorgen voor vergelijkbare plasmaconcentraties zoals deze waargenomen worden na toediening van één 200 mg emtricitabine harde capsule.
Daarom kunnen kinderen die ten minste 33 kg wegen, óf dagelijks één 200 mg harde capsule óf eenmaal daags de drank tot een maximum dosis van 240 mg (24 ml) innemen.
Toediening van Emtriva 200 mg harde capsules met een vetrijke maaltijd of toediening van Emtriva 10 mg/ ml drank met een vetarme of vetrijke maaltijd had geen effect op de systemische blootstelling (AUC0-â) van emtricitabine; daarom kunnen Emtriva 200 mg harde capsules en Emtriva 10 mg/ ml drank met of zonder voedsel toegediend worden.
Distributie:
In vitro binding van emtricitabine aan humane plasmaproteïnen was < 4% en onafhankelijk van de concentratie tussen 0,02 en 200 µg/ ml.
De gemiddelde verhouding van plasma- tot bloedconcentratie was ca.
1,0 en de gemiddelde verhouding van sperma- tot plasmaconcentratie was ca.
4,0.
Het schijnbare volume van verdeling na intraveneuze toediening van emtricitabine was 1,4±0,3 l/ kg, wat erop wijst dat emtricitabine uitgebreid verdeeld wordt over het gehele lichaam in zowel intracellulaire als extracellulaire compartimenten.
Biotransformatie:
Emtricitabine wordt in beperkte mate gemetaboliseerd.
De biotransformatie van emtricitabine omvat oxidatie van de thiolgroep tot de 3’ -sulfoxide diastereomeren (ca.
9% van de dosis) en conjugatie met glucuronzuur tot het 2’ -O-glucuronide (ca.
4% van de dosis).
22 Emtricitabine had geen remmende werking op in vitro geneesmiddelmetabolisme gemedieerd door de volgende humane CYP450-isoenzymen:
1A2, 2A6, 2B6, 2C9, 2C19, 2D6 en 3A4.
Emtricitabine had ook geen remmende werking op uridine-5’ -difosfoglucuronyltransferase, het enzym dat verantwoordelijk is voor glucuronidatie.
Eliminatie:
Emtricitabine wordt voornamelijk uitgescheiden door de nieren, waarbij de dosis volledig wordt teruggevonden in urine (ca.
86%) en faeces (ca.
14%).
Dertien procent van de dosis emtricitabine werd teruggevonden in de urine in de vorm van drie metabolieten.
De systemische klaring van emtricitabine bedroeg gemiddeld 307 ml/ min (4,03 ml/ min/ kg).
Na orale toediening is de eliminatiehalfwaardetijd van emtricitabine ca.
10 uur.
Lineariteit/ niet-lineariteit:
De farmacokinetiek van emtricitabine is proportioneel ten opzichte van de dosis over het dosisbereik van 25 tot 200 mg na eenmalige of herhaalde toediening.
Intracellulaire farmacokinetiek:
In een klinische studie was de intracellulaire halfwaardetijd van emtricitabine-trifosfaat in perifere mononucleaire bloedcellen 39 uur.
Intracellulaire trifosfaatwaarden namen toe met de dosis, maar bereikten een plateau bij doses van 200 mg of hoger.
Volwassenen met nierinsufficiëntie:
Farmacokinetische parameters werden vastgesteld na toediening van één enkele dosis 200 mg emtricitabine harde capsules aan 30 niet met HIV geïnfecteerde proefpersonen met nierinsufficiëntie in diverse gradaties.
De proefpersonen werden ingedeeld volgens de uitgangswaarde van de creatinineklaring (> 80 ml/ min als normale functie; 50-80 ml/ min als milde stoornis; 30-49 ml/ min als matige stoornis; < 30 ml/ min als ernstige stoornis; < 15 ml/ min als functioneel nierloos met noodzaak van hemodialyse).
De systemische emtricitabine-blootstelling (gemiddelde ± standaardafwijking) nam toe van 11,8±2,9 µg·h/ ml bij personen met normale nierfunctie tot respectievelijk 19,9±1,1 µg·h/ ml, 25,0±5,7 µg·h/ ml en 34,0±2,1 µg·h/ ml bij patiënten met milde, matige en ernstige nierfunctiestoornis.
Bij patiënten met ESRD die hemodialyse nodig hebben, werd ca.
30% van de dosis emtricitabine teruggevonden in het dialysaat tijdens een 3 uur durende dialyseperiode die binnen 1,5 uur na toediening van de dosis emtricitabine was gestart (bloedstroomsnelheid van 400 ml/ min en dialysaatstroomsnelheid van ca.
600 ml/ min).
Leverinsufficiëntie:
De farmacokinetiek van emtricitabine is niet onderzocht bij niet met HBV geïnfecteerde personen met leverinsufficiëntie in diverse gradaties.
Over het algemeen was de farmacokinetiek van emtricitabine bij met HBV geïnfecteerde patiënten gelijk aan die bij gezonde proefpersonen en bij met HIV geïnfecteerde patiënten.
Leeftijd, geslacht en etniciteit:
Over het algemeen is de farmacokinetiek van emtricitabine bij zuigelingen, kinderen en adolescenten (in de leeftijd van 4 maanden tot 18 jaar) gelijk aan die waargenomen bij volwassenen.
De gemiddelde AUC bij 77 zuigelingen, kinderen en adolescenten die eenmaal daags 6 mg/ kg emtricitabine als drank of eenmaal daags 200 mg emtricitabine als harde capsules toegediend kregen, was vergelijkbaar met de gemiddelde AUC van 10,0 µg·h/ ml bij 20 volwassenen die 200 mg harde capsules eenmaal daags toegediend kregen.
In een open-label, niet-vergelijkend onderzoek werden farmacokinetische gegevens verzameld van 20 pasgeborenen van met HIV geïnfecteerde moeders die in de periode tussen de eerste levensweek en een leeftijd van 3 maanden twee vierdaagse kuren met emtricitabine drank hadden gekregen met een dosis van eenmaal per dag 3 mg/ kg.
Deze dosis is de helft van de toegelaten dosis voor zuigelingen van 4 maanden en ouder (6 mg/ kg).
De schijnbare totale steady-state lichaamsklaring (CL/ F) steeg in deze periode van 3 maanden met de leeftijd, waarbij de AUC overeenkomstig daalde.
De
23 plasmablootstelling aan emtricitabine (AUC) bij zuigelingen met een leeftijd tot 3 maanden die eenmaal per dag 3 mg/ kg emtricitabine kregen, was vergelijkbaar met de blootstelling die werd waargenomen bij met HIV geïnfecteerde volwassenen en kinderen van 4 maanden en ouder die dagelijkse doses van 6 mg/ kg kregen.
Er zijn geen farmacokinetische gegevens beschikbaar voor bejaarden.
Alhoewel de gemiddelde Cmax en Cmin ca.
20% hoger waren en de gemiddelde AUC 16% hoger was bij vrouwen in vergelijking met mannen, werd dit verschil niet als klinisch relevant beschouwd.
Er is geen klinisch belangrijk farmacokinetisch verschil met betrekking tot ras vastgesteld.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
Niet-klinische gegevens duiden niet op een speciaal risico voor mensen.
