BIJLAGE
VOORWAARDEN OF BEPERKINGEN MET BETREKKING TOT EEN VEILIG EN DOELTREFFEND GEBRUIK VAN HET GENEESMIDDEL ZOALS DOOR DE LIDSTATEN GEIMPLEMENTEERD DIENEN TE WORDEN
1 VOORWAARDEN OF BEPERKINGEN MET BETREKKING TOT EEN VEILIG EN DOELTREFFEND GEBRUIK VAN HET GENEESMIDDEL ZOALS DOOR DE LIDSTATEN GEIMPLEMENTEERD DIENEN TE WORDEN
De EU lidstaten zullen zich ervan verzekeren dat:
De houder van de vergunning voor het in de handel brengen maatregelen neemt zodat, bij de introductie, alle artsen van wie wordt verwacht dat zij Lucentis zullen voorschrijven/gebruiken, worden voorzien van een artseninformatiepakket, dat het volgende bevat: • Artseninformatie • Video met intravitreale injectieprocedure • Pictogram van de intravitreale injectieprocedure • Patiënteninformatiepakket
De artseninformatie dient de volgende belangrijke onderdelen te bevatten: • De samenvatting van de productkenmerken • Steriele technieken, waaronder perioculaire en oculaire desinfectie, om het risico van infecties tot een minimum te beperken • Het gebruik van antibiotica • Het gebruik van povidon-jood of gelijkwaardig • Technieken voor intravitreale injectie • Belangrijke signalen en symptomen van IVT injectie-gerelateerde bijwerkingen • Behandeling van IVT injectie-gerelateerde bijwerkingen
Het patiënteninformatiepakket moet zowel in de vorm van een patiënteninformatieboekje als een audio- CD worden verstrekt en dient de volgende belangrijke onderdelen te bevatten: • Patiëntenbijsluiter • Hoe voorbereiden op de Lucentis-behandeling • Wat zijn de stappen die volgen op de behandeling met Lucentis • Belangrijke signalen en symptomen van ernstige bijwerkingen • Wanneer spoedeisende aandacht van de arts vragen
2
European Medicines Agency
EMEA/H/C/715
EUROPEES OPENBAAR BEOORDELINGSRAPPORT (EPAR)
LUCENTIS
Samenvatting van het EPAR voor het publiek
Dit document is een samenvatting van het Europees openbaar beoordelingsrapport (EPAR) en geeft uitleg over de aanpak van het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (CHMP) bij de beoordeling van uitgevoerde studies, een proces dat uitmondt in aanbevelingen voor gebruiksvoorwaarden.
Lees de bijsluiter (ook onderdeel van het EPAR) of neem contact op met uw arts of apotheker als u meer informatie nodig heeft over uw aandoening of behandeling.
De wetenschappelijke discussie waarop de aanbevelingen van het CHMP zijn gebaseerd, is eveneens in het EPAR opgenomen.
Wat is Lucentis?
Lucentis is een oplossing voor injectie in het oog.
Het bevat de werkzame stof ranibizumab.
Wanneer wordt Lucentis voorgeschreven?
Lucentis wordt voorgeschreven voor de behandeling van patiënten met de ‘ natte’ vorm van leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD).
Deze ziekte tast het centrale deel van het netvlies (macula genaamd) in het achterste deel van het oog aan en veroorzaakt verlies van het gezichtsvermogen bij recht vooruit kijken.
De macula is verantwoordelijk voor het centrale gezichtsvermogen dat nodig is om details te kunnen zien voor dagelijkse activiteiten als autorijden, lezen en het herkennen van gezichten.
De natte vorm van LMD wordt veroorzaakt door abnormale groei van bloedvaten onder de macula waaruit vocht en bloed kunnen weglekken.
Hierdoor gaat het gezichtsvermogen achteruit.
Het middel is uitsluitend op doktersvoorschrift verkrijgbaar.
Hoe wordt Lucentis gebruikt?
Lucentis wordt toegediend als een injectie in het aangedane oog.
De eerste drie maanden wordt elke maand één injectie gegeven.
Hierna moet het gezichtsvermogen van de patiënt elke maand worden gecontroleerd en als dit achteruit is gegaan, moet opnieuw een injectie worden toegediend.
De tijd tussen de injecties moet ten minste één maand zijn.
Lucentis moet worden toegediend door een erkend oogarts die ervaring heeft met het toedienen van dit type injectie.
Vóór elke injectie wordt een plaatselijke verdoving gegeven om eventuele pijn door de injectie te verminderen of te voorkomen en worden het oog, het ooglid en de huid rondom het oog gedesinfecteerd.
Gedurende drie dagen voor en na de injectie worden antimicrobiële oogdruppels gebruikt om ooginfectie te voorkomen.
De patiënt wordt geleerd om deze oogdruppels zelf toe te dienen.
Hoe werkt Lucentis?
Het werkzame bestanddeel in Lucentis, ranibizumab, is een klein deel van een monoklonaal antilichaam.
Dat is een soort eiwit dat dankzij zijn speciale vorm een specifieke structuur op bepaalde cellen in het lichaam (antigeen genaamd) herkent en zich hieraan bindt.
Ranibizumab is ontwikkeld om een stof te blokkeren die vasculaire endotheliale groeifactor-A (VEGF-A) wordt genoemd.
VEGF-A komt in hoge concentraties voor in de ogen van patiënten met
7 Westferry Circus, Canary Wharf, London E14 4HB, UK Tel.
(44-20) 74 18 84 00 Fax (44-20) 74 18 84 16 E-mail: mail@emea.europa.eu http://www.emea.europa.eu
© European Medicines Agency, 2008.
Reproduction is authorised provided the source is acknowledged LMD en zorgt ervoor dat bloedvaten uitgroeien en dat hieruit vocht weglekt.
Deze effecten verergeren de ziekte.
Door deze factor te blokkeren vermindert ranibizumab de groei van de bloedvaten en de lekkage.
Hoe is Lucentis onderzocht?
De werking van Lucentis werd eerst in het laboratorium getest voordat deze bij mensen werd onderzocht.
In de drie hoofdstudies met Lucentis waren 1 323 patiënten opgenomen met de natte vorm van LMD.
Alle patiënten waren ouder dan 50 jaar en waren niet eerder voor LMD behandeld.
Er werden twee doses Lucentis onderzocht:
0,3 mg en 0,5 mg.
De studies zouden volgens plan maximaal twee jaar duren, maar slechts een van de studies was afgerond tegen de tijd dat het geneesmiddel werd beoordeeld.
In twee van de studies werd Lucentis vergeleken met een schijninjectie, een procedure die gelijk is aan die met een Lucentis-injectie, maar dan zonder Lucentis en zonder naald.
De injectiespuit wordt tegen het oppervlak van het oog gedrukt, maar er wordt geen echte injectie toegediend.
De patiënten kunnen niet zeggen of ze Lucentis hebben gekregen of een schijnprocedure hebben ondergaan.
In de derde studie werd Lucentis vergeleken met verteporfin fotodynamische therapie (PDT, een andere behandeling voor LMD).
De voornaamste maatstaf voor de werkzaamheid was de verandering van het gezichtsvermogen in het aangetaste oog na een jaar behandeling, gemeten met een standaard oogtest met een letterkaart.
Als het aantal letters dat patiënten konden onderscheiden, toenam, gelijk bleef of afnam met minder dan 15 punten werd dit beoordeeld als geen aanzienlijke verslechtering van het gezichtsvermogen.
Welke voordelen bleek Lucentis tijdens de studies te hebben?
Lucentis was werkzamer dan de controlemiddelen bij het voorkómen van een verslechtering van het gezichtsvermogen.
Tussen de 94% en 96% van de patiënten die elke maand Lucentis kregen toegediend, vertoonde geen aanzienlijke verslechtering van het gezichtsvermogen, tegenover 62% van degenen die schijninjecties ondergingen en 64% van degenen die werden behandeld met verteporfin PDT.
De dosis van 0,5 mg bleek werkzamer dan de dosis van 0,3 mg.
Het gezichtsvermogen van patiënten die Lucentis kregen toegediend, bleef ook beter dan dat van degenen die schijnprocedures ondergingen in een studie waarin de injecties minder vaak werden toegediend, namelijk een injectie per maand gedurende de eerste drie maanden en vervolgens een injectie elke drie maanden.
Welke risico’ s houdt het gebruik van Lucentis in?
De meest voorkomende bijwerkingen met Lucentis (waargenomen bij meer dan 1 op de 10 patiënten) zijn verhoogde intraoculaire druk (druk in het oog), hoofdpijn, vitritis (ontsteking in het oog), loskomen van het glasvocht van de achterkant van het oog, netvliesbloeding, zichtstoornis, oogpijn, het zien van vlekjes, bloeding van het oogbindvlies, oogirritatie, gevoel iets in het oog te hebben, verhoogde traanproductie, ontsteking van de oogleden, droog oog, rood oog, jeuk aan het oog, gewrichtspijn en neus- en keelontsteking.