Deze gegevens zijn afkomstig van conventioneel onderzoek op het gebied van veiligheidsfarmacologie, toxiciteit bij herhaalde dosering, genotoxiciteit en reproductie-/ ontwikkelingstoxiciteit.
In lange-termijn studies naar de orale carcinogeniteit bij muizen en ratten vertoonde emtricitabine geen carcinogeen potentieel.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
Suikerspin-smaakstof Dinatriumedetaat Zoutzuur Methylparahydroxybenzoaat (E218) Propyleenglycol Propylparahydroxybenzoaat (E216) Natriumhydroxide Monobasisch natriumfosfaat, monohydraat Sunset geel (E110) Gezuiverd water Xylitol (E967)
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
Niet van toepassing.
6.3 Houdbaarheid
3 jaar.
Na eerste opening:
45 dagen.
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C).
Na openen:
Bewaren beneden 25°C.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
Amberkleurige flacon van polyethyleentereftalaat (PET) met een kindveilige sluiting.
De verpakking bevat ook een maatbekertje van polypropyleen met een inhoud van 30 ml en maatstrepen per ml.
De flacon bevat 170 ml drank.
24 6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen
Patiënten moeten geïnstrueerd worden dat eventueel ongebruikte drank in de flacon 45 dagen na opening overeenkomstig lokale voorschriften weggegooid of naar de apotheek teruggebracht moet worden.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Gilead Sciences International Limited Cambridge CB21 6GT Verenigd Koninkrijk
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 03/ 261/ 003
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/ HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
Datum van eerste verlening van de vergunning:
24 oktober 2003 Datum van laatste hernieuwing:
22 september 2008
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
MM/ YYYY
Gedetailleerde informatie over dit geneesmiddel is beschikbaar op de website van het Europese Geneesmiddelen Bureau (EMEA) http: / /www. emea. europa. eu/.
25 BIJLAGE II
A.
HOUDER(S) VAN DE VERGUNNING(EN) VOOR DE VERVAARDIGING VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE
B.
VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
26 A.
HOUDER(S) VAN DE VERGUNNING(EN) VOOR DE VERVAARDIGING VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE
Naam en adres van de fabrikant(en) verantwoordelijk voor vrijgifte
Gilead Science Limited Unit 13 Stillorgan Industrial Park Blackrock County Dublin Ierland
Gilead Sciences Limited IDA Business & Technology Park Carrigtohill Co.
Cork Ierland
B.
VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
• VOORWAARDEN OF BEPERKINGEN OPGELEGD AAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN TEN AANZIEN VAN DE AFLEVERING EN HET GEBRUIK
Aan beperkt medisch voorschrift onderworpen geneesmiddel (zie bijlage I:
Samenvatting van de productkenmerken, rubriek 4.2).
• VOORWAARDEN OF BEPERKINGEN MET BETREKKING TOT EEN VEILIG EN DOELTREFFEND GEBRUIK VAN HET GENEESMIDDEL
Niet van toepassing.
• ANDERE VOORWAARDEN
De houder van deze vergunning voor het in de handel brengen moet de Europese Commissie op de hoogte brengen van zijn marketingplannen voor het bij dit besluit goedgekeurde geneesmiddel.
Risicomanagementplan
Overeenkomstig de CHMP Richtlijn voor risicomanagementsystemen voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik dient het geactualiseerde risicomanagementplan (RMP) tegelijk met de volgende Periodic Safety Update Report (PSUR) ingediend te worden.
Bovendien dient een geactualiseerd RMP ingediend te worden: • Als er nieuwe informatie wordt ontvangen die van invloed kan zijn op de huidige veiligheidsgegevens, het Geneesmiddelenbewakingsplan of de activiteiten voor het minimaliseren van risico’ s • Binnen 60 dagen na het bereiken van een belangrijke mijlpaal (wat betreft geneesmiddelenbewaking of minimalisering van risico’ s) • Op verzoek van de EMEA
PSUR’ s
De houder van de vergunning voor het in de handel brengen zal jaarlijks een PSUR (periodieke veiligheidsupdate) indienen.
27 BIJLAGE III
ETIKETTERING EN BIJSLUITER
28 A.
ETIKETTERING
29 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
TEKST VOOR ETIKET OP FLACON EN DOOS
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Emtriva 200 mg harde capsules Emtricitabine
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN)
Elke harde capsule bevat 200 mg emtricitabine.
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
30 harde capsules.
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Voor oraal gebruik.
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP
9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
30 10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Gilead Sciences Intl Ltd Cambridge CB21 6GT Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 03/ 261/ 001
13.
PARTIJNUMMER
Lot
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift.
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Emtriva [alleen op de buitenverpakking]
31 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
TEKST VOOR DOOS BLISTERVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Emtriva 200 mg harde capsules Emtricitabine
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN)
Elke harde capsule bevat 200 mg emtricitabine.
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
30 harde capsules.
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Voor oraal gebruik.
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP
9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
32 10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Gilead Sciences Intl Ltd Cambridge CB21 6GT Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 03/ 261/ 002
13.
PARTIJNUMMER
Lot
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift.
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Emtriva [alleen op de buitenverpakking]
33 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP BLISTERVERPAKKINGEN OF STRIPS MOETEN WORDEN VERMELD
BLISTERVERPAKKING
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Emtriva 200 mg harde capsules Emtricitabine
2.
NAAM VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Gilead Sciences Intl Ltd
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP
4.
PARTIJNUMMER
Lot
5.
OVERIGE
34 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING EN DE PRIMAIRE VERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
TEKST VOOR ETIKET OP FLACON EN DOOS
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Emtriva 10 mg/ ml drank Emtricitabine
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN)
Elke ml bevat 10 mg emtricitabine.
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Bevat E110, E216, E218 en natrium.
Zie voor meer informatie de bijsluiter.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
170 ml drank.
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Voor oraal gebruik.
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP
Na openen:
De drank dient binnen 45 dagen gebruikt te worden.
Er wordt aangeraden, de datum waarop de verpakking uit de koelkast werd gehaald, te noteren op de verpakking.
Geopend:
35 9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast.
Na openen:
Bewaren beneden 25°C.
10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Gilead Sciences Intl Ltd Cambridge CB21 6GT Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 03/ 261/ 003
13.
PARTIJNUMMER
Lot
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift.
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16.
INFORMATIE IN BRAILLE
Emtriva [alleen op de buitenverpakking]
36 B.
BIJSLUITER
37 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
Emtriva 200 mg harde capsules Emtricitabine
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het innemen van dit geneesmiddel.
- Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn om deze nog eens door te lezen.
- Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
- Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan
anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen.
- Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet
in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
In deze bijsluiter:
1.
Wat is Emtriva en waarvoor wordt het gebruikt 2.
Wat u moet weten voordat u Emtriva inneemt 3.
Hoe wordt Emtriva ingenomen 4.
Mogelijke bijwerkingen 5.
Hoe bewaart u Emtriva 6.
Aanvullende informatie
1.
WAT IS EMTRIVA EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
Emtriva is een behandeling van Humaan Immunodeficiëntie Virus (HIV)-infectie bij volwassenen, kinderen en zuigelingen ouder dan 4 maanden.
Emtriva 200 mg harde capsules zijn alleen geschikt voor patiënten die ten minste 33 kg wegen.
Emtriva drank is verkrijgbaar voor mensen die moeite hebben Emtriva harde capsules te slikken.
Emtriva bevat het werkzame bestanddeel emtricitabine.
Dit werkzame bestanddeel is een antiretroviraal geneesmiddel dat gebruikt wordt voor de behandeling van HIV-infectie.
Emtricitabine is een nucleoside reverse transcriptase-remmer (NRTI), die werkt door het belemmeren van de normale werking van een enzym (reverse transcriptase) dat voor het HI-virus noodzakelijk is om zich te vermenigvuldigen.
Emtriva kan de hoeveelheid HIV in het bloed (virusbelasting) verminderen.
Het kan ook helpen het aantal T-cellen die CD4-cellen genoemd worden, te vermeerderen.
Emtriva moet altijd gecombineerd worden met andere geneesmiddelen voor de behandeling van HIV-infectie.
U kunt HIV nog steeds overbrengen op anderen terwijl u dit geneesmiddel gebruikt, daarom is het belangrijk om voorzorgsmaatregelen te treffen om het infecteren van andere mensen te voorkomen.
Dit geneesmiddel biedt geen genezing voor HIV-infectie.
Het is mogelijk dat u in de tijd dat u Emtriva gebruikt toch infecties of andere ziektes die verband houden met HIV-infectie krijgt.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U EMTRIVA INNEEMT
Neem Emtriva niet in
• Als u allergisch (overgevoelig) bent voor emtricitabine of voor één van de andere bestanddelen van Emtriva 200 mg harde capsules die vermeld staan aan het einde van deze bijsluiter.
Als dit voor u geldt, licht dan uw arts onmiddellijk in.
38 Wees extra voorzichtig met Emtriva
• Licht uw arts in als u een nierziekte heeft gehad of als onderzoeken problemen met uw nieren aan het licht hebben gebracht.
Voordat met de behandeling begonnen wordt, kan uw arts bloedonderzoeken laten doen om de werking van uw nieren te controleren en kan u aanraden om de capsules minder vaak te nemen of Emtriva drank voorschrijven.
Uw arts kan ook tijdens de behandeling bloedonderzoeken laten doen om de werking van uw nieren te controleren.
• Overleg met uw arts als u ouder bent dan 65 jaar.
Emtriva is niet onderzocht bij patiënten die ouder zijn dan 65 jaar.
Indien u ouder bent dan 65 jaar en Emtriva voorgeschreven krijgt, zal uw arts u nauwgezet controleren.
• Geef Emtriva niet aan zuigelingen jonger dan 4 maanden.
• Overleg met uw arts als u een leverziekte, inclusief hepatitis (leverontsteking), heeft of vroeger gehad heeft.
Patiënten met een leverziekte, inclusief chronische hepatitis B of C, die behandeld worden met antiretrovirale middelen, lopen een verhoogd risico op ernstige en potentieel fatale levercomplicaties.
Als u een hepatitis-B-infectie heeft, zal uw arts zorgvuldig overwegen wat de beste behandeling voor u is.
Indien u een leverziekte of chronische hepatitis-B-infectie heeft of vroeger gehad heeft, kan uw arts bloedonderzoeken laten verrichten om de leverfunctie zorgvuldig te controleren.
• Bent u diabeticus (suikerpatiënt), lijdt u aan overgewicht of heeft u een hoog cholesterolgehalte, overleg dan met uw arts.
Antiretrovirale combinatietherapieën kunnen de bloedsuiker verhogen, het vetgehalte in het bloed verhogen (hyperlipemie), veranderingen in het lichaamsvet en insulineresistentie veroorzaken (zie rubriek 4, Mogelijke bijwerkingen).
• Als u eenmaal begint met het innemen van Emtriva, let dan op mogelijke tekenen van melkzuuracidose.
Geneesmiddelen die nucleoside-analogen bevatten, waaronder Emtriva, kunnen melkzuuracidose (te veel melkzuur in het bloed) veroorzaken, samen met een vergrote lever.
Dit is een zelden voorkomende, maar ernstige bijwerking, die in enkele gevallen een fatale afloop heeft gehad.
Melkzuuracidose komt vaker bij vrouwen voor, vooral bij vrouwen met overgewicht.
Als u een leverziekte heeft, kan het risico om deze aandoening te krijgen ook groter zijn.
Terwijl u met Emtriva behandeld wordt, zal uw arts u nauwgezet controleren op tekenen van ontwikkeling van melkzuuracidose.
Tekenen hiervan zijn:
• • •
diep, snel ademhalen slaperigheid misselijkheid, braken en buikpijn
Wanneer u een van deze verschijnselen opmerkt, licht dan onmiddellijk uw arts in.
• Let op infecties.
Als u een gevorderde HIV-ziekte (AIDS) en een andere infectie heeft, kunt u een ontsteking of verslechtering van de symptomen van een infectie ontwikkelen, wanneer u begint met de behandeling met Emtriva.
Dit kunnen tekenen zijn dat het verbeterde immuunsysteem (natuurlijke afweer) zich tegen een infectie teweer stelt.
Als u kort nadat u bent begonnen met het innemen van Emtriva tekenen van ontsteking of infectie waarneemt, licht uw arts dan onmiddellijk in.
• Botproblemen.
Sommige patiënten die antiretrovirale combinatietherapie krijgen, kunnen een botaandoening ontwikkelen die osteonecrose wordt genoemd (afsterven van botweefsel veroorzaakt door verminderde bloedtoevoer naar het bot).
Er zijn vele risicofactoren die de kans op ontwikkeling van deze aandoening vergroten, onder andere de duur van de antiretrovirale combinatietherapie, gebruik van corticosteroïden, alcoholgebruik, ernstige immunosuppressie (onderdrukking van de natuurlijke afweer) en een hoge Body Mass Index (overgewicht).
Tekenen van osteonecrose zijn stijfheid en pijn in de gewrichten (in het
39 bijzonder in de heupen, knieën en schouders) en moeilijk kunnen bewegen.
Wanneer u een van deze verschijnselen opmerkt, licht dan uw arts in.
Inname met andere geneesmiddelen
U dient geen Emtriva in te nemen als u reeds andere geneesmiddelen gebruikt die emtricitabine, lamivudine of zalcitabine bevatten, die ook voor de behandeling van HIV-infectie worden gebruikt, tenzij dit zo is voorgeschreven door uw arts.
Vertel uw arts of apotheker als u andere geneesmiddelen gebruikt of kort geleden heeft gebruikt.
Dit geldt ook voor geneesmiddelen die u zonder voorschrift kunt krijgen.
Zij zullen advies geven of Emtriva samen met uw andere geneesmiddelen ingenomen kan worden.
Stop niet met uw behandeling zonder uw arts te raadplegen.
Zwangerschap en borstvoeding
Vraag uw arts of apotheker om advies voordat u een geneesmiddel inneemt.
• U mag Emtriva niet tijdens zwangerschap gebruiken tenzij dit specifiek is voorgeschreven door uw arts.