Zie de bijsluiter voor het volledige overzicht van alle gerapporteerde bijwerkingen van Lucentis.
In zeldzame gevallen kan er na behandeling met Lucentis endoftalmitis (een infectie in het oog), ernstige oogontsteking, beschadiging van het netvlies en cataract (vertroebeling van de lens) optreden.
Het is belangrijk dat deze problemen zo snel mogelijk worden behandeld.
De verschijnselen hiervan en instructies over wat er moet gebeuren als deze zich bij de patiënt voordoen, worden besproken in de bijsluiter.
Injecties in het oog kunnen een tijdelijke drukverhoging in het oog veroorzaken.
Uw oogarts zal dit na de injectie controleren en zo nodig maatregelen nemen om dit te verhelpen.
Lucentis mag niet worden gebruikt bij mensen die mogelijk overgevoelig (allergisch) zijn voor ranibizumab of voor enig ander bestanddeel van het middel.
Het mag evenmin worden gebruikt bij patiënten die mogelijk een ooginfectie of een infectie van het gebied rond het oog hebben of bij patiënten met een ernstige ontsteking in het oog.
Waarom is Lucentis goedgekeurd?
Het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (CHMP) heeft nota genomen van het feit dat Lucentis gepaard gaat met bijwerkingen, maar dat dit wordt gecompenseerd door een werkzaamheid die overtuigend is aangetoond en tot wel twee jaar gehandhaafd blijft.
Het Comité heeft geconcludeerd dat de voordelen van Lucentis groter zijn dan de risico’ s voor de behandeling van neovasculaire (natte)
2/3 LMD.
Aangezien de werkzaamheid van Lucentis enigszins groter was bij de patiënten die de dosis van 0,5 mg kregen toegediend en de meest voorkomende bijwerkingen niet ernstig waren, heeft het Comité geadviseerd een vergunning te verlenen voor het in de handel brengen van deze dosis Lucentis.
Welke maatregelen worden er genomen om een veilig gebruik van Lucentis te waarborgen?
De firma die Lucentis produceert, zal informatiepakketten voor artsen verzorgen (waaronder informatie over de noodzakelijke maatregelen om het risico van infectie als gevolg van injecties in het oog zo klein mogelijk te houden) en voor patiënten (om hen voor te bereiden op behandeling met Lucentis, hen te helpen ernstige bijwerkingen te herkennen en te instrueren wanneer ze dringend hun arts moeten raadplegen).
Ook houdt de firma nauwlettend de bijwerkingen en veiligheid van het middel in het oog.
Overige informatie over Lucentis:
De Europese Commissie heeft op 22 januari 2007 een in de gehele Europese Unie geldige vergunning voor het in de handel brengen van Lucentis verleend aan Novartis Europharm Limited.
Klik hier voor het volledige EPAR voor Lucentis.
Deze samenvatting is voor het laatst bijgewerkt in 11-2008.
3/3
EU-nummer
Fantasienaam
Sterkte
Farmaceutische vorm
Toedieningsweg
Verpakking
Verpakkings-grootte
EU/1/06/374/001
Lucentis
10 mg/ml
Oplossing voor injectie
Intravitreaal gebruik
Injectieflacon (glas)
1 injectieflacon
BIJLAGE I
SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN
1 1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Lucentis 10 mg/ml oplossing voor injectie
2.
KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING
Eén ml bevat 10 mg ranibizumab.
Elke injectieflacon bevat 2,3 mg ranibizumab in 0,23 ml oplossing.
Ranibizumab is een gehumaniseerd monoklonaal antilichaamfragment dat met behulp van recombinant DNA-technologie in Escherichia coli-cellen wordt geproduceerd.
Voor een volledige lijst van hulpstoffen, zie rubriek 6.1.
3.
FARMACEUTISCHE VORM
Oplossing voor injectie
Een steriele, heldere, kleurloze tot lichtgele waterige oplossing.
4.
KLINISCHE GEGEVENS
4.1 Therapeutische indicaties
Lucentis is geïndiceerd voor de behandeling van neovasculaire (natte) leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD) (zie rubriek 5.1).
4.2 Dosering en wijze van toediening
Injectieflacon voor eenmalig gebruik en uitsluitend voor intravitreaal gebruik.
Lucentis moet worden toegediend door een bevoegde oogarts die ervaring heeft met intravitreale injecties.
De aanbevolen dosis voor Lucentis is 0,5 mg (0,05 ml).
De behandeling met Lucentis wordt gestart met een oplaadfase van één injectie per maand gedurende drie opeenvolgende maanden, gevolgd door een onderhoudsfase waarin patiënten iedere maand moeten worden gecontroleerd op gezichtsscherpte.
Als de patiënt een verlies van meer dan 5 letters gezichtsscherpte (ETDRS of het equivalent van één Snellen-regel) ervaart, dan moet Lucentis worden toegediend.
Het interval tussen twee doseringen mag niet korter zijn dan 1 maand.
Zoals met alle geneesmiddelen voor parenteraal gebruik, moet Lucentis vóór toediening worden gecontroleerd op stofdeeltjes en verkleuring.
De patiënt moet vóór de behandeling worden geïnstrueerd om zichzelf antimicrobiële druppels toe te dienen (vier keer per dag gedurende 3 dagen vóór en na iedere injectie).
De injectieprocedure moet worden uitgevoerd onder aseptische omstandigheden: dit impliceert een chirurgische desinfectie van de handen, het gebruik van steriele handschoenen, een steriel laken en een steriel ooglid-speculum (of equivalent) en de beschikbaarheid van steriele paracentese (indien nodig).
De medische voorgeschiedenis van de patiënt voor overgevoeligheidsreacties moet zorgvuldig worden geëvalueerd voordat de intravitreale procedure wordt uitgevoerd (zie rubriek 4.4).
De perioculaire huid, het ooglid en het oculaire oppervlak moeten worden gedesinfecteerd en geschikte anesthesie en een topisch breed-spectrum microbicide moeten worden toegediend voorafgaand aan de injectie.
2 Voor informatie over de bereiding van Lucentis, zie rubriek 6.6.
De injectienaald moet worden ingebracht in de vitreale holte 3,5-4,0 mm achter de limbus, waarbij de horizontale meridiaan moet worden vermeden en de naald moet worden gericht op het midden van de oogbol.
Het injectievolume van 0,05 ml wordt vervolgens ingebracht.
Voor de volgende injecties wordt een andere sclerale plaats gebruikt.
Extra informatie voor speciale populaties
Leverinsufficiëntie Lucentis is niet onderzocht bij patiënten met leverinsufficiëntie.
Er zijn echter geen bijzondere maatregelen vereist voor deze populatie.
Nierinsufficiëntie Er is geen dosisaanpassing nodig voor patiënten met nierinsufficiëntie (zie rubriek 5.2).
Kinderen en adolescenten Lucentis wordt niet aanbevolen voor het gebruik bij kinderen en adolescenten vanwege een gebrek aan gegevens over veiligheid en werkzaamheid bij deze subpopulaties.
Ouderen Er is geen dosisaanpassing vereist voor ouderen.
Etnische groepen De ervaring met de behandeling bij groepen anders dan blanken is beperkt.
4.3 Contra-indicaties
Overgevoeligheid voor het werkzaam bestanddeel of voor één van de hulpstoffen.
Patiënten met actieve of vermoedelijke oculaire of perioculaire infecties.
Patiënten met actieve ernstige intraoculaire ontsteking.
4.4 Bijzondere waarschuwingen en voorzorgen bij gebruik
De behandeling met Lucentis is uitsluitend voor intravitreale injectie.
Intravitreale injecties, waaronder die met Lucentis, werden geassocieerd met endoftalmitis, intraoculaire ontsteking, regmatogene retinale loslating, retinale scheur en iatrogene traumatische cataract (zie rubriek 4.8).
Wanneer Lucentis wordt toegediend, moeten altijd geschikte aseptische injectietechnieken worden gebruikt.
Daarnaast moeten patiënten worden gecontroleerd in de week die volgt op de injectie om een vroegtijdige behandeling mogelijk te maken in het geval dat een infectie optreedt.
Aan patiënten moet worden uitgelegd dat zij alle symptomen die op endoftalmitis lijken en elk van de hierboven genoemde reacties zonder uitstel moeten melden.
Toenames in intraoculaire druk zijn waargenomen binnen 60 minuten na de injectie van Lucentis (zie rubriek 4.8).
Zowel de intraoculaire druk als de perfusie van de oogzenuwkop moeten daarom worden gecontroleerd en op een geschikte manier onder controle worden gehouden.
De veiligheid en werkzaamheid van de behandeling met Lucentis wanneer het wordt toegediend in beide ogen tegelijkertijd, is niet onderzocht.
Als de bilaterale behandeling tegelijkertijd wordt uitgevoerd, dan kan dit leiden tot een verhoogde systemische blootstelling, waardoor het risico op systemische bijwerkingen groter kan zijn.