Er zijn geen klinische gegevens beschikbaar over het gebruik van Emtriva bij zwangere vrouwen en het wordt gewoonlijk niet gebruikt tenzij het absoluut noodzakelijk is.
• Als u zwanger zou kunnen worden tijdens behandeling met Emtriva, moet u een effectieve anticonceptiemethode toepassen om ervoor te zorgen dat u niet zwanger wordt.
• Als u zwanger wordt of van plan bent om zwanger te worden, vraag dan uw arts naar de mogelijke voordelen en risico’s van de antiretrovirale therapie voor u en uw kind.
Indien u tijdens uw zwangerschap Emtriva heeft gebruikt, zal uw arts regelmatige bloedonderzoeken en andere diagnostische onderzoeken willen doen om de ontwikkeling van uw kind te controleren.
Bij kinderen van wie de moeder NRTI’s heeft gebruikt tijdens de zwangerschap, woog het voordeel van de bescherming tegen HIV op tegen het risico van bijwerkingen.
• Geef geen borstvoeding als u Emtriva gebruikt.
Het is nog niet bekend of het werkzame bestanddeel in dit geneesmiddel wordt uitgescheiden in de moedermelk.
Het is bekend dat het virus via de moedermelk kan worden doorgegeven aan de baby.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines
Emtriva kan duizeligheid veroorzaken.
Als u zich duizelig voelt wanneer u Emtriva neemt, rijd dan niet en gebruik geen gereedschap en geen machines.
3.
HOE WORDT EMTRIVA INGENOMEN
• Volg bij het innemen van Emtriva nauwgezet het advies van uw arts.
Raadpleeg bij twijfel uw arts of apotheker.
De gebruikelijke dosering:
• Volwassenen:
Elke dag één 200 mg harde capsule, met of zonder voedsel.
Slik de harde capsule met een glas water. • Kinderen en adolescenten tot 18 jaar die ten minste 33 kg wegen en die in staat zijn harde capsules te slikken: elke dag één 200 mg harde capsule, met of zonder voedsel.
40 Voor zuigelingen vanaf 4 maanden, kinderen en patiënten die niet in staat zijn harde capsules te slikken en patiënten met nierproblemen, is Emtriva verkrijgbaar als vloeistof (drank).
Als u moeite heeft de capsules te slikken, licht dan uw arts in.
• Neem altijd de door uw arts aanbevolen dosis in.
Dit is om ervoor te zorgen dat uw geneesmiddel volledig effectief is en om het risico op de ontwikkeling van resistentie tegen de behandeling te verminderen.
U mag de dosis alleen veranderen wanneer uw arts dat zegt.
• Als u problemen heeft met uw nieren, kan uw arts u aanraden om Emtriva minder vaak te nemen.
• Uw arts zal Emtriva voorschrijven met andere antiretrovirale geneesmiddelen.
Raadpleeg de bijsluiters van de andere antiretrovirale middelen voor aanwijzingen hoe deze geneesmiddelen moeten worden ingenomen.
Wat u moet doen als u meer van Emtriva heeft ingenomen dan u zou mogen
Als u per ongeluk teveel Emtriva harde capsules heeft ingenomen, raadpleeg dan uw arts of de dichtstbijzijnde ziekenhuisafdeling Spoedeisende Hulp.
Houd de verpakking bij u, zodat u eenvoudig kunt beschrijven wat u heeft ingenomen.
Wat u moet doen wanneer u bent vergeten Emtriva in te nemen
Het is belangrijk dat u geen dosis Emtriva overslaat.
Als u een dosis Emtriva heeft overgeslagen, moet u deze zo spoedig mogelijk innemen, en daarna uw volgende dosis op het gewone tijdstip nemen.
Als het toch al bijna tijd is voor uw volgende dosis, vergeet de overgeslagen dosis dan gewoon.
Wacht en neem de volgende dosis op het gewone tijdstip in.
Neem geen dubbele dosis om een vergeten harde capsule in te halen.
Als u heeft overgegeven Als het minder dan een uur geleden is dat u Emtriva heeft ingenomen, neem dan een andere capsule in.
U hoeft geen andere capsule in te nemen, als u meer dan een uur na het innemen van Emtriva heeft overgegeven.
Als u stopt met het innemen van Emtriva
• Stop niet met het innemen van Emtriva zonder eerst uw arts te raadplegen.
Stoppen met de behandeling met Emtriva kan de werkzaamheid van de door uw arts aanbevolen anti-HIV-behandeling verminderen.
Praat met uw arts voordat u stopt, vooral als u bijwerkingen ondervindt of een andere ziekte heeft.
Neem weer contact op met uw arts voordat u opnieuw begint met het innemen van Emtriva capsules.
• Als u zowel HIV-infectie als hepatitis B heeft, is het bijzonder belangrijk om niet te stoppen met uw behandeling met Emtriva zonder eerst uw arts te raadplegen.
Bij sommige patiënten duidden bloedonderzoeken of symptomen erop dat hun hepatitis verslechterd was na het stoppen met Emtriva.
Eventueel moeten er gedurende een aantal maanden na het stoppen met de behandeling bloedonderzoeken bij u uitgevoerd worden.
Licht uw arts onmiddellijk in over nieuwe of ongebruikelijke verschijnselen na het stoppen met de behandeling, in het bijzonder verschijnselen die u met uw hepatitis-B-infectie in verband brengt.
41 Als u nog vragen heeft over het innemen van dit geneesmiddel, vraag dan uw arts of apotheker.
4.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan Emtriva bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
Licht uw arts in als een van de volgende bijwerkingen optreedt:
Zeer vaak voorkomende bijwerkingen (Deze kunnen bij meer dan 1 op de 10 gebruikers optreden)
• hoofdpijn, diarree, misselijkheid
• spierpijn en -zwakheid (bij verhoogde creatinekinasespiegels in het bloed)
Vaak voorkomende bijwerkingen (Deze kunnen bij 1 tot 10 op de 100 gebruikers optreden)
• duizeligheid, zwakte, slapeloosheid, abnormale dromen
• braken, problemen met spijsvertering die leiden tot klachten na maaltijden, buikpijn
• uitslag (waaronder rode vlekken of plekken soms met blaarvorming en opzwelling van de huid), die allergische reacties kunnen zijn, jeuk, veranderingen van huidskleur waaronder vlekvormig donker worden van de huid
• pijn
Onderzoeken kunnen ook aantonen:
• verlaagd aantal witte bloedlichaampjes (hierdoor kunt u vatbaarder worden voor infecties)
• verhoogd gehalte triglyceriden (vetzuren), verhoogde kleurstof van de gal in het bloed of verhoogde bloedsuiker
• problemen met lever en alvleesklier
Soms voorkomende bijwerkingen (Deze kunnen bij 1 tot 10 op de 1.000 gebruikers optreden)
• bloedarmoede (verlaagd aantal rode bloedlichaampjes)
Andere mogelijke effecten
Bij kinderen die emtricitabine kregen, traden veranderingen van huidskleur waaronder vlekvormig donker worden van de huid (zeer vaak) en bloedarmoede (vaak) op.