3 Zoals met alle therapeutische eiwitten, is er een mogelijkheid op immunogeniciteit met Lucentis.
Patiënten moeten worden geïnstrueerd om te melden zodra een intraoculaire ontsteking toeneemt in ernst.
Dit kan een klinisch signaal zijn, dat is toe te schrijven aan intraoculaire antilichaamvorming.
Lucentis is niet onderzocht bij patiënten die eerder intravitreale injecties gekregen hebben.
Lucentis mag niet tegelijk met andere anti-VEGF-middelen worden toegediend (systemisch of oculair).
De dosis mag niet worden gegeven en de behandeling mag niet eerder dan de volgende ingeplande behandeling worden hervat, in het geval van: • een afname in de best gecorrigeerde gezichtsscherpte (BCVA) van ≥ 30 letters vergeleken met de laatste beoordeling van de gezichtsscherpte; • een intraoculaire druk van ≥ 30 mmHg; • een retinale breuk; • een subretinale bloeding betreffende het centrum van de fovea, of als de grootte van de bloeding ≥ 50% van de totale laesie-oppervlakte is; • een uitgevoerde of geplande intraoculaire chirurgie in de afgelopen of komende 28 dagen.
De behandeling moet worden stopgezet bij patiënten met een regmatogene retinale loslating of met stadium 3 of 4 maculaire gaten.
4.5 Interacties met andere geneesmiddelen en andere vormen van interactie
Er is geen formeel onderzoek naar interacties uitgevoerd.
Voor het adjuvante gebruik van verteporfin fotodynamische therapie (PDT) en Lucentis, zie rubriek 5.1.
4.6 Zwangerschap en borstvoeding
Zwangerschap Er zijn geen gegevens over het gebruik van ranibizumab bij zwangere vrouwen.
Er zijn geen dieronderzoeken uitgevoerd.
De verwachte systemische blootstelling aan ranibizumab na oculaire toediening is erg laag, maar als gevolg van het werkingsmechanisme moet ranibizumab worden beschouwd als potentieel teratogeen en embryo-/foetotoxisch.
Daarom mag ranibizumab niet worden gebruikt tijdens de zwangerschap, tenzij het verwachte voordeel opweegt tegen het potentiële risico voor de foetus.
Vruchtbare vrouwen Vruchtbare vrouwen moeten effectieve contraceptie gebruiken tijdens de behandeling.
Borstvoeding Het is niet bekend of Lucentis wordt uitgescheiden in de moedermelk.
Het wordt niet aanbevolen om borstvoeding te geven tijdens het gebruik van Lucentis.
4.7 Beïnvloeding van de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen
De Lucentis behandelprocedure kan tijdelijke visuele stoornissen veroorzaken, die de rijvaardigheid en het vermogen om machines te bedienen kunnen beïnvloeden (zie rubriek 4.8).
Patiënten die deze symptomen ervaren, mogen niet autorijden en geen machines bedienen totdat deze tijdelijke visuele stoornissen zijn afgenomen.
4 4.8 Bijwerkingen
1.315 patiënten vormden de veiligheids-populatie in de drie fase-III-onderzoeken met blootstelling aan Lucentis gedurende 24 maanden en 440 patiënten zijn behandeld met de aanbevolen dosis van 0,5 mg.
Ernstige bijwerkingen die gerelateerd zijn aan de injectieprocedure, zijn onder meer endoftalmitis, regmatogene retinale loslating, retinale scheur en iatrogene traumatische cataract (zie rubriek 4.4).
Andere ernstige oculaire reacties die waargenomen zijn bij met Lucentis behandelde patiënten, zijn intraoculaire ontsteking en verhoogde intraoculaire druk (zie rubriek 4.4).
De bijwerkingen die hieronder zijn beschreven, kwamen met een hoger percentage (ten minste 2 procentpunten) voor bij patiënten die met Lucentis 0,5 mg behandeld werden dan bij diegene die een controlebehandeling ondergingen (schijnbehandeling (sham) of verteporfin PDT) in de drie gecontroleerde fase-III-onderzoeken FVF2598g (MARINA), FVF2587g (ANCHOR) en FVF3192g (PIER).
Deze werden daarom beschouwd als mogelijk geneesmiddelgerelateerde bijwerkingen.
De veiligheidsgegevens zoals hieronder beschreven, bevatten eveneens alle bijwerkingen (bij ten minste 0,5 procentpunten van de patiënten) waarvan wordt vermoed dat deze tenminste mogelijk gerelateerd zijn aan de injectieprocedure of het geneesmiddel bij de 440 patiënten van de gecombineerde 0,5 mg behandelgroepen.
De bijwerkingen zijn gerangschikt volgens systeem/orgaanklasse en frequentie waarbij de volgende conventie is gebruikt: zeer vaak (≥ 1/10), vaak (≥ 1/100 tot < 1/10), soms (≥ 1/1.000 tot < 1/100), zelden (≥ 1/10.000 tot < 1/1.000), zeer zelden (< 1/10.000), niet bekend (kan niet worden geschat op grond van de beschikbare gegevens).
Binnen iedere frequentiegroep worden bijwerkingen gerangschikt naar afnemende ernst.
Onderzoeken Zeer vaak
Verhoogde intraoculaire druk
Bloed- en lymfestelselaandoeningen
Vaak Anemie
Zenuwstelselaandoeningen Zeer vaak
Hoofdpijn
Oogaandoeningen
Zeer vaak
Vitritis, loslating van het glasvocht, retinale bloeding, visuele stoornissen, oogpijn, mouches volantes, conjunctivale bloeding, oogirritatie, gevoel van vreemde deeltjes in de ogen, toegenomen tranenvloed, blefaritis, droog oog, oculaire hyperaemia, pruritus van het oog.
Vaak
Retinale degeneratie, retinale stoornissen, retinale loslating, retinale scheur, loslating van het retinale pigmentepitheel, retinale pigmentepitheel scheur, verminderde gezichtsscherpte, glasvochtbloeding, afwijkingen van het glasvocht, uveitis, iritis, iridocyclitis, cataract, cataract subcapsulair, posterieure capsulaire opacificatie, keratitis punctata, abrasie van de cornea, tekenen van ontsteking in de voorste kamer, wazig zien, bloedingen op de injectieplaats, oogbloeding, conjunctivitis, allergische conjunctivitis, oogafscheiding, fotopsie, fotofobie, oculair ongemak, ooglidoedeem, ooglidpijn, conjunctivale hyperaemia.
Soms
Blindheid, endoftalmitis, hypopyon, hyphaema, keratopathie, adhesie van de iris, cornea-neerslag, cornea-oedeem, cornea striae, pijn op de injectieplaats, irritatie op de injectieplaats, abnormaal gevoel in het oog, ooglidirritatie.
5
Ademhalingsstelsel-, borstkas- en mediastinumaandoeningen Vaak Hoesten
Maagdarmstelselaandoeningen Vaak Misselijkheid
Huid- en onderhuidaandoeningen Vaak Allergische reacties (rash, urticaria, pruritus, erytheem)
Skeletspierstelsel- en bindweefselaandoeningen Zeer vaak
Artralgie
Infecties en parasitaire aandoeningen Zeer vaak
Nasofaryngitis
Immuunsysteemaandoeningen
Vaak
Overgevoeligheid
Psychiatrische aandoeningen Vaak Angst
Productklasse-gerelateerde bijwerkingen:
In de fase-III-onderzoeken was de totale frequentie van niet-oculaire bloedingen, een bijwerking die mogelijk gerelateerd is aan systemische VEGF (vasculaire endotheliale groeifactor) inhibitie, licht verhoogd bij patiënten behandeld met ranibizumab.
Er was echter geen overeenkomend patroon bij de verschillende bloedingen.
Er is een theoretisch risico van arteriële trombo-embolische reacties na het intravitreaal gebruik van VEGF-remmers.
Er was een lage incidentie van arteriële trombo-embolische reacties tijdens de klinische onderzoeken met Lucentis en er waren geen belangrijke verschillen tussen de behandelingsgroepen.
4.9 Overdosering
Gevallen van onopzettelijke overdosering zijn gemeld in de klinische onderzoeken en na het op de markt brengen.
Bijwerkingen geassocieerd met deze gevallen waren toename van de intraoculaire druk, voorbijgaande blindheid, verminderde gezichtsscherpte, cornea-oedeem, corneapijn en oogpijn.
Als een overdosering optreedt, moet de intraoculaire druk worden gecontroleerd en behandeld, indien de aanwezige oogarts dit noodzakelijk acht.
5.
FARMACOLOGISCHE EIGENSCHAPPEN
5.1 Farmacodynamische eigenschappen
Farmacotherapeutische categorie:
Antineovascularisatie middelen, ATC-code:
S01LA04
Ranibizumab is een gehumaniseerd recombinant monoklonaal antilichaamfragment dat zich richt op de menselijke vasculaire endotheliale groeifactor A (VEGF-A).