Bloedarmoede betekent dat de productie van rode bloedlichaampjes verlaagd is, en het kind verschijnselen van vermoeidheid of kortademigheid kan hebben.
42 Geneesmiddelen als Emtriva kunnen melkzuuracidose (te veel melkzuur in het bloed) veroorzaken.
De volgende tekenen kunnen wijzen op melkzuuracidose: • diep, snel ademhalen • slaperigheid • misselijkheid, braken en buikpijn Wanneer u een van deze verschijnselen opmerkt, licht dan onmiddellijk uw arts in.
Antiretrovirale combinatietherapie (waaronder Emtriva) kan uw lichaamsvorm veranderen door de manier waarop lichaamsvet wordt verdeeld te veranderen.
U kunt vet in uw benen, armen en gezicht verliezen; meer vet krijgen rond de buik en inwendige organen; grotere borsten of vetknobbels achterin de nek (‘bizonnek’) krijgen.
De oorzaak en effecten op lange termijn van deze veranderingen zijn nog niet bekend.
Antiretrovirale combinatietherapie kan ook hyperlipemie (verhoogd vetgehalte in het bloed) en insulineresistentie veroorzaken.
Uw arts zal u onderzoeken op deze veranderingen.
Wanneer u één van de vermelde bijwerkingen krijgt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts.
5.
HOE BEWAART U EMTRIVA
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik Emtriva niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op de flacon, blisterverpakking en buitenverpakking na {EXP}.
De vervaldatum verwijst naar de laatste dag van die maand.
Voor dit geneesmiddel zijn er geen speciale bewaarcondities.
Geneesmiddelen dienen niet weggegooid te worden via het afvalwater of met huishoudelijk afval.
Vraag uw apotheker wat u met medicijnen moet doen die niet meer nodig zijn.
Deze maatregelen zullen helpen bij de bescherming van het milieu.
6.
AANVULLENDE INFORMATIE
Wat bevat Emtriva
• Het werkzame bestanddeel is emtricitabine.
Elke harde capsule bevat 200 mg emtricitabine.
• De andere bestanddelen zijn:
Inhoud capsule: microkristallijne cellulose (E460), crospovidon, magnesiumstearaat (E572), povidon (E1201)
Capsulehuls: gelatine, indigotine (E132), titaniumdioxide (E171)
Drukinkt: zwart ijzeroxide (E172), schellak (E904)
Hoe ziet Emtriva er uit en wat is de inhoud van de verpakking
Emtriva harde capsules bestaan uit een ondoorzichtig wit onderste deel en een ondoorzichtig lichtblauw bovenste deel.
Elke capsule is bedrukt met “200 mg” op het bovenste deel en “GILEAD” en [Gilead logo] op het onderste deel in zwarte inkt.
Emtriva wordt geleverd in flacons of in blisterverpakkingen met 30 capsules.
43 Emtriva is ook verkrijgbaar als drank voor gebruik bij kinderen en zuigelingen ouder dan 4 maanden, patiënten die moeilijk kunnen slikken en patiënten met nierproblemen.
Er is een afzonderlijke bijsluiter voor Emtriva 10 mg/ml drank.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen en fabrikant
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen:
Gilead Sciences International Limited Cambridge CB21 6GT Verenigd Koninkrijk
Fabrikant:
Gilead Sciences Limited Unit 13, Stillorgan Industrial Park Blackrock County Dublin Ierland
of
Gilead Sciences Limited IDA Business & Technology Park Carrigtohill County Cork Ierland
Neem voor alle informatie met betrekking tot dit geneesmiddel contact op met de lokale vertegenwoordiger van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen:
België/Belgique/Belgien Gilead Sciences Belgium BVBA Tél/Tel: + 32 (0) 24 01 35 79
Luxembourg/Luxemburg Gilead Sciences Belgium BVBA Tél/Tel: + 32 (0) 24 01 35 79
ÐÑÐ»Ð³Ð°ÑÐ¸Ñ Gilead Sciences International Ltd Ð¢ÐµÐ»: + 44 (0) 20 7136 8820
Magyarország Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Česká republika Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Malta Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Danmark Gilead Sciences Sweden AB Tlf: + 46 (0) 8 5057 1849
Nederland Gilead Sciences Netherlands B.V.
Tel: + 31 (0) 20 718 3698
Deutschland Gilead Sciences GmbH Tel: + 49 (0) 89 899890-0
Norge Gilead Sciences Sweden AB Tlf: + 46 (0) 8 5057 1849
Eesti Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Österreich Gilead Sciences GesmbH Tel: + 43 1 260 830
44 Ελλάδα Gilead Sciences Ελλάς Μ.ΕΠΕ.
Τηλ: + 30 210 8930 100
Polska Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
España Gilead Sciences, S.L.
Tel: + 34 91 378 98 30
Portugal Gilead Sciences, Lda.
Tel: + 351 21 7928790
France Gilead Sciences Tél: + 33 (0) 1 42 73 70 70
România Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Ireland Gilead Sciences Ltd Tel: + 44 (0) 1223 897555
Slovenija Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Ísland Gilead Sciences Sweden AB Sími: + 46 (0) 8 5057 1849
Slovenská republika Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Italia Gilead Sciences S.r.l.
Tel: + 39 02 439201
Suomi/Finland Gilead Sciences Sweden AB Puh/Tel: + 46 (0) 8 5057 1849
Κύπρος Gilead Sciences Ελλάς Μ.ΕΠΕ.
Τηλ: + 30 210 8930 100
Sverige Gilead Sciences Sweden AB Tel: + 46 (0) 8 5057 1849
Latvija Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
United Kingdom Gilead Sciences Ltd Tel: + 44 (0) 1223 897555
Lietuva Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in MM/YYYY.
Gedetailleerde informatie over dit geneesmiddel is beschikbaar op de website van het Europese Geneesmiddelen Bureau (EMEA) http://www.emea.europa.eu/.
45 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
Emtriva 10 mg/ml drank Emtricitabine
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het innemen van dit geneesmiddel.
- Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn om deze nog eens door te lezen.
- Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
- Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan
anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen.
- Wanneer één van de bijwerk ingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet
in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts of apotheker.
In deze bijsluiter:
1.
Wat is Emtriva en waarvoor wordt het gebr uikt 2.
Wat u moet weten voordat u Emtriva inneemt 3.
Hoe wordt Emtriva ingenomen 4.
Mogelijke bijwerkingen 5.
Hoe bewaart u Emtriva 6.
Aanvullende informatie
1.
WAT IS EMTRIVA EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
Emtriva is een behandeling van Humaan Immunodeficiëntie Virus (HIV)-infectie bij volwassenen, kinderen en zuigelingen ouder dan 4 maanden.
Emtriva drank is speciaal geschikt voor mensen die moeite hebben Emtriva harde capsules te slikken.
Emtriva bevat het werkzame bestanddeel emtricitabine.
Dit werkzame bestanddeel is een antiretroviraal geneesmiddel dat gebruikt wordt voor de behandeling van HIV-infectie.
Emtricitabine is een nucleoside reverse transcriptase-remmer (NRTI), die werkt door het belemmeren van de normale werking van een enzym (reverse transcriptase) dat voor het HI-virus noodzakelijk is om zich te vermenigvuldigen.
Emtriva kan de hoeveelheid HIV in het bloed (virusbelasting) verminderen.
Het kan ook helpen het aantal T-cellen die CD4-cellen genoemd worden, te vermeerderen.
Emtriva moet altijd gecombineerd worden met andere geneesmiddelen voor de behandeling van HIV-infectie.
U kunt HIV nog steeds overbrengen op anderen terwijl u dit geneesmiddel gebruikt, daarom is het belangrijk om voorzorgsmaatregelen te treffen om het infecteren van andere mensen te voorkomen.
Dit geneesmiddel biedt geen genezing voor HIV-infectie.
Het is mogelijk dat u in de tijd dat u Emtriva gebruikt toch infecties of andere ziektes die verband houden met HIV-infectie krijgt.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U EMTRIVA INNEEMT
Neem Emtriva niet in
• Als u allergisch (overgevoelig) bent voor emtricitabine of voor één van de andere bestanddelen van Emtriva 10 mg/ml drank die vermeld staan aan het einde van deze bijsluiter.
Als dit voor u geldt, licht dan uw arts onmiddellijk in.
46 Wees extra voorzichtig met Emtriva
• Licht uw arts in als u een nierziekte heeft gehad of als onderzoeken problemen met uw nieren aan het licht hebben gebracht.
Voordat met de behandeling begonnen wordt, kan uw arts bloedonderzoeken laten doen om de werking van uw nieren te controleren en kan u aanraden om een lagere dosis van de drank te nemen of Emtriva harde capsules voorschrijven.
Uw arts kan ook tijdens de behandeling bloedonderzoeken laten doen om de werking van uw nieren te controleren.
• Overleg met uw arts als u ouder bent dan 65 jaar.
Emtriva is niet onderzocht bij patiënten die ouder zijn dan 65 jaar.
Indien u ouder bent dan 65 jaar en Emtriva voorgeschreven krijgt, zal uw arts u nauwgezet controleren.
• Geef Emtriva niet aan zuigelingen jonger dan 4 maanden.
• Overleg met uw arts als u een leverziekte, inclusief hepatitis (leverontsteking), heeft of vroeger gehad heeft.
Patiënten met een leverziekte, inclusief chronische hepatitis B of C, die behandeld worden met antiretrovirale middelen, lopen een verhoogd risico op ernstige en potentieel fatale levercomplicaties.
Als u een hepatitis-B-infectie heeft, zal uw arts zorgvuldig overwegen wat de beste behandeling voor u is.
Indien u een leverziekte of chronische hepatitis-B-infectie heeft of vroeger gehad heeft, kan uw arts bloedonderzoeken laten verrichten om de leverfunctie zorgvuldig te controleren.
• Bent u diabeticus (suikerpatiënt), lijdt u aan overgewicht of heeft u een hoog cholesterolgehalte, overleg dan met uw arts.
Antiretrovirale combinatietherapieën kunnen de bloedsuiker verhogen, het vetgehalte in het bloed verhogen (hyperlipemie), veranderingen in het lichaamsvet en insulineresistentie veroorzaken (zie rubriek 4, Mogelijke bijwerkingen).
• Als u eenmaal begint met het innemen van Emtriva, let dan op mogelijke tekenen van melkzuuracidose.
Geneesmiddelen die nucleoside-analogen bevatten, waaronder Emtriva, kunnen melkzuuracidose (te veel melkzuur in het bloed) veroorzaken, samen met een vergrote lever.
Dit is een zelden voorkomende, maar ernstige bijwerking, die in enkele gevallen een fatale afloop heeft gehad.
Melkzuuracidose komt vaker bij vrouwen voor, vooral bij vrouwen met overgewicht.
Als u een leverziekte heeft, kan het risico om deze aandoening te krijgen ook groter zijn.
Terwijl u met Emtriva behandeld wordt, zal uw arts u nauwgezet controleren op tekenen van ontwikkeling van melkzuuracidose.
Tekenen hiervan zijn:
• • •
diep, snel ademhalen slaperigheid misselijkheid, braken en buikpijn
Wanneer u een van deze verschijnselen opmerkt, licht dan onmiddellijk uw arts in.
• Let op infecties.
Als u een gevorderde HIV-ziekte (AIDS) en een andere infectie heeft, kunt u een ontsteking of verslechtering van de symptomen van een infectie ontwikkelen, wanneer u begint met de behandeling met Emtriva.
Dit kunnen tekenen zijn dat het verbeterde immuunsysteem (natuurlijke afweer) zich tegen een infectie teweer stelt.
Als u kort nadat u bent begonnen met het innemen van Emtriva tekenen van ontsteking of infectie waarneemt, licht uw arts dan onmiddellijk in.
• Botproblemen.
Sommige patiënten die antiretrovirale combinatietherapie krijgen, kunnen een botaandoening ontwikkelen die osteonecrose wordt genoemd (afsterven van botweefsel veroorzaakt door verminderde bloedtoevoer naar het bot).
Er zijn vele risicofactoren die de kans op ontwikkeling van deze aandoening vergroten, onder andere de duur van de antiretrovirale combinatietherapie, gebruik van corticosteroïden, alcoholgebruik, ernstige immunosuppressie (onderdrukking van de natuurlijke afweer) en een hoge Body Mass Index (overgewicht).
Tekenen van osteonecrose zijn stijfheid en pijn in de gewrichten (in het
47 bijzonder in de heupen, knieën en schouders) en moeilijk kunnen bewegen.
Wanneer u een van deze verschijnselen opmerkt, licht dan uw arts in.
Inname met andere geneesmiddelen
U dient geen Emtriva in te nemen als u reeds andere geneesmiddelen gebruikt die emtricitabine, lamivudine of zalcitabine bevatten, die ook voor de behandeling van HIV-infectie worden gebruikt, tenzij dit zo is voorgeschreven door uw arts.
Vertel uw arts of apotheker als u andere geneesmiddelen gebruikt of kort geleden heeft gebruikt.
Dit geldt ook voor geneesmiddelen die u zonder voorschrift kunt krijgen.
Zij zullen advies geven of Emtriva samen met uw andere geneesmiddelen ingenomen kan worden.
Stop niet met uw behandeling zonder uw arts te raadplegen.
Zwangerschap en borstvoeding
Vraag uw arts of apotheker om advies voordat u een geneesmiddel inneemt.
• U mag Emtriva niet tijdens zwangerschap gebruiken tenzij dit specifiek is voorgeschreven door uw arts.
Er zijn geen klinische gegevens beschikbaar over het gebruik van Emtriva bij zwangere vrouwen en het wordt gewoonlijk niet gebruikt tenzij het absoluut noodzakelijk is.
• Als u zwanger zou kunnen worden tijdens behandeling met Emtriva, moet u een effectieve anticonceptiemethode toepassen om ervoor te zorgen dat u niet zwanger wordt.
• Als u zwanger wordt of van plan bent om zwanger te worden, vraag dan uw arts naar de mogelijke voordelen en risico’s van de antiretrovirale therapie voor u en uw kind.