Het bindt met een hoge affiniteit aan de VEGF-A isovormen (bijvoorbeeld VEGF110, VEGF121 en VEGF165), en voorkomt daardoor dat VEGF-A zich bindt aan de receptoren VEGFR-1 en VEGFR-2.
De binding van VEGF-A aan zijn receptoren leidt zowel tot endotheliale celproliferatie en neovascularisatie als tot vasculaire lekkage, waarvan wordt gedacht dat ze allemaal bijdragen aan de progressie van de neovasculaire vorm van leeftijdsgebonden maculadegeneratie.
De klinische veiligheid en werkzaamheid van Lucentis zijn bestudeerd in drie gerandomiseerde, dubbelblinde, sham of actief gecontroleerde onderzoeken bij patiënten met neovasculaire LMD.
In totaal hebben 1.323 patiënten (879 actieve en 444 controle) deelgenomen aan deze onderzoeken.
6 In onderzoek FVF2598g (MARINA) ontvingen patiënten met minimaal klassieke of occulte zonder klassieke choroïdale neovascularisatie (CNV) maandelijks intravitreale injecties van 0,3 mg of 0,5 mg Lucentis of sham-injecties.
In totaal hebben 716 patiënten deelgenomen aan dit onderzoek (sham, 238; Lucentis 0,3 mg, 238; Lucentis 0,5 mg, 240).
Er zijn gegevens tot en met het eind van maand 24 beschikbaar.
In onderzoek FVF2587g (ANCHOR) ontvingen patiënten met hoofdzakelijk klassieke CNV laesies ofwel:
1) maandelijks intravitreale injecties van 0,3 mg Lucentis en sham PDT; 2) maandelijks intravitreale injecties van 0,5 mg Lucentis en sham PDT, of 3) sham intravitreale injecties en actieve verteporfin PDT.
Sham of actieve verteporfin PDT werd gegeven bij de eerste Lucentis-injectie en iedere 3 maanden daarna indien de fluoresceïne angiografie een persistentie of heroptreden van vasculaire lekkage liet zien.
Een totaal van 423 patiënten heeft deelgenomen aan dit onderzoek (sham, 143; Lucentis 0,3 mg, 140; Lucentis 0,5 mg, 140).
Er zijn gegevens tot en met het eind van maand 24 beschikbaar.
In beide onderzoeken was het primaire eindpunt met betrekking tot werkzaamheid de proportie patiënten die het gezichtsvermogen behield, gedefinieerd als een verlies van minder dan 15 letters gezichtsscherpte na 12 maanden, vergeleken met de uitgangswaarde.
Bijna alle met Lucentis behandelde patiënten (ongeveer 95%) behielden hun gezichtsscherpte.
34-40% van de met Lucentis behandelde patiënten ervoeren een klinisch significante verbetering van hun gezichtsvermogen, gedefinieerd als een winst van 15 of meer letters na 12 maanden.
De grootte van de laesie beïnvloedde niet significant de resultaten.
In het algemeen ervoeren patiënten met een slechte gezichtsscherpte (< 20/200) in het begin van de behandeling een voordeel van de behandeling.
Echter, neovasculaire LMD dat zich ontwikkeld heeft tot leasies, die worden gekenmerkt door subretinale fibrose en gevorderde geografische atrofie, zal waarschijnlijk niet reageren op Lucentis.
De gedetailleerde resultaten zijn weergegeven in de tabel hieronder.
Tabel 1
Resultaten op maand 12 en maand 24 in onderzoek FVF2598g (MARINA)
Eindpunt
Maand Sham (n=238)
Lucentis 0,5 mg (n=240)
Verlies van
< 15 letters in Maand 12 62%
95%
gezichtsscherpte (%) a (behoud van gezichtsvermogen)
Maand 24
53%
90%
Winst van ≥ 15 letters in gezichtsscherpte (%) a
Maand 12 Maand 24
5% 4%
34% 33%
Gemiddelde verandering in gezichtsscherpte (letters) (SE)a a p < 0,01
Maand 12 Maand 24
-10,5 (16,6) -14,9 (18,7)
+7,2 (14,4) +6,6 (16,5)
Tabel 2
Resultaten op maand 12 en maand 24 in onderzoek
FVF2587g (ANCHOR)
Eindpunt
Maand
Verteporfin PDT (n=143)
Lucentis 0,5 mg (n=140)
Verlies van
< 15 letters in Maand 12
64%
96%
gezichtsscherpte (%) a (behoud van gezichtsvermogen)
Maand 24
66%
90%
Winst van ≥ 15 letters in gezichtsscherpte (%) a
Maand 12 Maand 24
6% 6%
40% 41%
Gemiddelde verandering in gezichtsscherpte (letters) (SE)a a p < 0,01
Maand 12 Maand 24
-9,5 (16,4) -9,8 (17,6)
+11,3 (14,6) +10,7 (16,5)
7 Afbeelding 1
Gemiddelde verandering in gezichtsscherpte ten opzichte van de uitgangswaarde tot maand 24 in onderzoek FVF2598g (MARINA) en onderzoek FVF2587g (ANCHOR)
Onderzoek FVF2598g (MARINA) 15 Gemiddelde verandering in
10 gezichtsscherpte ±SE
+6,6 5 (letters)
0 +21,5 -5 -10
-15
-14,9
2
4
6
8
10
12 14 16 18 20 22 24 Maand
Onderzoek FVF2587g (ANCHOR) 15 +10,7 Gemiddelde verandering in
10 gezichtsscherpte ±SE
5 (letters)
-5
+20,5
-10
-9,8
-15
2
4
6
8
10
12 14 16 18 20 22 24 Maand
MARINA LUCENTIS 0,5 mg (n=240) Sham (n=238)
ANCHOR LUCENTIS 0,5 mg (n=140) Verteporfin PDT (n=143)
De patiënten in de groep die behandeld werd met Lucentis, hadden gemiddeld minimaal observeerbare CNV laesiegroei.
Na 12 maanden was de gemiddelde verandering in het totale CNV laesiegebied 0,1-0,3 DA voor Lucentis versus 2,3-2,6 DA voor de controle-armen.
De resultaten van beide onderzoeken lieten zien dat voortzetting van de ranibizumab-behandeling ook gunstig zou kunnen zijn bij patiënten die ≥ 15 letters van de best gecorrigeerde gezichtsscherpte (BCVA) verloren tijdens het eerste jaar van de behandeling.
Het gebruik van Lucentis langer dan 24 maanden is niet onderzocht.
Onderzoek FVF3192g (PIER) was een gerandomiseerd, dubbelblind, sham-gecontroleerd, twee jaar durend onderzoek dat is opgezet om de veiligheid en de werkzaamheid van Lucentis bij patiënten met
8 neovasculaire LMD (79% van de patiënten had een minimale klassieke of occulte LMD, 21% had een overwegend klassieke CNV-component) te onderzoeken.
De patiënten ontvingen één keer per maand 0,3 mg of 0,5 mg intravitreale Lucentis-injecties of sham-injecties voor drie opeenvolgende doseringen, gevolgd door één dosering per drie maanden.
In totaal hebben 184 patiënten deelgenomen aan dit onderzoek (Lucentis 0,3 mg, 60; Lucentis 0,5 mg, 61; sham, 63;); 107 (88%) van de met ranibizumab behandelde patiënten hebben 24 maanden van dit onderzoek voltooid.
Vanaf maand 14 van het onderzoek mochten sham-behandelde patiënten overstappen op ranibizumab en vanaf maand 19 was er de mogelijkheid om de behandelingen frequenter te ondergaan.
Patiënten behandeld met Lucentis in PIER ontvingen gemiddeld 10 volledige behandelingen van de mogelijke 13 vanaf dag 0 tot maand 24.
In PIER was het primaire eindpunt met betrekking tot werkzaamheid de gemiddelde verandering in gezichtsscherpte na 12 maanden vergeleken met de uitgangswaarde.
Na een eerste toename in gezichtsscherpte (volgend op de maandelijkse dosering), verloren de patiënten die één keer in de drie maanden met Lucentis gedoseerd werden hun gezichtsscherpte die echter terugkeerde naar de uitgangswaarde na 12 maanden.
Dit effect bleef in wezen gehandhaafd na 24 maanden (zie afbeelding 2).
In PIER behielden de meeste met Lucentis behandelde patiënten (82%) hun gezichtsscherpte na 24 maanden.
Gegevens van een beperkt aantal patiënten die zijn overgestapt op ranibizumab na meer dan een jaar sham-behandeling, suggereerden dat een vroegtijdige start van de behandeling geassocieerd zou kunnen zijn met een betere handhaving van de gezichtsscherpte, dan wanneer de behandeling wordt gestart nadat de ziekte een meer gevorderd stadium heeft bereikt.
Afbeelding 2
Gemiddelde verandering in gezichtsscherpte ten opzichte van de uitgangswaarde na 24 maanden in onderzoek FVF3192g (PIER)
Gemiddelde verandering in gezichtsscherpte ten opzichte
Onderzoek FVF3192g (PIER)
8 van de uitgangswaarde ±SE (letters)
4
0 -2,3 -4
-8
-12
19,1
-16
-20 -21,4 -24
2
4
6
8
10
12
14
16
18
20
22
24
Maand
Sham (n=63)
LUCENTIS 0,5 mg (n=61)
Gegevens van een open label onderzoek (PROTECT) bij 32 patiënten die 9 maanden werden gevolgd, waarin de veiligheid van toediening van verteporfin PDT en Lucentis 0,5 mg op dezelfde dag geëvalueerd werd, lieten zien dat de incidentie van intraoculaire ontsteking volgend op de eerste behandeling 6,3% bedroeg (2 van de 32 patiënten).
9 In zowel het MARINA- als het ANCHOR-onderzoek wordt de verbetering in gezichtsscherpte met Lucentis 0,5 mg bij 12 maanden vertaald in door de patiënt gerapporteerde voordelen, zoals gemeten op de drie subschalen van de “ National Eye Institute Visual Function Questionnaire” (VFQ-25), welke vooraf bepaalde secundaire eindpunten van werkzaamheid waren (activiteiten die dichtbij zien vereisen, activiteiten die zien op afstand vereisen en gezichtsvermogenspecifieke afhankelijkheid).
In het MARINA-onderzoek waren de verschillen versus de sham-behandeling verder toegenomen na 24 maanden (p < 0,0001 bij alle drie de subschalen).
In het ANCHOR-onderzoek werd het behandelingseffect van ranibizumab tegenover verteporfin PDT in wezen gehandhaafd voor de drie VFQ-scores na 24 maanden.
Alle verschillen tussen Lucentis 0,5 mg en de twee controlegroepen waren statistisch significant en klinisch relevant, met p-waarden variërend van 0,009 tot < 0,0001.
5.2 Farmacokinetische eigenschappen
De serumconcentraties van ranibizumab waren na maandelijkse intravitreale toediening van Lucentis aan patiënten met neovasculaire LMD in het algemeen laag, met maximum niveaus (Cmax) in het algemeen lager dan de ranibizumab-concentratie, nodig om de biologische activiteit van VEGF met 50% te remmen (11-27 ng/ml, zoals onderzocht in een in vitro cellulaire proliferatie onderzoek).
Cmax was dosisproportioneel over een doseringsbereik van 0,05 tot 1,0 mg/oog.
De gemiddelde eliminatiehalfwaardetijd van ranibizumab in het glasvocht is ongeveer 9 dagen, gebaseerd op de analyse van de farmacokinetiek van de populatie en het verdwijnen van ranibizumab uit het serum bij patiënten behandeld met de 0,5 mg dosering.
Bij maandelijkse intravitreale toediening van 0,5 mg Lucentis per oog wordt de Cmax van ranibizumab in het serum na ongeveer 1 dag bereikt en ligt naar verwachting in het bereik tussen de 0,79 en 2,90 ng/ml en Cmin ligt naar verwachting in het bereik tussen de 0,07 en 0,49 ng/ml.
De concentraties van ranibizumab in het serum zijn naar verwachting ongeveer 90.000 keer lager dan de vitreale concentraties van ranibizumab.
Patiënten met nierinsufficiëntie:
Er is geen formeel onderzoek uitgevoerd naar de farmacokinetiek van Lucentis bij patiënten met nierinsufficiëntie.
Achtenzestig procent (136 van de 200) van de patiënten in de onderzoekspopulatie naar de farmacokinetiek had een nierbeschadiging (46,5% mild [50-80 ml/min], 20% matig [30-50 ml/min], en 1,5% ernstig [< 30 ml/min]).
Systemische klaring was iets lager, maar dit was niet klinisch significant.
Leverinsufficiëntie:
Er is geen formeel onderzoek uitgevoerd naar de farmacokinetiek van Lucentis bij patiënten met leverinsufficiëntie.
5.3 Gegevens uit het preklinisch veiligheidsonderzoek
Bilaterale intravitreale toediening van ranibizumab aan cynomolgusapen van doseringen tussen 0,25 mg per oog en 2,0 mg per oog iedere twee weken gedurende 26 weken, resulteerde in dosisafhankelijke oculaire effecten.
Intraoculair waren er dosisafhankelijke toenames van tekenen van ontsteking in de voorste kamer en cellen die 2 dagen na de injectie een piek bereikten.
De ernst van de ontstekingsreactie nam over het algemeen af bij opeenvolgende injecties of gedurende herstel.
In het achterste segment waren er vitreale celinfiltraties en mouches volantes die ook dosisafhankelijk leken te zijn en in het algemeen persisteerden tot het eind van de behandelperiode.
In het 26 weken durende onderzoek nam de ernst van de ontstekingen van het glasvocht toe met het aantal injecties, hoewel er bewijs van omkeerbaarheid werd waargenomen na herstel.
De aard en de timing van de achterste segment- ontstekingen suggereerden een immuungemedieerde antilichaamrespons die klinisch irrelevant kan zijn.
Cataractvorming is waargenomen bij sommige dieren na een relatief lange periode van intensieve ontsteking, wat suggereert dat de veranderingen in de lens secundair zijn aan de ernstige ontsteking.
Een tijdelijke toename in intraoculaire druk na dosering is waargenomen na de intravitreale injecties, onafhankelijk van de dosering.
10 Microscopische oculaire veranderingen werden gerelateerd aan ontsteking en wezen niet op degeneratieve processen.
Granulomateuze inflammatoire veranderingen zijn waargenomen in de optische schijf van sommige ogen.
Deze achterste segmentveranderingen verminderden, en verdwenen in sommige gevallen, gedurende de herstelperiode.
Er zijn geen symptomen van systemische toxiciteit volgend op de intravitreale toediening gevonden.
In het serum en het glasvocht zijn bij een subgroep van de behandelde dieren ranibizumab- antilichamen gevonden.
Er zijn geen gegevens beschikbaar met betrekking tot carcinogeniciteit, mutageniciteit, ontwikkelingstoxiciteit of reproductietoxiciteit.
6.
FARMACEUTISCHE GEGEVENS
6.1 Lijst van hulpstoffen
α ,α -trehalose dihydraat Histidine hydrochloride, monohydraat Histidine Polysorbaat 20 Water voor injecties
6.2 Gevallen van onverenigbaarheid
In verband met het ontbreken van onderzoek naar onverenigbaarheden, mag dit geneesmiddel niet met andere geneesmiddelen worden gemengd.
6.3 Houdbaarheid
3 jaar
6.4 Speciale voorzorgsmaatregelen bij bewaren
Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
De injectieflacon in de buitenverpakking bewaren ter bescherming tegen licht.
6.5 Aard en inhoud van de verpakking
0,23 ml oplossing in een injectieflacon (type I glas) met een stop (chlorobutyl rubber), met 1 filternaald, 1 injectienaald en 1 injectiespuit (polypropyleen).
Een verpakking bevat 1 injectieflacon.
6.6 Speciale voorzorgsmaatregelen voor het verwijderen en andere instructies
Injectieflacons zijn uitsluitend voor éénmalig gebruik.
Voor de bereiding van Lucentis voor intravitreale toediening, volg de volgende instructies:
1.
De buitenkant van de rubberstop van de injectieflacon moet worden gedesinfecteerd vóór het optrekken van de oplossing.
2.
Zet de 5 μ m filternaald (meegeleverd) op de 1 ml injectiespuit (meegeleverd) door middel van de aseptische techniek.
Duw de stompe filternaald in het midden van de stop van de injectieflacon totdat de naald de bodem van de injectieflacon raakt.
11 3.
Trek alle vloeistof uit de injectieflacon op, waarbij de injectieflacon rechtop wordt gehouden, lichtjes schuin om het volledig optrekken van de vloeistof te vergemakkelijken.
4.
Zorg ervoor dat de zuigerstang voldoende ver achteruitgetrokken wordt tijdens het legen van de injectieflacon om de filternaald volledig te kunnen legen.
5.
Laat de stompe filternaald in de injectieflacon zitten en maak de injectiespuit los van de stompe filternaald.
De filternaald dient te worden weggegooid na het optrekken van de inhoud van de injectieflacon en mag niet gebruikt worden voor de intravitreale injectie.
6.
Zet op aseptische wijze de injectienaald (meegeleverd) stevig vast op de injectiespuit.
7.
Verwijder voorzichtig de beschermdop van de injectienaald zonder de injectienaald los te maken van de injectiespuit.
Nota:
Houd het gele basisstuk van de injectienaald vast tijdens het verwijderen van de beschermdop.
8.
Verwijder voorzichtig de lucht uit de injectiespuit en meet de dosis af tot de 0,05 ml markeringsstreep op de injectiespuit.
De injectiespuit is klaar voor injectie.
Nota:
Veeg de injectienaald niet af.
Trek de zuiger niet achteruit.
Alle ongebruikte producten of afvalmaterialen dienen te worden vernietigd overeenkomstig lokale voorschriften.