Indien u tijdens uw zwangerschap Emtriva heeft gebruikt, zal uw arts regelmatige bloedonderzoeken en andere diagnostische onderzoeken willen doen om de ontwikkeling van uw kind te controleren.
Bij kinderen van wie de moeder NRTI’s heeft gebruikt tijdens de zwangerschap, woog het voordeel van de bescherming tegen HIV op tegen het risico van bijwerkingen.
• Geef geen borstvoeding als u Emtriva gebruikt.
Het is nog niet bekend of het werkzame bestanddeel in dit geneesmiddel wordt uitgescheiden in de moedermelk.
Het is bekend dat het virus via de moedermelk kan worden doorgegeven aan de baby.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines
Emtriva kan duizeligheid veroorzaken.
Als u zich duizelig voelt wanneer u Emtriva neemt, rijd dan niet en gebruik geen gereedschap en geen machines.
Belangrijke informatie over enkele bestanddelen van Emtriva drank
Sunset geel (E110) kan allergische reacties veroorzaken.
Methylparahydroxybenzoaat (E218) en propylparahydroxybenzoaat (E216) kunnen allergische reacties veroorzaken (wellicht vertraagd).
Dit geneesmiddel bevat 254 mg natrium per dosis, daarom is voorzichtigheid geboden bij patiënten met een gecontroleerd natriumdieet.
3.
HOE WORDT EMTRIVA INGENOMEN
• Volg bij het innemen van Emtriva nauwgezet het advies van uw arts.
Raadpleeg bij twijfel uw arts of apotheker.
48 De gebruikelijke dosering:
• Volwassenen:
Uw arts zal u adviseren over de juiste hoeveelheid Emtriva drank die ingenomen moet worden.
Emtriva drank kan met of zonder voedsel ingenomen worden.
• Zuigelingen, kinderen en adolescenten die 40 kg of minder wegen: de dosis Emtriva 10 mg/ml drank wordt berekend volgens uw lichaamsgewicht.
De volgende tabel bevat voorbeelden voor lichaamsgewicht en de overeenkomstige doses en volumes van de drank die elke dag ingenomen moeten worden:
Per dag Lichaamsgewicht (kg)
Dosis emtricitabine (mg)
Hoeveel 10 mg/ml drank moet worden ingenomen (ml)
5 kg 10 kg 15 kg 20 kg 25 kg 30 kg 35 kg 40 kg
30 mg 60 mg 90 mg 120 mg 150 mg 180 mg 210 mg 240 mg
3 ml 6 ml 9 ml 12 ml 15 ml 18 ml 21 ml 24 ml
Zorg ervoor dat u begrijpt hoe u de juiste hoeveelheid drank afmeet en toedient afhankelijk van het gewicht van de persoon die behandeld wordt.
Gebruik het maatbekertje dat in de verpakking is bijgesloten om de juiste dosis af te meten.
Het maatbekertje heeft maatstrepen voor iedere ml drank.
Raadpleeg uw arts of apotheker bij twijfel over hoeveel Emtriva u dient in te nemen.
• Neem altijd de door uw arts aanbevolen dosis in.
Dit is om ervoor te zorgen dat uw geneesmiddel volledig effectief is en om het risico op de ontwikkeling van resistentie tegen de behandeling te verminderen.
U mag de dosis alleen veranderen wanneer uw arts dat zegt.
• Als u problemen heeft met uw nieren, kan uw arts u aanraden om Emtriva minder vaak te nemen.
• Uw arts zal Emtriva voorschrijven met andere antiretrovirale geneesmiddelen.
Raadpleeg de bijsluiters van de andere antiretrovirale middelen voor aanwijzingen hoe deze geneesmiddelen moeten worden ingenomen.
Emtriva is ook verkrijgbaar als harde capsules.
Deze zijn alleen geschikt voor patiënten die ten minste 33 kg wegen en harde capsules kunnen slikken.
De concentraties in het bloed die verkregen worden na het innemen van één Emtriva 200 mg harde capsule zijn vergelijkbaar met de concentraties die verkregen worden na het innemen van 24 ml drank.
Neem contact op met uw arts, als u graag zou willen overstappen van Emtriva drank op Emtriva harde capsules.
49 Wat u moet doen als u meer van Emtriva heeft ingenomen dan u zou mogen
Als u per ongeluk teveel Emtriva drank heeft ingenomen, raadpleeg dan uw arts of de dichtstbijzijnde ziekenhuisafdeling Spoedeisende Hulp.
Houd de flacon met de drank bij u, zodat u eenvoudig kunt beschrijven wat u heeft ingenomen.
Wat u moet doen wanneer u bent vergeten Emtriva in te nemen
Het is belangrijk dat u geen dosis Emtriva overslaat.
Als u een dosis Emtriva heeft overgeslagen, moet u deze zo spoedig mogelijk innemen, en daarna uw volgende dosis op het gewone tijdstip nemen.
Als het toch al bijna tijd is voor uw volgende dosis, vergeet de overgeslagen dosis dan gewoon.
Wacht en neem de volgende dosis op het gewone tijdstip in.
Neem geen dubbele dosis om een vergeten dosis in te halen.
Als u heeft overgegeven Als het minder dan een uur geleden is dat u Emtriva heeft ingenomen, neem dan een andere dosis in.
U hoeft geen andere dosis in te nemen, als u meer dan een uur na het innemen van Emtriva heeft overgegeven.
Als u stopt met het innemen van Emtriva
• Stop niet met het innemen van Emtriva zonder eerst uw arts te raadplegen.
Stoppen met de behandeling met Emtriva kan de werkzaamheid van de door uw arts aanbevolen anti-HIV-behandeling verminderen.
Praat met uw arts voordat u stopt, vooral als u bijwerkingen ondervindt of een andere ziekte heeft.
Neem weer contact op met uw arts voordat u opnieuw begint met het innemen van Emtriva drank.
• Als u zowel HIV-infectie als hepatitis B heeft, is het bijzonder belangrijk om niet te stoppen met uw behandeling met Emtriva zonder eerst uw arts te raadplegen.
Bij sommige patiënten duidden bloedonderzoeken of symptomen erop dat hun hepatitis verslechterd was na het stoppen met Emtriva.
Eventueel moeten er gedurende een aantal maanden na het stoppen met de behandeling bloedonderzoeken bij u uitgevoerd worden.
Licht uw arts onmiddellijk in over nieuwe of ongebruikelijke verschijnselen na het stoppen met de behandeling, in het bijzonder verschijnselen die u met uw hepatitis-B-infectie in verband brengt.
Als u nog vragen heeft over het innemen van dit geneesmiddel, vraag dan uw arts of apotheker.