7.
HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novartis Europharm Limited Wimblehurst Road Horsham West Sussex, RH12 5AB Verenigd Koninkrijk
8.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 06/ 374/ 001
9.
DATUM VAN EERSTE VERLENING VAN DE VERGUNNING/ HERNIEUWING VAN DE VERGUNNING
22.01.2007
10.
DATUM VAN HERZIENING VAN DE TEKST
12 BIJLAGE II
A.
FABRIKANT VAN HET BIOLOGISCH WERKZAAM BESTANDDEEL EN HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR DE VERVAARDIGING VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE
B.
VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
13 A.
FABRIKANT VAN HET BIOLOGISCH WERKZAAM BESTANDDEEL EN HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR DE VERVAARDIGING VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE
Naam en adres van de fabrikant van het biologisch werkzaam bestanddeel
Genentech.
Inc.
1 DNA Way South San Francisco, CA 94080-4990 VS
Naam en adres van de fabrikant verantwoordelijk voor vrijgifte
Novartis Pharma S. A. S.
Centre de Biotechnologie 8, rue de l’ Industrie F-68330 Huningue Frankrijk
B.
VOORWAARDEN VERBONDEN AAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
• VOORWAARDEN OF BEPERKINGEN OPGELEGD AAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN TEN AANZIEN VAN DE AFLEVERING EN HET GEBRUIK
Aan beperkt medisch voorschrift onderworpen geneesmiddel (Zie bijlage I: samenvatting van de productkenmerken, rubriek 4.2).
• VOORWAARDEN OF BEPERKINGEN MET BETREKKING TOT EEN VEILIG EN DOELTREFFEND GEBRUIK VAN HET GENEESMIDDEL
De houder van de vergunning voor het in de handel brengen moet garanderen dat, bij de introductie, alle artsen van wie wordt verwacht dat zij Lucentis zullen voorschrijven/ gebruiken, worden voorzien van een artseninformatiepakket, dat het volgende bevat: • Artseninformatie • Video met intravitreale injectieprocedure • Pictogram van de intravitreale injectieprocedure • Patiënteninformatiepakket
De artseninformatie dient de volgende belangrijke onderdelen te bevatten: • De samenvatting van de productkenmerken • Steriele technieken, waaronder perioculaire en oculaire desinfectie, om het risico van infecties tot een minimum te beperken • Het gebruik van antibiotica • Het gebruik van povidon-jood of gelijkwaardig • Technieken voor intravitreale injectie • Belangrijke signalen en symptomen van IVT injectie-gerelateerde bijwerkingen • Behandeling van IVT injectie-gerelateerde bijwerkingen
Het patiënteninformatiepakket moet zowel in de vorm van een patiënteninformatieboekje als een audio-CD worden verstrekt en dient de volgende belangrijke onderdelen te bevatten: • Patiëntenbijsluiter • Hoe voorbereiden op de Lucentis-behandeling • Wat zijn de stappen die volgen op de behandeling met Lucentis
14 • Belangrijke signalen en symptomen van ernstige bijwerkingen • Wanneer spoedeisende aandacht van de arts vragen
De houder van de vergunning voor het in de handel brengen moet, voorafgaand aan het op de markt brengen, en zoals overeengekomen met de bevoegde autoriteiten in de lidstaten, dit instructieprogramma nationaal implementeren.
• ANDERE VOORWAARDEN
Farmacovigilantiesysteem De houder van de vergunning voor het in de handel brengen moet garanderen dat het systeem van farmacovigilantie, zoals beschreven in versie 5.0, gedateerd op 25 juni 2008, en voorgesteld in Module 1.8.1 van de vergunningsaanvraag, aanwezig is en functioneert voordat het product op de markt wordt geïntroduceerd en zo lang het product op de markt is.
Risk Management Plan De houder van de vergunning voor het in de handel brengen verplicht zich om de onderzoeken uit te voeren, alsook additionele farmacovigilantie-activiteiten, nader omschreven in het farmacovigilantieplan, zoals overeengekomen in versie 2, gedateerd op 25 februari 2008, van het Risk Management Plan (RMP), voorgesteld in Module 1.8.2 van de vergunningsaanvraag, alsook elke volgende aanpassing van het RMP, zoals overeengekomen met het CHMP.
In overeenstemming met de CHMP Guideline on Risk Management Systems voor geneesmiddelen voor humaan gebruik, dient elke bijgewerkte versie van het RMP te worden voorgelegd op hetzelfde moment als het volgende Periodic Safety Update Report (PSUR).
Daarnaast dient een bijgewerkte versie van het RMP te worden voorgelegd − Wanneer nieuwe informatie werd ontvangen die de huidige veiligheidsspecificaties, farmacovigilantieplan of risicobeperkende activiteiten kunnen beïnvloeden − Binnen 60 dagen na het bereiken van een belangrijke (farmacovigilantie of risicobeperkende) mijlpaal − Op verzoek van de EMEA
15 BIJLAGE III
ETIKETTERING EN BIJSLUITER
16 A.
ETIKETTERING
17 GEGEVENS DIE OP DE BUITENVERPAKKING MOETEN WORDEN VERMELD
KARTON
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL
Lucentis 10 mg/ ml oplossing voor injectie Ranibizumab
2.
GEHALTE AAN WERKZA(A)M(E) BESTANDDE(E)L(EN)
Eén ml bevat 10 mg ranibizumab.
De injectieflacon bevat 2,3 mg ranibizumab.
3.
LIJST VAN HULPSTOFFEN
Bevat ook: α ,α -trehalose dihydraat; histidine hydrochloride, monohydraat; histidine; polysorbaat 20; water voor injecties.
4.
FARMACEUTISCHE VORM EN INHOUD
1 injectieflacon met 0,23 ml oplossing voor injectie
5.
WIJZE VAN GEBRUIK EN TOEDIENINGSWEG(EN)
Intravitreaal gebruik.
Injectieflacon voor éénmalig gebruik.
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
6.
EEN SPECIALE WAARSCHUWING DAT HET GENEESMIDDEL BUITEN HET BEREIK EN ZICHT VAN KINDEREN DIENT TE WORDEN GEHOUDEN
Buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
7.
ANDERE SPECIALE WAARSCHUWING(EN), INDIEN NODIG
8.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP
9.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR DE BEWARING
Bewaren in de koelkast.
Niet in de vriezer bewaren.
De injectieflacon in de buitenverpakking bewaren ter bescherming tegen licht.
18 10.
BIJZONDERE VOORZORGSMAATREGELEN VOOR HET VERWIJDEREN VAN NIET-GEBRUIKTE GENEESMIDDELEN OF DAARVAN AFGELEIDE AFVALSTOFFEN (INDIEN VAN TOEPASSING)
11.
NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
Novartis Europharm Limited Wimblehurst Road Horsham West Sussex, RH12 5AB Verenigd Koninkrijk
12.
NUMMER(S) VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN
EU/ 1/ 06/ 374/ 001
13.
PARTIJNUMMER
Lot
14.
ALGEMENE INDELING VOOR DE AFLEVERING
Geneesmiddel op medisch voorschrift.
15.
INSTRUCTIES VOOR GEBRUIK
16 INFORMATIE IN BRAILLE
-
19 GEGEVENS DIE TEN MINSTE OP PRIMAIRE KLEINVERPAKKINGEN MOETEN WORDEN VERMELD
ETIKET VAN DE INJECTIEFLACON
1.
NAAM VAN HET GENEESMIDDEL EN DE TOEDIENINGWEG(EN)
Lucentis 10 mg/ ml oplossing voor injectie Ranibizumab Intravitreaal gebruik
2.
WIJZE VAN TOEDIENING
Voor gebruik de bijsluiter lezen.
3.
UITERSTE GEBRUIKSDATUM
EXP
4.
PARTIJNUMMER
Lot
5.
INHOUD UITGEDRUKT IN GEWICHT, VOLUME OF EENHEID
1 injectieflacon = 2,3 mg ranibizumab.
6.
OVERIGE
20 B.
BIJSLUITER
21 BIJSLUITER:
INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER
Lucentis 10 mg/ ml oplossing voor injectie Ranibizumab
Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u dit geneesmiddel krijgt.
- Bewaar deze bijsluiter.
Het kan nodig zijn om deze nog eens door te lezen.
- Heeft u nog vragen, raadpleeg dan uw arts.
- Dit geneesmiddel is aan u persoonlijk voorgeschreven.
Geef dit geneesmiddel niet door aan
anderen.
Dit geneesmiddel kan schadelijk voor hen zijn, zelfs als de verschijnselen dezelfde zijn als waarvoor u het geneesmiddel heeft gekregen.
- Wanneer één van de bijwerkingen ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet
in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts.
In deze bijsluiter:
1.
Wat is Lucentis en waarvoor wordt het gebruikt 2.
Wat u moet weten voordat u Lucentis gebruikt 3.
Hoe wordt Lucentis gebruikt 4.
Mogelijke bijwerkingen 5.
Hoe bewaart u Lucentis 6.
Aanvullende informatie
1.
WAT IS LUCENTIS EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT
Lucentis wordt onder lokale verdoving als een injectie in het oog gegeven door uw oogarts.
Het wordt gebruikt om schade aan het netvlies (het lichtgevoelige achterste deel van het oog) te behandelen wanneer deze schade wordt veroorzaakt door abnormale groei en lekkage van bloedvaten in het oog.
Dit kan optreden bij een ziekte zoals leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD).
Lucentis kan helpen om het beschadigde gezichtsvermogen te verbeteren of om te voorkomen dat het erger wordt.
Het werkzaam bestanddeel van Lucentis is ranibizumab.
Ranibizumab helpt om de groei en lekkage van nieuwe bloedvaten in het oog te stoppen; dit zijn abnormale processen die bijdragen aan de ontwikkeling van LMD.
2.
WAT U MOET WETEN VOORDAT U LUCENTIS GEBRUIKT
U mag Lucentis niet ontvangen
- als u allergisch (overgevoelig) bent voor ranibizumab of voor één van de andere bestanddelen
van Lucentis zoals vermeld aan het eind van deze bijsluiter (zie rubriek 6).
- als u een infectie in of rond het oog heeft.
- als u pijn of roodheid (ernstige intraoculaire ontsteking) in uw oog heeft.
Wees extra voorzichtig met Lucentis
- Lucentis wordt gegeven als injectie in het oog.
Af en toe kunnen een infectie aan het binnenste
deel van het oog, pijn of roodheid (ontsteking), loslating of scheur in de laag aan de achterkant van het oog (netvliesloslating of scheur) of troebel worden van de lens (cataract) optreden na de toediening van Lucentis.
Het is belangrijk om zo’ n infectie of netvliesloslating zo snel mogelijk op te sporen en te behandelen.
Vertel daarom uw arts onmiddellijk als u de volgende symptomen opmerkt: oogpijn of toegenomen ongemak, verergering van de roodheid van het oog, wazig zien of verminderd gezichtsvermogen, een toegenomen aantal kleine deeltjes in uw zicht of toegenomen gevoeligheid voor licht.
- Bij sommige patiënten kan de oogdruk toenemen voor een korte periode direct na de injectie.
Dit is iets wat u misschien niet opmerkt, en daarom zal uw arts dit controleren na elke injectie.
22 Kinderen en adolescenten (jonger dan 18 jaar) Het gebruik van Lucentis bij kinderen en adolescenten is niet onderzocht en wordt daarom niet aanbevolen.
Gebruik met andere geneesmiddelen Vertel uw arts als u andere geneesmiddelen gebruikt of kort geleden heeft gebruikt.
Dit geldt ook voor geneesmiddelen die u zonder voorschrift kunt krijgen.
Zwangerschap en borstvoeding
- Er is geen ervaring met het gebruik van Lucentis bij zwangere vrouwen; daarom zijn de
potentiële risico’ s onbekend.
Als u zwanger bent of van plan bent om zwanger te worden, moet u dit met uw arts bespreken vóór de behandeling met Lucentis.
- Borstvoeding geven tijdens het gebruik van Lucentis wordt niet aanbevolen, omdat niet bekend
is of Lucentis in de moedermelk terecht komt.
Vraag uw arts of apotheker om advies vóór de behandeling met Lucentis.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines Na de behandeling met Lucentis kunt u tijdelijk last hebben van wazig zicht.
Als dit gebeurt, mag u niet autorijden en geen machines gebruiken totdat dit voorbij is.
3.
HOE WORDT LUCENTIS GEBRUIKT
Alle injecties van Lucentis worden toegediend door uw arts.
Lucentis wordt toegediend als een enkele injectie in uw oog.
De injectie wordt één keer per maand gegeven tijdens de eerste drie maanden.
Daarna zal uw arts uw zicht maandelijks controleren.
Als uw toestand achteruitgaat, zal uw arts Lucentis weer in het betreffende oog toedienen.
Het interval tussen twee doseringen mag niet korter zijn dan 1 maand.
Vóór de injectie zal uw arts antibioticum oogdruppels gebruiken en uw oog zorgvuldig wassen om infectie te voorkomen.
Uw arts zal u ook een lokale verdoving geven om eventuele pijn van de injectie te verminderen of te voorkomen.
Uw arts zal u vragen voor en na elke injectie gedurende 3 dagen vier keer per dag antimicrobiële oogdruppels te gebruiken om een mogelijke ooginfectie te voorkomen.
Ouderen (ouder dan 65 jaar) Lucentis kan bij mensen van 65 jaar en ouder zonder dosisaanpassingen worden gebruikt.
Wat u moet doen wanneer u een dosering Lucentis heeft gemist Neem zo snel mogelijk contact op met uw arts of ziekenhuis om uw afspraak opnieuw te plannen.
Als u stopt met de behandeling met Lucentis Als u overweegt om te stoppen met de behandeling met Lucentis, ga dan naar uw eerstvolgende afspraak en bespreek dit met uw arts.
Uw arts zal u adviseren en beslissen hoelang u moet worden behandeld met Lucentis.
Als u nog vragen heeft over het gebruik van dit geneesmiddel, vraag dan uw arts.
4.
MOGELIJKE BIJWERKINGEN
Zoals alle geneesmiddelen kan Lucentis bijwerkingen veroorzaken, hoewel niet iedereen deze bijwerkingen krijgt.
Schrik niet van deze lijst met mogelijke bijwerkingen.
Het kan zijn dat u nergens last van krijgt.
23 Met de toediening van Lucentis kunnen er bijwerkingen optreden, meestal in het oog en als gevolg van de injectieprocedure.
Af en toe kunnen een infectie aan het binnenste deel van het oog, loslating of scheur in de laag aan de achterkant van het oog (netvliesloslating of scheur) of troebel worden van de lens (cataract) optreden in de eerste twee weken na de toediening van Lucentis.
Andere bijwerkingen betreffen pijn of roodheid (ontsteking) of verhoogde oogdruk.
De symptomen die u kunt ervaren, zijn beschreven in rubriek 2 van deze bijsluiter (“ Wees extra voorzichtig met Lucentis”).
Lees daarom rubriek 2.
Het vertelt u wat u moet doen als u één van deze symptomen heeft.
Zeer vaak voorkomende bijwerkingen (Deze kunnen optreden bij meer dan 10 van de 100 patiënten) De volgende zeer vaak voorkomende bijwerkingen in het oog zijn gemeld als mogelijk veroorzaakt door het geneesmiddel of door de injectieprocedure: ontsteking van het oog, wazig zicht, bloeding aan de achterkant van het oog (retinabloeding), verstoord gezichtsvermogen, oogpijn, het zien bewegen van puntjes en vlekken voor de ogen (mouches volantes), bloeddoorlopen oog, oogirritatie, het gevoel iets in het oog te hebben, verhoogde traanproductie, ontsteking of infectie van de ooglidranden, droog oog, roodheid van of jeuk aan het oog.
Verhoogde oogdruk is zeer vaak waargenomen.
De volgende zeer vaak voorkomende bijwerkingen die geen verband houden met het zien, zijn gemeld als mogelijk veroorzaakt door het geneesmiddel of door de injectieprocedure: keelpijn, hoofdpijn en gewrichtspijn.
Vaak voorkomende bijwerkingen (Deze kunnen optreden bij 1 tot 10 van de 100 patiënten) Andere vaak voorkomende bijwerkingen in het oog zijn gemeld als mogelijk veroorzaakt door het geneesmiddel of door de injectieprocedure: het zien van lichtflitsen met puntjes en vlekken voor de ogen dat resulteert in verlies van gezichtsvermogen, afgenomen scherpte van het zicht, zwelling van een deel van het oog (uvea, cornea), troebel worden van de lens, kleine vlekken op het oogoppervlak, bloeding in het oog, oogafscheiding met jeuk, roodheid en zwelling (conjunctivitis), gevoeligheid voor licht, ongemakkelijk gevoel in het oog, zwelling van het ooglid, ooglidpijn.
Andere vaak voorkomende bijwerkingen die geen verband houden met het zien, zijn gemeld als mogelijk veroorzaakt door het geneesmiddel of door de injectieprocedure: vermoeidheid, een algemeen gevoel van onbehagen, angst, hoest, misselijkheid, allergische reacties zoals huiduitslag, jeuk, een rode huid.
Soms voorkomende bijwerkingen (Deze kunnen optreden bij minder dan 1 van de 100 patiënten) De volgende soms voorkomende bijwerkingen in het oog zijn gemeld als mogelijk veroorzaakt door het geneesmiddel of door de injectieprocedure: blindheid, infectie van de oogbol (endoftalmitis), ontsteking en bloeding in de voorkant van het oog, ophoping van etter op het oog, veranderingen van het centrale deel van het oogoppervlak, pijn of irritatie op de injectieplaats, raar gevoel in het oog, irritatie van het ooglid.