4.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan Emtriva bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
Licht uw arts in als een van de volgende bijwerkingen optreedt:
Zeer vaak voorkomende bijwerkingen (Deze kunnen bij meer dan 1 op de 10 gebruikers optreden)
• hoofdpijn, diarree, misselijkheid
50 • spierpijn en -zwakheid (bij verhoogde creatinekinasespiegels in het bloed)
Vaak voorkomende bijwerkingen (Deze kunnen bij 1 tot 10 op de 100 gebruikers optreden)
• duizeligheid, zwakte, slapeloosheid, abnormale dromen
• braken, problemen met spijsvertering die leiden tot klachten na maaltijden, buik pijn
• uitslag (waaronder rode vlekken of plekken soms met blaarvorming en opzwelling van de huid), die allergische reacties kunnen zijn, jeuk, veranderingen van huidskleur waaronder vlekvormig donker worden van de huid
• pijn
Onderzoeken kunnen ook aantonen:
• verlaagd aantal witte bloedlichaampjes (hierdoor kunt u vatbaarder worden voor infecties)
• verhoogd gehalte triglyceriden (vetzuren), verhoogde kleurstof van de gal in het bloed of verhoogde bloedsuiker
• problemen met lever en alvleesklier
Soms voorkomende bijwerkingen (Deze kunnen bij 1 tot 10 op de 1.000 gebruikers optreden)
• bloedarmoede (verlaagd aantal rode bloedlichaampjes)
Andere mogelijke effecten
Bij kinderen die emtricitabine kregen, traden veranderingen van huidskleur waaronder vlekvormig donker worden van de huid (zeer vaak) en bloedarmoede (vaak) op.
Bloedarmoede betekent dat de productie van rode bloedlichaampjes verlaagd is, en het kind verschijnselen van vermoeidheid of kortademigheid kan hebben.
Geneesmiddelen als Emtriva kunnen melkzuuracidose (te veel melkzuur in het bloed) veroorzaken.
De volgende tekenen kunnen wijzen op melkzuuracidose: • diep, snel ademhalen • slaperigheid • misselijkheid, braken en buikpijn Wanneer u een van deze verschijnselen opmerkt, licht dan onmiddellijk uw arts in.
Antiretrovirale combinatietherapie (waaronder Emtriva) kan uw lichaamsvorm veranderen door de manier waarop lichaamsvet wordt verdeeld te veranderen.
U kunt vet in uw benen, armen en gezicht verliezen; meer vet krijgen rond de buik en inwendige organen; grotere borsten of vetknobbels achterin de nek (‘bizonnek’) krijgen.
De oorzaak en effecten op lange termijn van deze veranderingen zijn nog niet bekend.
Antiretrovirale combinatietherapie kan ook hyperlipemie (verhoogd vetgehalte in het bloed) en insulineresistentie veroorzaken.
Uw arts zal u onderzoeken op deze veranderingen.
Wanneer u één van de vermelde bijwerkingen krijgt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts.
51 5.
HOE BEWAART U EMTRIVA
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
Gebruik Emtriva niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op de flacon en buitenverpakking na {EXP}.
De vervaldatum verwijst naar de laatste dag van die maand.
Bewaren in de koelkast (2°C - 8°C) totdat flacon geopend wordt.
Na het openen van de flacon deze bewaren beneden 25°C.
De inhoud van de flacon dient binnen 45 dagen na opening verbruikt te worden.
Er wordt aangeraden, de datum waarop de verpakking uit de koelkast werd gehaald, te noteren op de verpakking.
Als er na 45 dagen eventueel ongebruikte drank in de flacon over is, moet deze overeenkomstig lokale voorschriften weggegooid of naar de apotheek teruggebracht worden.
Geneesmiddelen dienen niet weggegooid te worden via het afvalwater of met huishoudelijk afval.
Vraag uw apotheker wat u met medicijnen moet doen die niet meer nodig zijn.
Deze maatregelen zullen helpen bij de bescherming van het milieu.
6.
AANVULLENDE INFORMATIE
Wat bevat Emtriva
• Het werkzame bestanddeel is emtricitabine.
Eén ml Emtriva drank bevat 10 mg emtricitabine (10 mg/ml).
• De andere bestanddelen zijn: suikerspin-smaakstof, dinatriumedetaat, zoutzuur, methylparahydroxybenzoaat (E218), propyleenglycol, propylparahydroxybenzoaat (E216), natriumhydroxide, monobasisch natriumfosfaat, monohydraat, sunset geel (E110), gezuiverd water, xylitol (E967).
Hoe ziet Emtriva er uit en wat is de inhoud van de verpakking
Emtriva drank is een heldere, oranje tot donkeroranje drank die geleverd wordt in flacons met 170 ml; een maatbekertje is bijgesloten.
Emtriva is ook verkrijgbaar als harde capsules.
Deze zijn alleen geschikt voor patiënten die ten minste 33 kg wegen en harde capsules kunnen slikken.
Er is een afzonderlijke bijsluiter voor Emtriva 200 mg harde capsules.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen en fabrikant
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen:
Gilead Sciences International Limited Cambridge CB21 6GT Verenigd Koninkrijk
52 Fabrikant:
Gilead Sciences Limited Unit 13, Stillorgan Industrial Park Blackrock County Dublin Ierland
Neem voor alle informatie met betrekking tot dit geneesmiddel contact op met de lokale vertegenwoordiger van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen:
België/Belgique/Belgien Gilead Sciences Belgium BVBA Tél/Tel: + 32 (0) 24 01 35 79
Luxembourg/Luxemburg Gilead Sciences Belgium BVBA Tél/Tel: + 32 (0) 24 01 35 79
ÐÑÐ»Ð³Ð°ÑÐ¸Ñ Gilead Sciences International Ltd Ð¢ÐµÐ»: + 44 (0) 20 7136 8820
Magyarország Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Česká republika Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Malta Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Danmark Gilead Sciences Sweden AB Tlf: + 46 (0) 8 5057 1849
Nederland Gilead Sciences Netherlands B.V.
Tel: + 31 (0) 20 718 3698
Deutschland Gilead Sciences GmbH Tel: + 49 (0) 89 899890-0
Norge Gilead Sciences Sweden AB Tlf: + 46 (0) 8 5057 1849
Eesti Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Österreich Gilead Sciences GesmbH Tel: + 43 1 260 8 30
Ελλάδα Gilead Sciences Ελλάς Μ.ΕΠΕ.
Τηλ: + 30 210 8930 100
Polska Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
España Gilead Sciences, S.L.
Tel: + 34 91 378 98 30
Portugal Gilead Sciences, Lda.
Tel: + 351 21 7928790
France Gilead Sciences Tél: + 33 (0) 1 42 73 70 70
România Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Ireland Gilead Sciences Ltd Tel: + 44 (0) 1223 897555
Slovenija Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Ísland Gilead Sciences Sweden AB Sími: + 46 (0) 8 5057 1849
Slovenská republika Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
53 Italia Gilead Sciences S.r.l.
Tel: + 39 02 439201
Suomi/Finland Gilead Sciences Sweden AB Puh/Tel: + 46 (0) 8 5057 1849
Κύπρος Gilead Sciences Ελλάς Μ.ΕΠΕ.
Τηλ: + 30 210 8930 100
Sverige Gilead Sciences Sweden AB Tel: + 46 (0) 8 5057 1849
Latvija Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
United Kingdom Gilead Sciences Ltd Tel: + 44 (0) 1223 897555
Lietuva Gilead Sciences International Ltd Tel: + 44 (0) 20 7136 8820
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in MM/YYYY.
Gedetailleerde informatie over dit geneesmiddel is beschikbaar op de website van het Europese Geneesmiddelen Bureau (EMEA) http://www.emea.europa.eu/.
54