Wanneer één van de bijwerkingen die u ervaart, ernstig wordt of als er bij u een bijwerking optreedt die niet in deze bijsluiter is vermeld, raadpleeg dan uw arts.
5.
HOE BEWAART U LUCENTIS
- Lucentis buiten het bereik en zicht van kinderen houden.
- Gebruik Lucentis niet meer na de vervaldatum die staat vermeld op de doos en het etiket van de
injectieflacon na EXP.
De vervaldatum verwijst naar de laatste dag van die maand.
- Bewaren in de koelkast (2°C – 8°C).
Niet in de vriezer bewaren.
- De injectieflacon in de buitenverpakking bewaren ter bescherming tegen licht.
- Gebruik geen verpakking die beschadigd is.
24 6.
AANVULLENDE INFORMATIE
Wat bevat Lucentis
- Het werkzaam bestanddeel van Lucentis is ranibizumab (10 mg/ ml).
Elke ml bevat 10 mg
ranibizumab.
- De andere bestanddelen zijn: α ,α -trehalose dihydraat; histidine hydrochloride, monohydraat;
histidine; polysorbaat 20; water voor injecties.
Hoe ziet Lucentis er uit en wat is de inhoud van de verpakking Lucentis is een oplossing voor injectie in een injectieflacon (0,23 ml).
De oplossing is helder, kleurloos tot lichtgeel en waterig.
Lucentis wordt geleverd als een verpakking met één glazen injectieflacon met ranibizumab en een chlorobutyl rubberstop, één filternaald om de inhoud van de injectieflacon op te trekken, één injectienaald en één injectiespuit voor het optrekken van de inhoud van de injectieflacon en voor de intravitreale injectie.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen Novartis Europharm Limited Wimblehurst Road Horsham West Sussex, RH12 5AB Verenigd Koninkrijk
Fabrikant Novartis Pharma S. A. S.
Centre de Biotechnologie 8, rue de l’ Industrie F-68330 Huningue Frankrijk
Neem voor alle informatie met betrekking tot dit geneesmiddel contact op met de lokale vertegenwoordiger van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen:
België/ Belgique/ Belgien Novartis Pharma N. V.
Tél/ Tel: +32 2 246 16 11
Luxembourg/ Luxemburg Novartis Pharma N. V.
Tél/ Tel: +32 2 246 16 11
ÐÑÐ»Ð³Ð°ÑÐ¸Ñ Novartis Pharma Services Inc.
Ð¢ÐµÐ».: +359 2 489 98 28
Magyarország Novartis Hungária Kft.
Pharma Tel.: +36 1 457 65 00
Č eská republika Novartis s. r. o.
Tel: +420 225 775 111
Malta Novartis Pharma Services Inc.
Tel: +356 2298 3217
Danmark Novartis Healthcare A/ S Tlf: +45 39 16 84 00
Nederland Novartis Pharma B. V.
Tel: +31 26 37 82 111
Deutschland Novartis Pharma GmbH Tel: +49 911 273 0
Norge Novartis Norge AS Tlf: +47 23 05 20 00
25 Eesti Österreich Novartis Pharma Services Inc.
Tel: +372 60 62 400
Novartis Pharma GmbH Tel: +43 1 86 6570
Ελλάδα Novartis (Hellas) A. E. B. E.
Τηλ: +30 210 281 17 12
Polska Novartis Poland Sp. z o. o.
Tel.: +48 22 550 8888
España Novartis Farmacéutica, S. A.
Tel: +34 93 306 42 00
Portugal Novartis Farma - Produtos Farmacêuticos, S. A.
Tel: +351 21 000 8600
France Novartis Pharma S. A. S.
Tél: +33 1 55 47 66 00
România Novartis Pharma Services Inc.
Tel: +40 21 31299 01
Ireland Novartis Ireland Limited Tel: +353 1 260 12 55
Slovenija Novartis Pharma Services Inc.
Tel: +386 1 300 75 77
Ísland Vistor hf.
Sími: +354 535 7000
Slovenská republika Novartis Slovakia s. r. o.
Tel: +421 2 5542 5439
Italia Novartis Farma S. p. A.
Tel: +39 02 96 54 1
Suomi/ Finland Novartis Finland Oy Puh/ Tel: +358 9 61 33 22 11
Κύπρος Δημητριάδης και Παπαέλληνας Λτδ Τηλ: +357 22 690 690
Sverige Novartis Sverige AB Tel: +46 8 732 32 00
Latvija Novartis Pharma Services Inc.
Tel: +371 7 887 070
United Kingdom Novartis Pharmaceuticals UK Ltd.
Tel: +44 1276 698370
Lietuva Novartis Pharma Services Inc.
Tel: +370 5 269 16 50
Deze bijsluiter is voor de laatste keer goedgekeurd in {MM/ JJJJ}
26 INFORMATIE VOOR ARTSEN OF ANDERE BEROEPSBEOEFENAREN IN DE GEZONDHEIDSZORG
Hoe moet Lucentis worden bereid en toegediend
Injectieflacon voor éénmalig gebruik alleen voor intravitreaal gebruik.
Lucentis moet worden toegediend door een bevoegde oogarts die ervaring heeft met intravitreale injecties.
De aanbevolen dosis voor Lucentis is 0,5 mg (0,05 ml).
De behandeling met Lucentis wordt gestart met een oplaadfase van één injectie per maand gedurende drie opeenvolgende maanden, gevolgd door een onderhoudsfase waarin patiënten iedere maand moeten worden gecontroleerd op gezichtsscherpte.
Als de patiënt een verlies van meer dan 5 letters gezichtsscherpte (ETDRS of het equivalent van één Snellen-regel) ervaart, moet Lucentis worden toegediend.
Het interval tussen twee doseringen mag niet korter zijn dan 1 maand.
Zoals met alle geneesmiddelen voor parenteraal gebruik, moet Lucentis vóór toediening worden gecontroleerd op stofdeeltjes en verkleuring.
De patiënt dient vóór de behandeling geïnstrueerd te worden om zelf antimicrobiële druppels toe te dienen (vier keer per dag gedurende 3 dagen voor en na elke injectie).
De injectieprocedure moet worden uitgevoerd onder aseptische omstandigheden: dit impliceert een chirurgische desinfectie van de handen, het gebruik van steriele handschoenen, een steriel laken en een steriel ooglid-speculum (of equivalent) en de beschikbaarheid van steriele paracentese (indien nodig).
De medische voorgeschiedenis van de patiënt voor overgevoeligheidsreacties moet zorgvuldig worden geëvalueerd voordat de intravitreale procedure wordt uitgevoerd.
De perioculaire huid, het ooglid en de oculaire oppervlakte moeten gedesinfecteerd worden en geschikte anesthesie en een topisch breed- spectrum microbicide moeten worden toegediend voorafgaand aan de injectie.
Voor de bereiding van Lucentis voor intravitreale toediening, volg de volgende instructies:
A.
1.
De buitenkant van de rubberstop van de injectieflacon moet worden gedesinfecteerd vóór het optrekken van de oplossing.
2.
Zet de 5 μ m filternaald (meegeleverd) op de 1 ml injectiespuit (meegeleverd) door middel van de aseptische techniek.
Duw de stompe filternaald in het midden van de stop van de injectieflacon totdat de naald de bodem van de injectieflacon raakt.
3.
Trek alle vloeistof uit de injectieflacon op, waarbij de injectieflacon rechtop wordt gehouden, lichtjes schuin om het volledig optrekken van de vloeistof te vergemakkelijken.
27 B.
4.
Zorg ervoor dat de zuigerstang voldoende ver achteruitgetrokken wordt tijdens het legen van de injectieflacon om de filternaald volledig te kunnen legen.
5.
Laat de stompe filternaald in de injectieflacon zitten en maak de injectiespuit los van de stompe filternaald.
De filternaald dient te worden weggegooid na het optrekken van de inhoud van de injectieflacon en mag niet gebruikt worden voor de intravitreale injectie.
C.
6.
Zet op aseptische wijze de injectienaald (meegeleverd) stevig vast op de injectiespuit.
7.
Verwijder voorzichtig de beschermdop van de injectienaald zonder de injectienaald los te maken van de injectiespuit.
Nota:
Houd het gele basisstuk van de injectienaald vast tijdens het verwijderen van de beschermdop.
D.
8.
Verwijder voorzichtig de lucht uit de injectiespuit en meet de dosis af tot de 0,05 ml markeringsstreep op de injectiespuit.
De injectiespuit is klaar voor injectie.
Nota:
Veeg de injectienaald niet af.
Trek de zuiger niet achteruit.
0,05 ml
De injectienaald moet worden ingebracht in de vitreale holte 3,5-4,0 mm achter de limbus, waarbij de horizontale meridiaan moet worden vermeden en de naald moet worden gericht op het midden van de oogbol.
Het injectievolume van 0,05 ml wordt vervolgens ingebracht: een andere sclerale plaats dient te worden gebruikt bij de volgende injecties.
28